1887.05.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 57

τῆς 13 Μαΐου 1887

(Τετάρτη).

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Καρζῆς, φαρμακοποιὸς ἐκ Τριπόλεως, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, νὰ συστήσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως κανονισθῶσι τὰ προσόντα τῶν πωλούντων φάρμακα. Ὁ κ. Κων. Καλλίσκος, ἐκ Νεαπόλεως, προτείνει μέτρα οἰκονομικὰ, διὰ τῶν ὁποίων ὑπόσχεται τὴν ἰσοῤῥοπίαν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Τζάνες ἔχει τὸν λόγον.

§2ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι δικαιοῦμαι, μετὰ τὴν ἐπάνοδον τῆς Α. Μεγαλειότητος ἐκ τῆς περιοδείας του εἰς τὴν Πελοπόννησον, νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὅλων ἐκείνων τῶν ὑπομνημάτων καὶ ἀναφορῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ Α. Μεγαλειότης κατὰ τὴν περιοδείαν ταύτην. Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν τὸ Ἔθνος, καὶ ἕκαστος ἢ τινὲς ἡμῶν αὐτῶν ἀντιπροσωπεύομεν τοὺς νομοὺς ἡμῶν, ἀλλ’ ὅμως καὶ ὁ λαὸς δύναται νὰ ἔχῃ φρόνημα ἀλλοῖον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐν τῷ ὁποίῳ φρονήματι δύναται πᾶς τις νὰ ἀνεύρῃ πολιτικὴν ἔννοιαν. Ἐξ ὅσων ἐγὼ γνωρίζω, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Μεσσηνίας ἔχει φρόνημα πολὺ διάφορον τοῦ φρονήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑποστηρίζεται· νομίζει ὁ λαὸς, ὅτι τὸ Στέμμα, ἀπέχον τοῦ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπαλήθευσιν τοῦ δόγματος, ὅτι ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει καὶ κυβερνᾷ, τὸ Στέμμα, λέγω κἄπως οὕτω σκεπτόμενον, δὲν συντελεῖ εἰς τὰ ἀληθῆ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους συμφέροντα. Ἀνάγκη νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ πεισθῆτε, ὅτι ὁ λαὸς ἐν τῷ φρονήματί του ζητεῖ κἄτι τι περισσότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς πάντες ἐνταῦθα ἐπιδιώκομεν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἕνα ἕκαστον τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους βεβαίως ἡ Α. Μεγαλειότης ἀπέστειλε τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἢ, ἐὰν δὲν τὰ ἀπέστειλε, θὰ τὰ ἀποστείλῃ, νὰ καταθέσωσιν αὐτὰ εἰς τὴν Βουλὴν, μετὰ τὴν κατάθεσιν δὲ ταύτην ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξηγήσω πράγματά τινα, περὶ τῶν ὁποίων ἔχω ἐντολὴν ῥητὴν νὰ τὰ ἐξηγήσω πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους.

§3ΡΙΚΑΚΗΣ. Δύνασθε νὰ τὰ ἐξηγήσητε, χωρὶς νὰ περιμένητε ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν ὑπάρχουσι.

§4ΤΖΑΝΕΣ. Ὑπάρχουσιν ὑπομνήματα καὶ ἀναφοραὶ, δοθεῖσαι εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα, περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ τῆς συγκοινωνίας, τῆς βιομηχανίας, κλπ. Ὁ λαὸς περὶ πολλῶν παραπονεῖται, νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ ζητήσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ τὰ καταθέσῃ, διότι ἡ Α. Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς, οὔτε θέλει ἀρνηθῆ, οὔτε δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν παράδοσιν τῶν ἐγγράφων τούτων εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§5ΣΑΚΚΗΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐξ ἐπιστολῆς, διαβιβασθείσης μοι ἐκ μέρους τῶν καπνοπωλῶν Καλαμῶν, παραπονουμένων, ὅτι, κατὰ τὸν τελευταῖον νόμον περὶ καπνοῦ, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν καπνῶν, τῶν ὑπαρχόντων παρὰ τοῖς καπνεμπόροις, καὶ τῶν ὁποίων ὁ φόρος ἐπληρώθη ἤδη πρὸς τὸ Δημόσιον, θέλω παρακαλέσει τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν δὲν θέλῃ συμβῇ τὸ ἄτοπον καὶ ἄδικον συνάμα, ἵνα τὰ καπνὰ ταῦτα τελέσωσι κατὰ τὴν ἐκκοπὴν διπλοῦν τὸν φόρον, καίτοι οἱ καπνοπῶλαι ἐπλήρωσαν πρὸς τὸ Δημόσιον τὰς 2½ δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ νόμου. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τὸ πρᾶγμα κέκτηται σπουδαίαν βαρύτητα, καθόσον οἱ καπνοπῶλαι, οἱ δηλώσαντες ὡς τοιοῦτοι, δὲν ἐξώδευσαν τὰ καπνά των, ἅτινα ἐφορολογήθησαν, ἕνεκα τῆς καταστρατηγήσεως τοῦ παλαιοῦ νόμου, καθ’ ὃν πλεῖστοι ὅσοι ἐγένοντο καπνοπῶλαι, ἀλλ’ ἐδήλουν τὰ καπνὰ ὡς καπνέμποροι, καὶ διὰ τῆς πιστώσεώς των παρὰ τῷ Δημοσίῳ παρέλυον τὰς ἐργασίας τῶν ἀληθῶν καπνοπωλῶν.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Προενόησε περὶ τούτου ὁ νόμος, καὶ τοὺς ἀπαλλάττει τῆς πληρωμῆς τῶν δύο τελευταίων τριμηνιῶν.

§7ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Σήμερον διενεμήθη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατασκευὴν ὑδραγωγείου ἐν Ἰθάκῃ διὰ τῶν λιμενικῶν εἰσπράξεων. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι φέρει πρῶτον ἀριθμὸν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, αἱ ὑποβαλλόμεναι προτάσεις ἔρχονται εἰς συζήτησιν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς χρονολογίας τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν, ἐκτὸς ἐὰν κηρυχθῶσι κατεπείγουσαι ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ὡσαύτως, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ἡ ἡμερησία διάταξις κανονίζεται ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἐκήρυξεν ἡ Βουλὴ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔλαβε τὴν πρώτην τάξιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει; Κατὰ δεύτερον λόγον, ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀνεμνήσθη, ὅτε ἀπεφασίσθη ἡ ἐγγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε χθὲς, προκειμένου περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων τῆς Κεφαλληνίας, διὰ τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρονται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας; Παρατηρῶ προσέτι, ὅτι διὰ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου ἀφαιρεῖται ἡ περιουσία ἑνὸς προσώπου, καὶ παραχωρεῖται αὕτη εἰς ἕτερον, διότι τοῦτο ἐπιζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν περιουσίαν ἀπὸ τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τοῦ λιμένος, καὶ νὰ δωρήσωμεν αὐτὴν εἰς τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τοῦ Δήμου, καὶ ἑπομένως, ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖται ἡ συναίνεσις τῶν Βουλευτῶν, βεβαίως εἶναι αὕτη. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ἁπάσας τὰς πληροφορίας, τὰς ἀναγομένας εἰς τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κανονιζόμενα· ἀλλὰ διατὶ δὲν πράττει τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, περὶ τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων Κεφαλληνίας; Ὑπεχρεώθην νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας, διότι, μετὰ τὰς γενομένας χθὲς παρατηρήσεις πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, μετὰ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς νομοσχέδιον ἄλλο τοιούτου εἴδους, μοὶ ἐφάνη παράδοξον, νὰ ἴδω ἀναγεγραμμένον πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀποδεικνύον ἀντίθετον τῆς χθὲς γνώμην.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας ὁμιλεῖ ἐπὶ ὑποθέσει, μὴ ἀνταποκρινομένῃ πρὸς τὰ πράγματα, διότι ἐγὼ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὑπέβαλον παρατηρήσεις τινὰς ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος, τοῦ διέποντος τὰ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῆς Κεφαλληνίας, εἰπὼν, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον, πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως, νὰ ἐπέλθῃ, χάριν τοῦ τελεσφόρου αὐτῆς, συνεννόησις μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν, τῶν εἰδικῶς ἐνδιαφερομένων· ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο παρατήρησις, ὅτι συνεννόησις δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ, δικαίωμα δὲ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν εἶναι ν’ ἀπαιτήσωσιν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον συζητηθῇ, εἶπον, ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν· παρασκευαζομένου ὅμως πρὸς ὑποβολὴν εἰς τὴν Βουλὴν ὁμοίου νομοσχεδίου, ἀφορῶντος εἰς τὰ τῆς περιουσίας τῆς Κερκύρας, ἐθεώρησα καλὸν νὰ ταχθῶσιν ἀμφότερα πρὸς συζήτησιν κατὰ σειράν.

§9ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν τὸ ἓν μετὰ τοῦ ἄλλου.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχουσι σχέσιν, ὡς ἐκ τῆς κατηγορίας, εἰς ἣν ἀμφότερα ἀνήκουσιν. Ἐὰν δὲ θεωρηθῇ, ὅτι δὲν ἔχουσι σχέσιν, βραδύνῃ δὲ νὰ εἰσαχθῇ τὸ περὶ τῆς περιουσίας τῆς Κερκύρας, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ προταχθῇ τὸ τῆς Κεφαλληνίας, καίτοι δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ ἐπιτευχθῇ εὐχερῶς ἡ εὐχὴ τῶν προτεινάντων, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ καὶ τῶν ἄλλων ἐκ τῆς νήσου Βουλευτῶν ἡ συναίνεσις.

§11ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπάρχει πλήρης συναίνεσις.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐκολώτατον. Ἐπίσης, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Ἰθάκης θὰ ὑπάρχῃ πλήρης συνεννόησις, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον. Ὁ λιμὴν ἐπερατώθη, μένει δὲ ἀπόθεμα· ὁ λιμὴν ἔχει ἀνάγκην ὕδατος, ἀλλ’ ὁ νόμος περὶ Ταμείων λιμενικῶν δὲν ποιεῖται μνείαν τῶν ὑδραγωγείων ἐν τῇ ἀπαριθμήσει τῶν ἔργων, ὑπὲρ ὧν ἐπιτρέπεται ἡ διάθεσις τῶν κεφαλαίων τῶν Ταμείων· τὴν ἔλλειψιν ταύτην ζητοῦμεν ν’ ἀναπληρώσωμεν δι’ εἰδικοῦ νόμου, ὅπως ἐπράξαμεν καὶ ἄλλοτε. Ὑποθέτω ἄρα, ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἐκ Κεφαλληνίας, δὲν θὰ ἔχωσιν ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τούτου. Ἐὰν ὅμως ἀποδειχθῇ, ὅτι ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, τότε δυσκόλως θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ θὰ ἦναι ἄσκοπος ἡ προτίμησις τῆς συζητήσεως αὐτοῦ. Ἐν συμπεράσματι ἄρα παρατηρῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ προτάξωμεν τὰ νομοσχέδια τοπικοῦ συμφέροντος, ὧν ἐμνήσθην, καὶ ὅπου ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφωνία, προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν, ἄνευ παρεξηγήσεων, ὅτι ἡ διδομένη προτεραιότης εἰς τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἐμφαίνει παραγκώνισιν ἐκείνου. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν δὲ, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι αὕτη συντάσσεται κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, δὲν τὸν λανθάνει δὲ, ὅτι ἡ ἐπίνευσις αὕτη γίνεται σιωπηλῶς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως· συντάσσεται δηλαδὴ ἡ ἡμερησία διάταξις, καθ’ ὃν τρόπον ἡ μετὰ τῆς πλειονοψηφίας συμπράττουσα Κυβέρνησις ὑποδεικνύει, ὁσάκις δὲν προκληθῇ εἰδικὴ περὶ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς ἀπόφασις. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν εἶναι κατηρτισμένη ἡ ἡμερησία διάταξις, ὅπως παρατηρεῖτε, καὶ τὴν εὐθύνην τῆς προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Ἰθάκης φέρομεν πᾶσαν ἡμεῖς· εὐθὺς ὅμως, ὡς ἴδωμεν τυχόν, ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἐκ τοῦ νομοῦ ἀντιτάσσονται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ δυσκολευθῶμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐπίταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀντὶ τῆς προτάξεως αὐτοῦ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ προσόντων καὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου τούτου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 236).

§13ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία βεβαίως ἐμελέτησε τὸ ζήτημα καὶ συνέλεξε τὰς δεούσας πληροφορίας, ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον τὸ ἔργον, ἡμεῖς, ἐν ὅσῳ δὲν ἔχομεν ἐναντίας πληροφορίας, θὰ δεχθῶμεν τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἤτοι τὸ περὶ κατασκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου Ἰθάκης ἐκ τῶν λιμενικῶν εἰσπράξεων. Ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ πράξῃ καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων Κεφαλληνίας· εἶναι ἔργον μεγαλειτέρας ὠφελείας.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§15ΒΕΝΙΕΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἱδρύσεως φιλανθρωπικῶν καταστημάτων ἐν τῷ τόπῳ· ἀλλ’ ὅπως δήποτε, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι εἰσέτι ὤριμον, καὶ ὅτι πρέπει νὰ βασανισθῇ προηγουμένως, διότι πρόκειται περὶ μεταβολῆς, ἐκ τῆς ὁποίας δύνανται νὰ κινδυνεύσωσι σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἐὰν παραδέχηται τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς θὰ ἔλθῃ, ὅταν ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον.

§17ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον, νὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει σαφῆ ἰδέαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κανονισθῇ. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δὲν πρόκειται νὰ κανονισθῶσι σήμερον τὰ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῆς Κεφαλληνίας· αὐτά εἰσι κεκανονισμένα δυνάμει νόμου, ὁ νόμος δὲ αὐτὸς ἐξετελέσθη κατὰ μέγα μέρος, δυστυχῶς ὅμως ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχει ῥήτρα, καθ’ ἥν, μέχρις ὅτου δὲν ἐκποιοῦνται ὅλα τὰ κτήματα τῆς ἐγχωρίου περιουσίας, τὸ Ἀδελφάτον, τὸ ὁποῖον θὰ φροντίσῃ διὰ τὰ ἀγαθοεργὰ καταστήματα, δὲν δύναται νὰ συστηθῇ καὶ νὰ λάβῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ ποσοῦ, τοῦ παρεχομένου εἰς ταῦτα· ἡ πλήρης δὲ ἀπαλλοτρίωσις θὰ βραδύνῃ ἐπὶ πολὺ ἵνα ἐπιτελεσθῇ, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἀνάγκη τοῦ νόμου τούτου.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ψηφίζονται κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἰς: Αʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς ὑδραγωγείου ἐν Ἰθάκῃ διὰ τῶν λιμενικῶν εἰσπράξεων. Βʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἀποταμιευτικῶν καταστημάτων διὰ τὸ οἰνόπνευμα. Βʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ μονοπωλίων νόμων. Γʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ ᾼΣΚΓʹ νόμου, τοῦ καταργοῦντος τὸν νόμον ᾼΡΞΗʹ περὶ πυρείων).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ περὶ τῶν δημοσίων χρεῶν. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ ἄρθρον 1).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις τῆς τελευταίας παραγράφου ἔχει τι τὸ ἀνώμαλον, ἐννοῶ τὴν ἀνάγκην, νὰ ἀνατίθηται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἡ διεύθυνσις τοῦ εἰδικοῦ γραφείου τοῦ δημοσίου χρέους· ἀλλὰ δέν μοι φαίνεται ὀρθὸν, ν’ ἀνατίθηται εἰς τὸν διευθύνοντα τὸ γραφεῖον τοῦτο ἡ διεύθυνσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ διάταξις αὕτη· διότι, ἐὰν, ὡς ὁρίζει ἡ διάταξις, δὲν διευθύνῃ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἀπόντος ἢ κωλυομένου τοῦ διευθυντοῦ, ὁ ἐπὶ τῶν δημοσίων χρεῶν τμηματάρχης, θὰ διευθύνῃ αὐτὸ, κατὰ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, εἷς τῶν γραμματέων αʹ τάξεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἀφοῦ κατηργήθη ἡ θέσις τοῦ ὑποδιευθυντοῦ. Δὲν ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἦτο πρέπον διὰ μόνην τὴν περίπτωσιν τῆς ἀναπληρώσεως νὰ γένηται ἡ δαπάνη τῆς ἀνασυστάσεως τῆς θέσεως τοῦ ὑποδιευθυντοῦ, καὶ προετιμήσαμεν νὰ γίνηται ἡ ἀναπλήρωσις δι’ ἑνὸς τῶν γραμματέων αʹ τάξεως, ἢ, ἂν ἡ τοιαύτη ἀναπλήρωσις δὲν θεωρηθῇ ἐπαρκὴς, νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑποδιευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου περὶ τὰ τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ διευθυντοῦ ὁ τμηματάρχης ἐπὶ τῶν δημοσίων χρεῶν.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ Τμῆμα τῶν δημοσίων χρεῶν εἶναι Τμῆμα κεχωρισμένον τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὑπάγεται ὅμως ἱεραρχικῶς εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάγεται, ὅπως ὑπάγεται πᾶν εἰδικὸν εἰς τὸ γενικόν.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πᾶσα ἡ ἐργασία τοῦ Εἰδικοῦ Λογιστηρίου τῶν δημοσίων χρεῶν θὰ συγκεντρῶται εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, αἱ ἐργασίαι δὲ τοῦ εἰδικοῦ τούτου Λογιστηρίου ὑπάγονται εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἑπομένως, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔλλειψίς τις καὶ κατάχρησις ἐν τῷ εἰδικῷ τμήματι τῶν χρεῶν, θὰ ἐξελέγχηται αὕτη ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ. Ὅθεν ἕπεται, ὅτι ὁ ἧττον κατάλληλος νὰ διευθύνῃ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εἶναι ὁ διευθυντὴς τοῦ εἰδικοῦ λογιστηρίου τῶν δημοσίων χρεῶν, διότι πᾶσαν ἔλλειψιν ἢ κατάχρησιν τοῦ τμήματος τούτου θὰ δύνηται ν’ ἀποκρύπτῃ, καὶ θὰ παρακωλύῃ οὕτω τὸν ἔλεγχον, ὃν πρέπει νὰ ἐξασκῇ ἐπ’ αὐτοῦ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Νομίζω, ὅτι ἡ οἰκονομία προσώπου δὲν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πραγματικὴν ἔλλειψιν τῆς διατάξεως ταύτης. Πόσον καιρὸν θὰ λείψῃ ὁ διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου; ὀλίγας βεβαίως ἡμέρας. Ὁ γραμματεὺς αʹ τάξεως, ὅστις ἱεραρχικῶς ἔρχεται ἀμέσως μετ’ αὐτὸν, θὰ ἦναι καταλληλότερος νὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ διὰ τὰς ὀλίγας ταύτας ἡμέρας, παρὰ ὁ διευθυντὴς ἑνὸς Εἰδικοῦ Λογιστηρίου, ὑποκειμένου εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο παρελείφθη ἡ θέσις τοῦ ἀρχειοφύλακος, περὶ ἧς ποιεῖται λόγον τὸ ἄρθρον 7. Τὸ ἄρθρον 7 ποιεῖται λόγον περὶ τῆς θέσεως τοῦ ἀρχειοφύλακος, ἀλλὰ δὲν ἐσημειώθη αὕτη ἐν τῷ ἄρθρῳ 2· ὥστε πρέπει νὰ προστεθῇ: «καὶ εἷς ἀρχειοφύλαξ μὲ μηνιαῖον μισθὸν δραχμῶν 150».

