1886.06.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

Τῆς 5 Ἰουνίου 1886

(Πέμπτη)

Ὥρα 4 Μ. Μ. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§2ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης μίαν ὑπόμνησιν, διότι ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν, δι’ ἧς μοὶ συνιστᾶται νὰ ζητήσω πληροφορίας περὶ ἑνὸς ἀντικειμένου. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἀφορᾷ θέμα ἐρεύνης, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν νομοσχεδίων ἐπιδιώκει τοῦ νὰ θέσῃ τὸν βουλευτὴν εἰς ἀτμόσφαιραν εὐρυτέραν καὶ οὕτω νὰ τὸν καταστήσῃ ἱκανὸν ὅπως εὐρύτερα θέματα μελετᾷ, καὶ δεύτερον εἰς ἀπόδειξιν χειραφετήσεως ἀκόμη τοῦ βουλευτοῦ καθισταμένου αἰχμαλώτου, οὐ μόνον τῆς Ἐπαρχίας του, ἀλλὰ καὶ ἄλλης Ἐπαρχίας. Λοιπὸν ἡ καθιέρωσις τοῦ νέου συστήματος τῆς περιαγωγῆς τοῦ βουλευτοῦ εἰς εὐρυτέραν ἀτμόσφαιραν καὶ τῆς χειραφετήσεως αὐτοῦ ἐγκαινιάζεται σήμερον ἐπὶ αἰσίοις οἰωνοῖς παρ’ ἡμῖν· διότι ἐκ Κρανιδίου ἔχω ἐντολὴν νὰ ζητήσω πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἔρχομαι λοιπὸν ἐκ τῆς Νομαρχιακῆς περιφερείας, ὥστε προδήλως ἐχειραφετήθημεν καὶ εἰς ὑψηλότερα στρώματα περιήχθημεν.

§3ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὴ ἀρχή.

§4ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὸν προκάτοχον εἶχε διαβιβασθῆ ἐκ Κρανιδίου τηλεγράφημα καταγγέλλον πρᾶξιν ἐγκληματικὴν, ἧς ἠγνοεῖτο ὁ δράστης, καὶ ἐζητεῖτο ὅπως ἀποσταλῇ ἀνακριτὴς ἐπὶ κλοπῇ συμβάσῃ εἰς τὸ ἐμπορικὸν κατάστημα τοῦ ἀποθανόντος Κωνσταντίνου Τούσα. Περὶ αὐτῆς τῆς πράξεως λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἂς ἐρευνήσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἂς ἀνακοινώσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὸ ἀποτέλεσμα εἰς γνῶσιν τῶν ἐνδιαφερομένων, ὅπως διατρανωθῇ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς παντὸς τοῦ Νομοῦ διὰ τῶν ἐφημερίδων ἡ πληροφορία, ὅτι ἀνυψώθην εἰς ὑψηλοτέραν σφαῖραν, καθόσον εἰσέτι δὲν ἐκανόνισα τὰ περὶ συγχρωτίσεώς μου μετὰ τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν (ἱλαρότης). Ἐπειδὴ εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς μίαν παραγνώρισιν, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἐκ κακῆς πίστεως. Συζητοῦμεν ἐπὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προσβάλλομεν ὡς ἀντισυνταγματικά. Ἐπειδὴ παρετηρήθη, ὅτι τινὲς ὄχι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς, ἰδίως δὲ ἡ δημοσιογραφία, τῆς ὁποίας ὄργανα εἶναι ἐκ τῶν νεωτέρων Ἑλλήνων, ποιοῦσι λόγον περὶ τοῦ Συντάγματος ὡς περί τινος πράγματος ἀδιαφόρου ἄνευ σημασίας, καὶ ἐάν τις εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικόν τι, μυκτηρίζουν, ὅτι ἄρα τὶ βλάπτει ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ Σύνταγμα, καὶ τοῦτο λέγουν οἱ νεώτεροι, ἔκρινα ἐπάναγκες νὰ ὑποδείξω ἐντεῦθεν αὐτοῖς δι’ ὀλίγων τὸ τὶ ὀφείλουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα. Οἱ πρεσβύτεροι ὅμως καὶ ἐξ ἡμῶν καὶ ἐκ τῶν ἔξω καὶ ἐκ τῆς δημοσιογραφίας δὲν δύνανται νὰ ὁμιλοῦν μετὰ τῆς αὐτῆς ἀδιαφορίας, προκειμένου περὶ προσβολῆς τοῦ Συντάγματος, διότι οὗτοι καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι δὲν γνωρίζουν τὴν ἱστορίαν τῶν Συνταγμάτων ἐκ τῆς ἐπιστήμης, τὴν γνωρίζουν ἐκ τῆς προσωπικῆς των ἱστορίας, τὴν γνωρίζουν ἐκ τῆς πείρας.

§5Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατί ἡ δημοσιογραφία; διότι εἶναι καὶ καλῆς πίστεως καὶ ἀργυρώνητος. Ἀφοῦ ἔχομεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς ὑπάλληλον τὸν συντάκτην ἐφημερίδος ἠγορασμένης.

§6ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀκολουθήσω, ὑποθέτω πάντοτε τὸ νομικὸν ἀξίωμα: πᾶς τις τεκμαίρεται ὡς καλῆς πίστεως. Θέλω μόνον νὰ δοθῇ μία νύξις εἰς τοὺς νεωτέρους νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν ἀξίαν τοῦ Συντάγματος, τὸ τὶ συνέβαινεν, ὅτε δὲν ὑπῆρχε Σύνταγμα καὶ τὶ ὅταν τὸ Σύνταγμα δὲν ἐλειτούργει προσηκόντως, καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τῆς τελευταίας ἐποχῆς, ὅτε τὸ Σύνταγμα δὲν ἐλειτούργει προσηκόντως, ἀλλ’ ἐλειτούργει οὕτως εἰπεῖν χονδρικῶς ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει νὰ τὸ κάμῃ νὰ λειτουργῇ, ἐλειτούργει δηλαδὴ δι’ ὑποψηφιοτήτων ὑπουργικῶν. Ἡ τελευταία φάσις τῆς λειτουργίας τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος περὶ τὸ 1862 ἦτο καθηλωμένη ἐπὶ τοῦ ἄξονος τῶν βασιλικῶν ὑποψηφίων καὶ τότε· Αʹ. Αἱ ἐπιστολαὶ δὲν ἦσαν ἀπαραβίαστοι. Ὁ εἰσαγγελεὺς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ ταχυδρομεῖον καὶ νὰ ἀνοίγῃ τὰς ἐπιστολὰς, τὰς ὁποίας οἱ πατέρες, αἱ μητέρες, αἱ ἀδελφαὶ, αἱ σύζυγοί σας ἔστελλον· ἀπεσφράγιζεν αὐτὰς καὶ διεξήρχετο τὸ περιεχόμενον, κατόπιν δὲ ἔῤῥιπτεν εἰς τὸ ταχυδρομεῖον πάλιν τὰς ἐπιστολάς. Καὶ ἔγινε ζήτημα λίαν καυστικὸν περὶ τούτου ἐν τῷ ἐπιστημονικῷ τότε κόσμῳ καὶ τῇ κοινωνίᾳ καὶ εὑρέθησαν ἐπιστήμονες, οἵτινες ἐδικαίωσαν τὸ μέτρον, λέγοντες ὅτι δὲν εἶναι ἀπαράβατον ἀπολύτως τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν· διὰ τοῦτο βλέπετε ἄρα ἐν τῷ Συντάγματι, ὅτι τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν εἶναι ἀπολύτως ἀπαραβίαστον· λοιπὸν ὅταν λάβητε τὸν κόπον οἱ νεώτεροι καὶ ἀναγνώσητε τὸ Σύνταγμα καὶ εἴδετε αὐτὴν τὴν διάταξιν, μὴ νομίζητε, ὅτι ἦτο ὀνειροπόλημα, ἐθεράπευε πληγὴν κοινωνικὴν, ἔγκλημα. Πρῶτος ὁ Μουντζουρίδης ὁ τότε εἰσαγγελεὺς, ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ τὰ μυστικὰ τῶν οἰκογενειῶν καὶ ἔπειτα οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Βʹ. Τὸ ἄσυλον τῆς κατοικίας. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν κλείεται σήμερον ἡσύχως ἐν τῇ οἰκίᾳ αὑτοῦ, δὲν δύναται ὁ χωροφύλαξ, δὲν δύναται οὐδεμία Ἀρχὴ νὰ πατήσῃ τὸ κατώφλιον τῆς θύρας ἄνευ τῶν διατυπώσεων, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ὁρίζει. Τότε ἐν τούτοις εἰσήρχοντο οἱ χωροφύλακες νύκτωρ ἐν ταῖς οἰκίαις τῶν πολιτῶν καὶ ἐκ τῆς κλίνης ἀνυποδήτους καὶ γυμνοὺς ἐλάμβανον αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀπήγαγον εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἐκεῖ οὐδὲν εἶχον ἐχέγγυον περὶ προσωπικῆς ἀσφαλείας· πολλοὶ ἔπαθον ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἡ δὲ προφυλάκισις διήρκει ἐπ’ ἄπειρον. Λοιπὸν δικαίωμα φυσικὸν τοῦ ἀνθρώπου, τὸ ὁποῖον ἄνευ Συντάγματος δὲν θέλετε τὸ ἔχει. Γʹ. Ἀρχὴ ἐγεγραμμένη ἐν τῷ Συντάγματι: Οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας του εἰμὴ διὰ λόγους δημοσίας ἀνάγκης προσηκόντως ἀποδεδειγμένης, πάντοτε ὅμως προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Συνέβη τότε νὰ καταλαμβάνηται περιουσία τῶν πολιτῶν καὶ ἀποζημίωσις νὰ μὴ δίδηται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δουζίνα, ἔχετε ἐπερώτησιν;

§8ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἰξεύρω ἂν ἔχετε τίποτε καλλίτερον νὰ κάμετε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀκούωμεν θεωρίας. Ἐὰν ἔχετε ὡρισμένον γεγονὸς, νὰ τὸ εἰπῆτε.

§10ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Θὰ καταλήξω κἄπου· δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω ἓν salto mortale, ὥστε ἄνευ ἀρχῆς καὶ μέσων νὰ φθάσω εἰς τὸ τέλος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀφαιρέσω τὸν λόγον.

§12ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ὁ κ. Πρόεδρος μοὶ ἐπενθυμίζει ἄλλην κατάχρησιν, τὸν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἧς τότε ἡ Κυβέρνησις ἡ συνταγματικὴ μόνον τύπῳ ἔκαμνε χρῆσιν, δηλαδὴ εἰκονικῶς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ρικάκη. Ὑπῆρχε τότε Βουλὴ, ὅπως θὰ γίνῃ καὶ ἡ ἀναμορφωθησομένη, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐκάθηντο εἴδωλα, οὐδεὶς ἐτόλμα νὰ ὁμιλήσῃ τι.

§13ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄχι αὐτό· ὁ κ. Μεσσηνέζης εἶνε παρὼν ἐδῶ.

§14ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τώρα θὰ ἔλθω. Ἐὰν ἤθελεν εἷς βουλευτὴς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ στρέψῃ πρὸς τὰ δεξιὰ ἢ πρὸς τ’ ἀριστερὰ, ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσῃ τὸν Πρωθυπουργόν· ἐὰν ἤθελε νὰ σηκωθῇ δι’ ἀνάγκην, ἔπρεπε νὰ πάρῃ τὴν ἄδειαν (ἱλαρότης)· δὲν εἶναι ὑπερβολή. Ἐσυζητεῖτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, οὐδεμία φωνὴ, οὐδεμία ἀντίστασις· πάντες ὁμοθυμαδὸν τῷ δεσπότῃ καὶ κυρίῳ ἡμῶν πολλὰ τὰ ἔτη ἔψαλλον (ἱλαρότης). Τότε δὲν ἠξεύρω ποία Πρεσβεία ἐποίησε παραστάσεις, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς νὰ μὴν ὑπάρχῃ Ἀντιπολίτευσις εἰς ἓν Κοινοβούλιον, καὶ τότε ἠναγκάσθη ὁ Ὄθων ὁ βασιλεὺς, τὸν ὁποῖον πολλοὶ λέγουν μακαρίτην καὶ τὸν ἐκθειάζουν, λησμονοῦντες τὴν ἱστορίαν του, ἠναγκάσθη νὰ σχηματίσῃ μίαν εἰκονικὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι εἰς τὸν κ. Ρικάκην ἀνέθηκαν τότε, νὰ παραστήσῃ πρόσωπον ἀντιπολιτευομένου (γέλως γενικὸς).

§15ΡΙΚΑΚΗΣ. Λησμονεῖτε τὸν μακαρίτην Δεληγεώργην καὶ τοὺς ἄλλους, καὶ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη;

§16ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐσηκώνετο λοιπὸν ὁ κ. Ρικάκης διὰ νὰ πολεμήσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔλαβε τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ εἶπε τί εἶναι αὐτὰ, πῶς αὐτὰ τὰ ἔξοδα τὰ ἐξωγκωμένα; Κατηγορητήριον κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἦτο ὁ Σῖμος τότε, ἀνέβη ὁ Σῖμος μὲ ἕνα Κατιλινιακὸν λόγον κατὰ τοῦ κ. Ρικάκη (γέλωτες). Ὅλα εἰκονικὰ, θεατρικὰ, καὶ τοιουτοτρόπως ἐκεραυνοβολήθη ὁ κ. Ρικάκης καὶ ἐξῆλθε (γέλωτες ἀκράτητοι). Τοιαύτη ἦτον ἡ κατάστασις τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, καὶ θέλει ὁ κ. Πρόεδρος, προοιμιαζόμενος καὶ ἐγκαινιάζων τοιαύτην κατάστασιν, νὰ μοὶ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον· ἀλλ’ ἐγὼ θὰ κάμω ἄλλο, θὰ συνεννοηθῶ μὲ τὸν κ. Τρικούπην καὶ θὰ κάμω ψεύτικον κατηγορητήριον (ἱλαρότης). Ὅταν λοιπὸν λέγωμεν Σύνταγμα, λέγομέν τι, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ὀφείλετε ν’ ἀποκαλυφθῆτε ἅπαντες καὶ οἱ νεώτεροι, οἱ μὴ εἰδότες πῶς τὸ Σύνταγμα αὐτὸ ἀπεκτήθη. Καὶ τί ἐστὶ Σύνταγμα; Σύνταγμα εἶναι ἔγγραφον, ἐν ᾧ εἶναι ἀναγεγραμμένα τὰ δικαιώματα τὰ φυσικὰ τοῦ ἀνθρώπου, δηλαδὴ ὅτι εἶναι λογικὸν ὂν καὶ δὲν εἶναι κτῆνος, διότι οἱ κυβερνῶντες συνειθίζουν νὰ μεταχειρίζωνται αὐτοὺς ὡς κτήνη, ὡς ἀνδράποδα. Αὐτὴ εἶναι ἡ φύσις τῶν Κυβερνήσεων, εἴτε Ἡγεμονικαὶ εἴτε Δημοκρατικαί. Ρέπουν ἐκ φύσεως εἰς τὸ ἄρχειν καὶ θέλουν τοὺς κυβερνωμένους ἀνδράποδα. Διὰ νὰ μὴ παραλύσῃ αὐτὸ τὸ ἔνστικτον, ἐγένετο τὸ συμβόλαιον μεταξὺ ἀρχόντων καὶ ἀρχομένων, τὸ λεγόμενον Σύνταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζονται τὰ δικαιώματα τοῦ λογικοῦ ὄντος εἰς τοὺς πολίτας, καὶ ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα πᾶς τις νὰ μεταχειρίζεται ὡς κτήνη τοὺς ἀνθρώπους, ὅπως νομίζουν οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ ἄρχοντες ὅτι εἶναι ὁ λαός. Διὰ ν’ ἀναγνωρισθῶσι δὲ τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου ὅτι διαφέρει ἀπὸ τὰ ἄλογα ζῷα, ἐχρειάσθη νὰ γίνῃ μία ἐπανάστασις εἰς τὴν Γαλλίαν, τῆς ὁποίας ἴσως ὅλοι γνωρίζετε τὴν ἱστορίαν, καὶ νὰ γίνουν ἐπὶ ἑκατονταετηρίδας ἀγῶνες εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καθόσον οἱ λαοί, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐθεωροῦντο κτήνη, ἀνδράποδα, ζῷα. Καὶ ἔρχεται τὸ Σύνταγμα καὶ σᾶς λέγει, ὁ Ἕλλην πολίτης δὲν εἶναι ἀνδράποδον, κτῆνος, ζῷον, εἶναι λογικὸν ὄν, κατ’ εἰκόνα θεοῦ πεπλασμένον· καὶ σεῖς λέγετε τί σημαίνει τὸ Σύνταγμα; τὸ Σύνταγμα ἐννοεῖ, ὅτι ἐὰν δὲν ὑπῆρχε Σύνταγμα, θὰ ἐφέρετε ὅλοι τὸ σαμάρι εἰς τὴν ράχιν, ὄχι ξύλινον ὡς τὰ ἄλλα ζῷα (ἱλαρότης), οὐχ ἧττον ὅμως φορτικώτερον τοῦ ξυλίνου. Τὸ Σύνταγμα σᾶς λέγει πρῶτον οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου. Ἐὰν δὲν ἔχετε Σύνταγμα, δὲν θὰ εἶσθαι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου. Σᾶς λέγει τὸ Σύνταγμα ὅτι μόνοι οἱ πολῖται Ἕλληνες εἶναι δεκτοὶ εἰς τὰς δημοσίας λειτουργίας. Ἐὰν δὲν εἴχετε Σύνταγμα, θὰ ἐβλέπετε τὰ σμήνη, τὰ ὁποῖα ἤθελον εἰσελάσει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως τὰ εἴδομεν ἐπὶ Βαυαροκρατίας.

§17ΤΡΑΚΑΣ. Καὶ ἤρχισαν ἀπὸ τώρα.

§18ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία εἶναι ἀπαραβίαστος, λέγει τὸ Σύνταγμα. Ἄρα, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ Σύνταγμα, προσωπικὴν ἐλευθερίαν δὲν θὰ εἴχετε, θὰ εἶσθε γαϊδούρια (ἱλαρότης) «Οὐδεὶς καταδιώκεται, συλλαμβάνεται, ἢ ἄλλως πως περιορίζεται, εἰμὴ ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος διατάτῃ» (θόρυβος). Τελειόνω, κύριοι. Πρέπει νὰ διδάξω τοὺς νεωτέρους, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι δὲν εἶναι τὸ Σύνταγμα τίποτε, νὰ μὴ νομίζουν, ὅτι εἶναι κἄτι τι μηδαμινὸν, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς μορμολύκειον· εἶναι στήλη, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι ἀναγεγραμμένα τὰ ἀπαραβίαστα, τὰ φυσικὰ δικαιώματα τοῦ κόσμου. «Ἐξαιρουμένου τοῦ ἐπ’ αὐτοφώρῳ ἐγκλήματος οὐδεὶς συλλαμβάνεται, οὐδὲ φυλακίζεται». Τότε πρὸ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐσυλλαμβάνοντο καὶ ἐφυλακίζοντο ἄνευ λόγου οἱ πολῖται καὶ θὰ τὸ πάθετε πάλιν. «Ποινὴ δὲν ἐπιβάλλεται ἄνευ νόμου». «Οὐδεὶς ἀφαιρεῖται ἄκων τοῦ παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένου δικαστοῦ». «Ἕκαστος ἢ καὶ πολλοὶ ὁμοῦ ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι.» Τότε δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ κάμουν παράπονα, ἔτρωγον μπαστουνιὲς, ἐφυλακίζοντο καὶ οὐδεμία ἐγίνετο ἀναφορὰ ὅπως εἰποῦν τὸ παράπονόν των. «Οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἡσύχως καὶ ἀόπλως καὶ συσκέπτεσθαι». «Οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ συνεταιρίζεσθαι.» Οὔτε ἑταιρίαι δὲν ἐπετρέποντο. «Ἡ κατοικία ἑκάστου εἶνε ἄσυλος». «Ἐν Ἑλλάδι οὔτε πωλεῖται, οὔτε ἀγοράζεται ἄνθρωπος», λέγει τὸ Σύνταγμα.

§19ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἄς ἔλθῃ ἐδῶ νὰ ἴδῃ.

§20ΡΑΛΛΗΣ. Σταματήσατε ὀλίγον ἐδῶ, καὶ ἰδέτε τὰς τάξεις τῆς Συμπολιτεύσεως πῶς ἐπυκνώθησαν.

§21ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αὐτὸ εἶνε πολιτικὴ σωματεμπορία. Τὸ Σύνταγμα ἐννοεῖ τὴν ἐμπορίαν ὡς τῶν ζῴων.

§22ΡΑΛΛΗΣ. Πᾶς μὴ ἔχων γνώμην ἰδίαν εἶναι ζῷον.

§23ΔΟΥΖΙΝΑΣ. «Ἕκαστος δύναται προφορικῶς καὶ ἐγγράφως νὰ ἐκφέρῃ τοὺς στοχασμούς του.» Συνέβη μίαν φορὰν ὁ Βαρελίδης φίλος τῆς νῦν Κυβερνήσεως, νὰ εἶναι ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ὄθωνος, καὶ ἔκαμεν ἓν ἀθωότατον πρᾶγμα, ἓν ποιημάτιον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσε διὰ μιᾶς ἐφημερίδος, καὶ συνέπεσεν εἴτε καὶ ἐξ ἐπίτηδες τὰ ἀρχικὰ στοιχεῖα, ἡ ἀκροστιχίς, ν’ ἀποτελῇ τὴν λέξιν τύραννος. Τὸ ἀνεκάλυψαν οἱ ὠτακουσταὶ, οἱ αὐλοκόλακες, ἀναφέρονται, καὶ συλλαμβάνουν τὸν φίλον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ τὸν Βαρελίδην καὶ τὸν πηγαίνουν εἰς τὰς φυλακὰς, διότι ἡ ἀκροστιχὶς ἀπετέλει τὴν λέξιν τύραννος. Φαντασθῆτε ποῦ εἴχομεν φθάσει εἰς τὰ 1862! Δὲν θέλω ν’ ἀναφέρω τὸ ἀπὸ τοῦ 1828–1835 καὶ τὸ πρὸ τοῦ 1843 διάστημα. «Ὁ τύπος εἶνε ἐλεύθερος, λογοκρισία ἀπαγορεύεται.» Τί ἐστι τοῦτο; Ἔπρεπεν οἱ δημοσιογράφοι ἅμα ἤθελον νὰ ἐκδώσουν τὸ φύλλον νὰ τὸ πηγαίνουν πρῶτον εἰς τὸν εἰσαγγελέα νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν. Ἐὰν ἠθέλατε νὰ γράψητε ἓν φυλλάδιον, ἓν σύγγραμμα, ἔπρεπεν ὁ εἰσαγγελεὺς νά βάλῃ τὴν σφραγῖδα καὶ νομίζετε, ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς τὸ ἐνέκρινεν, ὅταν ἦτο μόνον καλὸν καὶ ἀβλαβές; ὄχι· ὅταν ἐδωροδοκεῖτο.

§24ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λογοκρισία εἶναι καὶ τώρα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν καταλαμβάνω τί συζήτησις εἶνε αὐτή.

§26ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δυστυχῶς δὲν ἔλαβε πολιτικὴν ἀνατροφήν. Λοιπὸν δὲν ἠξεύρει τί ἔστι Σύνταγμα. Ὁμοιάζει λοιπὸν πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος κατέχει λαμπρὸν ἀδάμαντα, οὗ ἀγνοῶ τὴν ἀξίαν, καὶ πρέπει νὰ τὸν διδάξωμεν ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λαμβάνει σήμερον διὰ τῶν νομοσχεδίων, ἀντὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχασε, δὲν εἶνε τίποτε. Ἰδού, τῷ λέγει ἡ Κυβέρνησις καταργοῦσα τὸ Σύνταγμα, ἄλλο ἐπίσης στιλπνὸν καὶ φωτοβόλον. Ἀλλ’ εἶνε ὕαλος· καὶ ὅταν λάβῃ ἀνάγκην τῆς χρήσεως αὐτοῦ, τότε θέλει ἐξέλθει τῆς ἀπάτης, ἀλλὰ θέλει εἶσθαι πλέον ἀργά. Τὰ Συντάγματα δὲν ἀνακτῶνται εὐκόλως. Διὰ τοῦτο καλὸν εἶνε νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῶν νεωτέρων, ὅπως κατανοήσωσι πῶς ἀπεκτήθη ὁ χάρτης οὗτος, διότι δὲν ἀπεκτήθη ἄνευ αἱμάτων, ἄνευ θυσιῶν ἀπολύτων. Ἄνδρες ἐπὶ δεκαετηρίδας ἐμόχθησαν καὶ κατεδιώχθησαν καὶ ἐθανατώθησαν καὶ κατεστράφη ἡ περιουσία αὐτῶν, μόνον διότι ἀνέφερον, ὅτι θέλομεν Σύνταγμα. Ἓν τοιοῦτον μνημόσυνον, γινόμενον σήμερον; ὅτε εἴμεθα εἰς τὴν θύραν τοῦ νεκροταφείου, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἔχει τι τὸ ἄτοπον. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίσῃ ὁ Λαὸς τὰ δικαιώματά του διὰ νὰ εἶνε ζηλότυπος αὐτῶν. Φαντασθῆτε καὶ ἐδήμευον τὰς περιουσίας των καὶ τοὺς ἐβασάνιζον, τοὺς ἔβαλλον εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ὡς ἐσχάρας ὑπὲρ τὰ κάρβουνα· ἀφίνω δὲ τὶ ὑπέφερεν ὁ Λομβάρδος εἰς τὴν Ἑπτάνησον μὲ τὰ κλουβία καὶ τὰ τσιγκέλια, καὶ ἀπορῶ πῶς ἐπεθύμησε νὰ ἴδῃ τὰ ἴδια· ἴσως διότι ὡς ὑπουργὸς θὰ τυραννήσῃ τοὺς ἄλλους· λησμονεῖ ὅτι θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ σειρά του· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω ὁ δημοκρατικὸς Λομβάρδος σπουδαίως νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ μέτρα ταῦτα. Κἄτι ἄλλην ἔννοιαν ἔχει δι’ αὐτὸν τὸ πρᾶγμα. Μοὶ φαίνεται, ὅτι παίζει τὸ πρόσωπον τῆς ἀλώπεκος κατὰ τὸν μῦθον ἐκεῖνον τοῦ κυρίου Δημητρακάκη διὰ νὰ βάλῃ τὸν τράγον εἰς τὸ πηγάδι, καὶ διὰ τοῦτο ἐπήδησεν αὐτὸς ἐντὸς τοῦ πηγαδίου τῶν νομοσχεδίων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ πάθῃ ὁ τράγος. Κἄποιον ἤθελε νὰ βουλιάξῃ, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἤθελε νὰ τὸν ἀντιμετωπίσῃ, ἠθέλησε νὰ τὸν προσβάλῃ πλαγίως· τίποτε ἄλλο δὲν εἶνε τὸ δικαιολόγημα· κἄτι τι ὑποκρύπτεται. Λοιπὸν εἶνε πρᾶγμα ἀναγκαιότατον ἡ μελέτη τοῦ Συντάγματος καὶ πρέπει, ὅπερ εὐκολώτατον, πᾶς τις ἐξ ὑμῶν τῶν θεωμένων νὰ προμηθευθῇ τὸ Σύνταγμα, διότι πιστεύω δὲν θὰ τὸ ἔχωσι πολλοὶ τῶν ἀκροατῶν, οὐδὲ γνωρίζουν περὶ τίνος πρόκειται. Καὶ καθὼς δὲν γνωρίζουν τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, οὕτως ἀγνοοῦν καὶ τὸ Σύνταγμα. Καὶ ὡς ἄνθρωποι πολλοὶ, λεγόμενοι Χριστιανοί, δὲν ἐνέκυψαν ποτὲ εἰς τὴν μελέτην τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου, μόνον δ’ ἐκ φαύλων ἄγονται εἰς ἀπώλειαν, οὕτω καὶ ὁ Συνταγματικὸς Ἕλλην οὐδέποτε διδαχθεὶς, ὅτι τὴν ἀνθρωπίνην του ἀξίαν ὀφείλει εἰς τὸ Σύνταγμα, πείθεται ὑπὸ φαύλων, ὅτι τὸ Σύνταγμα εἶνε ἡ αἰτία τῆς κακοδαιμονίας του, καὶ τὸ θεωρεῖ ὡς μίασμα χρῆζον τῆς διὰ τῶν νομοσχεδίων ἀπολυμάνσεως. Διὰ τοῦτο πρέπει καὶ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον νὰ μὴν ἀγνοῶμεν καὶ τὸ πόρισμα αὐτοῦ, τὸ Σύνταγμα, νὰ ἐνστερνισθῶμεν. Λοιπὸν σπεύσατε νὰ προμηθευθῆτε φυλλάδια ὅπου εἶνε τὸ Σύνταγμα γραμμένον, διὰ νὰ γνωρίσητε ποῖα δικαιώματα σᾶς ἀφαιροῦν, ὅτε σᾶς λέγουν θὰ ἀλλοιώσωμεν τὴν Βουλήν. Τὸ Σύνταγμα εἶνε προϊὸν κόπων, ἀγώνων, μόχθων, πολλῶν ἐπαναστάσεων, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ἐξ ὑμῶν δύνανται νὰ μαρτυρήσωσι πόσαι ἐπαναστάσεις ἐγένοντο ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1835 μέχρι τοῦ 1843· διότι δὲν ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ βῆμα, τὸ ὁποῖον θέλει ὁ Πρόεδρος νὰ χαλιναγωγήσῃ καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχει μίαν στιγμὴν διέξοδος εἰς τὸ πνεῦμα, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ τρόπος ξεθυμάσματος, τότε γίνεται ἐσωτερικὴ ἐργασία καὶ ὅπως ὅταν τις ἔχων ἐσωτερικοὺς διαλογισμοὺς δὲν δύναται νὰ ἐκφρασθῇ καὶ πεθαίνει ἀπὸ ἀποπληξίαν, οὕτω καὶ ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἐπέρχεται συγκοπή. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν οὔτε διὰ τοῦ τύπου οὔτε διὰ τοῦ βήματος οἱ τότε λόγιοι καὶ σπουδαῖοι νὰ ἐκφράσωσι τὰς ἰδέας των. Ὁ ἀναβρασμὸς λοιπὸν οὗτος, ὅν ἡ δέσμευσις, τοῦ λόγου καὶ τοῦ τύπου ἐπροκάλουν, ἐξερηγνύετο εἰς ἐπαναστάσεις, καὶ ἔχετε ἀπὸ τοῦ 1835 μέχρι τοῦ 1843 δεκάδα ἐπαναστάσεων, ἀπὸ δὲ τοῦ 1843 καὶ ἐντεῦθεν, ὅτε ἤρχισε τοῦ Συντάγματος ἡ λειτουργία, τότε δὲν εἴχομεν εἰμὴ μίαν μόνον ἐπανάστασιν τοῦ 1848 κατὰ τῶν ἐπιβούλων τοῦ Συντάγματος· ἐφεξῆς δὲ ἀπόπειρα παραβιάσεως αὐτοῦ ἦν δυσχερὴς, ἕνεκα τῆς ὑπαρχούσης ἐπαρχιοκρατίας τῶν ἰσχυρῶν ὁπλαρχηγῶν ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ὑπῆρχε διέξοδος διὰ τοῦ λόγου. Ἐκ τῆς αἰτίας δὲ ταύτης ἐφεξῆς μετῆλθεν ἄλλην μέθοδον ἡ τότε Βασιλεία καὶ ἔφερε τὸ σύστημα αὐτὸ τὰ γνωστὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1862. Ἀλλὰ καὶ πρὸ τοῦ 1835 ἐπὶ Κυβερνήτου ἐπανεστάτησαν διὰ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1821 ἅμα τῇ πρώτῃ Συνελεύσει ἀνεγράφη ὡς τὸ φυσικὸν Πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις ἔρχεται ὁ Κυβερνήτης καὶ ὁ Ὄθων καὶ οἱ Ἕλληνες ζητοῦσι Σύνταγμα, καὶ ἐπειδὴ δὲν συγκατατίθενται εἰς τοῦτο οἱ ἡγεμόνες καὶ οἱ κυβερνῆται, λαμβάνει τὸ Σύνταγμα ἡ Ἑλλὰς ἰδίᾳ χειρί. Καὶ τίνες ὑπῆρχον οἱ πρωταγωνισταὶ πρὸς καθιέρωσιν τοῦ Συντάγματος; τοὺς γνωρίζετε ἴσως πάντες, καὶ ἀρκεῖ νὰ μάθετε ὅτι οὗτοι ἐτελεύτησαν ἀναξίως, ἀπέθανον καταδιωκόμενοι. Καὶ δὲν εἶνε τυχαῖοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐμερίμνησαν περὶ τοῦ τοιούτου τρόπου τῆς συντάξεως τῆς Πολιτείας. Ἦσαν πρόσωπα λίαν στενῶς σχετιζόμενα μὲ τὸν βασιλέα ἐκεῖνον, σημασίαν μεγάλην παρ’ αὐτῷ ἔχοντα· ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς προστασίας τῶν μικρῶν ἀτόμων, περὶ ἐξασφαλίσεως τοῦ ἀσθενοῦς πολίτου, ἥτις ἐξασφάλισις πηγάζει ἐκ τοῦ Συντάγματος, περιεφρόνησαν πᾶν ἴδιον καὶ προσωπικὸν καὶ ἀφωσιώθησαν εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ Συντάγματος διὰ προστασίαν τῶν ἀδυνάτων καὶ μικρῶν. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ἀγωνισθέντες πρὸς κατόρθωσιν τούτου τοῦ μεγίστου ἀγαθοῦ κατεδιώχθησαν ἀπὸ τὸν Ὄθωνα καὶ ἀπέθανον ἐλεεινοί. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω πρόσωπα· ἐάν τις ἐρωτήσῃ τὸν πλησίον του, θέλει διδαχθῆ καὶ θέλει μάθει ὅτι τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα σφόδρα κατεδιώχθησαν παρὰ τῆς τότε Βασιλείας καὶ ἐσχηματίσθησαν δικαστήρια ἔκτακτα ποινικὰ, ὅπως καταδικάσωσιν εἰς θάνατον ἐπὶ ἀνυπάρκτῳ ἐγκλήματι τοὺς ἐργάτας τοῦ Συντάγματος. Τοιαύτας θυσίας, τοιοῦτος ἀγῶνας ἐχρειάσθη ὅπως ἀποκτήσῃ ὁ μικρὸς λαὸς εἴτε ὁ ἀγαθὸς πολίτης τὸ Σύνταγμα, διότι διὰ τοὺς ἰσχυροὺς, διὰ τοὺς ὠτακουστὰς, διὰ τοὺς πινακοπλύτας τὸ Σύνταγμα δὲν εἶνε χρήσιμον· αὐτοὶ ζοῦν εἰς πᾶσαν ἀτμόσφαιραν καὶ δύναται εἰς αὐτοὺς νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τοῦ μύθου «ὅτι μεγαλοπτέρυγος ἀετὸς ὑψούμενος εἰς τὰ ὕψη ἐκάθισεν ἐπὶ ὑψηλοτάτης κορυφῆς ὑψηλοτάτου δένδρου, ἀλλ’ ἐκεῖ ἠσθάνθη σιέλου ὑγρασίαν, κύπτει, παρατηρεῖ καὶ βλέπει κοχλίαν εἰς τὸν πόδα του, τὸν ἐρωτᾷ καὶ πῶς ἀνῆλθες σὺ εἰς τόσον ὕψος; Κύριε, ἀπεκρίθη, ἀνῆλθον ἕρπων. Ἕρποντες λοιπὸν ἀνέρχονται παρὰ τὸν θρόνον καὶ συμπαρεδρεύουσιν ἐπὶ τοῦ θρόνου καὶ ἐπιδρῶσιν ἐπὶ αὐτοῦ. Κατὰ τῶν τοιούτων ὀχύρωμα καὶ ὑπεράσπισις εἶνε τὸ Σύνταγμα διὰ τὰ πλήθη, διὰ τὸν λαόν· τοιαύτη ἡ σημασία τῆς λέξεως Σύνταγμα. Κατὰ συνέπειαν ἐπὶ τοιούτου σεβαστοῦ θέματος ἀξίου πάσης ἐκτιμήσεως, δικαιώματος τόσον σοβαροῦ οἷον τὸ ἐκ τοῦ Συντάγματος παρεχόμενον τοῖς πλήθεσιν, ὀφείλει τὸ κοινὸν—διότι σεῖς ἔχετε αὐτὰ τὰ αἰσθήματα—μετὰ πλείονος σεβασμοῦ νὰ ὁμιλῇ, ὀφείλει νὰ θυσιάσῃ τὰ πάντα ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ μελετήσῃ αὐτὸ βαθέως, ἵνα μὴ λέγῃ: καὶ τί σημαίνει ἐὰν παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα!

