1887.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 45

τῆς 28 Μαρτίου 1887.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπικυροῦνται.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δικολάβοι τινὲς ἐξ Αἰγίου αἰτοῦνται νὰ χορηγηθῇ αὐτοῖς τὸ δικαίωμα, νὰ παρίστανται ἐνώπιον τοῦ ἐκεῖ Εἰρηνοδικείου. Οὗτοι ἀνηνέχθησαν καὶ ἄλλοτε, καὶ ἐστάλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἀναφορά των, θέλει δὲ σταλῇ καὶ ἡ νέα αὕτη. Κάτοικοί τινες τοῦ δήμου Αἰδηψίων ζητοῦσι νὰ περιορισθῇ ἡ φορολογία τοῦ οἴνου συμφώνως πρὸς τὴν τρέχουσαν τιμήν. Ἡ Καλλιόπη Θ. Κουντουριώτου ζητεῖ, νὰ τῆς δοθῇ μικρά τις σύνταξις. Διάφοροι ἀγωνισταὶ, 10–12 περίπου, παραπονοῦνται κατὰ τῆς δεινῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται, καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν αὐτῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἔλθῃ εἰς ἀρωγήν των.

§2ΤΖΑΝΕΣ. Καὶ ἄλλοτε ἠγέρθη ἐν τῇ Βουλῇ φωνὴ ὑπὲρ τῶν λειψάνων τούτων τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνός μας, καὶ ἐὰν ὦσιν ἀληθῆ λείψανα τῆς γενεᾶς ἐκείνης, ἥτις μᾶς ἔδωκε τὴν ἀνεξαρτησίαν μας, δέον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ αὐτῶν σπουδαίως· ὡς ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, πρωθυπουργοῦντος τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου καὶ ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ἐλέχθη, ὅτι θὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ ἔκτοτε οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παραστήσω πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι μία γραῖα, σύζυγος ἑνὸς ἀγωνιστοῦ, εἶχε ζητήσει μίαν δεκαπεντάδα δραχμῶν, μηνιαίαν βοήθειαν, ἀλλ’ οὐδεμία καὶ περὶ αὐτῆς ἐλήφθη πρόνοια. Νομίζω, ὅτι ἱερὸν καθῆκον ἐκπληροῦμεν, ἐὰν περὶ τούτων μεριμνήσωμεν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶχε πατέρα ἀγωνιστὴν, ὅστις ὠσφράνθη τὴν πυρίτιδα, ἀφοῦ μάλιστα ἐκ τούτων ὀλίγοι ἐναπέμειναν, νὰ μεριμνήσῃ ταχέως περὶ τῶν δυστυχῶν τούτων, δίδων αὐτοῖς μικρὰ βοηθήματα.

§3ΤΙΝΕΣ. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ νόμος.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζάνες ἔχει τὸν λόγον.

§5ΤΖΑΝΕΣ. Ἐν γνώσει διατελῶν, τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι αἱ βουλευτικαὶ προτάσεις ἀποστέλλονται εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλλένδας, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω πρότασίν τινα, τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦσιν οἱ καιροὶ καὶ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουσι τὰ πράγματα αὐτὰ, ἅτινα, ἐξεταζόμενα, θὰ πείσωσιν ὑμᾶς, ὅτι τὸ ἀντικείμενον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ πρότασίς μου, ὑπῆρξεν ἀντικείμενον σπουδαίας μερίμνης ὅλων τῶν εὐνομουμένων Ἐθνῶν. Ἡ πρότασίς μου ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἥτις εἰς τὰ ὄμματα ὅλων τῶν πεπολιτισμένων ἀνθρώπων κατέστη φάσμα εἰδεχθὲς, διότι ὡς τοιοῦτον ἐξεβράσθη ἐκ τῆς ἐλλείψεως καὶ τῆς κακοδαιμονίας τῆς κοινωνίας. Ἀναφέρομαι ἰδίως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ φίλον μου, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ λάβῃ τὴν πρότασίν μου ὑπ’ ὄψιν του, ἥτις καὶ ἄλλοτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλάν. Θὰ παρακαλέσω μάλιστα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅστις εἶναι ἐραστὴς τῶν τοιούτων καλῶν μεταῤῥυθμίσεων, νὰ διαπέμψῃ τὴν παροῦσαν πρότασιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον πρὸς τύπωσιν καὶ διανομήν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 155).

§6ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Μοὶ ἐστάλη ἀναφορὰ ἐκ Λακεδαίμονος, ὑπογεγραμμένη παρὰ 80 ἐμπόρων τῆς Σπάρτης, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα μεριμνήσῃ, ὅπως γίνεται ταχυτέρα ἡ ἀποστολὴ τῶν γραμμάτων· διότι λέγουσιν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος, ὅστις παραλαμβάνει τοὺς φακέλλους τῶν τριῶν νομῶν, Ἀρκαδίας, Λακωνίας καὶ Μεσσηνίας, τοὺς παραδίδει εἰς τοὺς Μύλους καὶ ἐκεῖθεν δι’ ἑνὸς ἀγωγιάτου μεταφέρονται. Τὸ μέσον τοῦτο τῆς μεταφορᾶς βραδύνει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε 12 ὥρας βραδύτερον λαμβάνουσι τὰς ἐπιστολάς των. Κατὰ συνέπειαν παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ συστήσῃ ταχυδρομικὸν σταθμὸν εἰς Μύλους, καὶ νὰ ἐνεργῆται ἡ μεταφορὰ δι’ ἁμάξης καὶ οὐχὶ δι’ ἡμιόνων. Διὰ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τηλεγραφικῆς γραμμῆς ἀπὸ τῆς Σπάρτης εἰς τὰς Καλάμας διὰ τῆς Λαγκάδας, ἑνούσης τὰς δύω πρωτευούσας τῶν νομῶν Μεσσηνίας καὶ Σπάρτης, διότι διὰ τῆς Τριπόλεως ἀπαντῶνται προσκόμματα, καὶ λίαν δύσκολος ἡ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία καθίσταται. Τὸ ἔργον εἶναι λίαν ἀναγκαῖον, καὶ ἡ δαπάνη μικρὰ, εὑρισκομένου τοῦ ὑλικοῦ ἐν τῷ τόπῳ.

§7ΤΖΑΝΕΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§8ΣΤΑΜ. ΜΠΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῆς χήρας τοῦ πλοιάρχου Σταμ. Σαχτούρη, ἡ ὁποία ζητεῖ ὅπως τῇ χορηγηθῇ σύνταξις. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησιν ταύτην καὶ συστήσῃ αὐτὴν, καθότι ἡ πολυμελὴς οἰκογένεια τοῦ ἀποθανόντος εὑρίσκεται εἰς μεγίστην πενίαν, ἕνεκα τῆς μικρᾶς συντάξεως τῶν 90 δραχ. κατὰ μῆνα, ἣν λαμβάνει καὶ ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκογενείας. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ συνιστῶ ἐνθέρμως τὴν αἴτησιν τῆς χήρας Σαχτούρη.

