1886.10.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 28 Ὀκτωβρίου 1886.

Τρίτη

Ὥρα 3 μ. μ.

(Τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λάπας ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀσθενεῖ.

§3Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θά μοι ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν. Παρακαλῶ τὸν ἐντιμότατον καὶ γενναιότατον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ ὑμῖν κατάστασιν, ἐν ᾗ νὰ ἐμφαίνωνται οἱ ἀνυπότακτοι ἔφεδροι, οἱ καθυστεροῦντες τῆς τρεχούσης ἀπογραφῆς καὶ οἱ καθυστεροῦντες τῶν παρελθουσῶν ἀπογραφῶν. Πρὸς δὲ νὰ ὑποβάλῃ ὑμῖν ἑτέραν κατάστασιν, ἐν ᾗ νὰ ἐμφαίνωνται οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν νὰ παρατηρήσῃ τὸ τεῦχος τῶν πινάκων, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, καὶ τὸ ὁποῖον περιέχει περὶ τὰς πεντήκοντα καταστάσεις, περιεχούσας πανθ’ ὅσα ζητεῖ. Εἶναι τετυπωμένοι καὶ δημοσιευμένοι, δύνασθε δ’ ἐκεῖ, κύριε βουλευτά, ν’ ἀρυσθῆτε ὄχι μόνον τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητεῖτε, ἀλλὰ καὶ πολλὰς ἄλλας.

§5Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ λεχθέντα χθὲς ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπιόντος ἔτους μοὶ παρέχουσι τὴν ἀφορμὴν νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινὰς πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντων· ἤτοι νὰ κατατεθῶσι παρ’ αὐτοῦ: 1ον) Ἡ σύμβασις, ἥτις συνωμολογήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου διὰ τὸ ἐκ 19 ἑκατομμυρίων πραγματοποιηθὲν κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς δάνειον. 2ον) Αἱ συμβάσεις περὶ τῆς κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς γενομένης πωλήσεως ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, πρὸς πληρωμὴν τῶν διὰ τὰς προκαταβολὰς ὀφειλομένων τόκων καὶ προμηθειῶν, καὶ πρὸς ἐξόφλησιν μέρους τινὸς τῶν προκαταβολῶν τούτων, καὶ περὶ τῆς ἀνανεώσεως τοῦ μὴ ἐξοφληθέντος ὑπολοίπου ποσοῦ τῶν εἰρημένων προκαταβολῶν. 3ον) Κατάστασις τῶν διὰ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς δαπανηθέντων, συντεταγμένη κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ὑπουργείων, 1ον ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐπιστρατεύσεως μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1885· 2ον ἀπὸ τῆς ά Ἰανουαρίου 1886 μέχρις τῆς 30 Ἀπριλίου, καθ’ ἣν παρητήθη τὸ ὑπ’ αὐτὸν ὑπουργεῖον· 3ον) ἀπὸ τῆς ά Μαΐου 1886 μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν διετάχθη ἡ λῆξις τῆς ἐπιστρατεύσεως· 4ον) ἀπὸ τοῦ χρόνου τούτου μέχρι τοῦδε, ἀφοῦ, καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἐξακολουθεῖ νὰ δαπανᾷ, ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως. 4ον) Κατάστασις, δηλοῦσα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκποιηθέντων κτηνῶν, τὰς τιμὰς, ἐφ’ αἷς ταῦτα ἐξεποιήθησαν, καὶ τὸ ἐκ τῆς πωλήσεως αὐτῶν εἰσπραχθὲν ποσόν. 5ον) Πόσα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ ά Ἰανουαρίου 1886 μέχρι ά Σεπτεμβρίου τοὐλάχιστον ἐξ ἑκάστης τῶν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1885 νομοθετηθεισῶν μεταβολῶν τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου· ἤτοι ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν 157 κλάσιν, εἰς τὴν 159, εἰς τὴν 185, εἰς τὴν 186, εἰς τὴν 48, εἰς τὴν 61, εἰς τὴν 223 καὶ εἰς τὴν 239. Πόσα δ’ εἰσεπράχθησαν ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἑκάστης τῶν κλάσεων τούτων κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1885. 6ον) Πόσα ἐβεβαιώθησαν καὶ ἐκ τούτων πόσα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1886, μέχρι ά Σεπτεμβρίου τοὐλάχιστον 1ον) ἐκ προκαταβολῶν δηλουμένων γαιῶν καὶ φυτειῶν, 2ον) ἐκ παγίων χρεωλυτικῶν δόσεων αὐτῶν, καὶ 3ον) ἐκ προσωρινῶν δόσεων. 7ον) Πόσα εἰσεπράχθησαν ἐκ τελῶν χαρτοσήμου, ἐξ ἑκάστης τῶν κατὰ τοὺς τελευταίους νόμους διακριθεισῶν κατηγοριῶν, ἀπὸ ά Ἰανουαρίου 1886 μέχρι ά Σεπτεμβρίου τοὐλάχιστον. 8ον) Ποῖα προσωρινὰ, ἢ, καθ’ ὃν ἔδωκεν εἰς αὐτὰ χαρακτηρισμὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἔκρυθμα χρέη τοῦ δημοσίου ταμείου ὑπῆρχον κατὰ τὴν ά Ἀπριλίου 1885; Πότε ἕκαστον τούτων εἶχε συνομολογηθῆ ἢ συστηθῆ; Ἐκ πόσου δὲ ποσοῦ ἕκαστον τούτων ἀπετελεῖτο; Ὡσαύτως ποῖα τοιαῦτα χρέη τοῦ Δημοσίου ὑπῆρχον κατὰ τὴν ά Μαΐου 1886; Πότε ἕκαστον τούτων συνωμολογήθη ἢ συνέστη, καὶ ἐκ πόσου ἀπετελεῖτο ποσοῦ;