§27ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριοι, πρό τινων ἡμερῶν παρεκάλεσα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως δηλώσῃ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἐὰν τὴν ἀπόφασιν τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Κρήτης ἔλαβε καὶ τί ἔπραξεν ὅσον τῷ ἐπιτρέπει ἡ ὑπηρεσία. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, χωρὶς νὰ ἐξετάσω διὰ τί, δὲν ἀπήντησε, καὶ πιστεύω ὅτι ἔπραξε τοῦτο, διότι δὲν τὸ ἐπιτρέπει ἡ ὑπηρεσία. Εἶχον ἐντολὴν, κύριοι, καὶ δὲν ἠδυνάμην παρὰ νὰ ἐρωτήσω. Ἡ ἐντολὴ αὕτη εἶναι δι’ ἐμὲ λίαν ἱερὰ, διότι ἔρχεται ἀπὸ ἕνα τόπον, ὅστις αἱματοκυλίεται καθ’ ἑκάστην διὰ τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους, διὰ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα· ἡ σιωπὴ τῶν Κρητῶν καὶ ἡ ἡσυχία εἰς τὰς σπουδαίας αὐτὰς περιστάσεις παρεξηγήθη, καὶ παρεξηγήθη, διότι δὲν ἔπραξαν τῷ ὄντι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πράξωσιν. Ἔπρεπε νὰ πράξωσιν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας καθ’ ἣν ἠκούσθη τὸ κίνημα, τὸ ὁποῖον ἐτάραξε τὸν Ἑλληνισμὸν, καὶ ἐὰν δὲν τὸ ἔπραξαν, δὲν τὸ ἔπραξαν, διότι μοὶ εἶπον πολλοὶ ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἔπρεπε νὰ σιωπήσωσι. Τὴν παρεξήγησιν αὐτὴν τὴν βλέπετε εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς ἐφημερίδας, τὴν βλέπετε τέλος εἰς τὸν Γλάδστωνα, τοῦ ὁποίου ὁ τίτλος εἰς τὴν Ἀνατολὴν εἶνε νὰ εἶνε φιλέλλην. Ὀφείλω ἐνώπιόν σας—καὶ τοῦτο θὰ διαβιβασθῇ εἰς ὅλην τὴν Κρήτην—καθῆκον καὶ ἔχω νὰ διαμαρτυρηθῶ, ἐλπίζω δὲ ὅτι θὰ διαμαρτυρηθῇ καὶ ἡ Κρήτη διὰ τῶν ὅπλων. Ναὶ καὶ διεμαρτυρήθη, κύριοι, δι’ ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς Κρήτης εἰς τὰς 6 Μαΐου ἐναντίον τῶν προτροπῶν τῶν ξένων, ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ ναυάρχου τῆς Ἀγγλίας, ὅστις διέσπειρεν εἰς ὅλην τὴν Κρήτην διὰ τῶν ὀργάνων του, λέγων δι’ αὐτῶν νὰ ἡσυχάσωσι, καὶ ὅτι δὲν ἐπιζητοῦσι τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν ταύτην, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ παρεξηγοῦνται τὰ αἰσθήματα, τά φρονήματα καὶ τὸ παρελθὸν τῶν συμπατριωτῶν μου. Πιστεύω, ὅτι καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον θὰ συμμερισθῇ τὴν θλῖψιν τῆς Πατρίδος μου, διότι ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου τῆς Ἀγγλίας λέγει ὁ λαβὼν τὴν πρωτοβουλίαν θὰ δέσῃ μὲ τοὺς στόλους τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ τὴν δεσμεύσῃ, λυποῦμαι διότι νομίζει ὅτι ἡ Κρήτη εἶναι εὐχαριστημένη μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν, καὶ οὕτω θὰ εὐχαριστηθῇ καὶ ἡ Ἰρλανδία. Παρακαλῶ ἐπὶ τούτοις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν ἀφαιρῶ τὸ παραμικρὸν εὐγενὲς καὶ πατριωτικὸν αἴσθημα, ὅπερ ἐλπίζω νὰ τὸ δείξῃ καὶ θὰ τὸν ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ Κρήτη. Εἶνε ἐγγὺς ὁ χρόνος τὸ εἶπεν ὁ ἴδιος ὅτι προσεχὲς εἶνε τὸ μέλλον. Ἀντὶ νὰ βλέπωμεν τὴν ἕνωσιν, βλέπομεν πάθη ἐξηγριωμένα καὶ ἂν τὰ πάθη αὐτὰ συμφέρουν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν συμφέρουσιν εἰς τοὺς Ἕλληνας. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω—διότι αὐτή μου ἡ παράκλησις θὰ ἀποσταλῇ καὶ εἰς τὴν Κρήτην—ὅτι ἐξεπλήρωσα ἓν καθῆκον. Δὲν μὲ ἔστειλαν ἐδῶ διὰ νὰ γείνω ἐκ τῶν 245 ἢ 150· ἔχω ἔκτακτον ἀποστολὴν ὡς τὸ λέγει τὸ ψήφισμα. Δὲν μὲ μέλλει ἐὰν ὑπάρξῃ ἢ μὴ φωνὴ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, οὐδὲ τὴν Κρήτην μέλλει, ἐὰν συμφέρῃ νὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους ἐνταῦθα ἢ ὄχι· αὐτὸ ὀλίγον θὰ τὸ συλλογισθῇ. Μοὶ ἐπιβάλλει ἡ Κρήτη νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν Κρητῶν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐνταῦθα φωνὴ ἢ ὄχι καὶ ἐὰν τοὺς ἀπέτρεψαν ἢ ὄχι νὰ σιωπήσουν, δὲν τοὺς μέλλει. Δὲν πιστεύει ἡ Ἑλλὰς, καὶ θὰ εἶναι ἀπελπισία νὰ καταθέσωμεν τὰ ὅπλα. Νὰ μᾶς λυπηθῆτε κύριοι, ὅτι σφαζόμεθα καθ’ ἡμέραν· ἔχομεν τὴν σημαίαν ἡμῶν καὶ μὴ θέλετε νὰ πιστευθῇ ὅτι εὐχαριστεῖται εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν, καὶ ἐὰν θέλετε νὰ τὴν ἐγκαταλείψητε, αὕτη δὲν θὰ σᾶς ἐγκαταλείψῃ ποτέ.

§28ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει νὰ ἀπαντήσῃ τι εἰς τὸν κ. Ξενουδάκην;

§29ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀπήντησα.

§30ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καθῆκόν μου, κ. Πρόεδρε, θεωρῶ νὰ παρατηρήσω ὅσον ἀφορᾷ εἰς μίαν φράσιν, ἥτις ἐξέφυγε τῶν χειλέων τοῦ συναδέλφου μου καὶ ἀντιπροσώπου τῶν ἐν Ἀδάμαντι συνῳκισμένων Κρητῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Εἶπεν, ὅτι ἤκουσε παράπονα, διότι ἡ Κρήτη δὲν ἐκινήθη· ὅτι ἡ Κρήτη κατὰ τὴν κρίσιμον στιγμὴν τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔδειξεν ὅτι ἐξεγείρεται καὶ αὐτή. Ἐν Ἑλλάδι οὐδὲν τοιοῦτον παράπονον ἠδύνατο ν’ ἀκουσθῇ. Οἱ ξένοι καὶ ἰδίως οἱ ἔχοντες συμφέρον δύνανται νὰ ὑβρίζωσι καὶ νὰ συκοφαντῶσι τὴν Κρήτην καὶ τὴν Ἑλλάδα· οὐδεὶς τοὺς πιστεύει. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐνταῦθα ἐπισήμως, ὅτι ἡ Κρήτη δὲν ἔπραξε τὸ πατριωτικὸν καθῆκον αὐτῆς, δὲν αἱματοκυλίσθη μόνον κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821, τοῦ 1848, τοῦ 1867 καὶ τοῦ 1878. Ἡ Κρήτη, ἡ ἡρωϊκὴ μεγαλόνησος τῆς Μεσογείου, οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι οἵτινες ἄλλοτε ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των, καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίστασιν δὲν ἔμειναν ἀργοί. Ἡ Κρήτη ὁμόθυμος, ἅμα ἠκούσθη τὸ πραξικόπημα τῶν Βουλγάρων, ἠγέρθη σύσσωμος καὶ ἐπρότεινεν ὅ,τι ὤφειλε νὰ προτείνῃ, καὶ ἐζήτησεν ὅ,τι ὤφειλε νὰ ζητήσῃ. Ὁ πατριωτισμὸς, ὁ ὑπὲρ ἐλευθερίας ἔρως μένει ἄκαμπτος εἰς τὴν μεγαλόνησον ἐκείνην. Δὲν ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ αἴτησις αὐτῆς. Δεσμοὶ μᾶλλον ἐτέθησαν εἰς τὴν μεγαλόνησον ἐκείνην, δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον. Δὲν γνωρίζω ἀκόμη τὸν ὑπεύθυνον, δέν μοι ἐπιτρέπεται ἀκόμη νὰ γνωρίζω τὸν ὑπεύθυνον· ἐλπίζω ὅμως ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα, καὶ ταχεῖα, καθ’ ἣν ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν δουλείαν τῆς Κρήτης καὶ διὰ τὴν μεγάλην ἀτυχίαν τὴν ἐθνικὴν πρέπει νὰ καταδειχθῇ παρὰ τῶν ἁρμοδίων. Ἀλλ’ ἕως τότε πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ συκοφαντῆται ὁλόκληρος λαὸς ἡρωϊκῆς, ἀλλὰ δούλης Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας, ὅστις καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν περίστασιν ὑπῆρξεν ἀνάλογος τῆς μεγάλης αὐτοῦ ἱστορίας.

§31ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρατηροῦμεν ἀκολουθούμενον ἀπό τινος, ὅπως σχετίζωνται πρὸς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως ἄρθρα ἐφημερίδων, μοὶ φαίνεται ἀνάξιον τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐλευθέρου Κράτους ἐνεργεῖ καὶ ἐκφράζεται, ἐπὶ πάσαις δὲ ταῖς ἐνεργείαις καὶ ἐκφράσεσιν ὑπέχει εὐθύνην· ὑπέχει εὐθύνην καὶ ἐπὶ τῇ σιωπῇ αὑτῆς. Ἀλλὰ ὅταν οἱ θέλοντες νὰ μεμφθῶσι τὴν Κυβέρνησιν δὲν εὑρίσκουσιν ὕλην ἐν τῇ δράσει τῆς Κυβερνήσεως, ζητοῦσι δὲ νὰ συμπληρώσωσι τὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδίδοντες εἰς αὐτὴν τὰς ἐνεργείας ἄλλων, νομίζω ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα τὴν τοιαύτην τῆς ἀντιπολιτεύσεως πρόκλησιν νὰ μὴ κρίνωμεν ἀξίαν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ θεωρήσωμεν ὡς ἐπιβάλλουσαν εἰς αὐτὴν ὑποχρεώσεις. Ἐνίοτε φέρουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἄρθρα ἐφημερίδων. Πρό τινων ἡμερῶν ἀνεγίνωσκον ἐντεῦθεν ἀνταπόκρισιν τοῦ ἰδιοκτήτου ἐφημερίδος, εἰς μηδεμίαν διατελοῦντος σχέσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τοὐναντίον γράψαντος σκαιῶς περὶ μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ δὲ γράφει ἔτι καὶ νῦν οὕτω σκαιῶς, ἐπέμενον λέγοντες ὅτι τὰ γραφόμενα παρὰ τοῦ προσώπου ἐκείνου εὐθύνουσι τὴν Κυβέρνησιν. Ἤδη τὰ γραφόμενα παρὰ ἀνταποκριτοῦ ἀγγλικῆς ἐφημερίδος παρίστανται ὡς ὑπαγορευθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὡς σχετιζόμενα ὁπωσδήποτε πρὸς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀνταποκριτὴς ἐκείνης τῆς ἀγγλικῆς ἐφημερίδος εἶναι γνωστὸς ἐπὶ ἐνεργείαις ἄλλοτε λίαν φιλελληνικαῖς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἰδιοῤῥύθμοις σκέψεσιν, αἵτινες ἤγαγον αὐτὸν πολλάκις νὰ ἐκφρασθῇ καὶ λίαν αὐστηρῶς περὶ Ἑλλάδος, καὶ ἐνίοτε λίαν ἀδίκως. Ἐὰν εἶχον μέλη τῆς Κυβερνήσεως προσωπικὰς σχέσεις μετ’ ἐκείνου τοῦ προσώπου, ἀξιῶ, ὅτι τὰς σχέσεις ταύτας πάντοτε προσεπαθήσαμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν ὑπὲρ τῆς Χώρας· ἐὰν δὲ δὲν κατωρθώθη ὅπως ἐπηρεασθῶσιν ἐπὶ τὸ εὐμενέστερον αἱ σκέψεις τοῦ ἀνταποκριτοῦ ἐκείνου, ἐὰν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιδράσωμεν ἐπὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἐπαρκῶς, ἐὰν οὗτος ἀδίκως ἐξεφράσθη περὶ Ἑλλάδος ἢ καὶ ἀτόπως, τοῦτο, νομίζω, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν θέλομεν καυχηθῆ, ὅτι παρὰ τῷ ξένῳ τύπῳ εἰργάσθημεν, ἵνα ἐξευμενίσωμεν αὐτὸν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον, ὁπωσδήποτε δὲ κατὰ τὸ δυνατὸν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ ἐν τῷ ξένῳ τύπῳ γραφόμενα οὐδέποτε δύνανται νὰ εὐθύνωσιν ἡμᾶς· οὐδὲ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀξιοπρεπὲς διὰ τὴν Βουλὴν νὰ συζητῇ εἰδικῶς περὶ τῶν γραφομένων ἐν ταύτῃ ἢ ἐκείνῃ τῇ ἐφημερίδι τῇ ξένῃ, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἡ ἐφημερὶς δύναται νὰ ᾖ σπουδαία. Περὶ δὲ τοῦ θέματος εἰς ὃ ἀφορᾷ ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, λέγω ὅτι ἄλλοτε εἶχε γίνει ἐπερώτησις παρ’ ἑτέρου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, τοῦ κ. Λεβίδου, σχετιζομένη πρὸς τὰ τῆς μεταβάσεως τοῦ πρώτου συντάγματος εἰς τὰ σύνορα. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶχε ζητήσει δύο τινά· πρῶτον μὲν νὰ κατατεθῇ ἡ ἀλληλογραφία ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ἀποστολὴν καὶ κατόπιν εἰς τὴν ἀναστολὴν τῆς μεταβάσεως τοῦ συντάγματος εἰς Θεσσαλίαν· δεύτερον δὲ νὰ δοθῇ πληροφορία περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν θὰ ἔφθανε τὸ σύνταγμα εἰς Θεσσαλίαν, ἐὰν δὲν ἀνεστέλλετο ἡ ἐκεῖσε μετάβασίς του. Ταῦτα ὑπεβλήθησαν. Ἐγένετο μετὰ τοῦτο ἐπερώτησις περὶ τῶν κατὰ τὰ σύνορα συμβάντων, καὶ ἀπήντησεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι θεωρεῖ ἀσύμφορον κατὰ τὴν παροῦσαν ὥραν πᾶσαν ἀνακοίνωσιν περὶ τῶν κατὰ τὰ σύνορα γενομένων. Πληροφορίας ἐντελεῖς περὶ τῶν ἐκεῖ συμβάντων εἰσέτι δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ἔλαβεν ἐκθέσεις τινὰς ἐκ τοῦ τρίτου Ἀρχηγείου, ἐν αἷς καὶ ἔκθεσιν γενικὴν τοῦ ἀρχηγοῦ. Παρὰ τοῦ πρώτου Ἀρχηγείου ἔλαβεν εἰδικὰς ἐκθέσεις, ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ἔτι ἔκθεσιν γενικὴν τοῦ ἀρχηγοῦ, ἔχει δὲ εἰδοποίησιν παρ’ αὐτοῦ, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐκθέσεως θέλει βραδύνει ὀλίγον, διὰ λόγους, οὓς ἐν τῇ τηλεγραφικῇ ἀνακοινώσει του ἀναγράφει. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν αἱ ἐκθέσεις πᾶσαι ἦσαν ἤδη ἐν χερσὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐὰν ὁ φάκελλος ἦτο πλήρης νομίζω ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ ὥρᾳ δὲν συμφέρει εἰς τὴν Χώραν ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ φακέλλου, οὐδὲ ἡ συζήτησις περὶ τῶν κατὰ τὰ σύνορα συμβάντων. Τοιαύτην ἔχω γνώμην περὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐννοεῖτε δὲ, ὅτι τὴν γνώμην ταύτην δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω, εἰμὴ ἀνακοινῶν τὰ κατὰ τὰ σύνορα γενόμενα· διότι μόνη ἡ ἀνακοίνωσις αὐτῶν δύναται νὰ ἐξηγήσῃ διὰ τίνας λόγους θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ συζητήσωμεν. Ἔχων ἄρα τὴν γνώμην, ὅτι συζήτησις τοιαύτη δὲν συμφέρει, ὀφείλω νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ἐκδηλώσῃ πεποίθησιν εἰς τὴν γνώμην μου ταύτην. Ἐννοεῖται ὅτι ἐὰν δὲν ἔχῃ ἡ Βουλὴ πεποίθησιν τοιαύτην εἰς τὴν γνώμην μου, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ὅπως συνεργάζηται μεθ’ ὑμῶν ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρωθυπουργὲ, δύνασθε νὰ ἀπαντήσητε, ἐὰν ἦτο Μαυρομιχαλικὴ ἢ Δηλιγιαννικὴ ἡ ἐνέργεια τῶν κινήσεων τοῦ στρατοῦ;

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ ἐπὶ τοιούτων θεμάτων νὰ γίνωνται κομματικοὶ ὑπαινιγμοί, λέγω, ὅτι οὐχὶ ἐν ἀνταποκρίσει ξένης Ἐφημερίδος, ἀλλ’ ἐν ἐγγράφῳ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἔγνωμεν γενόμενον λόγον περὶ τούτου, ὅτι τουτέστιν αἱ στρατιωτικαὶ Ἀρχαὶ, αἱ κατὰ τὰ σύνορα, εἰργάζοντο ὡς ἔχουσαι πεποιθήσεις πολιτικὰς, ὁποίας εἶχεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Προσθέτω δὲ ὅτι τοῦτον τὸν ἰσχυρισμὸν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἀπεκρούσαμεν ἐντόνως.

§35ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§36Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δύο ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἔφερον εἰς τὴν Βουλὴν ζήτημα σπουδαῖον, σπουδαιότατον. Καὶ ὁ βουλευτὴς Τροιζηνίας παρεπονέθη τὰ μέγιστα, διότι μετὰ πολὺ ἐλαφρᾶς συνειδήσεως ὄργανά τινα τοῦ τύπου ὁμιλοῦσι κατὰ τοῦ Συντάγματος, καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς παρεπονέθη πρὸ μικροῦ, ὅτι ὄργανα δημοσιογραφικὰ, φιλίως διακείμενα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διασύρουσι τὴν ὑπόληψιν τοῦ Τόπου. Τὸ ζήτημα, κατ’ ἐμὲ, κύριοι, εἶνε ὑψίστης σημασίας, εἶνε μεγαλειτέρας σημασίας ὅλων τῶν ἐκλογικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν. Ὑπῆρξα, κύριοι βουλευταὶ, καὶ ἐγὼ δημοσιογράφος ἐπὶ πέντε ἔτη, ἐὰν δὲ ὡς πολίτης, ἐὰν ὡς ἀντιπρόσωπος ἔχω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον πάντες ἔχουσι, καὶ ὡς πρώην δημοσιογράφος ἔχω τὸ καθῆκον, ἐν ὀνόματι τῆς ἀνεξαρτήτου δημοσιογραφίας, νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ Τόπος ζητεῖ τὴν πραγματικὴν βελτίωσίν του, πρέπει νὰ προσέξῃ πολὺ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ τύπου ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ πολλῆς ἀφελείας πολλάκις καὶ σήμερον παρέστησεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχύζωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ τῶν συνυπουργῶν του μὲ τὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα. Ἐὰν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὡμίλει πρὸς Ἀφρικανούς, πρὸς Ἀμερικανοὺς, ἴσως ἠδύνατο νὰ πιστευθῇ· ὁμιλῶν ὅμως πρὸς ἡμᾶς καὶ τοιαῦτα λέγων, μόνον μειδίαμα προκαλεῖ. Γνωρίζομεν, ὅτι καὶ ὁ νῦν καὶ ὁ τέως Πρωθυπουργὸς τὰς πρώτας θέσεις διαθέτουσιν ὑπὲρ τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων. Δὲν θέλω διὰ τούτου νὰ παραδεχθῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνεξάρτητος τύπος. Ὑπάρχει εὐτυχῶς· ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες κατηγοροῦσι τοὺς βουλευτὰς ἐπὶ συναλλαγῇ καὶ προστασίᾳ τῶν ζωοκλεπτῶν, ἐκεῖνοι ἀκριβῶς καταγίνονται νὰ διαφθείρωσι τὸν τύπον. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχονται εἰς τὴν Ἐξουσίαν, τὰς πρώτας θέσεις διαθέτουσιν ὑπὲρ ἐκείνων ἀκριβῶς τῶν δημοσιογράφων, οἵτινες καταγίνονται νὰ διαιρῶσι τὸν Τόπον εἰς δύο ἀντίθετα στρατόπεδα, πιεζόντων καὶ πιεζομένων. Ἡ πρώτη θέσις τῆς Βουλῆς ἐδόθη εἰς τὸν συντάκτην ὑπουργικῆς ἐφημερίδος, ἥτις κατὰ τὰ λυπηρὰ συμβάντα, τὰ πρὸ ὀλίγου διαδραματισθέντα, ἐξυπηρέτησε τὰ Τουρκικὰ συμφέροντα καὶ τὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος κάλλιον καὶ τῶν Τουρκικῶν ἐφημερίδων. Ὀνομάζω δὲ τὴν ἐφημερίδα ταύτην· εἶνε ἡ «Παλιγγενεσία», μολονότι πάντες τὴν ἐνόησατε.

§37ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Αὐτὸς εἶναι Τοῦρκος.

§38Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶνε ἀνάξιον σημειώσεως τὸ νὰ εἴπωμεν, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἶνε οἱ διαφθορεῖς τοῦ τύπου καὶ ὅτι οἱ ἀνεξάρτητοι δημοσιογράφοι παλαίουν ἀγωνιωδῶς καθ’ ὅλων τῶν πειρασμῶν τούτων ἐν ἀγῶνι ἀνίσῳ. Δύναται ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ λέγῃ ὅσον θέλει, ὅτι δὲν γνωρίζει τὶ γράφεται ἐν τοῖς φύλλοις τοῖς ὑπουργικοῖς, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα πρὸς αὐτὸν στέλλονται, δημοσιεύονται ἐν τοῖς φύλλοις τούτοις, καὶ βεβαίως οἱ κύριοι, κύριοι συντάκται δὲν δύνανται ἢ παρ’ αὐτοῦ νὰ τὰ λαμβάνωσι. Πρέπει νὰ προσέξωμεν, κύριοι, τὰ μέγιστα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι τὸ πρῶτον βῆμα τῆς βελτιώσεως ἑνὸς Τόπου εἶνε ἡ πρόοδος τύπου ἀνεξαρτήτου, ὅστις καὶ τοῦ Νομοθέτου καὶ τοῦ Δικαστοῦ κάλλιον διαπλάττει χαρακτῆρας πολιτῶν καὶ πολιτευτῶν. Συμβαίνει ὅμως καὶ ἓν ἄλλο δυσάρεστον. Ἡ αἴθουσα αὕτη εἶνε κάκιστα διεσκευασμένη· ἡ θέσις, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀκροῶνται οἱ δημοσιογράφοι τῶν συζητήσεων, εἶνε πολὺ ὑψηλή, καὶ οὐδὲν δύνανται νὰ ἀντιληφθῶσιν, ἐν τῇ αἰθούσῃ δὲ μόνον εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς δημοσιογράφους ἐπιτρέπεται ἡ εἴσοδος, καὶ ἀπὸ τούτων ὅσοι περιμένουσι νὰ μάθωσι τὰ πράγματα, μανθάνουσιν ἐστρεβλωμένην τὴν ἀλήθειαν· ἀλλοίμονον δὲ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος μὴ ἀνήκων εἰς κόμμα τι, δὲν ἔχει τὸ μέσον νὰ δημοσιεύσῃ τὴν ἀγόρευσίν του πρὸς διάλυσιν τοῦ ψεύδους! Ἀναγνώσατε τὴν «Παλιγγενεσίαν», τῆς ὁποίας ὁ συντάκτης διωρίσθη πρό τινος Διευθυντὴς τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς, ἵνα ἰδῆτε διὰ τίνος δηλητηρίου ποτίζει καθ’ ἑκάστην τὴν κοινὴν γνώμην. Δὲν ἤρεσεν εἰς τὸν κύριον Δηλιγιάννην ὁ μακαρίτης Παράσχος, δὲν ἤρεσεν ὁ τέως Διευθυντὴς τῆς Βουλῆς κύριος Σχινᾶς εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν. Ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ὁ συντάκτης τῆς «Παλιγγενεσίας» διὰ νὰ γείνῃ Διευθυντὴς τοῦ Γραφείου, ὅπως εὐκολώτερον διαστρέφῃ τὴν ἐξιστόρησιν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ. Προσέξατε, διότι ἀπὸ κακοῦ εἰς χειρότερον, θὰ προχωρήσητε εἰς τὸ μὴ περαιτέρω. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶνε ὑψίστης σημασίας· ὁ λαὸς δηλητηριάζεται διὰ τῶν ἀργυρωνήτων δημοσιογράφων, εἴτε τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν)· εἴτε τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν Ἀντιπολίτευσιν)· πρακτικὰ τῶν συζητήσεων τοῦ Κοινοβουλίου ἀληθῆ δὲν δημοσιεύονται, διότι τοὺς ἀνεξαρτήτους δημοσιογράφους ἐθέσατε εἰς θεωρεῖον, ἐξ οὗ βλέπουσι μὲν, ἀλλ’ οὐδὲν σχεδὸν ἀκούουσι· καὶ ἡμεῖς ἀφίνομεν τὰ πάντα εἰς τὴν γενικὴν ἔκλυσιν, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα. Τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τὰ ἐπικυροῦμεν χωρὶς νὰ τὰ ἀκούωμεν! Ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον, τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ἢ περίληψις αὐτῶν ὅσον οἷόν τε ἀκριβὴς καὶ συντασσομένη ὑπὸ ὑπαλλήλου τῆς Βουλῆς εἰδικοῦ, νὰ δημοσιεύωνται τὴν ἐπιοῦσαν εἰς μίαν ἢ δύο τοὐλάχιστον ἐφημερίδας, διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ ἀναγνώστης ποῦ πρέπει νὰ βασισθῇ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν καὶ τὴν βάσανον τῶν ἐκλογικῶν νομοσχεδίων, ἀνέπτυξα δὲ διὰ μακρῶν τὴν πρότασίν μου καὶ διὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων· ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δεχθεὶς ταύτην, εἶπεν ὅτι ὡμίλησα ἐπὶ πολλὴν ὥραν μετὰ πάθους. Τὴν ἐπιοῦσαν ἀνεγίνωσκον εἰς τὴν ὑπὸ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν συντασσομένην «Ὥραν» ὅτι ὡμίλησα καὶ ἐγὼ μετὰ πάθους. Τοῦτο καὶ μόνον. Τοιαῦτά τινα μοὶ συνέβησαν ἄλλοτε, ἴσως ὀλιγωτέρας φορὰς, καὶ εἰς τὴν «Πρωΐαν». Ἐν τούτοις ἀπὸ τοιαύτας ἀκαθάρτους πηγὰς μορφοῦται ἡ κοινὴ γνώμη. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, κύριοι, ἐπὶ τῇ λαμπρᾷ ταύτῃ εὐκαιρίᾳ, ὑποβάλλω ὡρισμένην πρότασιν, ὅτι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ πρέπει νὰ δημοσιεύωνται, ἢ περιλήψεις αὐτῶν εἴς τινας ἐφημερίδας, πρέπει δὲ νὰ δημοσιεύωνται καὶ δι’ ἄλλον λόγον· διότι τὰ τηρούμενα πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα εἶνε ἡ βάσις τῆς ἱστορίας ἡμῶν καὶ τῶν νόμων καὶ τῆς ἐννοίας αὐτῶν, ἀναγινώσκονται ὑπὸ τοῦ κυρίου γραμματέως τῆς Βουλῆς καὶ ἡμεῖς ἐπικυροῦμεν αὐτὰ, χωρὶς νὰ τὰ ἀκούωμεν, ἕνεκα τῆς ἀθλίας ἀκουστικῆς τοῦ κτιρίου. Πρέπει λοιπὸν καὶ πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως νὰ τυπῶνται ἐν σχεδίῳ καὶ διανέμωνται. Καὶ περὶ ἑνὸς ἄλλου θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Πολὺς λόγος ἐγένετο περὶ τῶν συμβάντων ἐν τοῖς συνόροις· δέχομαι, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δηλοῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἤδη συζήτησις, δὲν εἶμαι δὲ εἰς θέσιν ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης νὰ βεβαιώσω ἐὰν ἀκριβῶς κρίνῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὰς περιστάσεις καὶ δὲν δύναται πράγματι νὰ γείνῃ συζήτησις, δὲν θέλω ἐπιληφθῆ ἑπομένως νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν καὶ οἱ μάγειροι τοῦ Βασιλέως καὶ οἱ μάγειροι τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν ὑπουργικῶν βουλευτῶν ἑκάστοτε λαμβάνουσι παράσημα, διότι ἐχαιρέτισαν τὸν δεῖνα ἢ τὸν δεῖνα, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν παρέλειψεν ἓν σπουδαῖον καθῆκον, νὰ μὴ τιμήσῃ τὴν ἀνδρείαν ἐκείνων ὅσοι διεκρίθησαν εἰς τὰ σύνορα κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των.......

§39Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἦλθον εἰσέτι αἱ ἐκθέσεις.

§40Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λησμονεῖτε ὅτι πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἦλθον αἱ ἐκθέσεις τῶν δύο Ἀρχηγείων!

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐλλείπει εἰσέτι μία, ἡ σπουδαιοτέρα.

§42Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῶν παρασήμων· θεωρῶ αὐτὰ λιλιά, ἀνάξια ἀνδρῶν, καὶ διὰ τοῦτο, συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1883, προέτεινα τὴν ἀπάλειψιν μὲν τοῦ σχετικοῦ κονδυλίου, τὴν ψήφισιν δὲ νόμου, καθ’ ὃν πᾶς αἰτῶν λαμβάνει παράσημον, ἵνα οὕτω διακριθῶσιν οἱ μὴ παρασημοφορημένοι ὡς ἄξιοι τιμῆς καὶ ὑπολήψεως· μόνον ὅμως μία περίπτωσις ὑπάρχει, δυναμένη νὰ δικαιολογήσῃ αὐτά: ὅταν δίδωνται χάριν ἀνδραγαθημάτων ἐν ἀγῶνι ὑπὲρ Πατρίδος· πρώτην φοράν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, παρουσιάσθη μετὰ πεντήκοντα ἔτη ἡ περίστασις αὕτη, καὶ μόλα ταῦτα καὶ Βασιλεία καὶ Ὑπουργοὶ ἔδειξαν ἐγκληματικὴν ἀδιαφορίαν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἔχουσι μὲν ἀνάγκην παρασήμων, ἀλλὰ πρὸς οὓς ὀφείλεται ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων. Ἐν τούτοις πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἀνέγνων εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ τέως κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὰς ἡμέρας περίπου τῶν συμπλοκῶν εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ δώσῃ παράσημον εἰς Θεοτόκην τινὰ, ταχυδρομικὸν ἐπιστάτην Κερκύρας, ἀλλὰ μὴ συγγενῆ, νομίζω, τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν ἦλθον εἰσέτι αἱ ἐκθέσεις, ἀλλὰ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὑπάρχουσι βεβαιωμένα γεγονότα· ἐὰν δὲ ὑπάρχωσι καὶ ἀμφισβητούμενα, δύναται νὰ ἐπιφυλαχθῇ ἐπ’ αὐτῶν. Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοί, ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, ἀλλ’ οὐδὲν περὶ αὐτῶν ἐγένετο; Δὲν εἶναι ὅμως τοῦτο μόνον τὸ παράπονόν μου· τὸ μεγαλύτερον, ὅσῳ καὶ δίκαιον, παράπονόν μου εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔλαβεν εἰσέτι πρόνοιαν, ὅπως ἀνακουφίσῃ χρηματικῶς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων. Ὑπάρχει ἓν κονδύλιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκ 200,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον πάντες γνωρίζομεν πῶς συνήθως ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων διατίθεται· ἠδύνατο ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, ὅπερ κυρίως χρησιμεύει ὑπὲρ τῆς συναλλαγῆς, νὰ ὁρισθῇ ἓν ποσὸν πρὸς ἀνακούφισιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν φονευθέντων. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἀδιαφορίας ταύτης τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐπέδειξεν οὐ μόνον ἀδιαφορίαν, ἀλλὰ καὶ ἀγνωμοσύνην πρὸς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων καὶ πληγωθέντων, καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν ἔπραξε τοῦτο· καὶ διὰ τοὺς ἀγωνισθέντας κατὰ τὸ 1878 καὶ κατ’ ἄλλας προγενεστέρας ἐποχὰς τὴν αὐτὴν ἀδιαφορίαν ἐπεδείξατο.

§43Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου πρέπει νὰ πεισθῇ, ὅτι ἐκ τοῦ πολλοῦ ζήλου σπεύδων λέγει πολλὰ πράγματα ἀνακριβῆ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου ἐλησμόνησεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ἐν ἄλλῃ περιστάσει, ὅτε συνέβησαν συγκρούσεις παραπλήσιαι ἐπὶ τῶν συνόρων, ἐφρόντισε καὶ ἀντήμειψε πάντας ὅσοι ἐκρίθησαν ἄξιοι ἀμοιβῆς. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ ἐκάλεσεν ἐπὶ τὸ βῆμα. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου ἠθέλησεν, ἀγορεύων περὶ θέματος ἄλλου, νὰ παρενείρῃ καὶ ἓν ὄνομα, διότι συνέπεσε νὰ συμφωνῇ πρὸς τὸ ὄνομα ἑνὸς τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλὰ τὸ παράσημον, περὶ οὗ ἐποιήσατο ὁ κ. βουλευτὴς λόγον ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὄνομα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἀπενεμήθη ὑπὸ ἄλλης Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Παπαμιχαλοπούλου, στηριζομένῃ εἰς τὸν λόγον εὐδοκίμου καὶ μακρᾶς ὑπηρεσίας τοῦ εἰς ὃν ἀπενεμήθη, ἐγὼ δὲ μόνον ἐξετέλεσα τὸ Διάταγμα, κοινοποιήσας αὐτό.