§9ΤΖΑΝΕΣ. Βλέπετε λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἶχον δίκαιον, καὶ ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μολονότι, μετὰ τὰ λεχθέντα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ αὐτὸ ὡς σχεδὸν ἐξαντληθὲν, οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν γνωμῶν, ἃς ἐγὼ καὶ ἡ μειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξεθέσαμεν. Θὰ περιορισθῶ δὲ εἰς τὸ πραγματικὸν μέρος τοῦ ζητήματος, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ ἐκθέσω τὰς σκέψεις μου, ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέτεινεν εἰς ἐμὲ τὴν μομφὴν, ὅτι τὴν γνώμην μου ἐμόρφωσα ἀπολύτως, καὶ ἀσχέτως πρὸς τὰ πράγματα. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ἐκείνων, οἵτινες ἤκουσαν τὴν γνώμην μου, νὰ εἴπωσιν, ἂν αὕτη δὲν ἦναι μᾶλλον ἐν σχέσει πρὸς τὰ πράγματα, ἢ ὅσα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθηκε. Τὰς σκέψεις μου ἐστήριξα ἐπὶ τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ ἱστορίας. Δὲν βλέπω δὲ πρὸς τί ἄλλο ὀφείλομεν νὰ σχετίσωμεν τὰς σκέψεις ἡμῶν, ὅταν συζητῶμεν περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν σχετίζονται ἀποκλειστικῶς μὲ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ μὲ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἱστορίαν. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις καὶ ὁ πλοῦτος αὐτοῦ εἰσι τὰ στοιχεῖα, πρὸς τὰ ὁποῖα, μελετῶντες τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὀφείλομεν νὰ τὰ σχετίσωμεν καὶ νὰ τὰ συγκρίνωμεν, διότι ἄνευ αὐτῶν, μήτε οἰκονομικὰ δύνανται νὰ ὑπάρξωσι, μήτε οἰκονομικὸν σύστημα. Ἀκριβῶς δὲ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἐξήτασα τὸ ζήτημα, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν, ἥτις εἶναι ἡ ἀληθὴς καὶ θετικὴ αὐτοῦ ἔποψις, μόλις ἔθιξεν αὐτό. Ἐγκατέλειψε τὰ ἐπιχειρήματα, ἅπερ τοσάκις ἐπανελήφθησαν, ὅτι αἱ προτεινόμεναι αὐξήσεις τῶν φόρων δὲν βαρύνουσι τὰς παραγωγικὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, καὶ ὅτι ἡ πληρωμὴ τῶν φόρων διὰ τραπεζικῶν γραμματίων ἀποτελεῖ ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας. Ἐὰν ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ ὡς βασίμους τοὺς δύο τούτους ἰσχυρισμοὺς, ἤθελε δικαιοῦσθαι νὰ παριστᾷ τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ σύστημα ὡς καλὸν καὶ ἰσχυρὸν, ἐν σχέσει πρὸς τὰ πράγματα. Ἀλλὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τούτους ἐγκατέλειψε, πεισθεὶς, ὑποθέτω, ἐξ ὅσων ἀνέπτυξα προχθὲς περὶ τοῦ ἀνυποστάτου αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε ν’ ἀντικρούσῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ φόροι δὲν ἀφαιροῦσιν ἐκ τῶν παραγωγικῶν τάξεων τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς, ποιούμενος χρῆσιν τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι ἡ διὰ τῶν φόρων ἀφαίρεσις χρημάτων παρὰ τοῦ λαοῦ δὲν στερεῖ τὸν τόπον τῶν μέσων τῆς παραγωγῆς, διότι ταῦτα δαπανῶνται πάλιν ἐν τῷ τόπῳ. Ἐγκατέλειψεν ὅμως καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, διότι ἐνόησεν, ὅτι καὶ αὐτὸ εἶναι καταδεδικασμένον καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης καὶ ὑπὸ τῆς πείρας, αἵτινες ἀπέδειξαν, ὅτι οἱ φόροι ἀφαιροῦσι χρήματα ἐκ τῶν παραγωγικῶν τάξεων, καὶ δίδουσιν αὐτὰ εἰς τάξεις, χρησίμους μὲν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ μὴ παραγωγικάς. Ἀφῆκε δὲ οὕτως ἔκθετον καὶ ἀνυποστήρικτον τὴν ἰδέαν του κατ’ ἐκείνης, ἣν ἠθέλησε ν’ ἀντικρούσῃ, ὅτι τὰ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἀφαιρεθησόμενα ποσὰ ἐκ τῶν παραγωγικῶν τάξεων θέλουσι στερήσει αὐτὰς τῶν μέσων τῆς παραγωγῆς, ἅτινα αὗται δὲν θὰ δυνηθῶσι ν’ ἀναπληρώσωσιν ἄλλως πως. Ἕν μόνον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὴν ἀληθῶς σχετικὴν ἔποψιν τοῦ ζητήματος, ὑπὸ τὴν ἔποψιν δηλ. τοῦ πλούτου καὶ τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Μᾶς εἶπεν, ὅτι, μολονότι τὸ Ἔθνος ἡμῶν εἶναι πτωχὸν, τὰ ἄτομα ὅμως εἶναι τόσον πλούσια, ὅσον καὶ ἐν παντὶ ἄλλῳ Ἔθνει. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συμβιβάζει τὴν ἰδέαν τῆς πτωχείας τοῦ Ἔθνους μὲ ἐκείνην τοῦ πλούτου τῶν ἀτόμων, ἅτινα ἀποτελοῦσιν αὐτό. Τὴν ἰδέαν του ταύτην ὑπεστήριξε διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι ἔχομεν γαίας παρθένους καὶ μᾶλλον ἐκτεταμένας, ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἄλλα Ἔθνη, καὶ ὅτι τὰ ἡμερομίσθιά εἰσι παρ’ ἡμῖν ὑπερτετιμημένα. Τοῦτο ἰσχυρισθεὶς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐλησμόνησεν, ὅτι σήμερον ὁ κυριώτερος πλοῦτος τῶν Ἐθνῶν δὲν εἶναι ὁ γεωργικός, καὶ ὅτι ὁ πλοῦτος, ὅστις ἐπιτρέπει εἰς αὐτὰ νὰ βαστάσωσι τὰ μεγάλα βάρη τῆς ὑφισταμένης παρ’ αὐτοῖς φορολογίας, εἶναι ὁ βιομηχανικός. Ἐλησμόνησεν ὡσαύτως, ὅτι καὶ ὁ γεωργικὸς πλοῦτος, ὅστις ἀποτελεῖ οὐσιῶδες μέρος τῆς περιουσίας τῶν Ἐθνῶν, δὲν ἐκτιμᾶται κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐκτάσεως τῶν παρ’ αὐτῶν κατεχομένων γαιῶν, ἀλλ’ ἰδίως καὶ κυρίως κατὰ τὸ μέτρον τῆς βελτιουμένης καλλιεργείας αὐτῶν. Ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι γεωργικῶς πλουσιώτερον ἓν Ἔθνος, ἐφ’ ὅσον καλλιεργεῖ τὰς γαίας αὐτοῦ διὰ τελειοτέρων ὀργάνων, διὰ πληρεστέρων μέσων καὶ διὰ τεχνικωτέρων μεθόδων. Ποῦ δὲ εὑρίσκει παρ’ ἡμῖν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς παρθένους γαίας; Μήπως ἔχωμεν ἡμεῖς τὰς ἐκτάσεις ἐκείνας τῆς Ἀμερικῆς, αἵτινες οὐδέποτε ἐκαλλιεργήθησαν, καὶ αἵτινες καλλιεργούμεναι ἀτελῶς φέρουσι πλουσίας προσόδους; Αἱ γαῖαι ἡμῶν εἰσιν, αἱ πλεῖσται, σχεδὸν ἐξηντλημέναι, καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἐξαντλούμεναι ἐκ τῆς κακῆς καλλιεργείας. Τί ὠφελεῖ τὸν Ἕλληνα ἰδιοκτήτην, ἂν ἔχῃ γαίας, ἐκτάσεως σχετικῶς μεγαλειτέρας ἐκείνων, ἃς κέκτηται Εὐρωπαῖός τις ἰδιοκτήτης, ὅταν, στερούμενος τῶν γνώσεων τῶν εὐκολιῶν καὶ τῶν πρὸς καλλιέργειαν μέσων, δὲν δύνηται νὰ παραγάγῃ μήτε τὸ ἥμισυ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἣν παράγει ὁ Εὐρωπαῖος ἰδιοκτήτης ἐκ γαιῶν σχετικῶς μικροτέρας ἐκτάσεως. Τί μᾶς ὠφελοῦσιν αἱ μέγισται ἐκτάσεις γαιῶν, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ μέσα, οὔτε ἐναντίον τῶν πλημμυρῶν, οὔτε ἐναντίον τῆς ξηρασίας νὰ τὰς προφυλάξωμεν; Ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἔνδειξις πλούτου εἶναι ἡ ἔκτασις γαιῶν, τότε βεβαίως δὲν ἠθέλομεν εἶσθαι ἡμεῖς οἱ πλουσιώτεροι· καὶ διὰ νὰ μὴ ζητήσω παράδειγμα μακρὰν ἡμῶν, ἀναφέρω τοὺς κατοίκους τῶν μεσογείων ἐπαρχιῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, οἵτινες ἔχουσιν ἐκτάσεις γαιῶν σχετικῶς πολὺ μεγαλειτέρας τῶν ἰδικῶν μας. Ἀλλὰ τίς ποτε ἐφαντάσθη αὐτοὺς, ὡς ἔχοντας πλοῦτον ἴσον μὲ τοὺς κατοίκους Κράτους τινὸς τῆς Εὐρώπης, κατέχοντας γαίας πολὺ μικροτέρας ἐκτάσεως; Τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἐκτεταμένων γαιῶν, ὅπερ ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὰς ἰδέας ἡμῶν καὶ μᾶς πείσῃ, ὅτι ἔχομεν πλοῦτον, ὅσον καὶ πᾶν ἄλλο Ἔθνος τῆς Εὐρώπης, καὶ ὅτι εὐκόλως δυνάμεθα νὰ βαστάσωμεν τὸ βάρος τῶν προτεινομένων φορολογικῶν αὐξήσεων. Καὶ ἡ ὑπερτίμησις τῶν ἡμερομισθίων, ἣν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀπόδειξιν πλούτου, δὲν δύναται νὰ μᾶς παράσχῃ τοιαύτην. Ἂν εἴχομεν βιομηχανίαν μεγάλην καὶ αὕτη εὕρισκε συμφέρον νὰ πληρόνῃ εἰς τοὺς ἐργάτας αὐτῆς ὑπερτετιμημένα ἡμερομίσθια, ἠδυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τοῦτο ὡς ἔνδειξιν πλούτου, διότι ἤθελεν εἶσθαι ἀπόδειξις βιομηχανικῆς εὐπραγίας, πλουσιοπαρόχως καὶ ἄνευ ἰδίας βλάβης ἀμειβούσης τοὺς ἐργάτας αὐτῆς. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι ἡ τοιαύτη ἡμῶν βιομηχανία; Ἡ παρ’ ἡμῖν ὑπερτίμησις τῶν ἡμερομισθίων, ἥτις προέρχεται ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων, ἣν φέρει ἡ βαρεῖα φορολογία, οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει ἢ τὰς δυσχερείας, ἃς προξενεῖ εἰς τὴν τεχνικωτέραν ἡμῶν καλλιέργειαν, ἥτις εἶναι ἡ τῆς σταφίδος, καὶ εἰς τὰς μικρὰς ἡμῶν βιομηχανίας καὶ τέχνας. Ἡ ὑπερτίμησις τῶν ἡμερομισθίων δεικνύει πλοῦτον, λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι πολλοὶ ξένοι ἐργάται ἔρχονται ἐν Ἑλλάδι, ὅπως εὕρωσιν ἐργασίαν. Δὲν ἠξεύρω, ἂν οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐρχόμενοι ξένοι ἐργάται ἦναι ἴσοι πρὸς τοὺς Ἕλληνας, τοὺς ἀπερχομένους εἰς ξένην γῆν, ὅπως εὕρωσιν ἐργασίαν καὶ πόρον ζωῆς. Τίνες δὲ ξένοι ἐργάται ἔρχονται ἐν Ἑλλάδι; Οἱ ἔχοντες τεχνικάς τινας γνώσεις, χάριν τῶν ὁποίων εὑρίσκουσιν ἐργασίαν ἐν τῇ κατασκευῇ τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἐν ἄλλοις τεχνικοῖς ἔργοις. Ἐργάται, μὴ ἔχοντες τοιαύτας γνώσεις, ὀλίγιστοι ἔρχονται ξένοι, διότι ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν πλεῖστοι τοιοῦτοι, μὴ δυνάμενοι ἐν πολλαῖς ἐπαρχίαις νὰ εὕρωσιν ἐργασίαν. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔνδειξις πλούτου ἡ ἔλλειψις τεχνικῶν γνώσεων, ἥτις θέτει τοὺς ἐργάτας ἡμῶν ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ νὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὰ ἔργα, τὰ ἀπαιτοῦντα τοιαύτας γνώσεις. Ἔρχονται δὲ καὶ ἐργάται, στερούμενοι τεχνικῶν γνώσεων· τοιοῦτοι δὲ εἶναι οἱ Ἀρμένιοι, οἱ ἐργαζόμενοι εἰς τὴν διώρυγα τῆς Κορίνθου. Ἀλλ’ οὗτοι ἔρχονται διότι στεροῦνται τῶν μέσων νὰ καλλιεργήσωσι τὰς μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν, ἃς ἔχουσιν ἐν τῇ πατρίδι αὐτῶν, καὶ παρὰ τῶν ὁποίων δὲν δύνανται νὰ πορισθῶσι τὰ πρὸς τὸ ζῆν αὐτῶν ἀναγκαῖα. Καὶ τὸ ἐπιχείρημα ἑπομένως τῶν ὑπερτετιμημένων ἡμερομισθίων δέν μοι φαίνεται, ὅτι δύναται νὰ μετατρέψῃ τὰς ἰδέας, ἃς καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξεφράσαμεν, περὶ τῶν παραγωγικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Ἐν τῇ ἀγορεύσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις μέμφεται ἡμᾶς, ὡς ἐξετάσαντας τὸ ζήτημα ἀπολύτως, δὲν εὑρίσκω, παρὰ τὰ δύο ταῦτα ἐπιχειρήματα σχετικῶς πρὸς τὰ πράγματα. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι δύναταί τις ἐξ αὐτῶν νὰ πεισθῇ, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ σύστημα στηρίζεται ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἐποιήσατο ὅμως καὶ μίαν ἄλλην σύγκρισιν. Ἐξετάζων τὸ θεωρητικὸν βάρος τῶν ἐπιβαλλομένων φόρων, ἔλαβεν ὡς παράδειγμα τοὺς φόρους ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν. Εἶπεν, ὅτι ὁ μὲν πρῶτος ἐπιβάλλεται κατ’ ἀναλογίαν 3% περίπου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὁ δὲ δεύτερος 5% περίπου, ὅτι ἡ προτεινομένη αὔξησις τῶν δύο δεκατημορίων ἀναβιβάζει τὸν πρῶτον μὲν εἰς 3,60 ἢ 4% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, τὸν δὲ δεύτερον εἰς 6%, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ τοιαύτη αὔξησις πολὺ ἀπέχει τῶν κατ’ ἀναλογίαν ὑπερβολικῶν αὐξήσεων, ἃς ἡμεῖς ἐξεθέσαμεν. Θεωρητικῶς τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀλλ’ εἶναι ἀκριβὲς καὶ ὑπὸ τὴν θετικὴν καὶ πραγματικὴν ἔποψιν τοῦ βάρους, ὅπερ ὁ Προϋπολογισμὸς ἐννοεῖ νὰ ἐπιβάλῃ ἐπὶ τῶν φορολογουμένων; Ὁ Προϋπολογισμὸς ζητεῖ νὰ εἰσπράξῃ παρὰ τῶν ἐπιτηδευματιῶν καὶ παρὰ τῶν κατόχων οἰκοδομῶν, 140% παρὰ τῶν πρώτων, καὶ 200% ἐπὶ τῶν δευτέρων, περιπλέον τῶν ὅσων εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὡς θετικὴν καὶ ἀκριβῆ τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τίνων θὰ εἰσπράξωμεν τὴν ὑφισταμένην διαφορὰν μεταξὺ τῶν 20% ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν 140 καὶ 200% ἀφ’ ἑτέρου; Παρὰ τῶν μὴ φορολογηθέντων ἐπιτηδευματιῶν καὶ ἰδιοκτητῶν; Ἀλλὰ πιστεύει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὑπάρχουσι τοιοῦτοι, μὴ φορολογηθέντες, καὶ ὅτι ἐκ τῶν μὴ πληρωσάντων τοὺς φόρους των οἱ πλεῖστοι δὲν ἔπραξαν τοῦτο ἕνεκα ἀνεχείας μᾶλλον, παρὰ ἕνεκα κακῆς θελήσεως καὶ δυστροπίας; Καὶ ὑπὸ ἑτέραν σχετικὴν ἔποψιν ἐξήτασε τὸ ζήτημα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς συγκρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἑτέρων τῆς Εὐρώπης Κρατῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸν πλοῦτον ἡμῶν συνέκρινε μὲ τὸν πλοῦτον τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας, ἠθέλησε νὰ συγκρίνῃ καὶ τὰ βάρη, τὰ ἐπιβληθέντα καὶ ἐπιβαλλόμενα ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων, πρὸς τὰ βάρη, ἅτινα ἐπεβλήθησαν εἰς ἀναλόγους περιστάσεις ἐπὶ τοῦ Γαλλικοῦ καὶ τοῦ Ἰταλικοῦ Ἔθνους. Εὗρε δὲ, ὅτι τὰς αὐτὰς παρουσιάζουσιν ἀναλογίας καὶ τὰ βάρη τὰ ἐπιβληθέντα ἐπὶ τῶν Ἐθνῶν τούτων. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ Γαλλικὸν Ἔθνος, μετὰ τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον, ὑπεβλήθη εἰς φορολογικὰ βάρη σπουδαιότατα. Τὰ βάρη δὲ ταῦτα εἶχον περίπου τὴν αὐτὴν ἀφορμὴν, ἣν ἔχουσι καὶ τὰ ἐπιβαλλόμενα καὶ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἐντεῦθεν, τὰς στρατιωτικὰς δηλαδὴ δαπάνας. Ἀλλ’ αἱ ἀναλογίαι τῶν βαρῶν τούτων εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτεραι παρ’ ἡμῖν τοῖς πτωχοῖς ἢ παρὰ τοῖς πλουσίοις Γάλλοις. Τὸ 1880 ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδιδεν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον ἔσοδα, προϋπολογισθέντα εἰς δραχμὰς π. 46,716,000, ἤτοι ν. δραχμὰς 41,577,000· σήμερον διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 ζητοῦμεν νὰ δώσῃ δραχμὰς 94,656,000, ἤτοι 53,079,000 δραχμὰς περιπλέον. Ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τούτου περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔσοδα τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἅτινα πλουσιοπαρόχως δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς δραχμὰς 5,000,000. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου, τὰ βάρη, ἅτινα ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας, ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον, ἀνέρχονται εἰς 48 ἑκατομμύρια, ἅτινα, ἐν σχέσει πρὸς τὰ 41,577,000, ἅτινα ἔδιδε τότε, ἀναλογοῦσιν εἰς 116%. Ἡ Γαλλία πρὸ τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου, τὸ 1870, εἶχε Προϋπολογισμὸν ἐσόδων φράγκα 1,775,724,000. Τὸ δὲ 1875, ὅτε ἐπέβαλε τοὺς βαρυτάτους τότε θεωρηθέντας φόρους, πρὸς πληρωμὴν στρατιωτικῆς ἀποζημιώσεως 5 δισεκατομμυρίων φράγκων καὶ πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῆς καταστροφῶν, ὁ Προϋπολογισμός της ἀνῆλθεν εἰς 2,588,900,000 φράγκα. Ἐπεβλήθησαν ἑπομένως νέα βάρη ἐπὶ τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ, διὰ τὰς ἐθνικὰς καὶ στρατιωτικὰς αὐτοῦ ἀνάγκας, ἐκ φράγκων 783,176,000, ἤτοι 44% περιπλέον· ἡ ἀναλογία δ’ αὕτη ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸ τρίτον σχεδὸν τῆς σχετικῆς αὐξήσεως τῶν φορολογικῶν βαρῶν, ἅτινα ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐπιβάλλωμεν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἡ ἐν Γαλλίᾳ δὲ ἐπιβληθεῖσα κατὰ 44% αὔξησις τῶν ὑφισταμένων φορολογικῶν βαρῶν ἀπὸ τοῦ 1870 μέχρι τοῦ 1875, δὲν ἦτο δυσανάλογος πρὸς τὰς οἰκονομικὰς αὐτῆς δυνάμεις, διότι καὶ μετ’ αὐτὴν οἱ ἀπολογισμοί της, οὐ μόνον δὲν παρουσίασαν ἔλλειμμά τι, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἔφερον καὶ περισσεύματα. Τὰ τοιαῦτα δὲ ἀποτελέσματα ἐνεθάῤῥυνον τὰς γαλλικὰς Βουλὰς καὶ τὰς γαλλικὰς Κυβερνήσεις νὰ προβῶσι καὶ εἰς ἄλλας αὐξήσεις φόρων, χάριν παραγωγικῶν δαπανῶν, ἐπέβαλον δὲ ἐπὶ τοῦ γαλλικοῦ λαοῦ νέα βάρη 500,000,000 περίπου, διὰ νὰ συμπληρώσωσι τὸ σύμπλεγμα τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῶν ὁδῶν των, νὰ κατασκευάσωσι λιμένας καὶ διώρυγας, νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν βιομηχανίαν καὶ τὴν γεωργίαν, νὰ οἰκοδομήσωσι σχολεῖα καὶ νὰ ἐκτελέσωσι καὶ ἄλλα διάφορα ἔργα, συντελοῦντα εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν προαγωγὴν τοῦ τόπου. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς ἐπιπροσθέτους ταύτας αὐξήσεις τῶν φόρων, τὰς γενομένας διὰ λόγους διαφόρους τῶν δικαιολογούντων τὰς ἡμετέρας αὐξήσεις, διὰ παραγωγικὰς δηλ. δαπάνας, τὰ προϋπολογιζόμενα ἐν Γαλλίᾳ διὰ τὸ 1887 ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς 3,140,000, καὶ παρουσιάζουσιν ὑπέρβασιν ἀπὸ τὸ 1870 κατὰ 80%, ἥτις ὑπολείπεται τῆς ἡμετέρας, τῆς δικαιολογουμένης ἐκ μόνων τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν, καὶ ἀνερχομένης εἰς 116 ο/ο. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ πλουσία Γαλλία, ἅμα διὰ τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν αὐξήσεων τῶν φόρων ὑπερέβη τὸ ὅριον, ὅπερ αἱ παραγωγικαὶ αὐτῆς δυνάμεις ἔθετον εἰς τὴν φορολογίαν αὐτῆς, ὑπέστη τὰ ἐκ τῆς τοιαύτης ὑπερβάσεως ἀποτελέσματα, ἐλάττωσιν δηλ. εἰσπράξεων καὶ ἐλλείμματα ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς αὐτῆς, οἵτινες προηγουμένως παρουσίαζον τακτικῶς περισσεύματα. Τὰ οἰκονομικὰ δ’ αὐτῆς περιῆλθον εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε, ἐνῷ ἡ Γαλλία ἐθεωρεῖτο πρὸ ἑπταετίας, ὡς ἡ ἔχουσα τὰ καλλίτερα οἰκονομικὰ, σήμερον κατατάσσεται καὶ αὕτη μεταξὺ τῶν Ἐθνῶν, τῶν ἐν στενοχωρίᾳ καὶ ἐν οἰκονομικαῖς δυσχερείαις εὑρισκομένων. Τοιοῦτον εἶναι, Κύριοι, τὸ πόρισμα τῆς συγκρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πρὸς τὰ τῆς Γαλλίας. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ πόρισμα τῆς συγκρίσεως αὐτῶν πρὸς τὰ τῆς Ἰταλίας; Ἡ Ἰταλία πρὸ τῆς ἑνώσεως αὑτῆς δὲν ὑπῆρχεν ὡς Κράτος, οὗτινος τὰ οἰκονομικὰ νὰ μᾶς χρησιμεύσωσι πρὸς συγκριτικὴν ἐξέτασιν. Ὁ πρῶτος κυρίως Προϋπολογισμός της εἶναι ὁ τοῦ 1863, ὅτε ἀκόμη εἶχεν ὡς πρωτεύουσαν τὸ Τουρῖνον. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τούτῳ ἀναγράφονται ἔσοδα 609,000,000 φρ. Ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτῆς κατὰ τὸ 1870, ἓν ἔτος πρὸ τῆς καταλήψεως τῆς Ρώμης, καὶ ὅτε πρωτεύουσα αὐτῆς ἦτο ἡ Φλωρεντία, ἀνέγραφεν ἔσοδα φρ. 950,000,000. Ὥστε, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν μεγάλων αὐτῆς στρατιωτικῶν δαπανῶν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἑνώσεώς της μέχρι τῆς καταλήψεως τῆς Ρώμης, προσέθηκε φορολογικὰ βάρη ἐκ φρ. 341 ἑκατομμυρίων, ἤτοι 56% περιπλέον τῶν πρώτων αὐτῆς ἐσόδων. Μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Ρώμης τὰ ἔσοδα αὐτῆς ἀνεβιβάσθησαν εἰς 1,099,000,000 κατὰ τὸ 1871, καὶ εἰς 1,168,000,000 κατὰ τὸ 1875, καὶ παρουσιάζουσι σχετικὰς αὐξήσεις 15% καὶ 6½%· ἀλλ’ ἐν αὐτοῖς περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους τῆς Ρώμης, καὶ ἔσοδα ἀφορῶντα ἀποκλειστικῶς εἰς παραγωγικὰς δαπάνας. Ὥστε αἱ αὐξήσεις, πρὸς ἃς δυνάμεθα νὰ συγκρίνωμεν τὰς ἰδικάς μας, εἶναι αἱ μεταξὺ τοῦ 1862 καὶ 1870, αἵτινες, ἀνερχόμεναι εἰς 56%, ὑπολείπονται πολὺ τῶν ἡμετέρων, ἀνερχομένων εἰς 116%. Ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν αὐξήσεων τούτων ἡ Ἰταλία ὑπερέβη τὸ ὅριον τῶν φορολογικῶν αὐτῆς δυνάμεων. Τὰ ἀποτελέσματα δὲ ἦσαν, ἀντὶ ἰσοζυγίου, ἐλλείμματα ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς αὐτῆς. Εἰς τί δὲ κατέφυγεν ἡ Ἰταλία πρὸς διόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν αὑτῆς, ὅταν εἶδεν, ὅτι αἱ παραγωγικαὶ αὑτῆς δυνάμεις δὲν τῇ ἐπέτρεπον τὴν περαιτέρω ἐπιβολὴν φόρων; Εἰς τὰ δάνειά της καὶ εἰς πόρους ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ της. Ἐπέβαλε φόρον 12½% εἰς τὰ δάνεια, καὶ ἐστήριξε πολλοὺς καὶ ποικίλους οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς ἐπὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας, ἐπὶ τοῦ domaine ecclésiastique, ὅπερ διαδραματίζει σπουδαῖον μέρος ἐν τῇ διαῤῥυθμίσει τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Ἰταλικοῦ Βασιλείου. Τοιοῦτον εἶναι, Κύριοι, τὸ πόρισμα τῆς συγκρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἰταλίας καὶ πρὸς τὴν πορείαν, ἣν αὕτη ἠκολούθησεν, ὅτε εὑρέθη εἰς περιστάσεις ἀναλόγους τῶν ἡμετέρων. Καὶ ἡ τοιαύτη ἑπομένως σύγκρισις καὶ σχετικὴ ἐξέτασις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δὲν ἔχει τι τὸ θετικώτερον τῆς συγκρίσεως καὶ τῆς μελέτης, ἣν ἐποιησάμεθα, τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν σχέσει πρὸς τὰς παραγωγικὰς καὶ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Δὲν ἀποδεικνύει δὲ καὶ τὸ ὑγιὲς τοῦ συστήματος τούτου, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπευθυνθεῖσαν μομφήν, ὅτι ἀπολύτως καὶ ἀσχέτως πρὸς ἄλλα οἰκονομικὰ συστήματα ἐξεθέσαμεν τὰς ἰδέας μας, ἐνῷ ἐξεθέσαμεν αὐτὰς ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀληθῆ βάσιν τῶν οἰκονομικῶν παντὸς Ἔθνους, πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δηλ. δυνάμεις τοῦ τόπου. Ἐν τῇ συγκριτικῇ δὲ ἐξετάσει, ἣν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εὗρόν τι, δυνάμενον νὰ κλονίσῃ τὴν πεποίθησίν μου, ἢ τὴν πεποίθησιν ἄλλου, ἐπὶ τῆς γνώμης, ἣν ἔχομεν, ὅτι αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τοῦ τόπου δὲν δύνανται νὰ βαστάσωσι τὰ βάρη, ἅτινα ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὸν ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήνεγκε μίαν μεγάλην ἀλήθειαν, εἰπών, ὅτι δὲν ἔχομεν πίστιν. Τοῦτο εἶναι τόσον ἀληθές, ὅσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ πίστις εἶναι μέγιστον ἀγαθὸν διὰ πᾶν Ἔθνος. Ἡ πίστις δὲν εἶναι πλοῦτος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ πίστις εἶναι προϊὸν, εἶναι τέκνον τοῦ πλούτου. Ὅπως δὲ καὶ τὸ νόμισμα, ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον, ἡ πίστις καθιστᾷ δραστηριωτέραν καὶ παραγωγικωτέραν τὴν κίνησιν καὶ κυκλοφορίαν τῶν κεφαλαίων καὶ τοῦ πλούτου, καὶ συντελεῖ τοιουτοτρόπως εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν ἐπαύξησιν αὐτοῦ. Ὅτι δὲ ἡ πίστις εἶναι ἀγαθὸν καὶ κτῆμα πολυτιμότατον διὰ πᾶν Ἔθνος, οὐδεὶς τὸ ἀμφισβητεῖ. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ συζητοῦμεν, εἶναι, κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ πολύτιμον τοῦτο ἀγαθόν. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος δὲ τούτου διαφωνοῦμεν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ, μετὰ τοῦ ὁποίου συμφωνοῦμεν ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς ἀξίας, καὶ τῆς σημασίας τῆς πίστεως. Πιστεύω, ὅτι Ἔθνος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τακτικὰ οἰκονομικὰ καὶ ἀνάλογον πλοῦτον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ πίστιν. Τοῦτο δὲ θεωρῶ τοσοῦτον ἀληθές, ὅσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ πίστις εἶναι κτῆμα πολύτιμον διὰ πᾶν Ἔθνος. Μὴ διαφωνοῦντες δὲ περὶ τῆς πίστεως καὶ τῆς σημασίας αὐτῆς, διαφωνοῦμεν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν τακτικὰ καὶ βάσιμα οἰκονομικὰ, ἅτινα θὰ φέρωσι καὶ εἰς ἡμᾶς θετικὴν καὶ ἀληθῆ πίστιν, διότι πίστις, βασιζομένη ἐπὶ οἰκονομικῶν μὴ ἀληθῶν καὶ μὴ βασίμων, δὲν εἶναι πίστις, ἀλλὰ σκιὰ πίστεως, φεύγουσα καὶ διασκορπιζομένη εἰς τὴν πρώτην καὶ ἐλαχίστην οἰκονομικὴν δυσκολίαν. Ἀλλὰ πῶς θὰ τακτοποιήσωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, πῶς θὰ θεμελιώσωμεν ταῦτα ἐπὶ βάσεων θετικῶν καὶ στερεῶν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρνεῖται τὸ δυνατὸν οἰκονομιῶν ἐν ταῖς πολιτικαῖς ὑπηρεσίαις, λαβὼν δὲ ὡς ἀφετηρίαν παραδείγματά τινα, ἅτινα διακοπτόμενος ἀνέφερον ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶπεν, ὅτι καὶ ἐγὼ μόνον 110,000 δραχμῶν οἰκονομίας ἐπρότεινα ἐν ταῖς πολιτικαῖς ὑπηρεσίαις. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν ἠθέλησε ν’ ἀναφέρῃ πλήρη τὴν ἰδέαν μου, καθ’ ἣν ἐπὶ ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων τῶν ὀργανισμῶν πολλῶν ὑπηρεσιῶν ἐστηρίζοντο αἱ οἰκονομίαι, ἃς θεωρῶ δυνατὰς ἐν ταῖς πολιτικαῖς ὑπηρεσίαις. Τίνες δ’ ἔσονται αἱ μεταῤῥυθμίσεις αὗται, θὰ ὑποδείξωμεν ἴσως εἰς τὴν συζήτησιν ἄλλων νομοσχεδίων, διότι σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὸν ὀργανισμὸν τῶν πολιτικῶν ὑπηρεσιῶν. Δὲν εἶπον δὲ, ὅτι μόνον 110 χιλ. δρ. δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν ἀλλὰ δύο περίπου ἑκατομ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν παραδέχεται ὡσαύτως ὡς δυνατὰς οἰκονομίας, ἀνωτέρας ἐκείνων, ἃς εἰσήγαγεν εἰς τὰ δύο στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα. Προβάλλει δὲ καὶ ἤδη τὸν συνήθη ἰσχυρισμὸν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ τίς εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς σκεπτόμεθα, ἢ προτείνομεν τὴν μεταβολὴν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς; Εἴπομεν καὶ ἐπαναλαμβάνομεν, ὅτι ἐθνικὴν πολιτικὴν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ἂν δὲν ἔχωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εἰς καλὴν κατάστασιν. Πλανῶνται δὲ οἱ πιστεύοντες, ὅτι ἄνευ τοιούτων οἰκονομικῶν δυνάμεθα σπουδαίως νὰ ἔχωμεν ἐθνικὴν πολιτικήν. Τότε δὲ μόνον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ καλὴν οἰκονομικὴν καὶ ἐθνικὴν πολιτικήν, ὅταν ὁ στρατιωτικὸς ἡμῶν ὀργανισμὸς ἦναι σύμφωνος καὶ ἀνάλογος πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἡμῶν δυνάμεις. Τοιοῦτος ὀργανισμὸς ἔσται θετικὸς καὶ ἐφαρμόσιμος, ἐφαρμοζόμενος δὲ τακτικῶς, θὰ ἐπιφέρῃ τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ Ἔθνους. Στρατιωτικοὶ ὀργανισμοὶ τοιοῦτοι, οἵους ἔχουσι τὰ Ἔθνη ἐκεῖνα, ἅτινα θέλουσιν εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ ὦσιν ἕτοιμα πρὸς πόλεμον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων συντάσσονται καὶ οἱ ἡμέτεροι ὀργανισμοί, ἔχουσι βεβαίως πλειοτέρας στρατιωτικὰς ἀρετὰς καὶ πλεονεκτήματα, δὲν δύνανται ὅμως νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν πολιτικήν, διότι ἡ τελεία αὐτῶν ἐφαρμογὴ ἀπαιτεῖ δαπάνας ἀνωτέρας ἐκείνων, ἃς δυνάμεθα ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡμῶν. Ἐφαρμοζόμενοι δὲ ἀτελῶς, ὅπως ἐφαρμόζονται παρ’ ἡμῖν, δὲν δύνανται νὰ προετοιμάσωσι στρατιωτικῶς τὸ Ἔθνος. Οἱ στρατιωτικοὶ δὲ ὀργανισμοὶ τῶν Ἐθνῶν, ἅτινα ἐπιδιώκουσι στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν, ἐπιτρέπουσαν ἐνέργειαν ἐν ἐκτάκτοις περιστάσεσιν, ἔχουσι μὲν στρατιωτικὰ πλεονεκτήματα ὀλιγώτερα τῶν ἄλλων, εἰσὶν ὅμως οἰκονομικώτεροι, καὶ ὡς τοιοῦτοι τυγχάνουσι πλήρους ἐφαρμογῆς καὶ ἐπιφέρουσιν εἰς τὰ πτωχὰ Ἔθνη σχετικῶς πληρεστέραν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν καὶ προετοιμασίαν. Προτείνοντες δὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτου ἁπλουστέρου ὀργανισμοῦ, καὶ φέροντες ὡς παράδειγμα τὴν Ἑλβετίαν, ὄχι μόνον δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἀντιστρατευθῶμεν κατὰ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ἀπεναντίας πιστεύομεν, ὅτι μόνον τοιουτοτρόπως δυνάμεθα νὰ ὑπηρετήσωμεν αὐτήν. Μὴ δεχόμενος δὲ τὰς οἰκονομίας, ἃς ὑπέδειξα ἐν ταῖς πολιτικαῖς καὶ στρατιωτικαῖς ὑπηρεσίαις τοῦ Κράτους, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν μᾶς ἔφερε θετικήν τινα ἀπόδειξιν τῆς ὑπάρξεως ἐν τῷ τόπῳ οἰκονομικῶν δυνάμεων καὶ πόρων, ἀρκετῶν νὰ δώσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον τὰς εἰσπράξεις, ἃς ζητεῖ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887. Τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἔχομεν μᾶλλον ἐκτεταμένας γαίας, καὶ ὅτι τὸ ἡμερομίσθιον εἶναι ὑπερτετιμημένον παρ’ ἡμῖν, δὲν δύναται, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα, νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι ὁ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποτιθέμενος πλοῦτος. Ἡμεῖς, ἐξετάσαντες τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου, καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἱστορίαν, εὕρομεν τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων, ὅπερ οὗτος ἔδωκεν εἰς τὸ Δημόσιον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ δύναται νὰ δώσῃ ἄνευ καταστροφῆς τῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὑρίσκει, ὅτι καὶ οἱ ἀριθμοὶ, οὓς ὑπελογίσαμεν, εἶναι καβαλιστικοί. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἅτινα, κατὰ τοὺς ἐπισήμους Ἀπολογισμούς, εἰσεπράχθησαν, κατὰ μέσον ὅρον, κατὰ τὰ τελευταῖα 4 ἔτη, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν 70 ἑκατομμυρίων, τὸν ὁποῖον ὑπελογίσαμεν κατόπιν μελέτης τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν φόρων, οὓς θεωροῦμεν ἐπιδεκτικοὺς βελτιώσεως καὶ ἀναπτύξεως, τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς προόδου καὶ προσαυξήσεως τῶν ὑφισταμένων φόρων καὶ τῆς βελτιώσεως τῶν ὀργάνων τῆς εἰσπράξεως, ἐὰν, λέγω, οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ, οὓς ἐξηγάγομεν ἐκ τῶν ἐπισήμων πληροφοριῶν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαιτοῦσι πρὸς ἀνακάλυψίν των μαγικήν τινα ἢ καβαλιστικὴν ἐργασίαν. Οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι δὲν εἶναι καβαλιστικοί, ἀλλὰ θετικοί, διότι στηρίζονται ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ ἐπισήμων πληροφοριῶν. Μολονότι δὲν ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ τόπος ἔχει τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις, ἃς ὑποθέτει, μολονότι ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται τὸ ἐναντίον, οὐχ ἧττον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πιστεύει, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν πίστιν, ἐπιβάλλοντες φόρους, δυσαναλόγους πρὸς τὰς δυνάμεις ἡμῶν, διότι δεικνύοντες οὕτω, ὅτι δῆθεν ἔχομεν ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡμῶν, δεικνύομεν συνάμα εἰς τὸν ἔξω κόσμον καὶ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ὅτι ἔχομεν τὴν θέλησιν νὰ ἀποτίσωμεν τὰς ὀφειλὰς ἡμῶν. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι μόνον τοιαύτη ἐπίδειξις δὲν ἀρκεῖ νὰ μᾶς προσπορίσῃ θετικὴν πίστιν, καὶ ὅτι πρὸς ἀπόκτησιν τοιαύτης πίστεως ἀπαιτεῖται, σὺν τῇ θελήσει ἡμῶν, καὶ ἡ δύναμις καὶ τὰ μέσα πρὸς πληρωμὴν τῶν ὀφειλῶν ἡμῶν. Πιστεύομεν δὲ συγχρόνως, ὅτι τὰ μέσα ταῦτα δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἄλλως ἢ θεμελιοῦντες τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν σύστημα ἐπὶ τῶν πραγματικῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Τίνα δὲ πίστιν ἐπιζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅπως ἐπιτύχῃ βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν διὰ τὰ χρέη τοῦ Κράτους δαπανῶν; Ἐπιζητεῖ πίστιν, ἴσην πρὸς τὴν τῶν Ἐθνῶν ἐκείνων, πρὸς ἃ ἀρέσκεται, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πλούτου, νὰ συγκρίνῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Ἐπιζητεῖ πίστιν ἀνάλογον πρὸς τὴν τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας. Τοιαύτης δὲ πίστεως ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ μέτρου τῆς ἑκουσίας μετατροπῆς τῶν δανείων ἡμῶν, ὅπερ ὑπέδειξε, καὶ ὅπερ δύναται νὰ φέρῃ ἐλάττωσιν τοῦ διὰ τὰ χρέη ἡμῶν ἀναγραφομένου κατ’ ἔτος ποσοῦ. Φαντάζεται δυνατὴν τὴν ἔκπτωσιν τῶν τόκων ἀπὸ 9 καὶ 10%, ὡς ἔχουσι σήμερον, εἰς 5%, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ μετατρέψῃ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, ὅπερ φέρει 6% ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου. Φαντάζεται ἀκολούθως δυνατὴν τὴν ἔκπτωσιν αὐτῶν εἰς 4 ἢ 4½%, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἑκουσίαν μετατροπὴν τῶν δανείων τῶν 120 καὶ 170 ἑκατομμυρίων, ἅτινα φέρουσι 5% ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ αὐτῶν κεφαλαίου. Τοιαῦτα δὲ παραδέχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι μόνον, ὅταν οἱ τόκοι ἐκπεσθῶσι παρ’ ἡμῖν εἰς 5, ἢ 4½ καὶ 4%, θὰ ἦναι δυνατὴ ἡ ἑκουσία καὶ ἄνευ παραβιάσεως τῶν συμπεφωνημένων μετατροπὴ τῶν δανείων ἡμῶν, περὶ ἧς ὡμίλησεν. Ἀλλὰ τοιαύτην πίστιν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν μὲ φορολογίαν ὑπέρογκον, συντρίβουσαν τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου, καὶ παρακωλύουσαν τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἰδέας ἡμῶν ὑπὸ τὴν ἀληθῆ αὐτῶν σημασίαν, ὅπως ἴδῃ, ὅτι δι’ αὐτῶν δὲν ἐπιζητοῦμεν ἢ τὴν ἑδραίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐπὶ βάσεων στερεῶν καὶ θετικῶν, τὴν ἀποσόβησιν ἀπὸ τῆς πατρίδος ἡμῶν τοῦ δυστυχήματος, ὅπερ τὴν ἐπαπειλεῖ, τὴν σωτηρίαν τῆς τιμῆς τοῦ τόπου, καὶ τὴν θεμελίωσιν βάθρων, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἱδρύσωμεν πραγματικὴν πίστιν. Ἐπροτίμησε νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἰδέας ἡμῶν ὑπὸ τὴν μορφήν, ἣν ἄλλοι ἔδωκαν εἰς αὐτὰς, διαστρέφοντες τὴν ἔννοιαν αὐτῶν. Ἠθέλησε νὰ μεταμφιέσῃ αὐτὰς καὶ τὰς ἐνδύσῃ τὸ εἰδεχθὲς ἔνδυμα τῆς χρεωκοπίας, ἣν ἡμεῖς ἀποκρούομεν, καὶ ζητοῦμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἀποφύγωμεν. Ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος Εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶπεν, ἢ μᾶλλον ἔγραψεν ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς, ὅτι αἱ ἰδέαι, ἃς ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξέφρασε πρὸ τῶν ἐκλογῶν, παρενέβαλον ἐμπόδια καὶ δυσκολίας εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, ἃς διεξήγαγεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀνανέωσιν τῶν προκαταβολῶν, καὶ ὅτι αἱ δυσκολίαι αὗται διεσκεδάσθησαν, καὶ ἐσώθη ὁ τόπος, διότι αἱ ἐκλογαὶ ἀπέδειξαν, ὅτι τὸ Ἔθνος ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐλησμόνησε δὲ ὁ ἀξιότιμος Εἰσηγητής, γράφων ταῦτα, ὅτι αἱ προκαταβολαὶ εἶχον κανονισθῆ πολὺ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, καὶ ὅτι, μήτε αἱ ἰδέαι ἡμῶν ἐδυσκόλευσαν, μήτε αἱ ἐκλογαὶ ηὐκόλυναν τὸν κανονισμὸν αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε προχθὲς, ὅτι αἱ ἰδέαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀντιδρῶσι πρὸς τὰς ἐνεργείας, ἃς καταβάλλει ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὰς ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις τῆς Εὐρώπης τιμὰς τῶν χρεωγράφων ἡμῶν. Λέγων τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λησμονεῖ, ἢ ἀγνοεῖ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν Εὐρώπῃ ἀγορὰ πραγματικὴ, ἡ καλουμένη Marché, ἐπὶ τῶν Ἑλλ. χρεωγράφων, δυναμένη νὰ ἐπηρεασθῇ παρὰ τῶν γνωμῶν ἡμῶν, ὅπως ὑπάρχῃ ἐπὶ τῶν χρεωγράφων τῶν πλείστων ἄλλων Ἐθνῶν, καὶ ὅτι αἱ τιμαὶ τῶν χρεωγράφων ἡμῶν διευθύνονται παρ’ ὁμάδων, αἵτινες ὀλίγον ἐπηρεάζονται ἐκ τῶν συζητήσεων ἡμῶν, καὶ ὁδηγοῦνται κυρίως ἐκ τῶν γενικῶν διακυμάνσεων τῶν Χρηματιστηρίων, ὅπως ὑποστηρίξωσι τὰς τιμὰς αὐτῶν καὶ κατορθώσωσι τὴν πώλησιν τῶν παρ’ αὐτῶν κατεχομένων εἰς ὀλιγίστους Εὐρωπαίους κεφαλαιούχους καὶ εἰς πολλοὺς Ἕλληνας τοιούτους ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ μᾶς ἐρωτᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τί θὰ κάμωσιν αἱ ὁμάδες, αἱ κατέχουσαι ἀπέναντι τῶν προκαταβολῶν τὰς 180 χιλιάδας ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὰς μὴ εἰσέτι ἐκποιηθείσας; Νομίζομεν, Κύριοι, ὅτι οὗτοι, ὡς τίμιοι δανεισταὶ, βλέποντες τὰς δυσκολίας τοῦ ὀφειλέτου αὐτῶν, καὶ πειθόμενοι περὶ τῶν εἰλικρινῶν αὐτοῦ διαθέσεων, νὰ προφυλάξῃ καὶ τὰ ἴδια αὐτοῦ συμφέροντα καὶ τὰ συμφέροντα τῶν δανειστῶν του, θὰ ἔλθωσι μετ’ αὐτοῦ εἰς συνεννόησιν, καὶ θὰ παρέξωσιν αὐτῷ πᾶσαν δυνατὴν εὐκολίαν. Δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι αἱ ὁμάδες αὗται θὰ φερθῶσιν ὡς κοινοὶ παῖκται τοῦ Χρηματιστηρίου καὶ, ἐξογκοῦσαι ἢ παραμορφοῦσαι τὰς ἰδέας ἡμῶν, θὰ ζητήσωσι νὰ ἐξευτελίσωσι τὰς τιμὰς τῶν εἰς χεῖρας αὐτῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ὅπως ὠφεληθῶσι μὲν αὐταὶ κατά τι, προξενήσωσι δὲ εἰς τὸ Δημόσιον τὴν ζημίαν τῶν 11 ἑκατομμυρίων, ἥτις τοσοῦτον φοβίζει τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἀλλὰ τίνες ἰδέαι δύνανται νὰ ἐξασκήσωσιν ἐπιῤῥοήν τινα ἐπὶ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οὗτοι; Βεβαίως αἱ ἰδέαι ἡμῶν, παραμορφούμεναι καὶ παριστάμεναι ὡς ἰδέαι χρεωκοπίας, δύνανται ν’ ἀσκήσωσι κακὴν ἐπ’ αὐτῶν ἐπιῤῥοήν. Τοιαῦται ὅμως, οἵας ἡμεῖς ἐννοοῦμεν αὐτὰς, καλὴν ἀπ’ ἐναντίας δύνανται νὰ ἐξασκήσωσιν ἐπιῤῥοήν. Εἴπετε εἰς οἱονδήποτε ἐκ τῶν κατόχων τῶν δανείων ἡμῶν, ὅτι ἀντὶ τῶν 9%, ἅτινα λαμβάνει ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, θὰ τῷ ἐξασφαλίσωμεν, κατὰ τρόπον βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον, 7%. Ἐρωτήσατε αὐτὸν, ἂν δέχηται, ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον, νὰ ἀναβληθῇ ἐπί τινα καιρὸν ἡ χρεωλυτικὴ κλήρωσις τῶν ὁμολογιῶν του καὶ τὸ πέραν τῶν 7% τοῦ τόκου του. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ παραδεχθῇ τοῦτο μετὰ προθυμίας, οὐ μόνον, ἂν δυνηθῶμεν νὰ παρουσιάσωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ὡς διαῤῥυθμισθέντα ἐπὶ βάσεσιν ἀναλόγοις πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῶν Γάλλων καὶ τῶν Ἰταλῶν, πρὸς οὓς ἀρεσκόμεθα νὰ συγκρίνωμεν τὸν πλοῦτον ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἱσπανίας, ἥτις πρὸ ὀλίγων ἐτῶν διεῤῥύθμισε τὰ οἰκονομικὰ αὑτῆς ἐπὶ ὅροις πολὺ βαρυτέροις ἐκείνων, ὑφ’ οὓς δυνάμεθα νὰ διαῤῥυθμίσωμεν ἡμεῖς σήμερον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς συνεκινήθη ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι δύνανται νὰ πάθωσιν αἱ Τράπεζαι, τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανά· ὑπὲρ αὐτῶν ἔδειξε πολὺ ἐνδιαφέρον, καὶ δικαίως. Τὸ ἐνδιαφέρον δὲ τοῦτο ὤθησε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὲ μεμφθῇ, ὅτι ἐσυκοφάντησα τὸν συγγραφέα, τοῦ ὁποίου ἀπόσπασμα ἀνέγνωσα προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐν τῇ δημοσιευθείσῃ ἀγορεύσει αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτροποποίησε τὴν φράσιν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο συγχαίρω αὐτὸν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ. Καὶ ἐν αὐτῇ ὅμως ποιεῖται χρῆσιν λέξεως, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡσαύτως βαρεῖαν, διότι δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ διαστρέψω τὴν ἰδέαν τοῦ Paul Leroys Beaulieu, ἐκ τοῦ συγγράμματος τοῦ ὁποίου ἀνέγνωσα αὐτολεξεὶ ἀπόσπασμα, μήτε πιστεύω, ὅτι ὁ συγγραφεὺς οὗτος, γράψας ὅσα ἔγραψε, δὲν ἔσχεν ὑπ’ ὄψει του, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μέρος τῶν χρεωγράφων ἑνὸς Κράτους ἤθελε περιέλθει εἰς χεῖρας Τραπεζῶν, κοινωφελῶν καταστημάτων, χηρῶν καὶ ὀρφανῶν. Τοιαῦτα διατεινόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προσέθηκεν, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ συκοφαντώμεθα μεταξύ μας, οὐχὶ δὲ νὰ συκοφαντῶμεν τοὺς ξένους. Δὲν συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡμῖν, μήτε νὰ συκοφαντώμεθα, μήτε νὰ διαστρέφωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν, ἢ τῶν ξένων. Ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς, νὰ συζητῶμεν, καὶ νὰ φιλονεικῶμεν, ἐν ἀνάγκῃ, ὅπως εὕρωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν ἰδέαν, ἣν τὰ συμφέροντα τῆς χώρας ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν νὰ παραδεχθῶμεν. Δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ θέτωμεν μεταξὺ ἡμῶν τὸν βορβορώδη φραγμὸν τῆς συκοφαντίας καὶ τῆς διαστροφῆς, ὅστις μήτε τὸ Ἔθνος, μήτε ἡμᾶς δύναται νὰ ὠφελήσῃ. Τοιαῦτα δὲ φρονῶν, ἅμα ἤκουσα τὰ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λεχθέντα, ἔσπευσα ν’ ἀναγνώσω καὶ πάλιν τὸ ὑπ’ ἐμοῦ ἀνακοινωθὲν προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόσπασμα τοῦ συγγράμματος τοῦ Paul Leroys Beaulieu, καὶ εὗρον, ὅτι ὁ συγγραφεὺς οὗτος, οὐ μόνον εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην, ἣν ἐπανειλημμένως ἀνέπτυξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ προχωρεῖ καὶ περαιτέρω, παραδεχόμενος, ὅτι τὰ Ἔθνη, τὰ περιελθόντα εἰς τὴν οἰκονομικὴν δυσχέρειαν, ἐν ᾗ εὑρισκόμεθα σήμερον, οὐ μόνον δικαιολογοῦνται, ἀναβάλλοντα τὴν πληρωμὴν μέρους τῶν κατ’ ἔτος καταβαλλομένων εἰς τοὺς δανειστὰς αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀποκόψωσι μέρος αὐτῶν· τοῦτο δὲ πρὸς σωτηρίαν καὶ αὐτῶν τῶν δανειστῶν των. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀμφισβητήσω τὸ ἐνδιαφέρον αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν, τῶν καταστημάτων, τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν, διότι ἀκριβῶς καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτῶν ἐνδιαφέρον ὠθεῖ καὶ ἡμᾶς νὰ ἐπιμένωμεν λέγοντες, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξαντλήσητε τοὺς πόρους ἐκείνους, ἐξ ὧν τὸ Κράτος εἰσπράττει χρήματα, διὰ τῶν ὁποίων πληρόνει τοὺς τόκους τῶν χρεωγράφων, ἅτινα κατέχουσι καὶ αἱ Τράπεζαι, καὶ τὰ κοινωφελῆ καταστήματα, καὶ αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανά. Ἓν μόνον καλὸν εὗρεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς παρήγορον, ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἰδεῶν ἡμῶν· τοῦτο δὲ εἶναι ἡ ἔλλειψις πιθανότητος νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἐφαρμόσωμεν αὐτάς. Τὴν παρηγορίαν ταύτην σᾶς τὴν ἀφίνομεν πλήρη, καὶ δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν ἐξ αὐτῆς εὐχαρίστησιν ὑμῶν. Ἡ ἐξουσία, ὅπως ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, καὶ ἐκεῖ, ὅπου θὰ καταντήσωσι διὰ τῆς ὠθήσεως, ἣν ἐδώκατε εἰς αὐτὰ, οὐδὲν δύναται νὰ ἔχῃ θέλγητρον διὰ πάντα, θέλοντα εὐσυνειδήτως καὶ εἰλικρινῶς νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα του. Ἄν δὲ πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν ἰδεῶν ἀναλόγων ἐκείνων, ἃς ἐξεθέσαμεν, κληθῶσιν ἄλλοι εἰς τὴν ἐξουσίαν, πρὸς ἐκπλήρωσιν ἐπιβαλλομένου αὐτοῖς καθήκοντος, οὗτοι εὐκόλως δύνανται νὰ φαντασθῶσι ποίας θὰ λάβωσιν, ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει, πικρίας, καὶ ποίας θ’ ἀπαντήσωσι δυσκολίας, ὅπως μὴ δυσκολευθῶσι ν’ ἀφήσωσι πλήρη τὴν παρηγορίαν, ἣν εὗρεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς. Ὁποῖαι δὲ θὰ ὦσιν αἱ πικρίαι καὶ αἱ δυσκολίαι αὗται, δύναταί τις νὰ τὰς μαντεύσῃ, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει, ὅσα μία τάξις ἀνθρώπων, ἰδίως ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, μεταχειρίζεται μέσα, πρὸς καταπολέμησιν τῆς ἁπλῆς ἐκφράσεως τοιούτων ἰδεῶν, συσσωρεύουσα συκοφαντίας ἐπὶ συκοφαντιῶν καὶ διαστροφὰς ἐπὶ διαστροφῶν.