§6Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν εἴς τι ἔθνος πολιτευόμενοί τινες, ἀφοῦ ἐξετάσουν καὶ γνωρίσουν καλῶς τὰ ἔνστικτα, τὴν κατάστασιν καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου των, ἔχουν δὲ ἐν τῇ διανοίᾳ των ἓν σχέδιον, ἓν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δυνηθῶσι νὰ ἱκανοποιήσωσι τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου των, οἱ τοιοῦτοι πολιτευόμενοι ἔχουν ὄχι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον νὰ ποθῶσι τὴν Ἐξουσίαν, ὅπως πραγματοποιήσωσι τὸ σχέδιόν των αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ ζητῶσι τὴν Ἐξουσίαν ὄχι δι’ ἀθεμίτων μέσων. Λυποῦνται μὲν διὰ τὰ δεινὰ τοῦ ἔθνους των, ὅταν δὲν ἀναγνωρίζωνται ἀπὸ τοὺς συγχρόνους των, ἀλλὰ δὲν δυσανασχετοῦσι. Προετοιμάζουν δὲ τὸ μέλλον. Τοῦτο ὀνομάζεται φιλοδοξία. Φιλοδοξία εἶναι ὅταν τις ἐργάζηται πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τῆς πατρίδος του. Ὅταν ὅμως πολιτευόμενοί τινες, χωρὶς νὰ γνωρίζωσι πραγματικῶς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου των, ἢ μεταφράζουσι ξένους συγγραφεῖς, μὴ κρίνοντες ἐὰν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ σύστημα αὐτῶν, ἢ ἀκολουθοῦσι γραφειοκρατικὰς παραδόσεις, οἱ τοιοῦτοι πολιτευόμενοι, ζητοῦντες διὰ παντὸς μέσου τὴν Ἐξουσίαν, ἄλλο δὲν ἀποδεικνύουσιν εἰμὴ ὅτι κινοῦνται ἀπὸ ματαιοδοξίαν, ἢ φιλαρχίαν. Οἱ τοιοῦτοι ζητοῦν διὰ παντὸς μέσου νὰ χρισθῶσιν εἴτε ὡς διευθυνταὶ τῶν πραγμάτων τοῦ τόπου των, εἴτε ὡς μέλη τῆς διευθύνσεως· λησμονοῦν ὅμως, ὅτι τοῦτο, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἔχει τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ὁ λαὸς εἰς τὰ πλεῖστα μέρη τῆς Ἑπτανήσου. Ἐκεῖ λέγουν «πρόσεξε μὴ χρισθῇς,» ἤγουν, πρόσεξε μὴ λερωθῇς. Ὅταν τὰ ἔργα αὐτῶν εἶναι ἡ καταστροφὴ τοῦ ἔθνους των, τότε σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν τὰ πράγματα δὲν ἀποδεικνύωσιν, ὅτι εἶναι λερωμένοι καὶ ἔχουσι τὸ χρίσμα εἰς τὴν ἀληθῆ σημασίαν τῆς λέξεως; Κατὰ τὸ 1881, ὅτε ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τῆς διαλυθείσης προηγουμένης Βουλῆς, τὸ Ἔθνος ὅλον ἐπεθύμει νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς συναλλαγῆς, τὸ ὁποῖον ἐπέφερε τὴν αὔξησιν τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ δάνεια καὶ τὸν μαρασμὸν τοῦ Ἔθνους, νὰ φέρωμεν οἰκονομίας πραγματικὰς δι’ ἁπλοποιήσεως τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐν γένει διὰ μεταῤῥυθμίσεως ὅλων τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως. Τοιοῦτον πρόγραμμα ἦτον καὶ τὸ ἰδικόν μου, ἀναπτυχθὲν ἤδη πρὸ ἐτῶν, τοιοῦτον δὲ ἐζήτει καὶ τὸ Ἔθνος· διὰ τοῦτο ἦλθε τότε ἐν ἐπευφημίᾳ εἰς τὴν Ἐξουσίαν ὁ κ. Τρικούπης· συνηντήθην οὕτω μετ’ αὐτοῦ εἰς τὴν τότε ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς, ἅμα ἀνέλαβεν οὗτος τὴν Ἐξουσίαν, διέψευσε τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο. Ἐγὼ δὲ ἀμέσως τὸν ἀντεπολιτεύθην. Τί ἔπραξεν ἐπὶ τριετίαν ὁ κ. Τρικούπης; Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅσα κατὰ καιροὺς καὶ ἐπὶ τρία ἔτη πολλάκις ἐλέχθησαν κατὰ τοῦ κυβερνητικοῦ καὶ διοικητικοῦ συστήματος αὐτοῦ παρ’ ἐμοῦ καὶ παρ’ ἄλλων συναδέλφων ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸν ἀντεπολιτεύθην εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς, διότι ἀμέσως ἐπέβαλεν εἰς τὸν λαὸν φόρους ἀνίσους καὶ ἐπαχθεῖς, ἐνίσχυσε τὴν συναλλαγὴν καὶ οὕτω ηὔξησε τὰ ἐλλείμματα καὶ τὰ δάνεια. Παρέλαβεν ἀπὸ τὴν προηγηθεῖσαν τότε Κυβέρνησιν 28 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὕστερα 50 ἑκατομμύρια φόρους καὶ 170 ἑκατομμύρια τὸ δάνειον διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ διὰ τὰς ναυτικὰς δῆθεν παρασκευὰς, συνάμα 20 ἑκατομμύρια τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Αὐτὰ ὅλα τὰ δάνεια καὶ τοὺς φόρους τί τὰ ἔκαμεν; οἱ μὲν σιδηρόδρομοι, ἔστω καὶ στενοὶ, ἔγειναν δι’ ἑταιριῶν, ὅσοι δὲ ἐθνικοὶ δρόμοι ἔγειναν, καὶ αὐτοὶ ἔχουν τὸν τύπον τῆς συναλλαγῆς· ἔγειναν ἐκεῖ ὅπου δὲν ἦτον ἀνάγκη, χάριν μόνον βουλευτικῶν ἀπαιτήσεων, εἰς τὰ πλεῖστα δὲ μέρη ἔμεινεν ὁ τόπος ἄγριος καὶ δὲν ὑπάρχει δρόμος νὰ διέλθωσιν οἱ πολῖται. Τώρα, κύριοι, (πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς) ἐπανήλθετε εἰς τὴν Ἐξουσίαν· δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω πῶς ἐπανήλθατε, οὔτε νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου ὅσα ἐλέχθησαν· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι καιρὸς σήμερον νὰ φέρητε νόμους μεταῤῥυθμιστικοὺς δῆθεν; Ἐν συνόλῳ τὸ σύστημά σας οὐδένα ἄλλον σκοπὸν εἶχεν, ἢ νὰ φέρητε προσωπικὰς μεταβολὰς καὶ ὄχι πραγματικὰς, πρὸς βελτίωσιν τῶν κακῶς κειμένων. Σεῖς, οἵτινες ἐλέγατε ὅτι προησθάνεσθε, ἀλλὰ δὲν προεβλέπετε, ὅτι ἡ Ἀνατολὴ ἤθελε μεταβληθῆ εἰς πυρκαϊὰν, ἐπράξατε τίποτε πρὸς σωτηρίαν ἐπὶ τρία ἔτη; Ὄτε ἀπεσύρθητε τῆς Ἐξουσίας, 13,000 ἦτον ὁ στρατός. 40 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀφιερώσατε διὰ τὸ ναυτικὸν, ἐδαπανήθησαν εἰς μάτην, διότι δὲν ἐκάματε τίποτε, διότι ὑπεσχέθητε νὰ ναυπηγήσητε ἕξ θωρηκτὰ μεγάλα καὶ συνάμα ἕξ καταδρομικὰ μὲ μεγάλην ταχύτητα· ἐκάματε τίποτε ἀπὸ αὐτά; ὄχι. Ἦλθε πέρυσι τὸ πραξικόπημα τῆς Βουλγαρίας καὶ ἡμεῖς εὑρέθημεν ἀνέτοιμοι. Τώρα, ὅτε εἴμεθα ἐγγὺς εἰς τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, εἶνε καιρὸς πλέον νὰ φέρητε μεταῤῥυθμιστικοὺς δῆθεν νόμους, ἢ νὰ αὐξήσητε τοὺς φόρους, ἀφοῦ ἐξηντλήσατε πρὸ καιροῦ τὸν λαόν; Κατὰ τὴν τριετίαν ἐκείνην ἦτον καιρὸς νὰ μεταῤῥυθμίσητε τοὺς νόμους καθ’ ὃν τρόπον ἀπῄτει τὸ ἔθνος. Τί πρέπει λοιπὸν νὰ κάμητε σήμερον; Ἰδοὺ τί φρονῶ ἐν περιλήψει. Συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιστείλωμεν τοὺς τόκους τῶν δανείων, διότι ἡ περιστολὴ τῶν τόκων εἶνε, ὅπως καὶ ἂν ἐξετασθῇ, χρεωκοπία καὶ συνάμα θὰ ζημιώσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἥτις κατὰ πολὺ ἔγεινεν ὠφέλιμος εἰς τὸν τόπον· ἡ δὲ πίστις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι καὶ πίστις τοῦ Κράτους. Ὄχι λοιπὸν περιστολὴν τῶν τόκων τῶν δανείων· ἀλλὰ ν’ ἁπλοποιήσητε τὴν ὑπηρεσίαν, διότι τότε θὰ ἐπέλθουν καὶ οἰκονομίαι πραγματικαί. Κατεπεῖγον δὲ εἶναι νὰ διοργανωθῶσιν ἐπὶ τὸ ἐθνικώτερον καὶ πρακτικώτερον τὰ τρία στάδια τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἐκεῖθεν προέρχεται ἡ πρόοδος τῶν ἐθνῶν. Ἐπειδὴ ἡ ἐκπαίδευσις ἐπὶ ὁλόκληρα ἤδη ἔτη δὲν βαίνει καλῶς παρ’ ἡμῖν, διὰ τοῦτο βλέπομεν, τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ ἔθνους δὲν ἠξεύρει ἀκόμη νὰ διακρίνῃ τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες κατέστρεψαν τὸ ἔθνος ἕνεκεν ἀνικανότητος καὶ ἰδιοτελείας. Πρέπει νὰ πολλαπλασιάσητε τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικά· νὰ τὰ διοργανώσητε οὕτως, ὥστε ὁ μικρὸς παῖς νὰ ἐξέρχηται πολίτης. Δεύτερον, ἔχετε 35 Γυμνάσια. Τί Γυμνάσια εἶναι αὐτὰ, οὕτως ὠργανωμένα; Εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἀμερικὴν τὰ Γυμνάσια εἶναι ὠργανωμένα οὕτω πως, ὥστε ἡ νεολαία νὰ ἐξέρχηται καὶ βραχύτερον καὶ κατηρτισμένη θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς οὕτως, ὥστε νὰ δύναται ἕκαστος νέος ν’ ἀκολουθήσῃ ἐπιτυχῶς οἷον δήποτε ἐπάγγελμα, ἀπαιτοῦν ἐγκυκλοπαιδικὰς γνώσεις. Ἐδῶ ἡ πρακτικότης ἐλλείπει ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευσιν. Λοιπὸν ἀπὸ τὰ 35 Γυμνάσια νὰ ἀφήσητε μόνον τὰ 20, καὶ αὐτὰ νὰ τὰ μεταβάλητε καὶ εἰς πραγματικὰ, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ ἐθνικώτερον ἢ ὡς ἐκάματε τὸ Λύκειον τοῦ Βαρβακείου. Οὕτω θὰ γίνωσιν ὠφέλιμα τὰ Γυμνάσια. Ὡς πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον, πρέπει νὰ ἦνε ὠργανωμένον ἐπὶ τὸ φιλοσοφικώτερον, διότι ὁ μηχανισμὸς καταστρέφει τὴν ἐπιστήμην, νὰ περιορίσητε δὲ τὰς ἕδρας καὶ εἰς πᾶν μάθημα νὰ ἦναι εἷς καθηγητὴς, βοηθούμενος ὑπὸ ὑφηγητῶν, οἵτινες νὰ ἔχωσι πράγματι τὰ προσόντα. Ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ, μέχρι τοῦδε παρεδέχεσθε τὴν μονοετῆ θητείαν διὰ τὸ Πεζικὸν καὶ πολλάκις ὡμιλήσατε ὑπὲρ αὐτῆς· τώρα παραδέχεσθε καὶ διὰ τὸ Πεζικὸν τὴν διετῆ θητείαν, ἐνῷ, κατ’ ἐμὲ, δὲν ἔπρεπε νὰ μεταβάλητε γνώμην. Εἰς τὰ ἄλλα ὅπλα δύνασθε νὰ κάμητε ὅ,τι ἀπαιτεῖ ἀκριβῶς ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη· ἀλλ’ εἰς τὸ Πεζικὸν ἔπρεπε νὰ τηρήσητε τὴν μονοετῆ θητείαν καὶ μάλιστα εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Εἰμπορεῖτε νὰ φυλάξητε καὶ τελειοποιήσητε τά στελέχη· αὐτὸ δὲν σᾶς ἐμποδίζει νὰ ἔχητε μονοετῆ θητείαν καὶ ὄχι διετῆ, καθόσον δύνανται οἱ ἄνδρες τοῦ Πεζικοῦ νὰ γυμνάζωνται καὶ εἰς τὰς ἑστίας των, καὶ τότε θὰ εἴχομεν ἐν ἀνάγκῃ 150,000 στρατοῦ· διότι νομίζω, ὅτι παραδέχεσθε καὶ σεῖς τὴν διεθνῆ πολιτικὴν, ὅτι πρέπει δηλαδὴ νὰ συμπληρώσωμεν ὅσον δυνάμεθα τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Ὡς πρὸς τὰ ναυτικὰ, πρέπει νὰ ἀκολουθήσητε τὸ σύστημα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γαλλίας, σύμφωνον μὲ τὰς ἐθνικὰς παραδόσεις μας καὶ τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ὁ κ. Μπούμπουλης, νὰ προμηθευθῶμεν καταδρομικὰ μεγάλης ταχύτητος καὶ συνάμα τορπιλλοφόρα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ προγυμνάσωμεν τὸ ναυτικόν μας. Τὴν ἀνάγκην ταύτην τοῦ νὰ ὀργανώσωμεν καὶ νὰ συμπληρώσωμεν τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς ἡμῶν δυνάμεις, τὴν ἀναγνωρίζομεν ὅλοι. Ἢ δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν τίποτε, ἢ πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτας διοργανώσεις μετὰ ταχύτητος καὶ καταλλήλως, ὅπως δυνηθῶμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς περιστάσεις. Πρὸς τούτοις, κύριοι, νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον κατήντησε γηροκομεῖον· νὰ καταργήσωμεν αὐτὸ καὶ νὰ ἀφήσωμεν μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν της. Αὐτὰ καὶ ὅσα ἄλλα θὰ σᾶς εἴπω δυνάμεθα νὰ τὰ βάλωμεν εἰς ἐνέργειαν τοὐλάχιστον ἐπὶ πενταετίαν, ἕως ὅτου τελειώσῃ τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα, καὶ ὕστερον, ἂν κατωρθώσωμεν νὰ καταρτίσωμεν εἰς ἓν τὴν ἐθνικότητά μας, τότε δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τελειότερα συστήματα, τὰ ὁποῖα νὰ φέρωσι τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου. Σᾶς εἶπον ἄλλοτε νὰ καταργήσητε τὰ Πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα, ὅπως ἔχουσι, μᾶλλον βλάβην φέρουσιν ἢ ὠφέλειαν, καὶ γὰ πολλαπλασιάσητε τὰ Εἰρηνοδικεῖα, εὐρυνομένης τῆς δικαιοδοσίας των, διότι οὕτω, καὶ ἕνεκα τοῦ ἀραιοῦ πληθυσμοῦ μας καὶ τοῦ ἀνεπαρκοῦς τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, θὰ ἐπέλθῃ ταχεῖα διευκόλυνσις εἰς τὰς ὑποθέσεις τοῦ λαοῦ καὶ τῶν πόλεων καὶ τῶν χωρίων. Συνάμα εἶναι ἀνάγκη κατεπείγουσα νὰ σχηματίσωμεν δύο γεωργικὰ σχολεῖα, δύο βιομηχανικὰ καὶ δύο ἐμπορικὰ σχολεῖα, κυρίως πρακτικὰ, διὰ νὰ ἦναι τελεσφόρα. Τὰ ἔξοδα εἰς τοῦτο δὲν εἶναι μεγάλα, θὰ εὕρωμεν δὲ τὰ μέσα ἀπὸ τὰς γενησομένας οἰκονομίας. Ὄχι πλέον ἄλλους φόρους, διότι ὁ τόπος ἐξηντλήθη. Ὁ κ. Τρικούπης ηὔξησε τοὺς παλαιοὺς φόρους κατὰ 20 τοῖς ἑκατὸν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζει ὅτι δὲν δύναται πλέον ὁ λαὸς ν’ ἀνθέξῃ εἰς τοὺς φόρους αὐτούς. Ἐὰν ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία δύνανται ν’ ἀνθέξουν εἰς φόρους μεγάλους, εἶναι τόποι προωδευμένοι εἰς παραγωγὴν καὶ εἰς πλοῦτον. Ἂν ὁ κ. Τρικούπης ἠρώτα τὸν ἐσχάτως ἐντεῦθεν διελθόντα οἰκονομολόγον κ. Λέοντα Σαῖ, ἢ ἂν ἀνεγίνωσκε προσεκτικώτερον τὸν ἄλλον σύγχρονον οἰκονομολόγον κ. Μπωλιὲ, ἤθελε μάθει, ὅτι καὶ οἱ φόροι ἔχουν καὶ αὐτοὶ τὸ ὅριόν των, πέραν τοῦ ὁποίου ἐπιφέρουσι καταστροφήν. Καὶ αὐτὴ ἔτι ἡ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως φορολογία, ὅταν ἦναι ὑπερβολικὴ, στειρεύει ἐπὶ τέλους τὴν παραγωγήν. Πεντακόσια ἑκατομμύρια ὑπολογίζεται τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παραγάγῃ τὸ Κράτος μας, ὡς μοὶ παρετήρησε χθὲς εἷς ἀξιότιμος συνάδελφος. Αὐτὴ εἶναι ὁλόκληρος ἡ περιουσία μας. Ἤδη ὁ Μπωλιὲ, ὅστις εἶναι οἰκονομολόγος φορολογικώτερος καὶ ἀπὸ σᾶς, λέγει ὅτι μόνον ἕως 17 τοῖς ἑκατὸν τὸ πολὺ δύναται νὰ ἀνέλθῃ ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, καὶ ὅτι, ἐὰν ἡ φορολογία ὑπερβῇ τὸ ὅριον τοῦτο, τότε φόρος δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι διὰ βαρυτέρας φορολογίας θέλει στειρεύσει ἡ πηγὴ αὕτη τοῦ φόρου. Σεῖς δὲ ηὐξήσατε τοὺς παλαιοὺς φόρους κατὰ 20 τοῖς ἑκατόν! Ἀδύνατον νὰ εἰσπράξητε ὅσα προϋπολογίζετε. Δὲν πρέπει λοιπὸν ν’ αὐξήσωμεν τοὺς φόρους. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, ποῖα εἶναι τὰ μέσα ἀντὶ τῶν φόρων; Σήμερον αἱ περιστάσεις εἶναι ἔκτακτοι· δὲν ἐννοῶ νὰ μεταχειρισθῶμεν ἐπὶ πολὺ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς προτείνω· ἂς τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν ἔστω καὶ δι’ ὀλίγον καιρὸν, ἀντὶ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων. Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα; Ἕν, κύριοι, μέτρον εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος Στέφανος Ξένος. Ἂς καθυποβληθῇ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν καὶ ἂς τεθῇ εἰς ἐνέργειαν τῇ ὁδηγίᾳ καὶ συμπράξει αὐτοῦ τοῦ ἰδίου. Αὐτὸ τὸ μονοπώλιον δύναται νὰ φέρῃ 50 ἑκατομμύρια, ἔστω καὶ ὀλιγώτερα, χωρὶς νὰ ζημιωθῇ ὁ τόπος καὶ ν’ ἀπαιτηθῶσι κεφάλαια. Δεύτερον μέτρον, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ εἰσπράξωμεν ἀρκετὸν ποσὸν, εἶναι ἡ ἐνοικίασις τῶν τελωνείων. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐνοικιάσεως. Ἀλλὰ σήμερον διὰ πέντε ἔτη ἐὰν τὰ ἐνοικιάσωμεν, θὰ ἔχωμεν κατ’ ἔτος ἀντὶ 22,000,000, τὰ ὁποῖα τώρα εἰσπράττομεν, θὰ ἔχωμεν ἂν ὄχι 40,000,000, τοὐλάχιστον 35. Διατί προβαίνετε εἰς νέους φόρους, ἐνῷ ὁ λαὸς δὲν δύναται ν’ ἀνθέξῃ καὶ δὲν καταφεύγετε εἰς τοιαῦτα μέτρα; Τοιαῦτα μέτρα, νομίζω, ὅτι εἰς τὴν σημερινὴν κρίσιν καὶ κατὰ τοὺς ἐσχάτους κινδύνους τοῦ Ἔθνους πρέπει νὰ ζητήσῃ καὶ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν πᾶσα ὀρθοφρονοῦσα Κυβέρνησις παρ’ ἡμῖν, καὶ ἐγὼ θέλω ὑποστηρίξει αὐτὴν τότε. Σήμερον ἡ θέσις μας ἀπαιτεῖ μέτρα ῥιζικὰ, φάρμακα ἡρωϊκὰ, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ σωθῶμεν. Ὅση πρόοδος ἔγεινεν ἐν Ἑλλάδι, ἐτελέσθη ἀπὸ τὴν ἰδιωτικὴν ἐνέργειαν τῶν κατοίκων, ἐναντίον μάλιστα κυβερνητικῶν ἐμποδίων, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε. Ὅλαι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις μας ηὔξανον κατ’ ἔτος τὰ ἔξοδα καὶ ἐπέβαλλον φόρους· ἐπὶ φόρων καὶ συνωμολόγησαν δάνεια, καὶ ἐν τούτοις καμμία πραγματικὴ βελτίωσις δὲν ἔγεινεν, οὔτε εἰς τὸ Κράτος, οὔτε εἰς τὸ ἔθνος. Ἰδοὺ διατὶ εἶμαι πάντοτε ἀντιπολιτευόμενος· διότι πᾶς ἄνθρωπος, ἔχων πλήρη συνείδησιν τοῦ καθήκοντός του καὶ τῆς ἀποστολῆς του, δὲν δύναται ἢ νὰ ἦναι ἀντιπολιτευόμενος ἀπέναντι διαρκῶν καταστροφῶν, αἵτινες ἔληξαν εἰς τὴν σημερινὴν botomless perdition, ἀπύθμενον ἀπώλειαν, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ Βύρωνος. Ἄν ἐλατήριον ὑπῆρχεν ἡ ἰδιοτέλεια, ἐδυνάμην πρὸ καιροῦ νὰ γίνω ἐπιτηδειότερος καὶ ἀπὸ σᾶς. Εἰς τοιαύτας δὲ ἐποχὰς μόνοι οἱ ἐπιτήδειοι ζητοῦν ὅπως ὅπως καὶ εὑρίσκουν τὴν Ἐξουσίαν. Ἀλλ’ ἂς προβῶμεν πλέον εἰς μέτρα γενικῆς σωτηρίας. Δὲν βλέπετε, οἱ Βούλγαροι, οἱ περιφρονητικῶς παρ’ ἡμῶν χοιροβοσκοὶ καλούμενοι, δὶς ἀνεστάτωσαν τὴν Εὐρώπην, πέρυσι καὶ ἐφέτος; πέρυσιν ἥρπασαν μίαν