§44ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Προσθέτω, ὅπως καταστῇ γνωστὴ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ καλὴ πίστις τοῦ ἀγορεύσαντος κ. Φιλαρέτου, ὅτι ἡμέραν τινὰ τὸν ὑπαινιγμὸν αὐτὸν ἔῤῥιψε πάλιν καὶ εἶπεν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν διώρισεν ὑπάλληλον συγγενῆ του καὶ ἀπενεμήθη τὸ παράσημον εἰς Θεοτόκην τινὰ συγγενῆ ἄλλου Ὑπουργοῦ. Τότε δὲν ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου, καίτοι πολὺ δυσάρεστα δι’ ἐμέ· συναντήσας ὅμως τὸν κ. Φιλάρετον εἶπον αὐτῷ, ὅτι ὁ ἀρχαῖος ὑπάλληλος, εἰς ὃν ἀπενεμήθη παράσημον, δὲν τυγχάνει συγγενής μου καὶ ὅτι ἡ πρότασις ἐγένετο ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ μόνον ἐξετελέσθη τὸ Διάταγμα ὑπὸ τῆς νῦν. Μετὰ τοῦτο δὲν ἐνόμιζόν ποτε, ὅτι ἤθελεν ἐπαναλάβει τὸν ὑπαινιγμὸν τοῦτον· ἐπειδὴ ὅμως, καίτοι ἐν γνώσει τῶν γεγονότων, ἐπανέλαβε τοῦτο, νομίζω, ὅτι μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἡ συζήτησις οὕτω γιγνομένη δὲν εἶναι βεβαίως καλῆς πίστεως.

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀνέγνωσα εἰς τὴν Ἐφημερίδα ὅτι εἶχε παρασημοφορηθῆ εἷς Θεοτόκης, τοῦτο δὲ ἀνέγνωσα ἀκριβῶς κατ’ ἐκείνας τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς αἱ συμπλοκαὶ ἐλάμβανον χώραν εἰς τὰ σύνορα. Ἡ πρώτη ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἡ ἀνάγνωσις τῆς εἰδήσεως ἐκείνης μοὶ ἐνεποίησεν, ἦτο, σᾶς βεβαιῶ, χειρίστη, διότι ὑπέθεσα ὅτι, ἐνῷ οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν ἐφονεύοντο καὶ ἠχμαλωτίζοντο εἰς τὰ σύνορα ἡμῶν, ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ἐφρόντιζε νὰ δώσῃ παράσημα εἰς τοὺς συγγενεῖς τῶν Ὑπουργῶν, διότι ἐνόμισα, ὅτι ὁ Θεοτόκης οὗτος ἦτο συγγενὴς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἡμέραν τινὰ ὁμιλῶν ἀκριβῶς περὶ τῶν συμπλοκῶν, ἔῤῥιψα τοιοῦτον ὑπαινιγμόν, ἀλλ’ ὁ κ. Θεοτόκης περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως μοὶ παρετήρησεν, ὅτι τὸν ἠδίκησα, διότι δὲν εἶναι συγγενής του καὶ ὅτι δὲν ἐπαρασημοφορήθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης· ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο σήμερον θέλων νὰ διωρθώσω ἐκεῖνο, εἶπον, ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἦτο ματαιοπονία ν’ ἀναβῇ ὁ κ. Δραγούμης διὰ νὰ μὲ διορθώσῃ. Ἐν τούτοις ὁμιλῶν ὁ κ. Δραγούμης, ἀπέδειξεν ὅτι δὲν εἶχον παραπολὺ ἄδικον νὰ εἴπω, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν συνεπλέκοντο εἰς τὰ σύνορα, ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις, ὁ κ. Δραγούμης εἶχε καιρὸν νὰ σκεφθῇ νὰ ὑπογράψῃ...

§46ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ὑπέγραψα.

§47ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πολὺ καλά· νὰ ἐκτελέσῃ τὸ Διάταγμα. Τὸ παράπονόν μου εἶνε ὅτι ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐπαρασημοφόρησεν ἕνα ταχυδρομικὸν ὑπάλληλον, τὸ δὲ περὶ τούτου Διάταγμα ἐκοινοποιήθη αὐτῷ, ἐνῷ αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, ἐπέβαλλον νὰ φροντίζωμεν περὶ ἄλλων παρασήμων.

§48ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ ἐγὼ προστίθεμαι εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου περὶ τῶν πρακτικῶν. Ἐκ τῶν καθ’ ἡμέραν συντασσομένων πρακτικῶν πρέπει νὰ δίδεται ἀντίγραφον εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, ἥτις νὰ δημοσιεύῃ ὑποχρεωτικῶς αὐτὸ, ἀφίνεται δὲ τὸ στάδιον εἰς ἕκαστον δημοσιογράφον κατὰ τὰς συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας αὑτοῦ νὰ ἐπιφέρῃ τὰς κρίσεις του, ἢ χρωματίζῃ ὅπως ἂν προαιρῆται τὰς ἀγορεύσεις. Δὲν συμφωνῶ ὅμως μὲ τὸν κ. Φιλάρετον, ὅταν ζητῇ παράσημα ὑπὲρ τῶν προμάχων τῆς Πατρίδος· ἐὰν θέλῃ νὰ σημειώσῃ τοὺς προμάχους τῆς Πατρίδος, ἂς οὐτιδανοὺς ὡς ζητεῖ παράσημα, διότι τὰ παράσημα δὲν δίδονται εἰμὴ εἰς οὐτιδανότητας. Διὰ τοὺς προμάχους τῆς Πατρίδος ἓν μόνον ὑπολείπεται παράσημον, ἐκεῖνος ὁ στέφανος, τὸν ὁποῖον καθώρισεν ὁ Περικλῆς καὶ περὶ οὗ πρὸ ἡμερῶν ἔφερα τὸν λόγον, αὐτὸς εἶνε ὁ κάλλιστος στέφανος, κατὰ μίμησιν τῶν ἡμετέρων προγόνων. Οἱ Φράγκοι τῆς σημερινῆς ἐποχῆς εἰσήγαγον καὶ ἄλλο τιμητικὸν σύστημα. Καὶ ἂν θέλετε κατ’ αὐτοὺς νὰ συμμορφωθῆτε, δύνασθε νὰ κόψητε μετάλλιον εἰδικὸν καὶ δώσητε καὶ αὐτὸ, ὄχι ὅμως ποτὲ ἐκ τῶν καθ’ ἡμέραν παρασήμων· ἐπίσης ἀξιοπρεπῶς δύνασθε νὰ δώσητε καὶ τὸν σιδηροῦν σταυρὸν τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος τοῦ 1821, διότι καὶ οἱ σημερινοὶ ἀγῶνες εἶνε ἐξακολούθησις ἐκείνων.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει νὰ προσθέσῃ τι;

§50ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπεβλήθη μία πρότασις σπουδαιοτάτη περὶ ἐκτυπώσεως καὶ διανομῆς τῶν πρακτικῶν πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως αὐτῶν καὶ δεύτερον περὶ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία ἀντίῤῥησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν προταθεῖσαν δημοσίευσιν τῶν πρακτικῶν τῶν ἐπισήμων πρὶν ἢ ἐπικυρωθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Αὕτη εἶναι ἀναγκαία διὰ δύο λόγους καὶ ἵνα φωτίζωνται οἱ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἵνα ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἐπικυροῦμεν. Εἶναι ἑπομένως λίαν ἐπιθυμητὸν τὸ μέτρον, ἀλλὰ βεβαίως εἶναι ἀνεπαρκές. Πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ, ὅπως γείνῃ τὸ προταθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, πρέπει νὰ χορηγηθῶσι καὶ τὰ χρηματικὰ μέσα τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἰδίως πρέπει νὰ ἀσχοληθῶμεν ὅπως ἐπιτύχωμεν τὴν ἔγκαιρον δημοσίευσιν τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. Ἐκεῖνο εἶναι τὸ σπουδαῖον, διότι τὰ ἐστενογραφημένα εἶναι τὰ περιέχοντα πράγματι τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς καὶ τὰ δυνάμενα νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς ἔλεγχον τῶν γενομένων. Πρὸς τοῦτο ἐγένετο πολλάκις προσπάθεια, ἐνίοτε ἐπετεύχθη, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον προσέκοψεν ἡ ἐργασία τοῦ τυπογραφείου εἰς τὴν ἀδιαφορίαν τῶν ῥητόρων, οἵτινες θέλουσι μὲν νὰ ἐπιθεωρῶσι τὰς ἀγορεύσεις αὑτῶν, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι τὸν ζῆλον ἐπαρκῆ, ὅπως τὰς ἐπιθεωρῶσιν ἐγκαίρως· λαμβάνουσι τὰς ἀγορεύσεις αὑτῶν καὶ τὰς ἐπιστρέφουσιν οὐχὶ τὴν ἐπαύριον ἢ τὴν μετὰ τὴν ἐπαύριον ἀλλὰ συνήθως μετὰ ἕνα μῆνα, ἐνίοτε δὲ καὶ μετὰ ἓξ μῆνας. Πρέπει ἑπομένως νὰ λάβωμεν ἀπόφασιν ὅπως ἐπιτρέπηται ἡ ἐπιθεώρησις, διότι ἄνευ ταύτης δὲν εἶναι δημοσιεύσιμα τὰ στενογραφήματα οὐχὶ ἕνεκα τῶν στενογράφων, διότι θεωρῶ, ὅτι οἱ στενογράφοι ἡμῶν εἶναι ἱκανοὶ ὅσον καὶ οἱ τῶν ξένων Κοινοβουλίων, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στενογράφων ὅστις δὲν εἶναι ἐπαρκής....

§52ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἰξεύρουν τὶ γράφουν.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γράψωσι καλλίτερον, διότι ἀναγκάζονται νὰ στενογραφῶσιν ἐπὶ εἴκοσι συνεχῆ λεπτὰ ἢ ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, ἐνῷ ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ ὁ κυρίως στενογράφος ἐργάζεται ἐπὶ δύο λεπτὰ ἕκαστος, ἐργάζεται δὲ συγχρόνως πρὸς ἔλεγχον καὶ ἕτερος στενογράφος ἐπὶ δέκα λεπτά, τούτου δὲ ἡ ἐργασία χρησιμεύει πρὸς σύνδεσμον καὶ συμπλήρωσιν τῆς τῶν κυρίως στενογράφων. Παρ’ ἡμῖν ὁ στενογράφος κρατεῖ τὸν κάλαμον ἐπὶ εἴκοσι λεπτὰ κατὰ κατώτατον ὅρον, ἐνίοτε δὲ καὶ τὸ διπλάσιον, δὲν εἶναι ἄρα δυνατὸν νὰ ἀπεκδεχώμεθα παρὰ τῶν στενογράφων ἡμῶν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐν ἄλλοις Κοινοβουλίοις. Προσέτι μέγα παρεμβάλλει πρόσκομμα τὸ ἀκανόνιστον τῆς γλώσσης ἡμῶν, διότι τὰ κενὰ δὲν δύνανται νὰ ἀναπληρωθῶσιν, οὐδ’ αἱ παραδρομαὶ νὰ ἐπανορθωθῶσιν εὐχερῶς ὅπως ἐν ἄλλαις γλώσσαις, αἱ ὁποῖαι εἶναι κανονικώτεραι καὶ μᾶλλον συμπεπηγμέναι. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα ἀποφασίσῃ ὅπως παραδίδωνται εἰς τύπωσιν τὰ πρακτικὰ μετὰ 24 ὥρας καὶ ἄνευ ἐπιθεωρήσεως, ἐὰν ἐν τῷ χρονικῷ τούτῳ διαστήματι ὁ βουλευτὴς δὲν φροντίσῃ νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του. Τούτου γενομένου, νομίζω ὅτι ἐκ συνεννοήσεως τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὡς διευθύνοντος τὸ Τυπογραφεῖον θέλει ἐπιτευχθῆ ὅπως ἐντὸς 48 ὡρῶν δημοσιεύωνται τὰ πρακτικὰ ἑκάστης συνεδριάσεως τὰ ἐστενογραφημένα.

§54ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μίαν παρατήρησιν. Ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς προτάσεώς μας νὰ δημοσιεύωνται αἱ συζητήσεις αὐθημερὸν καὶ ὄχι μετὰ 24 ὥρας. Δεύτερον δὲ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ εἶνε τόσον ἐκτενῆ, ὥστε οὐδεμία ἐφημερὶς ἐκ τῆς δημοσιογραφίας θέλει καταχωρίσει αὐτά, πληροῦσα οὕτω ἁπάσας τὰς στήλας της ἐκ τῶν τοιούτων συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οὐδεμίαν τέρψιν παρέχουσι τοῖς πολλοῖς· ἄλλοι θέλουν μυθιστορήματα, ἄλλοι ἄλλα, ἑπομένως ἡ δημοσιογραφία θ’ ἀποφεύγῃ νὰ πληροῖ τὰς στήλας της ἐκ τῶν ἡμετέρων συζητήσεων, καθιστωσῶν αὐτὴν ἀπρόσοδον. Τὴν δὲ ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ποῦ θὰ προμηθεύωνται οἱ πολῖται; Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ δημοσιεύωνται παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ δημοσιεύωνται ὅπως δημοσιεύονται καὶ τώρα τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ δημοσιεύωνται μετὰ μῆνας νὰ δημοσιεύωνται μετὰ 48 ὥρας.

§56ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ τῆς διαθέσεως εἰς τὸ κοινὸν, ποῦ θὰ προμηθεύηται τὸ κοινὸν τά πρακτικὰ, οἱ μικρέμποροι, οἱ βιομήχανοι, οἱ χειρώνακτες, ἐν γένει ὁ μικρὸς φορολογούμενος; Ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν ὥστε ὅλοι οἱ μικροὶ καὶ μεγάλοι ἐξίσου νὰ ἔχωσιν ἀκριβῆ γνῶσιν τῶν ἐργασιῶν τῶν Ἀντιπροσώπων. Πῶς δύναται νὰ ἔχῃ ἕκαστος πολίτης τὴν ἐφημερίδα τῆς Βουλῆς, ἤτοι τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων, τὰ ὁποῖα θὰ κοστίζουν πολύ; Λοιπὸν τὸ πρακτικὸν εἶνε ὥστε περίληψις τῶν πρακτικῶν νὰ δίδηται εἰς τὴν δημοσιογραφίαν κατὰ πᾶσαν ἑσπέραν, διότι καὶ ἡ ἐπιθεώρησις τῶν ἀγορεύσεων εἶνε ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς διορίας, τὴν ὁποίαν ὥρισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὕστερον δὲ ἄν τις θέλῃ, δύναται νὰ προμηθευθῇ καὶ τὸ τεῦχος τῶν ἐστενογραφημένων συζητήσεων.

§57ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα παράρτημα).

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ δεύτερον μέρος δὲν βλέπω νὰ χρησιμεύῃ εἴς τι, διότι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἐὰν ἦνε καλῶς συντεταγμένα, θὰ ἦνε λίαν σύντομα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πόρου εἶνε ἀληθῶς σπουδαῖον· ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πόρου ζητεῖ νὰ γίνεται καὶ ἐνταῦθα ὅ,τι γίνεται ἐν Γαλλίᾳ, τοὐτέστι πλὴν τῶν ἐν ἐκτάσει ἐστενογραφημένων πρακτικῶν νὰ δημοσιεύωνται καὶ συνοπτικὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά· τοῦτο ὅμως θεωρῶ λίαν δύσκολον. Ἂν περὶ τούτου γένηται πρότασίς τις, βεβαίως πρέπει νὰ τὴν λάβωμεν ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν βλέπω εὔκολον νὰ κατορθωθῇ τοῦτο ἐν ἄλλοις καὶ διὰ τὸ δαπανηρόν.

§59Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κύριος σκοπὸς τῆς προτάσεώς μου εἶνε ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ράλλης, ἤτοι ἑκάστην πρωΐαν ν’ ἀναγνώσκῃ τις εἰς δύο ἢ τρεῖς ἐφημερίδας τῶν Ἀθηνῶν μίαν περίληψιν, ἡ ὁποία ν’ ἀποῤῥέῃ ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, ἀπὸ τὸν γραμματέα. Εἰς τὰς λεπτομερείας δύναται νὰ κανονισθῇ ὅπως εὑρεθῇ καλλίτερον, ἀλλὰ ν’ ἀποῤῥέῃ ἀπὸ τοῦ Γραφείου, νὰ ὑπάρχῃ ὑπεύθυνος καὶ οὕτω νὰ δημοσιεύηται μία περίληψις τῶν συμβαινόντων ἐνταῦθα ἀνάλογος τῶν συνεδριάσεων. Δεύτερον ἐζήτησα νὰ τυπῶνται τὰ σχεδιαζόμενα πρακτικά, νὰ διανέμωνται, καὶ μετὰ τὴν διανομὴν νὰ ζητῆται ἡ ἐπικύρωσις αὐτῶν. Τὸ πρῶτον μέρος θὰ προξενήσῃ μίαν μικρὰν δαπάνην, τὸ δεύτερον μέρος οὐδεμίαν, διότι σελιδοποίησις θὰ μένῃ διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν πρακτικῶν· ἂν ἐπέλθῃ διόρθωσίς τις, τοῦτο εἶνε ἀνάξιον λόγου καὶ σπανίως συμβαίνει. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος θὰ χρειασθῇ μικρὰ δαπάνη, ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, ἡ δαπάνη αὕτη εἶνε ἀναξία λόγου. Ἐμποδίσατε, κύριοι, νὰ δηλητηριάζεται ὁ Τόπος· περὶ τούτου πρέπει νὰ φροντίσωμεν πάντες. Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον.

§60ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου ἔγεινε δεκτὴ παρ’ ὅλων.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§63ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν ἐν πρώτοις θὰ διανέμωνται πρὸ τῆς συνεδριάσεως τὰ πρακτικὰ τὰ ἐπίσημα καὶ μετὰ ταῦτα θὰ δημοσιεύωνται.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τοῦ διανυομένου χρόνου ἐν ἀδείᾳ 5½ μηνῶν καὶ ἐν ὡρισμένῃ διαθεσιμότητι. Ὁ κ. Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον.

§65ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Βεβαίως πολλὰ ἐῤῥέθησαν περὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων καὶ ὀφείλομεν νὰ συντομεύσωμεν καὶ ἐπισπεύσωμεν τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ δράματος, διότι ἡ ὥρα τοῦ ἔτους καὶ τὸ θέμα δὲν ἐπιδέχονται πλέον χρονοτριβάς. Κατὰ συνέπειαν θέλω ἀποφύγει νὰ πραγματευθῶ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων, ἐνδιατρίβων ἐπὶ ὅλων τῶν σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἤδη οἱ προαγορεύσαντες ἐποίησαν λόγον, καὶ θέλω περιορισθῆ εἰς τινας ἐπόψεις, τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ δὲν ἔλαβεν εὐκαιρίαν ἵνα μελετήσῃ τὰς λεπτομερείας· καὶ ἂν δυνηθῶ ν’ ἀπεικονίσω ταύτας τὰς ἐπόψεις πρὸς τὴν Βουλήν, θέλω λογίσει ἐμαυτὸν ὡς ἐκτελέσαντα τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχον νὰ ἐκτελέσω, καὶ σημειώσατε ὅτι τὸ καθῆκον τοῦτο εἶνε τὸ τελευταῖον ἐν τῷ βίῳ μου, διότι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, δὲν δύναταί τις ποτὲ νὰ προσδοκᾷ ὅτι θὰ συναντήσῃ ἐμὲ ἐνταῦθα.

§66ΤΙΝΕΣ. Ὂχι δὰ, διατί;

§67ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, ἐκπληρῶν τὸ τελευταῖον τοῦτο καθῆκον, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Καὶ πρῶτον ἐν γένει σᾶς ζητοῦν, κύριοι, διὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα ψῆφον ὑψίστης σημασίας, ψῆφον περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας, καὶ σᾶς ζητοῦν τὴν ψῆφον ταύτην, ὅπως τὴν ἐξενέγκητε καθ’ ὑμῶν αὐτῶν, διότι ὑμεῖς αὐτοὶ, οὕτως ὄντες διαμορφωμένοι, ὡς εἶσθε, δὲν ἐκπληρεῖτε τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ πατρὶς καὶ ὁ νόμος προσδοκᾷ παρ’ ὑμῶν· μὲ ἄλλας λέξεις ἀποδίδουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὄχι μεγάλην δόσιν ἠθικῆς ποιότητος, καὶ κατὰ συνέπειαν ἥκιστα θεωροῦσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα τῆς Βουλῆς πρόξενα ἀγαθῶν, ὑπεμφαίνουσι δὲ μᾶλλον καὶ τὰ νομοσχέδια καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῶν γενομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως συζήτησις, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι συντελεῖ, ἐργαζομένη ὡς Κοινοβούλιον, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ ἐξαχρειώνῃ τὸν Τόπον· κατὰ συνέπειαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς οὐδὲν ἕτερον ὁρῶσιν, ἢ εἰς τὸ νὰ μᾶς θέσωσιν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἀπαγορεύσεως. Τὴν κατάστασιν τῆς ἀπαγορεύσεως ἐπιδιώκουσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὸν πολιτικὸν θάνατον τῶν βουλευτῶν, καὶ ἐν τούτοις καθ’ ἣν στιγμὴν σᾶς κρίνουσιν ἀξίους ἀπαγορεύσεως, ἔρχονται καὶ σᾶς λέγουν, πρὶν ἢ ἐκδώσωμεν τὴν ἀπόφασιν τὴν ἀπαγορευτικὴν, συντάξατε μίαν τελευταίαν πρᾶξιν, πρᾶξιν ὑψίστης σημασίας, δι’ ἧς ἀποξενοῦσθε τῶν δικαιωμάτων σας. Πρόκειται νὰ μὴ ἔχητε πλέον τὴν ἐξουσίαν ν’ ἀντιπροσωπεύητε τὸ Ἔθνος, διότι ἀποδεικνύεσθε ἀνίκανοι, ἤδη ὅμως σᾶς προκαλοῦμεν ὅπως πράξητέ τι, τὸ ὁποῖον εἶνε ὑπέρτερον τῶν ὑμετέρων δυνάμεων, δηλαδὴ ν’ ἀποξενωθῆτε τῶν δικαιωμάτων σας τῶν πολιτικῶν ὑμεῖς αὐτοί. Ἄν λοιπὸν ὅλαι αἱ προηγούμεναι πράξεις καὶ ὅλη ἡ κατάστασις ἡ προηγουμένη τῆς Βουλῆς ἔχῃ αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα, αὐτὸν τὸν χρωματισμὸν, ὅτι δηλαδὴ εἶνε μία κατάστασις ἀνήθικος, πολὺ περισσότερον ἀνήθικος εἶνε καὶ ἡ πρᾶξις αὕτη, διὰ τὴν ὁποίαν καλούμεθα σήμερον νὰ ψηφίσωμεν νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀφοροῦν τὴν σύνταξιν τῆς Πολιτείας. Ἄν εἴμεθα ἀνήθικοι, ἂν εἴμεθα ἀνάξιοι νὰ ψηφίσωμεν κοινοῦ συμφέροντος νομοθετήματα περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας, προτείνω τὸ ἀναρμόδιον τῆς Βουλῆς πρὸς ψήφισιν τοιούτων νομοσχεδίων, καὶ εἶναι ἀναρμοδία καὶ κατὰ τύπους καὶ κατ’ οὐσίαν· κατὰ τύπους, διότι δὲν ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύνταξις τῆς Πολιτείας κατ’ οὐσίαν διότι, ἐνῷ σᾶς χαρακτηρίζουν ὡς καταστρέφοντας τὸ Ἔθνος, σᾶς φέρουν νὰ πράξητέ τι, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ νομίζουν ἐπωφελὲς εἰς τὸ Ἔθνος. Καὶ εἶνε ἀξιόπιστοι διὰ τοῦτο ὅτι τοιαῦτα πρόσωπα εὐτελῆ δύνανται νὰ ψηφίζωσι νομοσχέδια σπουδαῖα; Ἄρα καὶ κατὰ τύπους καὶ κατ’ οὐσίαν εἶνε ἀναρμοδία ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἑπομένως εἶνε ἀνάγκη εἴτε Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, εἴτε διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπανέλθωσι βουλευταὶ εἰδικῶς διὰ τὸ θέμα τοῦτο ἀποστελλόμενοι καὶ ἑπομένως μὴ ἐμπερικλείοντες ἐν ἑαυτοῖς τὰ στοιχεῖα τῆς ἀνηθικότητος, δι’ ὧν κατηγορούμεθα, ἢ τοὐλάχιστον νὰ κατορθωθῇ ὅπως τὰ νομοσχέδια ταῦτα μὴ ψηφισθῶσι φατριαστικῶς, ἀλλ’ ἐν ὁμονοίᾳ, συμπράξει τῆς Βουλῆς, ὁμοθυμαδὸν καὶ παμψηφεί. Τοῦτο δὲ θέλει κατορθωθῆ, ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀποσταλῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ αὐτὰ, ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἐκ πασῶν τῶν ἀποχρώσεων τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ τοιαύτη ἐπιτροπὴ μελετῶσα ἀμερολήπτως, ἀφατριάστως τὰς πληγὰς, τὰς ὁποίας θέλουν τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ ἐπουλώσουν, θέλει ἀποφασίσει ἂν ταῦτα τὰ νομοσχέδια ναὶ ἢ ὄχι εἶναι ἱκανὰ νὰ ἐπιφέρωσι τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἐπιδιωκόμενον παρὰ τῶν εἰσαγαγόντων αὐτά, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ γίνῃ προσθήκη τις εἰς αὐτὰ ἢ ἀφαίρεσις. Πρῶτον λοιπὸν ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν νομοσχεδίων ἔχω τὴν πρότασιν τῆς ἀναρμοδιότητος. Ἀλλ’ ἔρχομαι, κύριοι, νὰ ἐξετάσω τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ ὡς ἰσχύοντα ἂν εἶναι πραγματικῶς ἱκανὰ νὰ ἐπιφέρωσιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ εἰσηγηταὶ αὐτῶν ἐννοοῦσιν ὅτι θέλουσι κατορθώσει, νὰ ἐπιφέρωσιν ἀποτελέσματα, ἅπερ ἐννοοῦσιν, ὅτι ταῦτα θέλουσι θεραπεύσει τὰς πληγὰς τῆς Πατρίδος. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὐδαμῶς θέλουσι κατορθώσει τοῦτο. Τὰ μέτρα ταῦτα, ἂν μή τι ἄλλο, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὰ χαρακτηρίσω ὡς μισὰ μέτρα, δὲν εἶναι μέτρα ἐπιτυγχάνοντα τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκουν, καὶ εἶναι μισὰ καὶ ἡμιτελῆ, διότι τὰ νομοσχέδια ταῦτα στηρίζονται εἰς τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ὑπάρχει μία νόσος ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ἐξ ἧς λυμαίνονται τὰ κοινὰ οἱ Ἀντιπρόσωποι αὐτῆς. Ἡ νόσος αὕτη, ἥτις καὶ ἐν ταῖς ἀρχαίαις Πολιτείαις, ὡς ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω—καὶ παραπέμπω ὑμᾶς εἰδικῶς εἰς τὸν περὶ Στεφάνου λόγον τοῦ Δημοσθένους ἵνα ἰδῆτε αὐτὰ τὰ συμπτώματα τῆς νόσου τῆς πολιτικῆς καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, αὐτὰ τὰ σημερινὰ φαινόμενα—ἡ νόσος, λέγω, αὕτη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως θεωρεῖται ὡς ἔχουσα ἑστίαν τὸ Βουλευτήριον, ἀλλὰ πλανᾶται. Ἡ νόσος αὕτη εἶναι τρισέστιος, διότι ἐμφωλεύει παρὰ τῇ Κυβερνήσει, παρὰ τῇ Βουλῇ καὶ παρὰ τῷ λαῷ, διότι ὁ λαὸς ἐκλέγει συμφεροντολογικῶς καὶ ὁ βουλευτὴς βουλεύεται συμφεροντολογικῶς καὶ ἡ Κυβέρνησις διοικεῖ καὶ διαχειρίζεται τὴν Ἐξουσίαν συμφεροντολογικῶς· οὐδεὶς λοιπὸν ἀμίαντος, καὶ οἱ τρεῖς παράγοντες τοῦ Πολιτεύματος μιασμένοι, δηλητηριασμένοι, πάσχοντες· καὶ ἐνῷ πάσχουν οἱ τρεῖς, ζητοῦν νὰ ἀπολυμάνουν μίαν ἑστίαν μόνον. Καὶ τί κατορθοῦτε τότε, ἂν ἀπολυμάνητε τὴν μίαν ἑστίαν τοῦ κακοῦ καὶ αἱ ἄλλαι δύο ἔτι μένουν συγκεντροῦσαι μιάσματα θανατηφόρα; θέλω ἀποδείξει ὅτι, ἂν ἀπολυμάνετε τὴν Βουλήν, οὐδὲν κατορθοῦτε, διότι μένει τὸ μίασμα, μένει ἡ ἑστία τῆς νόσου ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ τῷ λαῷ· ἐν ἄλλαις λέξεσι καὶ ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον ἔχομεν τὸν βουλευτήν, ὁ ὁποῖος χρησιμεύει ὡς τὸ μεσάζον πρόσωπον πρὸς ἐπαφὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ λαοῦ, δηλαδὴ ὑπάρχει τὸ κεφάλαιον τῶν ρουσφετίων, τῶν δωρεῶν εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, πρόκειται νὰ διοχετευθῇ τοῦτο τὸ κεφάλαιον εἰς τὸν λαὸν διὰ διαφόρων παροχῶν, εἴτε θέσεων, εἴτε χαρίτων ἄλλων, εἴτε ἀπαλλαγῶν ἀπὸ καταδιώξεων, εἴτε μυρίων ἄλλων εὐκαιριῶν. Τὸ κεφάλαιον λοιπὸν ὅλων αὐτῶν τῶν θεραπειῶν ὑπάρχει εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Τίσι τρόποις θὰ διοχετευθῇ εἰς τὸν λαόν; διότι βεβαίως ἓν μέρος καὶ οὐχὶ τὸ βαρυτιμότερον ἡ Κυβέρνησις διαθέτει πρὸς τὸν λαὸν, τὸ ὑπόλοιπον πρέπει νὰ τὸ διαθέσῃ εἰς ἄλλα σημεῖα, ὅπως κατορθώσῃ νὰ ἔχῃ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν. Εἰς τοῦτο λοιπὸν εἰς τὴν διοχέτευσιν τῶν ἐξαφρισμάτων πρὸς τὸν λαὸν χρησιμεύει ὁ βουλευτὴς, διότι βεβαίως δὲν εἴδομεν βουλευτὴν νὰ ἀποκτήσῃ περιουσίαν, νὰ σχηματίσῃ κεφάλαιόν τι ὑλικὸν, πᾶν δὲ τὸ ὁποῖον ἐνεργεῖ, τὸ ἐνεργεῖ καὶ τὸ κατορθοῖ ὑπὲρ τῶν ἐκλογέων, ὑπὲρ αὐτῶν ἐργάζεται, ὑπὲρ αὐτῶν ὑβρίζεται, δι’ αὐτοὺς θεωρεῖται ἀνήθικος. Λοιπὸν ὁ βουλευτὴς εἶναι ὁ μεσίτης μεταξὺ τοῦ δωροδοκουμένου καὶ δωροδοκοῦντος, καὶ λέγετε ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων ἐξοβελίζομεν τὸν μεσίτην. Ἀλλὰ τί θὰ γίνῃ λοιπὸν τὸ δῶρον εἰς χεῖρας τοῦ δωροδοκοῦντος καὶ ὁ δωροδοκούμενος, ὁ ὁποῖος ἀναμένει τὸ δῶρον; Φρονεῖτε, ὅτι δὲν θὰ σχηματισθοῦν ἄλλα ἐξυπηρετικὰ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς ὄργανα; Φρονεῖτε ὅτι, ἂν ὁ βουλευτὴς δὲν μεσολαβήσῃ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ λαοῦ εἰς τὴν διαπραγμάτεσιν τῶν παροχῶν πρὸς τὸν λαὸν, δὲν θὰ σχηματισθῇ ἄλλος πόρος, ἄλλος τρόπος, ἄλλο ὄργανον, ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἄλλος μεσίτης πρὸς διοχέτευσιν τῶν θεραπειῶν αὐτῶν εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην; πρόδηλον· ὁ εἷς ἔχει ἀνάγκην τοῦ δώρου, ὁ ἄλλος ἔχει τὸ δῶρον, πρέπει νὰ εὑρεθῇ τὸ ὄργανον τῆς ἐπαφῆς, τὸ ὁποῖον θέλει φέρει εἰς συνάφειαν τὸν δωροδόκον πρὸς τὸν δωροδοκούμενον; καὶ τότε ὁ μεσίτης, ἂν δὲν θὰ εἶνε ὁ βουλευτὴς ὁ ὁποῖος ἂν ἐκπληροῖ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τὴν ἐκτελεῖ οὐχὶ ἐξ ἐλατηρίων ὁρμώμενος εὐτελῶν, οὐχὶ ἐξ ἀφορμῶν ποταπῶν, ἀλλ’ ὅπως δήποτε ἔχει ἠθικὸν ἐλατήριον, ἔχει κάπως ὑψηλοτέραν ἰδέαν, ἐκτελῶν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ὁ βουλευτής, διότι ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ ἐν ταῖς ἐκλογαῖς καὶ εἰς τὴν ἀνάδειξιν αὐτοῦ ὡς βουλευτοῦ. Λοιπὸν, ὅταν ἐκλείψῃ ὁ βουλευτὴς καὶ δὲν θὰ δίδεται δι’ αὐτοῦ τὸ δῶρον, θέλομεν ἔχει τοὺς μεσίτας, καὶ κατὰ συνέπειαν οἱ Ὑπουργοὶ θέλουν ἔρχεσθαι εἰς ἐπαφὴν μετὰ προσώπων ἀμφιβόλου ἠθικῆς ποιότητος, ὅπως μεταδώσωσι τὸ δῶρον εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην αὐτοῦ. Εἴτε λοιπὸν οἱ οἰκεῖοι τῶν Ὑπουργῶν, εἴτε οἱ οἰκεῖοι τῶν τμηματαρχῶν, εἴτε ἐκ τῆς αὐλῆς, εἴτε πρόσωπα ἐξεπίτηδες ἀναλαμβάνοντα τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ὡς μεσῖται θέλουν παρουσιασθῆ, ὅπως ἐπὶ πληρωμῇ ἐκτελῶσι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν τώρα ἐκτελοῦσιν οἱ βουλευταί. Καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ θεωρία αὕτη δὲν ἔχει τὴν πρόοψίν της τὴν πρακτικήν· διότι, ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν, δυνάμεθα ἀξιολογώτατα νὰ πληροφορηθῶμεν, ὅτι ταῦτα συνέβησαν εἰς τὸ παρελθὸν, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἡ λεγομένη βουλευτοκρατία, ὑπῆρχον πρόσωπα, τὰ ὁποῖα νὰ διαθέτουν τὰς τοιαύτας παροχὰς, καὶ τὰ τοιαῦτα πρόσωπα ἐν μὲν τῇ Αὐλῇ ὠνομάζοντο Βέτλαν, Ἄρνετ, Βένιχ κ.τ.λ., οἵτινες παρεῖχον τὰς θεραπείας, παρὰ δὲ τοῖς Ὑπουργοῖς ἦσαν οἱ μεσῖται, οἵτινες ἐπὶ πληρωμῇ καὶ ἐπὶ παροχῇ χαρισμάτων διαφόρων, οἷον κοσμημάτων τιμαλφῶν, διέπραττον τοὺς διορισμοὺς, εἴτε τὰς ἀναγκαίας ἀποφυλακίσεις κ.τ.λ. Θέλετε λοιπὸν ἐξοβελίζοντες τὸν βουλευτὴν, δηλαδὴ καταργοῦντες τὴν συναλλαγὴν τὴν ἠθικὴν, νὰ φέρετε τὴν κακὴν — διότι δὲν ἐργάζεται ὁ βουλευτὴς ἐξ ἀνηθίκων λόγων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ὑψηλῆς ἰδέας νὰ λάβῃ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του, καὶ δὲν ὑπάρχει τι ὑψηλότερον καὶ εὐγενέστερον τούτων· δὲν εἶναι ἀξιοκατάκριτον, τὸ ἐλατήριον τοῦ βουλευτοῦ, εἶναι εὐγενὲς — θεωρεῖτε, ὅτι ὁ βουλευτὴς θέλει πράξει πρᾶξιν φαύλην; ὅτι θέλει προστατεύσει τοὺς ζωοκλέπτας, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, λόγῳ ἄλλου συμφέροντος;

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ εἶπον ἐγὼ, τὸ εἶπεν ὁ κ. Χατζόπουλος.