§12ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀξιῶ, Κύριοι βουλευταὶ, ὅτι κατέχω τὴν ἐπιστήμην τῶν ἀριθμῶν· διότι ἡ κατοχὴ τῆς ἐπιστήμης ταύτης προϋποτίθησι καὶ χρόνον μακρὸν, καὶ πεῖραν, οὐ τὴν σμικρὰν, ἧς ὁμολογῶ, ὅτι στεροῦμαι. Οὐχ ἧττον, Κύριοι βουλευταὶ, ἐξ ὅσων ἠδυνήθην ν’ ἀντλήσω ἐκ τῆς περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἐκπαιδεύσεώς μου, καὶ τῶν ἐπὶ τούτοις μελετῶν μου, ὁμολογῶ, ὅτι, ἐνῷ ἔκυψα εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, περὶ ὧν σήμερον γίνεται τοσοῦτος πάταγος, εὑρέθην ἀπέναντι φοβεροῦ φάσματος καὶ χάους καταστροφῆς, εἰς ὃ μοιραίως φερόμεθα, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ἴσως καταπέσωμεν. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐκ τούτου, οὔτε δύναμαι νὰ πελαγισθῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν γνωστῶν πλέον πραγμάτων, καὶ τῆς τυχαίας ἐρεύνης, θέλω ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συναινέσω, ἢ μᾶλλον νὰ πείσω ἐμαυτὸν, ὑπὲρ οἰκονομικοῦ συστήματος τοιούτου, δι’ ὅπερ καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν πλανᾶται καὶ ἁμαρτάνει, ὑποστηρίζων αὐτό· δι’ ὃ δύναμαι ν’ ἀπευθύνω αὐτῷ τὸ τῶν ἀρχαίων ῥῆμα, ὅτι, «τὸ δὶς ἐξαμαρτεῖν οὐκ ἀνδρὸς σοφοῦ». Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, Κύριοι βουλευταὶ, καθ’ ἣν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ὑποστηρίζεται ὑπὸ τοῦ ἐντίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, σύστημα οἰκονομικὸν, ὅπερ ὁσημέραι ὠθεῖ τὸν τόπον εἰς ὄλεθρον· εἶναι ἱστορία μακρὰ, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν πάντες· εἶναι προηγούμενα ἀλλεπάλληλα, ἐπιμαρτυροῦντα τὴν πλάνην τοῦ ἐντίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ἡμαρτημένον οἰκονομικὸν σύστημα αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὅμως, Κύριοι βουλευταὶ, ἠδυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν καὶ νὰ βιάσωμεν ἑαυτοὺς εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοιούτου οἰκονομικοῦ συστήματος, τοσούτῳ καταπιεστικοῦ, ἐὰν ἐβλέπομεν ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ἠθέλομεν ἔχει ὡς ἀντάλλαγμα τούτου διοίκησιν ἐν τῷ τόπῳ ἀγαθὴν, συγκοινωνίαν, ἀσφάλειαν, δικαιοσύνην ἀσφαλῆ καὶ μὴ ἐγκαταλελειμμένην εἰς τὴν τύχην αὐτῆς, καὶ στρατὸν, ἀληθῆ στρατὸν, ἐλπίζοντες εἰς τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ, μὴ κινδυνεύοντος καθ’ ἑκάστην νὰ διαλυθῇ. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν, μετὰ τὴν ἔλλειψιν τούτων ἁπάντων, νὰ ὑποστηρίξωμεν οἰκονομικὸν σύστημα, ἀφορῶν μόνον εἰς τὴν ἀπογύμνωσιν τοῦ λαοῦ, καὶ εἰς τὴν διλημματικὴν ὕπαρξιν ἁπάντων τῶν ἀγαθῶν τοῦ τόπου. Δὲν ἔχομεν τίποτε, Κύριοι βουλευταί· καὶ οἱ κυβερνήσαντες τὸν τόπον ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ἀπέβλεψαν προσέτι καὶ εἰς τὴν ἔντασιν τῆς συναλλαγῆς πρὸς τὴν ἐνίσχυσιν αὐτῶν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, πρὸς ἣν κρώζουσιν οἱ θεσιθῆραι, καὶ ἥτις πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, διὰ νὰ παύσῃ τέλος πάντων πᾶσα πολιτικὴ καὶ πολιτειακὴ ἀσχημία, φερομένη ὡς χαρακτηριστικὸν εἰς πάντας τοὺς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως λαμβανομένους νόμους, οἵτινες εἰσάγονται καὶ ψηφίζονται ἔκτοτε ἕως σήμερον ῥουσφετολογικοί. Ἐγκύψατε, Κύριοι βουλευταὶ, ἐπὶ τῶν νόμων τούτων, μελετήσατε αὐτοὺς ἐπισταμένως, καὶ δὲν θέλετε ἀρνηθῆ, ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν. Καὶ λοιπὸν, Κύριοι βουλευταὶ, δὲν πρέπει νὰ προέλθωμεν ἐν τοιαύτῃ καὶ τοσούτῳ μεγάλῃ θυσίᾳ, ψηφίζοντες τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦτο, ἀφοῦ ὁ τόπος στερεῖται τῶν πάντων· ἐνῷ, ἐὰν τὸ ἀντάλλαγμα τούτου, καίτοι ὑπῆρχεν 100 καὶ 200% ὡς φόρος ἐπὶ τῆς ἐργασίας καὶ τῶν προϊόντων τῶν συμπολιτῶν μας, ἐδίδετο ἡμῖν δι’ ἀγαθῆς διοικήσεως, ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τοῖς συμπολίταις ἡμῶν: «Ἐβαρύναμεν ὑμᾶς, συμπολῖται, διὰ φόρων, ἀλλ’ ἐδώκαμεν ὑμῖν ἀγαθὴν διοίκησιν, συγκοινωνίαν, ἀσφάλειαν, δικαιοσύνην, καὶ ἐξησφαλίσαμεν τὸν στρατὸν τῆς Πατρίδος, δι’ οὗ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ φρουρήσωμεν τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ.» Ἐπαναλέγω, Κύριοι βουλευταὶ, τὰ πάντα κινδυνεύουσι, καὶ προβλέπω, εἴθε δὲ νὰ ψευσθῶ, ὅτι, ἐπανερχόμενοι τὸν προσεχῆ Νοέμβριον, θέλομεν ἀναντιῤῥήτως ἐγκύψει εἰς τὸ χάος, εἰς τὸ φοβερὸν χάος ἐλλείμματος ὑπὲρ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν διατηρῆτε ἀγάπην καὶ ἐκτίμησιν πρὸς τὸν ἔντιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Τρικούπην, πρὸς ὃν ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ αὐτὸς τὰς συμπαθείας μου, ἀνάγκη ν’ ἀρνηθῆτε τὴν ἐπιψήφισιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ μέτρων· ἀποτείνομαι μάλιστα πρὸς τὴν πτέρυγα ἐκείνην, ἐν ᾗ παρακάθηνται οἱ φίλοι αὐτοῦ, καὶ ἀπευθύνω αὐτοῖς τὴν ἑξῆς παρατήρησιν ὅτι, ἐὰν ἐνδιαφέρωνται οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι οὗτοι ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ὑπάρξεως τοῦ ἡγέτου αὐτῶν, καὶ ἐὰν φείδωνται τῆς πολιτικῆς ὑπολήψεως αὐτοῦ, πρέπει νὰ τῷ ἀρνηθῶσι τὴν ψῆφόν των. Ναί, Κύριοι βουλευταὶ τῆς δεξιᾶς, ἀνάγκη ν’ ἀρνηθῆτε τὴν ψῆφον ὑμῶν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, σώζοντες αὐτὸν ἐξ ἁμαρτίας, ἐν ᾗ ἐμπίπτει καὶ αὖθις, λέγοντες αὐτῷ, ἀρνούμενοι, ὅτι ὁ σοφὸς δὶς δὲν ἐξαμαρτάνει. Ὁ κ. Τρικούπης, κάτοχος πολλῶν γνώσεων, ἐστερημένος ὅμως πείρας τῶν πραγμάτων τοῦ τόπου, ἐκ τούτου δὲ φερόμενος εἰς πολιτικὸν ὄλεθρον, συμπαρασύρει τὸν τόπον εἰς οἰκονομικὸν χάος, ἀφ’ οὗ ἀνάγκη νὰ σωθῇ, καὶ τὴν σωτηρίαν αὐτοῦ μόνη ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ. Δὲν ὁμιλῶ ἐξ ὀνόματος τῆς μειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὁμιλῶ ἐξ ἐμαυτοῦ, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ αὐτὸς θ’ ἀρνηθῶ τὴν ψῆφόν μου καὶ θὰ καταδικάσω δι’ αὐτῆς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ ἐντίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Τρικούπη, μὴ θέλων νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην, νὰ προσθέσω εἰς τὰς λύπας αὐτοῦ μίαν ἔτι, τὴν ἀνάμνησιν τῆς ψηφίσεως τοῦ τοιούτου συστήματός του, ὅτε προσεχῶς θὰ ἴδῃ, ὅτι θὰ ἵσταται ἔναντι ἐλλείμματος φοβεροῦ, καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ θὰ μεταμέλωνται, καὶ πάντες ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ θὰ συλλυπώμεθα ἀλλήλους, διότι ἡ χρεωκοπία θὰ ᾖναι γεγονός, καὶ ἡ ἐθνικὴ ὑπόληψις θὰ μένῃ καιρίως τετραυματισμένη.

§13Γ. ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουσούρης ἔχει τὸν λόγον.

§15ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα, Κύριε Πρόεδρε.

§16ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Παραιτοῦμαι, Κύριε Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§18ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καταθέτω αὐτὴν τὴν πρότασιν ὡς πόρισμα τῆς γενομένης συζητήσεως.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλή, πειθομένη, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου προταθέντος πρὸς πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος οἰκονομικοῦ συστήματος, δὲν θέλει ἐπιτευχθῇ ὁ δι’ αὐτοῦ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις αὕτη. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ. κ. Ἀσημάκη Χρηστοπούλου, καὶ Ν. Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 115. Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 77 κατὰ 38. Προβαίνομεν εἰς τὴν διακοπεῖσαν τρίτην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἄρθρον 2ον. (Ἀναγινώσκεται).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§22ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ περιορισθῇ τὸ 20% εἰς 10%.

§23ΤΖΑΝΕΣ. Πρὸ παντὸς ἄλλου, Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετρίδου, οὔτε ἐκεῖνοι, οὔτε ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ φέρωμεν ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις. Ἀφοῦ παρεδέχθησαν, αὐτοὶ μὲν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ σύστημα εἶναι λαμπρὸν, ἡμεῖς δὲ, ὅτι δὲν εἶναι λαμπρὸν, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κάμωμεν συζήτησιν......

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Ρικάκης νὰ ὁμιλήσῃ, Κύριε Τζάνε.

§25ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἄρθρον 2, νομίζω, ὅτι ἀντίκειται ἐν γένει εἰς τὴν ἀρχὴν, ἡ ὁποία διέπει τοὺς νόμους τῶν ἐσόδων, καὶ ὁρίζει τὰ μέσα τῆς καταδιώξεως. Τὸ 20%, τὸ ὁποῖον προστίθεται ὡς πρόσθετος τόκος, ποῖον χαρακτῆρα ἔχει; ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοῦ καταναγκαστικοῦ μέσου τῆς ἐκτελέσεως, ἢ ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας; Τοῦ μέσου τῆς ἐκτελέσεως βεβαίως δὲν ἔχει, διότι τὰ μέσα τῆς καταδιώξεως εἶναι γνωστὰ, καὶ ὄχι μόνον εἶναι γνωστὰ, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀποχρῶντα. Ὅταν ὑποθέσητε, ὅτι οἱ φορολογούμενοι δὲν ἔχουσι περιουσίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον δύναται νὰ εἰσπράξῃ, ὅ,τι ἔχει νὰ λάβῃ, ὅταν παραδεχθῆτε, ὅτι ὁ φορολογούμενος, καταδιωκόμενος διὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ, δὲν εἶναι σκληρὸν, ὄχι σκληρὸν, ἀπάνθρωπον, νὰ τὸν ἐπιβαρύνητε μὲ τόκον ὑπερημερίας 30%; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ὁ ὀφειλέτης, τοῦ ὁποίου ἡ περιουσία δὲν ἐπαρκεῖ πρὸς πληρωμὴν τοῦ χρέους του, ὀφειλέτης, ὁ ὁποῖος ἐφυλακίσθη καὶ δὲν ἐπλήρωσεν, ὅτι ἔχει κακὴν θέλησιν, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει δι’ ἄλλων μέσων νὰ τὸν πιέσητε νὰ πληρώσῃ. Πῶς δικαιολογεῖται ἡ ὑπέρμετρος αὕτη ἐπιβάρυνσις τοῦ 30%; Τόκον, ὁ ὁποῖος ἀντίκειται εἰς ὅλους τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν περὶ τόκου, ὁ ὁποῖος ἀντίκειται ἐν γένει εἰς τοὺς κανόνας τῆς συναλλαγῆς, τόκον, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται ἢ νὰ ὀνομασθῇ τοκογλυφικὸς, πρὸς τί τὸν ἐπιβάλλετε; Ἔχετε τὰ μέσα τῆς καταδιώξεως πρόχειρα· δύνασθε νὰ τὰ ἐφαρμόσητε. Ἐὰν δὲν σᾶς ἀρκῶσι, θὰ εἰπῇ, ὅτι ὑπάρχει ἀδυναμία πληρωμῆς ἐκ μέρους τῶν ὀφειλετῶν, καὶ τότε, ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ τοὺς τιμωρήσητε, ἀλλὰ πρέπει νὰ σεβασθῆτε αὐτούς· ὀφείλετε νὰ σεβασθῆτε τὴν πενίαν, καὶ ὄχι νὰ ὠφεληθῆτε ἀπὸ τὴν ἀνέχειαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ὅπως τοκογλυφήσητε, ἀναβιβάζοντες τὰς 100 δραχμὰς εἰς 120. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ προσθήκη αὕτη ἀντίκειται εἰς ὅλους τοὺς κανόνας καὶ τοὺς ἰσχύοντας νόμους, εἰς αὐτὴν τὴν φιλανθρωπίαν καὶ τὴν ἰσότητα, ὥστε ἐν γένει, Κύριοι, εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, Κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως, διὰ τοῦ ὁποίου θέλομεν νὰ χαρακτηρίσωμεν ὅλους τοὺς ὀφειλέτας τοῦ Δημοσίου κακῆς πίστεως, καὶ ἑπομένως ζητοῦμεν νὰ λάβωμεν ἔκτακτα μέτρα, ὅπως τοὺς ὑποχρεώσωμεν εἰς τὴν τακτικὴν πληρωμὴν, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ἓν ἄλλο ζήτημα· ὑπάρχει ἰσότης εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου; Εἶναι δίκαιον νὰ λάβητε τοιαῦτα μέτρα κατὰ τοῦ ἀτυχοῦς φορολογουμένου, ὁ ὁποῖος θὰ συμπέσῃ νὰ ὀφείλῃ 20 καὶ 30 δραχμὰς, καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ; Ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων, δεικνύομεν τὴν αὐτὴν προθυμίαν, τὴν αὐτὴν ἰσότητα ἀπέναντι ὅλων τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου; Ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον κατέθεσε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποδεικνύει τὸ ἐναντίον. Κατέθεσε τὸν πίνακα τῶν λαθρεμπορίων· κατ’ αὐτὸν τὸν πίνακα, ἀκούσατε, Κύριοι, (ἀναγινώσκει) ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882 μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1886 ἐπεβλήθησαν ὑπὸ τῶν τελωνιακῶν Ἀρχῶν ποιναὶ ἐκ δραχ. 2,649,784, αἵτινες ἐμετριάθησαν κατ’ ἔφεσιν εἰς δρ. 1,200,193, ἐξ αὐτῶν δὲ εἰσεπράχθησαν μόνον δραχμαὶ 320,559. Τώρα, ἐὰν ὁ κατ’ ἔφεσιν περιορισμὸς τοῦ καταγνωσθέντος ποσοῦ δύνηται νὰ θεωρηθῇ δίκαιος, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ ἐκτιμήσω· ἀφίνω εἰς ἕκαστον νὰ κρίνῃ, ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμᾷ τὰ πραγματικὰ γεγονότα κάλλιον τῶν τελωνιακῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπὶ τόπου, καὶ νὰ ἐπιφέρῃ τοιαύτην ἐλάττωσιν ἀπὸ 3,649,784 εἰς 1,200,293. Ἀλλ’ ἀπ’ αὐτὸ τὸ ποσὸν πόσα εἰσεπράχθησαν μέχρι τοῦδε, δηλαδὴ μετὰ 5 ἔτη; Μόλις τὸ τέταρτον. Ἀφίνετε ἀκαταδιώκτους ἐπὶ 5 ἔτη τοὺς λαθρεμπόρους, φέρεσθε ἐπιεικῶς ὅσον τὸ δυνατὸν πρὸς αὐτοὺς, καὶ οὔτε τὸ καταγνωσθὲν ἐπὶ τέλους εὐτελὲς ποσὸν δὲν εἰσεπράξατε, καὶ ἔρχεσθε νὰ ζητήσητε ἔκτακτον νόμον, διὰ νὰ στείλητε εἰς τὰς φυλακὰς τοὺς δυστυχεῖς φορολογουμένους καὶ ν’ αὐξήσητε τὸ χρέος αὐτῶν κατὰ εἴκοσι τοῖς ἑκατόν! Ποῖα μέσα μετεχειρίσθητε κατὰ τῶν λαθρεμπόρων καὶ τῶν εὐπόρων ὀφειλετῶν, ὅπως εἰσπράξητε τὰ ὀφειλόμενα; Καὶ ἐνῷ δὲν ἐφαρμόζετε τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος χορηγεῖ, κατὰ τῶν δυναμένων νὰ πληρώσωσι, ζητεῖτε δρακοντείους νόμους κατὰ τῶν δυστυχῶν ἐκείνων φορολογουμένων, οἱ ὁποῖοι μόνον ἀπέναντι τῆς ἀδυναμίας θ’ ἀρνηθῶσι τὴν πληρωμήν! Ὁ νόμος περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ψηφίσει κατὰ τὸ 1885, κατὰ τί χωλαίνει καὶ θέλετε νὰ τὸν μεταβάλητε; Τί λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ Ὑπουργείου; ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1884 καθυστέρησαν 6,000,000, καὶ κατὰ τὸ 1885 7,000,000. Ἀναγνωρίζετε, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1885 εἶναι τελειότερος τοῦ νόμου τοῦ 1884, διότι, καὶ ἐὰν ἡ καθυστέρησις ἦναι ἀνωτέρα κατὰ 1,000,000, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι κατὰ τὸ 1885 ἦτο ἡ ἐπιστράτευσις, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἦτο ἐντελὴς ἀχρηματία, ἦτο πλήρης ἀδυναμία πληρωμῶν, διότι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἦσαν ἐν τῷ στρατῷ καὶ δὲν εἰργάζοντο, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα παρατηρεῖτε, ὅτι μεταξὺ τοῦ 1884 καὶ 1885 ὑπάρχει διαφορὰ ἑνὸς μόνου ἑκατομμυρίου. Λοιπὸν ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἀπεδείχθη πλημμελής· ἐνόσῳ δὲ δὲν ἀποδεικνύεται ἡ ἀνεπάρκεια αὐτοῦ, διατὶ θέλετε νὰ τὸν μεταβάλητε, πρὸς βλάβην καὶ κατεπίεσιν τοῦ δυστυχοῦς λαοῦ, ὅστις μόνον ἕνεκεν ἀνεχείας δύναται νὰ καθυστερήσῃ; Ζητῶ λοιπὸν, Κύριοι, καὶ παρακαλῶ, ἡ προσθήκη αὕτη τοῦ 20% ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι εἶναι καὶ βάρβαρος, καὶ παράνομος, καὶ ἀντίθετος εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§26ΤΖΑΝΕΣ. Ἐφρόνουν, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεὶς τῶν ψηφοφορησάντων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων αὐτῆς· βλέπω ὅμως, ὅτι ἔλαθον. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τούτου, προκειμένου περὶ τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων, θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ περὶ τοῦ νόμου τούτου, ὅτι ἡ οἰκονομία αὐτοῦ εἶναι ἀκατανόητος, εἶναι δὲ καὶ πιεστικώτατος. Βλέπω, ὅτι, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ψηφισθῇ βεβαίως, πρέπει νὰ μεριμνήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πίστωσιν περὶ ἐνοικιάσεως πολλῶν φυλακῶν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διότι ἄλλως θὰ μεταβάλῃ τὰς πόλεις εἰς φυλακὰς, καὶ δυστυχῶς θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς φυλακὰς οἱ πτωχοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἡλιοκαίονται εἰς τὰς πεδιάδας, καὶ βρέχονται εἰς τοὺς ἀγρούς· οἱ ἄλλοι, οἱ φίλοι τοῦ κόμματος, οἱ προστατευόμενοι, δὲν θὰ εἰσέλθωσιν ἐν αὐταῖς, διότι τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ τοὺς ἐνοχλήσωσιν, οὔτε θὰ τοὺς καλέσωσι κἄν νὰ πληρώσωσιν· οἱ ἐναντίοι θὰ καταδιώκωνται, ἀφοῦ οὐδέποτε ἐτιμωρήθησαν οἱ πταίσαντες. Ἀναγράφονται εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων διατάξεις κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς Οἰκονομίας τοῦ Κράτους τοιαῦται, ὁποῖαι κατ’ αὐτῶν οὐδέποτε ἴσχυσαν. Ἐρωτῶ τὸν Κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ποίους ταμίας ἔπαυσε διὰ τὰ καθυστερηθέντα, δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐβεβαιώθησαν καὶ δὲν εἰσεπράχθησαν; Ἠξεύρω πολὺ καλά, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὰ λέγωμεν, διότι τὰ εἶπον ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ, καὶ καλλίτερον μάλιστα, ὅτι εὐθύνονται οἱ ταμίαι διὰ τὰ καθυστερούμενα, καὶ εὐθύνονται μέχρι παύσεως· ποίους ὅμως ἔπαυσαν; Λοιπὸν ἐπαναλέγω, ὅτι, ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ ἀναγραφῇ μία τοιαύτη διάταξις,—διότι δὲν εἶναι πλέον συνεισφορὰ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, εἶναι ποινὴ φοβερά, βάρβαρος, ἀνήθικος ποινή, τοῦ νὰ ἐπιβάλητε 20%,—τότε ψηφίσατε αὐτήν.