§27ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Γεν. Λογιστηρίου ἐθεωρήθη ἀνεξάρτητος τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, θεωρεῖται ὡς ἰδιαιτέρα Ἀρχή· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀναμιγνύηται μὲ τὰ ἄλλα Τμήματα τοῦ Ὑπουργείου, εἶναι ἄτοπον, καὶ μάλιστα νὰ ἀντικαθιστᾶται ἀπὸ τμηματάρχην, τοῦ ὁποίου ἡ ἐργασία καὶ ἡ ὑπηρεσία θὰ ἐξελέγχωνται ὑπ’ αὐτοῦ.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολλάκις τὰ καθήκοντα Τμήματός τινος ἀνετέθησαν εἰς τὸν τμηματάρχην ἑτέρου Τμήματος, ὡς γινώσκει ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ἀντίῤῥησις δὲ δὲν ἐγένετο, διότι κατὰ τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν τὰ τοιαῦτα δὲν κανονίζονται ὑποχρεωτικῶς διὰ νόμου. Ἐδῶ ἠθελήσαμεν νὰ κανονίσωμεν διὰ νόμου τὶ, τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν διὰ διατάξεως ἐσωτερικῆς τοῦ Ὑπουργείου, τουτέστι τὰ τῆς διανομῆς τῶν Τμημάτων. Τὴν σύστασιν τοῦ Τμήματος τῶν Δημοσίων χρεῶν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν δι’ ἐσωτερικῆς διατάξεως, ἤρκει νὰ εἴχομεν νομοθετικὴν ἄδειαν περὶ διορισμοῦ προσθέτου τμηματάρχου. Ἄν ὁ νόμος ἔλεγεν ἁπλῶς, ὅτι προστίθεται εἷς τμηματάρχης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ τὴν τοιαύτην προσθήκην θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν πρόσθετον τμηματάρχην τὰ τῶν δημοσίων χρεῶν, ὡς καὶ τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ διευθύνοντος οἱονδήποτε ἄλλο Τμῆμα.

§29ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τῆς προσθήκης ἑνὸς τμηματάρχου ἠδύνατο ν’ ἀναπληρωθῇ ἡ ἔλλειψις, καθόσον προβλέπει περὶ τούτου καὶ ὁ Λογιστικὸς νόμος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, εἴτε διὰ νόμου, εἴτε δι’ ἁπλῆς ὑπουργικῆς διατάξεως γίνῃ τοῦτο, βεβαίως εἰς πάντα ἄλλον πρέπει νὰ ἀνατεθῇ ἡ διεύθυνσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, παρὰ εἰς ὑπάλληλον ὑπόλογον πρὸς αὐτό. Θὰ ἦτο προτιμότερον λοιπὸν, ν’ ἀφεθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἡ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἑκάστοτε ἀπόφασις.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται τοῦτο νὰ γίνῃ· θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου· ἂν δὲν ὑπάρχῃ, θὰ τὸν ἀναπληρώσῃ, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου, ὁ γραμματεύς. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ περὶ τούτου κενῆς οὔσης τῆς θέσεως, μὴ οὔσης ὅμως κενῆς τῆς θέσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς ἀναπληρώσεως ἄλλως, ἢ ὅπως ὁ νόμος κελεύει. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἔχει).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται).

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ ἐδάφια δʹ καὶ έ δύνανται νὰ λείψωσι, διότι πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς κανονίζονται ἀπὸ τοὺς κειμένους νόμους. Τὸ νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν τὰ αὐτὰ πράγματα εἰς ἄλλους νόμους, καὶ συνοπτικώτερον μάλιστα, τοῦτο μᾶλλον φέρει σύγχυσιν. Ἐν τοῖς κειμένοις νόμοις μάλιστα κανονίζονται ἐπὶ τὸ ἐκτενέστερον.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ κανονίζονται ἐπὶ τὸ ἐκτενέστερον καὶ τὸ θετικώτερον, καὶ ἐπειδὴ ψηφίζομεν νόμον, εἶναι καλὸν νὰ ἀναγράψωμεν ταῦτα ἐδῶ, διὰ νὰ τοῖς δοθῇ πρόσθετον κῦρος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς καὶ τὸ 4 καὶ 5).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκεται).

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι περιττὸν, διότι ὅλα τὰ ἀντίγραφα γίνονται, κατὰ τὸν νόμον, ἐπὶ χαρτοσήμου μιᾶς δραχμῆς.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως εἶναι περιττόν· ἂς διαγραφῇ τὸ ἄρθρον. (Διαγράφεται τὸ 6 ἄρθρον, γίνονται δὲ δεκτὰ τὰ 7 καὶ 8, καταλαβόντα θέσιν 6 καὶ 7, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐτησίας χορηγήσεως ἐκ τῶν προσόδων τοῦ ἐν Τήνῳ ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας ὑπὲρ τοῦ λιμένος Τήνου. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ 1–4).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ λέξεις, «ἐκ τοῦ Ταμείου αὐτοῦ» πρέπει νὰ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων «ἐκ τῶν ἐτησίων αὐτοῦ εἰσπράξεων, καθόσον ἐπαρκοῦσι,» διότι τότε μόνον εἶναι ὑπόχρεοι οἱ ἐπίτροποι νὰ δίδωσι χρήματα, καὶ τότε ὑπόκεινται εἰς ὅλας τὰς ποινάς, τὰς ὁποίας ὁ νόμος διαγράφει.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων, διότι δύνανται αἱ ἐτήσιοι εἰσπράξεις νὰ μὴ ἐπαρκῶσι, νὰ ἐπαρκῶσι δὲ αἱ ὅλαι εἰσπράξεις περιλαμβανομένων καὶ τῶν προηγουμένων, δηλαδὴ δύνανται νὰ ὑπάρχωσι περισσεύματα, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ ἀναγράφωνται ὡς εἰσπράξεις τοῦ ἔτους, κατὰ τὸ τηρούμενον παρ’ αὐτῶν λογιστικὸν σύστημα. Ὥστε δὲν πρέπει νὰ γραφῇ «τὰς ἐτησίας εἰσπράξεις», ἀλλὰ «τὰς ἐν γένει εἰσπράξεις, ἐφ’ ὅσον ἐπαρκοῦσι».

§41ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἂς ἀντικατασταθῶσιν αἱ λέξεις αὗται, δι’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναγράψωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ τὴν ἐξήγησιν ταύτην.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐφ’ ὅσον τὸ Ταμεῖον ἀρκεῖ.

§45ΔΡΟΣΟΣ. Τὸ Ταμεῖον τῆς Εὐαγγελιστρίας ἔχει εἰσπράξεις καὶ ἀπὸ τὰ κτήματα καὶ ἀπὸ τόκους τῆς χρηματικῆς του περιουσίας, ἀπὸ δὲ τῆς ἱδρύσεως τοῦ εὐαγοῦς Καταστήματος, αἱ ἐτήσιοι προσφοραὶ τῶν χριστιανῶν ἀνέκαθεν ὑπερέβαινον τὰς ἐτησίας ἀνάγκας τοῦ ναοῦ, οὐδὲ δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι θὰ συμβῇ τὸ ἐναντίον, ὥστε, ἐννοεῖται, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ δανείσῃ, πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζῃ, ὅτι, κατὰ προτίμησιν πάσης ἄλλης δαπάνης, οἱ Ἐπίτροποι ὀφείλουσι νὰ πληρόνωσι τὴν ἐτησίαν ἐκ δραχ. 30,000 ἐπιχορήγησιν ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος τῆς πόλεως Τήνου, καὶ τότε ἡ ἐγγύησις θὰ ἦναι ἀποχρῶσα πρὸς συνομολόγησιν χρεωλυτικοῦ δανείου. Ἑπομένως νὰ μείνῃ ὅπως ἔχῃ, καθότι ὑπονοεῖται τὸ, ἂν ὑπάρχωσιν.

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ «ὑπονοεῖται» θέλομεν νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ.

§47ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Οὔτε εἰς τὰ πρακτικὰ, οὔτε εἰς τὸν νόμον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγραφῇ, διότι τὸ «οὐκ ἂν λάβῃς παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος» εἶναι γεγραμμένον ἐν πᾶσι τοῖς πρακτικοῖς τῶν δανειστῶν, τῶν ἐχόντων λαμβάνειν.

§48ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ «οὐκ ἂν λάβῃς παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος» δὲν ἐφαρμόζεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι οἱ ἐπίτροποι κηρύσσονται ἀτομικῶς ὑπεύθυνοι, καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἀτομικῶς ὑπεύθυνα, συνήθως ἔχουσι περιουσίαν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ προστεθῇ ἐν τῷ νόμῳ «ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι χρήματα»;

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· αἱ ἐξηγήσεις εἶναι ἐπαρκεῖς. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ. συζήτησιν). (Ὁμοίως ψηφίζεται εἰς γʹ. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως σώματος ἀξιωματικῶν βοηθῶν τοῦ μηχανικοῦ, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξετάσεως τῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸ περὶ προσωπικοῦ τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας, ὑπ’ ἀριθ. 11, τὸ περὶ τοῦ βοηθοῦ τοῦ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Βιβλιοθήκῃ νομισματόγνωμος, ὑπ’ ἀριθ. 12, καὶ τὸ περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν, παύσεως καὶ μεταθέσεως τῶν δημοδιδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων, εἶναι νομοσχέδια, μὴ μεταβάλλοντα ὀργανικοὺς νόμους σπουδαίους, καὶ νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ συζητηθῶσι καὶ γίνωσι νόμοι τοῦ Κράτους· τὰ ἄλλα ὅμως νομοσχέδια, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς ἐξετάσεις τῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ὑπ’ ἀριθ. 8, τὸ περὶ ἐξετάσεως τῶν φοιτητῶν τῆς Νομικῆς Σχολῆς, ὑπ’ ἀριθ. 9, τὸ περὶ ἐξετάσεως τῶν φοιτητῶν τῆς Θεολογικῆς καὶ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, ὑπ’ ἀριθ. 10, τὸ περὶ Συμβουλίου παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὑπ’ ἀριθ. 13, καὶ τὸ περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὑπ’ ἀριθ. 14, τὸ ὁποῖον ἐκ θεμελίων ἀνασκευάζει τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, τὰ νομοσχέδια ταῦτά εἰσι σπουδαιότατα, ὡς δὲ λέγει καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἔρχονται μετὰ μακρὰν πεῖραν καὶ μελέτην, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ἀνάγκην νὰ τὰ μελετήσωμεν καὶ θὰ ἐξετάσωμεν, διότι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπενέγκωμεν μερικὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπενέγκωμεν, οὕτως εἰσαγομένων τῶν νομοσχεδίων. Τὸ περὶ ἐξετάσεων τῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐξετάσεων, ἀλλ’ ἀναβιβάζεται ἡ περίοδος τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς εἰς 6 ἔτη. Σᾶς λέγει ἡ ἔκθεσις, ὅτι τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ ἐκθέσεως τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου· ἀλλὰ τοιαύτην ἡμεῖς δὲν εἴδομεν· πῶς λοιπὸν θέλετε νὰ ψηφίζωμεν ὡς μηχαναί; Νομίζω, ὅτι τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 8, 9, 10, 13 καὶ 14 νομοσχέδια πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ὡς καὶ τὰ στρατιωτικά, καὶ μετὰ τὴν ὑποβολὴν ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς θὰ ἦναι καὶ εὐκολωτέρα καὶ ἀποτελεσματικωτέρα.

§53ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν. Νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα μελετηθῶσιν ὡριμώτερον.