§69ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ βουλευτὴς δὲν συμμετέχει τῆς λείας, ἄλλως δ’ ἐὰν ζωοκλέπται εἰσὶν ἐκλογικοὶ παράγοντες, ἂς φροντίσῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος νὰ ὁρίσῃ προσόντα ἠθικὰ τῆς ποιότητος τῶν ἐκλογέων. Ἐνόσῳ ὑπάρχει καθολικὴ ψηφοφορία, ὁ βουλευτὴς περιποιεῖται ἀδιακρίτως πάντας, χωρὶς νὰ παρατηρῇ τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῶν ποιότητα· καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς ἀνήκει νὰ ῥηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Ἀριστοτέλης πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τὸν ἤλεγχε, διότι εὐεργέτησεν ἕνα φαῦλον, «οὐ τὸν τρόπον, ἀλλὰ τὸν ἄνθρωπον ἠλέησα»· τοῦτο λέγει καὶ ὁ βουλευτὴς, ὅταν ζητῇ τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων του. Βλέπετε, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν δικαιοτέραν ἔποψιν ἡ θέσις τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἠθικὴ, ἐνῷ δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἐγγυηθῆτε, ὅτι ὁ ζωοκλόπος δὲν θὰ εὕρῃ τὸν μεσίτην, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις. Ἐντεῦθεν παρατηρεῖτε, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἔφερον διὰ τὴν ἠθικοποίησιν τοῦ βουλευτοῦ καὶ διὰ τὴν ἀπολύμανσιν τοῦ Βουλευτηρίου, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, πρέπει νὰ φονευθῇ τὸ νοσοποιὸν μικρόβιον ἐν τῇ Κυβερνήσει, πρέπει νὰ τῇ ἀφαιρεθῇ τὸ κεφάλαιον τῶν παροχῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι μέσον διαφθορᾶς. Ἀλλὰ πῶς τοῦτο θὰ κατορθωθῇ, ὥστε τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μὴν ἔχῃ ῥουσφέτια νὰ δίδῃ; τοῦτο εἶναι θέμα σκέψεως, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μελέτην, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐπρότεινα τὴν σύστασιν Ἐπιτροπῆς, ὅπως ἐξεύρῃ μέσα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Πῶς νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῶν Ὑπουργῶν τὸ ῥουσφέτι; ἓν μέσον π. χ. εἶναι τὸ αἱρετὸν τῶν ὑπαλλήλων ἢ διὰ κλήρου ἢ νὰ ἐκλέγωνται οἱ ὑπάλληλοι κατ’ Ἐπαρχίας. Ταῦτα εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχωσί τι τὸ ἀστεῖον, ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἐγὼ ζητῶ Ἐπιτροπὴν πρὸς σχηματισμὸν ἑνὸς καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ν’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὴν εὐδαιμονίαν τοῦ Τόπου καὶ πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς νόσου, ἥτις εἶναι ἡ κακονομία καὶ ἡ ἀνισονομία, ἥτις προέρχεται ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως τῆς συναλλαγῆς. Τί ἐννοῶ κακονομίαν; ὅταν ὁ κ. Τρικούπης ἦναι εἰς τὰ πράγματα, δὲν δύναμαι νὰ ὑπάγω εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου, διότι καὶ ὁ ὑπομοίραρχος καὶ ὁ εἰρηνοδίκης καὶ ὁ χωροφύλαξ μὲ κατατρέχουν, καὶ αὐτὸς ὁ ἐπισκοπικὸς ἐπίτροπος· δὲν εἶμαι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν νόμων. Ἀλλ’ ὅταν οἱ φίλοι μου ἔλθωσιν εἰς τὰ πράγματα, τυραννῶ ἐγώ. Λοιπὸν δὲν εἴμεθα ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου· οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως τυραννοῦσι τοὺς φίλους τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εἰς τὰ πράγματα, καὶ τοὐναντίον. Ὑπάρχει λοιπὸν ἰσότης ἐνώπιον τοῦ νόμου; Ὁ πολίτης εἶνε ἀνδράποδον, εἶνε ὄν ἀνελεύθερον, δὲν ἔχει δικαιώματα ἐνώπιον τοῦ νόμου, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σημεῖον τῶν Πλειβείων, ἑπομένως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προσφεύγωμεν εἰς Πάτρωνας. Πάτρων εἶνε ὁ βουλευτὴς, καὶ ἐνόσῳ ὁ βουλευτὴς εἶνε φίλος τῆς Κυβερνήσεως οἱ Πληβεῖοι εὐδαιμονοῦν, δυναστεύουν, τυραννοῦν τοὺς ἄλλους, κατόπιν ἐπέρχεται εἰς τοὺς ἄλλους ἡ ἀντεκδίκησις, ὅταν ἔλθουν εἰς τὰ πράγματα· αὐτὴ εἶνε ἡ νόσος. Ἀλλ’ ἡ νόσος θεραπεύεται διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων; ὄχι· ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ βουλευτὴς, θὰ ὑπάρχῃ Δήμαρχος ὡς πράκτωρ τῆς συναλλαγῆς, καὶ μὴ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ὀνομάσω καὶ ἄλλα πρόσωπα ἀκόμη, τὰ μὲν τῶν δὲ χειρότερα. Διατί δ’ ἀποδίδετε ὅλον τὸ βάρος τῶν ἁμαρτιῶν εἰς τὸν βουλευτὴν, ὡς εἰς ἀποδιοπομπαῖον τράγον καὶ δὲν φέρετε νομοσχέδια σεῖς οἱ Κυβερνῆται διὰ νὰ διορθώσητε ἑαυτοὺς, νὰ φέρετε νομοσχέδια περὶ διορθώσεως καὶ ἀπολυμάνσεως τῶν Ὑπουργῶν; Ποῖα τὰ μέτρα ταῦτα; νομίζω, ὅτι ἓν τούτων θὰ ἦνε τοῦ νὰ μὴ εἶνε οἱ Ὑπουργοὶ βουλευταί. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι τοῦτο εἶνε πανάκεια, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶνε μία θεραπεία. Λοιπὸν ὅταν ἀπολυμάνωμεν τὸν βουλευτὴν καὶ τὸν Ὑπουργὸν, τότε δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν βελτίωσιν τῶν κοινῶν, ἤτοι ἀνύψωσιν τοῦ βουλευτοῦ καὶ ἀπαλλαγὴν τοῦ λαοῦ ἀπὸ τῆς κακονομίας. Ὁ λαὸς ἔχει καὶ αὐτὸς τὴν νόσον του, θέλει τὰς ἀποδοχάς του καὶ τὰ ῥουσφέτια του, ἀλλὰ τὸν λαὸν δὲν δύνασθε νὰ τὸν θεραπεύσητε διὰ τοιούτων μέσων. Ἡ μόρφωσις τῶν λαῶν εἶνε ἔργον τῶν αἰώνων· λαὸς, ὁ ὁποῖος ἐχρημάτισε τέσσαρας ἑκατονταετηρίδας εἰς δουλείαν, ἐν μιᾷ πεντηκονταετηρίδι κακονομίας δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου δύνασθε νὰ τὸν ἠθικοποιήσητε, ἀφοῦ ἀκόμη ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, σήμερον ὁ λαὸς ἀγνοεῖ τὸ Σύνταγμα, δὲν γνωρίζει τὰ δικαιώματά του, καὶ διὰ τοῦτο λέγει: καὶ τί πειράζει, ἐὰν παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα! καὶ τοῦτο, διότι δὲν τὸ ἐμελέτησε. Συμπέρασμα λοιπὸν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶνε ὅτι μὲ μισὰ μέτρα δὲν ἐπέρχεται θεραπεία· τὰ μέτρα σας θὰ φέρωσι στενοχωρίαν, θὰ φέρωσιν ἀπελπισίαν, ἡ συναλλαγὴ θὰ ἐπιβιώσῃ εἰς τὴν κατάλυσιν τοῦ βουλευτοῦ καὶ θὰ μείνῃ ἀθάνατος, τότε δὲν θὰ διευθύνεσθε ὑπὸ τῶν βουλευτῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν ῥουφιάνων.... τῶν Ὑπουργῶν. Κύριοι, ἐν γένει καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ σκοποῦ τῶν νομοσχεδίων βλέπετε οὐδεμίαν προσδοκῶμεν θεραπείαν. Ἀλλ’ ἂς κατέλθωμεν ἐκ τοῦ ὕψους καὶ ἂς ψηλαφήσωμεν τὰ νομοσχέδια, ἵνα ἴδωμεν ἂν ταῦτα ἀποβλέπωσιν εἰς τὸ νὰ βελτιώσωσι τὸ ἠθικὸν ποιὸν τοῦ βουλευτοῦ. Καὶ τί νομίζετε, ὅτι τὰ εἰσαγόμενα νομοσχέδια ἐθεώρησαν ὡς μέτρον λυσιτελὲς εἰς τὴν ἠθικοποίησιν τῶν βουλευτῶν καὶ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας; τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν. Ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ θέλει φέρει τὴν βελτίωσιν; Δύναται μία πρᾶξις τῆς ἀριθμητικῆς, μία ἀφαίρεσις καὶ διαίρεσις νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν; Ἐὰν ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια θέλῃ ἠθικοποιήσει τὸν βουλευτὴν τότε, σήμερον οἱ Παξοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν μικροτέραν περιφέρειαν, στέλλουν τὸν φαυλότερον βουλευτὴν, καὶ οὗτος εἶναι ὁ κύριος Κάγκας (γέλως), ἐνῷ ἐγὼ ἔχω τὴν καλλιτέραν ἰδέαν περὶ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὅτε ἠγόρευε τὸν ἐξετίμησα. Δὲν εἶναι ἀληθὴς ἡ λογικὴ αὕτη, διότι καὶ ἡ μικρὰ περιφέρεια δύναται νὰ ἐκλέξῃ σπουδαῖον ἄνδρα. Αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει πολλοὺς ἐκλογεῖς, ἀλλὰ δύνασθε νὰ μειώσητε τὸ ἠθικὸν ποιὸν αὐτοῦ διὰ τοῦτο; Δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε αὐτῷ ἀκεραίαν μονάδα ἠθικότητος καὶ νὰ τῷ ἀποδώσητε κλασματικὴν ἠθικήν; Ἰδοὺ ἡ λογικὴ τῶν νομοσχεδίων. Ἐὰν λοιπὸν θέλετε ἠθικὴν Κυβέρνησιν, πρέπει, κύριοι, νὰ τὴν ζητήσητε ἀπὸ τὴν πλέον μεγάλην περιφέρειαν, ἔπρεπε νὰ πάρωμεν Ὑπουργοὺς ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς.

§70ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης.

§71ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τότε πρέπει νὰ ἐκλέγωμεν, ἐπαναλέγω, καὶ Ὑπουργοὺς ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, διότι τότε μόνον δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἔχετε ἠθικὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ σπουδαίως σκέπτεσθε εἰσάγοντες τοιαῦτα νομοσχέδια. Εἶνε ταῦτα πορίσματα λογικῆς; Καὶ ἐν τούτοις αὐτὸ βλέπετε εἶνε τὸ κάτοπτρόν σας καὶ κατανοεῖτε βεβαίως πῶς συνδέετε τὴν ἠθικὴν μὲ τὸν ἀριθμόν. Οὐδὲν λοιπὸν κατορθοῦμεν ἐκ τῆς μεγάλης περιφερείας. Εἰς τὴν μεγάλην περιφέρειαν ὑπάρχουσι καὶ τὰ μεγαλείτερα ἀνήθικα στοιχεῖα καὶ τἀνάπαλιν. Ἀλλὰ καὶ ἂν καθ’ ὑπόθεσιν παραδεχθῶμεν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐναντία τῆς λογικῆς, τῆς φύσεως, τῆς πολιτειολογικῆς καὶ πάσης ἐπιστήμης νομοσχέδια, αὐτὰ ἔχουσιν ὄψιν τινὰ πραγματικῶς σοβαράν, πάλιν θέλουσι ναυαγήσει. Θέλουσι ναυαγήσει καὶ αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ εἰς τὴν ἐφαρμογήν των διὰ τῆς δολίας καταδολιεύσεως τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν. Ἔρχεσθε σήμερον νὰ παρουσιάσητε ἕνα ὑποψήφιον εἰς ἐκλογικὴν περιφέρειαν μεγάλην, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν μεγάλην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ὅπως εἷς ὑποψήφιος κατορθώσῃ νὰ συγκεντρώσῃ ψήφους, ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι γνωστὸς εἴτε κατ’ ὄψιν, εἴτε κατὰ πνεῦμα. Τὸ κατ’ ὄψιν πῶς θὰ δυνηθῇ εἷς ὑποψήφιος νὰ ἐμφανίσῃ ἑαυτὸν ὅπως γίνεται ἤδη εἰς τὴν ἐπαρχίαν του;

§72ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Διὰ τῆς φωτογραφίας.

§73ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτά. — Τὸ νὰ δυνηθῇ νὰ γίνῃ γνωστὸς κατ’ ὄψιν, ὀφείλει νὰ πράξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἄχρι τοῦδε ἔπραττε, νὰ διέλθῃ ἀπὸ σπιθαμῆς εἰς σπιθαμὴν ὅλας τὰς Ἐπαρχίας, τὰ ἐλάχιστα χωρία, τοὺς ἐλαχίστους συνοικισμοὺς διὰ νὰ γίνῃ γνωστός. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο νὰ παρουσιασθῇ ὅπως σήμερον ἐν μέσῳ τῶν ἐκλογέων, ἐν μέσῳ κωμῶν, ἐν μέσῳ τῶν χωρίων, ἐν μέσῳ τῶν συνοικισμῶν νὰ ἐμφανίσῃ ἑαυτὸν ὡς ἄγαλμα, ὀφείλει νὰ μεταδώσῃ καὶ ἐκ τοῦ πνεύματος αὑτοῦ, ὀφείλει νὰ συζητήσῃ μετ’ αὐτῶν, ὀφείλει νὰ δαπανήσῃ χρόνον. Λάβετε τώρα καὶ φέρετε εἰς πρᾶξιν τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὢν οὐκ ἄνευ, εἰς τὰς μεγάλας ἐκλογικὰς περιφερείας, εἰς αὐτὰς, αἵτινες στεροῦνται τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Ὅταν μεταβῆτε εἰς μίαν ἐπαρχίαν — ἀφίνω τὸ πῶς θὰ ὁδοιπορήσητε καὶ ἂν θὰ εὕρετε σιδηρόδρομον, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὅταν μεταβῆτε — ἐρωτῶ ὑμᾶς εἰς μίαν πόλιν λόγου χάριν, εἰς τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν μετέβητε, δὲν ἔχετε οὐδένα ἐκεῖ γνωστὸν, μεταβαίνετε πρώτην φορὰν καὶ εἶσθε ἄγνωστος, τὸ πρῶτον ζήτημα: ποῦ θὰ καταφύγετε; Πρόδηλον λοιπὸν ἐν μιᾷ λέξει: ὅ,τι καθ’ ὕλην ἐν τῇ πείρᾳ, ἐν τῇ πράξει εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ, ὅπως ὁ ὑποψήφιος παρουσιάσῃ ἑαυτὸν πανταχοῦ, πολὺ δὲ περισσότερον νὰ συζητήσῃ. Καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητήσῃ, τοῦτο εἶναι καταφανές· διότι πῶς θὰ συγκεντρώσῃ τὰς ψήφους; εἰς ποίαν ἰδέαν; Τὰ νομοσχέδια ἀπαιτοῦν ἰδέαν, ὀφείλει νὰ συζητήσῃ, νὰ ἀντικρούσῃ καὶ νὰ ἀναιρέσῃ τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ καὶ νὰ φωτίσῃ τοὺς ἐκλογεῖς· ἀλλὰ πῶς θὰ κατωρθώσῃ τοῦτο, ἀφοῦ ἐλλείπουσι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας; Ἀλλὰ μήπως ὁ χρόνος σᾶς παρουσιάζει εὐρύτερον στάδιον; Ἔρχομαι εἰς ἄλλο ἄτοπον. Δὲν δύναμαι νὰ ἐμφανίσω ἐμαυτὸν ἁπανταχοῦ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τῆς νομαρχιακῆς, ἀλλ’ αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ μᾶς ἔδοσαν παραδείγματα ἀντιπροσωπείας λίαν παρακεχαραγμένης. Ἐὰν ἀγνοεῖτε τὸν ὑποψήφιον Δημητριάδην εἰς τινα ἐπαρχίαν, παρουσιάζομαι ἐγὼ καὶ λέγω, ἐγὼ εἶμαι ὁ Δημητριάδης (ἱλαρότης). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι θὰ γίνωνται προσωπικαὶ παραχαράξεις;

§74ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅπως ἔγεινεν εἰς τὸν Γεννάδιον.

§75ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λόγου χάριν εἰς τὴν Κόρινθον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐργασθῶ καθὼς καὶ εἰς τὰ Κύθηρα· οἱ ἀντίπαλοί μου θὰ παρουσιάζωσιν ἓν πρόσωπον ὅλως διόλου ἀντιπαθητικὸν καὶ θὰ εἴπωσιν, αὐτὸς εἶναι ὁ Δουζίνας (ἱλαρότης). Εἶναι αὐτὸ δυνατὸν, κύριοι, ἢ ὄχι; Καὶ σεῖς, κύριε Πρωθυπουργὲ, δὲν εἰμπορεῖτε νὰ ὑπάγητε εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν· εἰμπορεῖ ἄλλος νὰ ὑπάγῃ καὶ νὰ εἴπῃ, ἐγὼ εἶμαι (ἱλαρότης). Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ γνησία ἀντιπροσωπεία, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκετε, ὅπως προεῖπον, δὲν ἐπιτυγχάνετε εἰμὴ διὰ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν ἰδεῶν· λ. χ. ἐὰν διαλύσῃ τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ πρόκηται νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς, θὰ μεταβῆτε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ θὰ συζητήσητε. Ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα ἔχει τὴν ἰδέαν ὅτι αἱ Ἐπαρχιακαὶ περιφέρειαι παράγουν νόθον ἀντιπροσωπείαν, θέλει Νομαρχιακάς. Ἐγὼ θὰ εἴπω, εἶμαι ἐναντίος· διατί; διότι ἡ λογικὴ δὲν ἐπιτρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι διὰ τῆς ἀποξενώσεως τοῦ βουλευτοῦ ἀπὸ τῆς διοικήσεως, τὰ παντοδαπὰ ὄργανα τῆς Δημοσίας ὑπηρεσίας θὰ μᾶς δώσωσι πεῖραν εὐσυνειδησίας ἀνωτέρας τῆς νῦν· καὶ ἕως τώρα γνωρίζομεν, ὅτι ἅπαντα ἀνεξαιρέτως τὰ ὑπηρεσιακὰ ὄργανα μέτρον εὐσυνειδησίας ἔχουν τὴν βουλευτικὴν ἐπίβλεψιν· Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνωφελῆ τὰ νομοσχέδια, ἐνόσῳ δὲν λαμβάνεται μέτρον καὶ περὶ ἠθικοποιήσεως τῆς ὑπαλληλίας, ἄνευ τῆς ὁποίας ὁ πολίτης ἄγεται εἰς τὰς Ἐξουσίας ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν, καὶ ζητοῦσι σήμερον νὰ ἄρωσι τοὺς φύλακας τοῦ λαοῦ κατὰ τὸν Δημοσθένειον μῦθον. Καὶ τότε σὺ, κύριε ἀνθρακεῦ, ὅταν θὰ φέρῃς τοὺς σάκκους σου μὲ τοὺς ἄνθρακας ἐντὸς τῆς πρωτευούσης τοῦ Δήμου, ἢ τῆς Ἐπαρχίας, καὶ ἔλθῃ ὁ χωροφύλαξ καὶ θὰ σᾶς τοὺς κατάσχῃ ἂν καὶ ἔχῃς ἄδειαν, εἰς ποίους θὰ ὑπάγῃς νὰ σὲ προστατεύσουν; Θὰ ὑπάγῃς εἰς τὸν κ. Δημητριάδην εἰς τὴν Κόρινθον, ἀφοῦ εἶσαι κάτοικος Τροιζηνίας! Εἰς ποῖον ἄλλον θὰ καταφύγῃς; Εἰς τὸν ἐνωμοτάρχην; καὶ ὁ ἐνωμοτάρχης θὰ εἰπῇ εἰς τὸν χωροφύλακα: πῆρες τὰ δύω σακκιὰ, στεῖλε τὸ ἕνα εἰς τὸ σπῆτί μου. Ποῦ λοιπὸν θὰ καταφύγῃς; Ποῦ θὰ εὕρῃ προστασίαν ὁ ἀσβεστοποιὸς, ὁ ὑλοτόμος, ὁ ποιμὴν, ὁ ἁλιεύς; Ποῦ ὁ χειρώναξ, ὁ ἐπαγγελματίας, ὁ κτηματίας, ὁ ἔμπορος καὶ ἐν γένει ἡ φιλόπονος μέλισσα κατὰ τοῦ λυμαινομένου τοὺς καρποὺς αὐτῆς κηφῆνος; Εἰμποροῦν νὰ μὲ ἀντικρούσωσι τινὲς ἐξ αὐτῶν καὶ νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι παραιτοῦνται τῶν ἰδιαιτέρων συμφερόντων των, ἀρκεῖ νὰ ἐπιτυγχάνωνται τὰ γενικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τότε θὰ εἶχα τὸ θάῤῥος νὰ ἀπαντήσω, ὅτι ἐὰν κατὰ μέρος τὰ συμφέροντα ἀποτυγχάνωσι, τότε καὶ ἐν συνόλῳ καὶ ἐν γένει θέλουσιν ἀποτύχει. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, ἐὰν σήμερον νομίζωμεν ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν ἀντιπροσωπεύουσιν ἀκριβῶς τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, ἐνῷ συζητοῦν ἐκ τοῦ σύνεγγυς καὶ ἐκ τοῦ συστάδην μετὰ τῶν ἐκλογέων, πῶς δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἔχετε γνήσιον ἀντιπρόσωπον, ὅταν ὁ ἐκλογεὺς οὔτε ἐξ ὄψεως γνωρίζῃ τὸν ὑποψήφιον, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ ἔλθῃ εἰς συνάφειαν μετ’ αὐτοῦ νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ μάθῃ τὸ πνεῦμα καὶ τὰς ἰδέας αὐτοῦ; Ποῖοι εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι οὗτοι; εἶναι ἀντιπρόσωποι ὅλως ξένοι τοῦ Τόπου. Καὶ τότε θέλετε εἶσθαι οἱ ἀντιπρόσωποι ἀγοραστοὶ ὅλοι, διότι δὲν θὰ ἔχῃ ἔλεγχον ὁ ἀντιπρόσωπος. Σήμερον ἐν τῷ μικρῷ κύκλῳ ἡ ἐκλογὴ μὲ τὴν μικροσκοπικὴν περιφέρειαν, ἣν ἔχει, ὁ βουλευτὴς ἔρχεται εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μετὰ τῶν ἐκλογέων, ἔχει τὸν ἔλεγχον, διότι θὰ τὸν ἐρωτήσωσι διατί ἔπραξες τοῦτο, διατί εἶπες ἐκεῖνο; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ βουλευτὴς ὅσον τῷ ἐπιτρέπει ἡ ἀνάπτυξίς του, ἡ θέσις του εἰμὴ κατ’ οὐσίαν, τοὐλάχιστον κατὰ τύπον ἔχει τὸν ἔλεγχον. Ἀλλὰ τότε ποῖον ἔλεγχον ἔχει, ἔστω καὶ αὐτοῦ τοῦ τυπικοῦ; Ἴσως εἴπετε ὅτι ἔχει τὸν ἔλεγχον ἐξ ἑαυτοῦ, ἐνδιαφερόμενος, ὅπως ἀποκτήσῃ γενικὴν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ πνεῦμα τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας ἵνα σχηματίσῃ ῥεῦμα περὶ αὐτοῦ. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι θεωρία, ἥτις εἰς τὴν πρᾶξιν ἀποτυγχάνει οἰκτρῶς· δηλώσατέ μοι τίνα τὰ ἆθλα τοῦ ὑποψηφίου καὶ τοὺς κήρυκας τοῦ ἀθλητοῦ. Εἰς τὴν πρᾶξιν θὰ συμβῇ τοὐναντίον· εἰς τὴν πρᾶξιν θὰ συμβῇ ὅ,τι δύναται νὰ συμβῇ δι’ ἕναν, ὅστις θέλει ἐκτεθῇ βουλευτὴς στηριζόμενος καὶ πεποιθὼς εἰς τὰς ἰδίας αὐτοῦ δυνάμεις· αὐτὸ ὅμως θὰ συμβῇ εἰς πρόσωπα, ἅτινα θέλουσιν ἔχει τοὺς κομματάρχας παρεστῶτας καὶ εἰς τὰ ἐλάχιστα χωρία τῆς περιφερείας, θέλει συμβῆ εἰς τὰ πρόσωπα, ἅτινα ὡς κομματάρχας θέλουσιν ἔχει τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλουσιν ἐκτεθῆ ὡς ὑποψήφιοι αὐτῆς. Ἅμα τῇ καθιερώσει τοῦ συστήματος τούτου τῶν νομαρχιακῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, θέλομεν ἔχει τὰς ἐπισήμους ὑπουργικὰς ὑποψηφιότητας, καὶ αὐτοὶ θέλουσιν εἶσθαι οἱ μόνοι ἐπιτυγχάνοντες ἢ ἔχοντες ἐλπίδας ἐπιτυχίας· διότι, ἐὰν ἐν παραδείγματι θέλω νὰ ἐκτεθῶ, ἔχω ἀνάγκην νὰ ἔχω ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν Κόρινθον καὶ τὰ Κύθηρα καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ἔχω ἀνάγκην ἀντιπροσώπων, καὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ μεταβῶ ὁ ἴδιος πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ὅπερ εἶναι ἀδύνατον εἰς ἐμέ. Ἀλλ’ ὁ κυβερνητικὸς ὑποψήφιος δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μεταβῇ, οὔτε ἔχει ἀνάγκην ἀντιπροσώπων, διότι ἔχει τὸν χωροφύλακα, τὸν εἰσπράκτορα, τὸν ἔφορον, τὸν εἰρηνοδίκην, τὸν ὑποτελώνην, τὸν ταμίαν, οἵτινες εἶναι τόσα κέντρα ἐνεργείας καὶ οἵτινες πραγματικῶς ἔχουσι μεγίστην δύναμιν, καὶ δύναμιν ἀδάπανον. Ἄλλως τε, κύριοι, ποία ἡ ἐγγύησις, ὅτι εἰς τὴν ἐμὴν κάλπην ἐν τῇ ἀποκέντρῳ ἐκείνῃ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ ἀπόκεντρον, δὲν θέλει συμβῆ καλπονόθευσις; Ποίαν ἀσφάλειαν ἔχετε, ὅτι δὲν θέλει γίνει καλπονόθευσις; Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ἡ Ἐξουσία δὲν θὰ ἔχῃ ὑποψηφίους καὶ ὅτι δὲν θέλει ἐπιτρέψει τοιοῦτον μέσον καλπονοθεύσεως, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶνε ἡ ἐγγύησις πραγματικῶς ἐπὶ τῆς ἐκβάσεως τῆς ἐκλογῆς ἐν ἐκλογικῇ τινι περιφερείᾳ οἱ ἐγχώριοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐμμέσως ἐν τῷ τόπῳ, δὲν θὰ μὲ καλπονοθεύσωσι; μία φοῦχτα ἀρκεῖ. Ποῖαι σήμερον ἰδέαι; ποῖοι λόγοι σᾶς ἔπεισαν, ὅτι εἰς τὸ μετὰ ταῦτα δὲν θέλουσι λάβει χώραν, ὡς ἡ τέως πεῖρα ἀπέδειξεν, ἀφοῦ βλέπετε, ὅτι ὑπὸ πάσας τὰς φάσεις, ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις δὲν θὰ ἔχητε εἰμὴ ἀποτυχίας εἰς ὅλα τὰ μέτρα τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν; Ἀλλ’ ἐγὼ παραδέχομαι, κύριοι, πάλιν τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καλῇ τῇ πίστει θέλει φερθῆ, ὅτι καλπονοθεύσεις δὲν θέλουν συμβῆ, ὅτι προσωπικαὶ παραχωρήσεις δὲν θέλουν συμβῆ· παραδέχομαι πολιτικὴν ἀνοχὴν καὶ διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν τοιουτοτρόπως, ἐνῷ δὲν μοὶ εἶνε ἐπιτετραμμένον τὸ τοιοῦτον νὰ παραδεχθῶ, διότι βλέπετε εἰς τὰς ἐκλογὰς πόσα σκάνδαλα παρουσιάζονται. Πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι δὲν θέλουσι συμβῆ σκάνδαλα; Δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι οἱ μικροὶ ἐκεῖνοι πολῖται οἱ ἄγριοι δὲν θέλουσι προβῆ εἰς σκάνδαλα; Πῶς θέλομεν παραδεχθῆ, ὅτι οἱ τοιοῦτοι θέλουσι μὲ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως λειτουργήσει ὡς μηχανὴ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς λειτουργίας τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Ἀλλὰ τὸ παραδέχομαι τὸ τοιοῦτον ὡς ὑπόθεσιν. Φρονεῖτε, ὅτι ἐκπληρεῖτε τοιουτοτρόπως τὸν προορισμὸν τοῦ βουλευτοῦ καὶ τὸν προορισμὸν τοῦ Πολιτεύματος, τοῦ ἐλευθέρου, τοῦ Συνταγματικοῦ ἐὰν ἔχητε τοὺς βουλευτὰς τοιουτοτρόπως ἐξαποστελλομένους; Ὁ βουλευτὴς, ὅταν ἦνε ὁ ὑποψήφιος τῆς Ἐπαρχίας, βαδίζει διὰ πάσης τῆς περιφερείας εἰς τὰ κεντρικὰ σημεῖα τῆς ἐκλογῆς· πανταχόθεν ὅθεν διέρχεται χρησιμεύει ὁ δᾳδοῦχος τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ· εἶνε δᾷς φωτίζουσα τοὺς ἐν σκότει, ἐξυπνοῦσα τοὺς ἐν ληθάργῳ, εἶνε, δεδόσθω κώνωψ, ἀλλὰ προκαλεῖ τὴν ἐξέγερσιν, τὴν περιέργειαν, θέτει εἰς λειτουργίαν τὰ πλέον ἀδιάφορα πνεύματα, καὶ ἐὰν δὲν ἦνε διδάσκαλος, εἶνε γενικὸς ὅμως ἔφορος κακῶν τε καὶ ἀγαθῶν· ἠμπορεῖ νὰ συνευθυμήσῃ μετ’ αὐτῶν, ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς συζητήσεις, ἀλλὰ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ μεταχειρισθῇ, θὰ εἶνε ἠθικά. Λοιπὸν ὁ βουλευτὴς ὁ ὑποψήφιος, ὁ ὁδοιπορῶν ἐν μέσῳ δρυμῶν καὶ βράχων, εἶνε ὁ καλλίτερος διδάσκαλος τῆς ἠθικῆς εἰς τὸν λαόν· εἶνε φῶς, τὸ ὁποῖον χύνεται εἰς τοὺς ἁπλοῦς ἀνθρώπους τῶν ἀποκέντρων χωρίων. Διέρχεται εἰς τὰ χωρία ἐκεῖνα καὶ κάμνει τὸν διδάσκαλον περὶ πάντων. Βλέπει τὸν ὑποψήφιον ὁ χωρικὸς πῶς ἔκαμε τοῦτο καὶ κάμνει μίαν σημείωσιν· βλέπει πῶς ἐχαιρέτισε διὰ νὰ πίῃ τὸ κρασὶ καὶ κάμνει δευτέραν σημείωσιν καὶ μιμεῖται αὐτόν. Πῶς θέλετε λοιπὸν ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν χωρικὸν ἐκεῖνον τὴν διδασκαλίαν; Βλέπετε, ὅτι ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς τῆς Ἐπαρχίας, μεταβαίνων εἰς τὰ χωρία, φροντίζει ὑπὲρ τῆς ὑγιείας τῶν κατοίκων· βλέπει τέλματα καὶ συνιστᾷ τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῶν, δηλητηριώδεις βλαστήσεις ἐπὶ χέρσων καὶ συνιστᾷ τὴν καλλιέργειαν, ἔρημα σχολεῖα καὶ συνιστᾷ τὴν ἐν αὐτοῖς φοίτησιν, ἀναλαμβάνει τὴν φροντίδα καὶ νὰ συστήσῃ τοιαῦτα ὅπου δὲν ὑπάρχουν· βλέπει χείμαῤῥον καὶ ὑπόσχεται γέφυραν ἢ οὐχὶ πολλάκις καὶ ἰδίαις δαπάναις ἐκτελεῖ κοινωφελῆ ἔργα, καὶ ἐν γένει τοὺς πάντας παρακινεῖ εἰς τὸ καλόν. Ὁ βουλευτὴς ὁ ὑποψήφιος δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ μὴ διαφέρῃ ἀπὸ τοὺς ἄλλους, καὶ ἑπομένως νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὑπογραμμός. Καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ ὑποψήφιος εἶναι ὁ καλλίτερος καθηγητὴς καὶ διδάσκαλος τῶν ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένων, καὶ ὅστις χρησιμεύει ὡς τὸ καλλίτερον μέσον ὅπως συνδιαλλάξῃ καὶ τοὺς μεγαλειτέρους ἐχθρούς. Ὅταν ἴδωσι πίνοντα τὸν βουλευτὴν καὶ χαιρετῶντα, θὰ εἴπωσιν: οὕτως ἔπινεν, οὕτως ἐχαιρέτισεν (ἱλαρότης). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἶναι μία διδασκαλία αὐτή. Σκεφθῆτε λοιπὸν ὀρθῶς καὶ μὴ ἀφαιρεῖτε τὸν διδάσκαλον ἀπὸ τὸν λαόν· ὁ ὑποψήφιος εἶναι ὁ διδάσκαλος, εἶναι διδάσκαλος γενικὸς, διδάσκαλος παντὸς φύλου, παντὸς μέρους καὶ πάσης ἠθικῆς. Μὴ θέλετε λοιπὸν ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς αὐτοὺς τοὺς διδασκάλους, οἵτινες χρησιμεύουσι πρὸς ἠθικοποίησιν τῶν κατοίκων τῶν Ἐπαρχιῶν· ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς πολλάκις χρησιμεύει καὶ πρὸς κατάσβεσιν αἱμοχαρῶν παθῶν· εἶνε πολλάκις εἰς μεγάλην καὶ αἱματηρὰν ῥῆξιν οἱ οἰκεῖοι, καὶ ἡ παρουσία τοῦ ὑποψηφίου συμφιλιώνει αὐτοὺς, τοὺς ἐμπνέει τὴν τάξιν καὶ συντελεῖ εἰς τὴν κατάσβεσιν τῶν παθῶν. Τόρα ἔχομεν τὰ πάθη μας, ἀλλὰ διὰ χάριν τοῦ βουλευτοῦ μας ὀφείλομεν νὰ συνεργασθῶμεν. Ἰδοὺ ἡ συμφιλίωσις· εἶνε εὐεργετικὸν πρόσωπον ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς τῆς Ἐπαρχίας. Θεωρῶ περιττὸν πρὸς εἰδότας ὑμᾶς καὶ ὁμοιοπαθεῖς νὰ ἀνελίξω τὴν εὐεργετικὴν πνοὴν τοῦ ὑποψηφίου, ὅθεν δήποτε ἂν διέρχεται· οἱ φυγόδικοι ἡμερόνονται δι’ ὑποσχέσεων βελτιώσεως τῆς τύχης των, οἱ ἀπαγωγεῖς συνετίζονται εἰς νομιμοποίησιν τῆς ἀθεμίτου σχέσεως, καὶ εἶνε μία ἐλπὶς καταφυγῆς διὰ τοὺς καταδυναστευομένους. Πῶς στερεῖτε αὐτὸν τὸν διδάσκαλον, τὸν ἰδίαις δαπάναις περιφερόμενον πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἐπαρχίας; αὐτὴν τὴν εὐεργετικὴν σκιὰν ἐπὶ τῶν ἀποκλήρων τῆς κοινωνίας καὶ τῆς τύχης; Ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ ποίαν ἰδέαν θὰ σχηματίσῃ ὁ ἐκλογεύς; Τί εἶνε αὐτός; θὰ εἴπῃ· δὲν τὸν γνωρίζω, δὲν ἐσυζήτησα μετ’ αὐτοῦ. Λοιπὸν πρόκειται νὰ ῥιφθῶμεν εἰς τὴν τύχην; Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἔχετε ὑποψηφίους, ἐὰν δὲν εἶνε δυνατὸν ἢ νὰ γίνωσι καλπονοθεύσεις, ἐὰν δὲν δύνανται ἢ νὰ συμβῶσιν ὅσα εἶπον, τότε λάβετε τὸ μέτρον τῆς ἀναδείξεως τῶν βουλευτῶν διὰ κλήρου, παρὰ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου. Ἐὰν πρόκειται λοιπὸν ν’ ἀποφασίσητε ν’ ἀναδεικνύῃ τοὺς βουλευτὰς ἡ τύχη, περιττὸν νὰ δαπανήσῃ καὶ τὸ Κράτος καὶ τὰ πρόσωπα καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς ἀνησυχίαν οἱ βιομήχανοι καὶ οἱ γεωργοὶ, νὰ ἀποσπασθῶσιν ἀπὸ τὰ ἔργα των· θέσατε τότε κλῆρον καὶ ἀναδείξατε βουλευτὰς διὰ κλήρου. Σᾶς καθηλώθη ἡ ἰδέα ὅτι ὁ βουλευτὴς εἶναι μολυσματικὸν στοιχεῖον· σᾶς ἀπέδειξα ὅτι εἶναι εὐεργετικόν· ἐὰν εἶναι μιασματικὸν, εἶναι ἐντεῦθεν, διότι μεταδίδεται ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ σᾶς τὸ ἀπέδειξα, ὅτι ὁ βουλευτὴς χάνεται, διότι θέτει τὴν χεῖρα εἰς τὴν χεῖρα τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ λαμβάνει καὶ δίδει (ἱλαρότης). Μόνον διότι ψηλαφεῖ τὴν χεῖρα τοῦ Ὑπουργοῦ ὁ βουλευτὴς γίνεται λεπρὸς (ἱλαρότης). Καὶ σᾶς λέγω καὶ τοῦτο, ὅτι εἶναι εἰς κρείττονα ἠθικῶς θέσιν ὁ βουλευτὴς τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι λαμβάνει καὶ δίδει· τίποτε δὲν μένει εἰς αὐτὸν, εἰμὴ ὁ κόπος καὶ ἡ εὐθύνη. Ἐνῷ λοιπὸν οὐδὲν ἐπιτυγχάνετε διὰ τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων, ἀναλογισθῆτε πόσα κακὰ ἐπισωρεύετε εἰς αὐτὸν τὸν Τόπον! Θὰ ἐπισωρεύσητε πάντα τὰ κακὰ, τὴν ἀγανάκτησιν, τὰ πάθη· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ποῦ ἠξεύρετε, κύριοι, σεῖς τὶ συμβαίνει εἰς ἐλάχιστόν τι χωρίον τῆς Ἐπαρχίας, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω ἐγώ; θὰ τὸ εἴπουν οἱ ἔπαρχοι, οἱ νομάρχαι; ποῖος θὰ τὸ εἴπῃ; καὶ δὲν βλέπετε ὅτι οἱ βουλευταὶ εἶναι ζῶν γεωγραφικῶς χάρτης τῆς Ἑλλάδος; Ἐὰν θέλῃς νὰ πληροφορηθῇς περὶ μιᾶς Ἐπαρχίας, πάρε τὸν βουλευτὴν καὶ θὰ σοῦ εἴπῃ καὶ περὶ τοῦ μικροτέρου χωρίου. Εἶναι ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς ζῶν ἠθικοπολιτικὸς χάρτης τῆς Ἐπαρχίας καὶ περὶ τῆς ποιότητος τοῦ χαρακτῆρος καὶ ὅλων τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν. Ἔχετε οὕτω πληροφορίας βασίμους, ἐὰν τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα καταργηθῇ; σᾶς ἐρωτῶ ἔχετε τὴν διοίκησιν τοιαύτην ὥστε νὰ εἶσθε ἐνήμεροι εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Χώρας; Τίς θὰ γνωρίζῃ καὶ τίς θὰ ἐνδιαφέρεται περὶ τοῦ πτωχοῦ μικροῦ κατοίκου μικροσκοπικοῦ ἀπωτάτου σημείου συνοικισμοῦ; Ὁ βασιλεὺς ἀγνοεῖ, διότι δὲν ὁδοιπορεῖ· ὁ Ὑπουργὸς δὲν ὁδοιπορεῖ· ὁ νομάρχης οὔτε· ὁ ἔπαρχος οὔτε. Διὰ τίνος λοιπὸν ἀντικαθιστᾶτε τὸ εὐεργετικὸν ἐκεῖνο ὂν, τὸ ὥσπερ περιπλανώμενος Ἰουδαῖος πόδα πρὸς πόδα μετροῦν τὴν Χώραν, καὶ δίδον τὴν χεῖρα μικροῖς καὶ μεγάλοις, ἀσθενέσι καὶ δυνατοῖς, τὸ καλούμενον ὑποψήφιος βουλευτής; Τοιαῦτα λοιπὸν πρόσωπα, ὄργανα πολιτικὰ, ὁποῖα οἱ βουλευταὶ, διατί θέλετε νὰ τὰ ἐξοντώσητε, νὰ τὰ ἐκσφενδονίσητε ἐκ τῆς πολιτικῆς παλαίστρας καὶ τὰ καταδικάσητε εἰς πολιτικὸν θάνατον, νὰ τὰ καταδικάσητε εἰς θάνατον τοιοῦτον; τί κακὸν ἔπραξαν; Ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἐννοεῖτε ὅτι, ἐνῷ σήμερον παραπονούμεθα ὅτι αἱ Ἐπαρχίαι ἐρημοῦνται, ἀποῤῥοφώσης τῆς πρωτευούσης πᾶσαν σπουδαίαν ὁπωσοῦν ὀντότητα, τὸ κακὸν θὰ κορυφωθῇ, ἐὰν ἰσχύσῃ τὸ σύστημα τῶν νομοσχεδίων; Τὸ πολιτεύεσθαι ἐν σμικροῖς κύκλοις ἠνάγκαζε πολλοὺς νὰ διατρίβωσιν ἐν αὐτοῖς, ἀλλὰ μὲ τὸ σύστημα τῶν νομοσχεδίων αἱ ἐπαρχίαι, οἱ δῆμοι θὰ ἐρημωθῶσιν ὁλοσχερῶς, θὰ συῤῥεύσωσι πάντες εἰς κέντρα μεγάλα πληθυσμοῦ καὶ ἡ Χώρα θὰ ἐξαγριωθῇ. Ἀπέναντι λοιπὸν τοιούτων μελλόντων κακῶν τί καλὸν περιποιεῖται εἰς τὸ Ἔθνους ἀποκτείνοντες τὸν ἀκάματον ἐκεῖνον ἐργάτην τῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ, ὅστις κοπιῶν νυχθημερὸν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ἀφειδῶς δαπανῶν τὴν περιουσίαν του μίαν ἐπεδίωκεν ἀμοιβὴν, τὸ τιμᾶσθαι παρὰ τῶν μικρῶν; Ἔρχομαι εἰς ἄλλην σκέψιν. Διατί νὰ αἰτιῶνται οἱ ὑπουργοὶ τοὺς βουλευτάς; Ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ κατὰ τεκμήριον νομικὸν ἦναι ἠθικώτεροι τῶν βουλευτῶν, διότι εἶναι οἱ ἐκλεκτότεροι μεταξὺ αὐτῶν, εἶναι ὡς λέγει τὸ λατινικὸν primus inter pares, ὑποτίθεται κατὰ νομικὸν πλάσμα, διατί, ἀφοῦ εἶναι οἱ καλλίτεροι καὶ εἶναι ἓξ μόνον, δὲν συμφωνοῦν νὰ διορθώσωσι τοὺς βουλευτὰς καὶ νὰ εἴπωσι: δὲν θὰ κάμωμεν κανὲν ρουσφέτιον εἰς κανένα βουλευτὴν, δὲν δίδομεν παραχωρήσεις, οἱ ὑπάλληλοι θὰ μείνωσιν, ὅπως ἔχουσι, θὰ ἐκτελέσωμεν τὸ πρόγραμμά μας; Τί θὰ συμβῇ; θὰ σᾶς ἐγκαταλείψωσι. Τί θὰ πάθητε; Διατί δὲν παραδέχεσθε τοῦτο καὶ προτιμᾶτε τὴν ἄτιμον διατήρησιν ὑμῶν εἰς τὴν Ἐξουσίαν; καὶ λέγω ἄτιμον, διότι σεῖς σκέπτεσθε ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι σᾶς κάμνει κακόν. Ἐὰν εἶναι πρόσωπον, τὸ ὁποῖον εἰς τὸ διαπραττόμενον κακὸν ἔχει ἐλάχιστον μέρος, εἶνε ὁ βουλευτής· διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι παρὰ μεταβιβαστικὸν ὄργανον. Διατί λοιπὸν, κύριοι Ὑπουργοὶ, δὲν ἀποσύρεσθε διὰ νὰ σώσετε τὴν τιμήν σας; Ἀναδεικνύεται ἄλλος Πρωθυπουργὸς μετ’ ἄλλων ἕξ. Τὸ αὐτὸ σύστημα. Δὲν δίδω παροχὰς, ἀνατρέψατέ μας. Διατί δὲν ἀποφασίζετε αὐτὰ, παρὰ ἔρχεσθε, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ μίαν φράσιν ἀρχαΐζουσαν, ἀπρὶξ τῆς ἐξουσίας, καὶ μόνον μὲ γρονθιαῖς ἠμπορεῖτε νὰ βγῆτε ἀπὸ τὴν Ἐξουσίαν; (Εὖγε). Ἐὰν εἶνε εὐκολώτερον νὰ ἠθικοποιήσητε τοὺς βουλευτὰς ἀντὶ τοῦ λαοῦ, εἶναι εὐκολώτερον νὰ ἠθικοποιηθῶσιν ἕξ Ὑπουργοὶ ἀντὶ 245 βουλευτῶν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰσὶν ἐθνοκτόνα καὶ μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν ταύτην, διότι μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀναφανῇ ἡ ἀφανὴς ἱκανότης, καὶ λαμβάνω ἓν παράδειγμα: ἐὰν τὸ σύστημα τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, τὸ διὰ τῶν σημερινῶν νομοσχεδίων εἰσαγόμενον, ἐλειτούργει καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς πρώτην φορὰν ἀπεδύθη εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἐγίνετο βουλευτής, διότι ὑπῆρχεν εἷς κολοσσὸς εἰς τὴν πατρίδα του, ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο μὲ μίαν ἀναπνοὴν νὰ τὸν ῥίψῃ εἰς τὴν θάλασσαν. Ἐν τούτοις εἶναι εὐεργέτημα ὅτι ἀνεδείχθη, διότι ἦτο μία ἱκανότης. Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι εἷς ἄνθρωπος πτωχὸς, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ ἱκανότητα, ἀλλὰ νὰ μὴ δύναται νὰ ἔχῃ κεφάλαια διὰ κάλπας καὶ ἀντιπροσώπους, καὶ ἀποκτείνετε αὐτὴν τὴν ἱκανότητα καὶ γίνεσθε ἐπιζήμιοι εἰς τὸ Ἔθνος, διότι οἱ μεγάλοι ἄνδρες δὲν κατέρχονται ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, δὲν εἶναι Διϊπετεῖς ἢ Διοπετεῖς, πῶς λέγεται, κύριε Πετρίδη;