§27ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ ἄλλην τινα ἔποψιν φρονῶ, ὅτι, θὰ εἶχε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας φίλος μου. Ἤθελεν εἶσθαι ματαιοπονία τὸ συζητεῖν ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστα τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων. Εἶναι ματαιοπονία, διότι τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ αἱ διατάξεις αὐτῶν ἀποτελοῦσιν ἓν ἀλληλένδετον σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις· ὑπάρχει τῷ ὄντι ἓν σύστημα εἰς τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ σύστημα τοῦτο κυρίως στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ συνάξωμεν ὁπωσδήποτε, ὁθενδήποτε, χρήματα· καὶ περὶ τούτου, Κύριοι, πρόκειται καὶ ἐνταῦθα. Πρόκειται περὶ ἑνὸς μέσου, διὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ πιέσωσι τοὺς φορολογουμένους, ὥστε ἐκ παντὸς τρόπου νὰ πληρώσωσιν, εἴτε ἔχουσιν, εἴτε δὲν ἔχουσιν. Ἀλλὰ διατὶ ἀποροῦμεν, ὅταν πρόκειται περὶ τῶν ὁπωσδήποτε ὀφειλόντων, ἀφοῦ ἔχομεν ἐνώπιόν μας νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται φόρος καὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων; Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου μεταῤῥυθμίζουσι τὸν στρατολογικὸν νόμον. Ἐπιβάλλεται φορολογία, διότι καθ’ ὑπόθεσιν δὲν εἶναί τις δεκτὸς εἰς τὸν στρατὸν, καθὸ ἀνίκανος. Λοιπὸν ὅταν εἴμεθα ἀπέναντι τοιαύτης ἐπινοήσεως, ὥστε καὶ κατ’ ἀσθενῶν ἀκόμη, καὶ κατὰ τῆς πενίας βλέπομεν φορολογίας, βεβαίως εἶναι ματαιοπονία νὰ σκεπτώμεθα περὶ ἐκείνων τῶν διατάξεων, διὰ τῶν ὁποίων διὰ φοβερῶν, διὰ δρακοντείων ποινῶν πρέπει οἱ ὁπωσδήποτε χρεωστοῦντες, νὰ πληρώσωσι. Βλέπετε εἰς ἄλλα νομοσχέδια, καθ’ ὑπόθεσιν, νὰ ἀφαιρῶνται τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, ἀντὶ νὰ εὑρίσκηται ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀσφαλίζωνται ταῦτα. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον λ. χ. περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων, γίνεται κατάργησις μιᾶς διατάξεως, ἀναγνωριζούσης τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακοπῆς ἐναντίον τῶν πρωτοκόλλων. Τί σᾶς λέγει αὐτὴ ἡ ἀρχή; Σᾶς λέγει, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τείνει ὁ νομοθέτης, νὰ εἰσπράττῃ τὸ Δημόσιον καὶ ὅταν δὲν δικαιῶται. Λοιπὸν, Κύριοι, ὅταν ὑπάρχωσι τοιαῦται διατάξεις, καθ’ ἃς (ἃς μᾶς ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, διότι δὲν ἔχει σχέσιν πρὸς τὰ πρόσωπα τῶν Ὑπουργῶν,) τὸ Δημόσιον παρίσταται ἐπιδοθὲν πλέον εἰς τὸν λῃστρικὸν βίον, ὅταν ἔχωμεν ἄλλας τοιαύτας διατάξεις, εἶναι ματαιοπονία νὰ συζητῶμεν περὶ τῶν διατάξεων ἐκείνων, αἵτινες σκοποῦσιν εἰς τὸ νὰ ἐξαναγκάσωμεν διὰ παντὸς τρόπου τοὺς ἔχοντας καὶ μὴ ἔχοντας νὰ πληρώσωσιν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τοὐλάχιστον ὀφείλοντας.

§28ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμεῖς κ. Πρόεδρε, ψηφίσαντες τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐνοήσαμεν παντελῶς νὰ ἀπολέσωμεν τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, τοῦ νὰ συζητῶμεν τὰ ὑποβαλλόμενα εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα. Εἰς τὰς καθ’ ἑκάστην δὲ διατάξεις τῶν νομοσχεδίων τὸ δικαίωμα τοῦτο θέλομεν ἐξασκήσει, προτείνοντες τὴν γνώμην μας ἐλευθέρως. Δὲν ἔχουσι λοιπὸν δίκαιον οἱ Κύριοι, ἐπαναλαμβάνοντες πάντοτε, ὅτι ἡμεῖς ἀπωλέσαμεν τὸ δικαίωμα νὰ φέρωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν. Ἐδηλώσαμεν μόνον καὶ ἐξακολουθοῦμεν φρονοῦντες, ὅτι μεταξὺ τῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ τῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, ἡ ὁποία κατατρύχει τὸν τόπον, προτιμητέα εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένη. Αὕτη εἶναι ἁπλούστατα ἡ σημασία τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν ἐπὶ τῆς τελευταίας ψηφοφορίας. Λοιπόν, Κύριε Πρόεδρε, ἐξασκῶν τὸ ἀπαραμείωτον δικαίωμα τοῦ ἐλευθέρως βουλεύεσθαι, λέγω, ὅτι ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ πρῶτος τῶν ἀγορευσάντων, ὅτι τουτέστιν εἶναι εἰς τὴν νομοθεσίαν ἄγνωστον τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενον ὡς καταναγκαστικὸν καὶ ἐκτελεστικὸν μέσον, δὲν μοὶ φαίνεται βάσιμος. Κατὰ τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν, ἡ ἐκτέλεσις ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπευθύνεται κυρίως κατὰ τῆς περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου, κατὰ δεύτερον δὲ μόνον λόγον ἀπευθύνεται κατὰ τοῦ προσώπου, καὶ τότε ὡς πλαγίου μέσου, διὰ νὰ φθάσωμεν πάλιν εἰς τὴν περιουσίαν. Δὲν εἶναι δὲ ἄγνωστον τὸ μέσον τοῦτο οὔτε εἰς τοὺς ἄλλους νόμους. Αὐτὸς ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν ἐπιβάλλει πρόσθετον ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς μὴ προσερχομένους ἐγκαίρως, ἵνα καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατόν; Καὶ ὅταν ἔχωμεν εἰς τὸν βαρύτατον τῶν φόρων τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν, τὸ πρόσθετον, οὕτως εἰπεῖν, τέλος, πῶς τώρα ὁ κ. Ῥικάκης, ὁ ὁποῖος ἐψήφισε τὸν νόμον ἐκεῖνον, θεωρεῖ τερατῶδες τὸ πρόσθετον τέλος; Ὅσον δ’ ἀφορᾷ, Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν δεύτερον λόγον, δηλαδή, ὅτι ἡ Διοίκησις ἐν τῇ εἰσπράξει τῶν φόρων δὲν ἀκολουθεῖ τὴν ἰσότητα, νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα στρέφεται κατὰ τῆς γνώμης τοῦ κ. Ῥικάκη. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, ὅτι ἡ Διοίκησις ἐνδέχεται νὰ χαρίζηται εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἔρχεται ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὸ αὐτὸ μέτρον εἰς ὅλους ἐν γένει τοὺς καθυστεροῦντας, ἄνευ ἐξαιρέσεως. Κατὰ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον οὐδεμία χωρεῖ διάκρισις. Οὐδεὶς ἀποκλείεται· ὅλοι εἴμεθα ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, διότι ὅλοι ὑποχρεούμεθα νὰ πληρώσωμεν τὸ νόμιμον τέλος. Λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημα ἀντιστρατεύεται εἰς ὅ,τι αὐτὸς ὁ Συνάδελφος θεωρεῖ ὀρθὸν καὶ νόμιμον. Ἕν μόνον συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ ἐλατωθῇ τὸ πρόσθετον τέλος εἰς 10%, καθ’ ὅλα δὲ τὰ ἄλλα θεωρῶ ὀρθὸν τὸ νομοσχέδιον καὶ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτοῦ.

§29ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Μίλησης, διὰ νὰ πολεμήσῃ τὸν ἰσχυρισμόν μου, ὅτι προηγούμενος νόμος ἐπιβάλλει πρόσθετον ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς ἀνυποτάκτους, δὲν ἔχει ὅλως διόλου ἐφαρμογὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι ἐκεῖ μὲν ὁ νόμος τιμωρεῖ τὴν ἀπείθειαν, ἐνταῦθα δὲ πρόκειται νὰ τιμωρήσῃ τὴν ἀνέχειαν, καθότι τὸ πιθανώτερον εἶναι, ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις δὲν θὰ πληρώσῃ, εὑρίσκεται εἰς ἀνέχειαν, καὶ δὲν πράττει τοῦτο ἐκ κακῆς πίστεως καὶ ἐκ δυστροπίας, ὅπερ δύναται σπανίως νὰ συμβῇ. Ἔρχεσθε λοιπὸν νὰ τιμωρήσητε τὴν ἀνέχειαν καὶ νὰ τὴν τιμωρήσητε μὲ αὔξησιν τοῦ χρέους της. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἰσχύει, ἔχει διάφορα μέσα ἐκβιαστικὰ, καὶ ἐκτὸς ὅλων τῶν ἄλλων, καὶ τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Ἐὰν ὁ φορολογούμενος ὀφείλῃ 100 δραχ. καὶ δὲν δύνηται νὰ τὰς πληρώσῃ, ἔτι δυσκολώτερον θὰ τὰς πληρώσῃ, ἐὰν αὐξηθῶσιν εἰς 120. Δὲν σᾶς ἀρκοῦσι τὰ λοιπὰ ἐκβιαστικὰ μέτρα καὶ αὐτὴ ἡ προσωπικὴ κράτησις; Διατὶ οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι καὶ τὰ ὄργανα αὐτῆς νὰ μὴ προβαίνωσιν εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα; θὰ ἐπιβάλητε λοιπὸν ποινὴν εἰς τοὺς φορολογουμένους διὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν ὑπαλλήλων τῆς Διοικήσεως; Διατὶ νὰ ἐπιβάλωμεν τόκον βαρὺν εἰς τοὺς ὀφειλέτας τοῦ Δημοσίου, ὅταν ὑπάρχωσι πρόχειρα ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως; Ἐὰν οἱ φορολογούμενοι ἦναι εἰς ἀνέχειαν, οὔτε ἡ ἐπιβολὴ τοῦ τόκου θὰ τοὺς ἀναγκάσῃ νὰ πληρώσωσιν. (Διάλογοι). Ἡ Διοίκησις ἕνα πτωχὸν ὀφειλέτην δύναται νὰ μὴ τὸν καταδιώξῃ, ἀλλὰ τὸ πρόσθετον τέλος ὁ φορολογούμενος δὲν δύναται νὰ τὸ ἀποφύγῃ, οὔτε ἡ Διοίκησις δύναται νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ. Λοιπὸν, μὴ, πρὸς Θεοῦ, μὴ προχωρήσητε εἰς τοιαύτας διατάξεις, τοσοῦτον δρακοντείους· ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν ἱκανὰ πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων· ἂς ἀφήσωμεν ἐν ἰσχύϊ τὸν νόμον τοῦ 1885, ὅστις ἔφερε καλὰ ἀποτελέσματα, διότι κατὰ τὸ ἔτος μὲν ἐκεῖνο ἔμειναν καθυστερούμενα 7,000,000, ἂν καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὰς δεινὰς ἐκείνας περιστάσεις, ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος 1886 ἔμειναν 6,000,000, χωρὶς νὰ εὑρισκώμεθα εἰς ὁμοίας περιστάσεις.

§30ΤΖΑΝΕΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Μίλησης, νὰ τοῦ ἀποτείνω μίαν παρατήρησιν, ὅτι δὲν ἐτήρησε τὴν ἀνεξαρτησίαν του· διότι, ἐὰν ἐτήρει αὐτὴν ἀκεραίαν, δὲν θὰ ἐδέχετο τὴν διάταξιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐρωτῶ αὐτόν: ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγραφορομένη διάταξις εἶναι ποινὴ, ἢ εἶναι ὑποχρέωσις; Ποινὴ ὑπάρχει ἐπὶ τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας. Δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω κἀνένα, φρονοῦντα ὡς ὁ κ. Μίλησης, ἀλλὰ δὲν δύναμαι καὶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει. Εἶναί τις χωλὸς, πρέπει νὰ πληρώσῃ 100 δραχμάς· ἐὰν ἦναι δὲ καὶ στραβὸς, πρέπει νὰ πληρώσῃ 200. Εἰς τοιαύτην ἀναλογίαν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν, Κύριε Πρόεδρε· χωλὸς, στραβὸς καὶ ἀνάπηρος, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ, διότι ὁ Θεὸς τὸν ἔκαμε τοιοῦτον; Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητῶμεν τὰ τοιαῦτα εἰς τὴν Βουλὴν τῆς πατρίδος, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις εἶναι μὲν πολύγνωτος, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι κἄτι θὰ ἔπαθεν, ὑποστηρίζων τοιαῦτα.

§31ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δέν μοι ἀρκεῖ ἡ ψῆφός μου, Κύριοι βουλευταὶ, πρὸς ἄμυναν τῶν συμπολιτῶν μου καὶ τῶν ἐντολέων μου, κατὰ τοιούτου ἀπανθρώπου, ἵνα μή τι χεῖρον εἴπω, νομοσχεδίου, ἀπειλοῦντος, ἀφοῦ σωρεύσῃ εἰς τὰς φυλακὰς τοὺς ἐξ αἰτίων ἀνυπερβλήτων ὀφειλέτας, νὰ τιμωρήσῃ ἔπειτα τούτους καὶ διὰ προσθέτου χρηματικῆς ποινῆς 20% ἐπὶ τῆς ὀφειλῆς των. Ἔχω καθῆκον ἐπιτακτικὸν, νὰ διαμαρτυρηθῶ στεντορείᾳ τῇ φωνῇ κατὰ τοῦ παραλογωτάτου καὶ ἀδικωτάτου τούτου νόμου, ὁ ὁποῖος ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ, οὐχὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἐθνικῶν πόρων, ἀλλὰ τὴν μείωσιν αὐτῶν, ἀφοῦ παρασκευάζει τὴν ταχυτέραν καὶ ἀγεληδὸν κάθειρξιν εἰς τὰς φυλακὰς πλείστων πτωχῶν καὶ ἐνδεῶν φορολογουμένων, ὅσοι ἀδυνατοῦσιν, ἐξ ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς των αἰτίων, νὰ πληρώσωσι τοὺς φόρους αὑτῶν ἐμπροθέσμως, καὶ ἐπιβάλλει αὐτοῖς καὶ πρόσθετον ποινὴν 20%. Λυποῦμαι, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπεδέχθη, ἔστω καὶ κατ’ ἀρχὴν, ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ τὰ τοιαῦτα πρόσθετα βάρη, τὰς ἀνηκούστους ταύτας ποινάς. Ἐνόμισεν, ὅτι εἶναι ἱκανὸν πρὸς ἀνακούφισιν, ἂν ἐλαττωθῇ ἡ ποινὴ κατὰ 10%; εἶναι τάχα τοῦτο εὔλογον ἢ φιλάνθρωπον; Ἀναγνωρίζων μάλιστα τὰ φιλοδίκαια αἰσθήματα αὐτοῦ, λυποῦμαι, ὅτι ἐξήνεγκε τοιαύτην γνώμην ὁ ἔγκριτος νομομαθής, διότι οὐδέποτε ἤλπιζον, ὅτι θὰ ἐπέτρεπεν, ὅπως ἡ Πολιτεία συντελῇ εἰς τὴν ἐντελῆ καταστροφὴν τῶν μελῶν αὐτῆς, ἀφοῦ θεμελιώδης σκοπὸς τῆς συστάσεως αὐτῆς εἶναι ἡ σωτηρία τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν καὶ ἡ εὐημερία των. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς καὶ φίλος μου δὲν θὰ ἔτυχε νὰ παραστῇ ποτε ἐν χωρίῳ, καθ’ ἣν ὥραν εἰσέρχεται εἰς αὐτὸ ὁ φοβερὸς τοῦ χωρίου δαίμων, ὁ εἰσπράκτωρ, οὐδ’ ὅταν εἰσβάλλωσιν οἱ χωροφύλακες εἰς τὴν καλύβην τοῦ χωρικοῦ. Ὁποῖος θόρυβος, ὁποία ἀναστάτωσις ἐν τῇ καλύβῃ ἐκείνῃ, ὁποία διασπάθισις τῆς πενιχρᾶς ἐκείνης κοινωνικῆς κυψέλης, ὅταν οἱ χωρικοί, ἔχοντες ἡμιγύμνους ὁλοκλήρους τὰς οἰκογενείας των, εὑρίσκωνται μακρὰν, εἰς τοὺς ἀγρούς, ἢ εἰς τὰς ἀμπέλους των, ἐργαζόμενοι ἐν ἱδρῶτι. Ἡ θέα τοῦ εἰσπράκτορος καὶ τῆς χωροφυλακῆς εἶναι φρικτὴ πρὸς τοὺς στερουμένους νὰ πληρώσωσι τοὺς φόρους των. Πάραυτα βλέπετε, ὅτι αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία ἐκδιώκονται τῆς πατρικῆς ἑστίας, ἣν καταλαμβάνουσιν οἱ εὐγενεῖς οὗτοι ξένοι, πλήρεις ἀξιώσεων, ἀπληρώτων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ θησαυροῦ τῆς καλύβης. Τί συμβαίνει; Ἐγείρεται πλήρης ἀπελπισία, ὡς ἐκ τούτου, ἡ δὲ πρὸς ἐξαναγκασμὸν βία καὶ ἀπειλαὶ καταντῶσιν ἀνεκδιήγητοι. Μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι ἀναφέρω ταῦτα, ἀγόμενος ἀπὸ ταπεινοῦ φρονήματος πρὸς ἐπίδειξιν φιλανθρώπων αἰσθημάτων. Ὁ κ. συνάδελφος ἴσως δὲν συνέβη νὰ παρασταθῇ εἰς τοιαῦτα, τραγικὸν ὄντως τύπον φέροντα, θεάματα ἐν τοῖς χωρίοις, οὐδ’ εἶδεν ἐκδιωκομένους τοὺς γέροντας, ἢ τὰ παιδία, ἀπὸ τῆς ἱερᾶς τοῦ πολίτου ἑστίας, καταλαμβανομένης βίᾳ καὶ τρόμῳ ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Πολιτείας, ἀνόμως καὶ ἀστόργως προσφερομένων πρὸς τοὺς δειλοὺς χωρικούς, ὑπὸ τὴν πρόφασιν τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων. Τίς λοιπὸν χωρικὸς πρὸ τοιούτων σκηνῶν καὶ πρὸ τοιαύτης βίας ἤθελεν ἀναβάλει πρὸς στιγμὴν κἂν τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου, ἂν ἦτο δυνατὸν καθ’ οἷον δήποτε τρόπον νὰ ἀποτίσῃ τοῦτον; τίς ἤθελε προτιμήσει τὴν λεηλασίαν τῆς καλύβης του ἐξ ἀνοήτου ἐπιμονῆς; Εἶναι γνωστὸν προσέτι, ὅτι οἱ ταμίαι λαμβάνουσι τὴν πρόνοιαν νὰ ἐπιδιώκωσι τὴν εἴσπραξιν ἑκάστου φόρου ἀμέσου συνδυάζοντες τὸν χρόνον, καθ’ ὃν πωλεῖται τὸ προϊὸν τοῦ χωρικοῦ, καὶ οὕτω συνήθως εἰσπράττονται οἱ φόροι. Πολλάκις διὰ τοῦτο τοὺς εἰσπράκτορας ἀκολουθοῦσιν οἱ ἀγορασταὶ τοῦ προϊόντος ἐν ἀδελφικῇ συμπνοίᾳ, ἀλληλοβοηθούμενοι πρὸς τὸ εὐγενὲς ἔργον τῆς ἀπογυμνώσεως τῶν πολιτῶν· διότι ἡ βία τοῦ εἰσπράκτορος καὶ ὁ ἄγριος ἐξαναγκασμὸς ὑποβοηθεῖ τὸν κάπηλον ν’ ἀγοράζῃ εὐθηνότερα παρὰ τοῦ πνιγομένου χωρικοῦ τὸ προϊὸν τοῦ ἱδρῶτος αὐτοῦ. Οὕτω τὰ ὄργανα τῆς εἰσπράξεως καταφεύγουσιν εἰς ὅλα τὰ μέσα, πρὸς ταχυτέραν εἴσπραξιν τῶν φόρων· ἐνῷ δὲ, ἄνευ νόμου καὶ παρὰ πᾶσαν θεμελιώδη ἀρχὴν, δύνασθε νὰ ἐξαναγκάζητε τὴν ἀπότισιν τοῦ φόρου, πρὸς τί διὰ νόμου ζητεῖτε νὰ ἐπιβάλητε νέας ποινὰς εἰς τοὺς ἀρνουμένους; Κατανοήσατε τὸ φοβερὸν τῆς πιέσεως. Δὲν ἀρκεῖ, ὅτι εἰσέρχεται ὁ στρατιώτης εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ φορολογουμένου καὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ ἐξαναγκασμοῦ πρὸς ἀπότισιν τοῦ φόρου λεηλατεῖ τὸν οἶκον, ὥστε νὰ ἐμπνέῃ τὸν τρόμον ἡ θέα τοῦ στρατιώτου, ἀλλ’ ἐπιβάλλετε, ἐν περιπτώσει ὑπερημερίας, καὶ ποινικὴν ῥήτραν 20%! Ἀλλ’ ὁ δυστυχὴς ἐκεῖνος χωρικός, τί νομίζετε, οὕτω ἐκβιαζόμενος, ὅτι θὰ πράξῃ; ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία δὲν μένει, ὅτι, ἐπειδὴ καλῶς γινώσκει, ὅτι, μόλις καταλύσωσι τρεῖς στρατιῶται εἰς τὴν οἰκίαν του, θὰ τὸν ζημιώσωσι πολλάκις πλείονα ἢ ὅσα ὀφείλει, θὰ καταστρέψωσι καὶ τὰς ὄρνιθας, καὶ τὸν ἄρτον του, καὶ τὸν οἶνόν του, θὰ ἦναι μωρὸς, ἂν μὴ σπεύσῃ αὐτοστιγμεί, εἰ δυνατόν, νὰ ἀπαλλαγῇ τοιούτων ὀλεθρίων ξένων, πληρόνων τὸν φόρον του. Ἀλλὰ πῶς γίνονται καθυστερήσεις; ὁ χωρικὸς πολλάκις, ἕνεκεν ἀτμοσφαιρικῶν καταστροφῶν, ἢ οἰκογενειακῶν περιπετειῶν καὶ ἄλλων βιωτικῶν περιστάσεων, ὑπέστη ζημίας εἰς τὰ προϊόντα του, ἢ εἰς τὰ κτήνη του, καὶ ἀδυνατεῖ νὰ ἀποτίσῃ τὸν φόρον ἐγκαίρως. Εἶναι διὰ τοῦτο δίκαιον, τιμωροῦντες τὴν δυστυχίαν τοῦ πτωχοῦ τούτου πολίτου, τοῦ μὴ δυναμένου, οὐχὶ ἐκ κακῆς πίστεως, ἢ ἐκ κακοβουλίας, ἀλλ’ ἐξ ἀνυπερβλήτων, ἐκτὸς τῆς θελήσεώς του, αἰτίων, ν’ ἀποτίσῃ ἐμπροθέσμως τὸν φόρον του, εἶναι, λέγω, δίκαιον, εἶναι ἀνθρώπινον, νὰ ἐπιβάλωμεν αὐτῷ καὶ ποινήν, διότι ἡ τύχη κατέτρεξεν αὐτόν, καὶ οὕτω νὰ συντελέσῃ ἡ Πολιτεία πρὸς παντελῆ αὐτοῦ ὄλεθρον; Ἀλλὰ πόθεν ἀρύεται ἡ Πολιτεία τὸ δικαίωμα τοῦτο; Μόνον δὲ οἱ ἀτυχήσαντες θὰ ὑποστῶσι τὴν ποινὴν, μόνον ὅστις δὲν δύναται· διότι οἱ ἄλλοι θὰ τρέξωσι νὰ οἰκονομήσωσιν, ὅπως ἂν δυνηθῶσι· θὰ προτιμήσωσιν ἐπὶ βαρυτάτῳ τόκῳ νὰ δανεισθῶσι, διὰ νὰ σωθῶσιν ἀπὸ τὸν εἰσπράκτορα, οἱ δὲ μὴ εὑρίσκοντες νὰ δανεισθῶσι, θὰ ὑποστῶσι τὰ πάνδεινα. Τότε μόνον δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν πρότασίν σας, ὅταν ἐφαρμόζηται ἡ ποινὴ τῆς προσθήκης τῶν 20% ἐπὶ τῶν πλουσίων ὀφειλετῶν, τῶν ὀφειλόντων ἄνω τῶν 200 δραχμῶν· οὗτοι, ὡς δυστροποῦντες, ἂς πληρώσωσι πρόσθετον φόρον. Ἀπαλλάξατε τὸν γεωργὸν καὶ τὸν ποιμένα, καὶ τότε μάλιστα δέχομαι τὴν πρότασίν σας. Ἐμὲ συγκινοῦσι, Κύριοι, ἰδίως τὰ δεινοπαθήματα τῶν μικρῶν ὀφειλετῶν, τῶν χωρικῶν, οἵτινες εἶναι οἱ πλεῖστοι καὶ μέγιστοι κοινωνικοὶ παράγοντες, ὑπὲρ ὧν δέον νὰ μεριμνῶμεν. Οἱ πτωχοὶ ἀγρόται τῶν ὁποίων τὴν δυστυχίαν σᾶς ἀνέπτυξαν διὰ μακρῶν πολλοὶ συνάδελφοι καὶ σᾶς παρέστησαν τὰ δεινὰ, ὅσα ὑφίστανται ὑπὸ τῆς τοκογλυφίας, διὰ μελανῶν χρωμάτων, καὶ μάλιστα ὁ φίλος μου κ. Σακελλαρόπουλος, ὁμιλήσας περὶ τῆς Ἀκαρνανίας, οἱ πτωχοὶ οὗτοι προθύμως δύνανται ν’ ἀποτίνωσι τοὺς φόρους των· ὅταν δ’ ἀρνῶνται, μετὰ τόσας πιέσεις, τοῦτο μαρτυρεῖ, ὅτι στεροῦνται· καὶ συνήθως δὲν ἀρνοῦνται ἐντελῶς, ἀλλ’ ἐν ὡρισμένῃ καὶ τακτικῇ προθεσμίᾳ δυσκολεύονται νὰ πληρώσωσιν. Ἐπιβάλλοντες οὕτω 20% ἐπιπρόσθετον φόρον εἰς αὐτοὺς διὰ τὴν ὑπερημερίαν, δὲν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἀδικεῖτε ἀστόργως σεῖς, οἱ ὀφείλοντες ἐκ τῆς ἀποστολῆς σας νὰ μεριμνήσητε ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ; Θὰ τοὺς ἀναγκάσητε διὰ τοιούτου νόμου νὰ παραδοθῶσιν εἰς τοὺς ὄνυχας τῶν τοκογλύφων, τῶν φοβερῶν κοινωνικῶν ἁρπυιῶν. Καὶ μὴ λησμονῆτε, ὅτι τὸ βαρύτερον τῆς κοινωνίας καὶ σπουδαιότερον βάρος εἶναι ἡ τοκογλυφία· διότι ὁ δυστυχὴς ὁ φορολογούμενος θ’ ἀναγκασθῇ νὰ δανεισθῇ μὲ 40% καὶ θὰ πληρώσῃ διπλάσιον εἰς τὸν τοκογλύφον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν τάξιν τῶν πτωχῶν ποιμένων καὶ γεωργῶν τῆς πληρωμῆς ἐπιπροσθέτου φόρου λόγῳ ὑπερημερίας. Διότι τοῦτο εἶναι καὶ ἄδικον, εἰς οὐδεμίαν ἀρχὴν ἠθικὴν στηριζόμενον, εἶναι δὲ καὶ ἀσύμφορον εἰς τὴν Πολιτείαν καὶ λόγῳ ταμιευτικοῦ συμφέροντος· διότι θέλει συντελέσει εἰς τὴν παντελῆ καταστροφὴν τῶν ὅπως δήποτε πενήτων, οἵτινες οὐδέποτε θὰ δυνηθῶσι ν’ ἀνακύψωσι ἀπὸ τὸ βάρος τοιαύτης ἀγρίας καταδιώξεως καὶ ἀστόργου καταθλίψεως ὑπὸ τῆς Πολιτείας, παρ’ ἧς εἰκότως, καὶ νόμῳ καὶ δικαίῳ, ἐδικαιοῦντο νὰ ἐλπίζωσιν ἀνακούφισιν καὶ ἀρωγὴν ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς δυστυχίας. Ἀλλὰ, Κύριοι, ποῦ θὰ σταματήσωμεν, τοιούτους νόμους ψηφίζοντες; Λησμονεῖτε, ὅτι οἱ λαοὶ, οὕτω πιεζόμενοι, δύνανται νὰ ἀρνηθῶσι διὰ τρόπου μᾶλλον ἀποτόμου; Τοιοῦτοι νόμοι μόνον παρὰ τῇ ὁμόρῳ Αὐτοκρατορίᾳ ἠδύναντο νὰ ἀπαντηθῶσι.