§54ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οἱ σχολικοὶ νόμοι, Κύριοι, ὀργανικὸν ὅλον συναποτελοῦντες, δὲν δύνανται, οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ διασπῶνται καὶ ψηφίζωνται κατὰ τεμάχια ἀσυνάρτητα καὶ ἄνευ ἀλληλουχίας. Περὶ ἐξετάσεων φοιτητῶν. Περὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας δημοδιδασκάλων. Περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως. Οἱ νόμοι οὗτοί εἰσι τεμάχια ἁπλᾶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς, παύσεις καὶ μεταθέσεις τῶν δημοδιδασκάλων, μοὶ φαίνεται, ὅτι ὅλως ἀτόπως ἀπεσπάθη ἀπὸ τὸ ὀργανιστικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀναμένεται, ἂν ὄχι σήμερον, ἀλλὰ μετ’ οὐ πολὺ κατόπιν, περὶ διαῤῥυθμίσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἥτις περιέστη εἰς πολλῷ χείρονα θέσιν παρὰ ἡ μέση καὶ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις. Ἐγὼ ἐνόμιζον μάλιστα, ὅτι οἱ καλοὶ οἰκοδόμοι ἀπὸ θεμελίων ἄρχονται ἀνοικοδομοῦντες, ἀσφαλεῖς πρῶτον τιθέμενοι βάσεις τῆς οἰκοδομῆς· ἐφρόνουν, ὅτι, πρὸ παντὸς ἄλλου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐκ φιλοτιμίας κινηθεὶς σπουδαίως νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τοῦ ὑψηλοῦ αὐτοῦ κλάδου τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ οὗ ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον τῆς χώρας ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, εἴτε κοινωνικὴν καὶ πολιτεικὴν, εἴτε ἐθνικὴν καὶ ἱστορικὴν, ὤφειλε πρὸ πάντων νὰ μεριμνήσῃ, ἀρχόμενος τῶν μελετῶν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἀπὸ τῆς τοῦ λαοῦ, τῆς μεγάλης δηλονότι πλειονότητος, ὤφειλε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εὐρεῖαν βάσιν τῆς κοινωνικῆς πυραμίδος· διότι αὕτη μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἡ πρώτη πλημμέλεια, καθολικὴ, ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας τῶν ἰθυνόντων τὰς τύχας ἡμῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται πρὸ παντὸς ἄλλου ὁ μαρασμὸς τῆς ἐθνικῆς ἐκπαιδεύσεως· ὅτι ἐνδελεχῶς καὶ ἀνισοῤῥόπως ἐμεριμνήσαμεν περὶ τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐπεκτείνοντες καὶ δαπανῶντες καὶ διορθοῦντες, καθ’ ὅσον ἠδυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν αὐτὰς, παρ’ ὅσον περὶ τῆς δημοτικῆς τοῦ λαοῦ, ἀρτίως ἀπελευθερωθέντος ἀπὸ τοῦ σκότους τῆς δουλείας, καὶ διὰ τοῦτο ταχείας δεομένου ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς ἀγωγῆς διὰ τοῦ Σχολείου. Πλὴν ὅμως τούτου, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις, ἂν καὶ δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς κατωτάτην, μέσην καὶ ἀνωτέραν, ἔχει ὅμως τόσον στενὴν ἐσωτερικὴν συνάφειαν καὶ ἀλληλουχίαν εἰς τὰ μέρη αὐτῆς, ὥστε αἱ ἀτέλειαι τῆς κατωτάτης ἀντανακλῶνται ὀλεθρίως εἰς τὴν μέσην, καὶ ἑκατέρων τούτων εἰς τὴν ἀνωτάτην. Παραπονούμεθα, ὅτι τὸ δένδρον τῆς ἐπιστήμης ἐμαράνθη παρ’ ἡμῖν, ὅτι οἱ καρποί του φαίνονται ἄποιοι, ἰσχνοὶ καὶ πρὸς οὐδὲν χρήσιμοι· ὅτι ἐπῆλθε, παρὰ τὸν νόμον τῆς προόδου τὸν καθολικὸν, κατάδηλος ἐπιστημονικὴ στείρωσις ἐν τῇ καθ’ ἡμᾶς ἐποχῇ· ὅτι ἀνώτεραι θέσεις ἐν τῷ Κράτει, εἴτε ἐν τῷ κύκλῳ τῶν γραμμάτων καὶ τῆς ἐπιστήμης, εἴτε δικαστικαὶ, ἢ διοικητικαὶ, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ἐκόσμουν ἄνδρες ὄντως διακρινόμενοι ἐν ἀρετῇ καὶ παιδείᾳ, ἔξοχα ἀληθῶς πρόσωπα, σήμερον δὲν δύνανται, δὲν ἐγένετο δυνατὸν, μ’ ὅλην τὴν πάροδον δεκάδων ἐνιαυτῶν, ν’ ἀντικατασταθῶσιν ἐπαρκῶς, δι’ ἔλλειψιν ἐπιστημονικῶν φώτων. Παραπονούμεθα, ὅτι οἱ φοιτηταὶ ἀνορθογραφοῦσιν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ συντάξωσιν ὀρθῶς μίαν ἔκθεσιν, μίαν ἐπιστολὴν, καὶ περὶ ἄλλων, τὰ ὁποῖα σχεδὸν στερεοτύπως ἀναγινώσκονται ἐν ταῖς κατ’ ἔτος δημοσιευομέναις λογοδοσίαις τῶν Πρυτάνεων. Ἂν δὲ σπουδαίως ἐρευνήσῃ τις τὸν λόγον τοῦ τοιούτου μαρασμοῦ τῆς ἐπιστήμης, θὰ εὕρῃ, ὅτι ἓν τῶν σπουδαίων αἰτίων τούτου εἶναι ἡ παραμέλησις τῆς μέσης καὶ πρὸ πάντων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Διότι πάντες οἱ εἰς τὰ ἑδώλια τοῦ φοιτητοῦ ἀναβαίνοντες προέρχονται ἀπὸ Δημοτικῶν Σχολείων, ἐν οἷς ἐπὶ πέντε ἢ ἓξ ἔτη ἐστρεβλοῦτο ἀναξίως ἡ διάνοιά των, οὐχ ἧττον ἐκ τῆς ἀμεθοδίας ἢ καὶ ἀμαθείας, ὡς καὶ ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς Σχολείοις. Κατὰ δὲ τὰ σημερινὰ τῆς ἐπιστήμης πορίσματα, ὅσα ἡ βαθυγνώμων ἔρευνα τῶν ψυχολογικῶν φαινομένων ἐπόρισε, κατὰ τὰς μελέτας, τὰς ὑπὸ τῶν φιλοσόφων γενομένας, ἐπὶ τῆς ἁρμονικῆς λειτουργίας τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν πειραματικὴν, ὁμολογεῖται, ὅτι ἐκ τῆς ὀρθῆς καὶ κανονικῆς κινήσεως καὶ ἐνεργείας τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, καὶ ἐκ τῆς συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιστήμην καλλιεργείας αὐτοῦ ἐξαρτᾶται κυριώτατα ἡ μέλλουσα αὐτοῦ ἐν τῇ ἀνδρικῇ ἡλικίᾳ ἐξέλιξις καὶ ἀναλαμπὴ καὶ καρποφορία· ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ θεμέλια τῆς ἐπιστημονικῆς ἐκπαιδεύσεως δέον νὰ τεθῶσιν ἀσφαλῶς καὶ ὀρθῶς ἀπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου, ὅπως ἡ περαιτέρω ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ὑψωθῇ ἔῤῥυθμος καὶ ἀσφαλής. Διότι, ὅταν ὁ μικρὸς ἄνθρωπος κατὰ τὴν ἁπαλὴν αὐτοῦ ἡλικίαν δὲν προσλάβῃ διὰ πεφωτισμένης καὶ εὐμεθόδου διδασκαλίας τὰ σπέρματα τῶν ἐπιστημονικῶν ἐννοιῶν, καὶ ὅταν αἱ πρῶται αὗται θεμελιώδεις ἔννοιαι, τὰ πρῶτα ταῦτα ἐπιστημονικὰ σπέρματα δὲν καλλιεργηθῶσι δι’ ὀρθῆς παιδαγωγήσεως, εἶναι ἀδύνατον ἐν τοῖς ἀνωτέροις Σχολείοις νὰ γένηται κάρπιμος ἡ διδασκαλία, εἶναι ἀδύνατον καὶ εἰς ἀνωτέραν ἡλικίαν νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ ἐπιστημονικὴ παίδευσις· καὶ νὰ μορφωθῇ προσηκόντως ὁ νέος ἐπιστημονικῶς. Παρετηρήθη, ὅτι, ὅπως εἰς τὴν φυτικὴν ζωὴν, εἰς τὴν φυτικὴν δύναμιν, οὕτω καὶ εἰς τὴν ψυχικὴν δύναμιν, ἐνυπάρχει ῥοπὴ ἀφομοιωτικὴ τῶν ἰδεῶν, ἡ ὁποία, κρατυνομένη καὶ ἰσχυρὰ οὖσα, καὶ δυναμένη διὰ τοῦτο νὰ προσελκύσῃ εἰς ἑαυτὴν καὶ ἀφομοιώσῃ τὰς συγγενεῖς ἰδέας, δύναται νὰ ὑψώσῃ εἰς δένδρον ἀμφιλαφὲς τὴν περαιτέρω μάθησιν. Ἀλλ’ ὅταν κατὰ τὴν μικρὰν ἡλικίαν προσαποκτήσῃ ὁ νέος τὰς θεμελιώδεις ταύτας ἐννοίας ὅλων τῶν ἐπιστημῶν, καὶ στερῆται διὰ τοῦτο τῆς ἰσχύος τῆς ἀφομοιωτικῆς ταύτης δυνάμεως καὶ λειτουργίας τοῦ πνεύματος, καταλαμβάνεται ἐν τῇ μετέπειτα ἡλικίᾳ ὑπὸ στειρώσεως, καθιστώσης δυσχερεστάτην τὴν ἀνάπτυξιν, καὶ ἄκαρπον ἢ ἄγονον τὴν διδασκαλίαν. Καὶ διότι τὸ ἐπὶ τοιούτων βάσεων ἐρειδόμενον νέον Σχολεῖον τοῦ λαοῦ ὀφείλει νὰ μεταδώσῃ εἰς τὸν νέον ἄνθρωπον πάσας τὰς στοιχειώδεις ἐπιστημονικὰς ἐννοίας, διὰ τοῦτο ὠνομάσθη μικρὸν Πανεπιστήμιον τοῦ λαοῦ, ἐν ᾧ τίθενται αἱ πρῶται θεμελιώδεις τῆς περαιτέρω πνευματικῆς μορφώσεως βάσεις. Οὔτε ἡ μέση ἐκπαίδευσις δύναται νὰ λειτουργήσῃ λυσιτελῶς ἄνευ τῆς προκαταρκτικῆς, οὔτε ἡ ἐπιστημονικὴ ἄνευ ἑκατέρων τούτων, καὶ μάλιστα τῆς προκαταρκτικῆς, τῆς ἐν τῷ Δημοτικῷ Σχολείῳ παρεχομένης. Τοῦτο κυρίως παρασκευάζει τὸν πνευματικὸν ἀγρὸν δεκτικώτερον τῆς σπορᾶς καὶ εὐφορώτερον. Δὲν σκοπῶ νῦν ν’ ἀναφέρω καὶ ἀναπτύξω, ἐν παρόδῳ ὁμιλῶν, τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐξ ἰδίας πείρας, ἐφ’ ἱκανὰ ἔτη χρηματίσας καὶ λειτουργὸς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ διοικήσεως τοῦ κλάδου τούτου προϊστάμενος, κάλλιον παντὸς ἄλλου δύναμαι νὰ γνωρίζω, ὡς ψηλαφίσας ταῦτα. Ἀλλ’ ὅ,τι ὀφείλω, ἀφίνων τὰς λεπτομερείας εἰς τὴν κυρίαν συζήτησιν, νὰ διακηρύξω ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου κύριον αἴτιον τῆς σημερινῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτειακῆς καχεξίας ἡμῶν καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς στειρώσεως ἐν παντὶ κλάδῳ εἶναι ἡ παραμέλησις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν, ἐνῷ ἀπὸ εἴκοσιν ἤδη ἐτῶν πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ἐργάζονται πυρετωδῶς ὑπὲρ αὐτῆς καὶ αἱ Κυβερνήσεις καὶ οἱ λαοὶ, ἁδρὰ δαπανῶντες. Ἡ δὲ βελτίωσις τῶν σχολικῶν νόμων ῥαγδαία ἐπῆλθεν εἰς ἅπαντα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης. Ἐκεῖθεν ἔδει νὰ ὁρμηθῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός· ἀλλ’ ἔχρῃζε πρὸς τοῦτο μελέτης πλείονος, καὶ νομοθετικῆς προνοίας σοβαρᾶς καὶ πλήρους. Δὲν ἀποκρύπτω, Κύριοι, ὅτι ἐλυπήθην, ὅτι παρῆλθεν ἡ παρελθοῦσα κοινοβουλευτικὴ τριετία ἄγονος, καθ’ ἣν ἔπνεον κοινοβουλευτικοὶ καιροὶ, δυνάμενοι νὰ ἐπιτρέπωσι τὴν μελέτην ἐπὶ τοιούτου εἴδους σοβαρῶν ζητημάτων. Καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἐκφράζω καὶ σήμερον τὴν λύπην μου, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔστρεψε τὴν προσοχήν του, οὐχὶ ἐπὶ τὰ κύρια καὶ οὐσιώδη, ἀλλ’ εἰς τὴν διόρθωσιν φαινομένης ἀτελείας τῶν ἐξετάσεων ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, χωρὶς ν’ ἀναζητήσῃ βαθύτερον καὶ ἀποκόψῃ τελεσφόρως καὶ ὁριστικῶς τὴν πρώτην αἰτίαν, τὴν ῥίζαν τοῦ κακοῦ. Εἶναι βέβαιον, ὅτι, ὡς ἐνεργοῦνται σήμερον ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ αἱ ἐξετάσεις, παρέχουσιν εὐλόγως ἀφορμὴν εἰς πολλὰς σκέψεις· εἶναι ἀτελέσταται, δὲν παρέχουσι κἀμμίαν ἐγγύησιν, κατήντησαν ἐν ἑνὶ λόγῳ σχεδὸν τύπος ἁπλοῦς. Ἀλλὰ δύνανται ἀκριβέστερον νὰ ἐξετασθῶσιν οἱ φοιτηταὶ, ὧν οἱ πλείονες οὐδὲν διδάσκονται, ἢ καὶ τὰ ὀλίγα διδασκόμενα μαθήματα ἀκροῶνται ἀπὸ τῶν χωρίων των, ἐν οἷς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ποιοῦνται τὰς διατριβάς; Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐξετασθῶσιν αὐστηρῶς οἱ φοιτηταὶ καὶ εἰλικρινῶς εἰς μαθήματα, μηδέποτε διδασκόμενα παρ’ οὐδενὸς, ἢ εἰς μαθήματα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἠκροάσθησαν; Τίς ἐσκέφθη νὰ θερίσῃ ἐν ἀγρῷ, ὃν ἢ ποσῶς δὲν ἔσπειρεν, ἢ δὲν ἐκαλλιέργησεν; Ὤφειλε λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συνδέσῃ τὸ ζήτημα τῶν ἐξετάσεων πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀκροάσεων, καὶ τὸ τῶν ἀκροάσεων πρὸς τὸ τῆς διδασκαλίας, ἂν σοβαρῶς ἀπεφάσισε νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τοιούτου σπουδαίου κυβερνητικοῦ ἔργου, διὰ νὰ ἐλπίζῃ νὰ ἐπιφέρῃ διόρθωσιν. Δὲν ἠδυνήθην δὲ, μὲ ὅλην τὴν μακρὰν πεῖραν, νὰ νοήσω τίνα σκοπὸν ἔχουσι τὰ περὶ ἐξετάσεων ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ νομοσχέδια, ἐν οἷς οὐδὲν νομοθετεῖται, ἀλλ’ ἁπλῶς καταργοῦνται τὰ κείμενα! Διότι, ἐξ ὅσων ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω, δὲν εἶναι ταῦτα ἄλλο ἢ κατάργησις τοῦ νόμου περὶ ἐξετάσεων, χωρὶς νὰ ὁρίζηται εἰς ἀντικατάστασιν οὐδὲν, ἀφίνονται δὲ νὰ κανονίζωσιν ἑκάστοτε αἱ Σχολαὶ τὰ τῶν ἐξετάσεων. Ἀλλ’ ἐν τίνι πανεπιστημιακῇ νομοθεσίᾳ ἀφέθη πάντη ἀδιόριστον τὸ τῶν ἐξετάσεων; Ἀφοῦ, ὅπως δήποτε, ἀπεφασίσατε νὰ κανονίσητε κἄπως τὰ τῶν ἐξετάσεων τῶν φοιτητῶν, δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ μελετήσητε ἐν συγκρίσει τὰ δύο συστήματα τῶν ἐξετάσεων, τὸ Γερμανικὸν, ὅπερ νῦν ἰσχύει, πρὸς τὸ Γαλλικὸν, καθ’ ὃ οἱ φοιτηταὶ ὑφίστανται ἐνιαυσίους ἐξετάσεις; Διὰ τῶν ἐνιαυσίων ἐξετάσεων δὲν θὰ καθίσταντο καὶ οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ φοιτηταὶ τακτικώτεροι καὶ ἐπιμελέστεροι; Ἐκ τοιαύτης μελέτης ἴσως θὰ ἐπείθεσθε, ὅτι τὸ Γαλλικὸν σύστημα θὰ ἦτο παρ’ ἡμῖν λυσιτελέστερον, καὶ μᾶλλον σύμφωνον πρὸς τὰς περιστάσεις ἡμῶν καὶ τὰς κοινωνικὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ζῶμεν ἐν Ἑλλάδι. Ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ διδασκαλία τῶν καθηγητῶν θὰ καταστῇ διὰ τῶν ἐνιαυσίων ἢ διὰ τμηματικῶν ἐξετάσεων τακτικωτέρα, καὶ ἡ φοίτησις τῶν νέων ἐπιμελὴς καὶ ἐνδελεχὴς, καὶ ὁ ἔλεγχος τῶν ἐξετάσεων ἀκριβέστερος. Καὶ οὕτω θὰ τεθῇ φραγμὸς τις εἰς τὴν διπλωματομανίαν, ἥτις κατέλαβεν, ὡς ἐπιδημικὴ νόσος ὀλεθρία, τὴν Ἑλληνικὴν νεότητα. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε, καταργεῖτε ἁπλῶς τὴν κειμένην νομοθεσίαν, χωρὶς νὰ τολμᾶτε νὰ νομοθετήσητε οὐδέν. Νομίζω, ὅτι, ἂν σπουδαίως σκέπτησθε ν’ ἀνυψώσητε τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὰς ἐν αὐτῷ σπουδὰς, πρέπει νὰ συνδυάσητε τὸ ζήτημα τῶν ἀκροάσεων πρὸς τὸ τῆς διδασκαλίας καὶ πρὸς τὸ τῶν ἐξετάσεων. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο χρειάζεται χεὶρ στιβαρὰ, διότι δὲν ἠξεύρω διατὶ ἐπιστεύθη, ὅτι ἐγήρασαν οἱ νόμοι τῆς Πατρίδος καὶ δὲν δύνανται ν’ ἀναβῶσι τὰς κλίμακας τοῦ Πανεπιστημίου, διατὶ ἡ χώρα τοῦ Πανεπιστημίου κατήντησε χώρα ἐκτὸς τῆς Ἐπικρατείας, διότι οἱ νόμοι τοῦ Βασιλείου δὲν ἰσχύουσι, δὲν ἐφαρμόζονται ἀδυσωπήτως καὶ ἕως ἐκεῖ. Παραπονούμεθα, ὅτι ἡ κοινωνία πάσχει ἔκλυσιν ἠθικήν. Ἐγὼ δὲν τὸ φρονῶ· ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, βεβαιῶ, ὅτι θὰ εὕρητε τὸν λόγον εἰς τὴν ἔλλειψιν τῆς συναισθήσεως τοῦ καθήκοντος παρ’ ἐκείνοις ἰδίως, οἵτινες ἐτάχθησαν διδάσκαλοι τούτου νόμῳ καὶ θέσει. Εἶνε λυπηρὸν, ὅτι ἐν συγκρίσει μεταξὺ τῶν κοινωνικῶν τάξεων ἠθέλατε εὕρει πλείονας ἀνευλαβεῖς πρὸς τὸ καθῆκον ἐν ταῖς μᾶλλον πεφωτισμέναις τάξεσι. Τί σημαίνει τοῦτο; Ἑρμηνεύσατέ το σεῖς, οἱ Ὑπουργοί. Ἀνάγκη λοιπὸν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ σπουδαίως, περὶ συντάξεως νομοσχεδίων, ἂν ὄχι περὶ τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, διότι τοῦτο δὲν ἠξεύρω διατὶ ἐθεωρήθη τόσῳ δυσχερὲς, τοὐλάχιστον νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς διδασκαλίας τῶν μαθημάτων καὶ τῆς ἀκροάσεως ἐπὶ τῇ βάσει, ὅτι καὶ οἱ καθηγηταὶ ὀφείλουσι νὰ διδάσκωσιν ἐπιμελῶς, καὶ οἱ φοιτηταὶ νὰ ἀκροῶνται τακτικῶς τῆς διδασκαλίας αὐτῶν. Ἄλλως, εἰς τί θὰ ἐξετάσητε φοιτητὰς μὴ φοιτῶντας, καὶ ἀκροατὰς μὴ ἀκροωμένους, οὐδὲ διδασκομένους; Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς νομοσχέδιον, τὸ ὁρίζον εἰς ἑξαετῆ τὴν φοίτησιν, καὶ εἰς τρεῖς τὰς τῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς ἐξετάσεις, ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι ἐξαίρεσιν· διότι τοῦτο κανονίζει τὰς ἐξετάσεις καὶ τὸν χρόνον αὐτῶν ἐπὶ βάσεων ἀσφαλεστέρων τῶν νῦν κειμένων, καὶ ὅπως δήποτε ζητεῖ ἐγγυήσεις ἀπὸ τοὺς φοιτητὰς καὶ ἀπὸ τοὺς καθηγητὰς, κανονίσαν τὴν ἐξέτασιν εἰς τρεῖς περιόδους, καθ’ ἃς οἱ φοιτηταὶ βεβαίως θὰ παρίστανται τελειότερον παρεσκευασμένοι, ὡς μέλλοντες νὰ ὑποστῶσι δοκιμασίαν ἀκριβῆ καὶ ὑπὸ αὐστηρὸν ἔλεγχον νὰ τεθῶσιν. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, εὐκαιρίας διδομένης, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, ἐλπίζω, νὰ φέρω γενικάς τινας καὶ συντόμους παρατηρήσεις, καὶ ἐξηγήσεις, μελλούσας νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσεις ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει, ἐν ᾗ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτυχθῶ ἐκτενέστερον.

§55ΜΑΝΕΤΑΣ. Αὐτὸ παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τῆς ὁποίας θ’ ἀποτελέσητε βεβαίως μέρος.