§76ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διοπετεῖς.

§77ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μορφόνονται ἐν τῷ βίῳ, ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Λοιπὸν σεῖς θέλετε αὐτοὺς εἰς τὴν ἔρημον τῆς Ζαχάρας, ἀκοινωνίτους, καὶ οὕτω δὲν δύναται ν’ ἀναπτυχθῶσι, διότι καὶ οἱ μεγάλοι ἄνδρες εἶναι τρόπον τινὰ ἐκ φύσεως κατεσκευασμένοι, καὶ δὲν δύναται τὸ φασοῦλι νὰ γίνῃ δένδρον, οὔτε ἡ χελώνη κυνηγετικόν· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐμβάλῃς τὸν κόκκον τοῦ σίτου εἰς τὴν κατάλληλον γῆν, δὲν δύνασαι νὰ ἔχῃς καρπόν. Πῶς θὰ ἐγίνετο μέγας ὁ Βοναπάρτης Ναπολέων, ἐὰν δὲν ἦσαν αἱ περιστάσεις τοιαῦται ἐν Γαλλίᾳ; Δύνασθε λοιπὸν ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἀποκτείνετε ἐν τῇ γενέσει τοὺς μεγάλους νόας καὶ ἐξοντώνετε τὰς ἱκανότητας; ὥστε καὶ ὑπὸ δύο ἐπόψεις ἐπιβλαβῆ εἰς τὰ καθολικὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους εἶναι τὰ νομοσχέδιά σας· πρῶτον, διότι τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν δὲν θὰ προστατευθῶσιν ἐπαρκῶς· δεύτερον, διότι αἱ ἐπαρχίαι καὶ οἱ δῆμοι δὲ νὰ τύχουν οὐδεμιᾶς προστασίας, καὶ τρίτον, διότι θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ πολιτεύωνται φαύλως διὰ τῶν μεσιτῶν. Ὥστε τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν εἶναι εὐεργετικῆς ἐπιδράσεως ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Πολιτείας, οὐδὲ παραγωγὰ, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπιβλαβῆ καὶ καταστρεπτικά. Διὰ τοῦτο λοιπὸν καταλήγων ὑποβάλλω πρότασιν πρῶτον σχετικὴν μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου εἶπον, περὶ ἀναρμοδιότητος τῆς Βουλῆς, διὰ τὸν λόγον ὅτι, ὅταν ἡ Βουλὴ κηρύσσεται ὡς ἀξία ἀπαγορεύσεως, δὲν δύναται, οὔτε τῇ εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ διαθέσῃ τὰ τῆς συντάξεως τῆς Πολιτείας ὅπως ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶνε ἀναξία τοιούτου ὑψηλοῦ προορισμοῦ καὶ ἑπομένως ἀναρμοδία, καὶ δεύτερον ἀπευθύνομαι πρὸς τῆς Κυβερνήσεως τὰς διαθέσεις, διότι ἔχει τὴν ἰσχὺν, καὶ συνιστῶ αὐτῇ, ἵνα ᾖ μετριωτέρα, νὰ μὴ θελήσῃ νὰ καταστήσῃ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπιλαμβάνονται τὴν σύνταξιν τῆς Πολιτείας, καὶ ἑπομένως βελτίωσιν τῶν τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ Πανελληνίου, τὴν εὐημερίαν καὶ ἀνάπτυξιν καὶ δόξαν, συναφῆ μὲ κομματικὰς ἀντιπαθείας καὶ συμπαθείας· ὤφειλε νὰ τὰ καταστήσῃ γενικὰ, καὶ γενικὰ καθίστανται, ἐὰν ἀποσταλῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν (εὖγε, εὖγε ἐξ ἀριστερῶν).

§78ΙΩ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί! Καίτοι αἱ διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις εἰσὶν ἐκ τῶν μεταῤῥυθμίσεων, τὰς ὁποίας ἐγὼ αὐτὸς ὑπέδειξα διὰ τῆς περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος προτάσεώς μου, οὐχ ἧττον ἐδίστασα νὰ συνταχθῶ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔδωκα κατὰ πρῶτον ψῆφον δυσπιστίας· τοῦτο μὲν, διότι αἱ προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς· τοῦτο δὲ, διότι τὰ ἐν λόγῳ νομοσχέδια ἠδύναντο νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀντισυνταγματικά, ὅπερ καὶ ἐγένετο, διότι αἱ μεταῤῥυθμίσεις, αἱ γινόμεναι διὰ νομοθετικῶν πράξεων, δὲν λύουσιν ὁριστικῶς τὸ ζήτημα, ὑποκείμεναι εἰς ἀνάκλησιν δι’ ἑτέρων νομοθετικῶν πράξεων. Τὰ συντακτικὰ ζητήματα λύονται μόνον διὰ συντακτικῶν πράξεων. Διὰ τῆς περὶ ἀναθεωρήσεως προτάσεως, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν γʹ Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου, εἶχον ὑποδείξει ὡς ἀναγκαίας μεταῤῥυθμίσεις τὰς προτεινομένας διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, πρὸς δὲ τὴν διαίρεσιν τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος διὰ τῆς ἀνασυστάσεως τῆς Γερουσίας, τὸν περιορισμὸν τῆς νομίμου ἀπαρτίας εἰς τὸ τέταρτον πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, καὶ τὴν τροποποίησιν τῶν διατάξεων περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, τῶν ἀναγεγραμμένων εἰς τὸ ἐν ἰσχύϊ Πολίτευμα. Ἤλπισα, κύριοι βουλευταί, τότε, ὅτε ὑπέβαλον τὴν ἐν λόγῳ πρότασιν, ὅτι ἤθελον σιγήσει αἱ προσωπικαὶ ἀντιζηλίαι καὶ αἱ κομματικαὶ διαιρέσεις ἀπέναντι τοῦ ἐπιβάλλοντος τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἀπέναντι τοῦ μεγέθους τοῦ ζητήματος, καὶ ὅτι ἤθελε λυθῆ εἰς πρώτην συζήτησιν, κατὰ τὴν Δʹ Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου, τὸ ζήτημα περὶ ἀναθεωρήσεως, ὅπως λυθῇ εἰς δευτέραν συζήτησιν κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, ὅπερ ἤθελε περιποιήσει μεγάλην τιμὴν εἰς τὸ ἐθνικὸν κοινοβούλιον καὶ ἤθελε σώσει τὸν τόπον ἐξ ἐνδεχομένων περιπετειῶν. Ἀλλ’ ἡ γλυκεῖα αὕτη προσδοκία ἐψεύσθη ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ἡ φωνή μου ἀπεδείχθη καὶ πάλιν φωνὴ βοῶντος εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων. Ἡ ἀποτυχία αὕτη, κ. Βουλευταί, μὲ ἔπεισεν, ὅτι ἡ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἐν ἰσχύϊ Πολιτεύματος ἀναθεώρησις τοῦ Πολιτεύματος εἶναι σχεδὸν ἀδύνατος, καὶ ἐπέβαλέ μοι σκέψεις περὶ ἐξευρέσεως ἄλλου τρόπου ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, μᾶλλον πρακτικοῦ τρόπου, ἀπομακρυνομένου κατ’ ἀνάγκην τοῦ γράμματος τῶν περὶ τούτου διατάξεων τοῦ Πολιτεύματος, ἀλλὰ συμφώνου πρὸς τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ἑδρεύει τὸ Πολίτευμα τοῦτο, καὶ ἀπέληξαν αἱ περὶ τούτου σκέψεις μου εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ συστήματος περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ ἰσχύοντος ἔν τε τῇ Ἀμερικανικῇ Συμπολιτείᾳ καὶ ἐν τῇ Ἑλβετίᾳ, συνισταμένου εἰς τὴν λύσιν τῶν συντακτικῶν ἀναγκῶν διὰ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ὑποβαλλομένης δὲ τῆς περὶ τούτου νομοθετικῆς πράξεως εἰς τὸν λαὸν, ὅστις λύει τὰ συντακτικὰ ζητήματα δι’ ἑνὸς ναὶ καὶ ὄχι. Τοῦτο εἶναι τὸ νέον σύστημα, ὅπερ παρεδέχθησαν αἱ Πολιτεῖαι ἔνθα οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ ἔλαβον τὴν μεγαλειτέραν αὐτῶν ἀνάπτυξιν, ἔνθα τὸ δικαίωμα τοῦ συντάττειν τὴν Πολιτείαν ἀποδίδεται εἰς αὐτὸν τὸν κυρίαρχον λαὸν, διότι πᾶσα ἄλλη θεωρία δὲν παρέχει τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχει ἡ καθολικὴ ψῆφος τοῦ κυριάρχου λαοῦ. Ἐπεζήτουν δὲ, κύριοι βουλευταί, εὔθετον εὐκαιρίαν, ὅπως ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησιν ὑμῶν καὶ τοῦ κοινοῦ τὰς περὶ τοῦ νέου τούτου τρόπου πρὸς λύσιν τῶν ζητημάτων τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος σκέψεις μου, ὅτε αἴφνης ἀνέθρωσεν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς τὸ σύστημα, τὸ διαγραφόμενον ὑπὸ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, σύστημα συνιστάμενον εἰς τὴν λύσιν τῶν μεταῤῥυθμιστικῶν ζητημάτων διὰ νομοθετικῶν πράξεων, κατὰ τὰ ἰσχύοντα ἐν τῇ κοιτίδι τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος. Ἔρχομαι, κύριοι, νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ συστήματος τούτου ἐν ὀλίγοις διότι πολλὰ ἤδη ἐλέχθησαν καὶ πέραν τοῦ δέοντος, καὶ κατὰ καὶ ὑπὲρ, ἀλλὰ πλείονα κατά.

§79ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπὲρ δὲν ἐλέχθη τίποτε.

§80ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι πλείονα ἐλέχθησαν κατά. Πρόκειται περὶ μεταῤῥυθμίσεων, αἱ ὁποῖαι προσβάλλουσι δικαιώματα κεκτημένα, δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν παρὰ νὰ γίνῃ εὐρεῖα συζήτησις. Ἐγὼ δὲν ξενίζομαι ἐπ’ αὐτῷ, νομίζω μάλιστα, ὅτι ἔδει νὰ γίνῃ τοιαύτη συζήτησις, ὅπως πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς, πεισθῇ δὲ καὶ ὁ Τόπος, ὅτι αἱ προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων· διότι δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πάσχει καὶ πάσχει δεινῶς, δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ πρὸς τὰ πρόσω πορεία αὐτῆς ἀνεκόπη, δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἐβαδίσαμεν ἀπὸ ἀποτυχίας εἰς ἀποτυχίαν, ὅτι ἀπωλέσαμεν πᾶσαν πεποίθησιν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ ὅτι ἀπώλεσε πᾶσαν πεποίθησιν ἐπὶ τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ ἡ Ἀνατολὴ καὶ ἡ Εὐρώπη ὁλόκληρος. Εἶναι δεινὴ ἡ κατάστασις, ἡ Ἑλλὰς νοσεῖ βαρέως. Ὅθεν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς σκέψις ἀποφασιστικὴ καὶ βραχεῖα, πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν μέσων τῆς θεραπείας. Οἱ μὲν ἀποδίδουσι τὸ κακὸν εἰς τὸν Α, οἱ δὲ εἰς τὸν Β, ἄλλοι εἰς ἄλλους, ἀποφεύγουσι δὲ πάντα σπουδαῖον λόγον περὶ τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας. Δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν γάγγραιναν, ἥτις ὑπονομεύει καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τῆς Ἑλλάδος, νὰ προχωρῇ, καὶ διὰ μιᾶς νὰ εὑρεθῇ ὁ τόπος αὐτὸς εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε πᾶσα θεραπεία πλέον θὰ ἦναι ἀδύνατος. Συγχαίρω τῇ Κυβερνήσει, ὅτι ἐτόλμησε νὰ θίξῃ τὸ ζήτημα. Βεβαίως ἐὰν ἤμην εἰς τὴν θέσιν αὐτῆς, δὲν ἤθελον τὸ θίξει εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις. Ἤθελον ἀναβάλει ἐπί τινα καιρὸν τὴν τοιαύτην δρᾶσιν, διότι ἡ παροῦσα ὥρα δὲν ἦτο ὥρα διὰ νὰ ἀπασχολῆται ἰδίως ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαῦτα ζητήματα. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἐκινήθησαν τὰ ζητήματα ταῦτα, ἐκ τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι δύνανται νὰ προκύψωσι μέτρα θετικὰ, καλῶς ἔπραξεν ἡ Βουλὴ προβᾶσα εἰς εὐρεῖαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σπουδαίου θέματος τούτου. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐκάκισε τὰ ἐν λόγῳ νομοσχέδια καὶ ἀντιτάττεται κατ’ αὐτῶν πεισμόνως, χαρακτηρίζουσα αὐτὰ ὡς ἀντισυνταγματικά. Κύριοι Βουλευταὶ, τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια ἔχουσι τὸ τρωτὸν αὐτῶν μέρος, ὅτι ὑπόκεινται εἰς παρεξήγησιν, δυναμένην νὰ κλονίσῃ τὴν δημοσίαν τάξιν, καὶ ἀρκοῦν πρὸς ἀπόδειξιν τούτου αἱ συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀρκοῦσιν οἱ φλογεροὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἀπὸ τοῦ στόματος πολλῶν ἐκ τῶν κ. Βουλευτῶν, ἀρκοῦσιν αἱ ἀπειλαὶ, αἱ ὁποῖαι ἀπηυθύνθησαν καὶ πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ πρὸ τὴν Βασιλείαν καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον, καὶ ὅτι αἱ μεταρυθμίσεις, γινόμεναι διὰ τοιούτων νομοθετικῶν πράξεων, μεταβάλλονται εὐκόλως. Ἐν τόπῳ δὲ, ὅπου ἀπὸ ἑξαμηνίας εἰς ἑξαμηνίαν ἔχομεν νέαν νομοθεσίαν, καὶ μόνον διότι δὲν ἐπαρκεῖ ὁ καιρὸς ἀπομένουσι μερικοὶ νόμοι, ὡς παρηγορία τις, ὅτι δύνανται νὰ ὑφίστανται, καὶ μένουσι νομοθετήματά τινα ἀναλλοίωτα, ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ὅπου κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον διεξάγεται ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἐν τῷ Νομοθετικῷ Σώματι, ἐὰν ἀνατρέπωμεν καὶ τοὺς μεταῤῥυθμιστικοὺς νόμους ἀπὸ ἑξαμηνίας εἰς ἑξαμηνίαν, ἄ! βεβαίως, τότε τὸ πρότυπον αὐτὸ Βασίλειον ἠμπορεῖ πλέον ν’ ἀνήκῃ εἰς τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ ὑπάρξῃ ὡς παράδειγμα καὶ ἄλλων ὁμοίων Βασιλείων. Ἔχει ὅμως, κ. Βουλευταὶ, καὶ τὴν μεγίστην ἀρετὴν αὐτὸ τὸ σύστημα, ὅτι σῴζει τὰς Πολιτείας ἐκ τῶν ἀποτόμων μεταστάσεων καὶ ἄγει εἰς τὰς μεταῤῥυθμίσεις τῶν θεσμῶν μικρὸν κατὰ μικρόν· αἱ ἀπότομοι μεταστάσεις, ὅταν ἀποτυγχάνωσι, βλάπτουσι πολὺ περισσότερον ἢ ἡ παράτασις ἑνὸς ἐλαττωματικοῦ καθεστῶτος. Τὸ σύστημα αὐτὸ, μεταβαλλομένων τῶν νομοθετικῶν πράξεων διὰ τῆς μεθόδου τῆς πειραματικῆς, εἰσερχομένων τῶν μεταῤῥυθμίσεων εἰς τὰ ἤθη τοῦ Τόπου, ἀποδεχομένων ἄνευ ἀντιῤῥήσεως παρὰ τοῦ λαοῦ, ὁδηγεῖ εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν θεσμῶν ἀνεπαισθήτως καὶ ἄνευ συνταράξεως τῆς κανονικῆς ἐξελίξεως τοῦ κατὰ Σύνταγμα πολιτεύεσθαι. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο γίνονται ἐν Ἀγγλίᾳ αἱ συντακτικαὶ μεταῤῥυθμίσεις. Ὀφείλομεν δὲ ν’ ἀπομιμούμεθα αὐτὸ, καθόσον ἐπιτρέπουσιν ἡμῖν οἱ ἡμέτεροι θεσμοὶ, διότι εἶναι λίαν πρακτικὸν, καὶ διότι αἱ μεταβολαὶ, αἱ ὁποῖαι γίνονται δι’ Ἐθνοσυνελεύσεων, πρῶτον εἶναι δύσκολον νὰ γίνουν, καὶ δεύτερον πολλάκις ἀποτυγχάνουσαι βλάπτουσι σπουδαίως τὰς πολιτείας. Τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα περιέχουσιν ἐκ τῶν διατάξεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι προσβάλλουσι τὸ κῦρος τοῦ Πολιτεύματος, ἀναιροῦσαι καὶ παρεμποδίζουσαι τὴν λειτουργίαν τῶν ἐγγυήσεων, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν παντὸς Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος; Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω καθαρῶς τὴν ἰδέαν μου· δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι αἱ προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις εἶνε ἐκ τῶν μεταρυθμίσεων ἐκείνων, αἵτινες προσβάλλουν σπουδαίας ἐγγυήσεις, καθιερωθείσας διὰ τοῦ Πολιτεύματος.

§81ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σαφές.