§32ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, διὰ τοῦ ἄρθρου δευτέρου, τὸ ὁποῖον συζητεῖται ἤδη, σκοπεῖται νὰ ἐξαναγκασθῶσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν εἰς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων οἱ δυστροποῦντες ὀφειλέται· αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρου. Διὰ τούτου ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐξαναγκάσωμεν τοὺς φορολογουμένους εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι οἱ ἔχοντες τὰ μέσα θὰ πληρώσωσιν ἐγκαίρως, ἐὰν τὰ χρέη των ἦναι ἐκκαθαρισμένα. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐπιτυγχάνηται καθ’ ὁλοκληρίαν, ἢ ἐν μέρει, ἢ συγχρόνως προσβάλλωνται καὶ ἕτερα δικαιώματα, ἢ συγχρόνως βλάπτωνται καὶ ἕτεροι ὀφειλέται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκανόνισαν τὰ πρὸς τὸ Δημόσιον χρέη των, οὐχὶ ἐκ κακῆς προθέσεως, ἀλλ’ ἐξ ἀδυναμίας, ἐξ ἀνωτέρας βίας, ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Δημοσίου. Θὰ ἐξηγηθῶ, Κύριοι, σαφέστατα περὶ τίνος θέλω κάμει τροπολογίαν ἐν τῷ ἄρθρῳ δευτέρῳ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ παρατηρῶ, ὅτι οἱ ἐν αὐτῷ σημειούμενοι ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, ἐὰν δὲν πληρώσωσι μέχρι τῆς 31ης Δεκεμβρίου, ἐπιβαρύνονται μὲ τὸ 28%, ἤτοι μὲ τὸν πρόσθετον φόρον καὶ μὲ τὸν νόμιμον τόκον. Ἐννοεῖται, ὅτι, ἐκτὸς τῶν ἀμέσων φόρων καὶ τῶν λοιπῶν ὀφειλῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, ὑπάρχουσι καὶ οἱ ὀφείλοντες ἐκ δηλωθεισῶν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν. Τὸ ἄρθρον τοῦτο, νομίζω, ἐὰν τὸ ἐπιψηφίσωμεν, θέλομεν γίνει πρόξενοι ζημίας εἰς τοὺς δυστυχεῖς γεωργοὺς, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ θέλομεν καὶ τοὺς καταστρέψει παντελῶς. Προτείνω λοιπὸν, ἵνα τὸ ἄρθρον δεύτερον τροπολογηθῇ ὡς ἑξῆς, δηλαδὴ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 2 τὸ ἑξῆς· «πλὴν τοῦ τιμήματος τοῦ ὀφειλομένου ἐκ δηλωθεισῶν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν κτλ.» (Θόρυβος). Ὑποστηρίζω πρὸς τούτοις καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προέτεινεν ὁ κ. Μίλησης, ἤτοι νὰ περιορισθῇ τὸ πρόσθετον τέλος εἰς 10% μόνον· τοῦτο τὸ θεωρῶ ὀρθόν. (Διάλογοι). Θέλω προσπαθήσει, Κύριοι, ν’ ἀποδείξω ὑμῖν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλετε ἐπιδοκιμάσει ταύτην. Γνωρίζετε, ὅτι ἐξεδόθησαν πλεῖστοι νόμοι περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ ὅτι οἱ νόμοι αὐτοὶ, ἀντὶ νὰ γίνωσι πρόξενοι ὠφελείας εἰς τὴν δυστυχῆ γεωργικὴν τάξιν, ἐγένοντο ἀφορμὴ βλάβης καὶ μεγάλων περιπλοκῶν, καὶ αἰτία ἀπείρων δεινῶν μεταξὺ τῶν γεωργῶν, ὧν ἕνεκα οἱ γεωργοὶ κατήντησαν εἰς ἀπελπιστικὴν θέσιν. Πρῶτος νόμος ἐπέτρεψε νὰ δηλώσωσι τὰς γαίας, ἃς κατεῖχον μόνον οἱ κάτοχοι· μετὰ παρέλευσιν δὲ ὡρισμένης προθεσμίας πρὸς δήλωσιν ὑπὸ τῶν κατόχων, ἐπετράπη νὰ δηλώσωσιν οἱ μὴ κάτοχοι, ἀλλὰ κάτοικοι τοῦ αὐτοῦ χωρίου· μετὰ παρέλευσιν δὲ καὶ τῆς προθεσμίας τῶν μὴ κατόχων, ἐπετράπη ἡ δήλωσις καὶ εἰς τοὺς μὴ κατόχους καὶ μὴ κατοίκους, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ νόμου τούτου ἐγένοντο δηλώσεις καὶ ὑπὸ μὴ κατόχων ἐπὶ ἀγρῶν, κατεχομένων παρ’ ἄλλων, ἀλλὰ μὴ δηλωσάντων· ἐγένοντο καὶ ἄλλαι δηλώσεις ἀπὸ μὴ κατοίκους καὶ ἀπὸ μὴ δημότας. Μετὰ ταῦτα ἐγένετο νόμος ἄλλος, διὰ τοῦ ὁποίου ἠκυρώθησαν αἱ δηλώσεις τῶν μὴ κατόχων, καὶ ἐπετράπη, ἵνα δηλώσωσιν οἱ κάτοχοι τοὺς παρ’ αὐτῶν κατεχομένους ἀγρούς. Ἐν τούτοις ἡ ἔκδοσις τοιούτων νόμων ἐπήνεγκε μεγίστην σύγχυσιν, εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἠγέρθησαν πλεῖσται δίκαι μεταξὺ κατόχων καὶ μὴ κατόχων δηλωτῶν. Ἐπίσης ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς δίκαι μεταξὺ τῶν δηλωτῶν, διότι δυστυχῶς, ἕνεκα τῆς ἀγραμματοσύνης των καὶ τῆς ἀμαθείας των, οὐδόλως κατενόησαν τοὺς ψηφισθέντας τότε νόμους περὶ διανομῆς τῆς γῆς, καὶ συνεπῶς ἐδήλωσαν πολλοὶ γεωργοὶ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἀγρόν, ἄλλοι μὲν ὑπὸ ἄλλα ὅρια καὶ ἔκτασιν, ἄλλοι δὲ ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις. Πάντες δὲ οὗτοι ἔχουσι χρεωθῆ εἰς τὰ δημόσια βιβλία διὰ τὸ τίμημα ἀγροῦ, μὴ κατεχομένου παρ’ αὐτῶν, ἀγροῦ κακῶς περιγραφομένου, καὶ ἀγροῦ διεκδικουμένου ὑπὸ πολλῶν δηλωτῶν. Πρὸς τούτοις εἰς τὰ βιβλία φαίνονται ὡς ὀφειλέται καὶ δηλωταί, οἵτινες ἐμπροθέσμως καὶ νομίμως παρῃτήθησαν τῶν δηλώσεών των. Τοῦτο δὲ συμβαίνει ἕνεκα τῆς ἀταξίας, ἥτις ἐπικρατεῖ εἰς τὰ Γραφεῖα τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν, διότι δυστυχῶς οἱ ἔφοροι δὲν ἐφρόντισαν νὰ διαγράψωσιν ἐκ τῶν βιβλίων οὐδένα ἐκ τῶν μνησθέντων γεωργῶν. Πλὴν δὲ τούτου, δὲν ἐφρόντισαν ποσῶς οἱ ἔφοροι, ὅπως ἐκκαθαρίσωσι τὰ ἐκ τῶν ἐτησίων δόσεων χρέη τῶν δυστυχῶν δηλωτῶν, οὐδὲ νὰ μεταβάλωσιν εἰς παγίας τὰς δόσεις, καὶ ἀπαλλαγῶσιν οὕτως οἱ γεωργοὶ ἀδίκου πληρωμῆς χρήματος, μὴ ὀφειλομένου, διότι ἐκ τῶν καταβαλλομένων προσωρινῶν δόσεων τὰ δύο τρίτα αὐτῶν δὲν συμψηφίζονται ἀπέναντι τοῦ τιμήματος τῶν δηλωθέντων ἀγρῶν. Δὲν ἐφρόντισαν, Κύριοι, οἱ ἔφοροι καὶ περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν παραχωρητηρίων, καὶ οὕτως οἱ δηλωταί, καίπερ προσφερόμενοι νὰ πληρώσωσιν, ὅ,τι ὀφείλουσι νομίμως, οὐδεμίαν εὑρίσκουσι προθυμίαν παρὰ τοῖς ἐφόροις, καὶ μένουσιν ὀφειλέται καὶ καθυστεροῦντες ποσῶν, μὴ ὀφειλομένων τῶν πλείστων εἰς τὸ Δημόσιον, ὡς καὶ τῶν πραγματικῶς ὀφειλομένων. Ἂν δὲ ἦναι ὀφειλέται πρὸς τὸ Δημόσιον οἱ δηλωταί, τοῦτο δὲν προέρχεται ἐξ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων, καθ’ ἃ εἶπον ἀνωτέρω. Πάντας τούτους, Κύριοι, ἐὰν ἐπιβαρύνωμεν διὰ προσθέτου τέλους 20%, ἐκτὸς τοῦ τόκου, βεβαίως θέλομεν πράξει ἀδίκημα, ἀδίκημα μέγα, ὅπερ μεγάλως θὰ ζημιώσῃ τὴν γεωργικὴν τάξιν, τὴν μόνην παραγωγικὴν δύναμιν τοῦ τόπου, τὴν τάξιν ἐκείνην, ἣν ὀφείλομεν νὰ προστατεύσωμεν χάριν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, καὶ ἥτις δυστυχῶς διατελεῖ ἤδη ἐν παρακμῇ, ὡς γνωρίζετε, ἕνεκα τῆς ἐπὶ τριετίαν ἀφορίας. Διὰ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου, Κύριοι, θέλομεν ἐξαναγκάσει καὶ τοὺς μὴ ὀφειλέτας τοῦ Δημοσίου νὰ πληρώσωσιν ἐτησίας δόσεις ἐξ ἀγρῶν μὴ κατεχομένων παρ’ αὐτῶν, ἢ κατεχομένων μὲν, πλὴν διεκδικουμένων παρ’ ἄλλων, ἢ τὰς δόσεις ἀγρῶν, ἀφ’ ὧν παρῃτήθησαν νομίμως καὶ ἐγκύρως, ἢ θὰ ἐπιβαρύνωμεν αὐτοὺς μὲ τὸ πρόσθετον τέλος 20%, χωρὶς νὰ ἦναι οὗτοι ὑπαίτιοι βραδύτητος καὶ ἀμελείας.

§33ΦΩΤΗΛΑΣ. Νομίζω, Κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἔδει ν’ ἀπαλείψῃ τὴν διάταξιν τοῦ 2ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃ διὰ πᾶσαν καθυστέρησιν, οἱουδήποτε πρὸς τὸ Δημόσιον χρέους, ἐπιβάλλει πρόσθετα τέλη 20% καὶ τόκον ὑπερημερίας 8%, ἤτοι ἐν ὅλῳ 28%. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἡ Κυβέρνησις ἀνομολογεῖ ἑαυτὴν ἀνίκανον καὶ ἀδύνατον πρὸς εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων τῷ Δημοσίῳ, καί, ἀντὶ νὰ ἐπιβάλῃ ποινὰς ἑαυτῇ διὰ τὴν ἥκιστα κατάλληλον ἐκλογὴν ἐπιτηδείων δημοσίων λειτουργῶν καὶ ὑπηρετῶν πρὸς εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων τῷ Δημοσίῳ, ἀπαγγέλλει ποινὰς βαρείας κατὰ παντὸς ὑπερημέρου ὀφειλέτου. Κατὰ τὰς νομοθεσίας πάντων τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν κανονίζεται ὁ ὀφειλόμενος τῆς ὑπερημερίας τόκος. Κατὰ τὴν Ρωμαϊκὴν νομοθεσίαν, ὅπως μὴ οἱ καθυστερούμενοι τόκοι καταστρέψωσι τὸν ἀμελοῦντα ὀφειλέτην, ἐλήφθη πρόνοια, καὶ ἐνομοθετήθη, ὅτι, «ἅμα οἱ καθυστερούμενοι τόκοι φθάσωσι τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου, αὐτοδικαίως παύει πᾶς τόκος». Τὰ ἡμέτερα δικαστήρια ὥρισαν κατ’ ἔθιμον τὸν τόκον τῆς ὑπερημερίας εἰς 12%, ἀλλ’ ἡ συνείδησις τῆς κοινωνίας ἐξηγέρθη κατὰ τοῦ ὑπερόγκου τούτου τόκου, καὶ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ὥρισε τὸν τόκον τῆς ὑπερημερίας εἰς 8%. Ἡ Κυβέρνησις ἤδη διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου ἀκολουθεῖ ἄλλο σύστημα, καὶ, ἀντὶ τῆς ὀφειλομένης πρὸς πενομένους ὀφειλέτας ἐπιεικείας, καθιεροῖ ἀρχὴν αὐστηροῦ δικαίου· διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὴν ῥαθυμίαν αὐτῆς, ἢ τῶν ὀργάνων της, ἀμελησάντων νὰ εἰσπράξωσι τὸ ὀφειλόμενον χρέος κατὰ τὸν πρέποντα χρόνον, ἢ διὰ τὴν δυστυχίαν τοῦ ὀφειλέτου, μὴ δυνηθέντος ἐκ πενίας, ἀπουσίας ἢ ἀσθενείας, νὰ πληρώσῃ ἐμπροθέσμως τὴν ὀφειλήν του, ἐπιβάλλει πρόσθετα τέλη 20% καὶ τόκον ὑπερημερίας 8%. Αἱ πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλαὶ, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ποικίλαι, καθ’ ὅσον τὰ 28% ὁρίζονται δι’ ὑπερημερίαν παντὸς ὀφειλομένου ἀμέσου φόρου διὰ τὸ μίσθωμα παντὸς μισθωμένου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κτήματος, καὶ διὰ τὸ τίμημα ἐκποιηθεισῶν, ἢ δηλωθεισῶν γαιῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος κ. Χαλκιόπουλος ὡμίλησε πρὸ ὀλίγου ἡμῖν περὶ τοῦ ἀδίκου τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2ου τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ὀφειλέτας ἐκ τιμήματος δηλωθεισῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ εὐλόγως, Κύριοι συνάδελφοι, καθ’ ὅσον τὸν αὐτὸν ἀγρὸν ἐδήλωσεν ὁ Α ὡς κάτοχος, ὁ Β ὡς μὴ κάτοχος, τὸ δὲ Δημόσιον, μὴ προσέξαν, ἐξέδοτο ὑπὲρ ἀμφοτέρων παραχωρητήρια, καὶ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἐπικρατήσοντος θὰ λυθῇ βεβαίως παρὰ τῶν δικαστηρίων· καὶ ἐν τούτοις τὸ Δημόσιον, καίπερ μὴ ἐγκαταστῆσαν τὸν δηλώσαντα τὸ κτῆμα, ζητεῖ, οὐ μόνον τὸ τίμημα, ἀλλὰ καὶ τόκον ὑπερημερίας 28%.

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱ δὲ ἄλλοι οἱ λαβόντες τὰς γαίας καὶ καλλιεργοῦντες καὶ καρπούμενοι;

§35ΦΩΤΗΛΑΣ. Φαίνεται ὅτι δὲν κατεγίνατε, κ. Μίληση, εἰς τὴν μελέτην αὐτῶν τῶν νόμων, καὶ ἀγνοεῖτε τὰ συμβαίνοντα· ὁ αὐτὸς ἀγρὸς ἐδηλώθη παρὰ πολλῶν, ὑπὲρ πάντων ἐξεδόθησαν παραχωρητήρια, καὶ ὁ ἀγρὸς κατέχεται παρὰ προσώπου, μὴ δηλώσαντος.

§36ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἤκουσα καὶ ἀπὸ τὸν κ. Χαλκιόπουλον· γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουσι τοιαῦτα, ἀλλὰ σπανιώτατα.

§37ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἴσως εἰς τὴν Ἑρμιονίδα.

§38ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐρώτησιν· αὐτὸ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε, εἶναι κατ’ ἐμὲ ἐξαίρεσις· ὁ κανὼν εἶναι, ὅτι οἱ δηλώσαντες, τὸ μέγα πλῆθος τῶν δηλωτῶν, κατέλαβον τὰς γαίας, καὶ νέμονται ταύτας· αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι κατέλαβον τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ καρποῦνται, θὰ τοὺς ἀπαλλάξητε ἀπὸ τὸ πρόσθετον τέλος, μὴ καταβάλλοντας τὸ τίμημα;

§39ΦΩΤΗΛΑΣ. Δίκαιον εἶναι, οἱ δηλώσαντες τὰς ἐθνικὰς γαίας νὰ καταβάλωσι πρὸς τὸ Δημόσιον τὸ ὀφειλόμενον τίμημα, ἀλλ’ ὁ τόκος τῆς ὑπερημερίας δέον νὰ ᾖ λογικὸς καὶ δίκαιος· οἱ δηλώσαντες ἐθνικὰς γαίας ἐξετέθησαν εἰς δαπάνας ὑπερόγκους, ἐκχερσοῦντες ἀγροὺς ἀγρίους, καὶ καλλιεργοῦντες γῆν τέως ἀπρόσοδον, ὅπως καταστήσωσιν αὐτὴν παραγωγικὴν, δανειζόμενοι κεφάλαια ἐπὶ ὑπερόγκοις τόκοις, πρὸς πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων δόσεων· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, δέον νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν ὁ δηλώσας ἦναι κύριος τοῦ κτήματος, τουτέστιν, ἂν ἐνεκατέστησε τοῦτον τὸ Δημόσιον· καὶ πρὶν ἢ ἐξακριβωθῇ τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλληται φόρος 28%.

§40ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Τέσσαρες καὶ πέντε δηλωταὶ ὑπάρχουσι τοῦ αὐτοῦ ἀγροῦ.

§41ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Μίλησης πιστεύω ν’ ἀναγνωρίζῃ, ὅτι κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον ὁ τόκος τῆς ὑπερημερίας πρὸς 28% εἶναι βαρὺς, δυσβάστακτος, ἀφόρητος, δὲν πιστεύω δὲ διὰ τὸν ὀφείλοντα πρὸς τὸ Δημόσιον ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας αἱ ἀρχαὶ τοῦ δικαίου νὰ παραλλάσσωσι, πολλῷ δὲ μᾶλλον ὅταν τὸ χρέος δὲν ᾖναι ἐκκαθαρισμένον, καὶ μάλιστα ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ δανειστοῦ, ὅστις ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι τὸ Δημόσιον.

§42ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἐδηλώσατε σεῖς γαίας, κ. Φωτήλα;

§43ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐδήλωσα καὶ ἐγὼ, κ. Κουκούλεζα, ὡς πολίτης Ἕλλην, κατέβαλον εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ θὰ καταβάλω ὅ,τι ὀφείλω, εἰμὶ δὲ γνωστὸς, ὡς ἐκ τοῦ προσώπου μου, εἰς ὅλον τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὡς ἐκ τοῦ ὀνόματός μου δὲ, εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, καὶ συμπεραίνω, λέγω, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ κοινοῦ δικαίου νὰ καταβάλληται τόκος ὑπερημερίας πρὸς 8%. Ἐκτὸς τῆς διατάξεως ταύτης, ὑπάρχει ἑτέρα διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καθ’ ἣν οἱ ὀφείλοντες δικαστικὰ, ἔξοδα καίπερ ἔχοντες πιστοποιητικὸν ἀκτημοσύνης, πρέπει νὰ κρατῶνται ἐπὶ πολὺν χρόνον εἰς τὰς φυλακὰς. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι, οὐ μόνον ἄδικος, ἀνεπιεικὴς καὶ ἀφιλάνθρωπος, ἀλλὰ καὶ ἐντελῶς ἄσκοπος. Ποῖος ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀποτίσας τὴν ποινήν του καὶ δυνάμει πιστοποιητικοῦ ὑπευθύνου Ἀρχῆς ἀποδεικνύμενος ἀνίκανος νὰ καταβάλῃ τὰ ὀφειλόμενα δικαστικὰ ἔξοδα, νὰ διαμένῃ εἰς τὰς φυλακὰς; δὲν ἀρκεῖ εἰς αὐτὸν, ὅτι ἀπέτισε τὴν ποινήν του, δὲν ἀρκεῖ ἡ δυστυχία, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἀλλὰ θέλετε νὰ προσθέσητε νέαν ποινὴν εἰς τὴν πενίαν του καὶ τὴν δυστυχίαν του; Ὁ νομοθέτης δέον νὰ ᾖ ἐπιεικὴς καὶ φιλάνθρωπος, καὶ οὐχὶ σκληρὸς καὶ ἀπάνθρωπος. Διὰ τοιούτων νομοθετημάτων, Κύριοι βουλευταί, ἀντὶ νὰ ἠθικοποιήσωμεν καὶ ἐνισχύσωμεν ὑλικῶς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, θέλομεν ἐξαντλήσει αὐτὸν οἰκονομικῶς, καὶ διαφθείρει ἠθικῶς.

§44ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§45ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀφίνω αὐτὴν τὴν συζήτησιν, διότι εἶμαι γνωστὸς εἰς ὅλον τὸν νομὸν Ἀχαΐας, ὡς ἐκ τοῦ προσώπου μου, ὡς ἐκ τοῦ ὀνόματός μου δὲ, εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν μετὰ τοῦ κ. Μίληση. Ὁ κ. Μίλησης, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι σύμφωνος εἰς τὸ ὅτι ὁ ἀγοράζων κτῆμά τι παρὰ πολιτῶν πρέπει νὰ καταβάλῃ ἕνα τόκον ὑπερημερίας 8, 10, 12%, τὸ δὲ Δημόσιον εἶναι εἰς θέσιν, ὡς ἐκ τῶν ὑπαρχόντων νόμων, ὡς ἐκ τῶν ἀπείρων μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει, ὡς ἐκ τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως, νὰ εἰσπράξῃ, ὅ,τι τῷ ὀφείλεται. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τιμήματος ἐθνικῶν γαιῶν δηλωθεισῶν, ἢ προκειμένου περὶ μισθώματος, ἐννοῶ τὸ Δημόσιον νὰ ἐπιβάλῃ ποινάς τινας, ὄχι βεβαίως αὐτὰς τὰς ὑπερμέτρους καὶ παραλόγους ποινὰς, ποινὰς δυναμένας νὰ ἐξομοιωθῶσι μὲ τὴν αὐθαίρετον θέλησιν ἑνὸς δεσπότου: ἢ θὰ μοῦ καταβάλῃς εἰς τὴν δεῖνα προθεσμίαν τοὺς τόκους, ἢ θὰ σοῦ κόψω τὸ κεφάλι. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ μισθώματος παρελθόντος, αὐταὶ αἱ ποιναὶ εἶναι ἄδικοι καὶ ἀκατανόητοι, προκειμένου ὅμως περὶ μισθώματος ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ μέλλον, ὁ γνωρίζων τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, ἂς μὴ μισθόνῃ κτήματα τοῦ Δημοσίου ἀλλὰ προκειμένου περὶ τιμήματος ἐθνικῶν γαιῶν, εἰς τοιαύτας μάλιστα περιστάσεις, ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ βουλευτὴς νὰ δώσῃ ψῆφον. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τόκου ὑπερημερίας, εἶναι δίκαιον νὰ προστεθῇ εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους πρόσθετον τέλος καὶ φόρος 28%; Ἀλλ’ ἂς μοῦ ἐξηγήσωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς νομομαθεῖς, ἂν ᾖναι δίκαιον, ἂν ἀποθάνῃ ὀφειλέτης τις τῇ 28 Δεκεμβρίου, ὁ ὁποῖος συνέπεσε νὰ ὀφείλῃ τι ἐξ ἀμέσων φόρων, οἱ κληρονόμοι νὰ σπεύσωσι πρὸ τῆς 31 Ἰανουαρίου νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον, καὶ ἂν δὲν πληρώσωσι τῇ 31 Ἰανουαρίου, νὰ πληρώσωσι καὶ πλέον 28 τοῖς ἑκατόν.

§46ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χαλκιοπούλου, ἀλλ’ ἐλησμόνησε μίαν περίπτωσιν. Ὑπάρχουσι πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, ὅπου εἶναι γαῖαι, τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο ἡ ἐκτίμησις, εἶναι δὲ ὑποχρεωμένοι οἱ χωρικοὶ νὰ πληρώσωσι μίαν δραχμὴν κατὰ στρέμμα. Λοιπὸν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐκτίμησιν θὰ προστεθῇ τὸ 20%. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Φωτήλας καὶ ὁ κ. Χαλκιόπουλος, ἀλλὰ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν, διότι εἶναι ἀδικώτατον ἐπὶ τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν νὰ προστεθῇ τέλος.