§57ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ καταβῶ τοῦ βήματος χωρὶς νὰ προβῶ εἰς τὰς βραχείας ταύτας παρατηρήσεις. Ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω τὴν ἔκπληξιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐνεποίησαν αἱ θεμελιώδεις βάσεις, ἐφ’ ὧν ἐρείδεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, αἵτινες εἶναι αἱ αὐταὶ, αἱ τεθεῖσαι ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ ἤδη πρὸ πεντήκοντα ἐτῶν! Μέση ἐκπαίδευσις, Κύριοι, σήμερον δὲν σημαίνει, ὅ,τι πρὸ πεντήκοντα ἢ τριάκοντα ἐνιαυτῶν, οὐδὲ ὁ ὅρος οὗτος περιλαμβάνει, ὅ,τι περιελάμβανε τότε. Ἐν τούτῳ ἡ πλάνη, καὶ ἡ πλημμέλεια τοῦ ἄλλως πλήρους νομοσχεδίου, θεωρουμένου ὡς Κώδικος τῶν ἰσχυουσῶν σχολικῶν διατάξεων. Ἡ νεωτέρα κοινωνία, ἀναπτυχθεῖσα, ἢ μεταμορφωθεῖσα ἐντελῶς, ἐγέννησε νέας ἀνάγκας. Ἡ ἐφαρμογὴ τῶν πορισμάτων τῶν θετικῶν λεγομένων ἐπιστημῶν εἰς τὰς τέχνας καὶ τὴν ἀτμομηχανίαν, οἱ σιδηρόδρομοι, ὁ ἀτμὸς, ἐφαρμοσθεὶς ἐν ταῖς μηχαναῖς, καὶ ἐν γένει ἡ προαγωγὴ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων ὁ ἄνθρωπος ἐπέτυχε, δαμάσας τελείως τὴν φύσιν, νὰ πληροῖ τὰς ὑλικὰς αὑτοῦ χρείας ἐν πάσῃ ἀνέσει καὶ δαψιλείᾳ, ἡ ἀπελευθέρωσις τῶν πολυπληθεστέρων κοινωνικῶν τάξεων καὶ ὁ ἐν τῇ προόδῳ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς, καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν ἐπήνεγκον τελείαν τῆς κοινωνίας μεταμόρφωσιν, καὶ τοσοῦτον ἐπολλαπλασίασαν τὰς ἀνάγκας τῶν πρακτικῶν γνώσεων ἐν τοῖς βιωτικοῖς ἐπαγγέλμασιν, ὥστε δὲν γίνεται πλέον χρῆσις τοῦ ὅρου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως εἰς δήλωσιν Σχολείων προπαρασκευαζόντων τοὺς νέους διὰ τὰς ἐπιστήμας· δὲν ἔχουσι πλέον τὰ Σχολεῖα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως σκοπὸν ἀποκλειστικὸν, ὡς ἄλλοτε, νὰ μορφῶσι τοὺς νέους, μόνον ἱκανοὺς διὰ τὰ ἐλευθέρια λεγόμενα ἐπαγγέλματα, ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι τῆς νεωτέρας κοινωνίας ἔδωκαν μεγίστην σπουδαιότητα καί τινα πραγματικὴν λεγομένην τῶν νέων ἐκπαίδευσιν· ἑπομένως εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως σήμερον περιέχεται ἡ ἔννοια, ἀφ’ ἑνὸς παρασκευῆς διὰ τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου καὶ οὐχ ἧττον ἡ παρασκευὴ τῶν νέων διὰ τὰ βιωτικὰ ἐπαγγέλματα ἐν γένει, διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν· οὐδ’ ἐπιτρέπεται πλέον, μετὰ τὴν ἐν Γαλλίᾳ καὶ Γερμανίᾳ οἰκτρὰν ἀποτυχίαν τοῦ ἐν τῷ αὐτῷ ἐκπαιδευτηρίῳ διχασμοῦ τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ, νὰ ποιῶμεν τοιαῦτα πειράματα, τάσσοντες διπλοῦν τῶν Γυμνασίων ἡμῶν σκοπὸν, καὶ τὸν ἐπιστημονικὸν καὶ τὸν πρακτικὸν, ὡς μέχρι τοῦδε ἐγίνετο. Τὰ Γυμνάσια διὰ τῶν κλασικῶν φιλολογιῶν εἶναι παιδευτήρια, ἕνα ἔχοντα σκοπὸν, τὴν παρασκευὴν τῶν μελλόντων νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὰς ἐπιστήμας. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμὸν παρ’ ἡμῖν, ἡ μέση ἐκπαίδευσις ἔχει βεβαίως ταύτην τὴν μεγάλην πλημμέλειαν. Διὰ τοῦτο ἐπήνεγκεν ὀλέθρια ἀποτελέσματα, καὶ κατεπύκνωσε τὴν φάλαγγα τῶν ἀκονισάντων τὸν νοῦν μόνον, ἄνευ ἄλλων γνώσεων, καὶ μὴ ἐχόντων πόρους, τῶν ἀέργων, τῶν ἐπιζητούντων πόρους διὰ τῆς ἀργῆς ματαιοσχολίας. Ἡ ἰδιοφυὴς τοῦ Ἕλληνος ῥοπὴ πρὸς τὰ γράμματα, ἐξερεθισθεῖσα κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀποκαταστάσεως, δὲν ἐῤῥυθμίσθη προσηκόντως. Τοῦτο δ’ ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν πάσης προνοίας περὶ τὴν ῥύθμισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος, ὀργῶντος ἀκατασχέτως πρὸς τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν, ἀνισοῤῥόπως πρὸς τὰς κοινωνικὰς δυνάμεις. Διότι δὲν κατεβλήθη ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ἡ προσήκουσα πρόνοια, ὥστε ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα νὰ σταματήσῃ ἡ ἀλόγιστος αὕτη ῥοπή, τοῦ νὰ νομίζῃ ὁ τελευταῖος ποιμήν, ὅταν βαυκαλίζῃ τὸ τέκνον του ἐν τῷ λίκνῳ, ὅτι βαυκαλίζει ἕνα Ὑπουργὸν, καὶ ὁ χωρικός, ὅτι ἀνατρέφει ἕνα Νομάρχην, ἢ ἕνα Καθηγητήν. Διότι ἡ πρωτογενὴς κοινωνία κατὰ τὴν πρώτην αὑτῆς ζύμωσιν παρέσχεν, ὡς εἰκὸς, συχνότατα τοιαῦτα παραδείγματα ἐξαιρέτου σταδιοδρομίας. Ἐξ ἐναντίας, τὴν ῥοπὴν ταύτην, διὰ λόγους ταπεινοὺς, ἡ Πολιτεία, οὐ μόνον δὲν ἐμερίμνησε νὰ καταστείλῃ, ἀλλὰ, πολλαπλασιάσασα τὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐκπαιδευτήρια, ἄνευ προνοίας περὶ διδακτικοῦ προσωπικοῦ ἱκανοῦ, καὶ ἄνευ μελέτης τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν, διηυκόλυνε τὴν ὁδὸν, ἐφελκύσασα εἰς τὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐκπαιδευτήρια καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον κατὰ μυριάδας τὰ τέκνα τῶν πολιτῶν, ἵνα διαδώσῃ τὴν ἡμιμάθειαν εἰς αὐτὰ, ἐπὶ μεγίστῃ κοινωνικῇ ζημίᾳ, καὶ καταστροφῇ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν οἰκονομικῇ, δι’ ἔλλειψιν μέλλοντος. Τριάκοντα δύο Γυμνάσια καὶ 350 Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, ἀτελέστατα ὠργανισμένα, ἀνεπίβλεπτα καὶ ἄνευ μεθόδου διδάσκοντα Ἕλληνας καὶ Ῥωμαίους συγγραφεῖς, χάριν τῆς γραμματικῆς καὶ μόνης. Ἰδοὺ τὸ ὅλον. Ζητεῖτε νὰ νομοθετήσητε 400 καταστήματα, τὰ ὁποῖα νὰ διδάσκωσι τὴν Ἑλληνικὴν νεότητα διὰ τῶν κλασικῶν γλωσσῶν, ἐξερεθίζοντα τὴν φαντασίαν των, καὶ οὐδὲν ἕτερον αὐτοῖς πορίζοντα, εἰμὴ τὸν πρὸς τὰ ὑψηλὰ ἐπαγγέλματα ἔρωτα, καὶ τὴν καταφρόνησιν πρὸς τὰ τοῦ πρακτικοῦ βίου ἐπιτηδεύματα. Συλλογίζεσθε τίνος κακοῦ γίνονται αἴτια; Ἀλλ’ ἂν τόσα δι’ ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν συντηρῆτε ἐκπαιδευτήρια, ἐξαντλοῦντες οὕτω πάντας τοὺς πόρους, τίς θέλει δαπανήσει πρὸς ἵδρυσιν καὶ συντήρησιν τῆς πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Διὰ τοῦτο κατακρίνω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἡ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ παρέχηται δικαίως καὶ ἰσοῤῥόπως πρὸς πάσας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, καὶ νὰ ᾖναι ὑπηρετικὴ ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ἰσότητι πασῶν τῶν κοινωνικῶν χρειῶν. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις δέον νὰ ἔχῃ δύο σκοποὺς, τὸν ἐπιστημονικὸν καὶ τὸν πρακτικὸν, καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν ὑπὲρ αὐτῆς δαπάνην τοῦ Κράτους καὶ ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἡ δύναμις τῶν οἰκογενειῶν ἡ οἰκονομικὴ, καὶ τὰ ἐπαγγέλματα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀκολουθήσουν οἱ διδασκόμενοι πρὸς πορισμὸν, ἐξερχόμενοι ἀπὸ τοῦ Σχολείου εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον, καὶ τὴν παρασκευὴν τὴν προσήκουσαν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Τοῦτο εἶναι τὸ μέγα πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ πολιτικῇ συνέσει καὶ ἀπὸ ὑψηλῆς ἐποπτείας διασκοπῶν τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, καλεῖται νὰ λύσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Οὐδὲ εἶναι τῶν καθηκόντων αὐτοῦ νὰ ῥυθμίσῃ ἓν πρόγραμμα Σχολείου, ἢ Γυμνασίου, ἐν τοῖς καθέκαστα, ἢ νὰ ὀργανίσῃ ἓν ἐκπαιδευτήριον. Τοῦτο εἶναι ἔργον τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν καθηγητῶν. Εἰς λύσιν τοῦ μεγάλου τούτου προβλήματος ὀλίγον συντελεῖ ἡ διδακτικὴ εἰδικότης· καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀναμένητε τὴν λύσιν τοιούτου θέματος οὐδ’ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ Κεντρικοῦ Συμβουλίου. Τὸ ζήτημα τοῦτο, συνδεόμενον πρὸς τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, πρὸς τὸ πολίτευμα, πρὸς τὴν ἱστορίαν καὶ τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις τοῦ Ἔθνους, εἶναι ζήτημα καθαρῶς πολιτικὸν καὶ κυβερνητικὸν, χρῇζον εὐρείας ἐρεύνης, ἐν ᾗ ἡ διδακτικὴ εἰδικότης ἥκιστα δύναται νὰ συντελέσῃ. Σεῖς μόνον, κ. Ὑπουργὲ, καὶ οἱ συνάδελφοι ὑμῶν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶσθε ἁρμόδιοι, ἂν ὑψωθῆτε ὀλίγον,— καὶ ὀφείλετε νὰ ἀνυψωθῆτε εἰς τὸ ὕψος τοῦ καθήκοντος τούτου, —καὶ ἔχετε ἀπέναντι τῆς χώρας βαρὺ καθῆκον καὶ βαρυτέραν εὐθύνην. Διὰ τοῦτο ἐρωτήσατε ἑαυτοὺς, καὶ ἂν αἰσθάνησθε δύναμιν ἱκανὴν, προβῆτε· εἰδὲ μὴ, ἀφήσατε τὰ κακῶς κείμενα, μέχρις οὗ εὑρεθῇ λύσις τῶν δυσχερειῶν καὶ διόρθωσις τῶν πλημμελειῶν τοσούτων ἐτῶν, τεθῶσι δὲ βάσεις, ἐξασφαλίζουσαι τὴν ἐθνικὴν παίδευσιν. Ἀλλ’ ἂν ἐπιχειρήσητε τὴν ἀνόρθωσιν, νὰ τὴν ἐπιχειρήσητε διὰ τῆς σοβαρότητος καὶ κυβερνητικῆς συνέσεως καὶ προνοίας, ἣν τὸ μέγεθος τοῦ ἐγχειρήματος καὶ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτεῖ.

§58ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Μετὰ τὴν συναίνεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη, ὅπως τὰ νομοθετήματα, τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντα, παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἔρευναν εἰδικῆς τινος ἐπιτροπῆς, κρίνω περιττὸν νὰ εἰσέλθω εἰς ἀνάπτυξιν αὐτῶν. Μίαν μόνον παρατήρησιν νομίζω ἀναγκαίαν, νὰ ἐξηγήσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ λόγοι ἅπαντες, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐξήγησεν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων, ἀκριβῶς συνηγοροῦσιν ὑπὲρ αὐτῶν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ συζητηθῶσι τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 11, 12 καὶ 15 νομοσχέδια.

§60ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ τὸ τῶν Δημοδιδασκάλων πρέπει νὰ μείνῃ, διότι δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ νομοσχέδια ὁ ἁρμὸς, ὁ ὁποῖος συνδέει τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν πρὸς τὴν ἀνωτέραν· καὶ τοῦτο δύναμαι προχείρως νὰ τὸ ἀποδείξω. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὰ Γυμνάσια εἰσέρχονται οἱ μαθηταὶ ἀπολυόμενοι τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου· ἀλλ’ ὅταν ὁ μαθητὴς ἀπολύηται ἀπὸ πλῆρες Δημοτικὸν Σχολεῖον, ποῦ θὰ τὸν κατατάξητε;

§61ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὸ τὸ κανονίζει ὁ νόμος.

§62ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ μικρὰ τάξις τοῦ Γυμνασίου εἶναι τάξις, τὴν ὁποίαν διῆλθον εἰς τὰ πλήρη Σχολεῖα πρὸ 2 ἐτῶν, καὶ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ἔχετε πλῆρες Σχολεῖον καὶ 6–8 Γυμνάσια ἐν ὅλῳ θὰ ἔχῃ κανονικὴν λειτουργίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ οἱ μέρος κόπτοντες ἀπὸ τὴν γενικὴν νομοθεσίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως, μόνον τὸ περὶ Δημοδιδασκάλων, δὲν βαίνετε μεθοδικῶς· πεντήκοντα ἔτη διερχόμεθα μ’ αὐτὸν τὸν νόμον, καὶ ἐγὼ ἤμην τμηματάρχης καὶ γνωρίζω, ὅτι ἐτιμώρησα διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς 270 Δημοδιδασκάλους, μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Μαυροκορδάτου 350 μὲ προσωρινὰς παύσεις καὶ ἀπολύσεις, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἰς οὐδένα πολιτικὸν ἄνδρα εὗρον τὸ παραμικρὸν πρόσκομμα εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός μου, διότι συνήθως ἀποδίδεται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς βαρυτέρα εὐθύνη περὶ τῶν τοιούτων πραγμάτων, παρ’ ὅσην ἔχουσιν. Ὅταν ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος ἔχῃ δύναμιν καὶ σθένος νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, βεβαιωθῆτε, ὅτι οὐδεὶς Ὑπουργὸς θὰ εὑρεθῇ ποτε ν’ ἀντείπῃ. Εἶχον προϊστάμενον τὸν ἀοίδιμον Κουμουνδοῦρον, καὶ ἐπρόκειτο νὰ μετατεθῇ εἷς διδάσκαλος, Σπανίδης, καὶ ἐπόθει τοῦτο ὁ μακαρίτης Πεῤῥωτής· δεκάκις ἀνέβη τὸ Ὑπουργεῖον· τέλος τῷ λέγει ὁ Κουμουνδοῦρος: ἐὰν δὲν συγκατατεθῇ ὁ τμηματάρχης, δὲν τὸ κάμνω. Ἦλθε πρὸς ἐμὲ, δὲν συγκατατέθην, καὶ δὲν ἐγένετο· τοσοῦτον εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν Ὑπουργείων μᾶλλον, παρὰ οἱ ἄλλοι πταίουσιν. Ὥστε θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον.

§63ΜΑΝΕΤΑΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον εὔκολον νὰ καταρτισθῇ νομοσχέδιον, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. προλαλήσας, καθόσον γνωρίζετε, ὅτι τὰ περὶ τούτου προσκρούουσιν εἰς τὴν ἔλλειψιν, ἀφ’ ἑνὸς προσωπικοῦ ἀναλόγου, καὶ ἀφ’ ἑτέρου χρηματικῶν πόρων. Ἀσχέτως ὅμως πρὸς ταῦτα, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοδιδασκάλων, πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι ἡ ὑπηρεσία πολλὰ ἀπαντᾷ προσκόμματα.

§64ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς παρὰ πολὺ κατεπτοήθη ἐκ περιστάσεων τῆς ὑπηρεσίας. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὑπάρχει κείμενον, τὸ ὁποῖον ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔχει εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχουσι 5 νομοσχέδια, ὑπάρχει καὶ ὑπόμνημα, ἔργον ἰδικόν μου, ἔχει νομοσχέδιον περὶ Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ γραμματοδιδασκάλων, περὶ Διδασκαλείων, περὶ Παρθεναγωγείων, περὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, περὶ Κεντρικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἕκαστον τῶν νομοσχεδίων τούτων ἔχει εἰδικὴν δικαιολογίαν, ἔχει καὶ ὑπόμνημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξηγεῖ καθαρῶς τὰ αἴτια τῆς καταπτώσεως τῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων δύνασθε νὰ εἰσαγάγητε ἓν πλῆρες νομοσχέδιον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὰ ¾ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συσχετιζομένης καὶ πρὸς τὸ ἕτερον τέταρτον διὰ τῆς ἐπιδράσεως, τὴν ὁποίαν θ’ ἀσκήσῃ· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐκεῖθεν πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν νὰ νομοθετήσωμεν, ἐπάγοντες τὰς σημερινὰς θεωρίας.