§82ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι, νομίζω, σαφέστατον. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διὰ νομοθετικῶν πράξεων δύναταί τις εἴτε νὰ περιορίσῃ, εἴτε νὰ ἐπεκτείνῃ ἀρχὰς καθιερωθείσας διὰ τοῦ Πολιτεύματος, δὲν δύναται ὅμως βεβαίως νὰ μεταβάλῃ ἢ νὰ ἀναιρέσῃ ἐκ τῶν ἐγγυήσεων ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν βάσιν ἑνὸς Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος. Θὰ ἐξετάσω τώρα, ἐὰν αἱ προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις προσβάλλουσιν ἐγγυήσεις ἐκ τῶν σπουδαίων ἐγγυήσεων, ἢ πρόκειται μόνον καὶ μόνον νὰ τροποποιήσουν θεσμοὺς καθιερωθέντας διὰ τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ τοὺς τροποποιήσουν οὕτω πως, ὥστε ἄνευ κλονισμοῦ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν βελτίωσιν τοῦ καθεστῶτος Πολιτεύματος. Τρεῖς εἶναι αἱ μεταῤῥυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται διὰ τῶν νομοσχεδίων· ἡ πρώτη ἀφορᾶ τοὺς κκ. ἀξιωματικοὺς, ἡ δευτέρα ἀφορᾶ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, καὶ ἡ τρίτη τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Διὰ τοῦ Συντάγματος, κύριοι, εἰς τοὺς κκ. ἀξιωματικοὺς παρεχωρήθη τὸ δικαίωμα κατ’ ἐξαίρεσιν τοῦ νὰ ἐκλέγωνται βουλευταί. Τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ δὲν εἶναι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐν ἐνεργείᾳ· τοῦτο εἶναι προνόμιον ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων κατηγοριῶν τῶν λειτουργῶν τοῦ ἔθνους· οὔτε οἱ δικασταὶ ἔχουσι πλέον τὸ δικαίωμα τοῦτο, οὔτε διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, οὔτε καμμία κατηγορία δημοσίων ὑπαλλήλων· μόνον εἰς τοὺς κ.κ. ἀξιωματικοὺς παρεχωρήθη τοιοῦτον προνόμιον. Ἡ βάσις δὲ τοῦ προνομίου τούτου εἶνε, ὅτι οὐδέποτε δύναται Νομοθετικὸν Σῶμα νὰ ἀποστερήσῃ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἦναι βουλευτὴς, διατηρῶν καὶ τὸν βαθμὸν καὶ τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Αὕτη εἶναι ἡ σπουδαία παραχώρησις, αὐτὸ εἶναι τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τὸ ὁποῖον μόνον μία Συντακτικὴ Συνέλευσις δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ, ὄχι ὅμως καὶ Βουλὴ διὰ νόμων μεταῤῥυθμιστικῶν, οἵους ὑποβάλλει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τὸ μέρος, κύριοι, τοῦ ἄρθρου 71, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν κατάστασιν τοῦ ἐκλεχθέντος ἀξιωματικοῦ ὡς βουλευτοῦ, δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ἦνε διάταξις οὐσιώδης, δὲν φαίνεται νὰ ἦνε ἐκ τῶν διατάξεων ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων, ἐὰν τροποποιηθῶσι, δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι παραβιάζεται σπουδαία ἀρχὴ τοῦ Συντάγματος, καὶ ὅτι παραβιάζεται τὸ προνόμιον, τὸ παραχωρηθὲν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Τὸ μέρος αὐτὸ τοῦ ἄρθρου, τὸ ἀφορῶν τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐκλεχθέντων, νομίζω, ὅτι διὰ νομοθετικῆς πράξεως δύναται νὰ τροποποιηθῇ· ὅπως διὰ νόμου ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, δύνανται δι’ ἑτέρου νόμου νὰ τροποποιηθῶσι τὰ ἀφορῶντα τὴν τοιαύτην κατάστασιν καὶ νὰ ὑπάρχωσι διάφοροι κατηγορίαι ἀξιωματικῶν, διατελούντων εἰς κατάστασιν διαθεσιμότητος. Ἡ τροποποίησις ἡ προτεινομένη εἶναι τροποποίησις, ἡ ὁποία δὲν προσβάλλει τὸν στρατὸν εἶναι τροποποίησις, ἡ ὁποία σώζει τὸν στρατὸν, εἶναι τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ἀποδεχθῇ μετὰ χειροκροτημάτων, εἶναι τροποποίησις, ἡ ὁποία πιθανὸν, καθ’ ἃ ἰσχυρίζεσθε, νὰ ἀπομακρύνηται κατά τι ἐκ τοῦ γράμματος τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ εἶναι τροποποίησις, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ τῆς γενικῆς ἀρχῆς τοῦ Συντάγματος, τῆς ὡραιοτέρας, τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος ἐνώπιον τῶν νόμων παντὸς πολίτου καὶ πάσης τάξεως ὑπαλλήλου. Οἱ κ. ἀξιωματικοὶ τὸ νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ βουλεύωνται μεθ’ ἡμῶν, εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τοῖς παρεχωρήθη, καὶ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ κάμωσι χρῆσιν, καὶ περιποιεῖ τιμὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, διὰ πολιτικοὺς λόγους ἢ ἕνεκα τῆς ἱστορίας τῶν οἰκογενειῶν των, ἐπιζητοῦσι τὴν ψῆφον τῶν συμπολιτῶν των καὶ μᾶς κάμουν τὴν τιμὴν νὰ συγκάθηνται μεθ’ ἡμῶν καὶ βουλεύωνται. Ἀλλὰ εἶναι ἄδικον, εἶναι τὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ δέχωνται οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τοιαύτην θέσιν ἀξιωματικοί, δηλαδὴ αὐτοὶ νὰ βουλεύωνται, καὶ ὄχι μόνον νὰ ἔχωσι τὴν τιμὴν τοῦ νὰ εἶναι ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ νὰ κερδίζωσι καὶ ἐπωμίδας, ἃς πρέπει νὰ κερδίζῃ ὁ στρατιώτης μόνον μοχθῶν νυχθημερὸν, μόνον εὑρισκόμενος πάντοτε εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε κατὰ πᾶσαν στιγμὴν, ὅταν παρουσιάζεται ἀνάγκη, νὰ ἦναι ἕτοιμος εἰς τὴν προφυλακὴν διὰ νὰ ὑπερασπίζῃ τὴν τιμὴν, τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους, τὴν ἱερότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἰσότης μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν· ἡ ἀποστολὴ τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ εἶναι τοιαύτη, ὡς ἀπέδειξαν τὰ τελευταῖα γεγονότα καὶ ἡ κατάστασις τῆς Ἀνατολῆς ἐπιβεβαιοῖ, ὥστε τὸ στάδιον τὸ στρατιωτικὸν δύναται νὰ πληρώσῃ τὴν καρδίαν τοῦ μᾶλλον φιλοδόξου ἀνδρός. Ἀλλ’ οἱ ἀξιωματικοὶ ὅσοι φλέγονται ἐκ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀνδρικοῦ, τοῦ νὰ κάμωσι χρῆσιν τοῦ ξίφους, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἡ πατρὶς, καὶ τιμήσωσι καὶ δοξάσωσι αὐτὴν καὶ σώσωσι τὸ ἔθνος ἐκ τῆς οἰκτρᾶς θέσεως εἰς ἣν περιῆλθε, ἐκ τῆς χλεύης καὶ περιφρονήσεως τῆς γενικῆς, καὶ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν ἡγεμονίαν τῆς Ἀνατολῆς, ἐκεῖνοι πρέπει νὰ μένωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ὅσοι δὲ θέλουσι νὰ βουλεύωνται μεθ’ ἡμῶν, διότι ἀνήκουσιν εἰς οἰκογενείας ἐχούσας ἱστορίαν, διότι ἔχουσιν ἔφεσιν εἰς τὸ στάδιον τὸ βουλευτικόν, διατί νὰ μὴ ἀποδύωνται εἰς τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα, διατί νὰ μὴ βουλεύωνται μεθ’ ἡμῶν; Τιμὴ καὶ εὐτύχημα θὰ ἦναι δι’ ἡμᾶς τὸ νὰ παρακάθηνται μεθ’ ἡμῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Δὲν εἶναι ὅμως δίκαιον καὶ πρέπον οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ν’ ἀξιῶσιν, ἐναντίον τῶν περὶ ἰσότητος διατάξεων τοῦ Συντάγματος, νὰ κατέχωσι θέσιν ὑπέροχον ἔν τε τῇ Πολιτείᾳ καὶ τῷ στρατῷ, καὶ νὰ προβιβάζωνται, καίτοι δὲν ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἀδικουμένων τῶν ὑπηρετούντων. Τὸ τοιοῦτον ἀδικεῖ αὐτούς, ἀδικεῖ τὴν Πολιτείαν, ἀδικεῖ τοὺς συναδέλφους αὐτῶν καὶ τὸν ὅλον στρατόν. Παρακαλῶ οἱ λόγοι μου νὰ μὴ παρεξηγηθῶσι· καὶ ὅτε ὑπέβαλεν ὁ κύριος Τρικούπης κατὰ πρῶτον τὴν πρότασιν, τὴν ἀφορῶσαν τὸν στρατὸν, καὶ τότε ἠγωνίσθην καὶ μόνος, νομίζω, ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν ἐκείνην καὶ ἴσως ἡ φωνή μου συνετέλεσεν εἰς τὴν παραδοχὴν αὐτῆς· καὶ σήμερον ἀγωνίζομαι τὸν αὐτὸν ἀγῶνα, ὄχι διότι δὲν θέλω νὰ βλέπω ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τοὺς ἀξιωματικοὺς—οἱ κ.κ. ἀξιωματικοὶ τιμῶσιν ἡμᾶς παρακαθήμενοι μεθ’ ἡμῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ—ἀλλὰ δὲν πρέπει ἡ παρουσία τῶν ἀξιωματικῶν ἐδῶ νὰ δίδῃ ἀφορμὴν εἰς παράπονα ἐκ μέρους τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν καὶ νὰ διδάσκῃ τῷ στρατῷ τὴν ἀπείθειαν καὶ νὰ μαραίνῃ τὸν ζῆλον τοῦ στρατοῦ. Ἡ δευτέρα μεταῤῥύθμισις, ἡ ὁποία προτείνεται, ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν Ἤκουσα πολλὰ λεχθέντα, ὅτι ἡ προτεινομένη μεταῤῥύθμισις ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποῦ στηρίζουσι τὴν αἰτίασιν ταύτην, διότι τὸ Σύνταγμα ῥητῶς λέγει, ὅτι δύναται νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν εἰς 150. Ἄρα ἐπιτρέπεται διὰ νομοθετικῆς πράξεως νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τούτου. Ἄρα ἐὰν προβῇ ἡ Βουλὴ σήμερον εἰς τοιοῦτον περιορισμὸν, δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα. Οὐδ’ εἶναι ὀρθὸς ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ὁ εἰς 150 περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, διότι προσετέθησαν αἱ νέαι ἐπαρχίαι· διότι ἔκ τε τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος δὲν προκύπτει ὅτι ἡ τότε μικροτέρα ἔκτασις τοῦ Κράτους καὶ ὁ ὀλιγώτερος αὐτοῦ πληθυσμὸς ἔπεισαν τὴν Συνέλευσιν νὰ προβῇ εἰς τὸν τοιοῦτον περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἄρα δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἡ τοιαύτη μεταῤῥύθμισις, εἶναι μεταῤῥύθμισις ἀντικειμένη εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἀντιβαίνει ἔστω καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Κατακρίνεται ὅμως ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἡ τοιαύτη μεταῤῥύθμισις· ἐλαττοῦμεν τὰς ἐγγυήσεις τοῦ Τόπου· διατί εἰς τόπον ἔχοντα ἤδη δημοκρατικὰ νὰ περιορίζωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους; ὅσον περισσότερος εἶναι ὁ ἀριθμὸς, τόσον μεγαλητέρα εἶναι ἡ ἐγγύησις, ὅτι περισσότερα φῶτα συῤῥέουσι, περισσότεραι διάνοιαι ἐνεργοῦσι, περισσότεραι θελήσεις συντρέχουσι, ὅπως ληφθῇ μία ἀπόφασις. Καὶ βεβαίως ἡ τοιαύτη ἀπόφασις, ὅταν θὰ εἶναι τὸ ἔργον πολλῶν, ὑπάρχῃ ἐγγύησις, ὅτι θὰ εἶναι τὸ ἔργον ὅσον ἔνεστι τελειότερον. Ὅταν ἐξετάζῃ τις τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἀπολύτως καὶ κατὰ θεωρίαν, εὔκολον εἶναι νὰ φθάσῃ εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα, ἀντλῶν ἐπιχειρήματα ἐκ τῆς περὶ καθολικῆς ψηφοφορίας θεωρίας, καὶ ὑποστηρίζων ὅτι ὅπως ζητοῦμεν τὴν ἀλήθειαν εἰς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, οὕτω δυνάμεθα ν’ ἀναζητήσωμεν, καὶ προκειμένου περὶ νόμων, τὸ ὀρθὸν καὶ συνᾷδον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου εἰς τὸν μείζονα ἀριθμὸν βουλευτῶν. Ἀλλὰ εἰς τὴν πρᾶξιν ἀποδεικνύεται, ὅτι ὅσον ὀλιγώτερος εἶναι ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνέρχονται, συσκέπτονται περὶ σπουδαίων καὶ σοβαρῶν ζητημάτων, περὶ τῆς τύχης τοῦ Ἔθνους, τόσον ὀλιγώτεραι παρεμβάλλονται εἰς τὰς σκέψεις αὐτῶν πλάγιαι σκέψεις, πάθη κακόζηλα, ἀντιπράξεις κομματικαὶ, καὶ τόσον μεγαλειτέρα ἐγγύησις ὑπάρχει, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συνεδρίου τούτου θὰ εἶναι ἄξιαι τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ καὶ μᾶλλον σύμφωνοι πρὸς τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ἤκουσα πρὸ μικροῦ τοῦ εὐγλώττου ἐκ Τροιζηνίας βουλευτοῦ λέγοντος, ὅτι, ὅταν περιορίζῃ τις τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀντιπροσώπων, τότε ἀποκλείει τοῦ περιβόλου τούτου τοὺς μεγάλους νόας, τοὺς ἄνδρας τῆς ἱκανότητος καὶ κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν φέρει τὸν λαὸν εἰς τὴν δύσκολον θέσιν νὰ κάμῃ τὴν πρέπουσαν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων. Τὰς αὐτὰς παρατηρήσεις ἔκαμε ἐλέγχων καὶ τὴν ἄλλην μεταῤῥύθμισιν, τὴν ἀφορῶσαν τὴν εὐρύτητα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὅσον ὀλιγώτερον ἀριθμὸν ἔχει τις νὰ ἐκλέξῃ πρὸς τὴν ἱκανοποίησιν ὁποιασδήποτε κοινωνικῆς ἀνάγκης, τόσον ἐλπίζεται, ὅτι θέλει ἐκλέξει τοὺς καλλιτέρους, ὅτι θέλει ἐπιτύχει εἰς τὴν ἐκλογήν. Καὶ ἐὰν ζητῆτε ἐκ πληθυσμοῦ 2 ἑκατομμυρίων νὰ ἐκλέξητε 250, 400, 500 ἀντιπροσώπους, βεβαίως θὰ ἐπιτύχητε μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοὺς ἱκανοὺς καὶ ἔχοντας τὴν πρὸς τοῦτο ἀνάπτυξιν καὶ ὅλα τὰ προσόντα τὰ καθιστῶντα ἱκανὸν βουλευτήν· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ ἐκλεχθῶσι καὶ πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔχωσι τὰ τοιαῦτα προσόντα, καὶ εἶνε πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ εἶναι οἱ τοιοῦτοι πλείονες τῶν ἱκανῶν, καὶ τότε τούτων ἡ χρησιμότης νὰ ἐξουδετερωθῇ, οὐδὲν ἀγαθὸν τῇ Πολιτείᾳ ἀποφέρουσα. Δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν ἐγωϊσμὸν, ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα πρωτότυποι εἰς ὅλα. Δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τόσον ἐγωϊσμὸν, ὥστε νὰ περιφρονῶμεν τὰ παραδείγματα τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Ὅπως τὰ ἄλλα ἔθνη ὠφελήθησαν ἐκ τῶν μαθημάτων τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὠφεληθῶμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ νὰ μὴ κλειώμεθα ἐντὸς τοῦ κύκλου αὐτοῦ τοῦ στενοῦ, καὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῆς πείρας τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Ὑπεβλήθησαν εἰς ἡμᾶς οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι ὅλων τῶν βουλευτῶν· ἴδατε ὅτι οὐδαμοῦ ὁ ἀριθμὸς εἶνε εἰς τοιαύτην ἀναλογίαν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ὡς εἶνε ἐν Ἑλλάδι. Ἐν Ἀμερικῇ, ἐκεῖ ὅπου δὲν φοβοῦνται, δὲν ἔχουσι δυσπιστίαν πρὸς τὴν Ἐξουσίαν, ἐκεῖ δὲν ὁρίζουσι τὸν κατώτερον ὅρον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ ὁρίζουσι τὸν ἀνώτατον ἐπὶ τόσα ἔτη. Δὲν ἐπιτρέπεται ὅσον αὐξάνει ὁ πληθυσμὸς, νὰ εἶναι περισσότεροι βουλευταὶ ἀπὸ τὸν ὁρισθέντα ἀνώτερον ὅρον. Καὶ ἠξεύρετε πόσοι εἶναι σήμερον; 224.

§83ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἶναι 83.

§84ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἔστω. Βουλευόμεθα οὐκ ὀλίγοι πρὸ ἐτῶν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου· σᾶς ἐρωτῶ πόσων ἡ γνώμη δρᾷ ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Κοινοβουλίου, πόσοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συντελοῦν εἰς τὸ νὰ σχηματισθῇ μία πεποίθησις ὑπὲρ ἢ κατά· εἶναι ὀλίγοι, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι τὸ εὖ δὲν εἶνε ἐν τῷ πολλῷ, ἀλλὰ τὸ πολὺ εἶνε ἐν τῷ εὖ. Δύσκολος, κύριοι, ἡ διοίκησις ἑνὸς Σώματος, μάλιστα εἰς μέρη μεσημβρινὰ, ὅταν ἀπαρτίζεται ἀπὸ τόσους ἄνδρας· ὅταν τὰ Σώματα εἶναι πολυμελῆ, σχηματίζονται ῥεύματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀκατάσχετα, ἅτινα μηδενίζουν τὰς μειονοψηφίας, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ συζήτησις· ὅταν ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη πτέρυξ συμπυκνωθῇ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ν’ ἀποτελέσῃ ὄγκον παραλύοντα τὴν ἀντιπολίτευσιν, τότε ἐκλείπει ἡ φωνὴ, ἐκλείπει ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου. Βεβαίως, κύριοι, καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ ὑπάρχωσι πλειονοψηφίαι, ἀλλὰ ὅταν ἀπέναντι τῶν 15 θὰ ἵστανται 8–10, τότε οὐδέποτε θὰ πνιγῇ ἡ ἀντιλέγουσα φωνὴ, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθῇ ἡ πάλη μέχρις ὅτου πεισθῶσιν οἱ ἀντιλέγοντες. Δὲν σχηματίζονται τὰ ῥεύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σχηματίζονται ἐν τῷ Σώματι τῷ πολυαρίθμῳ, ὅπου λέγομεν «οὐ μὲ πείσεις, κἂν μὲ πείσῃς». Καὶ βαδίζομεν καὶ βαδίζομεν, καὶ φθάνομεν εἰς τὰ σημεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα μεταμελούμεθα, διότι ὡδήγησαν τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς. Ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια εὐρυνομένη ἀποτελεῖ, κατὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, παραβίασιν ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Νομίζω, ὅτι λανθάνονται καὶ κατὰ τοῦτο οἱ ἀντιτασσόμενοι κατὰ τῶν μεταῤῥυθμιστικῶν νομοσχεδίων, ὡς ἀντισυνταγματικῶν. Τὸ ἄρθρον 66 λέγει (ἀναγινώσκει τὸ 66 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος). Ἡ μόνη οὐσιώδης διάταξις, ἡ ἀφορῶσα τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν ἐν τῷ Συντάγματι, εἶνε αὐτή. Ἐκ τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ τὰ οὐσιώδη καὶ τὰ μὴ ἐπιδεκτικὰ μεταβολῆς διὰ νομοθετικῆς πράξεως εἶναι τ’ ἀφορῶντα τὰ προσόντα καὶ τὰ περὶ καθολικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας. Ἀλλὰ πᾶν ὅ,τι ἀνάγεται εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν— καὶ δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια—δὲν εἶνε ἐκ τῶν διατάξεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία.

§85ΡΑΛΛΗΣ........

§86ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ (πρὸς τὸν Ῥάλλην). Μὲ συγχωρεῖτε, προτρέχετε. Ἐγὼ ἐμνήσθην κατὰ πρῶτον τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὸ θέμα, ὅτι διάταξις οὐσιώδης, ἀφορῶσα τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς, εἶνε ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα τὰ προσόντα καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς· διότι ὁ κ. Λομβάρδος ἐπέμενεν, ἀντιτασσομένου εἰς τοῦτο σθεναρῶς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος κ. Δηλιγιάννη, ἐπέμενεν ὅπως τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅτι διὰ καθολικῆς μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας γίνεται ἡ ἐκλογή. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ οὕτω καθιερώθη ὡς βάσις τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως τοῦ Βουλευτικοῦ Σώματος τὸ ἄρθρον αὐτό. Μεταβαίνομεν εἰς ἄλλας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 68 τοῦ Συντάγματος). Τὸ Σύνταγμα, καθ’ ὑμᾶς, κάμνει λόγον περὶ ἐπαρχιῶν, διότι ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ τὰς ἱστορικὰς παραδόσεις καὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν μεταβολὴν τῶν ἐκλογικῶν ἐπαρχιακῶν περιφερειῶν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Κατ’ ἐμὴν ὅμως γνώμην, τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἔχει παρὰ μόνον ἐνδεικτικὴν ἀξίαν. Ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνωνται αἱ ἐκλογαὶ, ἐὰν ἐξηκολούθει ἰσχῦον τὸ σύστημα τῶν ἐπαρχιακῶν περιφερειῶν.

§87ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐνδεικτικαὶ διατάξεις δὲν εἶνε εἰς τὰ Συντάγματα.

§88ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶνε πολλαὶ, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν κατοικίαν καὶ τὴν ἡλικίαν, καὶ ἄλλαι. Ὡς πρὸς τὰς τοιαύτας διατάξεις δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὸ Ἀγγλικὸν σύστημα καὶ νὰ τροποποιῶμεν αὐτὰς, χωρὶς νὰ καταφύγωμεν εἰς ἀναθεωρήσεις διὰ νομοθετικῶν πράξεων. Εἶναι ἐνδεικτικὴ ἡ ἐν λόγῳ διάταξις, καὶ δύναται κατ’ ἀκολουθίαν τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα νὰ τροποποιήσῃ, διὰ μεταῤῥυθμιστικοῦ νόμου, μεταβάλλον τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Καὶ ἰσχυρίζομαι ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ ὡς θεσμὸν ἀμετάβλητον τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, συγχρόνως δὲ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου νὰ ἐπιτρέπῃ τὸν περιορισμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς 150, διότι ὁ τοιοῦτος περιορισμὸς, ὃν ἐπέτρεψε τὸ Σύνταγμα, ἐκτελούμενος, ἤθελεν ἀποστερήσει, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Καλλιφρονᾶς, πολλὰς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν βουλευτὴν, ἕνεκα τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων αὐτῶν. Ἄρα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ποιοῦσα λόγον ἐν τῷ ἄρθρῳ περὶ ἐπαρχιῶν, δὲν ἐνόησε νὰ καθιερώσῃ ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἀμετάβλητον, καὶ δύναται τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα νὰ μεταβάλῃ τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας. Δὲν παραδέχομαι ὅτι συνδέεται μετὰ τῆς ἱστορίας τὸ ἐπαρχιακὸν σύστημα, καὶ ὅτι μεταβαλλόμενον δύναται νὰ βλάψῃ τὸ ἐθνικὸν φρόνημα. Αἱ ἐπαρχιακαὶ διαιρέσεις, αἱ ἐκ τῆς ἀρχαίας ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος πηγάζουσαι, συνετέλεσαν πάλαι ποτὲ ὅπως διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ καὶ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ λάβῃ τὴν ἐξαισίαν ἐκείνην ἀνάπτυξιν ὁ Ἑλληνικὸς πολιτισμός, ἀλλὰ δὲν εἶναι πλέον τῆς παρούσης ἐποχῆς. Ὑπηρέτησαν μέχρι τινὸς τὸν Ἑλληνισμόν, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἤγαγον εἰς τὴν καταστροφὴν καὶ τὸν ὄλεθρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ συνέτριψαν διὰ τῶν ἐμφυλίων σπαραγμῶν τὰς δυνάμεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ προητοίμασαν τὴν Ἑλλάδα πρῶτον εἰς τὴν κατάκτησιν ὑπὸ τῶν διαδόχων τοῦ Ἀλεξάνδρου, κατόπιν δὲ ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων καὶ ἐπὶ τέλους ὑπὸ τῶν Ἀγαρηνῶν. Τὸ ἐπαρχιακὸν σύστημα, κύριοι, καθ’ ὅσον μέχρι τοῦδε ἐλειτούργησεν, ὠφέλησε τὸν Τόπον· ἀλλὰ ἐὰν ἐν τῷ μέλλοντι ἤθελε θεωρηθῆ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας, δὲν παραβιάζομεν τὸ Σύνταγμα, ἐὰν μεταβάλωμεν αὐτὸ καὶ ἀντικαταστήσωμεν διὰ τοῦ νομαρχιακοῦ. Εἶπον πολλὰ πολλοὶ ἐκ τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τοῦ συστήματος τῶν νομοσχεδίων, εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας, ὅτι ἡ εὐρύτης τῆς περιφερείας ἀντιβαίνει εἰς τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας, διότι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ θὰ ἀποκλείωνται οἱ ἔξοχοι νόες, οἱ ὁποῖοι τυχὸν εὑρίσκονται εἴς τινα γωνίαν, εἴς τι χωρίον, καὶ οἱ ὁποῖοι, ἐὰν ἡ περιφέρεια εἶναι μικρὰ, δύνανται ν’ ἀναφανῶσι. Διὰ ν’ ἀποδείξω λελανθασμένας τὰς σκέψεις τοῦ ἐκ Τροιζηνίας ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, θέλω περιορισθῆ εἰς πρακτικόν τι ἐρώτημα. Ἐὰν, κύριε βουλευτὰ Τροιζηνίας, πρόκειται ν’ ἀγοράσητε ἕνα ἵππον, τί ἐπιθυμεῖτε, νὰ ἐκλέξητε μᾶλλον μεταξὺ τριῶν ἢ τεσσάρων, ἢ ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῆτε ἐνώπιον μιᾶς μεγάλης ἀγέλης καὶ νὰ δύνασθε νὰ ἐκλέξητε ἐξ αὐτῆς τὸν καλλίτερον;

§89ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν λέγετε καλλίτερα μίαν ἀγέλην γαϊδάρων;

§90ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ ἵππος εἶναι τὸ εὐγενέστερον τῶν ζώων μετὰ τὸν ἄνθρωπον. Πρόκειται νὰ ἐκλέξητε ἓν ὕφασμα οἱονδήποτε, τί ἐπιθυμεῖτε, νὰ σᾶς φέρωσιν ἓν, δύο, καὶ νὰ ἦσθε ἠναγκασμένος νὰ ἐκλέξητε ἐκ τῶν δύο τὸ ἓν, ἢ νὰ εὑρεθῆτε ἐντὸς μιᾶς πλήρους ἀποθήκης καὶ ἐκλέξητε ἐξ αὐτῆς; Δύνασθε βεβαίως νὰ ἀπατηθῆτε κατὰ τὴν ἐκλογήν· ἀλλ’ ἐὰν ἔχητε μικρὰν γνῶσιν τοῦ πράγματος, θὰ δυνηθῆτε νὰ εὕρητε τὸ καλλίτερον. Ὑποθέσατε, κ. Δουζίνα, ὅτι εἶσθε νέος καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐκλέξητε μίαν νύμφην, τί θὰ ἐπιθυμῆτε νὰ ἔχητε, μίαν μόνην ἐνώπιόν σας, ἢ νὰ εὑρεθῆτε ἐνώπιον πολλῶν ὡραίων νεανίδων καὶ ἐκλέξητε ἐξ αὐτῶν τὴν ὡραιοτέραν; (ἱλαρότης).

§91Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λοιπὸν εἴμεθα σύμωνοι, κ. Μεσηνέζη, καὶ βεβαίως θὰ καταλήξητε εἰς τὸ συμπέρασμά σας, ὅτι 245 βουλευταὶ εἶναι καλλίτερον παρὰ 150.

§92ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐκλογῆς, ἡ δὲ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας αὐξάνει τὸν κύκλον τῆς ἐκλογῆς, καὶ ὅταν ὁ κύκλος εἶναι εὐρύτερος, ἐλπίζομεν τοὐλάχιστον, ἐὰν κρίνωμεν ἀνθρωπίνως, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς θὰ ἐπιτύχῃ μᾶλλον τότε εἰς τὴν ἐκλογήν του, ἢ ἐὰν ὁ κύκλος τῶν ἐκλεξίμων ἦτο περιωρισμένος.

§93ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κ. Μεσηνέζη, μίαν διακοπήν. Ἦσθε καὶ πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, ἥτις συνέταξε τὸ Σύνταγμα, καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ ὁμιλίᾳ σας διεκρίνατε εἰς οὐσιώδεις καὶ μὴ οὐσιώδεις τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ εἴπατε ὅτι αἱ μὴ οὐσιώδεις δύνανται νὰ τροποποιηθῶσι διὰ νομοθετικῆς πράξεως, σᾶς ἐρωτῶ, ἀφοῦ λοιπὸν ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας σᾶς φαίνεται συμφέρουσα, διότι προβάλλει περισσότερα πρόσωπα εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἐκλογέως, δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ γίνεται ἡ ἐκλογὴ κατὰ Κράτος;

§94ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν μεταβῆτε εἰς μεγάλα Κράτη, θὰ εὕρητε ἐκλογικὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τόσον πληθυσμὸν, ὅσον ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ Κράτος ἡμῶν εἶναι μικρὸν, τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ὀλίγα, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ περιορισθῶμεν εἰς 5 ἢ 10 Βουλευτὰς, πρέπει νὰ ἔχωμεν περισσοτέρας ἐκλογικὰς περιφερείας, οὐχὶ ὅμως τόσας, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τῶν ἐκλεξίμων. Ὁ Νομοθέτης πρέπει νὰ θέτῃ τὸν ἐκλογέα εἰς θέσιν, ὥστε νὰ ἔχῃ περισσοτέρας πιθανότητας, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ, ὥστε διὰ τοῦτο αἱ προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις εἶναι συμφέρουσαι. Τό γε νῦν ἔχον, βεβαίως θὰ ἦναι δύσκολον νὰ ἔχωμεν ἀμέσως ἀποτελέσματα ἐκ τῶν μεταῤῥυθμίσεων τούτων, διότι δὲν ἔχομεν ἀκόμη οὔτε Συλλόγους ἐκλογικούς, οὔτε ἀρκοῦντα μέσα συγκοινωνίας, καὶ οἱ περισσότεροι δὲν γνωρίζομεν τὰς ἐπαρχίας· ἀλλ’ εἰς τὸ μέλλον θὰ συνειθίσωμεν εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ τότε μὴ ἔχετε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἅπαντες θὰ συμφωνήσωμεν, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ καλλίτερον, διότι θὰ πεισθῶμεν, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο ἐκλείπει ἡ διαφθορά, ἐκλείπει ἡ δωροδοκία, ἐκλείπουσιν αἱ μικροῤῥαδιουργίαι· τότε ὁ βουλευτὴς δὲν θὰ ἐξαρτᾶται πλέον ἐκ τῶν προσώπων καὶ τῶν σχέσεών του πρὸς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ θὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ἔργων, ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐκ τῆς ἐξιδιασμένης καὶ ἀνεγνωρισμένης ἱκανότητος. Δὲν ἀμφισβητῶ, κύριοι, ὅτι ἐὰν ἤμην εἰς θέσιν νὰ πράξω, δὲν ἤθελον ἀκολουθήσει τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις, διότι μεμονωμένα τὰ μέτρα αὐτὰ δὲν ὑπόσχονται ἀληθῆ βελτίωσιν τῶν πραγμάτων. Ἐλαττοῦντες τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν καὶ μὴ ἔχοντες δεύτερον Σῶμα, παραδίδομεν τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας εἰς ὀλίγους, οἱ ὁποῖοι παρασυρόμενοι, διότι καὶ αὐτοὶ δύνανται νὰ παρασυρθῶσι, παρασυρόμενοι ἐκ συμφερόντων, ἐκ συμπαθειῶν ἢ ἀντιπαθειῶν, ἢ ἐξ οἱουδήποτε ἄλλου λόγου, δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς μέτρα, τὰ ὁποῖα νὰ ὦσιν ἐπίσης καταστρεπτικὰ, ἴσως καὶ μᾶλλον καταστρεπτικὰ ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα προῆλθε τὸ Σῶμα τοῦτο. Τὸ μόνον συντελεστικὸν μέτρον ἦτο ἡ διαίρεσις Νομοθετικοῦ Σώματος, ἡ ὁποία ἤθελεν ἀναχαιτίζει τὰς ὁρμὰς τῆς Βουλῆς καὶ σώζει καὶ αὐτὴν καὶ τὴν Πολιτείαν ἐκ πάσης παρεκτροπῆς. Ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ ἀπαντῶ εἰς τὴν γενομένην μοι διακοπὴν, εἶναι οὐσιώδεις καὶ ἐπουσιώδεις, ἀποδείκνυται ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, ἀποδείκνυται ἐκ τῆς διατάξεως αὐτοῦ περὶ ἀναθεωρήσεως, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις τῶν μὴ οὐσιωδῶν διατάξεων.

§95ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως· αὐτὸ λέγομεν καὶ ἡμεῖς.

§96ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου, ὅτι τὰς μὲν οὐσιώδεις δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν ἢ διὰ νόμου συντακτικοῦ, τὰς δὲ ἐπουσιώδεις δυνάμεθα καὶ διὰ νομοθετικῆς πράξεως νὰ τὰς ἀναπτύξωμεν καὶ τὰς βελτιώσωμεν, καὶ τοῦτο ζητεῖται διὰ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων.

§97ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε.

§98ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αὐτὴ εἶνε ἡ γνώμη μου· ἐὰν δ’ ἐξυπαρχῆς δὲν ἐκηρύχθην ὑπὲρ τῶν νομοθετημάτων τούτων, τοῦτο προῆλθεν, ὡς προηγουμένως παρετήρησα, ἐκ τοῦ ὅτι τὸ ἐφαρμοζόμενον σύστημα ὑπόκειται εἰς παρεξηγήσεις. Ἐφοβήθην τὰς ἐκ τοῦ κομματισμοῦ πεισματώδης ἀντιδράσεις, ἐφοβήθην κλονισμούς.

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καλὰ ποῦ τὸ ὁμολογεῖτε.

§100ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁμολογῶ. Ἐὰν δὲν κλονισθῇ ἡ τάξις, βεβαίως θὰ ἔχωμεν σπουδαῖα ἐκ τῶν νομοσχεδίων ἀποτελέσματα· ἐὰν ὅμως ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ πράξω, δὲν ἤθελον περιορισθῆ εἰς ταῦτα μόνον· ἤθελον ἀποταθῆ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἤθελον ζητήσει παρ’ αὐτῆς νὰ σχηματίσῃ ἐπιτροπὴν, καὶ ἐκ τῶν διαπρεπῶν βουλευτῶν....

§101ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ εἶνε ἴσοι, δὲν διαιροῦνται εἰς διαπρεπεῖς καὶ μὴ διαπρεπεῖς.

§102ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ ἐκ τῶν ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου διακεκριμένων νομομαθῶν, καὶ ἄλλων, καὶ ἤθελον καταρτίσει σχέδιον Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἤθελον φέρει εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἤθελον πείσει αὐτὴν νὰ τὸ δεχθῇ· καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ ἐδέχετο, ἐὰν τὸ ἐδέχετο καὶ ὁ Βασιλεύς, ἤθελον θέσει αὐτὸ εἰς καθολικὴν ψηφοφορίαν, καὶ διὰ τοῦ ναὶ καὶ ὄχι ἤθελεν ἀποφανθῆ τὸ Ἔθνος· καὶ ἐὰν τὸ Ἔθνος τὸ ἐδέχετο, οὐδεὶς θὰ ἔλεγεν, ὅτι παρεβιάσθη τὸ Σύνταγμα, ὅταν αὐτὸς ὁ λαὸς ἤθελεν ἀποφασίσει τὴν μεταβολὴν τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἂν ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχετο τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἤθελον ὑποβάλει εἰς αὐτήν, ἤθελον τὴν διαλύσει, καὶ ἤθελον παρουσιασθῆ μὲ τὸ τοιοῦτον πρόγραμμα ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, καὶ θὰ ἤρχετο ἡ νέα Βουλή, καὶ θὰ τὸ ἐδέχετο. Καὶ οὕτω θὰ ἐλύετο τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατ’ ἄλλον τρόπον καθίσταται ἀδύνατον πρὸς λύσιν (ἐπιδοκιμασίαι). Ἀλλὰ μὴ δυνάμενος, κύριοι, νὰ πράξω, δὲν δύναμαι νὰ ἀντιταχθῶ κατὰ τῶν νομοθετημάτων αὐτῶν· δὲν δύναμαι νὰ ἀποκηρύξω τὰ μεταῤῥυθμιστικὰ αὐτὰ νομοσχέδια, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ καταδικάσω τὸν Τόπον νὰ μένῃ ἐντὸς τοῦ ἐλαττωματικοῦ κύκλου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου συντρίβονται πρὸ πολλοῦ ὅλαι αἱ δυνάμεις του, νὰ βλέπω τὸν Τόπον ἐν ἀγωνίᾳ καὶ νὰ μὴ ἦμαι εἰς θέσιν νὰ ὑποδείξω εἰς αὐτὸν οὐδὲν φάρμακον, καὶ νὰ μὴ δύναμαι, ποιῶν χρῆσιν ἑνὸς φαρμάκου, νὰ σώσω αὐτόν! Μάθετε, κύριοι, ὅτι τὸ ἔθνος δὲν δέχεται τὸν δι’ ἀσφυξίας θάνατον, καὶ τὸ ἀπέδειξε προχθές, ὅτε εἰς τὸ πεῖσμα ὅλης τῆς Εὐρώπης καὶ ὅλου τοῦ κόσμου, εἶπε: δὲν ἀνέχομαι νὰ μείνω οὕτω· ἢ θ’ ἀποθάνω ἢ θὰ ζήσω ὡς ἐμπρέπει μοι. Καὶ σήμερον ὁ Τόπος δὲν ἀνέχεται τὴν ἐσωτερικὴν κακοδαιμονίαν, ζητεῖ τὴν θεραπείαν, καὶ νομίζει ὅτι δύναται νὰ εὕρῃ τὴν θεραπείαν εἰς τὴν τροποποίησιν τῶν θεσμῶν. Ἄλλην τροποποίησιν δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος. Δὲν ἐνόμισα, ὅτι ἐπετρέπετο ν’ ἀντικρούσωμεν τὴν προτεινομένην μεταῤῥύθμισιν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς μείζονα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ τέλους ἐκηρύχθην ὑπὲρ αὐτῶν, καίτοι κατ’ ἀρχὰς διετέθην δυσπίστως, διότι δὲν ἤθελον ν’ ἀναλάβω εὐθύνην, ὅταν δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ πράξω.