§47ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τῷ ὄντι ἄδικον, Κύριοι βουλευταί, ν’ ἀπασχολώμεθα, συζητοῦντες διατάξεις, ὧν τὸ μὴ ὀρθὸν κεῖται πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν πάντων. Ἐφρόνουν μάλιστα, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις, μετὰ τὰς ὑποβληθείσας παρατηρήσεις, δὲν ἤθελεν ἐπιμείνει περιπλέον, ἐπιζητοῦσα ἐπιψήφισιν διατάξεων, αἵτινες ἀναστατόνουσι τὴν συνείδησιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, καὶ πρόκειται ἐπιψηφιζόμεναι νὰ ἐπιδράσωσιν ὀλεθρίως ἐπὶ τῆς τύχης τῶν φορολογουμένων, τῶν ὁποίων τὸν τράχηλον ἀρκετὰ ἐπεβαρύναμεν διὰ τῶν ψηφισθέντων φορολογικῶν νομοσχεδίων. Ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τούτων κινούμενοι ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ῥάλλης, ὑποβάλλομεν τροπολογίαν τοῦ συζητουμένου ἄρθρου, διὰ τὴν ἀνάλυσιν τῆς ὁποίας ἐπίτηδες ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα. Ἐν πρώτοις, ὅ,τι σᾶς ἔλεγον ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει πρό τινων ἡμερῶν, τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, τουτέστιν, ὅτι τὸ πρόσθετον τέλος τῶν 20%, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλομεν ἐπὶ παντὸς φόρου, εἶναι μία ποινή, καὶ ποινὴ ἀκατανόητος, ποινὴ βαρυτάτη, στερουμένη πάσης δικαιολογητικῆς βάσεως· διότι, ἢ πρέπει, Κύριοι βουλευταί, νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ἐσφαλμένην ὑπόθεσιν, ὅτι πᾶς, ὅστις δὲν πληρόνει, πράττει τοῦτο ἐκ κακῆς πίστεως, ἢ, ἄν δὲν κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐσφαλμένην ὑπόθεσιν, τότε πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ μὴ ἔγκαιρος πληρωμὴ προέρχεται ἐκ πτωχείας, ὅτε βεβαίως δὲν δικαιολογούμεθα, ἐπιβάλλοντες ποινὴν εἰς φορολογούμενον, ὅστις δὲν ἠδυνήθη νὰ πληρώσῃ ἐγκαίρως τὸ χρέος του, ἀπορίας ἕνεκεν. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, καὶ βεβαιότατα πάντες τὸ ἀναγνωρίζετε, ποίους λόγους θὰ εὕρητε νὰ δικαιολογήσητε τὴν ψῆφόν σας, προκειμένου νὰ ὑπερψηφίσητε τοιαύτης διατάξεως, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιβάλλεται 20% εἰς ὀφειλέτην, ὅστις εἶχε τὸ ἀτύχημα νὰ ἦναι ἄπορος καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ πληρώσῃ ἐγκαίρως; καὶ τονίζω τὴν λέξιν ἐγκαίρως, ἐπειδὴ ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν πρὸς πληρωμὴν ἐτάξατε, εἶναι βραχυτάτη· ὡς γνωρίζετε, οἱ φόροι βεβαιοῦνται, ἄλλοι μὲν τὸν Μάρτιον, ἄλλοι τὸν Αὔγουστον καὶ ἄλλοι τὸν Ὀκτώβριον, γνωρίζετε δὲ, ὅτι, ὡς ἐκ τῆς ποικιλίας τῶν ἔργων τῶν Ταμείων καὶ τῆς ἀταξίας τῶν εἰσπρακτόρων, δὲν εἰδοποιοῦνται ἐγκαίρως οἱ φορολογούμενοι, πολλοὶ δὲ, καὶ ἀρξαμένου τοῦ ἐπιόντος ἔτους, δὲν ἔχουσιν εἰδοποιηθῆ· ὥστε, καὶ κατὰ τοῦτο ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι σκληρὰ, διότι δὲν δίδει τὴν ἀπαιτουμένην προθεσμίαν, ὅπως καταστήσῃ δεδικαιολογημένως ὑπερήμερον τὸν ὀφειλέτην. Ἄν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι οἱ νόμοι, οὓς μέχρι τοῦδε ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, καὶ ἐκεῖνοι, οὓς καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, αὐξάνουσι πάντας τοὺς φόρους κατὰ 20%, θὰ ἴδητε, ὅτι διὰ τῆς νεωτέρας προσθήκης ἡ αὔξησις ἀνέρχεται εἰς 50%, ἐὰν κάμητε πλήρη τὸν ὑπολογισμόν. Ψηφίζομεν, Κύριοι, περὶ Ἔθνους, τοῦ ὁποίου τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν γνωρίζομεν, καὶ ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ ἐπιβάλλωμεν βάρη, ὑπερβαίνοντα τὰς οἰκονομικάς του ἀνάγκας, οὐδὲ ἐχρειάζετο τόση συζήτησις, διὰ νὰ εὑρεθῶμεν σύμφωνοι, ἀποκρούοντες τὴν συζητουμένην διάταξιν. Ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν παραχωρηθεισῶν γαιῶν, εἶναι ἀληθῆ πάντα, ὅσα εἶπον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, καὶ ἰδίως ὅσα ἐξέθηκεν ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος· θὰ προσθέσω μόνον τινὰ, ἐπικυροῦντα καὶ ἐντονώτερον μαρτυροῦντα τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων του. Εἰς πολλὰ μέρη ἔχουσιν ἐκδοθῆ παραχωρητήρια, ἀφορῶντα εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἔκτασιν, τὰ μὲν εἰς κατόχους, τὰ δὲ εἰς μὴ κατόχους· ὥστε δὲν πρόκειται νὰ πληρώσωσιν, ὡς εἶπόν τινες, καλλιεργηταὶ, ἀπολαμβάνοντες καρποὺς, ἀλλὰ πολλοὶ καλοῦνται νὰ πληρώσωσι δόσεις διὰ γαίας, αἵτινες οὐδέποτε περιῆλθον εἰς τὴν κατοχήν των. Εἰς πολλοὺς Δήμους μάλιστα, καὶ μεταξὺ τούτων, εἶναι ὁ Δῆμος Τριταίας τῆς ἐπαρχίας τῶν Πατρῶν, δὲν ἔχει γίνει οὔτε ἡ καταμέτρησις τῶν γαιῶν, οὔτε ἡ κατάταξις αὐτῶν, καὶ αὐτοὶ πληρόνουσι δωρεὰν εἰς τὸ Δημόσιον. Νομίζετε δὲ εὔκολον τὴν διαδικασίαν, ὅπως ἀναλάβῃ τις τὰ ἀναιτίως δοθέντα; Ὥστε νὰ ζητῶμεν καὶ αὔξησιν τοῦ μισθώματος τῶν τοιουτοτρόπως παραχωρηθεισῶν γαιῶν, εἶναι κἄτι τι ἀκατανόητον καί, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, τερατῶδες. Ἀλλ’ ἀποκρουστέα εἶναι ἡ συζητουμένη διάταξις καὶ δι’ ἕτερον νομικὸν λόγον· ὁ τρόπος, δι’ οὗ ἀπέκτησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὰς γαίας, ἐγένετο διὰ δηλώσεως, σύμφωνα μὲ τὸν νόμον. Σύμβασις ἄρα κατηρτίσθη, κατὰ προηγούμενον νόμον, μεταξὺ δηλωτοῦ καὶ Δημοσίου, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα διὰ νέου νόμου νὰ τροπολογήσωμεν, δίδοντες εἰς αὐτὸν ἀναδρομικὴν δύναμιν.

§48ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὄχι.

§49ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ὄχι, ἀφοῦ ἐπαυξάνομεν τὸ ποσὸν τῶν ἅπαξ κανονισθεισῶν δόσεων;

§50ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂς πληρώνωσιν ἐγκαίρως.

§51ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγνοεῖτε, φαίνεται, τὴν πτωχείαν, ἡ ὁποία μαστίζει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§52ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σεῖς δὲν τὴν γνωρίζετε, καὶ ὄχι ἡμεῖς.

§53ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὴν ἐγνωρίζετε, δὲν θὰ εἴχετε τὸ θάῤῥος νὰ ὑποβάλητε νομοσχέδια καὶ νὰ χαρίζητε ἑκατομμύρια, ὅταν θεωρῆτε ἀναγκαῖον νὰ γυμνώσητε τὸν γεωργὸν, καὶ ν’ ἀφαιρέσητε διὰ τοῦ χωροφύλακος ἀπὸ τὰς καθημαγμένας χεῖρας τοῦ ἐργάτου καὶ τὸν ἄρτον αὐτόν. Ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, λέγω, νὰ φέρητε νομοσχέδια, διὰ νὰ χαρίζητε ἑκατομμύρια. Ἐννοεῖτε περὶ τίνος νομοσχεδίου ὁμιλῶ;

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε νὰ τὰ εἴπητε.

§55ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, θὰ τὰ εἴπω ἐγώ· εὔχομαι δὲ νὰ τὰ εἴπητε καὶ σεῖς, ἀλλὰ δὲν τὸ πιστεύω.— Ἐὰν μάλιστα, Κύριοι βουλευταὶ, συνδυάσητε τὴν διάταξιν ταύτην μὲ τὴν τοῦ ἄρθρου τετάρτου, καθ’ ἣν ὁ πτωχὸς δὲν θὰ εὑρίσκῃ πλέον οὐδαμοῦ ἀκρόασιν, καὶ οὐδὲν μέσον θὰ ὑπάρχῃ νὰ τὸν λυτρώσῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ δεσμοφύλακος, τότε βεβαιωθῆτε, ὅτι ψηφίζετε διάταξιν, τὴν ὁποίαν, οὐ μόνον τὸ καθῆκον ἡμῶν ὡς ἀντιπροσώπων, ἀλλ’ ὡς ἀνθρώπων μὲ συνείδησιν, αἰσθανομένων οἶκτον, ἐπιβάλλει ν’ ἀποκρούσωμεν· δι’ αὐτὸ ἐκρίναμεν καλὸν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, τοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Ράλλη, νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐξαιροῦμεν τῶν συνεπειῶν τῆς αὐστηρᾶς διατάξεως τοὺς ἀμέσως φορολογουμένους, διότι οὗτοι θὰ βαρύνωνται περισσότερον καὶ ἐπαισθητότερον ἐκ τῆς ἐπικρινομένης διατάξεως. Ἰδοὺ καὶ ἡ τροπολογία μας. (Καταθέτει αὐτὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον). Διὰ ταύτης ἐπαυξάνομεν τὴν πρὸς πληρωμὴν χορηγουμένην τοῖς ὀφειλέταις προθεσμίαν, μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ὁποίας καὶ μόνον, εἶναι ὁπωσδήποτε ὀλιγώτερον ἀνεπιεικὲς νὰ τοὺς ὑποβάλωμεν εἰς πληρωμὴν φόρου ὑπερημερίας. Ἐνομίσαμεν καλὸν, νὰ δοθῇ προθεσμία μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου τοῦ ἑπομένου τῆς βεβαιώσεως ἔτους, πέραν δὲ τούτου νὰ ὑπόκειται ὁ φορολογούμενος εἰς πρόσθετον τέλος, οὐχὶ 20, ἀλλὰ 5%. Ἀλλὰ διατὶ ἡμεῖς, οἱ ἀποκρούοντες κατ’ ἀρχὴν τὸ πρόσθετον τέλος, παρεδέχθημεν ἐνταῦθα τὸ 5%; Τοῦτο ἐπράξαμεν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ συναντηθῶμεν μὲ σᾶς, ἀφοῦ ἔχετε τέλος πάντων τὸν πόθον, νὰ ἐπιβάλητε τὸ πρόσθετον τέλος. Ἑπομένως, ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου, ἀφαιροῦμεν τοὺς ἀμέσους φόρους, ἀφαιροῦμεν τὸ τίμημα τῶν ἐκποιηθεισῶν γαιῶν, καὶ ἐπεκτείνομεν τὴν προθεσμίαν τῆς πληρωμῆς. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ παραδοχὴ τῶν τροπολογιῶν καθιστᾷ τὰς διατάξεις ὁπωσδήποτε ἠπιωτέρας, καὶ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὰς ψηφίσῃ· ἐὰν ὅμως ψηφίσητε τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, δὲν θέλω νὰ εἴπω κἀμμίαν βαρεῖαν ἔκφρασιν, διότι δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι ψηφίζετε μέτρα δρακόντεια κατὰ τῶν δυστυχῶν, καὶ δὲν θὰ βραδύνητε ν’ ἀκούσητε τοὺς βαρεῖς, ἀλλὰ δικαίους γογγυσμοὺς αὐτῶν. Τὸ καθ’ ἡμᾶς, νίπτομεν τὰς χεῖρας, καὶ οἱ ὑπαίτιοι ἂς ἀναλογισθῶσι τὴν βαρεῖαν εὐθύνην, ἣν ὑπέχουσι πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§56ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὅλαι αἱ παρατηρήσεις, ὅλαι αἱ ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι καταλήγουσιν εἰς ἓν καὶ μόνον συμπέρασμα, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη περὶ τοῦ προσθέτου τέλους, πρέπει νὰ ἐξαφανισθῇ· ἂν δὲν γίνῃ τοῦτο, αἱ προτεινόμεναι τροπολογίαι, ἄλλαι μὲν δημιουργοῦσιν ἀνισότητα, ἄλλα δὲ ματαιόνουσι τὸν μόνον σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἠδύνατο κἄπως νὰ δικαιολογηθῇ ἡ τοιαύτη διάταξις, τὸν σκοπὸν τοῦ ἐξαναγκασμοῦ πρὸς πληρωμήν. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ προσθέτου τέλους, μὴ αἴρουσα τὴν ἀδικίαν, ματαιώνει μόνον τὸ ἀποτέλεσμα· τὸ τέλος, ἂν ἐπιτρέπηται, πρέπει νὰ ᾖναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸν ὀφειλέτην νὰ πληρώσῃ. Περὶ τίνος πρόκειται; Δὲν πρόκειται περὶ τόκου ὑπερημερίας,—ὁ τόκος εἶναι τὸ προϊὸν τῆς χρήσεως τοῦ κεφαλαίου,—ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ποινῆς, διότι δημιουργεῖται τὸ τεκμήριον, ὅτι ἐκ δυστροπίας ὁ ὀφειλέτης δὲν πληρόνει· ἀλλ’ ἀφοῦ ὑποθέτετε εὐπορίαν καὶ δυστροπίαν, πρέπει νὰ ἐπιβάλητε ποινὴν ἀξίαν λόγου. Ἐγὼ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐννοεῖται, δὲν παραδέχομαι τὴν ποινὴν, διότι δημιουργοῦμεν ἓν τεκμήριον αὐθαίρετον καὶ ἀνύπαρκτον, μὴ ἀφίνοντες καὶ κἀνὲν καταφύγιον ἀνταποδείξεως· ἄλλως, ἐὰν παραδεχθῆτε, ὅτι δὲν πληρόνει ὁ φορολογούμενος ἐξ ἀνεχείας, τότε βεβαίως αὐτὴ ἡ διάταξις ἔχει τι τὸ τερατῶδες καὶ ἀπάνθρωπον, προσθέτουσα ποινὴν κατὰ τῆς δυστυχίας. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται περὶ ποινῆς ἐναντίον τῶν δυστροπούντων, διατὶ σᾶς φαίνεται μεγάλη ἡ ποινὴ τῶν 20%; Καὶ ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἐξαναγκασμοῦ, διατὶ θέλετε νὰ μειώσητε τὸ τέλος εἰς 10%, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐξασκήσῃ πλέον τὴν ψυχολογικὴν ἐπίδρασιν, ὅπως ἐξαναγκάσῃ τὸν ὀφειλέτην νὰ πληρώσῃ; Ἵνα ἦσθε συνεπεῖς πρὸς ἑαυτοὺς, ἢ πρέπει νὰ ψηφίσητε τὴν διάταξιν, ὡς ἔχει, ἢ πρέπει νὰ τὴν καταψηφίσητε, ὡς μὴ ἔχουσαν δικαιολογητικὴν βάσιν. Οἱαδήποτε ποινὴ ὑποθέτει εἶδος ἐγκληματικότητος, καθὼς καὶ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Μίλησης, τῆς ποινῆς κατὰ τοῦ μὴ προσερχομένου νὰ πληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς στρατείας, ὑποθέτει ἓν ἔγκλημα· ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἁπλοῦ ὀφειλέτου, καθυστεροῦντος, τὸ νὰ ἐπιβάλληται ποινή, εἶναί τι ἀνατρεπτικὸν παντὸς δικαίου. Ἐὰν δικαιολογητικὴ βάσις ᾖναι, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει ἀνάγκην νὰ εἰσπράξῃ, καὶ θὰ μετέλθῃ ὅλα τὰ μέσα ἵνα εἰσπράξῃ, τότε αὐτὴν τὴν ἀποτρόπαιον δικαιολογίαν πρέπει τοὐλάχιστον νὰ τὴν καταστήσητε σπουδαίαν ἐν τῷ νόμῳ, ἀφ’ ἑνὸς ἀφίνοντες πλήρη τὴν ποινὴν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου οὐδεμίαν τάξιν ὀφειλετῶν ἐξαιροῦντες. Καὶ πῶς, Κύριοι, προτείνουσιν ἄλλοι ἐξαιρέσεις τῶν δηλωσάντων γαίας ἐθνικάς; ἐπὶ τίνι λόγῳ πρέπει οὗτοι ν’ ἀνακουφισθῶσι, νὰ ἐξαναγκασθῇ δὲ ὁ ἐλεεινὸς γεωργὸς, ἢ ὁ ποιμὴν τῆς Αἰτωλοακαρνανίας, ὁ μηδὲν ἀπολαμβάνων παρὰ τῆς Πολιτείας καὶ ὁ κινδυνεύων πολλάκις τὴν ὕπαρξίν του, πρὸς διάσωσιν τῶν ὀλίγων ζώων, ἢ καρπῶν του; Ἀλλὰ μοὶ λέγουσιν, ὅτι αὐτοὶ οἱ δηλωταὶ δὲν ἀπολαμβάνουσι τίποτε, διότι ἐδήλωσαν πολλοὶ τὸ αὐτὸ κτῆμα, καὶ ὅτι συμβαίνουσι τοιαῦτα πράγματα τὰ ὁποῖα καθιστῶσιν ἄδικον τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐνταῦθα πλέον γίνεται σύγχυσις ἰδεῶν· τί κοινὸν μεταξὺ τῶν περιπλοκῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι, ἂν ὑφίστανται τῷ ὄντι, δύνανται νὰ καθιστῶσι καὶ ἄδικον τὴν ὑποχρέωσιν, καὶ τοῦ μέσου τοῦ ἐξηναγκασμοῦ, ἵνα πληρώσωσιν οἱ ὀφείλοντες; Λάβετε ἕτερον μέτρον, ὅπως διορθώσητε τὸ κακὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν, ἀλλὰ δὲν ἀπήλαυσαν· δὲν εἶναι δικαιολογία νὰ εἴπητε, ὅτι μεταξὺ τῶν δηλωτῶν γαιῶν, εἶναί τινες, οἱ ὁποῖοι περιεπλάκησαν εἰς δίκας, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσι πάντες οἱ δηλώσαντες καὶ ἀποκτήσαντες ἐθνικὰς γαίας, καὶ ν’ ἀφήσωμεν τοὺς πτωχοὺς φορολογουμένους, νὰ ὑπόκεινται εἰς τὸ τέλος. Ἐνταῦθα, Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ παρατηρήσω, βλέπω τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον εἰσεχώρησεν εἰς τὴν νομοθεσίαν μας, τῶν ὑπέρ τινων τάξεων εὐεργετικῶν νόμων, τῶν κατ’ εὐφημισμὸν ὀνομαζομένων εὐεργετικῶν· τοῦτο πρέπει νὰ παύσῃ εἰσχωροῦν εἰς τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, διότι αὐτὸ συντελεῖ καὶ εἰς τὴν διαφθορὰν τοῦ πνεύματος τοῦ κοινωνικοῦ ἐν Ἑλλάδι. Ἀποκρούω, Κύριοι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ζητῶ τὴν ἐντελῆ ἀπάλειψιν τοῦ προσθέτου τέλους, διότι θεωρῶ, ὅτι εἶναι παρὰ τὰς κοινοτέρας ἀρχὰς τοῦ δικαίου, τὸ νὰ ἐπιβάλληται ποινὴ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος, εἴτε ἐξ ἀνεχείας, εἴτε ἐκ δυστυχήματός τινος, δὲν ἠδυνήθη νὰ πληρώσῃ τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις του ἐμπροθέσμως. Ἀλλ’ ἐὰν πολεμῶ τὴν ὅλην διάταξιν, προσθέτω, ὅτι αἱ ὑποβαλλόμεναι τροπολογίαι ἤθελον καταστήσει τὴν διάταξιν καὶ ἀδικωτέραν, καὶ ἐντελῶς ἄσκοπον, καὶ ματαίαν.

§57ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας παραπονεῖται, ὅτι ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα μόνον διὰ τοὺς κατοίκους τῶν πεδινῶν μερῶν, καὶ ὅτι ἀφίνομεν τοὺς δυστυχεῖς ποιμένας τῆς Ἀκαρνανίας εἰς τὴν σκληρότητα τοῦ νόμου. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι αἱ πεδιναὶ ἐπαρχίαι ἔχουσι κτηνοτροφίαν, καὶ ἐξίσου ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῆς κτηνοτροφίας, καθὼς καὶ ὑπὲρ τῆς γεωργίας· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἁρμόζον νὰ ῥίπτηται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς παράπονον μεταξὺ ἐπαρχιῶν καὶ ἐπαρχιῶν. Ὁ κ. συνάδελφος παραπονεῖται, διότι ἀφίνομεν τοὺς δυστυχεῖς ποιμένας τῆς Εὐρυτανίας νὰ πληρόνωσι τὸ 20%, καὶ ἐνδιαφερόμεθα μόνον περὶ τῶν πεδινῶν μερῶν· αὐταὶ αἱ διακρίσεις δὲν περιποιοῦσι τιμὴν εἰς τοὺς λέγοντας. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα· ὁ κ. συνάδελφος λέγει, ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ περιπλέξωμεν τὰ πράγματα, καὶ ὅτι θέλομεν νὰ ἐξαπατήσωμεν τὴν Βουλήν, ζητοῦντες τὴν τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου. Δὲν εἶναι ἀληθές. Τὸ ἀληθὲς εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξαν οἱ προλαλήσαντες, ὅτι ὁ δηλωτὴς ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν εὑρίσκεται εἰς παντελῆ ἀδυναμίαν νὰ πληρώσῃ, καὶ οὐχὶ ἐκ στρεψοδικίας· πολλοὶ παρητήθησαν ἐπισήμως τῆς δηλώσεως, καὶ ἐπέδωκαν τὴν δήλωσίν των διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, ὅτι παραιτοῦνται τῆς δηλωθείσης ἐθνικῆς γῆς, καὶ ὤφειλεν ὁ ἔφορος νὰ τοὺς διαγράψῃ ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ὀφειλετῶν, καὶ ἐν τούτοις εὑρίσκονται ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ πολλὰ συνεχῆ ἔτη, ὡς ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, ἐξ αἰτίας δόσεων ἐθνικῶν γαιῶν. Πῶς θέλετε νὰ καταλογίσητε εἰς αὐτοὺς ἀμέλειαν, ἢ δυστροπίαν, καὶ νὰ τοὺς ἐπιβαρύνητε μὲ πρόσθετον φόρον 20%, ἀφοῦ εὑρίσκονται ἐν ἀδυναμίᾳ; Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ ἐδήλωσαν ἐθνικὰς γαίας ὡς κάτοχοι, εὑρίσκονται ἀπέναντι ἑτέρων δηλωτῶν μὴ κατόχων, καὶ αὐτοὶ οἱ μὴ κάτοχοι εὑρίσκονται μετὰ τῶν πρώτων εἰς δίκην περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀγροῦ, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσωσι τὰς ἐτησίας δόσεις πρὸς τὸ Δημόσιον, λόγῳ τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν. Ἐὰν τούτους ἐπιβαρύνωμεν μὲ πρόσθετον φόρον 20%, θέλομεν πράξει ἀδικίαν καὶ φοβερὰν καταπίεσιν. Ἐὰν, Κύριοι, ὑποχρεωθῶσιν ἅπαντες οὗτοι οἱ δηλωταὶ τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου ἀγροῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει δίκη ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, νὰ πληρώσωσι τὸ 20%, δὲν θὰ ἀδικηθῶσιν ἅπαντες οἱ ἄλλοι, πλὴν τοῦ ἑνὸς, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀπομείνῃ μετὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος τὸ κτῆμα; Θεωρεῖτε δίκαιον τοῦτο; σᾶς ἐρωτῶ· πῶς θέλετε δικαιολογήσει τὴν ψῆφόν σας, Κύριοι, καὶ πῶς θὰ ἐπανίδητε τοὺς ἐκλογεῖς σας, οὕτως ἠδικημένους; Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας βεβαίως δὲν ἔχει ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του ἐθνικὰς γαίας· αἶγας ἔχει μόνον καὶ πρόβατα, καὶ δὲν ἐνδιαφέρεται πολὺ διὰ τὴν δυστυχῆ γεωργικὴν τάξιν, ἀλλ’ ἐνδιαφέρεται μόνον ὑπὲρ τῶν συνεπαρχιωτῶν του κτηνοτρόφων.

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκ τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περὶ τῶν δηλωτῶν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων, νομίζω, ὅτι ἄξιαι παρατηρήσεως καὶ προσοχῆς εἶναι αἱ ἀφορῶσαι εἰς τοὺς μὴ κατόχους. Τῷ ὄντι, μοὶ φαίνεται ἄδικον, οἱ ἁπλοῖ δηλωταί, οἱ μὴ κατέχοντες, ὀφείλοντες ὅμως κατὰ τὸν νόμον νὰ πληρώσωσι τὰς δόσεις, νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ καταβάλωσι καὶ τὸ πρόσθετον τέλος, κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διὰ τὴν καθυστέρησιν χρημάτων μὴ ὀφειλομένων. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἄλλους δηλωτὰς, τοὺς κατέχοντας καὶ νεμομένους, αὐτοὶ, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαλλακτέοι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὸ πρᾶγμα προσθέτοντες τὰς λέξεις: «γαιῶν κατεχομένων».

§59ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς θ’ ἀποδειχθῇ, ὅτι κατέχονται; Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον.

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ οὕτω ἡ τροπολογία νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς. «Πάντες οἱ ἄμεσοι καὶ ἔμμεσοι φόροι, τὸ μίσθωμα πλὴν τοῦ τιμήματος τῶν δηλωθεισῶν καὶ παραχωρηθεισῶν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν, καὶ κτημάτων μὴ κατεχομένων.» Ἐξαιροῦνται τότε οἱ ἁπλοῖ δηλωταὶ, οἱ μὴ κατέχοντες.

§61ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι, οἱαδήποτε τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου οὐδὲν θὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα, διότι τὸ ἄρθρον δὲν ἐμελετήθη σαφῶς. Ἐὰν ἐμελετᾶτο ἀκριβῶς, ἤθελον ἴδει οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη οὐδεμιᾶς τροπολογίας. Τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Χαλκιόπουλος, βεβαίως δὲν θὰ συμβαίνωσι, διότι ὑπάρχει λέξις παραχωρηθεισῶν· ἅμα δὲ ὁ δηλώσας λάβῃ τὸ παραχωρητήριον, εἶναι καὶ κάτοχος.

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχετε λάθος· ἐνταῦθα ἔγκειται τὸ κακὸν, ὅτι λαμβάνουσι πολλοὶ πολλὰ παραχωρητήρια διὰ τὸ αὐτὸ κτῆμα.

§63ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§64ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ ὑπάρχῃ τὸ σύστημα, τοῦ νὰ γίνωνται αὐταὶ αἱ παρεξηγήσεις καὶ τὰ σχόλια εἰς τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον προτείνεται ἢ τοῦτο, ἢ ἐκεῖνο, μολονότι ἐπὶ τοῦ προκειμένου δέν με πειράζει, ὅτι ἐγένετο τοιαύτη παρατήρησις, διότι ἔσχον μίαν διαφώτισιν περὶ τῶν αἰτίων, διὰ τὰ ὁποῖα προτείνει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Χαλκιόπουλος, ὅ,τι ἐπρότεινεν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἀδιάφορος πρὸς τοὺς δηλωτὰς γαιῶν, διότι εἰς τὴν Εὐρυτανίαν οἱ κάτοικοι ἔχουσι μόνον ζῶα, καὶ δὲν ἔχουσι γαίας ἐθνικάς· τοιουτοτρόπως ἐδήλωσε, νομίζω, τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον αὐτὸς δὲν εἶναι ἀδιάφορος. Εἰς τὴν ἰδικήν του ἐπαρχίαν ὑπάρχουσι δηλωταὶ γαιῶν, καὶ πιθανὸν νὰ ἦναι καὶ ὁ ἴδιος, καὶ ἑπομένως αὐτὸς δὲν εἶναι ἀδιάφορος, ἐγὼ δὲ, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἐν Εὐρυτανίᾳ δὲν ὑπάρχουσι δηλωταὶ γαιῶν, εἶμαι ἀδιάφορος. Ὁμολογῶ, ἐν τούτοις, Κύριοι, ὅτι καὶ ἐν Εὐρυτανίᾳ ὑπάρχουσί τινες, ὄχι βεβαίως ὅσοι ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, μεταξὺ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἦναι καὶ ὁ ἴδιος, ἀλλὰ ὑπάρχουσί τινες δηλωταὶ ἐθνικῶν γαιῶν.

§65ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι.