§65ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ, κ. Πρόεδρε, μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Πετρίδου, εἰς ὅσα γενικῶς περὶ ἐκπαιδεύσεως εἶπεν· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν, παύσεως καὶ μεταθέσεως τῶν δημοδιδασκάλων, τὸ θεωρῶ χρησιμώτατον καὶ ἀπαραίτητον, καὶ δὲν ἐννοῶ, διατὶ ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐπ’ αὐτοῦ συζητήσεως. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ δὲν δύνανται δυστυχῶς ν’ ἀνθίστανται εἰς τοὺς πειρασμοὺς τῆς κομματικῆς ἐπιδράσεως, καὶ ἐκ τούτου προέρχεται τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι διὰ σκανδαλωδῶν καὶ ἀκαίρων παύσεων Δημοτικὰ Σχολεῖα μένουσιν ἄνευ διδασκάλων. Προχθὲς ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἰς κομματικὰς εἰσηγήσεις ἐνδοὺς, ἔπαυσεν ἔντιμον καὶ καταλληλότατον δημοδιδάσκαλον τοῦ χωρίου Δίβρης τῆς Λαμπίας, καὶ μένουσιν 200 μαθηταὶ εἰς τοὺς δρόμους. Προκειμένου λοιπὸν νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τοιαύτας καταχρήσεις, δὲν πρέπει νὰ παρεμβάλωμεν προσκόμματα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι ἔπρεπεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ κάλλιον παντὸς ἄλλου τὰ περὶ Δημοτικῶν Σχολείων, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώκῃ καὶ οὐχὶ ν’ ἀποκρούῃ τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου· δι’ αὐτὸ εἶμαι τῆς γνώμης νὰ μὴ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§66ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι τὰ ἄρθρα 5 6 καὶ παραπέμπουσιν εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ μέλλοντα νὰ συζητηθῶσι, περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ἄρθρον 5 λέγει.... (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 5). Ἐπίσης τὸ ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 6). Ἀλλ’ ἡ τύχη τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶναι ἄδηλος, ὥστε τὸ παρὸν νομοσχέδιον θὰ γίνῃ νόμος, καὶ θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ νόμου, μὴ ὑπάρχοντος καὶ μὴ ὑπάρξαντος πιθανῶς· εἶναι εἷς ἀκατανόητος διαμελισμὸς, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένος, καὶ θὰ ἔχωμεν ἓν περίεργον πρωθύστερον.

§67ΜΑΝΕΤΑΣ. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, δὲν εἶναι ἰσχυρὸς, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου· διότι, ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς τὰ σχετικὰ ἄρθρα, τῶν ὁποίων ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, θέλομεν ἐπενέγκει τὴν δέουσαν διόρθωσιν σχετικῶς πρὸς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐν τοῖς ἄρθροις τούτοις ἀναφέρεται. Συνετάχθη δὲ, ὅπως συνετάχθη, διότι ὑπεβλήθη ὁ ἄλλος νόμος· ἐὰν ὅμως ἴδωμεν, ὅτι τὸ ἄλλο νομοσχέδιον δὲν ψηφίζεται, τότε ἐπέρχεται ἡ διόρθωσις.

§68ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ποία θὰ ἦναι ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων;

§69ΜΑΝΕΤΑΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος θὰ ὁρίσῃ.

§70ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλω νὰ προσθέσω κἄτι τι, σχετικὸν πρὸς τὴν ἐπιτροπήν. Νομίζω, ὅτι καὶ μία ἄλλη ὑπηρεσία, στενῶς συνδεομένη μὲ τὴν ἐκπαιδευτικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία, ἀπαιτεῖ καὶ αὕτη νέαν τινὰ νομοθεσίαν, διότι ἡ ὑφισταμένη εἶναι ἀτελεστάτη καὶ μήτε τοῦ σκοποῦ αὐτῆς ἐπιτυγχάνει, μήτε καλόν τι δύναται νὰ φέρῃ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θὰ ἐπεξεργασθῇ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, δύναται νὰ ἐπεξεργασθῇ καὶ ἐκεῖνο.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, νὰ ὑποβάλῃ περὶ τούτου νομοσχέδιον.

§73ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Σκέψις γίνεται περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ νόμου περὶ τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἐπερατώθη, ὥστε νὰ ὑποβληθῇ καὶ νομοσχέδιον. (Γίνονται δεκτὰ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ. συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια: Περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας. Περὶ τοῦ βοηθοῦ τοῦ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Βιβλιοθήκῃ νομισματογνώμονος. Περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν, παύσεως καὶ μεταθέσεως τῶν δημοδιδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ φέρῃ εἰς τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν τὰς διορθώσεις.

§75ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Μάλιστα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν Ἐμποροδικείων.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης θὰ ψηφισθῇ;

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπου θὰ γίνωσι παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς βʹ. ἀναγνώσεως, θ’ ἀναβάλωμεν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§80ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν. Ἤδη παρατηρῶ μόνον τοῦτο. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς ἀποπείρας συμβιβασμοῦ, ἄλλοτε ὑποβληθέντος ὁμοίου πρὸς τὸ ἤδη ὑποβαλλόμενον, εἶχον ὑποβάλει τροποποίησιν, ἢ μᾶλλον προσθήκην, δι’ ἧς προτείνω, μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς ἀποπείρας τοῦ συμβιβασμοῦ, νὰ καταργηθῇ καὶ πᾶσα πλέον διάκρισις μεταξὺ συνήθων καὶ συνοπτικῶν ὑποθέσεων, ἵνα μὴ γεννῶνται τοῦ λοιποῦ δυσκολίαι καὶ ἔριδες ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, περὶ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐμποροδικείων, ἐπίσης εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν τινὰ, ἀναγομένην εἰς τὴν ἐγγραφὴν τῶν ὑποθέσεων εἰς τὸ Πινάκιον, καὶ καθ’ ἣν, ὁσάκις γίνεται ἐσφαλμένως ἡ ἐγγραφὴ, οὐδεμία ἐπέρχεται ἐντεῦθεν ἐπιβλαβὴς συνέπεια ὡς πρὸς τὴν ἐκδίκασιν τῆς ὑποθέσεως. Ἀμφότεραι αἱ τροπολογίαι αὗται ἐτυπώθησαν τότε, καὶ ἐντύπους ὑποβάλλω αὐτὰς ἐκ νέου, ἵνα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 237).

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τυπωθῶσιν ἐκ νέου, καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν ὡς τροπολογίαι, ἤδη ὑποβαλλόμεναι.

§82ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Περὶ ἐξομοιώσεως τῶν συνοπτικῶν καὶ τῶν συνήθων ὑποθέσεων ὑπέβαλον ἐγὼ προχθὲς τροπολογίαν· ὥστε εἶναι ἤδη ὑποβεβλημένη περὶ τούτου.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν βλάπτει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§85ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου ἔχω μίαν παρατήρησιν.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργός.

§87ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου συμπληροῦται τὸ ἄρθρον 729 τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ μόνον εἰς τὰς συναλλαγματικὰς καὶ οὐχὶ εἰς τὰ ἐμπορικὰ εἰς διαταγὴν γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ὅμως, κατὰ τὸν ἐμπορικὸν νόμον, ἐξομοιοῦνται μὲ τὰς συναλλαγματικὰς, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν εἰς διαταγὴν ἐμπορικῶν γραμματίων, παρατηρῶ, ὅτι, ἀφοῦ συνεπληρώθη τὸ ἄρθρον 729 καὶ πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσάγει τοιαύτην συμπλήρωσιν, ἵνα τὰ εἰς διαταγὴν ἐμπορικὰ γραμμάτια ἐξομοιῶνται καὶ κατὰ τὴν ἐκδίκασιν μὲ τὰς συναλλαγματικὰς, ὀφείλει νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν, συμπληρῶν τὸ ἄρθρον 733 τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου, τὸ κανόνιζον τὰ τῆς ἐκτελέσεως, ἀλλὰ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ὁποίου, εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὁ νομοθέτης τὸ ἄρθρον 729, τὸ ὁποῖον προβλέπει μόνον διὰ τὰς συναλλαγματικάς, νῦν δὲ, ὅτε μὲ τὰς συναλλαγματικὰς ἐξομοιοῦμεν κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τὰ εἰς διαταγὴν ἐμπορικὰ γραμμάτια, πρέπει καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν νὰ ληφθῶσι ταῦτα ὑπ’ ὄψει, καὶ νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἄρθρον, ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν εἰς διαταγὴν ἐμπορικῶν γραμματίων ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν νὰ γίνεται, ὅ,τι καὶ ἐπὶ τῶν συναλλαγματικῶν.

§88ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ εἰς τὸ ἄρθρον 729 προσθήκη τῶν εἰς διαταγὴν γραμματίων ἐγένετο, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, διότι ὑπῆρχεν εἰς τὸ Γερμανικὸν κείμενον τοῦ ἄρθρου καὶ παρελείφθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν μετάφρασιν. Τώρα πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν συνέβη τοιαύτη τις παράλειψις καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 733, τὸ πραγματευόμενον περὶ ἐκτελέσεως, ἂν δηλ. περιείχοντο τὰ εἰς διαταγὴν γραμμάτια εἰς τὸ Γερμανικὸν κείμενον τοῦ ἄρθρου 733, καὶ παρελείφθησαν εἰς τὴν μετάφρασιν τοῦ ἄρθρου. Διότι ἡ ἐξομοίωσις τῶν γραμματίων μὲ τὰς συναλλαγματικὰς ἐφ’ ἑνὸς ἀντικειμένου δύναται νὰ μὴ δικαιολογῇ καὶ τὴν ἐξομοίωσιν αὐτῶν καὶ ὡς πρὸς ἄλλα ἀντικείμενα, ὡς τὸ τῶν ἐκτελέσεων. Ἐὰν λοιπὸν ὑπῆρχε καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 733 αὐτὴ ἡ παραδρομή, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 729, τότε βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει.

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν εἰς τοῦτο ἰδίως, προκειμένου περὶ ταχύτητος κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν γραμματίων, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι ὅση καὶ ἐπὶ συναλλαγματικῶν: ὅτι δὲν ἐξαρτᾶται κυρίως ἐκ τῆς ἐμπορικότητος τοῦ γραμματίου ἡ ἀνάγκη τῆς ταχύτητος τῆς ἐκδικάσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐνυπάρξεως εἰς τὰ γραμμάτια τοῦ ὅρου «εἰς διαταγὴν», τοῦ καθιστῶντος τὴν κυκλοφορίαν αὐτῶν παραπλησίαν τῆς τοῦ νομίσματος. Εὐθὺς ὡς ὁ ὅρος οὗτος ὑπάρχει εἴς τι ἔγγραφον, εἴτε ἐμπορικὸν θεωρηθῇ, εἴτε μὴ, ἀπαιτεῖται ταχύτης περὶ τὴν ἐκτέλεσιν· ὥστε ἐξ αὐτοῦ θὰ ἐξαρτηθῇ τοῦτο.

§90ΤΟΜΑΝ. Αἱ ὑποχρεώσεις αἱ ἐκ συναλλαγματικῆς εἶναι πολὺ σπουδαιότεραι καὶ ἔχουσιν ἄλλως, καὶ δι’ αὐτὸ ὁ νομοθέτης ἔκαμε διάκρισιν ὡς πρὸς τὴν προθεσμίαν πρὸς πληρωμήν. (Διάλογοι). (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2, 3, 4 καὶ 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§91ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ λοιπὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀναβληθῶσι.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ περὶ καταργήσεως τῆς ἀποπείρας τοῦ συμβιβασμοῦ νὰ τὸ ἀναγνώσωμεν.

§93ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ἀποπείρας πρὸς συμβιβασμὸν διατάξεων. Ἐδῶ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μουσούρη, ἡ ὁποία ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἄλλα θ’ ἀναβληθῶσι;

§96ΤΙΝΕΣ. Βέβαια.

§97ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ἀναγεγραμμένον ὑπ’ ἀριθ. 25 τῆς ἡμερησίας διατάξεως νομοσχέδιον, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω προσθήκην, διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἀφορᾷ δὲ εἰς τοὺς εἰσαγγελικοὺς ὑπαλλήλους. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 239).

§98ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ περὶ ἐνόρκων δύναται νὰ ἀναγνωσθῇ.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀναγνωσθῶσιν ὅλα.

§100ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω ν’ ἀναβληθῶσιν ὅλα, διότι δὲν ἐλάβομεν καιρὸν νὰ τὰ διεξέλθωμεν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται τὰ λοιπὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν αʹ. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ.