§103ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν φοβεῖσθε λοιπὸν τώρα τὴν εὐθύνην;

§104ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὴν εὐθύνην φέρουσιν ἤδη ἄλλοι· ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ὑπεστήριξα αὐτὰ τὸ κατὰ δύναμιν, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἀποκρούω καὶ ἐγὼ αὐτά, δι’ οὓς λόγους ἀποκρούει αὐτὰ ἡ Ἀντιπολίτευσις, χαρακτηρίζουσα αὐτὰ πεισμόνως ὡς ἀντισυνταγματικά. Κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν μεταῤῥυθμίσεων τούτων, προτρέπω τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ αὐτάς, καὶ εὔχομαι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ν’ ἀσπασθῇ αὐτὰς καὶ ὑποβληθῇ εἰς αὐτάς, μὴ προσέχων εἰς τὴν κατ’ αὐτῶν πολιτικὴν ἀντίδρασιν. Ψηφίζω ὑπὲρ αὐτῶν, ὑπὸ τὸν ὅρον καὶ ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι θὰ εἶναι τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὴν γενικὴν τοῦ Συντάγματος ἀναθεώρησιν (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Θὰ ἦναι ἔγκλημα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν μετὰ τὸ βῆμα τοῦτο δὲν προχωρήσῃ εἰς γενναιότερα. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι λοιπὸν ταύτῃ, ἐπαναλαμβάνω, κηρύσσομαι ὑπὲρ αὐτῶν, προτρέπω τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ συμβουλεύω τὸν λαὸν νὰ ἀποδεχθῇ αὐτάς.

§105Γ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοσοῦτον ἀνεπτύχθησαν μέχρι τοῦδε, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγα ἀπὸ τῆς θέσεώς μου. Ὅτε τὸ πρῶτον ἐζήτησα τὸν λόγον, ἔλαβον ἀφορμὴν παρὰ τοῦ ἐξαιρέτου φίλου καὶ συναδέλφου βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας κ. Μπουφίδου, ἐξαγγείλαντος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς γνώμας ἐσφαλμένας περὶ τῆς πολιτειακῆς καταστάσεως τῆς Ἑπταννήσου ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, καὶ διεμαρτυρήθην διὰ βραχείας διακοπῆς κατὰ τῆς ἐκτιμήσεως ἐκείνης. Ἀλλ’ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶχον ὑποβάλει, ἐξελήφθησαν ὡς ἐνίσχυσις τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ ἀγαπητοῦ μοι συναδέλφου, καὶ εἶδον ὅτι μετὰ χαρᾶς ἐδέχθη οὗτος τὴν διακοπήν μου ἐκείνην καὶ ἔσπευσε μάλιστα νὰ παρακαλέσῃ τὸ Γραφεῖον, ἵνα καταχωρισθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὡς ἐπίλογος τοῦ λόγου του καὶ οἱονεὶ θριαμβευτικῶς συμπληροῦσα τὰ ἐπιχειρήματα αὐτοῦ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἐλυπήθην διόλου διὰ τὸν θρίαμβον τοῦτον τοῦ φίλου μου· γνωρίζει οὗτος πόσον τὸν ἀγαπῶ. Ἀλλὰ τὸν θρίαμβον αὐτὸν δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφήσω νὰ χρησιμεύσῃ ἐν τῇ συνειδήσει τῶν πολλῶν ὡς ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑπὸ συζήτησιν. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ λάβω τὸν λόγον ὅπως ἀποδείξω, ὅτι ὁ θρίαμβος ἐκεῖνος ἦτο ἀτυχὴς καὶ κακῶς ἐπεκαλέσθη τὴν διακοπήν μου ἐκείνην πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἐπιχειρημάτων του. Δὲν εἶναι ἀληθές, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια ἡ μεγάλη τῆς Ἑπταννήσου, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας ἀνεδείκνυε τοὺς σπουδαίους ἄνδρας, τοὺς διαπρέψαντας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ αὐτῆς· ὁ κ. βουλευτὴς ὡμίλησεν ὑμῖν μόνον περὶ τῆς μεγάλης περιφερείας τῆς Κεφαλληνίας, δὲν σᾶς ὡμίλησεν ὅμως καὶ περὶ τῆς μικρᾶς, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὑμῖν ὁ κ. Κάγκας, ἤτοι περὶ τῆς Ἐπαρχίας τῶν Παξῶν, πρὸς διατήρησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς ὁποίας οὐκ ὀλίγα σπουδαῖα καὶ ἀστεῖα ταὐτοχρόνως εἶπε πράγματι ὁ ἀξιότιμος οὗτος βουλευτὴς αὐτῆς, ὁ θιασώτης, ἄλλως τε, τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας! Ἡ περιφέρεια αὕτη εἶναι περιφέρεια τῆς ὁποίας μικροτέρα δὲν ὑπάρχει καθ’ ὅλον τὸ Κράτος· ἔχει πληθυσμὸν μόλις 5,000 ψυχῶν. Ἐκτὸς τῆς περιφερείας τῶν Παξῶν, εἴχομεν καὶ τὴν μικρὰν περιφέρειαν τῆς Ἰθάκης, εἴχομεν τὴν μικρὰν περιφέρειαν τῶν Κυθήρων καὶ τῆς Λευκάδος, περιφέρειαι, αἵτινες σήμερον καταδικάζονται νὰ συμπληρώσωσιν ἢ νὰ εὐρύνωσιν ἑτέρας περιφερείας ἐν Ἑπτανήσῳ· ἑπομένως δὲν ἦτο ἐν ἰσχύϊ τὸ σύστημα τῶν εὐρέων περιφερειῶν· τοὐναντίον, ἦσαν ἐν ἰσχύϊ καὶ αἱ εὐρεῖαι καὶ αἱ μικραὶ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Ἄρα, ὅταν ἰσχυρίζεταί τις, ὅτι ἡ μεγάλη περιφέρεια ἴσχυε μόνον ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ἀνεδείκνυεν ἕνεκα τούτου μεγάλους ἄνδρας, δὲν ἰσχυρίζεται τὰ ἀληθῆ· τοῦτο δὲ ἀποδεδειγμένον εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων, διότι καὶ αἱ μικραὶ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι ἀνέδειξαν σεβαστοὺς καὶ ἀξιολόγους βουλευτάς, περὶ ὧν δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ εἴπῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐκ Ζακύνθου βουλευτής, οὗτινος ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν. Ὅσον μικρὰ περιφέρεια καὶ ἂν θεωρηθῇ ἡ Ἰθάκη καὶ τὰ Κύθηρα, δὲν καθυστέρησαν τοῦ νὰ ἀναδεικνύουν ὡς ἀντιπροσώπους αὐτῶν ἐν τῇ Ἰονίῳ Βουλῇ ἄνδρας, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ἑπτάνησος ἔτι καὶ σήμερον καυχᾶται καὶ πρὸς τοὺς ὁποίους εὐγνωμονεῖ διὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσέφερον ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας. Ὁ ἐξ Ἰθάκης Μάρκος Παΐζης καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν μικρῶν νήσων ἐξελέγοντο παραλλήλως πρὸς τοὺς Ἠλίαν Ζερβὸν καὶ Ἰωσὴφ Μομφεράτον, τοὺς πρωταθλητὰς τούτους τῆς ἑνώσεως. Οὐδόλως ἑπομένως ἐπέδρα καὶ ἔβλαπτεν ἡ μικρὰ περιφέρεια ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν ἐκλογέων, τὸ δὲ θαυμαστότερον εἶναι, ὅτι δὲν ἐπέδρα ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἰσχυροτέρου τῶν Κρατῶν τῆς ὑφηλίου, τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Ὅλοι γνωρίζετε ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ Ἑπτανησιακοῦ λαοῦ ἐστρέφετο πάντοτε ὑπὲρ τῶν ῥιζοσπαστῶν, ἤτοι ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες ἐπὶ τῆς σημαίας αὐτῶν εἶχον ἀναγράψει τὸ σύνθημα: κάτω ἡ Ἀγγλικὴ προστασία. Κατόπιν τούτων, κύριοι βουλευταί, ποίαν σχέσιν ἔχει ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια τῆς πρώην Ἰουνίου Πολιτείας ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς περιφερείας τὰς μεγάλας τοῦ νομοσχεδίου; Δὲν ἐξετάζω νῦν τί δύναται νὰ ὀνομάσῃ τις μεγάλην ἢ μικρὰν περιφέρειαν κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ποῖον πρέπει νὰ εἶναι τὸ μέτρον αὐτῶν, ἀφοῦ αἱ νῦν κατὰ νομοὺς περιφέρειαι, αἱ καθιερούμεναι ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, εἰσὶ ταυτοχρόνως μικραὶ καὶ μεγάλαι. Ἂς παραλείψωμεν τὸ ἀδιέξοδον ἢ ἀκανόνιστον τοῦτο, τὸ δυνάμενον νὰ λαμβάνῃ διαφόρους διαστάσεις, ἀναλόγως τῆς ἰδιοσυγκρασίας τῶν κατὰ καιροὺς ἀναμορφωτῶν· ἀδυνατῶ ὅμως νὰ μὴ παρατηρήσω ὅτι καὶ ἡ θεωρουμένη ὡς μεγάλη περιφέρεια ἐν Ἑπταννήσῳ ἦτο περιφέρεια λίαν σμικρὰ, καὶ ἐξηγοῦμαι· ἡ Κεφαλληνία σήμερον θεωρεῖται μία ἐκ τῶν μεγάλων ἐκλογικῶν περιφερειῶν, δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ὑπάρχει σχέδιόν τι συγχωνεύσεως αὐτῆς πρὸς ἄλλην περιφέρειαν· ἔχει πληθυσμὸν διαμένοντα ἐν τῷ τόπῳ 80,000 κατοίκων περίπου, ὅστις θὰ ἀνέρχεται μετὰ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εἰς ἑκατὸν χιλιάδας. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταὶ, πόσους εἶχε τότε ἐκλογεῖς; μόλις χιλίους ὀκτακοσίους! τοιαύτη ἦτο ἡ θεωρουμένη ὡς μεγάλη ἐκλογικὴ περιφέρεια Κεφαλληνία! Ὑπάρχει ἆρά γε τοιαύτη ἢ μικροτέρα ταύτης σήμερον ἐν Ἑλλάδι;

§106ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὅλη ἡ νῆσος εἶχε τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τῶν ἐκλογέων;

§107ΦΛΩΡΙΑΣ. Ναὶ, ὁλόκληρος, κύριε συνάδελφε. Ναὶ, ὅτε ἐπετυγχάνετο ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐκτάκτων ἐκείνων ἀνδρῶν, ἡ Κεφαλληνία δὲν εἶχεν ἢ τόσους ἐκλογεῖς, ἀναλόγως δὲ καὶ αἱ μικραὶ περιφέρειαι· ὁ λοιπὸς πληθυσμὸς δὲν εἶχε φωνὴν οὐδεμίαν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἀνάγκη νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν καὶ ποῖον ἦτο τὸ διοικητικὸν σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διετέλει ὁ τόπος ἐκεῖνος. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον, κύριοι βουλευταὶ, στρατολογία δὲν ὑπῆρχεν, αἱ δημόσιαι θέσεις ἦσαν σχεδὸν μόνιμοι, μετεβάλλοντο κατὰ πᾶσαν ἀνανέωσιν τοῦ Κοινοβουλίου· ἡ κίνησις ἑπομένως ἡ διοικητικὴ ἐν τοῖς προσωπικοῖς ἦτο ἐλαχίστη· οἱ πολλοὶ ὀλίγον ἤλπιζον ἐξ αὐτῆς. Ἡ φορολογία ὑπῆρχε μὲν βαρυτάτη καὶ ἄνισος, ἀλλ’ ἡ φορολογία αὕτη, καθὸ ἔμμεσος, δὲν ἔφερεν εἰς συνάφειαν τὸν πολίτην μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο οὐδαμῶς νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τοῦ πολίτου. Ὁ πολίτης ἐκεῖ ἐστερεῖτο πολλῶν ἐλευθεριῶν, ἀλλὰ δὲν ὑφίστατο τὰς βασάνους τοὺς εἰσπράκτορος καὶ δὲν εἶχε τὰ καταλύματα τῆς χωροφυλακῆς. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι τοιαύτη κατάστασις ὑπάρχει καὶ σήμερον ἐκεῖ; Τίς δύναται νὰ διϊσχυρισθῇ ὅτι τοιαύτη κατάστασις ὑπάρχει καὶ σήμερον ἐν Ἑλλάδι; Ὁ πολίτης ἐν Ἑλλάδι δὲν διατελεῖ ἐν διηνεκεῖ ἐπαφῇ πρὸς τὴν Ἐξουσίαν; Δύναται οὗτος νὰ διέρχεται τὰς ἡμέρας του χωρὶς νὰ εὑρίσκεται ἀπέναντι χωροφυλακῆς ἥκιστα φροντιζούσης πρὸς περιφρούρησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, ἢ νὰ ἀδιαφορῇ περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἀσκεῖται ἡ ἀστυνομία, εἴτε διοικητικὴ εἴτε δημοτικὴ εἶναι αὕτη; Δύναται νὰ ἀδιαφορῇ διὰ τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ φορολογικά; Καὶ ἐν γένει δύναται νὰ ζῇ χωρὶς καὶ εἰς τὸ ἐλάχιστον αὐτοῦ βῆμα νὰ μὴ καθορᾷ ὅτι παρακολουθεῖται ὑπὸ ἀναγκῶν, αἵτινες συνδέουσιν αὐτὸν πρὸς τὴν Ἐξουσίαν; Ἄλλη ἑπομένως εἶναι ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἄλλη κατάστασις ἦτο τότε ἐν Ἑπταννήσῳ. Οὐδεμία σύγκρισις μεταξὺ αὐτῶν, καὶ ἀφοῦ δὲν ἔχομεν πρὸς σύγκρισιν τὴν αὐτὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαγάγωμεν ἐξ αὐτῶν ἀσφαλῶς καὶ ἀλανθάστως ὅμοια συμπεράσματα; Ἐπὶ πάντων τούτων, κύριοι βουλευταὶ, ἀνάγκη νὰ μὴ λησμονήσητε ἓν ἄλλο, τὸ καὶ σπουδαιότερον. Αἱ ἐκλογαὶ ἀπὸ τοῦ 1848 ἐν Ἑπταννήσῳ ἐνηργοῦντο ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς Ἐθνικῆς Ἐπαναστάσεως. Τὰ πρὸ τοῦ 1848 ἠνάγκασαν τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν νὰ χορηγήσῃ ἐλευθερίας· οἱ ἀγῶνες ἐκεῖνοι, ἐν μέσῳ λαοῦ φιλοτίμου, δὲν ἔμειναν ἄκαρποι· τὸ πνεῦμα τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως ἐνεφυσήθη ἁγνὸν καὶ θερμὸν εἰς τὰς καρδίας τοῦ Ἑπτανησιακοῦ λαοῦ· οἱ διωγμοὶ τῶν ἀγωνιζομένων τὸν εὐγενῆ καὶ ἱερὸν τοῦτον ἀγῶνα ἐζωογόνουν καὶ ἀνύψωναν τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ τούτου. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας ἐμνήσθη τοῦ ἥρωος καὶ ἀθλητοῦ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ Ἰονίου λαοῦ, ἐμνήσθη τοῦ Ἠλία Ζερβοῦ, τοῦ ἐξορίστου τῶν Ἀντικυθήρων. Ἀλλ’ ἡ ἐξορία τούτου καὶ τῶν συναθλητῶν του εἶχον ἀποθεώσει αὐτούς· ἡ Κεφαλληνία ἰδίως προσέφερεν αὐτοῖς σεβασμὸν μέχρι λατρείας. Ἐν μιᾷ τῶν ψηφοφοριῶν ἐξ ὅλης τῆς Κεφαλληνίας μία μόνη ψῆφος εὑρέθη εἰς τὸ ὄχι τῆς κάλπης τοῦ Ἠλία Ζερβοῦ. Τόσον καθολικὴ ἦτο ἡ ἀγάπη τοῦ τόπου πρὸς αὐτόν! διατί; διότι εἶχεν ἀναπετάσει, ὡς εἶπον, τὴν σημαίαν τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπέστη τὰς βασάνους τῆς σκληρᾶς ἐκείνης ἐξορίας. Ἕνεκεν τῆς ἰδέας ταύτης ὅλος ὁ κόσμος ἐσύρετο ὄπισθεν τοῦ ἅρματός του. Καὶ δὲν ἦτον οὗτος μόνος· εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον σεβασμοῦ καὶ ὑπολήψεως ἀνεβιβάσθη καὶ ὁ Ἰωσὴφ Μομφεράτος ἕνεκα τῶν αὐτῶν παθημάτων. Οἱ διατελέσαντες δὲ Πληρεξούσιοι ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς πρώτης βουλευτικῆς περιόδου, οἱ εὑρισκόμενοι ἐνταῦθα, ἐγνώρισαν βεβαίως τὸν ἄνδρα τοῦτον, τὸν διακριθέντα διὰ τὸν ἀδαμάντινον χαρακτῆρά του, τὴν σύνεσιν καὶ τὸν πατριωτισμόν του. Τούτους ἠκολούθησαν ἐκ Κεφαλληνίας καὶ οἱ Γ. Ἰακωβάτος, ὁ Τυπάλδος Καπελέτος, ὁ Γεράσιμος Λειβαδᾶς καὶ ἡ λοιπὴ χορεία τῶν ἀγωνιστῶν ἐκείνων. Ὁ τόπος ἕνεκα τούτου σταθερῶς ἐξέλεγε τούτους ὡς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ. Ἡ Ἀγγλικὴ προστασία τοὺς ἀπέκλεισέ ποτε, ἀλλὰ τοῦτο κατώρθωσε διὰ παραβάσεως πρωτοφανοῦς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀπηγόρευσε τὴν προσέλευσιν τῶν ἐκλογέων εἰς τὰς κάλπας τούτων. Ἀπέκλεισε τότε τὸν λαὸν ἡ βία, βία ἀκαταμάχητος, ἀσκουμένη ὑπὸ τῆς κραταιοτάτης τοῦ κόσμου δυνάμεως· καὶ μολαταῦτα, κύριοι βουλευταὶ, ἔλαβον καὶ τότε ψήφους οἱ μάρτυρες οὗτοι τῆς ἐλευθερίας παρὰ ἐκλογέων ἡρώων! Ἐρωτῶ νῦν τὸν συνάδελφόν μου, ἔχει σήμερον νὰ δείξῃ ἡ Ἑλλὰς ἄνδρας τοιούτους; ἄνδρας, οἵτινες νὰ ἐπισπῶσιν εἰς ἑαυτοὺς τὴν ἀγάπην καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ λαοῦ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ ἀψηφῶσιν οἱ ἐκλογεῖς τοιούτους κινδύνους διὰ νὰ τοὺς ὑποστηρίξωσιν ὡς ἀντιπροσώπους αὐτῶν; Ποῖα δὲ εἶναι τὰ ζητήματα τὰ κοινωνικὰ καὶ πολιτικὰ, τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἔχει σήμερον ὑπ’ ὄψιν αὐτοῦ ἵνα ἐνεργῇ καὶ ἐνθουσιᾷ ὑπὲρ αὐτῶν; Ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι πολιτικαὶ ἀρχαὶ διαχωρίζουσαι τοὺς ἐκλογεῖς; Ἐγὼ πρὸ εἰκοσαετίας πολιτευόμενος ἐπεζήτησα καὶ προσεπάθησα νὰ εὕρω ζητήματα τοιαῦτα, ἀλλ’ ἀπέτυχον. Ἀρχαὶ τοιαῦται ἐν Ἑλλάδι δὲν ἀνεπτύχθησαν εἰσέτι. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὰς βλέπω, ἐζήτησα καὶ ζητῶ νὰ πλάσω τοιαύτας μόνος μου, ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι ὁ νοῦς μου δὲν ἐπαρκεῖ (ἱλαρότης). Τοιαύτη, κύριοι βουλευταὶ, εἶναι ἡ ἀληθὴς πολιτειακὴ κατάστασις μεταξὺ τῆς νῦν Ἑλλάδος ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς Ἑπταννήσου ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας. Ὑπάρχει ἀπόλυτος ἡ ἀνομοιότης. Ἦτο ἑπομένως ἐντελῶς ἀτυχὲς τὸ παράδειγμα τοῦ Ἠλία Ζερβοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ ἀγαπητός μου συνάδελφος ἐπεκαλέσθη ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν του καὶ οὐδαμῶς ὑποστηρίζει τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια, ἡ δὲ τότε διακοπή μου ἦτο λίαν ἐπίκαιρος καὶ προσφυής. Μετὰ τὴν ἐξεικόνισιν ταύτην τῶν πραγμάτων παρακαλῶ τὸν ἀγαπητόν μου συνάδελφον ὅπως καταρτίσῃ τὸν ἐπίλογόν του, ἂν τὸν συμφέρῃ, διότι πᾶν ὅ,τι ἔσπευσε νὰ λάβῃ τότε ἐκ τῆς διακοπῆς μου, δὲν ὠφελεῖ αὐτόν. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τῆς μικρᾶς ταύτης μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἐκ Λεβαδείας βουλευτοῦ διαφορᾶς ὁποία ἄρα εἶναι ἡ ἐμὴ γνώμη περὶ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα πρόκεινται εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς; Βεβαιωθῆτε, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατόπιν ὅσων ἠκούσαμεν ἀπὸ τοὺς ἀγορεύσαντας συναδέλφους καὶ ἰδίως ἀπὸ τοὺς κυρίους Κωνσταντόπουλον καὶ Δουζίναν, οὐδεμίαν ἔχω βεβαιότητα ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ προσθέσω τι νέον. Ἀνέπτυξαν οὗτοι μετὰ μεγάλης τέχνης καὶ ἐπιστημονικῆς ἀκριβείας τὸ ζήτημα. Ἔλεγον μάλιστα κατ’ ἐμαυτόν, ὅτε κατέλιπε τὸ βῆμα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τροιζηνίας βουλευτὴς, ὅστις ἐδείχθη ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἀληθὴς ἀριστοτέχνης τοῦ λόγου, τί ἔτι ὑπολείπεται τῷ μετ’ αὐτὸν ἐρχομένῳ; τί δύναταί τις νὰ προσθέσῃ εἰς τὰ λεχθέντα χωρὶς νὰ ἐξασθενίσῃ τὸ ζήτημα; μεταξὺ ὅμως τοῦ κ. Δουζίνα καὶ ἐμοῦ παρενέβη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μεσσηνέζης. Ἔχω ἄκραν ὑπόληψιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴν, ἔχει γνώσεις καὶ πεῖραν μακρὰν τῶν πραγμάτων, εἶναι ἀρχαῖος πολιτευτὴς ἐν Ἑλλάδι· διετέλεσε δὲ καὶ πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς ψηφισάσης τὸ Σύνταγμα, τὸ τροποποιούμενον διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων· εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἡ ζῶσα ἑρμηνεία τοῦ πνεύματος τοῦ ὑπαγορεύσαντος τὸ Σύνταγμα· ἑπομένως, δικαίως ὀφείλω νὰ ἀπονέμω πολὺν σεβασμὸν εἰς τὰς γνώμας του καὶ εἰς τὰς κρίσεις του· ἤλπιζον δὲ ὅτι ἀναβαίνων τὸ βῆμα ὁ κ. Μεσσηνέζης ἤθελε διαφωτίσει τὴν Βουλὴν οὕτως, ὥστε νὰ ἐκλείψωσιν αἱ ἀμφιβολίαι περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦσι, τὸ Συνταγματικὸν δηλονότι ἢ μὴ τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων. Καὶ τί σπουδαιότερον πράγματι, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἢ νὰ γνωσθῇ ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι ἢ δὲν εἶναι σύμφωνα πρὸς τὸ Σύνταγμα; καὶ ἂν μὲν εἶναι σύμφωνα πρὸς τὸ Σύνταγμα, διατί νὰ ματαιοπονῶμεν πολεμοῦντες αὐτά; ἐὰν δὲ ἀντίκεινται εἰς αὐτὸ, διατί νὰ ἐπιμένωμεν ὑπὲρ αὐτῶν; Δυστυχῶς ἀπὸ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ σεβαστοῦ συναδέλφου δὲν ἐφωτίσθημεν, ἐσκοτίσθημεν μάλιστα, δύναμαι εἰπεῖν, καὶ ἰδοὺ πῶς: συνομολογῶ καὶ ἐγώ, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος εἶναι οὐσιώδεις καὶ μὴ οὐσιώδεις· εἶναι αὗται αἱ λέξεις, τὰς ὁποίας μετεχειρίσθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴς, εἰ καὶ δὲν εὑρίσκονται ἐν τῷ Συντάγματι· ἐκεῖ γίνεται χρῆσις τῶν λέξεων θεμελιώδεις καὶ μὴ θεμελιώδεις· νομίζω δὲ ὅτι ταύτας εἶχε κατὰ νοῦν. Ἂν περὶ ἄλλων ὁ νοῦς αὐτοῦ, τότε εὑρισκόμεθα εἰς χάος ὅπου δὲν πρέπει νὰ τὸν ἀκολουθήσω. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἐπιζητοῦσα πῶς νὰ ἐπιτύχῃ τάξιν πραγμάτων μόνιμον καὶ ἀσφαλῆ, προσεπάθησε νὰ ἐξασφαλίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐνόμισε θεμελιώδεις, ὡς καὶ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐθεώρησε μὴ θεμελιώδεις· καὶ τὰς μὲν πρώτας ἐκήρυξεν ὅπως δήποτε ἀμεταβλήτους, τὰς δὲ, μεταβλητὰς μὲν, ἀλλ’ ὑπὸ ὡρισμένην διαδικασίαν, καὶ δι’ αὐτὸ κατεχώρισεν ἐν τῷ Συντάγματι τὸ ἄρθρον 107, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω· (ἀναγινώσκει). «Δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ὁλοκλήρου τοῦ Συντάγματος, ὡρισμέναι ὅμως διατάξεις αὐτοῦ, ἐκ τῶν μὴ θεμελιωδῶν, δύνανται νὰ ἀναθεωρηθῶσιν, ἀλλ’ ἀφοῦ παρέλθωσι δέκα ἔτη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του καὶ ἀφοῦ μετὰ ταῦτα βεβαιωθῇ προσηκόντως ἡ ἀνάγκη αὕτη. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως θεωρεῖται βεβαία, ἐὰν ἡ Βουλὴ κατὰ δύο συνεχεῖς βουλευτικὰς Περιόδους διὰ τῶν τριῶν τετάρτων τῆς ψήφου τοῦ ὅλου αὐτῆς ἀριθμοῦ ζητήσῃ τὴν ἀναθεώρησιν δι’ ἰδίας πράξεως, ὁριζούσης τὰς ἀναθεωρητέας διατάξεις. Ἀποφασισθείσης κτλ.» Ὅθεν προφανὲς ὅτι εἷς τρόπος ὑπάρχει μεταβολῆς τῶν ἐν τῷ Συνταγματικῷ χάρτῃ διατάξεων, ὁ τρόπος ὁ ἐν αὐτῷ τῷ χάρτῃ ὁρισθεὶς, καὶ ἡ μεταβολὴ δέον νὰ στρέφηται οὐχὶ περὶ τὰς θεμελιώδεις διατάξεις, ἀλλὰ περὶ τὰς μὴ θεμελιώδεις. Αἱ θεμελιώδεις μεταβάλλονται δι’ ἐπαναστάσεως, ἀνατρεπούσης τὸ καθεστώς. Ἀλλὰ ποῖαι εἶναι αἱ διατάξεις αἱ μὴ θεμελιώδεις; Βεβαίως μεταξὺ τῶν μὴ θεμελιωδῶν εἶναι καὶ ἐκεῖναι περὶ τῶν ὁποίων νῦν ἀσχολεῖται ἡ Βουλή. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν Βασιλείαν, δὲν πρόκειται περὶ τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ τῆς Βουλῆς, δὲν πρόκειται περὶ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, πρόκειται περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, περὶ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, περὶ τοῦ προνομίου τῶν στρατιωτικῶν βουλευτῶν. Οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι αὗται εἶναι θεμελιώδεις, καὶ τοῦτο, διότι δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ἑδράζεται τὸ Πολίτευμα· τοιαῦται δὲ οὖσαι κατὰ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἶναι μεταβληταί· ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀνάγκη ἐστὶ Συνταγματικὴ νὰ προηγηθῇ ἡ διαδικασία, ἡ ὁριζομένη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος· ἀρκεῖ ὅτι περιλαμβάνονται ἐν τῷ Συντάγματι, διὰ νὰ πεισθῶμεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς μεταβάλλωμεν διὰ νόμου, καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης παρ’ οὐδενὸς ἤκουσα ἐπιχείρημα τοσοῦτον ἰσχυρὸν καὶ πειστικὸν ὥστε νὰ δικαιολογεῖται τὸ συμπέρασμα, ὅτι αἱ διατάξεις αὗται ὑπάγονται εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν ὅτι δὲν εἶναι οὔτε θεμελιώδεις οὔτε μὴ θεμελιώδεις, ἀλλὰ κἄτι τι ἐκτὸς τούτων. Ἰσχυρίζονται ὅτι τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, τὸ καθορίζον τὸ εἶδος τῆς ψηφοφορίας, ἀπαγορεύει τὰς μεταβολὰς μόνον καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ὅτι ἡ ψηφοφορία δέον νὰ εἶναι ἄμεσος, καθολικὴ καὶ μυστικὴ διὰ σφαιριδίων, ἀφίνει δὲ τὴν ἐλευθερίαν τῆς μεταβολῆς διὰ νόμου ὡς πρὸς τὰ λοιπά. Ἂν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, κύριοι βουλευταὶ, τί ζητοῦσιν ἐν τῷ Συντάγματι τὰ ἄρθρα 68 ἕως 70; Ἂν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐνόει ὅτι τὰ περὶ πληθυσμοῦ, περὶ ἐπαρχιακῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, περὶ καταστάσεως στρατιωτικῶν βουλευτῶν εἶναι ἔργα καθαρῶς νομοθετικὰ, πρὸς τί νὰ καταχωρίσῃ ἐν τῷ κειμένῳ τοῦ Συντάγματος τὰ ἄρθρα, δι’ ὧν κανονίζονται τὰ θέματα ταῦτα; ἄτοπον εἶναι νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐματαιοπόνει. Οἱαδήποτε ἑπομένως μεταβολὴ διὰ νόμου, ἀφορῶσα εἰς οἱανδήποτε διάταξιν τοῦ Συντάγματος, εἶναι προφανῶς ἄντικρυς ἀντισυνταγματική· τοῦτο συνάγεται ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἆρά γε δὲν συνάγεται ἐπίσης τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ; Μήπως αἱ διατάξεις αὗται δὲν ἔχουσι σπουδαιότητα τοιαύτην, ὥστε νὰ ὦσι σεβασταὶ ὡς ἐκ τοῦ αἰτίου, ἐξ οὗ παρήχθησαν; Ὅταν, κύριοι, ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀνακηρύσσῃ ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν τὴν Ἐπαρχίαν δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἀνενδοιάστως ὅτι ἡ Ἐπαρχία δύναται νὰ εἶναι ἑκάστοτε τὸ τυχαῖον κατασκεύασμα οἱουδήποτε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὅταν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐποιεῖτο χρῆσιν τῆς λέξεως Ἐπαρχία, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰς γνωστὰς, τὰς ὡρισμένας περιφερείας τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ εἶχε σπουδαῖον πρὸς τοῦτο λόγον. Ἡ Ἐπαρχία, ὡς εἶπεν ὁ γηραιὸς ἀντιπρόσωπος Ἀττικῆς κύριος Καλλιφρονᾶς, ἔχει ἱστορικὴν ἔννοιαν ἐν Ἑλλάδι, ἔχει ἴδιον βίον καὶ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα καθιστῶσι τὴν προσωπικότητα αὐτῆς ἀξίαν λόγου διὰ τὸ Κράτος καὶ τοὺς κατοίκους αὐτῆς, ἔχει ἰδίαν φιλοδοξίαν καὶ τὴν φιλοδοξίαν αὑτὴν γεννᾷ ἡ ἱστορία της καὶ ἡ ἅμιλλα πρὸς τὴν πρόοδον· ὑπάρχει ἀλληλεγγύη τις μεταξὺ τῶν ἐπαρχιωτῶν, καθιερωθεῖσα διὰ μακροῦ βίου πρὸ τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως, καὶ μετ’ αὐτὴν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρίδῃ τὴν κατάστασιν ταύτην. Καὶ ἔρχεσθε ὑμεῖς νῦν νὰ εἴπητε διὰ μιᾶς ὅτι αἱ κοινωνικαὶ αὗται κατὰ τόπους ὁμάδες ἐξαλείφονται καὶ τίθενται ὑπὸ τὴν διάθεσιν οἱουδήποτε Ὑπουργείου ὅπως κατὰ τὰς περιστάσεις τῆς πολιτικῆς τῆς ἡμέρας μετασχηματίζῃ ταύτας καὶ συντρίβῃ τοὺς κοινωνικοὺς τούτους δεσμούς! καὶ ὅτι οἱ ψηφίσαντες τὸ Σύνταγμα διενοήθησαν νὰ ἀφήσωσιν ἕρμαιον τῆς πολιτικῆς τῆς ἡμέρας τὰς ἰδιαιτέρας αὐτῶν πατρίδας, προκειμένου νὰ ἐκλεχθῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν; Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πράγματος οὕτω σαφοῦς, ὥστε νὰ μὴ χωρῇ τοὐλάχιστον ἀμφιβολία τις· καὶ ἀφοῦ ἐγείρονται ἀμφιβολίαι, αἱ ἀμφιβολίαι αὗται δὲν εἶναι λόγοι ἰσχυροὶ ὅπως ἡ διάταξις αὕτη μείνῃ σεβαστή; Καὶ δὲν ὀφείλομεν ἐν ἀμφιβολίᾳ νὰ ὦμεν ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος, τοῦ ὁποίου ὁ κλονισμὸς συνεπάγεται καταστροφὰς ἀνυπολογίστους ἰδίως ἐν τῇ παρούσῃ ὥρᾳ; Δὲν εἶναι ὀρθόν, δὲν εἶναι συνετὸν τὰς ἀμφιβολίας ἡμῶν περὶ τῆς ἐννοίας τῶν διατάξεων τούτων νὰ τὰς ἑρμηνεύωμεν κατ’ αὐτοῦ. Δὲν εἶναι ὀρθόν, κύριοι βουλευταί, νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴς ἐνταῦθα τὸ «ἐγὼ οὕτω φρονῶ, οὕτω σκέπτομαι», ὅταν τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ εἶναι προφανῶς τοιοῦτον ὥστε ἄρδην ἀναιρεῖ τὰς σκέψεις του. Ἐὰν δὲ ἀρχίσωμεν νὰ σκεπτώμεθα ὡς σκέπτεται ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφος καὶ ὡς σκέπτονται οἱ συντάκται τῶν νομοσχεδίων, ποῖον ἐφεξῆς ὑπάρχει κώλυμα ὅπως ἐλαττώσωμεν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν 150 βουλευτῶν, ὅπως οἱ βουλευταὶ ἐκλέγωνται οὐχὶ κατὰ τετραετίαν, ἀλλὰ κατὰ δεκαετίαν, εἴτε κατ’ ἔτος καὶ μῆνα; Τέλος ποῖον ἐφεξῆς ὑπάρχει κώλυμα ὅπως μεταβληθῇ διὰ νόμου καὶ αὐτὸ τὸ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος σύγχρονον τῶν ἐκλογῶν καὶ αἱ ἄλλαι διατάξεις τῶν ἄρθρων 70, 71 κτλ. τοῦ Συντάγματος περὶ προσόντων καὶ περὶ δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων τῶν βουλευτῶν; Ἐπιτρέψατέ μοι μετὰ τοῦτο, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ καὶ περὶ τῆς μεταβολῆς, ἥτις φέρεται εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθιερωμένην βάσιν περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ἤτοι περὶ τοῦ πληθυσμοῦ. Παράδοξον δὲ μοὶ φαίνεται πῶς ὁ ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴς ἀπέφυγε νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν πρέπῃ δηλονότι νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις τῆς ἐκλογῆς ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων ὡς ὁρίζει τὸ Σύνταγμα ἢ ὁ πληθυσμὸς τῶν ἐκλογέων· ἠρκέσθη οὗτος νὰ ποιήσηται λόγον μόνον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν εἰς ἄλλα Κράτη. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι βουλευταί, ἐὰν οἱ παραλληλισμοὶ οὗτοι καὶ αἱ ἰσχύουσαι ἀναλογίαι δύνανται νὰ ἐφαρμόζωνται ἐπακριβῶς καὶ πάντοτε ἐν παντὶ τόπῳ. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὀφείλομεν πάντες, πρὶν ἢ ἐπικαλεσθῶμεν τὰ ἐπικρατοῦντα ἐν ἄλλαις Χώραις, νὰ μελετήσωμεν καὶ τοὺς λόγους, οἵτινες προὐκάλεσαν αὐτὰ ἐκεῖ, καὶ τότε μόνον νὰ τὰ ἐφαρμόζωμεν ἐν τῷ Τόπῳ ἡμῶν, ὅταν βεβαιωθῇ ταυτότης αἰτίου καὶ ταυτότης περιστάσεων. Ὅταν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ὥριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν κατ’ ἐλάχιστον εἰς 150, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της βεβαίως τὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου, εἶχεν ἐνώπιον αὑτῆς ὡρισμένον πληθυσμὸν καὶ ὡρισμένας περιφερείας. Εἶχε τὴν Ἑπτάνησον καὶ τὴν πρώην Ἑλλάδα καὶ δὲν εἶχε τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Ἤπειρον· εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι δὲν ὑπῆρχε Γερουσία καὶ ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐψηφίζετο ὑπὸ ὅρους, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι αἱ ἀνάγκαι τοῦ Τόπου εἶχον ἀνάγκην τῶν φώτων καὶ τῆς προστασίας τῶν πολλῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναλογίας, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουσιν εἰς τὰ λοιπὰ Κράτη. Ὑπῆρχον βεβαίως καὶ κατὰ τὸ 1863 ἄνθρωποι δυνάμενοι ἴσως εὐστοχώτερον ἡμῶν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰς στατιστικὰς τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς καὶ νὰ τὰς ἀνακοινώσωσιν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Ἦσαν οἱ δυνάμενοι νὰ δείξωσι τὰ ἀτοπήματα τὰ ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν· ἀλλ’ οἱ Πληρεξούσιοι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐκείνης, ἐπιζητοῦντες πῶς νὰ δώσωσιν εἰς τὴν πατρίδα αὑτῶν μείζονα μονιμότητα πραγμάτων καὶ ἀσφαλεστέραν ἀντιπροσώπευσιν τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου, ὥρισαν τὸν ἀριθμὸν εἰς 150 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ὡς ἁρμόζουσαν τῇ Ἑλλάδι ἀναλογίαν μεταξὺ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων καὶ τῶν βουλευτῶν. Ὥρισε δὲ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων καὶ οὐχὶ τῶν ἐκλογέων, ὡς προτείνεται διὰ τῶν νομοσχεδίων. Καὶ ἄξιον ἀπορίας εἶναι πῶς ἠσπάσθησαν τὴν τοιαύτην μεταβολὴν ἐναντίον τοῦ ῥητοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος! Καὶ δὲν θὰ δυνηθῶσι μετὰ λόγου νὰ πείσωσιν ἡμᾶς, ὅτι ἡ βάσις μένει ἡ αὐτή, ὅσην ὀξύτητα πνεύματος καὶ ἂν ἐπιδείξωσιν. Ἄλλο τί ἐστὶ πληθυσμὸς ἐκ πολιτῶν καὶ ἄλλο τι πληθυσμὸς ἐκλογέων, οὐδέποτε οἱ ἐκλογεῖς, ἰσχύοντος τοῦ Συντάγματος, δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς προσδιορισμὸν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἐπαρχίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τοιαύτην μεταβολὴν, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ἔθετο ὡς βάσιν τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων; Παραδέχομαι πρὸς στιγμὴν ὡς ἀσφαλεστέραν βάσιν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων· ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ὁρίζει ἄλλως, δύνασθε νὰ ἐπιφέρητε διὰ νόμου τὴν διόρθωσιν ταύτην; Ἀλλὰ προκειμένου περὶ μείζονος ἀσφαλείας, μήπως ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος δὲν ὑπόκειται εἰς τὸ αὐτὸ δεινὸν, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Στατιστική; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν ὅτι τὰ ὄμματα τῶν διαφερομένων θὰ ἐμποδίζωσι τὴν διαστροφὴν τοῦ καταλόγου· ἔστω. Ἐγὼ παραλείπω τὰς ἐκ τῆς παρανομίας ἀλλοιώσεις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ὧν ἡ πρόληψις ἀπησχόλησε τὸν διάσημον πολιτευτὴν καὶ ἀείμνηστον Ἀλέξανδρον Κουμουνδοῦρον, κατατρίψαντα ἅπασαν τὴν κοινοβουλευτικὴν αὑτοῦ ἐπιῤῥοὴν ἵνα παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος γνησίους καταλόγους ἐκλογικοὺς καὶ γνησίας ἐκλογὰς, καὶ περιορίζομαι εἰς τὸν νόμιμον καὶ ἄδολον καταρτισμὸν αὐτοῦ. Γνωστὴ εἶναι ἡ διάταξις τοῦ νόμου, καθ’ ἣν διαγράφονται ἐκ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἅπαντες οἱ ἀνυπότακτοι στρατιῶται· γνωστὸν δὲ εἶναι ὡσαύτως, ὅτι οὗτοι δὲν εἶναι ὀλίγοι δυστυχῶς· τούτων δὲ μὴ ἐγγραφομένων ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις, δὲν ἐπηρεάζονται αἱ ἀναλογίαι τῶν νομοσχεδίων καὶ τὰ κλάσματα αὐτῶν, μεταβαλλόμεναι δὲ ἐκ τῆς κακίας τῶν ἀνυποτάκτων, δὲν συνεπάγονται ἄφευκτον τὴν μεταβολὴν τῶν ἐξ ἑκάστου νομοῦ Ἀντιπροσώπων; Τοιουτοτρόπως ἐκτὸς τοῦ ὅτι παραβαίνομεν τὸ Σύνταγμα, παραδεχόμενοι ὡς βάσιν τῆς ἐκλογῆς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, παραδεχόμεθα ταὐτοχρόνως ὡς βάσιν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον κυμαίνεται οὐ μόνον ἐκ τῶν παρανομιῶν τῶν ἐνδιαφερομένων, ἀλλὰ καὶ μεταβάλλεται δυνάμει τοῦ νόμου. Οἱ βουλευταὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ ἔχουσι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 71 τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῶνται ὡς διατελοῦντες εἰς κατάστασιν διαθεσιμότητος ἐφ’ ὅσον χρόνον διατελοῦσιν ὡς βουλευταὶ καὶ ἐφ’ ὅσον χρόνον διατελοῦσιν ὑπὸ Συνταγματικὴν ἄδειαν. Ὅταν ἡ Συνέλευσις ἔλεγεν, ὅτι ὑπάγονται οὗτοι εἰς κατάστασιν διαθεσιμότητος, ἐγίνωσκε, ὁποία ἦτο ἡ κατάστασις αὕτη· ἐγίνωσκεν, ὅτι ἔχει πλεονεκτήματα ὡρισμένα καὶ διὰ τῶν πλεονεκτημάτων τούτων εὐηργέτει αὐτούς. Ἐν τίνι δικαιώματι καταστρέφονται τὰ πλεονεκτήματα αὐτῶν ταῦτα διὰ τῶν προτεινομένων νομοσχεδίων; Ἐν τίνι δικαιώματι δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι τὴν ἐν λόγῳ κατάστασιν δὲν τὴν ἐννοεῖτε ὡς τὴν ἐνόει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ ἀποδίδετε αὐτῇ ἄλλην σημασίαν ἐκείνης, ἣν εἶχεν, ὅτε τὸ Σύνταγμα ἐξησφάλιζε δι’ αὐτῆς τοὺς ἀξιωματικούς; Ἄν τοὐλάχιστον μετεβάλλετο διὰ νόμου ἡ ἔννοια τῆς διαθεσιμότητος, ἠδύνατό πως νὰ ὑποστηριχθῇ δικαιολογία τις ἢ καὶ λίαν ἀμφιβόλως· ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ Συντάγματι ἡ τότε ἔννοια, ἡ δὲ Βουλὴ νὰ καταργῇ τὴν ἔννοιαν ταύτην, τοῦτο εἶναι τὸ ἀκατανόητον, καθίσταται δ’ ἔτι μᾶλλον ἀκατανόητον, ὅταν βλέπῃ τις, ὅτι καὶ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 71, ἥτις βεβαίως ὑπάγεται εἰς τὰς μὴ θεμελιώδεις διατάξεις αὐτοῦ, ἀναιρεῖται παρὰ τῆς σαφοῦς καὶ ῥητῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ θεμελιώδους νόμου. Ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος, κύριοι βουλευταί, διὰ τὸν βουλευτὴν ἀξιωματικὸν τοῦ στρατοῦ εἶναι δικαίωμα καὶ προνομία, χορηγηθεῖσα ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, καὶ δὲν ἀναιρεῖται εἰμὴ καθ’ ὃν τρόπον προσδιορίζει τὸ Σύνταγμα.