§66ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐν Αἰτωλοακαρνανίᾳ, εἰς ἣν ἀνήκομεν ἤδη, ὑπάρχουσι βεβαίως πολλαὶ γαῖαι, καὶ πολλοὶ δηλωταὶ ἐθνικῶν γαιῶν. Δὲν ἔχω λοιπὸν, Κύριοι, ἀφορμὰς νὰ ἔχω τὸ αἴσθημα τῆς ζηλοτυπίας, ὡς ὑπέθεσεν ὁ κ. Ῥάλλης· οὔτε ἐπαρχιακῆς, οὕτως εἰπεῖν, ζηλοτυπίας ἀφορμὰς ἔχω, ἀλλ’ οὔτε καὶ προσωπικῆς. Δὲν συνέπεσε νὰ ἔχω κατὰ τῶν κατεχόντων μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν προσωπικὰς ἀφορμὰς ζηλοτυπίας, διότι βέβαια δὲν σημαίνει, ἐὰν δὲν ἔχῃ τις τὸ εὐτύχημα νὰ ἦναι κάτοχος ἐκτάσεων ἐθνικῶν γαιῶν, ὅταν συνέπεσε νὰ ἔχῃ ἀνέκαθεν ἐκτάσεις ἄλλων γαιῶν. Ἐὰν δὲ ἀνέφερον ὡς παράδειγμα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς κατωτέραν θέσιν τὸν ποιμένα τῆς Εὐρυτανίας, τὸ ἀνέφερον, ὄχι διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἐνδιαφέρομαι περὶ μόνον τῶν ποιμένων καὶ τῶν ἄλλων φορολογουμένων τῆς Εὐρυτανίας, — διότι ποιμένες, καὶ ἄλλοι πτωχοὶ φορολογούμενοι ὑπάρχουσιν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ Κράτους — ἀλλὰ διότι ἴσως θὰ ἐσκανδαλίζετο ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος, ἐὰν ὡμίλουν περὶ δυστυχίας ποιμένων καὶ φορολογουμένων τῆς ἐπαρχίας του. Ἐννοῶ τὴν ἔποψιν ἐκείνην ὡς σπουδαίαν, τὴν ἔποψιν τῆς ἀναδρομικῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία δύναται νὰ θεωρηθῇ πραγματοποιουμένη κατὰ τῶν δηλωτῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, πρόκειται περὶ ἀναδρομικῆς δυνάμεως ἐνταῦθα, περὶ ὀπισθενεργείας; Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον τοῦτο, διότι δὲν πρόκειται περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀρχικῶν συμφωνιῶν, πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ τὸ πρόσθετον τέλος κατὰ τῆς ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐφεξῆς γενησομένης παραβάσεως, δηλαδὴ τῆς ἐφεξῆς καθυστερήσεως. Τὸ Δημόσιον λέγει: μοὶ ὀφείλετε ὁπωσδήποτε ἓν ποσὸν χρηματικὸν, θέλω νὰ σᾶς ἐξαναγκάσω νὰ μὲ πληρώσητε, καὶ σᾶς ἐξαναγκάζω διὰ τοῦ τέλους τούτου. Βεβαίως τοῦτο εἶναι παράλογον, ἐναντίον τῶν κοινῶν ἀρχῶν τοῦ Δικαίου, ὄχι λόγῳ τῆς ὀπισθενεργείας, ἀλλὰ λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλληται ποινὴ πρὸς ἀπότισιν ἑνὸς χρέους. Ἀλλὰ, Κύριοι, λέγων ταῦτα, μήπως ἀμφισβητῶ ἐγὼ, ὅτι καὶ οἱ δηλωταὶ ἐθνικῶν γαιῶν, ἐπίσης καὶ οὗτοι θὰ ἀδικῶνται, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι φορολογούμενοι; Ποίαν ἐγὼ ἐκφράζω κυρίως ἰδέαν; Ἡ ἰδέα, ἡ δεσπόζουσα εἰς τὴν πρότασίν μου, εἶναι, ὅτι καθ’ ὁλοκληρίαν πρέπει νὰ πέσῃ τὸ τέλος αὐτὸ, τὸ ἐπιβαλλόμενον διὰ τοῦ νόμου. Τώρα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας βουλευτὴς μοὶ παρέστησεν ἄλλην ἔποψιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν δεικνύω πολλὴν προθυμίαν, ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ τις καὶ συμβιβασμόν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἠδυνάμην νὰ ἐπιδιώξω νὰ ἔλθω καὶ ἐγὼ εἰς ἕνα συμβιβασμὸν μετὰ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, οἱ ὁποῖοι συνεκινήθησαν μόνον διὰ τὰ δεινοπαθήματα τῶν δηλωτῶν ἐθνικῶν γαιῶν· λοιπὸν ἠδυνάμην νὰ ἐλπίσω καὶ ἐγὼ, ὅτι δύνανται καὶ αὐτοὶ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ συμβιβασμοῦ, νὰ προβῶσιν ὀλίγον εἰς τὰ φιλανθρωπικά των αἰσθήματα, καὶ νὰ συμβιβασθῶμεν ἐντελῶς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὀπισθενέργειαν, μήπως δὲν θὰ ὑπάρχῃ καὶ κατὰ τῶν ἄλλων φορολογουμένων κατὰ τὸ ἄρθρον 8; Ὑπάρχουσι ἄλλοι φορολογούμενοι, τῶν ὁποίων ἡ σχέσις πρὸς τὸ Δημόσιον πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου ἐγεννήθη ἤδη, καὶ ἰδοὺ, ὅτι ὁ νόμος θὰ ἐπιβάλῃ καὶ κατ’ αὐτῶν τὸ πρόσθετον τέλος.

§67ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοὺς δηλωτὰς ἐθνικῶν γαιῶν συμβαίνει τι, τὸ ὁποῖον περιπλέκει σπουδαίως, καὶ ὁ κ. Χαλκιόπουλος δὲν τὸ ἀνέπτυξεν, διότι ἴσως δὲν συμβαίνει εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Ὡς γνωρίζετε, αἱ γαῖαι διαιροῦνται εἰς τοποθεσίας, καὶ ἀναλόγως τῆς ποιότητος τῶν γαιῶν ἐτέθη καὶ ἡ τιμὴ αὐτῶν. Πολλῶν δηλωτῶν γαιῶν τὰς γαίας, ἀντὶ νὰ τὰς κατατάξωσιν εἰς τὴν γʹ. ποιότητα, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγονται, καὶ ἐκτιμηθῶσιν 25 δραχμὰς, τὰς κατέταξαν εἰς τὴν αʹ, ὅπου ἔχουσι 400 δρ., καὶ ἐξεδόθησαν τὰ παραχωρητήρια, καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐχρεώθησαν. Τρέχουσιν εἰς τὰ δικαστήρια, κάμνουν ἀναφορὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ζητοῦσι νὰ διορθωθῇ, καὶ δὲν κατορθόνουσι νὰ διορθωθῇ. Καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ὑπάγει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ πρόσθετον τέλος; Δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία ἐξαίρεσις; Καὶ παρακαλῶ νὰ διασαφήσῃ, ἐὰν τοὺς ὑπάγῃ καὶ αὐτοὺς εἰς τὸ πρόσθετον τέλος.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν διασάφησιν θέλω ζητήσει ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τὴν αʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου τούτου, πάντα τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα διαλαμβάνονται ἐν αὐτῷ, ἐὰν δὲν πληρωθῶσι μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου, ὑποβάλλονται εἰς πρόσθετον τέλος 20%, καὶ εἰς τόκον ὑπερημερίας 8%. Ἀλλ’ ἐκ τῶν χρεῶν τούτων ἄλλα μὲν, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ὑποβάλλονται εἰς τόκον ὑπερημερίας, καὶ ἄλλα δὲν ὑποβάλλονται. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν Οἰκονομικῶν: ὅσα ὑποβάλλονται εἰς τόκον ὑπερημερίας, ὁριζόμενον ἀπὸ τοὺς σχετικοὺς νόμους, ὑπόκεινται, ἐκτὸς τοῦ τόκου ἐκείνου, καὶ εἰς τὸν τόκον τῶν 8%;

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ γʹ. ἐδάφιον πραγματεύεται περὶ τῆς περιπτώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφορᾷ ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας. Κατὰ τὸ γʹ. ἐδάφιον, ἐκεῖνοι, οἵτινες, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ὑπόκεινται εἰς πληρωμὴν τόκου ὑπερημερίας, θέλουσι πληρώσει τὸν τόκον τοῦτον μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου, ἐὰν πρὸ τῆς 31 Ἰανουαρίου ἐγένετο ἡ πληρωμή, ἐὰν ὅμως δὲν ἐγένετο ἡ πληρωμὴ πρὸ τῆς 31 Ἰανουαρίου, θὰ ἐφαρμοσθῇ τότε ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου πρώτου, καὶ ἑπομένως θὰ πληρόνηται μόνον εἷς τόκος ὑπερημερίας, τὸ 8%.

§70ΤΖΑΝΕΣ. Ἐν Καλάμαις, καὶ εἰς τὴν παραλίαν τῶν Καλαμῶν τὸ Δημόσιον ἐξεποίησεν οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα σήμερον δὲν ὑπάρχουσι, διότι ἕνεκα τῶν τρικυμιῶν κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ κύματος· ἐξεποιήθησαν, ἵνα πληρωθῶσι κατὰ δόσεις. Εἴς τινα τούτων οἱ ἀγορασταὶ ἔκαμαν οἰκοδομὰς, ἀλλὰ καὶ τὰς οἰκοδομὰς ἐκείνας τὰς κατέστρεψεν ἡ τρικυμία. Ἤδη ζητοῦνται νὰ καταβάλωσι τὰς δόσεις· τὸ Δημόσιον λέγει, ὅτι δὲν ἔχω νὰ σοὶ ἐπιστρέψω τὸ τίμημα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἔχῃς καὶ τὸ οἰκόπεδον, διότι δὲν ὑπάρχει. Τώρα ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς πρὸς τὰς ὀφειλομένας δόσεις, θὰ ὑπόκεινται εἰς τὴν αὐτὴν καταδίωξιν, τὴν ὁποίαν λέγει τὸ ἄρθρον; Βλέπετε, εἶναι πολὺ σπουδαῖον, καὶ πρέπει νὰ τὸ μάθωμεν, διότι εἶναι ὑπὲρ τοὺς 100, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν τοιαῦτα οἰκόπεδα, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ὅπως καὶ ἄλλαι πολλαὶ ὁμοίας φύσεως, δὲν ἀφορᾷ ἰδίως εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ προσθέτου τέλους 20% καὶ τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας 8%, ἀλλ’ εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν κυρίαν πληρωμήν. Ἐὰν ἔχωσι τὰ πράγματα, ὡς ἐξετέθησαν, καὶ βεβαίως ἔχουσιν οὕτω, ἀφοῦ τὸ λέγει ὁ κ. βουλευτὴς, τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ὀφειλέται οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος, καὶ περὶ τούτου πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, καὶ οὐχὶ ὅπως θεωρηθῶσι μὲν ὡς ὀφειλέται, ἀλλὰ μὴ πληρώσωσι τὸ 20% καὶ τὸ 8%. Εἰς οὐδὲν τοὺς ὠφελεῖ, ἐὰν τοὺς ἀπαλλάξωμεν τῆς ποινικῆς ῥήτρας, καὶ τοὺς ἔχωμεν ὑποχρέους εἰς τὴν κυρίαν πληρωμήν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρεῖς εἶναι αἱ προταθεῖσαι τροπολογίαι. Ἡ πρώτη εἶναι τοῦ κ. Χατζοπούλου, τοῦ νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ 20%. Δευτέρα εἶναι ἡ τῶν κκ. Γεροκωστοπούλου, Ῥάλλη καὶ Φωτήλα. (Ἀναγινώσκει). «Πάντες οἱ ἔμμεσοι φόροι, τὸ μίσθωμα τῶν ἐνοικιασθεισῶν ἐθνικῶν ἢ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν, φυτειῶν, κτημάτων, πραγμάτων, ἢ οἱωνδήποτε δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, ἐὰν δὲν πληρωθῶσι μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους, εἰς ὅ ἀνήκουσιν, ὑπόκεινται εἰς πρόσθετον τέλος 5% καὶ εἰς τόκον ὑπερημερίας πρὸς 8%, ἀπὸ τῆς κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἢ τὰς συμφωνίας, ὁριζομένης πρὸς πληρωμὴν ἡμέρας. «Οἱ ἄνω ὀφειλέται, ὧν τὰ χρέη δὲν ἤθελον βεβαιωθῇ εἰς τὸ Ταμεῖον μέχρι τέλους Ἰανουαρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους, εἰς ὃ ἀνήκουσιν, ὑπόκεινται εἰς πληρωμὴν τόκου ὑπερημερίας, ἐὰν δὲν πληρώσωσι τὰ ὀφειλόμενα ἐντὸς τοῦ ἑπομένου μηνὸς, ἀπὸ τῆς πρὸς τὴν δημοτικὴν Ἀρχὴν ἀποστολῆς τῆς γενικῆς, ἢ τῆς κοινοποιήσεως τῆς εἰδικῆς προσκλήσεως τοῦ ταμίου.» Τρίτη εἶναι ἡ τοῦ κ. Χαλκιοπούλου. (Ἀναγινώσκει). «Πάντες οἱ ἄμεσοι, ἢ ἔμμεσοι φόροι, τὸ μίσθωμα ἐνοικιασθεισῶν ἐθνικῶν, ἢ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν, φυτειῶν, κτημάτων, πραγμάτων, ἢ οἱωνδήποτε δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, πλὴν τοῦ τιμήματος παραχωρηθεισῶν καὶ δηλωθεισῶν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, ἐὰν δὲν πληρωθῶσι μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους, εἰς ὃ ἀνήκουσιν, ὑπόκεινται εἰς πρόσθετον τέλος 10% καὶ εἰς τόκον ὑπερημερίας πρὸς 8% ἀπὸ τῆς κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἢ τὰς συμφωνίας, ὁριζομένης πρὸς πληρωμὴν ἡμέρας.» Θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χαλκιοπούλου. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Ὁμοίως ἀπεῤῥίφθη ἡ τροπολογία τῶν κ. κ. Γεροκωστοπούλου, Ῥάλλη καὶ Φωτήλα, ὡς καὶ ἡ τοῦ κ. Χατζοπούλου).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται τὸ ἄρθρον.

§74ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Κύριε Πρόεδρε.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ τροπολογίαι, αἱ ὑποβληθεῖσαι καὶ ψηφισθεῖσαι, ἀφεώρων εἰς τὴν ά παράγραφον τοῦ ἄρθρου. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν βʹ παράγραφον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ά καὶ βʹ ἔχετε σεῖς.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἔχετε εἰς τὴν τροπολογίαν σας, ἡ ὁποία λέγει: τροπολογία τῆς ά καὶ βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2ου.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔγινε συζήτησις, ἀλλ’ ἀδιάφορον.

§80ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἄρθρον.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 15.

§82ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Χαλκιοπούλου (θόρυβος).

§83ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγένετο σύγχυσις. Ἀφοῦ ἐψήφισαν δι’ ἀναστάσεως, τώρα ἐνεθυμήθησαν οἱ Κύριοι νὰ ζητήσωσιν ὀνομαστικὴν κλῆσιν ἐπὶ τῆς ἀποῤῥιφθείσης ἤδη τροπολογίας τοῦ κ. Χαλκιοπούλου.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἄρθρον ἤδη.

§85ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, διατὶ δὲν θέλετε τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Γραφεῖον ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν ζητοῦσι ταύτην 15, καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τοιαύτην ψηφοφορίαν.

§87ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴμεθα· ἰδού. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι, λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κκ. Ν. Καλογεροπούλου καὶ Θ. Κανάρη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας.)

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 94, ἐξ ὧν 73 ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου καὶ 21 κατ’ αὐτοῦ. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἔχει.

§90ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 3.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 προτείνω νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις «κατοικοῦσιν», ὥστε νὰ περιορισθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου εἰς μόνα τὰ καταστήματα, ἐν οἷς ἐξασκοῦσι τὸ ἐπάγγελμα οἱ ἐπιτηδευματίαι· νὰ μείνῃ δὲ μόνον, «ἐν οἷς ἀσκοῦσι». Προσέτι δὲ, ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου νὰ προστεθῇ: «ἡ δήλωσις αὕτη καὶ τὸ ἐπιδοτήριον τοῦ κλητῆρος συντάσσονται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου». (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον, ὅπως ἐτροποποιήθη).

§92ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου περιελήφθη μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν ἀρτιότητα τοῦ ἄρθρου· σπουδαιότητα πραγματικὴν δὲν ἔχει. Διότι τὸ πρῶτον ἐδάφιον λέγει, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας ὀφείλει νὰ ἀνακοινώσῃ καὶ δήλωσιν τοὐλάχιστον ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως, ἔπρεπεν ἄρα νὰ περιληφθῇ διάταξις, διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς μισθώσεως, ἐπὶ διορίᾳ βραχυτέρᾳ τοῦ μηνὸς, καίτοι τοιαύτη περίπτωσις θὰ παρουσιασθῇ σπανιώτατα· ἀλλὰ τὸ ἄρθρον δὲν θὰ ἦτο ἄρτιον, ἐὰν ἄφινεν ἀκανόνιστα τὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ἐγίνετο ἡ δήλωσις, ὅταν ἐπὶ χρόνον ἐλάσσονα τοῦ μηνὸς ἦναι μεμισθωμένον τὸ οἴκημα. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐνδιατρίψω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§94ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§95ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ ἦτο εὐνόητον, ἂν πράγματι ἐκρατοῦντο εἰς τὰς φυλακὰς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκ δυστροπίας ἀρνοῦνται νὰ ἀποτίσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον τὰς ὀφειλάς των ἐκ τῶν δικαστικῶν ἐξόδων. Ἀλλ’ εἶναι ἀποδεδειγμένον, καὶ ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὡς ἐξασκοῦντες τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα, ὅτι πολλάκις ἐξέρχονται τῶν φυλακῶν ἄνθρωποι, οἵτινες καταντῶσι πραγματικῶς ἐρείπια, ὡς ἐπίσης ἐρείπια εὑρίσκουσιν, ἐξερχόμενοι τῆς οἰκογενείας, καὶ τὴν περιουσίαν των. Ὁ νόμος ὅμως εἶναι πολὺ αὐστηρὸς, ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει νὰ δίδηται πιστοποιητικὸν πρὸς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἔχει, ἔστω καὶ ἕνα πιστόλιον, μίαν ἀξίνην, ἢ ἓν ἐλεεινὸν τεμάχιον γῆς, μὴ ἔχον οὐδεμίαν ἀξίαν. Καὶ διὰ τοῦτο καλὸν ἤθελεν εἶσθαι, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς δεχθῇ τοὐλάχιστον, νὰ ὁρίσῃ ἓν ἐξ εἰσοδήματος περιουσίας ποσὸν, νὰ δεχθῇ δηλονότι, ὅτι δίδεται πιστοποιητικὸν πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει περιουσίαν 2,000 ἢ 1000 δραχμῶν. Τί θ’ ἀναμείνωμεν ἐξ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος, ἐξερχόμενος τῶν φυλακῶν, εὑρίσκει ἐνώπιόν του κατεστραμμένην οἰκογένειαν, περιουσίαν μὴ ὑπάρχουσαν, τοὺς βόας καὶ τὰ κτήνη πωληθέντα, τὴν οἰκογένειάν του ἐπαιτοῦσαν; Τοιαῦτα καθ’ ἑκάστην συναντῶμεν, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα ἐξ Ἀμερικῆς, ἢ Ἰαπωνίας, διὰ νὰ μὴ γνωρίζωμεν τὴν κατάστασιν τῶν συμπολιτῶν μας. Νομίζω τέλος πάντων, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τοιοῦτος ἄνθρωπος δυστροπεῖ, μὴ θέλων νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ χρέος, τὸ ἐκ τῶν ποινικῶν ἐξόδων προερχόμενον· ἀδυναμία ἀπόλυτος ὑπάρχει, ἐν περιπτώσει τοιαύτῃ. Παρακαλῶ τέλος τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ ὁρίσῃ, ὡς εἶπον, περιουσίαν τινὰ, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζόμενον τὸ Δημόσιον, νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπότισιν τοῦ πρὸς αὐτὸ χρέους.

§96ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἐπανέρχεται ὁ παλαιὸς νόμος ἐν ἰσχύϊ, κατὰ τὸν ὁποῖον πιστοποιητικὰ ἀκτημοσύνης λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει μόνον, ὅταν μείνῃ τις ὁλόκληρον χρόνον ἐν ταῖς φυλακαῖς. Νομίζω ὅμως, ὅτι, προκειμένου περὶ μικρῶν ποσῶν, δίκαιον εἶναι νὰ μὴ ἰσχύῃ αὐτὴ ἡ διάταξις, καὶ τὰ πιστοποιητικὰ ἀκτημοσύνης νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν ἀμέσως. Φαντασθῆτε, πόσον σκληρὸν θὰ ἦτο εἰς ἄνθρωπον, καταδικασθέντα εἰς τριῶν ἡμερῶν φυλάκισιν, νὰ μείνῃ 2 μῆνες εἰς τὰς φυλακὰς, διότι δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ τὰ ἔξοδα. Λοιπὸν προτείνω, νὰ λαμβάνωσιν ἀμέσως τὰ πιστοποιητικὰ, προκειμένου περὶ χρέους ὀλιγωτέρου τῶν 100 δραχμῶν,

§97ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι ἤθελον διαπράξει παράλειψιν καθήκοντος, ἂν δὲν ἐλάμβανον καὶ αὖθις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου· καὶ λέγω τοῦτο, διότι καὶ, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου, δικηγορικῶς γνωρίζω τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς τυχὸν ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἐγκαίρως εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἀνήγγειλε τὴν συζήτησιν, ἥτις γίνεται σήμερον, ὅπως προκαλέσῃ ἁρμοδίως τὴν σύνταξιν πινάκων, ἐν οἷς νὰ ἐμφαίνωνται κατ’ ὄνομα, κατὰ Δῆμον καὶ χωρίον, οἱ ὀφειλέται ἐκεῖνοι πρὸς τὸ Δημόσιον, οἵτινες, ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ᾼΣΚΕʹ νόμου, ἀπελύθησαν δυνάμει πιστοποιητικοῦ ἀκτημοσύνης, καὶ τὸ ποσὸν τοῦ χρέους, διὰ ὁποῖον ἕκαστος ἐκρατεῖτο. Ἐζήτησα τοὺς πίνακας τούτους, κ. Πρόεδρε, οὐχὶ ὅπως ἐκ τοῦ πορίσματος αὐτῶν καταρτίσω τὴν γνώμην, ἣν ὀφείλω νὰ ἔχω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου, ἀλλ’ ἵνα καὶ ὑπὸ ἔποψιν ταμιευτικὴν ἦμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ἐὰν ἡ διάταξις, τῆς ὁποίας τὴν κατάργησιν ζητοῦμεν, ἐπηρέασε, καὶ κατὰ πόσον, τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, διὰ νὰ δυνηθῶ ἐντεῦθεν νὰ ἀντλήσω ἐπιχείρημα καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν προσβλέπουσι, παρὰ εἰς τὸν ταμιευτικὸν σκοπὸν, κατὰ τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν ἐν τῇ ζωῇ. Δυστυχῶς, καίτοι οἱ πίνακες οὗτοι δὲν ἦτο δύσκολον νὰ συνταχθῶσι, δὲν συνετάχθησαν· ἠδύναντο οἱ ταμίαι νὰ παραγγελθῶσι καὶ νὰ μᾶς εἴπωσιν, ἀπὸ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1885, ἀφ’ ὅτου κατηργήθη ἡ ἐπαναφερομένη διάταξις, πόσοι ὀφειλέται ἀπηλλάγησαν δυνάμει πιστοποιητικῶν ἀκτημοσύνης καὶ διὰ πόσον ποσόν; Ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ποσοῦ σημαντικοῦ, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνέφαινε κατάχρησιν τῶν πιστοποιητικῶν τῆς ἀκτημοσύνης, ἴσως θὰ ἤμην μετριώτερος ἐν τῇ ἀποκρούσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καίτοι αὕτη ἐρείδεται ἐπὶ τοῦ δικαίου, πρὸς τὸ ὁποῖον ἡ διάταξις ἀντιστρατεύεται. Εἶπον καὶ ἄλλοτε, καὶ ἐπαναλαμβάνω· ἂν ἀποβλέπωμεν, ὅταν ψηφίζωμεν νόμους, μόνον εἰς τὴν ἔποψιν τὴν ταμιευτικὴν, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ εὕρωμεν καὶ ἄλλας διατάξεις, ἐντονώτερον συντελούσας πρὸς εὐόδωσιν τοῦ σκοποῦ τούτου. Βεβαίως διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἡ σκληρότης δὲν ἔχει ἐξαντληθῆ ἐντελῶς, καὶ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα σκληρότερα μέσα, ὅπως ἀναγκάσωμεν καὶ τοὺς μὴ ἔχοντας νὰ μᾶς πληρώσωσιν, ὅπως ἀναγκάσωμεν λέγω τοὺς πολίτας, καὶ τὸν ἄρτον νὰ ἐξαγάγωσιν ἀπὸ τὸ στόμα αὐτῶν καὶ δώσωσιν εἰς τὸ Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον φαίνεται δὲν ἐννοεῖ τὸν προορισμόν του, ὡσὰν τὸ Δημόσιον νὰ ἦτο ἐχθρικὸν καὶ ξένον πρὸς τοὺς πολίτας, ἐνῷ τὸ Δημόσιον ἐκπροσωπεῖ αὐτοὺς τοὺς πολίτας, τὴν ὁλομέλειαν τῆς Πολιτείας, πρὸς ἧς τὴν εὐημερίαν συνέστηκε. Ψηφίζομεν λοιπὸν νόμους κατὰ τῶν πολιτῶν ὡς τρίτων, ὡς νὰ μὴ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐν δικαιοσύνῃ τὸ δυνατὸν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν πρὸς τὴν Πολιτείαν χρεῶν των ἄνευ ἐξοντώσεως αὐτῶν. Μετὰ τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, ἃς μετὰ πεποιθήσεως εἰλικρινοῦς ὑποβάλλω πρὸς τὴν Βουλὴν, λέγω, ὅτι εἰς τὰς ὀλίγας αὐτὰς γραμμὰς, τὰς ὡρισμένως τρεῖς τοῦ νομοσχεδίου, ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, καὶ βεβαίως τὸ ἔχει ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι περιέχεται ἡ κατάργησις τῆς διατάξεως, ἥτις ἐνομοθετήθη τὸ 1885. Τὸ ἄρθρον 4, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἔχει ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀποκαταστάσεως ἐκ νέου εἰς τοὺς Κώδικας ἡμῶν τῆς καταργηθείσης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ᾼΡΝΓʹ. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ ἐπαναφέρωμεν. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ᾼΡΝΓʹ νόμου). Ὥστε δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου ἐκ δικαστικῶν ἐξόδων, προερχομένων ἐκ καταδίκης ἐπὶ κακουργήματι, πλημμελήματι ἢ πταίσματι, ἀλλὰ πρόκειται περὶ διαφόρων ἐκ πολλῶν αἰτιῶν ὀφειλετῶν, περὶ κατηγορίας λέγω μεγάλης χρεωστῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, εἴτε ἐκ δικαστικῶν ἐξόδων, εἴτε ἐξ ἄλλων ποικίλων λόγων. Οἱ ὀφειλέται δὲ οὗτοι ὁρίζονται εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ΑΡΝΓʹ νόμου. Ἐν πρώτοις λοιπὸν ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἐπαναφέρομεν, διότι πρόκειται νὰ ἀνανομοθετήσωμεν τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ΑΡΝΓʹ νόμου, τὸ καταργηθέν· τὸ ἄρθρον δὲ τοῦτο ἀποβλέπει εἰς πληθὺν, ἐπαναλαμβάνω, ὀφειλετῶν· ἡ εὐρύτης τῆς ἐκφράσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ αὐτοῦ νόμου, λέγοντος, «καὶ ἄλλων δημοσίων χρεῶν», εἶναι λίαν ἐλαστικὴ, δυναμένη εἰς τὴν πρακτικὴν τῶν ταμιῶν νὰ λάβῃ ἐπέκτασιν, καὶ νὰ εὐρυνθῇ ὁ κύκλος τῶν ὀφειλετῶν, τοὺς ὁποίους περιλαμβάνει ὁ νόμος. Τώρα, κ. Πρόεδρε, πρέπει καὶ πάλιν νὰ σκεφθῶμεν, τί τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ΑΣΚΕʹ νόμου τοῦ 1885 ἐνομοθέτησε, καὶ τὸ ὁποῖον σπεύδομεν ἐπὶ τῇ πρώτῃ εὐκαιρίᾳ νὰ καταργήσωμεν. Τὸ ἄρθρον 2 δὲν ἐνομοθέτησεν ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον, ὡς ἤθελέ τις ὑπολάβῃ, νέαν τινὰ διάταξιν, δι’ ἧς νὰ ἐπέρχηται χαλάρωσις εἰς τὰς εἰσπράξεις, ἀλλὰ μόνον κατήργησε τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1884, ἥτις οὐδέποτε ὑπῆρξεν εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς Κώδικας ἀπὸ τοῦ 1833, τὴν κατήργησε δὲ μεθ’ ἑνὸς ἔτους ἐφαρμογὴν, καταδείξασαν τὸ ἐπαχθὲς καὶ ἀνήκεστον, τὸ ὁποῖον ἡ διάταξις περιέκλειε. Καὶ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα ὀφειλέτου ἐκ δικαστικῶν ἐξόδων. Εἷς ἄνθρωπος ὕβρισεν ἢ ἤκισεν ἕνα ἄλλον, ἢ ὑπέπεσεν εἰς ἓν τῶν πλημμελημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων βρίθει ὁ Ποινικὸς Κῶδιξ,—εἰς τὴν διάπραξιν δὲ πολλῶν ἐξ αὐτῶν ὑποκείμεθα πάντες, ὡς ἄνθρωποι.—Ὁ συμπολίτης μας οὗτος καταδικάζεται εἰς πέντε ἡμερῶν φυλάκισιν, εἰσέρχεται εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἐκτίει τὴν ποινήν του. Ὁ δεσμοφύλαξ δὲν τοῦ ἐπιτρέπει τὴν ἔξοδον, λέγων· «θὰ πληρώσῃς 100 δραχμὰς, τὰ δικαστικὰ ἔξοδα, ἄλλως, θὰ καθήσῃς μέσα.—Εἶμαι πτωχὸς, ἀπαντᾷ ὁ ἐν φυλακῇ, δὲν ἔχω κινητὴν ἢ ἀκίνητον περιουσίαν, δὲν ἔχω τίποτε· εἶμαι εἷς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κάθημαι εἰς ἓν δωμάτιον καὶ πληρόνω 8 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ ζῶ ἀπὸ τὸ ἡμερομίσθιόν μου.—Νὰ μοῦ τὸ ἀποδείξῃς, λέγει ὁ νόμος, φέρων πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου, ὅστις ὑπ’ εὐθύνην του νὰ ὁμολογῇ, ὅτι δὲν ἔχεις περιουσίαν». Φέρει ὁ ὀφειλέτης πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου, ἀποδεικνύον, ὅτι δὲν ἔχει τίποτε. Ἐν τούτοις ὁ νομοθέτης τοῦ ἄρθρου 4, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, ἀπαντᾷ· «τέλος πάντων ἐπείσθην, ὅτι εἶσαι πτωχὸς, ἐν τούτοις πρέπει νὰ καθήσῃς 2 μῆνας εἰς τὰς φυλακάς.» Σᾶς ἐρωτῶ, ἡ τοιαύτη ἀπάντησις εἶναι δικαία καὶ στηρίζεται εἰς τὴν λογικήν; Καὶ διὰ νὰ ἴδητε τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν ἀνισότητα φανερωτέραν, ὑποθέσατε, ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος συνεδικάσθη μετ’ ἄλλου τὴν αὐτὴν ἡμέραν, ἐπὶ ἄλλῃ πράξει κατηγορουμένου καὶ καταδικασθέντος ὁμοίως εἰς 5 ἡμερῶν φυλάκισιν· ὁ δεύτερος οὗτος εὐπορεῖ καὶ πληρώνει τὰς 100 δραχμὰς, καὶ ἐξέρχεται μετὰ τὰς 5 ἡμέρας· ὁ πτωχὸς, καίπερ ἀποδείξας διὰ τοῦ πιστοποιητικοῦ τὴν πλήρη πενίαν του, θὰ καθήσῃ 2 μῆνας καὶ 5 ἡμέρας. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ πείσητε, ποῦ στηρίζετε αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην; Δι’ αὐτὸ, καὶ τότε, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὸν νόμον ΣΚΕʹ ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως καὶ σήμερον πάλιν ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μου, εἰς ἃς στηριζόμενος λέγω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὸ δίκαιον καὶ εἰς τὴν φιλανθρωπίαν. Γνωρίζω τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους νομοθετοῦμεν ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἐγὼ ἔκαμα τὸ καθῆκόν μου· ἂς πράξῃ καὶ ἡ Βουλὴ, ὅ,τι νομίσῃ δίκαιον.