ἑλληνικὴν ἐπαρχίαν· πρὸ ὀλίγων δὲ ἡμερῶν διέσπασαν τὸν δεσμὸν τῶν τριῶν Αὐτοκρατοριῶν καὶ ἀνθίστανται κατὰ μεγάλης Δυνάμεως. Ποία ἦτον ἡ κατάστασις τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Εὐρώπης τὸ ἀνέπτυξα πρὸ δύο ἐτῶν καὶ προεῖδον τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν ὅσα ἤδη συνέβησαν. Πρὸ διετίας, ὀλίγον πρὶν διαλυθῇ ἡ προηγηθεῖσα Βουλὴ καὶ ἔλθῃ ἡ ἐνεστῶσα, ὅτε εἶδον ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆκον καὶ ἐγὼ, προέβαινεν εἰς τοιαῦτα διαβήματα, ὅπως διὰ παντὸς μέσου ἀποκτηθῇ ἡ Ἐξουσία, ἔφερον τότε τὴν ἰδέαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, διότι δι’ αὐτῆς ἐδύναντο νὰ γίνωσι μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα, καὶ νὰ προληφθῶσιν ὅλα τὰ σημερινὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα ὑπέστημεν καὶ μέλλομεν νὰ ὑποστῶμεν. Ἀλλὰ ἡ φωνή μου δὲν εἰσηκούσθη· δὲν ἠθέλησαν οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν. Εἶπον λοιπὸν τότε ὅσα προεῖδον· εἶπον ὅλα τὰ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἤδη χώραν. Ἐπηλήθευσαν δὲ κατὰ πολὺ αἱ προοράσεις μου, διότι ἔστρεψα τὴν προσοχήν μου εἰς τὰ συμφέροντα τῶν Δυνάμεων. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι τὴν Κρήτην τὴν ζητοῦν οἱ Ἄγγλοι, ἐὰν εἰμπορέσουν νὰ τὸ κατορθώσωσι, μεθ’ ὅλην τὴν ἡρωϊκότητα τῆς νήσου. Ἐπίσης διὰ τὰ Ἰωάννινα εἶπον, ὅτι προὐτίθετο ποτὲ ἡ Αὐστρία νὰ τὰ καταλάβῃ· καὶ τότε ἕνας συνάδελφός μου, ὡς ἐν ἀπορίᾳ, μοῦ εἶπε· «καὶ τὰ Ἰωάννινα;» Ναὶ, διότι ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὰ Ἰωάννινα, καί περ παραχωρηθέντα εἰς ἡμᾶς ἀπὸ τὴν Συνθήκην τοῦ Βερολίνου, τὰ ἀπέκοψεν ὕστερον ἡ Αὐστρία, διότι ταῦτα ἡνωμένα μεθ’ ἡμῶν, θ’ ἀπετέλουν στρατηγικὸν σταθμὸν, ὥστε ἡ Ἑλλὰς ἐδύνατο οὕτω νὰ ἐμποδίσῃ εἰσβολὴν αὐτῆς εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Λοιπὸν δὲν ἐννοεῖτε, ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων, ὅτι ὅλαι αἱ Δυνάμεις ζητοῦν τὸ συμφέρον τὸ ἰδικόν των; Ἡ Γερμανία θέλει τὴν εἰρήνην, διότι φοβεῖται ἤδη τὴν Γαλλίαν. Τώρα θὰ ἔλθω καὶ εἰς μερικὰ λάθη, τὰ ὁποῖα ἔκαμον μεγάλοι ἄνδρες, ὄχι σεῖς, διότι σεῖς εἶσθε ὅλοι λάθος. Παρατηρήσατε τὸ λάθος τοῦ Βίσμαρκ. Αὐτὸς μεθυσμένος ἀπὸ τὴν νίκην τῷ 1870, δὲν ἠρκέσθη μόνον νὰ καταβάλῃ τὴν Γαλλίαν, ἀλλ’ ἥρπασε καὶ δύο ἐπαρχίας της, τὴν Ἀλσατίαν καὶ τὴν Λωραίνην. Ἂν τότε δὲν προέβαινεν εἰς τοιοῦτον σκληρὸν διάβημα, δὲν θὰ εὑρίσκετο σήμερον εἰς τὴν δεινὴν θέσιν νὰ πάσχῃ ἀπὸ φοβερὰν Γαλλοφοβίαν· διότι σήμερον ἡ Γαλλία εἶνε ἰσχυροτέρα ἢ ἰσόπαλος τῆς Γερμανίας, καὶ δὲν θὰ παρεχώρει σήμερον, ἕνεκα τῆς Γαλλοφοβίας, εἰς τὴν Ῥωσσίαν ὅ,τι αὕτη ζητεῖ ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἐπὶ τέλους θὰ παραχωρήσῃ τὰ πάντα. Ἡ Αὐστρία καὶ Γερμανία ἐν τῷ κρυπτῷ σήμερον ἐνθαῤῥύνουσι τοὺς Βουλγάρους, ἐνῷ ἐπισήμως παραδέχονται ὅ,τι ζητήσῃ ἡ Ῥωσσία. Εἶνε λυπηρὸν, κύριοι, ὅτι ἐνικήθη τότε ἡ Γαλλία· ἔκτοτε αἱ ἐλπίδες τῶν ἐθνῶν ὠχρίασαν, ἡ βασιλεία τοῦ δικαίου ἐξέλιπε καὶ ἦλθεν ἡ δύναμις καὶ ἡ βία, τῆς ὁποίας ἐνσάρκωσις εἶνε ὁ Βίσμαρκ. Ἡ Ἀγγλία, ἥτις ἄλλοτε ἐνόμιζεν, ὅτι διὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου ἠδύνατο νὰ φέρῃ φραγμὸν εἰς τὸν Πανσλαυϊσμὸν, ἠθέλησε τελευταῖον νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς Βουλγάρους, νομίζουσα, ὅτι οὗτοι θὰ εἶνε φραγμὸς, καὶ ἐλησμόνει ὅτι οἱ Βούλγαροι ἀποτελοῦν μέρος τοῦ Σλαυϊσμοῦ καὶ ὅτι θὰ ἀποῤῥοφηθῶσι μίαν ἡμέραν ἀπὸ τὴν Ῥωσσίαν. Ὅλα τὰ μέχρι τοῦδε γεγονότα ἀποδεικνύουσι τὰ λάθη πολλῶν ἐκ τῶν Μ. Δυνάμεων. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν ἀπὸ καμμίαν Δύναμιν, ἀλλὰ νὰ βασισθῶμεν κυρίως καὶ πρωτίστως εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ὡς τὸ εἶπον καὶ πρὸ καιροῦ. Καθόσον δὲ ἀφορᾶ τὴν θρυληθεῖσαν συμμαχίαν τῶν Ἀνατολικῶν λαῶν, δὲν ἤθελον πλέον τὴν συμβουλεύσει, παρὰ ὅταν τὰ Κράτη τῆς Ἀνατολῆς θέσωσι τὴν ἀρχὴν Suum cuique tribuere, ἤγουν, ἑκάστῳ δοῦναι τὰ ἑαυτοῦ. Ὅταν ὅμως ἔχῃ ἀπαίτησιν ἡ Ῥουμανία νὰ ἔλθῃ μέχρι τῶν θυρῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἡ Σερβία καὶ ἡ Βουλγαρία ζητοῦν τὴν Μακεδονίαν, πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ γείνῃ συμμαχία; Ὡσαύτως συμμαχία μετὰ τῆς Τουρκίας δὲν εἶναι δυνατὴ, σήμερον μάλιστα. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει πραγμάτων ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ἄλλα δραστήρια μέτρα, ἂν θέλωμεν νὰ σωθῶμεν, ἀντὶ νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἀντέχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, διότι εἶνε ἤδη ἐξηντλημένος καὶ σεῖς ἀκόμη δὲν τὸ ἐνοήσατε. Ἀνεγνώσατε βιβλία πολλὰ, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἀρκοῦν, ὅταν πρωτίστως δὲν σπουδάσητε τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου σας, διότι ἄνευ τῆς σπουδῆς ταύτης ὁ νοῦς γίνεται νεκρὰ βιβλιοθήκη. Εἰς τὰ 1885, ὅτε ἀπεσύρθητε ὑμεῖς, ἦλθεν ὁ κ. Δηλιγιάννης. Ἐγὼ συνειργάσθην μετὰ τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τῷ σκοπῷ, συμφώνως μὲ τὸ γενικὸν πνεῦμα αὐτῆς, νὰ πράξωμεν ἀντίθετα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη, δηλαδὴ νὰ ἁπλοποιηθῇ ἡ ὑπηρεσία ὅπως ἐπέλθωσι πραγματικαὶ οἰκονομίαι καὶ ὄχι νὰ περικόψωμεν τοὺς μισθοὺς τῶν κλητήρων τῆς Ἀστυνομίας, ὡς ἔπραξεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἀντὶ νὰ φέρῃ σύστημα πραγματικῶν μεταῤῥυθμίσεων, διαψεύσας τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς τὸ διέψευσε πρὸ καιροῦ καὶ ὁ κ. Τρικούπης. Ἐπῆλθε τὸ Βουλγαρικὸν κίνημα. Ἔπρεπε τότε ἢ νὰ μὴ κάμωμεν τίποτε, ἢ νὰ παλαίσωμεν μέχρι τέλους· ἡ τιμὴ εἶναι τὸ κυριώτερον πρᾶγμα διὰ τὰ ἔθνη. Τὸ ἔθνος ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ αἷμα καὶ χρῆμα. Ἀνεστατώθη τότε ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος καὶ παρῄτησε τὰς ἐργασίας του ἐπὶ ὀκτὼ ὅλους μῆνας. Ὠφείλομεν μετὰ 2 μῆνας νὰ κινηθῶμεν, ἐξακολουθοῦντες τὰς προπαρασκευὰς καὶ νὰ μὴ περιμένωμεν νὰ μᾶς ἀποκλείσουν αἱ Δυνάμεις, τὸ ὁποῖον προεγνωρίζομεν ὅλοι. Ἄν ἐκινούμεθα ἐγκαίρως, θὰ περιεπλέκομεν τὰς Δυνάμεις, ὡς ἔκαμαν οἱ Βούλγαροι. Ἐφωνάζομεν «κηρύξατε τὸν πόλεμον», ὡς ἐπεθύμει τὸ ἔθνος ὅλον, ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν ἔγεινε τίποτε, ἕως οὗ ἦλθαν καὶ μᾶς ἀπέκλεισαν οἱ ξένοι ἰσχυροί, χάριν τῶν συμφερόντων των. Ἔλεγεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὅτι ἔπρεπε δῆθεν νὰ ἦναι σύμφωνοι καθ’ ὅλα καὶ ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ Βασιλεία. Ἄν πράγματι ἐσκόπει τὸν πόλεμον ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὤφειλεν ἐγκαίρως, ἀλλ’ ἔστω καὶ ἀργὰ, νὰ προβῇ εἰς αὐτὸν, ἀφοῦ ὅλον τὸ ἔθνος καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς τὸν ἐζήτει μέχρι τέλους. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ἀντιπράξεως, μία Κυβέρνησις εἰς συνταγματικὸν Κράτος, ἔχουσα πλειονοψηφίαν, δύναται νὰ σύρῃ καὶ τὴν Βασιλείαν αὐτὴν, ἑκοῦσαν ἄκουσαν, καὶ τὴν θέση ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἐμπολέμου ἔθνους. Ἑπομένως ὅλαι αἱ δῆθεν δικαιολογίαι εἶναι ἀβάσιμοι, ὡς ἦσαν αἱ φωναὶ φαντασιώδεις. Ἕν μόνον εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἐδαπάνησε πολλὰ 35 ἑκατομμύρια. Ἡ σπατάλη εὑρίσκεται πάντοτε εἰς μέρος τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀλλὰ τί τὸ ὄφελος; Ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας ματαίας ἐπιστρατείας ὁ τόπος σπουδαίως ἐζημιώθη, ὁ λαὸς ἀπεγοητεύθη, τὸ ἔθνος ἐμαράνθη. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι, καίτοι ἐν ἀνίσῳ πολέμῳ ἠθέλαμεν νικήσει, εἶναι τὰ τελευταῖα γεγονότα, εἰς τὰ σύνορα· ἐκεῖ ὁ στρατὸς ἐτίμησε τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος· διὰ τοῦτο ἔπρεπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης νὰ προβῇ. Οἱ πόλεμοι δὲν γίνονται ἐπὶ ῥόδων, ἀλλὰ διὰ πάλης, διὰ περιπετειῶν καὶ διὰ τοῦ αἵματος. Βλέπετε, ὅτι προσπαθῶ νά ἦμαι δίκαιος. Σεῖς οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ προέβητε πάλιν εἰς μεταβολὰς καὶ ἀναστατώσεις ὑπαλλήλων. Πῶς δύναται νὰ σχηματισθῇ ὑπαλληλία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν πᾶσα Κυβέρνησις ἐρχομένη δὲν περιορίζεται εἰς τὸ νὰ διορίσῃ 15–20 πρόσωπα ἐκ τῶν πολιτικῶν φίλων της εἰς ἐμπιστευτικὰς θέσεις, ἀλλὰ προβαίνει καὶ μέχρι τοῦ τελευταίου κλητῆρος; Κατέκριναν καὶ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν διὰ πολλὰς τοιαύτας μεταβολὰς, μεταξὺ τῶν ἄλλων διὰ τὸν πρώην ἀστυνόμον κύριον Χωματιανὸν, τὸν ὁποῖον σεῖς ἀκόμη δὲν ἐχρησιμοποιήσατε. Σᾶς ἐπαινῶ βεβαίως διά τινας εὐτυχεῖς διορισμοὺς, παραδείγματος χάριν, τοῦ νομάρχου Πατρῶν, ἀνδρὸς τιμίου καὶ δικαίου πρὸς ὅλους, καθ’ ἃ ἐπληροφορήθην· καὶ διὰ τοῦτο, φαίνεται, ἐπιθυμοῦν τινες, ὡς ᾄδεται, τὴν ἐκεῖθεν μετάθεσίν του. Ἐπίσης διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ νομάρχου Ἀττικῆς. Ἀλλὰ τί σᾶς ἔκαμεν ὁ ὅμιλος τῶν διδασκάλων καὶ τὸν ἀνεστατώσετε πρὸς βλάβην τῆς ἐκπαιδεύσεως; Γνωρίζω ὅτι ἡ φωνή μου δὲν θὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοὺς συγχρόνους, ἀλλὰ θὰ ἀκουσθῇ βεβαίως ἀπὸ τὸ μέλλον. Ἄν, ὃ μὴ γένοιτο, ἀποτύχῃ σήμερον ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐθνικοτήτων, ἠξεύρετε τί ἤθελε πράξει μίαν ἡμέραν; Ἀφ’ οὗ διέλθῃ μαρτύριον ἐπὶ αἰῶνα ἴσως, ἐξ αἰτίας τῆς ἀνικανότητός σας, τότε θὰ συντελέσῃ εἰς νέαν μεταβολὴν τῆς εὐρωπαϊκῆς κοινωνίας. Σήμερον εἶνε τὸ ζήτημα τῶν ἐθνικοτήτων· πρέπει νὰ ἑνωθοῦν αἱ φυλαὶ, διότι ἡ ἑνότης μιᾶς φυλῆς φέρει πνευματικὴν καὶ ὑλικὴν δύναμιν. Ὅταν σήμερον ἓν ἔθνος μείνῃ κερματισμένον, γίνεται ἕρμαιον τῶν ἰσχυρῶν. Ἀφοῦ δὲ τελεσθῇ ἡ ἑνότης αὕτη τῶν ἐργασθέντων εἰς τοῦτο ἐθνῶν, ἀφοῦ τέλος δημοκρατηθῶσι καὶ ἀποτελέσωσιν ὁμοῦ τὰ ἡνωμένα Κράτη τῆς Εὐρώπης, ὡς εἶναι εἰς τὴν Ἀμερικὴν, τότε θὰ ἐπέλθῃ ἑτέρα ἐπανάστασις, ἡ ἐπανάστασις ἡ ὁποία μόνον ἐχαράχθη διὰ τῆς Κοινότητος τῶν Παρισίων. Ὁ λέβης τῶν νέων τούτων ἰδεῶν βράζει καὶ ἤδη πανταχοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λυθῶσι πρότερον πολλὰ οἰκονομικὰ προβλήματα. Ἡ τοιαύτη ἐργασία ἔχει ἀνάγκην πολλοῦ χρόνου ἀκόμη. Ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα, ὅτε θὰ ἐγκαινιασθῇ μία νέα ἐπανάστασις καὶ αὐτὴ θὰ ἦναι κοινωνιστική· τότε ἡ Ἑλλὰς κατεκερματισμένη θὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὴ εἰς μίαν μεταβολὴν τῆς ἀνθρωπότητος, ὅτε θὰ τελεσθῇ ἡ ὁμοσπονδία τῶν Κοινοτήτων τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἀκουσθῇ ἡ φωνή μου ἀπὸ τοὺς συγχρόνους, θὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τὸ μέλλον, θὰ ἦναι ὅμως ἀργά. Ἀλλ’ ἕως οὗ φθάσῃ ἡ νέα ἐκείνη ἐποχὴ, κλαίω ἐφ’ ὑμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα σας, ὦ στρατιωτικοὶ, οἵτινες θὰ σύρετε τὰ ξίφη σας ὄχι πλέον ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διότι αὐτὸς δὲν θὰ ὑπάρχῃ, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ξένων· κλαίω ἐφ’ ὑμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα σας, ὦ ναυτικοὶ, διότι θὰ χρησιμοποιήσητε τὴν θαλασσινὴν ὑμῶν ἱκανότητα ὑπὲρ τῶν ξένων ἰσχυρῶν καὶ θ’ ἀποτελῆτε τὰ πληρώματα τῶν πλοίων των, ὡς εἰς τὸν καιρὸν τῶν Βενετῶν· κλαίω ἐπὶ σὲ, ὦ Ἑλληνικὲ λαὲ, διότι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν αἱ νέαι γενεαὶ δὲν θὰ ἔχουν κανὲν ἰδανικὸν, διότι ὁ Ἑλληνισμὸς ἐξέλιπε καὶ καμμία ἔμπνευσις δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὔτε εἰς τὴν φιλολογίαν, οὔτε εἰς τὴν πολιτικήν· κλαίω ἐφ’ ὑμᾶς, ὦ γεωργοὶ, ὦ βιομήχανοι, ὦ ἔμποροι, διότι θὰ σᾶς ἐπιβάλλουν βαρεῖς δασμοὺς εἰς τὰ προϊόντα σας, διότι θὰ σᾶς στέλλουν τὰ ἰδικά των βιομηχανήματα καὶ θὰ σᾶς τὰ πωλοῦν ἀκριβὰ, διότι θὰ γίνητε μεσῖται καὶ ὄχι ἔμποροι, ἕως οὗ καταντήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἵλως ἐργαζόμενος ὑπὲρ τῶν ξένων, εἴτε οὗτοι ὑπερισχύσωσιν εἰς τὴν Μακεδονίαν εἴτε εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, διότι εἴτε μετὰ σύγκρουσιν, εἴτε μετὰ συμβιβασμὸν, ἡ μὲν Ῥωσσία θὰ καταλάβῃ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἡ δὲ Αὐστρία θὰ καταλάβῃ τὴν Μακεδονίαν. Πρὶν ἢ ἔλθῃ ὅμως ἡ τρομερὰ αὕτη στιγμὴ, ἡμεῖς πρέπει νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα τὰ ριζικὰ, διὰ τῶν ὁποίων ἴσως προλάβωμεν τοὺς τελευταίους κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦσι τὴν Ἑλληνικὴν ἐθνικότητα. — Σεῖς ὅλοι ἐκάματε τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν, ὅπως ὁ Δάντης εἶπε διὰ τὴν Φλωρεντίαν, ὅτε αὕτη ἤρχισε νὰ παραλύῃ, ἐνῷ ὑπῆρξε κέντρον μεγάλης καὶ ἰσχυρᾶς Πολιτείας, τὴν ἐκάματε Non donna di provincie ma pordello, ἤγουν σεῖς ἐκάματε τὴν Ἑλλάδα ὄχι Κράτος δυνάμενον νὰ σώσῃ τὸν Ἑλληνισμὸν, ἀλλὰ φαῦλον καταγώγιον (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§7Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν εἶναι δυνατὸν, αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατάλογον τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα διέθεσεν ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντων κατὰ τὸν Νομὸν Μεσσηνίας, ὡσαύτως κατάλογον τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν δαπανηθέντων εἰς ἐπιμίσθια καὶ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα· συνάμα δὲ θὰ παρακαλέσω νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἔκθεσιν τῶν μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεστάλησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἵνα μελετήσωσι τὰ περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ ποταμοῦ Ἁγίου Φλώρου καὶ τῆς Μακαρίας ἐν Μεσσηνίᾳ· ἐπίσης δὲ θέλω παρακαλέσει καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ κατάλογον τοῦ ταμείου τοῦ λιμενικοῦ τοῦ Νησίου, τί κεφάλαια ἔχει καὶ ποῦ εἶνε ἐναποτεθειμένα, εἰς Τραπέζας ἢ εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν; Φρονῶ ὅτι αἱ προτάσεις μου εἶναι δεδικαιολογημέναι, καὶ οὐδεμίαν δυσκολίαν θέλουν παρουσιάσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Καταθέτω ἐγγράφους τὰς προτάσεις μου, ἐχούσας ὡς ἑξῆς· 1. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας δηλούσας, αʹ. Πόσα χρήματα ἐδαπανήθησαν καὶ πόσα πράγματα, κατ’ εἶδος διενεμήθησαν εἰς τὰ ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντα μέρη κατὰ ἐπαρχίας, δήμους καὶ χωρία. βʹ. Πόσα ἐξ αὐτῶν ἐδαπανήθησαν εἰς κατασκευὴν παραπηγμάτων δημοσίων. γʹ. Πόσοι ὑπάλληλοι ἐστάλησαν, πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ, πόσα ἐδαπανήθησαν εἰς ἐπιμίσθια καὶ ἔξοδα ἀνόδου καὶ καθόδου. δʹ. Πόσοι ἐργάται ἐλήφθησαν καὶ τίνα ποσὰ ἔλαβον καὶ ποῦ εἰργάσθησαν. εʹ. Πόσα ἐδαπανήθησαν διὰ ναύλους καὶ ἄνθρακας διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τῶν ὑπαλλήλων εἰς ἀτμοκίνητα καὶ λοιπὰ πλοῖα, καὶ πόσα πλοῖα κατ’ εἶδος. Ϛʹ. Πόθεν ἠγοράσθη ἡ ξυλεία καὶ ἀντὶ τίνος ποσοῦ. ζʹ. Πόσα συνεργεῖα συνεστήθησαν καὶ ποῦ. ηʹ. Νὰ ὑποβληθῶσιν ἅπασαι αἱ ἐκθέσεις τῶν Ἀρχῶν, ἐπιτοπίων καὶ δημοσίων. 2. Νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τῶν κ. κ. Μαρκοπούλου, Σαουρὼτ καὶ Κελενὲκ περὶ ἀποξηράνσεως τῶν τελμάτων Ἁγίου Φλώρου καὶ τοῦ Μακαρίου πεδίου. 3. Νὰ ὑποβληθῇ κατάλογος τῶν κεφαλαίων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Μεσσήνης μέχρι σήμερον καὶ δοθῇ ἡ πληροφορία, ἂν ταῦτά εἰσι κατατεθειμένα, καὶ ἂν τὸ σχέδιον τοῦ Πασκὰλ θεωρεῖται ἐκτελέσιμον πρὸς κατασκευὴν λιμένος ἐν Μεσσήνῃ.