§102ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλεται, κ. Βουλευταὶ, καὶ πάλιν εἰς τὴν μελέτην ἡμῶν τὸ ζήτημα τὸ στρατολογικὸν καὶ ἐν γένει τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐπανειλημμένως ἀπησχόλησε τὸ Κοινοβούλιον. Εἰσάγεται περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νομοσχέδιον, περιέχον πλείστας καὶ ῥιζικὰς τροποποιήσεις τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι προδήλως ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων πολιτικῶν ζητημάτων, οὐ μόνον διότι ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς εὐεξίας καὶ εὐημερίας τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ καὶ διότι ἐνδιαφέρει εἰς ὕψιστον βαθμὸν τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν τιμὴν τῆς Πολιτείας. Ἰδίως δὲ ἔχει μείζονα σημασίαν εἰς ἐκεῖνα τὰ Ἔθνη, ὧν δὲν συνεπληρώθη ἡ ἐθνικὴ ἀποκατάστασις, καὶ ἑπομένως ὀφείλουσι νὰ διατελῶσι διαρκῶς παρεσκευασμένα πρὸς ἐκπλήρωσιν αὐτῆς, ἅμα τοῦ χρόνου ἐπιστάντος. Ἀνεφύη δὲ παρ’ ἡμῖν, ὡς καὶ παρ’ ἄλλοις Ἔθνεσι, τὸ ζήτημα τοῦτο μετὰ τοὺς τελευταίους μεγάλους εὐρωπαϊκοὺς πολέμους, ἐξ ὧν κατεδείχθη, ὅτι τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας δύναται νὰ παράσχῃ στρατὸν, οὐ μόνον ἀσυγκρίτως πολυαριθμότερον τοῦ παρεχομένου ὑπὸ τοῦ συστήματος τῆς μερικῆς στρατολογίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ ποσὸν οὐχὶ κατώτερον ἐκείνου. Ὡς ἐκ τῆς ἐκτάκτου ταύτης σπουδαιότητος τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, ὤφειλον οἱ παρ’ ἡμῖν πολιτευόμενοι νὰ ἐγκύψωσιν ἰδιαζόντως εἰς τὴν μελέτην αὐτοῦ, νὰ ἐξετάσωσιν ἐπισταμένως πάσας τὰς πολιτικὰς, οἰκονομικὰς καὶ κοινωνικὰς περιστάσεις τῆς χώρας, νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν φύσιν καὶ τὸ ἔδαφος τῆς Ἐπικρατείας, τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα τῶν κατοίκων, τὰς ἐνδεχομένας ἐθνικὰς περιπετείας, καὶ νὰ ἐξεύρωσι καὶ νὰ προσδιορίσωσι, ποῖον εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ἁρμόζον εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ δυνάμενον νὰ παράσχῃ βελτίονας καρποὺς, σπουδαιοτέραν παρασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δυνάμεων, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἐθνικοῦ προορισμοῦ. Καὶ τοιαύτη τις μελέτη ἐγένετο ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ τὸ ἔτος 1878. Ὑπεβλήθη τότε εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἐγένοντο ἐπ’ αὐτοῦ ἐκτεταμέναι συζητήσεις, ὑπεβλήθησαν καὶ ὑπεστηρίχθησαν διάφοροι ἰδέαι καὶ σκέψεις. Πόρισμα δὲ τῆς τοιαύτης ἐργασίας ἦτο ὁ τότε ψηφισθεὶς περὶ στρατολογίας νόμος ΨΙϚʹ. Ὁ νόμος οὗτος μετεφράσθη σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου τοῦ 1872· εἰσήγαγε δὲ παρ’ ἡμῖν τὴν γενικὴν στρατολογίαν, κατήργησε τὴν ἀντικατάστασιν, ὥρισε τὴν θητείαν τριετῆ, συνέστησε τάξιν διαθεσίμων μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, καὶ ἄλλας περιέλαβε διατάξεις δευτερευούσης ἀξίας. Εἰς τὸν καταρτισμὸν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τούτου συνέπραξε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις μάλιστα ἐθεώρει ὡς ἀνεπαρκῆ τὸν ὁρισθέντα χρόνον τῆς θητείας. Ἤλπιζε πᾶς τις, ὅτι, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ἐκείνου, ἓν ὑπελείπετο καθῆκον εἰς τοὺς ἑκάστοτε κυβερνῶντας τὴν χώραν, ν’ ἀφοσιωθῶσιν εἰς τὴν ἀκριβῆ καὶ ἀμετάβλητον ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, πρὸς ἐπιδίωξιν τῶν ἐξ αὐτοῦ προσδοκωμένων ἀποτελεσμάτων. Καὶ τὴν προσδοκίαν ταύτην ἐνίσχυσαν τὰ ἐν τῇ Γαλλίᾳ, ὅθεν ἐλήφθη ὁ νόμος, συμβάντα, διότι ἐκεῖ ὁ νόμος οὗτος ἰσχύει ἀπὸ τοῦ 1872 μέχρι σήμερον, σχεδὸν ἄνευ τροποποιήσεως. Ἄρθρα τινὰ μόνον, ἀναγόμενα εἰς τὴν ὑπὸ ὅρους ἐθελουσίαν κατάταξιν, ἐτροποποιήθησαν, κατὰ δὲ τὸ παρελθὸν ἔτος 1886 ἀπαλλαγή τις προσετέθη. Καὶ ὅμως, Κύριοι, ἡ προσδοκία αὕτη δὲν ἐπραγματοποιήθη. Ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν πολιτευόμενοι, ἐν οἷς διακρίνεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀξιοῦντες, οὐ μόνον, ὅτι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀσφαλῆ γνώμην περὶ πάντων τῶν ἀναφυομένων ζητημάτων, ἀλλ’ ὅτι δύνανται ἀκόμη καὶ νὰ ἐφευρίσκωσι νέας ἰδέας καὶ νέα ζητήματα, καὶ περὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ἀντικειμένων, τῶν ὁποίων ἡ ἀκριβὴς γνῶσις ἀπαιτεῖ τὴν κατ’ ἐπάγγελμα μελέτην καὶ ἐφαρμογήν. Καὶ οὕτως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μόλις ἐπιστάντος τοῦ χρόνου τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου, ἐκηρύχθη ἀναφανδὸν ἐναντίος, ἐχαρακτήρισεν αὐτὸν ὡς ἐπιβάλλοντα βαρείας καὶ ἀνίσους ὑποχρεώσεις εἰς τὸν λαὸν, καὶ ἐπέκρινε καὶ αὐτὰς τὰς βάσεις τοῦ νόμου, ὅν αὐτὸς ὁ ἴδιος εἶχεν ὑποστηρίξει. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι, ἐνῷ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐθεώρει κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου ἀνεπαρκῆ τὴν δι’ αὐτοῦ ὁρισθεῖσαν θητείαν, ἐν τούτοις αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐκηρύχθη κατὰ τῆς τοιαύτης θητείας, ὡς λίαν μακρᾶς, καὶ κατὰ τῆς καταστάσεως τῆς διαθεσιμότητος, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἐκεῖνος εἰσήγαγεν. Ἀντὶ δὲ τοῦ συστήματος ἐκείνου ἐπρότεινε νέον σύστημα, σύστημα διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ, εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, σύστημα καταργοῦν τὴν διαθεσιμότητα, ἐλαττοῦν τὸν χρόνον τῆς θητείας, καὶ ὑποστηρίζον παντὶ σθένει τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν. Ἀνελθὼν δὲ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἔσπευσε νὰ καθιερώσῃ καὶ διὰ νόμου τὸ σύστημα τοῦτο· ἀλλ’ ἀντὶ νὰ συντάξῃ πλήρη περὶ αὐτοῦ νόμον, ὁτὲ μὲν εἰσήγαγε νόμον περὶ διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, ὁτὲ δὲ νόμον ἐλαττοῦντα τὴν θητείαν καὶ καταργοῦντα τὴν διαθεσιμότητα, καὶ ἄλλοτε ἄλλους περὶ τούτων νόμους, τροποποιοῦντας ἀλλήλους καὶ πολλάκις ἀντιφάσκοντας πρὸς ἀλλήλους, ὥστε κατέστησε τὸν κλάδον τοῦτον τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας, ὡς καὶ ἕτεροι συνάδελφοι εἶπον, ἐντελῶς ἀκατανόητον καὶ δυσπρόσιτον καὶ εἰς αὐτοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐπάγγελμα ἀσχολοῦνται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Ἤδη νέον νομοσχέδιον εἰσάγεται, τροποποιοῦν ῥιζικῶς διατάξεις τῆς μέχρι τοῦδε ἰσχυούσης νομοθεσίας, καὶ εἰσάγον νέον ἐντελῶς σύστημα στρατολογίας. Ὀφείλομεν βεβαίως νὰ ἐξετάσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου ἐν πάσῃ αὐτῶν τῇ λεπτομερείᾳ, καὶ οὐ μόνον τὰς τροποποιούσας τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν, ἀλλὰ καὶ τὰς τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, αἱ ὁποῖαι περιελήφθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἵνα ἐπὶ τέλους δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν νομοθεσίαν γνωστὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τοὺς πολίτας. Ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐκείνων μόνον τῶν διατάξεων, ὅσαι ἔχουσι γενικὸν χαρακτῆρα, καὶ ἐπιδρῶσιν, ἵνα εἴπω οὕτω, εἰς πάσας τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὡς τοιαύτας θεωρῶ τὰς ἀναγομένας εἰς τὴν θητείαν καὶ ἀποτελούσας ἐν συνόλῳ τὸ νέον στρατολογικὸν σύστημα. Εἶπον πρὸς ὑμᾶς, τίνες εἶναι αἱ βάσεις τοῦ νόμου τοῦ κατὰ πρῶτον ψηφισθέντος, τοῦ ΨΙϚʹ. Οὗτος ὥρισε τὴν θητείαν τριετῆ, παρεδέχθη δὲ κατάστασιν διαθεσιμότητος, μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, καθόσον ἀφορᾷ τοὺς κληρωτοὺς, τοὺς ὑπερβαίνοντας τὴν ἐτησίαν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν κληρωτῶν, εἰς τοὺς κατατασσομένους εἰς τὰ πεζικὰ σώματα ἐχορήγει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνωσιν ἄδειαν κατὰ τὸ τρίτον ἔτος τῆς θητείας. Ὥστε μόνοι οἱ εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα κατατασσόμενοι ὤφειλον νὰ ἐκπληρώσωσι πλήρη τὴν τριετῆ θητείαν. Τὸ σύστημα τοῦτο ἀνέτρεψε καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ ᾼΛΓʹ τοῦ 1882 νόμος, ὅστις εἰσήγαγε τὴν μονοετῆ θητείαν, κατήργησε τὴν διαθεσιμότητα, καὶ προσεπάθησε δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ εἰσαγάγῃ καὶ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν. Ἤδη διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου νέον σύστημα εἰσάγεται. Προσδιορίζεται ἡ θητεία διττὴ μετὰ τινων ἀδειῶν, ἐπαναφέρεται ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος μετὰ τρίμηνον μόνον ὑπηρεσίαν, καὶ περιορίζεται μέχρι καταργήσεως ἡ ἐθελουσία κατάταξις. Δὲν φρονῶ βεβαίως, ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς σύμπτωμα νομοθετικῆς καὶ πολιτικῆς εὐεξίας ἡ τοιαύτη κατὰ μικρὰ χρονικὰ διαστήματα μεταβολὴ ἰδεῶν καὶ συστημάτων, προκειμένου περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας, οὐδὲ δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν βελτίονα παρασκευὴν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων ἡ διαδοχικὴ αὕτη ἐφαρμογὴ ἀναμορφωτικῶν πειραμάτων. Ἂν ἡ μονοετὴς θητεία ἦναι τὸ ἁρμόδιον εἰς τὴν Ἑλλάδα σύστημα, διατὶ καταργεῖται; Καὶ ἂν τὸ ἤδη εἰσαγόμενον σύστημα ἦναι προτιμότερον, διατὶ δὲν εἰσήγετο ἔκτοτε; Ἕνεκα τούτου βαρεῖαν βεβαίως ὑπέχουσιν εὐθύνην, καὶ λόγον ὀφείλουσι πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος, οἱ ὑποπίπτοντες εἰς τοιαύτας ἀντιφατικὰς ἐνεργείας καὶ πειράματα. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συναισθάνεται τὴν εὐθύνην ταύτην, καὶ ἀναγνωρίζει τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τοιαύτην παλίμβουλον ἐνέργειαν αὑτοῦ. Πρὸς τοῦτο δὲ συνέταξε τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐν ᾗ ἐκθέτει, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία ἐπεβάλλετο ὡς ἀνάγκη εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ 1882, πρὸς μόρφωσιν μεγαλειτέρας καὶ μᾶλλον ἐξησκημένης ἐφεδρείας, ἕνεκα ἐπικειμένων ἀνωμαλιῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὀξυδερκῶς διέβλεπεν ἔκτοτε, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠναγκάσθη νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς μονοετοῦς θητείας. Παρελθούσης ὅμως ἤδη τῆς ἀνάγκης ταύτης, δέον νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ σύστημα τοῦτο, ὡς περιέχον ἐλλείψεις. Καὶ ἵνα πείσῃ ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν, κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νόμου τοῦ 1878, νὰ καταρτισθῇ τοιαύτη ἐφεδρεία, πολυάριθμος καὶ ἐξησκημένη, προβαίνει εἰς ὑπολογισμοὺς περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφέδρων, οἵτινες ἠδύναντο νὰ καταρτισθῶσι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1878, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τοῦ 1880. Ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ ἕτεροί τινες λόγοι, οὓς παραλείπω, διότι πάντες ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, εἶναι, ὅτι οὐδὲν ἀληθές, οὐδὲν ἀκριβὲς περιέχει αὕτη· τοὐναντίον ἀποτελεῖ οἰκτρὰν διαστροφὴν καὶ τῆς ἀληθείας καὶ τῶν πραγμάτων. Δὲν εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ 1882 εἴχομεν μείζονα ἀνάγκην ἐφεδρείας ἢ νῦν, διότι, ὅπως καὶ τώρα, οὕτω καὶ τότε εἶχε προηγηθῆ ἐπιστράτευσις, ἡ ὁποία οὐσιωδῶς εἶχε συντελέσει εἰς τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἐφέδρων. Ὑπῆρχον μάλιστα τότε καὶ αἱ ἐκ τῆς μακρᾶς θητείας προκύψασαι ἐφεδρεῖαι. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι, διὰ νὰ εὕρωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐφέδρων, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν περὶ ὀργανισμοῦ περίφημον ἐκεῖνον νόμον τοῦ 1880, τὸν εἰσαγαγόντα τὴν διαίρεσιν τοῦ στρατοῦ εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ποσὸν τῶν ἐφέδρων ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἐτησίας δυνάμεως, καὶ πρέπει ὁ νόμος τοῦ 1878 νὰ συνδυασθῇ πρὸς τὸν περὶ ὀργανισμοῦ νόμον τοῦ 1882, ὅτε εἰσήχθη ἡ μονοετὴς θητεία. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ἐφεδρείας δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τοὺς ἐθελοντάς, διότι καὶ οὗτοι κατατάσσονται εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Δὲν εἶναι τέλος ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διέβλεπε τὰς ἐπικειμένας ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἀνωμαλίας καὶ διὰ τοῦτο εἰσήγαγε τὴν μονοετῆ θητείαν. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, ὤφειλεν, οὐ μόνον νὰ φροντίσῃ περὶ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ καὶ πλήρεις ἐφοδίων τὰς ἀποθήκας τοῦ Κράτους, πρὸς ἄμεσον ἐνέργειαν. Καὶ ὅμως ταύτας τὰς ἀποθήκας, ἀποχωρήσας τῆς ἐξουσίας, ἐγκατέλειψε κενάς. Ὅτι δὲ οἱ λόγοι, εἰς οὓς ἀποδίδει τὴν εἰσαγωγὴν τῆς μονοετοῦς θητείας εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατοι καὶ ἕωλοι, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, διὰ τῶν ὁποίων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξε τότε τὸ σύστημα τοῦτο. Τὰ ἐπιχειρήματά του ἦσαν, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1878 ἐπέβαλλεν ὑποχρεώσεις βαρείας καὶ ἀνίσους, διότι εἰς τοὺς μὲν ἐπέβαλλε τριετῆ θητείαν, εἰς ἄλλους δὲ ἑξάμηνον· ὁ δὲ ἑλληνικὸς λαὸς ἀποστρέφεται τὴν ἀνισότητα· ὅτι ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως· ὅτι παράδοξος εἶναι ἡ διάταξις, ἡ ἐπιβάλλουσα χρηματικὴν πληρωμὴν εἰς τοὺς διαθεσίμους πρὸς ἀπόλυσίν των. Δὲν ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς θητείας εἰσήγαγε προσωρινῶς, χάριν ἐπικειμένης ἀνάγκης· τοὐναντίον, ὡς διαρκὲς καὶ αἰώνιον ἐχαρακτήριζε τὸ σύστημα τοῦτο· καὶ ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι μεταβάλλω τὰς ἰδέας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν αὐτὰς τὰς λέξεις, ἃς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετεχειρίσθη τότε. (Ἀναγινώσκει). «Ἂς ἦναι βέβαιος, ὁ κ. Βουλευτής, (ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης) ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο (τῆς μονοετοῦς θητείας), ψηφιζόμενον ἀπόψε, θέλει μείνει διαρκῶς, εἴτε ἡμεῖς κυβερνῶμεν, εἴτε ἡ Ἀντιπολίτευσις κυβερνᾷ· θέλει δὲ μείνει διαρκῶς, διότι δὲν δύνανται νὰ πολεμηθῶσιν ἐκεῖνα, ἃ στηρίζονται ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας καὶ εἶναι προϊὸν τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς». Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθεῖς οἱ λόγοι τῆς ἐγκαταλείψεως τοῦ συστήματος τῆς μονοετοῦς θητείας. Οἱ ἀληθεῖς λόγοι εἶναι, ὅτι ἐκ τῆς πείρας κατεδείχθη, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ὀλέθριον καὶ ἐπιβλαβὲς, καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ οὔτε στρατὸν, οὔτε ἐφεδρείαν ἀξίαν τοῦ ὀνόματος δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἡ καταιγὶς ἐκείνη, τὴν ὁποίαν λέγει, ὅτι διέβλεπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ οὔτε ὠνειρεύετο κἂν, ἐνέσκηψεν αἴφνης κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1885, καὶ ὕψιστα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, περιελθόντα ἐν κινδύνῳ, ἐπέβαλλον εἰς αὐτὴν ἄμεσον ἐνέργειαν. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἐχρειάζετο στρατὸς, καὶ ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχε στρατόν· εἶχεν ἄθροισμα νεοσυλλέκτων, ἐντελῶς ἀσυντάκτων καὶ ἀνικάνων, οὐ μόνον νὰ προβῶσιν εἰς ἐκστρατείας καὶ μάχας, καὶ καταλήψεις φρουρίων καὶ πόλεων, ἀλλὰ καὶ ἁπλοῦν στρατιωτικὸν περίπατον νὰ ἐπιχειρήσωσι. Καὶ ἵνα πείσω ὑμᾶς περὶ τούτου, ἐπικαλοῦμαι αὐτὴν ταύτην τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ὁμολογεῖ, ὅτι ὁ στρατὸς τῆς μονοετοῦς θητείας εἶναι ἀνίκανος πρὸς ἄμεσον ἐνέργειαν. «Ἐὰν λάβωμεν συνάμα ὑπ’ ὄψει, (λέγει ἡ ἔκθεσις αὕτη) ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἐπιτρέπει ἐπιλογὴν πρὸς καταρτισμὸν τῶν διαφόρων ὅπλων, καὶ ὅτι συνεπάγει τὴν δὶς τοῦ ἔτους κατάταξιν τῶν κληρωτῶν, ἥτις, ἀναγκάζουσα τὰ στελέχη νὰ κατατρίβωνται εἰς ἀσκήσεις νεοσυλλέκτων, φέρει μεγάλην ἀνωμαλίαν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ, καὶ καθιστᾷ αὐτὸν, ἐν ὡρισμέναις ἐποχαῖς, ἀνίσχυρον πρὸς σπουδαίαν στρατιωτικὴν ἐνέργειαν, ἄνευ τῆς κλήσεως τῶν ἐφέδρων, θέλομεν πεισθῆ κτλ.» Ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν στρατὸς, διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας καταρτιζόμενος, νὰ προβῇ εἰς ἄμεσον ἐνέργειαν. Καὶ προσεκλήθησαν ἀληθῶς πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ οἱ ἔφεδροι τῆς μονοετοῦς θητείας, οὓς παρεσκεύαζεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ οἱ ἔφεδροι εὑρίσκοντο εἰς χείρονα ἔτι κατάστασιν, καὶ ἐδέησεν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας νὰ γίνῃ ἐπίμονος, διαρκὴς, πυρετώδης ἐκγύμνασις τῶν ἀνδρῶν, καὶ ἀκόμη καὶ τότε δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἴχομεν στρατὸν, οἷον ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ τέχνη τοῦ πολέμου ἀπαιτοῦσι πρὸς ἐπιχείρησιν σπουδαίων ἔργων. Διότι δὲν ἀποτελεῖ βεβαίως τὸν στρατὸν ἡ συλλογὴ τῶν ἀνδρῶν, οὔτε ἡ περιβολὴ τῶν στρατιωτικῶν ἐνδυμάτων, οὐδὲ αὐτὴ ἡ ἐκμάθησις τῶν γυμνασίων. Τὸν στρατὸν ἀποτελεῖ τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα καὶ φρόνημα, ἡ ἀφοσίωσις εἰς τὰς σημαίας, ἡ στερεὰ συνοχὴ τῶν τάξεων, ἡ αὐστηρὰ πειθαρχία, ἕνεκα τῶν ὁποίων προβαίνει ἕκαστος ὁπλίτης φαιδρῶς καὶ ἀταράχως εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος, ἄνευ προσοχῆς τινος εἰς τοὺς κινδύνους, μεθ’ ὧν εἶναι τυχὸν συνδεδεμένος. Ἀλλὰ τοιοῦτον φρόνημα, τοιαύτην σύνταξιν, τοιαύτην πειθαρχίαν, μόνον πολυχρόνιος ἐν τῷ στρατῷ διαμονὴ δύναται νὰ μορφώσῃ. Τοιοῦτον εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν ἀκατανόητον ἐπιμονὴν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐναντίον τῆς γνώμης πάντων τῶν ἁρμοδίων, ἐναντίον τῶν διδαγμάτων τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας, παρερμηνεύων στρατιωτικοὺς συγγραφεῖς, καὶ ἐπικαλούμενος ἀμφίβολα παραδείγματα μικρῶν Ἐθνῶν ἄνευ ἐθνικῆς πολιτικῆς, ἄνευ ἐθνικῶν κινδύνων καὶ ἔνθα ἡ στρατιωτικὴ ἐξάσκησις δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ μᾶλλον ὡς μέσον ὑγιεινῆς διαίτης. Τὸ σύστημα λοιπὸν τῆς μονοετοῦς θητείας κατεδικάσθη ὑπὸ τῆς πείρας, τὸ δὲ σύστημα τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως, ὅπερ ἐκθύμως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐναυάγησεν οἰκτρῶς ἐπὶ τοῦ ἀπαισίου βράχου τῆς Κούτρας. Ὁ διοικητὴς τῶν ἐκεῖ ἀνδρῶν διατάσσει ἔφοδον καὶ τίθεται ἐπὶ κεφαλῆς πρὸς παραδειγματισμὸν, καὶ ὅμως ἐγκαταλείπουσιν αὐτὸν ἀνάνδρως καὶ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται!...

§103ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦσαν νεοσύλλεκτοι.

§104ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πίπτει μετ’ ὀλίγον ὁ γενναῖος ἀνὴρ εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς, καὶ σπεύδουσι πάντες νὰ παραδώσωσιν εἰς τὸν ἐχθρὸν ἀμαχητεὶ τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἡ πατρὶς ἐνεπιστεύθη αὐτοῖς, πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τοῦ πατρίου ἐδάφους! Μετὰ τοιαύτας καταστροφὰς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἐπὶ πλέον ἡ μονοετὴς θητεία καὶ τὸ σύστημα τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ συντριβῆς καὶ νὰ ζητήσωσι συγγνώμην παρ’ αὐτῆς καὶ τοῦ Ἔθνους διὰ τὰς βλάβας, τῶν ὁποίων ἐγένοντο παραίτιοι...