§98ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον, ὃν ἐπαναφέρομεν ἐν ἰσχύϊ, ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Ὁ νόμος λέγει ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον. Τὸ ἄρθρον 4ον τοῦ νόμου τοῦ 1884, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς ἀνανεοῦται, παραπέμπει εἰς τὸ ἄρθρον 44 τοῦ νόμου τοῦ 1871, ὡς πρὸς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον καταρτίζονται τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἀκτημοσύνης. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 4ον. «Τὰ πιστοποιητικὰ περὶ τῆς ἀκτημοσύνης τῶν εἰς τὸ Δημόσιον ὀφειλετῶν, τὰ ὁποῖα ἐκδίδονται δυνάμει τοῦ ἄρθρου 44 τοῦ ΥΛΣΤʹ νόμου τοῦ 1871, λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει, ἀφοῦ οἱ μὲν ἐκ δικαστικῶν ἐξόδων, προστίμων καὶ χρηματικῶν ποινῶν ὀφειλέται διαμείνωσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς τὸ τρίτον τοῦ χρόνου, ὃν ὁρίζει τὸ ἄρθρον 32 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, οἱ δὲ ἐξ ἄλλης αἰτίας, ἀφοῦ κρατηθῶσιν ἐν ταῖς πολιτικαῖς φυλακαῖς ἐπὶ δύο μῆνας, ἐκτὸς ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς βεβαιώσεως τοῦ χρέους των μετεβίβασαν ὁπωσδήποτε τὴν κινητὴν ἢ ἀκίνητον περιουσίαν των, ὅτε ὑπάγονται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1020 § 7 τῆς Πολιτ. Δικονομίας». Ἴδωμεν, πῶς καταρτίζονται τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἀκτημοσύνης κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1872. Οὗτος ὁ νόμος ἐν ἄρθρῳ 44 ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἀκτημοσύνη εἶναι ἀποδεδειγμένη, ὅταν ὁ Δήμαρχος, ὁ εἰδικὸς πάρεδρος καὶ ὁ ἐφημέριος τοῦ μέρους, ὅπου κατοικεῖ ὁ ὀφειλέτης, πιστοποιήσωσι τοῦτο ἐγγράφως, ἐπικυρωθῶσι δὲ αἱ ὑπογραφαί των ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν διοικητικὴν Ἀρχήν. Ἡ πιστοποίησις αὕτη, βεβαιοῦσα, ὅτι ὁ ὀφειλέτης οὐδαμοῦ τοῦ Κράτους κέκτηται κινητὴν ἢ ἀκίνητον περιουσίαν, ὡς πρὸς τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ τὸν ἐφημέριον θεωρεῖται ὡς ἐνόρκως γενομένη, ἑπομένως οὗτοι ὑπόκεινται εἰς τὰς ἐπιβαλλομένας εἰς τὴν ἐπιορκίαν ποινὰς, ἐὰν ἀνακαλυφθῇ, ὅτι ἐν γνώσει ἐβεβαίωσαν διὰ τῆς ὑπογραφῆς των πράγματα ψευδῆ ὡς ἀληθῆ». Ἡ Διοίκησις οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ἢ ὅπως ἐπικυρώσῃ τὴν ὑπογραφὴν, οὐχὶ ὅπως ἐξετάσῃ τὸ περιεχόμενον. Ἑπομένως, ὅσα ἐῤῥήθησαν, στεροῦνται ὑποστάσεως. Ὡς πρὸς ἑτέραν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἐγένετο δυνατὸν μέχρι σήμερον νὰ συλλεχθῶσι πᾶσαι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησε, διότι ἀπαιτεῖται χρόνος· ἐκεῖνο ὅμως, οὗ χάριν ἐζήτησε τὰς πληροφορίας, εἶναι γνωστὸν καὶ ἦτο γνωστὸν ἀπὸ τῆς ἀναγνώσεως, διότι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου τοῦ 1884 ἐμφαίνονται ἐν τῷ πίνακι τῶν εἰσπράξεων. Ἐκ δικαστικῶν ἐξόδων κατὰ τὸ 1879 εἶχον εἰσπραχθῆ 147,000, κατὰ τὸ 1880, 170,000, κατὰ τὸ 1883, 286,000, κατὰ 1884, ὅτε ἐφηρμόσθη ὁ νόμος, 607,000.

§100ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἔνδειξις, οὐχὶ ἀπόδειξις.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔστω. Ἔχομεν ἔνδειξιν, ἂν μὴ καὶ τὴν ἀπόδειξιν, περὶ τοῦ τελεσφόρου τῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Ὡς πρὸς τὸ νομικὸν μέρος τοῦ νόμου, νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ κανονίζει οὗτος τὰ περὶ τῆς διαμονῆς ἐν τῇ φυλακῇ τοῦ προσωποκρατουμένου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὁ νόμος ἔχει τι τὸ σόλοικον. Ἐξ ἐναντίας θὰ εἶχε τὸ σόλοικον, ἂν ἐκανόνιζεν ἄλλως ἢ κατὰ τὸν Ποινικὸν Νόμον τὰ πράγματα. Ὁ Ποινικὸς Νόμος ὁρίζει, ὅτι ὁ ἄπορος ἀποφυλακίζεται μετὰ ἓν ἔτος, ἂν πρόκειται περὶ κακουργήματος, μετὰ 6 μῆνας, ἂν πρόκειται περὶ πλημμελήματος, καὶ μετὰ 14 ἡμέρας, ἂν πρόκειται περὶ πταίσματος. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου τοῦ 1884 ἀνακτᾷ ἰσχὺν ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον, διότι ἠλαττώσαμεν τὸν χρόνον εἰς τὸ τρίτον. Ὡς πρὸς τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἀκτημοσύνης, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτῆς, παρατηρῶ, ὅτι ὁ κανονισμὸς αὐτῶν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1871.

§102ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸν πίνακα, ὃν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι κατὰ τὸ 1884 ηὔξησαν αἱ εἰσπράξεις, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Πρῶτον, ὅτι ὁ νόμος ΑΡΝΓʹ ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ ἔτους ἐκείνου, καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ εἴσπραξις πλειοτέρων δικαστικῶν ἐξόδων κατὰ τὸ 1884 δὲν ἀποδεικνύει τὴν πρότερον γενομένην κατάχρησιν τῶν πιστοποιητικῶν τῆς ἀκτημοσύνης, ἀλλ’ ἡ αὔξησις δύναται νὰ ἔχῃ καὶ ἕτερον λόγον, οἷον τὴν εἰσαγωγὴν πολλῶν ὑποθέσεων, περὶ ἧς εἶχον ληφθῆ τότε ἔκτακτα μέτρα. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα, πόσα δικαστικὰ ἔξοδα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1884, ἢ κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἐλειτούργει ὁ νόμος ΑΡΝΓʹ, τὸν ὁποῖον θέλουσι νὰ ἐπαναφέρωσιν εἰς τὴν ζωὴν, ἀλλ’ ἤθελον νὰ μάθω, πόσοι ὀφειλέται ἀπελύθησαν συνεπείᾳ πιστοποιητικῶν ἀκτημοσύνης, καὶ διὰ πόσα ποσὰ, ἵνα ἴδωμεν τέλος πάντων, αὐτὰ τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἀκτημοσύνης εἰς τίνα ἀριθμὸν ἀναβαίνουσι, καὶ πόσου ποσοῦ τὴν καθυστέρησιν προὐξένησαν· δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι, ὁ πίναξ, ὃν ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δύναται νὰ ἀποτελῇ ἔνδειξιν, ἀλλ’ οὐδέποτε ἀπόδειξιν. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ συζητοῦμεν, ἐπανερχόμεθα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ποιν. Νόμου, δηλαδὴ εἰς τὸ 1833. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 32 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τῆς προσωποκρατήσεως τῶν ἀκτημόνων, κατηργήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1871, διὰ τοῦ ἄρθρου 44 αὐτοῦ, λέγοντος, ὅτι «ὀφειλέται ἐντελῶς ἀκτήμονες δὲν κρατοῦνται εἰς τὰς φυλακὰς πέραν τῶν 5 ἡμερῶν». Προφανῶς λοιπὸν τὸ βῆμα τῆς προόδου πρὸς τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὀρθὸν τοῦ νόμου τοῦ 1871 σήμερον καταστρέφεται, καὶ ζητοῦσι νὰ ἀντλήσωσιν ἐπιχειρήματα περὶ τοῦ ὀρθοῦ καὶ δικαίου τοῦ νομοσχεδίου των, ἀποδεικνύοντες τοῦτο σύμφωνον μὲ τὸν Ποινικὸν Νόμον τοῦ 1833. Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν λεχθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ὀρθότης τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ οἱ εὐγλωττότεροι ῥήτορες, μεταξὺ τῶν ὁποίων κατατάσσεται καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν θὰ δυνηθῶσί ποτε οὐδένα νὰ πείσωσιν, ὅτι ἡ ἐπικρινομένη διάταξις δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰς στοιχειωδεστέρας ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης. Ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ, ὅ,τι ἐγκρίνῃ.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι τρεῖς τροπολογίαι. Μία εἶναι τοῦ κ. Βαλσαμάκη.

§104ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑποστηρίζεται.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα τοῦ κ. Ῥούφου, προτείνοντος τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχει ἑτέρα τοῦ κ. Μουσούρη, καθ’ ἣν «προκειμένου περὶ χρέους, μὴ ὑπερβαίνοντος τὰς 100 δραχμὰς, τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἀκτημοσύνης λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει, ἅμα τῇ προσαγωγῇ των.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§106ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε δεκαπέντε.

§108ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μοὶ χορηγήσῃ τὴν συνδρομήν της, ἵνα γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις, διότι θέλω νὰ ἐγγραφῇ τὸ ὄνομά μου, ὡς καταψηφίσαντος.

§109ΠΟΛΛΟΙ. Φαίνεται εἰς τὰ πρακτικά.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅ,τι ἔχετε δικαίωμα νὰ κάμητε, κάμετέ το· μὴ ζητῆτε ὅμως νὰ μᾶς ἐπιβληθῆτε.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζετε, ὅτι σᾶς φοβούμεθα; Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, Κύριε Πρόεδρε.

§112ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο ἔνστασις περὶ ἀπαρτίας, καὶ θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος τῶν κκ. βουλευτῶν).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἐβεβαιώθη, ὅτι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, εἶναι καλὸν τώρα νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς προσεχοῦς συνεδριάσεως, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ συνεδριάσωμεν αὔριον.

§116ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν συνήθη ὥραν, Κύριε Πρόεδρε.

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, τὴν 3 μ. μ. (Εἶτα ψηφίζεται δι’ ἀναστάσεως τὸ ἄρθρον 4. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5.)

§119ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν φράσιν ἡμῶν, τῶν ἀντιλεγόντων, ἐπιβάλλουσι τὸ καθῆκον, ὅπως, ὄχι ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, ἀλλὰ γραμμὴν πρὸς γραμμὴν, καὶ, εἰ δυνατὸν, λέξιν πρὸς λέξιν, ἀμυνόμενοι, ἀποκρούσωμεν. Καθῆκον ὑπέρτατον, ἐπιβαλλόμενον ἡμῖν θεωροῦμεν, νὰ πολεμήσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου, ὡς σᾶς εἶπον, ἐπιβάλλονται βάρη, καὶ βάρη βαρύτατα, εἰς τοὺς συμπολίτας μας, τοὺς ὁποίους ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύωμεν. Δὲν ἀρκεῖ, κ. Πρόεδρε, ὁ πόλεμος, ὃν ἄρτι ἐκηρύξαμεν κατὰ τῶν πτωχῶν, ἐπιψηφίσαντες τὸ δρακόντειον κατὰ τῶν ἀκτημόνων νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἀμέσως, ἐκ ταμιευτικῆς βουλιμίας, θέλομεν νὰ ἐπιτεθῶμεν καὶ κατὰ τῶν τιμίων ὀφειλετῶν, τῶν δικαστικῶς ὡς τοιούτων ἀποδεδειγμένων! Δὲν ἤρκεσεν, ὅ,τι ἐπράξαμεν διὰ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου, καταργήσαντες τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἀκτημοσύνης, ἀλλ’ ἤδη θέλομεν νὰ κλείσωμεν τὸ οὖς καὶ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες μᾶς παρουσιάζουσι δικαστικὰς ἀποφάσεις, ἀποδεικνυούσας τὴν ἔντιμον πενίαν των! Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐσκέφθημεν τί πράττομεν; Δὲν τὸ πιστεύω, διότι, ὡς ἐκ τῆς σωρείας τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀλληλοδιαδόχως συζητοῦμεν καὶ ψηφίζομεν, δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν τί ψηφίζομεν. Διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου θέλομεν νὰ καταργήσωμεν τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 687,690 καὶ 693 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀλλ’ ὀλίγοι ἐξ ἡμῶν πιστεύω, ὅτι ἐφροντίσαμεν, ἢ ἐλάβομεν κἄν περιέργειαν, νὰ ἐξετάσωμεν, τί λέγουσιν αὐτὰ τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα καταργοῦμεν. Καταργοῦμεν τέλος πάντων διατάξεις, ὑπαρχούσας ἐν τῇ Πολιτικῇ Δικονομίᾳ, ἥτις ἐφαρμόζεται πρὸ ἐτῶν ἐν Ἑλλάδι. Τί συνέβη καὶ τί τὰ ἄρθρα ταῦτα ἔπραξαν, ὥστε ταύτην τὴν ἑσπέραν, ἢ μᾶλλον ταύτην τὴν νύκτα, νυσταλέως νὰ τὰ καρατομῶμεν, χωρὶς κἂν νὰ γνωρίζωμεν τὸ περιεχόμενον αὐτῶν; Δι’ αὐτὸ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ὅσοι ἔχετε τὴν ἐπιθυμίαν, λελογισμένως νὰ ψηφοφορήσητε, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ ἐν λόγῳ ἄρθρα. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 687 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας). Λοιπὸν πρέπει νὰ καταργηθῇ αὐτὸ τὸ ἄρθρον; Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ Δημόσιον λέγει· «ἀδιαφορῶ ἐγὼ, ἂν ἦναι τίμιος ὁ ὀφειλέτης μου, καὶ δὲν συγκινοῦμαι, ἂν ἐδυστύχησεν ἐξ ἀτυχημάτων· ἐγὼ ἐννοῶ νὰ πληρωθῶ, καὶ ἀδιαφορῶ περὶ τῆς θέσεως τοῦ ὀφειλέτου μου»· δηλονότι, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ Δημόσιον, αἱ διατάξεις αὗται τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας δὲν θὰ ἰσχύωσι πλέον διὰ τὰ πρὸς αὐτὸ ὀφειλόμενα (θόρυβος). Κύριοι, ἐὰν ἡ ἐπιμονὴ ἡμῶν τῶν συζητούντων ἦναι τῳόντι ἀξία νὰ ἐγείρῃ τὸν θόρυβον, ἡ σπουδὴ ὅμως ὑμῶν τῶν ἀντιφρονούντων, μεθ’ ἧς ἀνεξετάστως παραδέχεσθε τὴν κατάργησιν ἀπ’ αἰώνων λειτουργουσῶν διατάξεων, ὄχι μόνον εἰς τὸ ἡμέτερον Ἔθνος, ἀλλ’ εἰς ὅλα τοῦ κόσμου τὰ Ἔθνη, εἶναι πρωτάκουστος, καὶ ἀξία νὰ ἐγείρῃ τὴν φρίκην καὶ τὴν ἀγανάκτησιν. Πῶς τόσον εὐκόλως καταργοῦμεν τοιαύτας διατάξεις, κ. Πρόεδρε; διατὶ, Κύριοι, νὰ μὴ θέλωμεν νὰ κατανοήσωμεν, ὅτι στερούμεθα παντὸς δικαιολογήματος, καὶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν οὔτε ὡς πρόφασιν μίαν δικαιολογίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζόμενοι προβαίνομεν εἰς τοιαύτας καινοτομίας; Ἐνθυμεῖσθε καλὰ τὸ περιεχόμενον τοῦ ἄρθρου 687 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, τὸ ὁποῖον σπεύδετε νὰ καταργήσητε;

§120ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναγνώσατε, Κύριε βουλευτὰ, σᾶς παρακαλοῦμεν, τὸ ἄρθρον ἐκ δευτέρου.

§121ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα, Κύριε βουλευτὰ, ἀναγνώσατέ το.

§122ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ μέ τινας τῶν διακοπτόντων, οἱ ὁποῖοι, ἀντὶ ν’ ἀπορῶσι διὰ τὴν ἐπιζητουμένην κατάργησιν, ἀποροῦσι διὰ τὴν ἐπιμονήν μου· ἀπορῶ πρὸ πάντων μὲ τὸν κ. Μίλησην, ὅστις, ἀντὶ νὰ προσπαθῇ διὰ τῆς δυνάμεως τῶν νομικῶν γνώσεών του καὶ τοῦ λόγου του νὰ πείσῃ τοὺς ὑποβαλόντας τὸ ἄρθρον τοῦτο, νὰ τὸ ἀποσύρωσιν, ἀπορεῖ μὲ ἐμὲ, διατὶ ἐπιμένω εἰς τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τῆς διατάξεως ταύτης.

§123ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγνώσατε λοιπὸν τὸ ἄρθρον.

§124ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, εὐχαρίστως, θὰ σᾶς ὑποβάλω εἰς αὐτὴν τὴν μικρὰν τιμωρίαν, ἀφοῦ μάλιστα τὴν ζητεῖτε, ἀπέναντι τῆς τιμωρίας, ἣν σεῖς διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως θὰ ἐπιβάλητε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Δὲν ἀρκούμεθα εἰς ταῦτα, ἀλλὰ καταργοῦμεν καὶ τὸ ἄρθρον 690. Διὰ νὰ ἀσφαλίσῃ ὁ νόμος, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ πάσης καταχρήσεως, εἰς ἣν ἠδύνατο νὰ δώσῃ χώραν ἡ διάταξις αὕτη, ἀνέγραψε διατυπώσεις, αἵτινες ἐξασφαλίζουσι τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀληθοῦς, τουτέστι τὴν παραχώρησιν τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἐκστάσεως τῶν ὑπαρχόντων εἰς μόνον τοὺς ὄντως τιμίους ὀφειλέτας. Πρὸς τούτοις ὁ νομοθέτης, ἐν τῷ ἄρθρῳ 691, προσκαλεῖ τὸν ὀφειλέτην ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει νὰ διακηρύξῃ τὴν κατάστασιν τῆς περιουσίας του, παρόντων ὅλων τῶν δανειστῶν του. Τὸ Δημόσιον ἐννοεῖ δι’ ἑαυτὸ νὰ καταργηθῶσι πάντα ταῦτα; ἐννοεῖ νὰ πληρωθῇ, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ κατάστασις τοῦ ὀφειλέτου, δι’ ὅσων δήποτε ἀποφάσεων δικαστικῶν καὶ ἂν ἐπιστοποιήθη ἡ κατάστασις αὕτη; Ἐκτὸς τούτου, καταργεῖται καὶ τὸ ἄρθρον 693 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, τοῦ ὁποίου ἰδοὺ τὸ περιεχόμενον. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 693 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας). Μοὶ φαίνεται, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐκ προνοίας ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀνέγραψε τὰ καταργούμενα ἄρθρα ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ παρέπεμψεν ἁπλῶς εἰς τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν, ὑποθέτων, καὶ δικαίως, ὅτι οἱ Κύριοι βουλευταὶ οὔτε καιρὸν, οὔτε διάθεσιν θὰ εἶχον, νὰ προστρέξωσιν εἰς τὸν Κώδικα, διὰ νὰ ἴδωσι τί καταργεῖται. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει, ὅτι, «ὅταν ἀπόφασις δικαστικὴ ἀποφανθῇ, ὅτι ὁ ὀφειλέτης περιῆλθεν εἰς κατάστασιν, ἕνεκα πολλῶν ἀτυχημάτων, ὥστε νὰ μὴ δύνηται νὰ πληρώσῃ, τότε νὰ μὴ δύνηται ὁ δανειστὴς νὰ τὸν σύρῃ εἰς τὰς φυλακάς·» ἔρχεται τὸ Δημόσιον διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ λέγει· «δι’ ἐμὲ ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν ἔχει κῦρος· ὁ ὀφειλέτης μου θὰ μένῃ εἰς τὰς φυλακάς.» Ὥστε τοιουτοτρόπως καταργοῦμεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων, ἐφ’ ὅσον αὗται ἐγγίζουσι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου Ταμείου, οὕτω δὲ τοῦτο καθίσταται ὁ ἀπηνέστατος τῶν δανειστῶν, ἐνῷ, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, νομικὸν πρόσωπον ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἀποτελοῦντος, ἐδικαιοῦτό τις νὰ προσδοκᾷ, ὅτι αὐτὸ ἔμελλε νὰ ἦναι ὁ ἐπιεικέστερος τῶν δανειστῶν. Δὲν γνωρίζω, ποίαν πηγὴν ἔχει αὕτη ἡ νέα θεωρία, καὶ ποίας σοφῆς κεφαλῆς καὶ φιλανθρώπου καρδίας ἀποκύημα εἶναι ἡ διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον ἔχει εὐρύτατα τὰ μέσα, ὡς σᾶς προεῖπον, νὰ καταδιώξῃ τοὺς ὀφειλέτας του, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν πρὸς αὐτὸ ὀφειλομένων, νὰ λάβῃ καὶ ἕτερα μέσα, σκληρότατα καὶ καταθλιπτικώτατα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τὸν ἰδιώτην, καίτοι ὁ τελευταῖος οὗτος δὲν ἔχει τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον διαθέτει. Δὲν περιέχουσι δὲ μόνον τὸ ἄδικον τοῦτο αἱ διατάξεις αὗται, ἀλλὰ συγχρόνως εἰσὶν ἀντιπολιτικαὶ καὶ ἀντικοινωνικαὶ, διότι, ἐγκλεῖον τὸ Δημόσιον τὸν πολίτην εἰς τὰς φυλακὰς, καθιστᾷ αὐτὸν ἀνίκανον νὰ πληρώσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰ χρέη του, τὸν καθιστᾷ πενέστερον, καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἐλπὶς, ὅτι ὁ ὀφειλέτης, ὁ ὁποῖος σήμερον δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ, θὰ ἠδύνατο εἰς τὸ μέλλον, ἤδη, κλειόμενος εἰς τὰς φυλακὰς, ὄχι μόνον παύει νὰ κερδαίνῃ τι, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκογένειάν του καὶ τὰ τέκνα του ἀφίνει ἄνευ ἄρτου. Δι’ αὐτὸ, κ. Πρόεδρε, αἱ διατάξεις αὗται δὲν ἀντίκεινται μόνον εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἀντίκεινται καὶ εἰς αὐτὸ τὸ κοινωνικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει καὶ προστατεύει ἡ Πολιτεία. Ταύτας τὰς βραχείας παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ πρὶν, ὅτι ἡμεῖς δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμέν τι πλειότερον ἢ νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην μας, εἰς δὲ τὴν πλειονοψηφίαν ἔγκειται ἡ ἰσχὺς τοῦ ἀποφασίζειν.

§125ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.) (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5.)

§126ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 6ον. (Ἀναγινώσκει.)

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Προτείνω, ὅπως τὰ δικαιώματα, περὶ ὧν τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἀποδίδωνται, ὄχι ὑπὸ τοῦ ὀφειλέτου, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, καὶ πρὸς τοῦτο ἐν μὲν τῇ Αʹ. παραγράφῳ, ἀντὶ τῶν λέξεων «τοὺς ὀφειλέτας», προτείνω, ὅπως τεθῶσιν αἱ λέξεις «τὸ Δημόσιον», τὸ δὲ Βʹ. ἐδάφιον νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Τὰ δικαιώματα ταῦτα ἐκκαθαρίζονται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου, τοῦ Ταμίου καὶ τοῦ Εἰρηνοδίκου, ἀναθεωρουμένης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν».

§128ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροπολογήθη, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 7).

§129ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται ἤδη περὶ τοῦ συνόλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν.

§131ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 82. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ λόγῳ τῶν συντάξεων χρέους τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ συνταξιούχων. (Γίνεται δεκτὸν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.)

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ νόμου ᾼΤΝʹ περὶ ἐπιβολῆς ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§136ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι καιρὸς νὰ λήξῃ αὐτὴ ἡ συνεδρίασις. Εὑρισκόμεθα ἐδῶ ἀπὸ τῆς 3ης ὥρας, καὶ εἶναι ἤδη μεσονύκτιον. Πρόκειται τυπικῶς νὰ παρέλθωμεν ὅλα τὰ νομοσχέδια, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν θὰ κατορθωθῇ· εἶναι νομοσχέδια, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ σκοντάψῃ ἡ ἀνάγνωσις, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θελήσητε νὰ ἐκβιάσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἐνταῦθα καὶ συμπληροῦσι τὴν ἀπαρτίαν. Νὰ μὴ ἔχητε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ κατορθώσωμεν νὰ οὐδετερώσωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ σήμερον καὶ αὔριον. Λοιπὸν ζητῶ τὴν ἀναβολήν.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παραδέχεται.

§138ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἠρωτήσατε.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§140ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Πρὶν ἢ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, παρατηρῶ, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν σήμερον, μετὰ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἢ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ἂν ἐπιμένῃ ὁ κ. βουλευτὴς νὰ ἀναγνωσθῇ, εἰς τὴν ψήφισιν δύο ἑτέρων νομοσχεδίων ἅτινα πρόκεινται εἰς βʹ. συζήτησιν, τοῦ περὶ πληρωμῆς μισθῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, καὶ τοῦ περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ἀτμοτελωνίδων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων πιστεύω δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, μετὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν τούτων, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις. Ὑποβάλλω δὲ καὶ τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων, ἀφορῶσαν εἰς τὰ περὶ ῥητίνης, διὰ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 156). (Γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ νομοσχέδια, 1) περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ἀτμοτελωνίδων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ 2) περὶ πληρωμῆς μισθῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 καὶ ½ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.