§8Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες ἔπαθον ἐκ τοῦ σεισμοῦ· ἀτυχῶς οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια καὶ περὶ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω καὶ ἥτις δὲν ἔπαθε ἐκ τοῦ σεισμοῦ μόνον, ὡς κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ πρὸ πάντων πολλὰ χωρία ἔπαθον ἐκ τῆς λαίλαπος καὶ τῆς χαλάζης, ἥτις ἐνέσκηψε τὴν 30ὴν Ἰουνίου. Μέχρι τοῦδε παρατηρῶ μετὰ λύπης, ὅτι ἑκάστοτε, ὁσάκις συνέβησαν θεομηνίαι ἢ καταστροφαί, ἡ ἐπαρχία ἐκείνη ἐγκατελείφθη, τὸ διατὶ ἀγνοῶ· ἴσως διότι συντελεῖ τὰ μέγιστα εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παράγουσα 60 ἑκατομμύρια σταφίδος. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι καιρὸς πλέον νὰ παύσῃ ἀγνωμονοῦσα πρὸς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ νὰ ἀφήσῃ ἀφορολογήτους τοὺς κατοίκους τῶν χωρίων πρὸ πάντων ἐκείνων, ἅτινα κατεστράφησαν ἐκ τῆς θεομηνίας. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγουσί τινες, ὅτι οὐδὲν ἔπαθεν ἡ ἐπαρχία ἐκ τοῦ σεισμοῦ, διότι καὶ πολλαὶ οἰκίαι κατεστράφησαν ἐκ θεμελίων καὶ ἄλλαι διεῤῥάγησαν καταστᾶσαι ἄχρηστοι. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐγκατελείφθη ὁλοτελῶς.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ὥριμον ἀντικείμενον πρὸς συζήτησιν.