§105ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Τίνες;

§106ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προσπαθοῦσι ν’ ἀποδώσωσι τὰς πλάνας αὐτῶν εἰς ἀνυπάρκτους ἀνάγκας, ἐκλειψάσας ἤδη, καὶ ἔχουσι τὴν τόλμην νὰ παρίστανται δημιουργοὶ ἄλλου νέου συστήματος στρατολογίας, στρατολογίας μετὰ θητείας διετοῦς καὶ μετ’ ἐφεδρείας τριμήνου! Ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ Ἔθνος, νὰ ἐκτιμήσωσι, ποίαν ἐμπιστοσύνην δύνανται νὰ ἔχωσι τοῦ λοιποῦ πρὸς ἀνθρώπους, εἰς τοιαύτας ὑποπεσόντας ἐπιβλαβεῖς καὶ ὀλεθρίους πλάνας, προκειμένου περὶ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Τὸ κατ’ ἐμὲ, οὐδεμίαν ἔχω πεποίθησιν εἰς τὰ νέα ταῦτα στρατιωτικὰ πειράματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ οὔτε δύναμαι, Κύριοι, νὰ ἐκφράσω ὡρισμένην περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου γνώμην, διότι δὲν ἔχω τὰς πρὸς τοῦτο ἀναγκαίας γνώσεις. Ἔχω ἀνάγκην φωτὸς, ἵνα κρίνω περὶ ἔργου, διαφεύγοντος τὸν κύκλον τῶν γνώσεών μου. Καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πολλῆς προθυμίας ἀπεδέχθην τὴν αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κουμουνδούρου, προτείναντος, ὅπως ζητηθῶσι καὶ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ φῶτα ἐκεῖνα. Ὑπάρχουσιν εὐτυχῶς παρ’ ἡμῖν ἐπιφανεῖς ξένοι, κληθέντες ἐπίτηδες, ἵνα συνδράμωσιν ἡμᾶς εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Οἱ ἄνδρες οὗτοι ἐγνώρισαν ἤδη ἡμᾶς, καὶ τὴν χώραν ἡμῶν, καὶ τὰ ἤθη τῶν κατοίκων, καὶ τὰς ἐθνικὰς περιπετείας, καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου, δύνανται δὲ νὰ λάβωσι καὶ πᾶσαν περὶ τούτου περαιτέρω πληροφορίαν. Φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν τὴν γνώμην τῶν ἀνδρῶν τούτων περὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος, περὶ τοῦ στρατολογικοῦ συστήματος, ὅπερ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ἵνα ἔχωμεν τὰ βέλτιστα σχετικῶς ἀποτελέσματα. Πρὸς τοῦτο μάλιστα ἤθελον προτείνει νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις, μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ πεφωτισμένη γνώμη τῶν ἀνθρώπων τούτων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφρόντισε νὰ δηλώσῃ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ὑποβάλῃ ἡμῖν τοιαῦτα φῶτα, δὲν ἐννοεῖ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐπιστημονικὴν γνώμην τῶν ἀνθρώπων τούτων, ἵνα μὴ θίξῃ δῆθεν τὴν προσωπικότητα αὐτῶν, ὡς νὰ μὴ θέτωσι πάντες οἱ ἐπιστήμονες τὰς γνώμας αὐτῶν ὑπὸ δημοσίαν συζήτησιν! Ἐν ἐλλείψει τοιούτων φώτων, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, πῶς τοιοῦτον σύστημα εἰσάγεται παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις πάσας τὰς βάσεις τοῦ συστήματος τούτου διαρκῶς ἐπὶ ἔτη ἐπολέμησεν. Ὁ νόμος τοῦ 1878 εἰσάγει, ἔλεγεν, ἀνίσους ὑποχρεώσεις, τριετοῦς θητείας ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἓξ μηνῶν ἀφ’ ἑτέρου, σήμερον δὲ ἔρχεται καὶ εἰσάγει σύστημα, μείζονα ἔτι ἀνισότητα δημιουργοῦν, διότι ἀφ’ ἑνὸς ἔχει διετῆ ὑπηρεσίαν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τρίμηνον. Ἔλεγεν, ὅτι διὰ τὰ εἰδικὰ ὅπλα ἀπολύτως ἀναγκαία εἶναι ἡ διετὴς θητεία, καὶ σήμερον ἔρχεται καὶ ἐλαττόνει καὶ αὐτὴν τὴν θητείαν. Κατέκρινε τὴν διαθεσιμότητα, τὴν ἐπαναφέρει ἤδη. Ἐμέμφετο τῆς διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1878, τῆς ὑποχρεούσης εἰς καταβολὴν χρηματικοῦ ποσοῦ τοὺς εἰς διαθεσιμότητα παραπεμπομένους, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο εἰσάγει ἤδη ἐν μεγαλειτέρῳ μέτρῳ. Ἐφρόνει, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνισχυθῇ παντὶ σθένει ἡ ἐθελουσία κατάταξις, καὶ ὅμως ἤδη σχεδὸν τὴν καταργεῖ. Ἄπορον ἀληθῶς, πῶς εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος περιπίπτει εἰς τοιαύτας ἀντιφάσεις καὶ παλιμβουλίας. Καὶ ὅμως δὲν δύναται ν’ ἀπορῇ ἐπ’ αὐταῖς ὁ Βουλευτὴς, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν νὰ παρακάθηται ἐνταῦθα. Ἐγὼ, καίτοι μὴ ἀρχαῖος Βουλευτής, πολλάκις παρέστην μάρτυς τοιούτων ἀντιφάσεων, πολλάκις ἤκουσα τοὺς ἐντεῦθεν ἀγορεύοντας, ἀποκρούοντας τὰς ἰδέας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἐπιχειρημάτων, δι’ αὐτῶν τῶν λέξεων, τὰς ὁποίας ἄλλοτε αὐτὸς ὁ ἴδιος εἶχε μεταχειρισθῆ, ὅπως πολεμήσῃ τὰς ἰδίας ἰδέας, ἐκφρασθείσας ὑπ’ ἄλλων. Καὶ δὲν ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς παρούσης Συνόδου τῆς Βουλῆς, προκειμένου περὶ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν, μετὰ τίνος στόμφου ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἀντικρούσῃ τὴν ὑπ’ ἐμοῦ ἐκφρασθεῖσαν γνώμην, ὅτι κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ τὰ συνταγματικὰ αὐτῆς δικαιώματα; Καὶ ὅμως μετὰ δύο ἡμέρας αἱ ἐφημερίδες τῶν Ἀθηνῶν κατεχώριζον λόγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὑποστηρίξαντος ἄλλοτε αὐτὴν ταύτην τὴν γνώμην, ἣν καὶ ἐγὼ ὑπεστήριξα. Ἀλλὰ δὲν ὀφείλομεν ἆρά γε νὰ ἐκφράσωμεν γνώμην τινὰ περὶ τοῦ νέου συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Εἶναι ἐπαρκὴς ἡ θητεία τῶν δύο ἐτῶν, ἢ μᾶλλον τῶν 20 μηνῶν, ἣν καθιεροῖ; Εἶπον, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐκφράσω θετικὴν γνώμην, ἀλλ’ ἐξ ἀναγνώσεως, ὡς καὶ ἐκ πληροφοριῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν, κλίνω πρὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι οὐδόλως εἶναι ἐπαρκὴς ἡ τοιαύτη θητεία, ἰδίως διὰ τὰ εἰδικὰ ὅπλα, καὶ ὅτι πρόκειται καὶ πάλιν νὰ ὑποστῶμεν δαπάνας καὶ θυσίας, χωρὶς νὰ ἀποκτήσωμεν καρποὺς, οὐδὲ κατὰ ποσοστὸν ἀνταξίους. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δύναμαι περὶ τοῦ χρόνου τῆς διετοῦς θητείας νὰ ἔχω γνώμην ἰδίαν, μετὰ μείζονος τόλμης δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι τὸ σύστημα τῆς τριμήνου θητείας τῶν διαθεσίμων εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπον. Ποίαν ἐξάσκησιν θὰ λάβῃ ὁ πολίτης ἐν διαστήματι τριμήνου διαμονῆς ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἂν μάλιστα ἀτμοσφαιρικαὶ περιστάσεις, παρακωλύουσαι τὰ γυμνάσια, ἐπικρατήσωσιν. Εἶναι ἡ τοιαύτη ἐκγύμνασις ἀνταξία καὶ τῶν θυσιῶν τῶν πολιτῶν, ἀπομακρυνομένων ἐκ τῆς ἑστίας των, καὶ τῶν δαπανῶν, ἃς τὸ Κράτος θὰ καταβάλῃ πρὸς τοῦτο; Καὶ δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς πολίτας ἐν ταῖς ἑστίαις αὐτῶν τὴν μικρὰν ταύτην ἐξάσκησιν, τὴν ὁποίαν θ’ ἀποκτήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ; Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τοῦ νόμου τοῦ 1878, ἀπὸ τοῦ ὁποίου, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἀπεμακρύνθημεν. Ἀλλ’ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου ἐξαρτᾶται βεβαίως καὶ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐπιτρέπωσι τὰς δαπάνας, ἃς ὁ νόμος τοῦ 1878 ἀπαιτεῖ, ἐγὼ, καίτοι πάντοτε μετ’ ἐπιφυλάξεως, ἤθελον προτείνει τὴν πλήρη τοῦ νόμου τούτου ἐφαρμογήν. Ἐὰν ὅμως τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπωσι τοιαύτας δαπάνας, τότε ὀφείλομεν πρὸ πάντων νὰ ἐγκύψωμεν εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἀποφεύγοντες πᾶσαν δαπάνην, καταστρέφουσαν τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους. Καὶ μὴ ἀντιτάξῃ τις τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν, καὶ τὰς ἐντεῦθεν ἐθνικὰς ὑποχρεώσεις. Ὅλοι, Κύριοι, ἀναγνωρίζομεν τὴν ἱερότητα τῶν ἐθνικῶν ὑποχρεώσεων, καὶ ἡ ἱκανοποίησις αὐτῶν εἶναι ὁ διαρκὴς καὶ διακαὴς πόθος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅπως εἶναι πόθος τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἀλλὰ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν ὑποχρεώσεων, δὲν ἀρκοῦσιν οἱ πόθοι, οὔτε ἡ πρόσκλησις καὶ περιβολὴ τῶν ἀνδρῶν, οὔτε αὐτὴ ἡ πλήρης ἐκγύμνασις αὐτῶν, ἀλλ’ ἀπαιτοῦνται καὶ χρήματα πρὸς προμήθειαν τῶν εἰδῶν τοῦ πολέμου, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον δαπανηρὰ, καὶ ἄνευ χρημάτων οὐδέν ἐστὶ γενέσθαι τῶν δεόντων. Ὅταν ἑπομένως δι’ ὑπερόγκων δαπανῶν καταστρέφωμεν τὰ οἰκονομικὰ, συντελοῦμεν οὐχὶ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐντελῆ ἀποτυχίαν τῶν ἐθνικῶν ἐλπίδων. Τὰς ὀλίγας ταύτας παρατηρήσεις ὤφειλον νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, εὔχομαι δὲ, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ, ὅ,τι συνᾴδει πρὸς τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς Πατρίδος. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ δι’ ἀναστάσεως, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1–7 τοῦ νομοσχεδίου).

§107ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἐπεθύμουν νὰ ζητήσω μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ἐδόθη ἐξήγησις, ὅτι τὸ ἀρχικῶς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περιεῖχε τροποποιήσεις εἰς τοὺς κειμένους περὶ στρατολογίας νόμους, ὅτι δὲ τὸ ἤδη ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον περιέχει μετὰ τῶν οὕτω τροποποιουμένων διατάξεων καὶ ἁπάσας τὰς μὴ τροποποιουμένας διατάξεις τῶν κειμένων περὶ στρατολογίας νόμων· ταυτοχρόνως δὲ εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον, θελήσῃ νὰ συζητήσῃ περὶ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν τροποποιοῦνται, δὲν θὰ τελειώσωμεν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 δὲν ἐτροποποιήθη· ὥστε παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ, ζητῶν ἐξηγήσεις, καὶ φέρων τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῆς, παρακαλῶ δὲ καὶ τὴν Βουλὴν, νὰ διατρανώσῃ, ἐὰν συμφωνῇ, ὅπως ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τὴν αἵρεσιν ταύτην, διότι ἄλλως θ’ ἀναγκασθῶμεν ν’ ἀποσύρωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀρχικῶς ὑποβληθέντος.

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι εἷς ἐκ τῶν ὑποστηριξάντων τὴν κωδικοποίησιν τῶν στρατολογικῶν νόμων, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν μὴ τροπολογηθεισῶν διατάξεων, ἀλλὰ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς τροπολογουμένας.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, τὰ μὴ τροποποιούμενα, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τοῦ πιστοῦ τῆς ἐν αὐτοῖς ἀναγραφῆς τῶν διατάξεων τῆς κειμένης νομοθεσίας, διότι ἐνίοτε χάριν τῆς συναρμολογήσεως ἐγένοντο μεταβολαί τινες περὶ τὴν ἔκφρασιν.

§111ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι οὐδέποτε ἀπεδέχθην τὸν ἐλάχιστον περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχω, ὡς Βουλευτὴς, νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων, ἅτινα συζητοῦνται ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν πεισθῶ, ὅτι ὑπάρχει τι, ἔχον ἀνάγκην συζητήσεως, δὲν θὰ θεωρήσω ἐμαυτὸν δυσκολευόμενον νὰ πράξω τοῦτο, ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας τυχὸν ἀνεδέχθησαν ἄλλοι.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Βουλευτοῦ τὰ δικαιώματα οὐδεὶς ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ἔδωσα ἐξηγήσεις περὶ τοῦ συστήματος τῆς συζητήσεως, τὸ ὁποῖον θεωρῶ σκόπιμον, καὶ ἑπομένως περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλω ἐγὼ συζητήσει καὶ εἶπον, ὅτι εἰς ἐκείνους τῶν κ.κ. Βουλευτῶν θέλω ἀπαντήσει, ὅσοι ζητήσωσιν ἐξηγήσεις περὶ τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἐτροποποιήθησαν, ἢ μετεσκευάσθησαν· ἐὰν δέ τις τῶν κ.κ. Βουλευτῶν προκαλέσῃ συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀφήσαμεν ἄθικτα, δὲν θὰ τιμηθῇ δι’ ἀπαντήσεως.

§113ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι οὐδέποτε ἐθεώρησα τιμήν μου νὰ τύχω ἀπαντήσεως παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ὅταν ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ἀπὸ ταύτην ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούωμαι.

§114ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥ. Εἰσαχθέντος τοῦ περὶ στρατολογίας νομοσχεδίου, ἀμφότεραι αἱ ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικαὶ μερίδες, τῇ προτάσει ἐντίμου μέλους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, συμφωνήσασαι, ἀνέθηκαν τῷ κυρίῳ Προέδρῳ τὸν σχηματισμὸν Ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην καὶ προεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα οὕτω κατορθωθῇ ὁμοφωνία λίαν ἀναγκαία, προκειμένου περὶ τοσοῦτον ἐκτενοῦς καὶ κατεπείγοντος, διὰ λόγους κυρίως οἰκονομικοὺς, νομοσχεδίου. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐσχηματίσθη, καί, ὡς ἀποτελέσας μέρος αὐτῆς, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι λεπτομερὴς καὶ ἐπισταμένη ἔρευνα τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο, πάντων τῶν μελῶν φιλοτιμηθέντων νὰ παράσχωσι τὴν ἑαυτῶν συνδρομὴν, ἀσχέτως πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν, εἰς ἣν ἀνήκουσι. Πολλαὶ τροπολογίαι προεβλήθησαν, καὶ ταύτας, ἐκτὸς μιᾶς ἢ δύο, ἀπεδέχθη ἡ Κυβέρνησις, υἱοθετήσασα αὐτὰς, ὡς καταφαίνεται ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, κατόπιν δὲ τῆς ὁμοφωνίας ταύτης ἐγένετο ἡ συγχώνευσις πάντων τῶν στρατολογικῶν νόμων, καὶ ἤδη πρόκειται περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῶν. Καὶ περὶ μὲν τῶν ἐπενεχθεισῶν εἰς τοὺς προηγουμένους νόμους τροποποιήσεων, βεβαίως ἡ συζήτησις δέον νὰ ᾖ εὐρεῖα καὶ πάντη ἐλευθέρα, παράβασιν ὅμως τῆς καλῆς πίστεως θεωρῶ τὸ νὰ προβῇ νῦν ἡ Ἀντιπολίτευσις, κατόπιν τῆς γενομένης συμφωνίας πρὸς τακτοποίησιν καὶ διευκόλυνσιν τῆς συζητήσεως, νὰ προβῇ, λέγω, εἰς τὴν ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου καὶ ἑκάστης φράσεως σχοινοτενῆ συζήτησιν, προκειμένου περὶ διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες ἀπὸ πολλοῦ ἔχουσιν ἰσχὺν νόμου, καὶ νῦν οὐδὲν ἄλλο ἐπιζητεῖται, εἰμὴ ἡ συῤῥαφὴ, τακτοποίησις καὶ κωδικοποίησις τῶν διαφόρων περὶ στρατολογίας νόμων.

§115ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεμίαν ἀνεδέχθην ὑποχρέωσιν, εἰς οὐδεμίαν ἦλθον συμφωνίαν· προσθέτω μάλιστα, ὅτι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ περὶ οὐδεμιᾶς τοιαύτης συμφωνίας ὡμιλήσαμεν· τοὐναντίον μάλιστα, παρατηρήσεις ἰδικάς μου καὶ ἄλλων συναδέλφων ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν τὰς ἐδέχθη· δὲν δικαιούμεθα λοιπὸν τὰς παρατηρήσεις ἡμῶν ταύτας νὰ τὰς ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλήν; (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα 8–21).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22. (Ἀναγινώσκεται).

§117ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 22, σχετικῶς μὲ τὸ ἄρθρον 27, ἔχω μίαν παρατήρησιν. Τὸ ἄρθρον 22 προβλέπει τὴν περίστασιν τῆς ἐγγραφῆς ἐν τῷ μητρῴῳ προσώπου μὴ ἐγγραφέντος, καὶ διατάσσει: «οἱ μὴ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ μητρῴῳ τῶν ἀῤῥένων δύνανται νὰ αἰτήσωνται τὴν ἐν αὐτῷ ἐγγραφήν των παρὰ τοῦ οἰκείου Νομάρχου, ὅστις ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἀποφαίνεται, ἐὰν ὁ ἐξαιτούμενος τὴν ἐγγραφὴν κέκτηται τὰ προσόντα, ὅτε καὶ ἐνεργεῖ ταύτην». Τὸ ἄρθρον 27 ὁμιλεῖ περὶ ὁμοίας περιπτώσεως ἐγγραφῆς κατ’ ἄλλον τρόπον.

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸν λόγον.

§119ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, ὡς ἐργασθεὶς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ σᾶς ἐξηγήσω τοῦτο. Τὸ ἄρθρον 22 προβλέπει περὶ τῆς περιστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον δὲν εἶναι συγκεκροτημένον, τὸ δὲ ἄρθρον 27 προβλέπει περὶ τῆς περιστάσεως, καθ’ ἣν τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον εἶναι συγκεκροτημένον καὶ ἐργάζεται. Τὸ ἄρθρον 27 περιέχει τὴν τακτικὴν διαδικασίαν, τὸ δὲ ἄρθρον 22 τὴν ἔκτακτον.

§120ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὁ Νομάρχης ἐγγράφει καθ’ ἅπαν τὸ ἔτος πάντας τοὺς αἰτοῦντας τὴν ἐγγραφήν των εἰς τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων, διατὶ, ὅταν ἔχωμεν τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα συνέρχονται ἐκτάκτως ἅπαξ τοῦ ἔτους, νὰ εἴπωμεν, «ὄχι πλέον εἰς τὸν Νομάρχην, ἀλλ’ εἰς τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια,» ἐνῷ καθ’ ἅπαν τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔτους αὑταὶ αἱ αἰτήσεις ἀπευθύνονται εἰς τὸν Νομάρχην; Ἑπομένως δέν μοι φαίνονται ἐπαρκεῖς αἱ ἐξηγήσεις τοῦ κ. Καλογεροπούλου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22, ὡς καὶ τὸ 23).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 24. (Ἀναγινώσκεται).

§122ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει· «οἱ κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 22, 23 καὶ 24.» Πρῶτον παρατηρῶ μίαν ἔλλειψιν εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ, διότι πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ἄρθρον 27, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἐγγραφῆς ὑποχρέων ἐν τοῖς μητρώοις τῶν ἀῤῥένων μὴ ἐγγεγραμμένων, ὁ δὲ βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος ἐδικαιολόγησε τὴν ἔλλειψιν, εἰπὼν, ὅτι θὰ μείνῃ τὸ 27 ἄρθρον· ἄρα τὸ 27 ἄρθρον θὰ ᾖναι ἰδιαιτέρα πηγὴ ἐγγραφῆς· τότε λοιπὸν, διατὶ νὰ μὴ προσθέσωμεν καὶ τὸ 27; Πρῶτον τοῦτο, καὶ δεύτερον, τί ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον; (διότι νῦν ηὐξήσαμεν τὸν χρόνον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας μέχρι τοῦ 51 ἔτους·) κατὰ τοῦτο ἄρα τὸ ἄρθρον, οἱ κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων ἐγγραφόμενοι εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων ὑποβάλλονται εἰς ἁπάσας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἡλικίας, εἰς ἣν ὑπήχθησαν οἱ συνηλικιῶται αὐτῶν, τουτέστιν, ἐάν τις, φέρων ἡλικίαν 48 ἐτῶν καὶ μὴ ὢν ἐγγεγραμένος, θελήσῃ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸν νόμον, καὶ αἰτήσηται τὴν ἐγγραφήν του, εἰς ποίας ὑποχρεώσεις στρατιωτικὰς θὰ ὑπαχθῇ; θὰ καταταχθῇ εἰς τὸν στρατὸν ὡς κληρωτός;— διότι λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι ὑπάγεται εἰς ἁπάσας τὰς ὑποχρεώσεις, εἰς ἃς ὑπήχθησαν οἱ συνηλικιῶται αὐτοῦ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. — Βεβαίως οἱ συνηλικιῶταί του τότε, ὅτε ἦγον τὸ 21 ἔτος, κατετάχθησαν ὡς κληρωτοί.

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω ἀπαντήσει κατὰ τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν.

§124ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲ τοιαύτην ἔννοιαν ἔχῃ τὸ ἄρθρον 25, ὁποίαν φαίνεται ὅτι ἔχει, κακῶς κατ’ ἐμὲ, τότε πῶς συμβιβάζεται τὸ ἄρθρον 30 τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ παραλειφθέντες ἐκ τῶν στρατολογικῶν καταλόγων παρελθόντων ἐτῶν, μὴ ἐξαιτησάμενοι δὲ νὰ ἐγγραφῶσι κατὰ τὸ ἄρθρον 37, ἐγγράφονται ὑπὸ τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ κληρωτικοῦ πίνακος, ἐκτὸς ἐὰν ἔχωσι συμπεπληρωμένον τὸ 40 ἔτος τῆς ἡλικίας των; Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἔγινε μία συῤῥαφὴ ἐδῶ διαφόρων ἄρθρων διαφόρων νομοσχεδίων διαφόρων ἐποχῶν.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς τοιοῦτον παρουσιάζεται τὸ νομοσχέδιον, ἤτοι ὡς κωδικοποίησις τῶν ὑπαρχόντων νόμων.

§126ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὄχι ἐν ἁρμονίᾳ.

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ ἴδωμεν κατὰ τὴν γʹ, συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 24, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 25, 26 27, καὶ 28).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 29. (Ἀναγινώσκεται).

§129ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 27, ὁ Δήμαρχος διαγράφει ἐκ τοῦ καταλόγου τοῦ ἔτους τοὺς κατὰ τὸ ἄρθρον 7 ἀποκλειομένους τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Κατὰ τὸ ἄρθρον 7, ἀποκλείονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας πλὴν τῶν ἄλλων καὶ οἱ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δίδωμι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Οἱ καταδικασθέντες ἐπὶ πλημμελήματι στεροῦνται ἐπί τινα χρόνον πολλῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς τιμῆς νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατόν. Οἱ Δήμαρχοι λοιπὸν θὰ τοὺς διαγράψωσιν ἐκ τοῦ καταλόγου, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει, οὔτε ἡ διαδικασία, οὔτε ἡ ὑποχρέωσις, ὅπως αὐτοὶ ἀναγραφῶσι καὶ πάλιν ἐν τῷ καταλόγῳ, ὅταν μετά τινα χρόνον θὰ παρέλθῃ ἡ στέρησις· ὥστε αὐτοὶ ἀπαλλάσσονται διὰ παντὸς, ὡς ἐκ τοῦ νομοθετικοῦ κενοῦ; τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρακαλεῖται νὰ λάβῃ πρόνοιαν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 29–35).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 36, (Ἀναγινώσκεται).

§131ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς βʹ. διατάξεως τοῦ ἄρθρου, τῆς ἐχούσης ὡς ἑξῆς, παρατηρῶ. (Ἀναγινώσκει ταύτην). Πρόκειται περὶ ἑνὸς στρατευσίμου, ὁ ὁποῖος μετὰ τὸ πέρας τῆς συνόδου τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου καθίσταται ἀνίκανος· αὐτὸς δὲν ἠδύνατο νὰ προβλέψῃ, ὅτι ἤθελε γίνει ἀνίκανος, διὰ νὰ προσέλθῃ εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Συμβούλιον. Ἀφοῦ λοιπὸν πρόκειται περὶ πράγματος ἐπελθόντος, διατὶ νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτὸν πλὴν τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος καὶ πρόστιμον. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν διάταξιν αὐτήν.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος ἀπαιτεῖ, ἵνα προσέρχηται πᾶς τις ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ἂν δὲ μὴ προσέλθῃ, ὑπέχῃ τιμωρίας. Δὲν προσῆλθέ τις ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, βραδύτερον δὲ ἐπῆλθε λόγος ἐξαιρέσεως, οὗτος ἐξαιρεῖται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὑποβαλλόμενος εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 121 περὶ χρηματικοῦ τιμήματος τῶν ἐξαιρουμένων· ἀλλὰ πλὴν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 121 ὑποχρεώσεων, ὑποβάλλεται ὁ οὕτως ἐξαιρούμενος καὶ εἰς πρόστιμον 100 δραχμῶν. Μὴ προσελθὼν οὗτος ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου ἐγκαίρως, θὰ ὑπεβάλλετο κατὰ τὸ ἄρθρον 150 εἰς ὑποχρέωσιν προσθέτου ὑπηρεσίας, κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 127 καὶ εἰς ἀπότισιν χρηματικοῦ τιμήματος, ἀνερχομένου εἰς τὸ τεταρτημόριον τοῦ κανονικοῦ. Ἀντὶ τῶν ὑποχρεώσεων τούτων ὁρίζεται ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει πρόστιμον 100 δραχμῶν.

§133ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 36 καὶ 37· ἐπίσης τὰ ἄρθρα 38–62).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 63. (Ἀναγινώσκεται).

§135ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ νέων ὑποχρέων εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐμφανίζονται ἐμπροθέσμως εἰς τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον πρὸς ἐξέτασιν τῆς σωματικῆς αὐτῶν ἱκανότητος. Τὸ ἄρθρον 36 δεικνύεται αὐστηρότατον, προκειμένου περὶ ὑποχρέων πρὸς στρατολογίαν, οἱ ὁποῖοι δὲν παρουσιάσθησαν, ὡς ὤφειλον, καθ’ ὃν χρόνον συνεδριάζει τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον, καίτοι ἡ σωματικὴ αὐτῶν ἀνικανότης δὲν ὑπῆρχε τότε. Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν κληρωτικὸν πίνακα, οἱ ὁποῖοι δὲν παρουσιάσθησαν, καὶ προσέρχονται μετὰ ταῦτα εἰς κατάταξιν· αὐτοὶ δὲν βλέπω νὰ ὑποβάλλωνται εἰς κἀμμίαν ποινήν.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλονται δι’ ἄλλου ἄρθρου. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 64–70).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 71. (Ἀναγινώσκεται).

§138ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον θεωρῶ ἀνεφάρμοστον.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο ἐφαρμόζεται ἀπὸ τοῦ 1880, ἐφ’ ὅσον τὰ πρόσωπα, περὶ ὧν πρόκειται, ὑπόκεινται εἰς στρατολογίαν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 71–81).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 82. (Ἀναγινώσκεται).

§141ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ καλούμενοι πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖον τυχὸν δύναται νὰ προκύψῃ ἕνεκα λιποταξίας ἢ ἀνυποταξίας, οὗτοι θέλουσι παραμείνει ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἂν τυχὸν ὁ λιποτάκτης ἢ ὁ ἀνυπότακτος προσέλθῃ εἰς τὰς τάξεις του;

§142ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξηγεῖται παρακάτω. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 82–125).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 126. (Ἀναγινώσκεται).

§144ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 126 λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγορὰ τῆς ἐν εἰρήνῃ προσθέτου στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Πολλοὶ σήμερον ὑπηρετοῦσι λόγῳ προσθέτου ὑπηρεσίας· ἐφαρμόζεται καὶ δι’ αὐτοὺς ἡ αὔξησις αὕτη;

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 126, ὡς ἔχει, καὶ τὸ 127).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 128. (Ἀναγινώσκεται).

§147ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, οὐδεὶς ἐξαιρεῖται ἢ ἀπαλλάσσεται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας πρὸ τῆς εἰς τὸ Κεντρικὸν ἢ σχετικὸν Ἐπαρχιακὸν Ταμεῖον καταβολῆς τοῦ ὁριζομένου ποσοῦ. Καὶ προκειμένου μὲν περὶ ἀπαλλασσομένων, δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις, προκειμένου ὅμως περὶ ἐξαιρουμένων, δηλ. περὶ ἀπαλλασσομένων λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος, ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου τούτου εἶναι, ὅτι δὲν θὰ ἐξαιρεθῶσι προτοῦ καταβάλωσι τὸ χρῆμα; Ἐρωτῶ, ἐάν τις σωματικῶς ἀνίκανος δὲν τὸ καταβάλῃ, διότι δὲν δύναται, ἢ διότι δὲν θέλει ἐπὶ τέλους, θὰ καταταχθῇ;

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ χρῆμα χρεωστεῖ.

§149ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· τὸ χρεωστεῖ, ἀλλὰ τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι δὲν ἐξαιρεῖται προτοῦ καταβάλῃ τὸ χρῆμα· τοῦτο τὸ λέγω ὡς πόρισμα τῆς γνώμης μου περὶ τοῦ μὴ δικαίου τῆς διατάξεως, τοῦ νὰ πληρόνωσιν οἱ ἀνίκανοι, διότι ἔτυχε νὰ ἦναι τυφλοὶ ἢ χωλοί. Θὰ καταταχθῶσι λοιπὸν, ἂν δὲν τὸ καταβάλωσιν;

§150ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὀφείλει τὸ χρῆμα, διότι τότε ἡ διάταξις θὰ γίνῃ ὡς ἑξῆς: ὅταν ἦναι ἐξαιρετέος λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος, ἀπαλλάσσεται μὲν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὀφείλει πρὸς τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ.

§151ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ προκαλέσω ἕνα ἀνίκανον νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν θέλει νὰ πληρώσῃ, διὰ νὰ ἴδω, ἐὰν δύναται νὰ καταταχθῇ. Πρέπει νὰ διορθωθῇ ἡ διάταξις αὕτη.

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν.

§153ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 128, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 129–134).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 135. (Ἀναγινώσκεται).

§155ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσῃ, τί ἐννοεῖ αὐτὸ τὸ ἄρθρον, διότι δὲν τὸ ἐνόησα. Ἐμελέτησα καὶ τὸ ἄρθρον 11, εἰς τὸ ὁποῖον παραπέμπει, καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ ἐννοήσω. Ἔχει τι τὸ καβαλλιστικὸν ἡ διάταξις αὕτη, καὶ δὲν τὴν ἐννοῶ παντάπασιν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν.

§157ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἡ ἀπορία μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 135, τὸ ὁποῖον δὲν ἐννοῶ τί λέγει, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰ μὲν εἶναι ἐνήμερος τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, περὶ τῆς ἐννοίας του, νὰ μοὶ δώσῃ ἀμέσως πληροφορίας, εἰ δ’ ἄλλως, ἂς λάβῃ καιρὸν νὰ τὸ μελετήσῃ.

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργὸς). Τὰ ἄρθρα ταῦτα εἶναι, τὸ 93 τοῦ ΨΙϚʹ. νόμου, καὶ τὸ 10 τοῦ αὐτοῦ νόμου.

§159ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω τὴν καταγωγήν του, ἀλλὰ τὴν ἔννοιάν του.

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 135, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 136– 165).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 166. (Ἀναγινώσκεται).

§162ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀπολύτως ἔννοιαν, παρέλκει δὲ ἐντελῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ προῆλθεν ἐκ μεταφράσεως τοῦ Γαλλικοῦ κειμένου, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῶν ἀντιγραφέων, ὅτι δὲν ἰσχύουσιν παρ’ ἡμῖν αἱ περὶ ἀπροσδιορίστων ἐλαφρυντικῶν περιστάσεων διατάξεις τοῦ Γαλλικοῦ ποινικοῦ δικαίου. Ἑπομένως πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι ναὶ μὲν δὲν βλάπτει, ἀλλὰ παρέλκει σολοίκως.

§163ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Θὰ τὸ διαγράψωμεν.

§164ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν, ὅτι γίνονται συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν κειμένην νομοθεσίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 166, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 167– 173).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 174. (Ἀναγινώσκεται)

§166ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο παρατηρῶ σχετικῶς μὲ τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγει, «οἱ διαθέσιμοι, οἱ καλούμενοι πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐξ ἀνυποταξίας προερχομένων κενῶν, δύνανται ν’ ἀποσταλῶσιν ἐκ νέου εἰς διαθεσιμότητα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἅμα τῇ προσαγωγῇ ἢ προσελεύσει τῶν ἀνυποτάκτων, δι’ ἀντικατάστασιν τῶν ὁποίων ἐκλήθησαν»· ἐν τούτοις, διὰ νὰ τεθῇ τις εἰς διαθεσιμότητα, ἐπλήρωσε, καλούμενος δὲ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κενοῦ, λαμβάνει μέρος τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος, τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσεν.

§167ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιστρέφεται.

§168ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μέρος, ἀνάλογον πρὸς τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θὰ ὑπηρετήσῃ· ἀλλὰ, κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἅμα συμπληρωθῇ τὸ κενὸν, διότι ἐπανέρχεται ὁ λιποτάκτης, ἢ ὁ ἀνυπότακτος, πάλιν ὁ διαθέσιμος, ὁ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κενοῦ καλούμενος, ἐπανέρχεται εἰς τὴν διαθεσιμότητα, ἑπομένως πάλιν πρόκειται νὰ λάβῃ καὶ ἕτερον ποσόν. Θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο, ὅτι χρειάζονται λογιστικὰ βιβλία ἐν τοῖς στρατολογικοῖς γραφείοις, ἢ ἐν τοῖς γραφείοις τῶν ταγμάτων, διὰ νὰ ἀναλογίζωσιν αὐτὰς τὰς δοσοληψίας, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ὁ διαθέσιμος μετὰ τοῦ Ταμείου τοῦ στρατοῦ, καὶ περὶ τούτου ἂς λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι θὰ προκύψωσι πολλαὶ δυσχέρειαι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 174, ὡς ἔχει. Ὁμοίως γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). (Ὁμοίως γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ ναυτικῆς στρατολογίας). (Γίνεται δεκτὸν εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, εἰς πρώτην δὲ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: Περὶ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ πολεμικῷ Ναυτικῷ. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΦΑʹ. νόμου περὶ συστάσεως Ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ. Περὶ καταστάσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ. Περὶ νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἀπὸ 5 Δεκεμβρίου 1848 νόμου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν, δικαιοδοσίας αὐτῶν κτλ. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ τῶν ἐν Βοσπόρῳ καὶ Ἴστρῳ ῥυμουλκῶν ποταμοπλοίων νόμου ΩΞʹ τῆς 25 Ἀπριλίου 1880. Περὶ ἐπεκτάσεως τῆς δικαιοδοσίας τοῦ ἐν Γαλαζίῳ Προξενείου. Περὶ ποιμνιοβοσκῆς).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν, κ. Βουλευταὶ, καίτοι εἶναι ἑορτή. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10½ μ. μ.