§10Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶνε ἀληθὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, κύριε Πρόεδρε. Λησμονεῖτε ὅτι περὶ τὰ τέλη Μαΐου ὑπέβαλον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτουν τὴν τροποποίησιν ἄρθρου τινὸς τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, ὅπως μὴ δικηγορῶσιν οἱ βουλευταί. Συναινούσης καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὡς ἀποδεικνύεται ἔκ τε τῶν ἐπισήμων καὶ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ὅπως πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν ᾖ ἡ συζήτησις τοῦ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ζητήσω λοιπὸν τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς.

§12ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασις.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις ἀκόμη δὲν ἐσχηματίσθη.

§14Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος λησμονεῖ τὸν Κανονισμόν, διότι ἡ ἡμερησία διάταξις εἶνε γνωστὴ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς τελευταίας ἡμέρας πρὸ τῶν διακοπῶν. Λέγω δὲ εἰς τὸν κ. Κωνσταντόπουλον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη πρὸ μηνῶν, ἄπορον δὲ πῶς ἀγνοεῖ τοῦτο.

§15ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς συζήτησιν ἄνευ προηγουμένης διατάξεως περιεχούσης τὸ ἀντικείμενον. Ἴσως ἔσφαλε τὸ Προεδρεῖον, μὴ ἔχον τυπωμένην τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἡ πρότασις αὕτη, πρέπει νὰ διανεμηθῇ ἐκ νέου, διότι δὲν τὴν γνωρίζομεν.

§16ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι νέα Σύνοδος αὐτή, ἢ ἐξακολούθησις;

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις.

§18ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τότε λοιπὸν ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τότε δὲν εἶχεν ἐγγραφῆ ἀκόμη πρὸ τῆς διακοπῆς.

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας παρατηρῶ, ὅτι ἀφοῦ ἀπεφάσισε νὰ συστήσῃ Γυμνάσιον εἰς τὸ Γύθειον, πρέπει νὰ τὸ συμπληρώσῃ καὶ ὄχι νὰ τὸ ἀφήσῃ κολοβόν.

§21ΜΑΝΕΤΑΣ. Εἶνε συμπεπληρωμένον ἤδη.

§22ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ζητῶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησα τὰ πρακτικὰ τῆς τελευταίας συνεδριάσεως διὰ νὰ ἴδωμεν τὶ ἀναφέρουσιν ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας (ἀναγινώσκονται). Αὔριον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν θέλει ἀναγραφῆ ἡ πρότασίς σας.

§24ΑΧ. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσχάτως ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐνοικιάσεως τῶν ἄνευ δηλώσεως καλλιεργηθεισῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, τοιαῦται δ’ ἐκτάσεις εἶναι πολλαὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πατρῶν. Δὲν ἐρευνῶ ἂν κατ’ ἀρχὴν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις προβᾶσα εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ φόρου τῆς ἐπικαρπίας τῶν τοιούτων γαιῶν καὶ φυτειῶν, καθ’ ἣν ἐκ τοῦ σχετικοῦ Νόμου εἶχεν ἄδειαν, ἀλλὰ σημειῶ ὅτι ἡ ἐνοικίασις τοῦ φόρου τούτου ἐνεκρίθη καὶ κατεκυρώθη ἀντὶ δραχμῶν 2,500 δι’ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν Πατρῶν. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς ἕνα καὶ μόνον δῆμον τῆς Ἐπαρχίας ταύτης ὑπάρχουν κατὰ μέσον ὅρον οὐχὶ αὐθαιρέτως ἐξευρημένον, ἀλλ’ ἐκ θετικῶν ὑπολογισμῶν λαμβανόμενον, 10,000 στρέμματα, θὰ ἐννοήσητε ὁποῖον σκάνδαλον ἐπροξένησε καὶ ὁποῖα σχόλια προὐκάλεσεν ἡ ἐνοικίασις αὕτη διὰ τοιοῦτον ἀσήμαντον ποσὸν ἐγκριθεῖσα· κατηγγέλθη μάλιστα ῥητῶς ὑπὸ συμπολιτῶν μου διὰ τηλεγραφημάτων πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ὕποπτον τῆς ἐνοικιάσεως ἐνδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ προέβησαν, καθὰ πληροφοροῦμαι, εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας μετ’ ἄλλων ὑπενοικιαστῶν, δίκτυον δὲ εὐρύτατον ἐσχηματίσθη ἐνοικιαστῶν φανερῶν καὶ κρυφίων, ἰδιωτῶν καὶ μὴ τοιούτων, οἵτινες πρόκειται νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὴν κολοσσιαίαν ταύτην ἐπιχείρησιν ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Δημοσίου. Εἰς ἕνα μόνον δῆμον τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, τὸν τῆς Δύμης, ἔχομεν ἔκτασιν πεδιάδος 110,000 στρεμμάτων. Πέρυσιν, ὅτε ἐνηργήθη ἡ καταμέτρησις διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, ὁ Δημόσιος καταμετρητὴς, καταμετρήσας 3 μόνον χωρίων ἑνὸς δήμου, ἐξέδωκεν 800 πρωτόκολλα κατὰ καλλιεργητῶν τοιούτων ἀδηλώτων ἐκτάσεων, πρωτόκολλα ἀντιπροσωπεύοντα πολλὰς χιλιάδας στρεμμάτων. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι φόρος ἐπικαρπίας κατὰ τὸν περὶ οὗ πρόκειται νόμον ἐστὶ τέσσαρες δραχμαὶ κατὰ στρέμμα καὶ θέλετε κατανοήσει τὴν σημαντικότητα τοῦ ζητήματος περὶ οὗ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπερωτῶ τὴν Κυβέρνησιν. Διὰ νὰ σχηματίσητε δὲ, κύριοι, ἀσθενεστάτην ἰδέαν τῆς φοβερωτάτης καταχρήσεως, ἣν ὑποπτεύουσιν ὅτι ἐμπερικλείεται ἐν τῇ καταγγελλομένῃ ἐνοικιάσει, ἀνακοινῶ τὴν πληροφορίαν, ἣν ἐκ Πατρῶν μοὶ μεταδίδουσιν, ὅτι ἐνῷ ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία ἐνοικιάσθη ἀντὶ 2,500 δραχμῶν, ἓν μόνον χωρίον ἐκ τῶν 150 τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν πρόκειται νὰ παραχωρηθῇ εἰς ὑπενοικιαστὰς ἀντὶ χιλιάδων δραχμῶν. Σφυκιὰ ὁλόκληρος ἐνοικιαστῶν, μοὶ γράφουσιν ἐκ Πατρῶν, ὅτι ἐξεχύθη κατὰ τῶν δυστυχῶν γεωργῶν, καταληφθέντων ὑπὸ τρόμου ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς ἐπιδρομῆς αὐτῶν, οἵτινες ἐκτὸς εὐαρίθμων ἐξαιρέσεων, ἀπεδείχθησαν φοβερὰ μάστιξ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν· οἱ ἐνοικιασταὶ, ἄμοιροι γεωμετρικῶν γνώσεων, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ λαβυρίνθῳ τῶν δεδηλωμένων καὶ ἀδηλώτων ἐκτάσεων παρὰ κατόχων καὶ μὴ τοιούτων, δὲν εἶναι δυνατὸν, λέγω, νὰ προβῶσιν εἰς ἐργασίας τεχνικὰς ὅπως ἐξακριβώσωσιν οὐδὲ κατὰ προσέγγισιν τὸ ἀληθὲς ποσὸν τῶν τοιούτων ἐκτάσεων· τοιαύτη ἐργασία, ἀπαιτοῦσα εἰδικὰς γνώσεις καὶ πολὺν χρόνον, μόνον παρὰ γεωμετρῶν δύναται νὰ γείνῃ. Οἱ ἐνοικιασταὶ ἐξ ἀνάγκης θὰ καταφύγουν εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας μετὰ τῶν γεωργῶν, ἐπισείοντες κατ’ αὐτῶν τὴν ἀπειλὴν τοῦ πρωτοκόλλου, ὅπερ θὰ ηὐχόμην ἐντελῶς νὰ ἐκλείψῃ ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ μηχανισμοῦ περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Συμπεραίνων ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ πῶς συνέβη ὥστε νὰ ἐνοικιασθῇ φόρος ἐπικαρπίας τοιαύτης ἐκτάσεως ἀντὶ 2500 δραχμῶν, ἀντὶ τῶν ὁποίων θὰ τεθῇ εἰς ἀναστάτωσιν καὶ θὰ ὑποβληθῇ εἰς φορολογίαν ὁλόκληρος ὁ ἀτυχὴς γεωργικὸς πληθυσμὸς, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἐνοικιασταὶ κατήντησαν πληγαὶ Φαραώ. Δὲν γνωρίζω ἂν τὸ μέτρον τῆς ἐνοικιάσεως ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἂν ἐφηρμόσθη καὶ ἐξεχωρήθη ὁ φόρος οὗτος ἀντὶ ἐνοικίου ἀναλόγου τοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πατρῶν προσφερθέντος καὶ ἀποδεχθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκω τὸ μέτρον αὐτῆς τοῦτο ἐντελῶς ἄστοχον, διότι τὸ Δημόσιον ταμεῖον θὰ εἰσπράξῃ ἀσήμαντον καὶ ἀνάξιον λόγου ποσὸν, ἀντὶ δὲ τούτου οἱ φορολογούμενοι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς φοβερὰς καταπιέσεις. Ἂν ἐλπίζῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν θὰ ὠφεληθῇ μὲν τὸ Δημόσιον ταμεῖον διὰ τῆς ἐνοικιάσεως, ἀλλὰ θὰ γνωρίσῃ αὕτη τὸ ἀληθὲς ποσὸν τῶν ἀδηλώτων ἐκτάσεων, καὶ εἰς τοῦτο αἱ ἐλπίδες της θὰ ἀποδειχθῶσι κεναὶ, διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν τοῦτο νὰ πράξωσιν οὐδὲ ἂν ἠδύναντο θὰ τὸ ἔπραττον, διότι ἔχουσι συμφέρον νὰ ἀγνοῆται ἡ ἀληθὴς ἔκτασις τῶν ἀδηλώτων ἐκτάσεων, ὅπως ἐπιτύχωσι καὶ εἰς τὸ μέλλον τοιαύτας συμφερούσας ἢ μᾶλλον σκανδαλώδεις ἐνοικιάσεις. Καταλήγων τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας ἐπαναλαμβάνω νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σαφεῖς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πληροφορίας.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον θὰ σᾶς φέρω περὶ τούτου ἀκριβεῖς πληροφορίας.

§26ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τούτοις, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταγγείλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ ὄργια, τὰ ὁποῖα διαπράττει τὸ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πατρῶν περιοδεῦον στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα. Δύναταί τις νὰ κρίνῃ ὄχι ἀνεπιεικῶς ἀτοπήματά τινα τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων διαπραττόμενα παρὰ τούτων ἐν τῇ καταδιώξει τῶν ἐγκληματιῶν καὶ νὰ χαρακτηρίσῃ ταῦτα ὡς ἐξ ὑπερβάλλοντος ζήλου πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν καταστολὴν τῶν ἐγκλημάτων προερχόμενα, ἂν καὶ ἐγὼ ἀπολύτως ἀποκρούω τὴν καταστολὴν τοῦ ἐγκλήματος δι’ ἐγκλήματος· ἀλλὰ τὸ ἀπόσπασμα τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, ὅπερ διευθύνεται ὑπὸ ἀξιωματικοῦ, συμπολίτου, μοὶ φαίνεται τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, διέπραξε τοιαῦτα ὄργια, ἅτινα φρικιᾶ τις καὶ νὰ ἀκούσῃ, καὶ τὰ διέπραξεν οὐχὶ κατ’ ἐγκληματιῶν, ἀλλὰ κατ’ ἀνθρώπων ἐντιμοτάτων καὶ ἀμέμπτως ὁλόκληρον αὐτῶν τὸν βίον διαγαγόντων. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τὸ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα εἶχε μεταβῆ εἰς τὸ χωρίον Καμάραις τοῦ δήμου Ἐῤῥινεῶν. Ὁ διοικῶν τοῦτο ἀνθυπολοχαγὸς ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀφορμῆς συνέλαβεν ἄνθρωπον ἐντιμότατον καὶ φιλήσυχον τὸν κ. Κωνστ. Βανακιώτην καὶ ἀφοῦ τὸν ὕβρισε βαναύσως, ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ διὰ τοῦ βουνεύρου, καὶ ἀφοῦ τὸν ἐκτύπησε, διέταξε τοὺς στρατιώτας ἵνα πράξωσι πᾶν ὅ,τι ἡ χείρ του κουρασθεῖσα ἴσως δὲν ἠδυνήθη νὰ συντελέσῃ. Τὴν ἑπομένην μετέβη εἰς τὸ χωρίον Ζήρια τοῦ αὐτοῦ δήμου ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν σύλληψιν χωρικοῦ τινος, καθ’ οὗ ὑπῆρχεν ἀπόφασις τοῦ Πλημμελειοδικείου καταδικάζουσα αὐτὸν εἰς 2 μηνῶν φυλάκισιν· ἐπὶ τῇ προφάσει δὲ ὅτι ἡ ὑπέργηρως θεία τοῦ καταδιωκομένου ἀποκρύπτει αὐτὸν, τὴν ἀναγκάζει νὰ φάγῃ κόπρον ζώου, τὴν ποτίζει, δὲν γνωρίζω μὲ τί, καὶ τὴν σύρει ἀνηλεῶς ἀπὸ τὴν κόμην, βυθίζων αὐτὴν εἰς παρακείμενόν τινα αὔλακα, ὑπερηφάνως ἀνακηρύττων ὅτι σκοπὸν ἔχει, ἐφ’ ὅσον εἶναι ὁ Τρικούπης, νὰ κατορθώσῃ νὰ περιπατῇ ὁ λύκος μὲ τὴν προβατίναν, καὶ ὅταν πέσῃ, γαίᾳ πυρὶ μιχθήτω. Δὲν ἤρκουν ταῦτα. Μεταβαίνει εἰς τὸ χωρίον Τουρκοχῶρι τῆς Τριταίας, καὶ διότι ὁ κ. Ἀνδρέας Κουτραμπέλας, ἀνὴρ ἐντιμότατος καὶ ἐκ τῶν πρώτων τοῦ δήμου, ἐτόλμησε ν’ ἀναφέρῃ εἰς αὐτὸν τὰς ἐν τῷ χωρίῳ παρεκτροπὰς τοῦ ἀποσπάσματος, ὅπερ εἶχε διαρπάσει τὰς ὄρνιθας τῶν πτωχῶν συγχωρίων του, ἐπιτίθεται κατ’ αὐτοῦ, τὸν ραπίζει καὶ ἐπισωρεύει ἐναντίον του τὰς δεινοτέρας τῶν ὕβρεων. Ὁ αὐτὸς ἀξιωματικὸς ἐν τῷ χωρίῳ Γρεβενοῦ ἐπιτίθεται καθ’ ἁπλοϊκοῦ καὶ σεβαστοῦ γέροντος, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ἀποκρύπτει τὸν καταδιωκόμενον υἱόν του, καὶ οὐ μόνον τὸν δέρει, ἀλλὰ πράττει ἔτι ἀνοσιώτερον, ἀποκόπτει δηλονότι πρόῤῥιζα τὸν πολιὸν μύστακά του. Καὶ ἀθεμιτουργίας διέπραξεν ὁ καταγγελλόμενος ἀξιωματικός, μὲ τὴν ἀφήγησιν τῶν ὁποίων δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλήν. Τὰς πληροφορίας ταύτας, ἃς ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν, τὰς ἠρύσθην παρὰ τῶν ἰδίων παθόντων, ἐλθόντων πρός με καὶ διηγηθέντων μοι τὰ παθήματά των· ἐγὼ δὲ αὐτὸς ἐνεχείρισα μήνυσιν δι’ ἧς καταγγέλλεται ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος δι’ ὀκτὼ ἀξιοποίνους πράξεις, καὶ δὲν εἶναι μόνον τοσαῦται, διότι πάντες οἱ παθόντες εἴτε ἐκ δειλίας εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων δὲν ἠθέλησαν νὰ προσφύγωσιν εἰς τὴν δικαιοσύνην. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν ἅμα λάβῃ τὰς πληροφορίας του καὶ πεισθῇ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν καταγγελλομένων, νὰ προβῇ διοικητικῶς εἰς πᾶν μέτρον συντελοῦν εἰς περιστολὴν τῶν ὀργίων καὶ παραδειγματικὴν τιμωρίαν τῶν ὑπαιτίων· δὲν ἀμφιβάλω δὲ ὅτι αἱ ἐν Πάτραις δικαστικαὶ Ἀρχαὶ θέλουν ἐπιτελέσει τὸ καθῆκόν των πρὸς σωφρονισμὸν τῶν νέων τούτων Γεννιτσάρων.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλο ἀντικείμενον πρὸς συζήτησιν. Λύεται ἡ συνεδρίας. Ὥρᾳ 5 Μ. Μ.