§108Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ὁ ἐκλογεὺς ἀκόμη ἐμποδίζεται νὰ ἐκλέξῃ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θέλει.

§109ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὥστε, κύριοι συνάδελφοι, ἐν περιλήψει εἰπεῖν καὶ κατὰ τὸ γράμμα καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος αἱ διατάξεις αὐτοῦ περὶ ἐκλογικῶν περιφερειῶν, περὶ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν δὲν μεταβάλλονται διὰ νόμου, τὰ δὲ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια ἀντίκεινται εἰς τὸν διέποντα ἡμᾶς θεμελιώδη νόμον. Περὶ τοῦ κατὰ πόσον τὰ ἐπιδιωκόμενα διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων καλὰ θέλουσι πραγματοποιηθῆ διὰ τῆς εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν κτλ. εἶπον ἱκανὰ οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες, θὰ ἐξησθένουν δὲ τὰ ἐπιχειρήματα αὐτῶν καὶ θὰ κατεχρώμην τῆς ὑπομονῆς σας, ἐὰν κατηρχόμην εἰς λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν. Ἓν μόνον δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι αἱ προσπάθειαι τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον εἰλικρινεῖς καὶ ἂν ὑποτεθῶσι, δὲν ἄγουσι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, πρὸς τὸν σκοπόν. Ἐφ’ ὅσον οἱ θεσμοὶ τῆς Χώρας παρέχουσιν ἀφορμὰς εἰς παροχὰς, εἴτε μεγάλαι, εἴτε μικραὶ εἶναι αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, ἀδύνατον εἶναι νὰ ἔχητε Βουλὴν, ἣν καυχᾶσθε, ὅτι ἐπιζητεῖτε. Φέρετε ἐνταῦθα ὅσον θέλετε μικρὸν ἀριθμὸν βουλευτῶν, θὰ καταστήσητε δυσχερεστέραν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος καὶ τὴν διοίκησιν. Εὐρύνατε ὅσον θέλετε τὴν περιφέρειαν, οὐ μόνον διὰ τούτου δὲν διαφεύγετε τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐπιζητεῖτε νὰ διαφύγητε, ἀλλὰ καὶ θὰ αὐξήσητε ταῦτα· ἡ κυβερνητικὴ μηχανὴ θὰ ἀπαντᾷ μᾶλλον δυσυπέρβλητα προσκόμματα καὶ οἱ ἐπισημότεροι τῶν Ἑλλήνων ἐπισημοτέρας θὰ καθιστῶσι τὰς δυσχερείας· ἡ ἐπέκτασις τῆς περιφερείας θέλει βαρύνει τὸν βουλευτὴν μὲ μεγαλειτέρας ἀνάγκας, οἱ ἐργολάβοι τῶν ψήφων θὰ ὦσι πλειότεροι καὶ ἀπαιτητικώτεροι, ἐλάχιστοι θὰ ὦσιν οἱ ἐκτεθησόμενοι ἄνευ ψηφοθηρίας· ἀείποτε δὲ θὰ ἐκλέγωνται κατὰ προτίμησιν οἱ μᾶλλον κολακεύοντες τὰ πάθη τῶν ἐκλογέων ὅσον ταπεινοί, ἢ νὰ μή τι ἄλλο εἴπω, καὶ ἂν ὦσιν. Ἡ εὐρύτης τῆς περιφερείας αὐξάνει τὰς ἀφορμὰς τῆς συναλλαγῆς, τῆς φθοροποιᾶς αὐτῆς διὰ τὴν Ἑλλάδα νόσου, καὶ ἀντὶ νὰ ἐλαττώσητε, ἐπιτείνετε τοὐναντίον τὰς ἀφορμὰς τῆς ἀποσυνθέσεως. Διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ἐπιτείνετε τοὺς κακοήθεις συνδυασμοὺς τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν, τοὺς ματαιόνοντας καὶ νοθεύοντας πᾶσαν ὑψηλὴν ἰδέαν, καὶ εἰσάγετε εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς μικροὺς μετὰ τῶν μεγάλων. Εἰσάγετε εἰς τὸ Κράτος τὴν διὰ χρημάτων διαφθορὰν καὶ καθιστᾶτε παντοδύναμον τὴν κυβερνητικὴν ἐπέμβασιν ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Τόπου. Ἐὰν πράγματι ἐπιζητεῖτε εἰλικρινῶς τὴν βελτίωσιν τῶν κακῶς κειμένων, κακῶς κατεφύγετε εἰς τὰ μέτρα ταῦτα· ἡ Βουλὴ ἐλάχιστα πταίει. Εἰς ἄλλους θεσμοὺς ἔχετε στάδιον εὐρύτατον διορθώσεων καὶ μεταῤῥυθμίσεων, ἐκεῖ ἡ ἐργασία σας ἔσται ἀσφαλῶς λυσιτελής· ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις, ἡ δικαιοσύνη, οἱ διοικητικοὶ νόμοι, τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ οἰκονομικά, τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων ἐπικαλοῦνται σύντονον τὴν προσοχὴν τοῦ Ἔθνους· ἐκεῖ στρέψατε τὴν δραστηριότητά σας, τὴν μελέτην σας, τοὺς θριάμβους σας. Στειρεύσατε, κύριοι, τὰς πηγὰς τῶν παροχῶν, ἂς περιορισθῶσιν αἱ χεῖρες τῶν Ὑπουργῶν· οἱ Ὑπουργοὶ ἂς μὴ ἐξαναγκάζωνται εἰς διαφθοράν. Εἴπατε εἰς τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, τοὺς ἀποβλέποντας εἰς τὰς παροχάς σας, ὅτι ἀποστελλόμενοι ἐνταῦθα ὀφείλουσι νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὰ κύρια αὑτῶν καθήκοντα, εἰς τὸ νομοθετεῖν καὶ ἐλέγχειν τὰς κυβερνητικὰς πράξεις· χωρίσατε τὴν διοίκησιν ἀπὸ τῆς Βουλῆς διὰ καταλλήλων νομοθετημάτων, μὴ ἀνοίγετε ὅμως τὰς θύρας τῶν παροχῶν εἰς ὅσους θέλετε καὶ εἰς ὅσους σᾶς συμφέρει· καὶ μὴ, ἀφοῦ ἐπιτύχητε τὴν διαφθοράν, μὴ ἔρχεσθε ἐνταῦθα νὰ κατακρίνητε τὸ Σῶμα καὶ νὰ διατυμπανίζητε ὡς κακοήθη καὶ ταπεινὰ δημιουργήματα τῶν ζωοκλεπτῶν τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐκ Ζακύνθου βουλευτής, θέλων νὰ καταδείξῃ τὸ ποιὸν ἡμῶν, κύριοι βουλευταί, ἀκριβῶς δὲ συνέβαινε τοῦτο, καθ’ ἃς ἡμέρας ἡ ὑπουργικὴ δημοσιογραφία ἐκάλει τοὺς βουλευτὰς σκύλους! Ἀπορῶ μάλιστα πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνεθυμήθη μόνον τοὺς ζωοκλέπτας, δὲν ἐμνήσθη δὲ καὶ ἄλλων χειροτέρων ἔτι, ὧν ἴσως ἔσχε πεῖραν. Ὁποία καταισχύνη! Ὁποῖος ἐξευτελισμὸς τοῦ θεσμοῦ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος! Ὁποῖον κατ’ αὐτοῦ τραῦμα! Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος νὰ ῥίπτῃ κατὰ πρόσωπον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους τοιαύτην ὕβριν! Ἆρά γε, ἐὰν ἐπιδιώκωνται σκοποὶ ῥιζικώτεροι κατὰ τοῦ Πολιτεύματος, δὲν θὰ ἐπετυγχάνοντο οὗτοι χωρὶς νὰ προστριβῇ εἰς τὸ πρόσωπον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους τόσον ἐπισήμως τοιαύτη συκοφαντία; Ἐπαναλαμβάνω λέγων, στειρεύσατε τὰς πηγὰς τῆς συναλλαγῆς, καὶ μετὰ τοῦτο ζητήσατε νὰ μετασχηματίσητε τὸ Σῶμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐν τούτοις ἐξευτελίσατε ἤδη καὶ ἐξεμηδενίσατε, συμπράκτορα λαβόντες τὴν δημοσιογραφίαν τοῦ Τόπου, διὰ νὰ τὸ παραστήσητε ἐνώπιον αὑτοῦ ὡς τὸ παραίτιον ὅλων τῶν δεινῶν, ὑφ’ ὧν τὸ Κράτος κατατρύχεται. Δὲν δύνασθε δὲ νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι, ἂν τὸ Σῶμα τοῦτο ἐταπεινώθη ποτὲ, ἐταπεινώθη οὐχὶ οἴκοθεν, ἀλλὰ ἐταπεινώθη ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων! Τίς κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἐταπείνωσε τὴν Βουλήν; Ἡ Βουλὴ αὐτή, ἢ ἡ Κυβέρνησις; Τίς ἠνάγκασε τὴν μειονοψηφίαν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ τὴν περαιτέρω πρόοδον τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς; Ἡ Βουλὴ χθὲς εἰργάζετο ἐπὶ τέσσαρας ὁλοκλήρους ὥρας ἐν πλήρει τάξει, οὐδεὶς θόρυβος, οὐδεμία σύγχυσις, ὁ θόρυβος καὶ ἡ σύγχυσις ἐπῆλθον καθ’ ἣν στιγμὴν διεστρέφετο ὁ Κανονισμός. Ὁμολογήσατε τοῦτο ὑμεῖς· ὑπεστηρίχθη ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὸ παρεμπίπτον ζήτημα, θεωρηθὲν ὡς σύνθετον, δύναται, ἀφοῦ διαιρεθῇ εἰς τὰ καθέκαστα ζητήματα, νὰ μὴ ἀποφασίζεται ἀμέσως καὶ ἄνευ διακοπῆς; διατί ἐπεμένετε ἰσχυριζόμενοι τὸ ἐναντίον, ἐνῷ οὐδὲ ἡ λογική, οὐδὲ τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς συνηγόρει ὑπὲρ ὑμῶν; Τὸ Προεδρεῖον αὐτὸ δὲν ἀνεγίνωσκεν οὐχὶ τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἔλυε τὴν διαφοράν, ἀλλ’ ἕτερον πρὸ αὐτοῦ ἵνα μὴ διαφωνήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Τίς ἐταπείνωσε τὴν Βουλήν, ὅταν μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἱκέτευον οἱ ἔχοντες τὸν λόγον ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι ἦσαν κεκοπιακότες, τὸ δὲ Προεδρεῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠρνοῦντο τὴν ἀναβολὴν διὰ πεισμονῆς, ἥτις ἠνάγκασε τὸν Βουλευτὴν Ἀττικῆς κύριον Χοϊδᾶν νὰ κρατήσῃ ἐπὶ ὥραν σιωπῶν τὸ βῆμα, μέχρις οὗ ἐξηνάγκασε τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως; Διατί αἱ πέραν τοῦ μεσονυκτίου ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ οὐδὲν αὗται ἔχουσι τὸ κατεπεῖγον; Καὶ δὲν εἶναι παράδοξον, ἐὰν μεταξὺ διακοσίων τεσσαράκοντα τεσσάρων Βουλευτῶν εὑρίσκωνται καὶ ἄνθρωποι ἀσθενοῦς χαρακτῆρος· ὁ ἡρωϊσμὸς δὲν εἶναι ἡ συνήθης κατάστασις τῶν ἀνθρώπων· ἀσθενεῖς δὲ χαρακτῆρας θὰ ἔχετε ὅσον καὶ ἄν καταβιβάσετε τὸν ἀριθμὸν τοῦτον. Ἀλλὰ διατί νὰ ἐκμεταλλεύεσθε τὴν ἀδυναμίαν τῶν ὀλίγων τούτων καὶ νὰ ὑπεκκαίητε τὰς ἀνάγκας αὐτῶν διὰ τῶν παροχῶν, ἃς ἔχετε εἰς τὴν διάθεσίν σας, ἵνα ἐξευτελίσητε αὐτοὺς καὶ ὅλον τὸ Σῶμα; Διατί νὰ καταπλήσσητε αὐτοὺς μὲ τὸ φόβητρον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, διαλύσεως, ἥτις ἀδιακόπως βομβεῖ περὶ τὰ ὦτα ἡμῶν ἀφ’ ἧς ἡμέρας συνεκλήθη ἡ παροῦσα Βουλή, καὶ ταῦτα πάντα ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν ἅπασα ἡ προσοχὴ ἡμῶν ἔδει νὰ στραφῇ εἰς τὴν ἐπούλωσιν τῶν δεινῶν, ἅτινα ἡ συνησπισμένη Εὐρώπη ἐπέβαλε βίᾳ εἰς ἡμᾶς; Στειρεύσατε τέλος τὰς πηγὰς τῶν παροχῶν καὶ ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ ἀνυψωθῇ καὶ ἡ δημοσιογραφία τοῦ Τόπου, ἥτις ἕνεκεν τούτων δηλητηριάζει κατὰ πᾶσαν πρωΐαν τὸν λαὸν διαστρέφουσα τὴν συνείδησίν του περὶ τῶν κοινῶν. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι κατεχράσθην τῆς ὑπομονῆς σας· νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ δώσω τέρμα εἰς ὅσα εἶχον νὰ εἴπω. Εἶμαι εὐτυχής, ἂν ἠδυνήθην νὰ εἴπω τι κατάλληλον καὶ ἁρμόδιον πρὸς τὸ σπουδαιότατον ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Ὡμίλησα διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅ,τι ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὤφειλον νὰ ὁμιλήσω, διότι διὰ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων σφαγιάζεται ἡ ἐπαρχία μου, ἡ ἐπαρχία Σάμης.

§110ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολλαί.

§111ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἡ Σάμη, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ αὐτῆς, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ πέλεκυς τῆς ἀναμορφώσεως καταφέρεται ἐπ’ αὐτῆς θανατηφόρος, ἡ Σάμη, λέγω, δὲν εἶναι διοικητικὴ ἁπλῶς διαίρεσις. Κεχωρισμένη τοπογραφικῶς ἐκ τῶν λοιπῶν μερῶν τῆς Κεφαλληνίας, εἶχε καὶ ἔχει ἴδιον βίον καὶ ἰδίαν ἱστορίαν ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων. Ἡ πρωτεύουσα αὐτῆς ὑπῆρξεν ἡ πρωτεύουσα τοῦ ἰσχυροτέρου τῶν τεσσάρων ἀρχαίων κρατῶν τῆς Κεφαλληνίας. Τελευταία ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν πόλεων ὑπέκυψεν εἰς τοὺς Ῥωμαίους, οἵτινες τὴν κατέκτησαν μετὰ μακρὰν πολιορκίαν. Οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἔλαβον σπουδαῖον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 καὶ ἐξενίσθη ἐν αὐτῇ μέγας ἀριθμὸς προσφύγων ἐκ τῆς Στερεᾶς καὶ τῆς Πελοποννήσου. Ἡ Σάμη εἶναι γενέτειρα τοῦ Ἠλία Ζερβοῦ, τοῦ μάρτυρος τούτου τῆς Ἑπτανησιακῆς παλιγγενεσίας. Ἆρά γε δὲν ἦτο τοῦτο τίτλος ἰσχυρὸς διὰ νὰ ζήσῃ; Ἡ Σάμη ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς μεγάλης περιφερείας ἐδούλευε τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ· ἐστερεῖτο ἰσχυροῦ ἐκπολιτιστικοῦ κέντρου· αἱ πόλεις αὐτῆς εἶναι μικραί. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κεφαλληνία ἀπετέλει μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἡ Σάμη δὲν ἐγνώριζε τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς νήσου. Ἐλάχιστον ἐβάρυνε διὰ τῆς ψήφου της ἐν ταῖς ἐκλογαῖς καὶ οὐδόλως σχεδὸν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, τὰ σχολεῖα αὐτῆς ἦσαν ὀλίγα καὶ ἐλεεινά, ἀντὶ 24 δραχμῶν κατὰ μῆνα· ὁ παπᾶς ἦτον ὁ διδάσκαλος τῆς Ἐπαρχίας, ὁ διδάσκαλος τῆς Ὀκτωήχου καὶ τοῦ Ψαλτηρίου. Ἡ χορηγουμένη προστασία εἰς τὸν Σαμαῖον ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς Πρωτευούσης τοῦ νομοῦ ἀπεκτᾶτο διὰ πολλῶν ταπεινώσεων καὶ θυσιῶν. Οἱ ἰσχυροὶ δὲν εἶχον ἀνάγκην αὐτῶν, δὲν εἶχον ψήφους. Πλήρης ἀγροικία, πλήρης ἔλλειψις δημοσίων ἔργων, ὁδοὶ ὀλίγισται καὶ κάκιστα συντηρούμεναι. Ἡ Ἐπαρχία ἔλαβε ζωὴν, εἶδε φῶς, ἀφ’ ἧς ἐπραγματώθη ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀφ’ ἧς ἔλαβεν αὐτοτελῆ ὕπαρξιν καὶ ἰδίαν ἀντιπροσωπείαν διὰ τῆς ἀποχωρίσεώς της ἐκ τῶν λοιπῶν Ἐπαρχιῶν Πάλης καὶ Κραναίας. Εἰργάζετο ἠρέμα καὶ κατ’ ὀλίγον εἰς βελτίωσιν τῶν ἑαυτῆς πραγμάτων· ἠσθάνθη καὶ αὕτη, ὅτι ἐφαρμόζονται καὶ ἐν αὐτῇ οἱ εὐεργετικοὶ νόμοι οἱ ἰσχύοντες διὰ τὴν λοιπὴν Ἐπικράτειαν. Ἠξιώθη νὰ ἴδῃ καὶ σχολεῖα Δημοτικά, καὶ σχολεῖα Ἑλληνικά, ἤρχισε νὰ ἐργάζεται εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν αὐτῆς καὶ τῶν λιμένων της; ἑνὶ λόγῳ ἤρχισε νὰ συναισθάνεται, ὅτι ζῇ αὐτοτελής, φροντίζουσα μόνη περὶ τῶν ἰδίων αὑτῆς πραγμάτων. Ὡς ἐκλογικὴ περιφέρεια δὲν ἐπελάθετο τῶν ὑψηλῶν αὑτῆς καθηκόντων, τοῦ νὰ συντελῇ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὑτῆς οὐχὶ εἰς τὴν ταπείνωσιν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ θεσμοῦ, ὡς ἔπραξαν καὶ ἅπασαι σχεδὸν αἱ μέχρι τοῦδε μικραὶ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, ἐνῷ ἐν ταῖς μεγάλαις ἀπαντῶνται ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ ὁλόκληρος ἡ ἐργασία αὕτη, ἅπασαι αἱ καλαὶ ἐκεῖναι ἐλπίδες καταστρέφονται, καὶ καταστρέφονται ἐκ καθαρᾶς πολιτικῆς ἰδιοτροπίας. Τὰ συμφέροντα τῶν μικρῶν Ἐπαρχιῶν θυσιάζονται ἄνευ τῆς ἐλπίδος, ὅτι διὰ τῆς θυσίας ταύτης προσγίνεταί τι καλὸν εἰς τὸ λοιπὸν Κράτος. Παύει ἐν αὐταῖς ἡ ζωὴ διὰ νὰ ζήσωσιν οἱ δημεγέρται καὶ οἱ πλούσιοι τῶν μεγαλοπόλεων καὶ νὰ ἐξογκωθῇ ἡ Κυβερνητικὴ πίεσις. Εὔχομαι, κύριοι, μετὰ τὴν ἐπερχομένην καταστροφὴν, εἰς τὴν ὁποίαν μετὰ λύπης βλέπω νὰ συντελῇ διὰ τῆς ψήφου του παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, καὶ ὁ ἐμὸς συνάδελφος ἐκ τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης κύριος Ἀντύπας, ὁ ἐργασθεὶς οὐχὶ ὀλίγον εἰς τὴν εὐόδωσιν τῶν ὑποθέσεών της, εὔχομαι, λέγω, ἐξ ὅλης ψυχῆς νὰ ἴδω ἐκπληρουμένους τοὺς σκοποὺς, οἵτινες παρίστανται ὡς ἐπιδιωκόμενοι διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων! Εἴθε νὰ συντελέσωσι ταῦτα εἰς τὴν εὐημερίαν τῆς Πατρίδος· εὔχομαι νὰ ἴδω ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ παρακαθημένους τοὺς ἐπὶ ἀρετῇ καὶ παιδείᾳ ἐξοχωτάτους τῶν Ἑλλήνων βουλευομένους τὰ βέλτιστα τῇ Πατρίδι ἀμέμπτως! Εὔχομαι νὰ ἐκλείψῃ ἡ συναλλαγὴ, ἧς ἡ χειροτέρα χρῆσις γίνεται μέχρι τοῦδε παρὰ τῶν ἐπισημοτέρων, καὶ νὰ ἀνυψωθῇ τὸ Σῶμα τοῦτο εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του! Εὔχομαι τὴν ἐπικράτησιν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, αἵτινες νὰ καθοδηγήσωσι τὸ Ἔθνος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων αὐτοῦ, πρὸ πάντων εὔχομαι νὰ ἐκλείψῃ ἡ φιλαρχία ἐκείνη, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐδείχθη ὡς ὁ καταστροφεὺς παντὸς καλοῦ. Ἡ πραγματοποίησις τῶν εὐχῶν μου τούτων θέλει ἐξαλείψει τὴν θλῖψίν μου διὰ τὴν σφαγίασιν, ἣν ὑφίσταται ἡ Ἐπαρχία μου. Ἀπεύχομαι δὲ νὰ ἴδω, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὡς ἐκ τῆς ἀστοχίας αὐτῶν ἔδωκαν ἀφορμὴν ν’ ἀνυψωθῇ ἀνάθεμα κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἀπερισκέπτως θέλουσι καταστήσει αὐτὰ νόμον τοῦ Κράτους. (Εὖγε, εὖγε καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῶν βουλευτῶν τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος).

§112Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω διὰ νὰ ἐπανορθώσω ἀνακρίβειάν τινα, ἥτις ἐξηνέχθη ἐνταῦθα καὶ ἥτις ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ πλάσωσιν ἐπιχειρήματα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτεινομένης εὐρυτέρας περιφερείας. Ἀλλὰ μεθ’ ὅσα ὁ ἐκ Σάμης προλαλήσας κ. βουλευτὴς ἀνέφερεν ἐλάχιστα μόνον θέλω προσθέσει. Δὲν εἶνε ἀκριβὲς, ὅτι ἐν τῇ πρώην Ἰονίῳ Πολιτείᾳ ὑπῆρχε νομαρχιακὸν σύστημα, διότι ἑκάστη νῆσος ἀπετέλει χωριστὸν τμῆμα. Ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐσχημάτιζον αἱ μεγάλαι νῆσοι Κέρκυρα, Κεφαλληνία καὶ Ζάκυνθος, ἀλλ’ ἐπίσης ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἀπετέλουν καὶ αἱ μικραὶ νῆσοι Παξοὶ, Λευκὰς, Ἰθάκη καὶ Κύθηρα. Ἐν τούτοις τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τῶν μικρῶν περιφερειῶν ἦσαν ἐπίσης λαμπρὰ καθὼς ἐκεῖνα τῶν μεγάλων. Ἄρα οὐχὶ ἡ μικρὰ ἢ ἡ μεγάλη περιφέρεια, ἀλλὰ τὸ εἶδος τοῦ Πολιτεύματος καὶ ἡ νομοθεσία πρὸ πάντων συντελοῦσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν ἀνεξαρτήτου Ἀντιπροσωπείας. Ἐν τῇ πρώην Ἰονίῳ Πολιτείᾳ ὁ βουλευτὴς ἐτήρει πλήρη τὴν ἐλευθερίαν του καὶ ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων καὶ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, τοιουτοτρόπως δὲ ἠδύνατο νὰ ἐνασκῇ τὰ καθαρῶς νομοθετικά του ἔργα καὶ ν’ ἀποβλέπῃ πρὸς μόνα τὰ γενικώτερα, χωρὶς νὰ κατατρίβητε εἰς εὐτελῆ καὶ ποταπά. Ἡ μικρὰ τότε ἐκλογικὴ περιφέρεια βουλευτὰς ἀνεδείκνυε τοὺς ἀξιολόγους ἄνδρας, οἵτινες μετὰ τῶν ἄλλων γνωστῶν τῆς ἐξορίας ἡρώων ἀπετέλεσαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῆς Ἑπταννήσου τὸν πρῶτον πυρῆνα, ὅστις ἐξήγειρε τὸ μέγα τῆς ἑνώσεως ῥεῦμα, ὅπερ, ἐξογκωθὲν βραδύτερον, ἐθραύσθη μόνον ὅτε προσέκρουσεν ἐπὶ τοῦ βράχου τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας. Ἡ μικρὰ περιφέρεια ἐν τῇ πρώην Ἰονίῳ Πολιτείᾳ οὐδόλως ἐμπόδισεν ἵνα ἀναδειχθῶσι πολιτευταὶ χαρακτῆρος ἀκεραίου καὶ ἀνεξαρτήτου, τοῦτο δὲ τρανῶς καταδεικνύει ὅτι ὅπου ἡ νομοθεσία δὲν εἶνε πλημμελής, οἱαδήποτε ἐκλογικὴ ἔκτασις δύναται λαμπρὰ νὰ δίδῃ ἀποτελέσματα. Μετὰ τὰ λεχθέντα πιστεύω, ὅτι ὅσοι ἐστήριξαν τὰ ἐπιχειρήματά των ἐπὶ τῆς Ἰονίου Πολιτείας θὰ ἐπείσθησαν, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβῶς πληροφορημένοι καὶ παρεσύρθησαν εἰς τὰς σκέψεις των. Ὠφελούμενος τῆς εὐκαιρίας, ἣν μοὶ παρέσχεν ἡ ἐπανόρθωσις τῆς ἀνακριβείας, θέλω εἴπει καὶ ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῶν ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογικῶν νομοσχεδίων ἵνα ἐκφράσω καὶ ἐν τῇ Βουλῇ τὴν γνώμην μου. Δὲν εἶμαι ὁ ἁρμοδιώτερος ἵνα ἐξετάσω ταῦτα ὑπὸ Συνταγματικὴν ἔποψιν, μὴ ἔχων ἄλλως καὶ μέγα ἐνδιαφέρον, διότι δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι πρέπει νὰ μένωμεν διαρκῶς καθηλωμένοι ἐπὶ τοῦ βράχου, ὡς ἄλλοι Προμηθεῖς, μέχρις οὗ εὐδοκήσῃ ν’ ἀναφανῇ ὁ Ἡρακλῆς, καὶ ὅτι μέχρις οὗ δὲν παρουσιάζεται οὗτος, οὐδεμίαν ἄλλην ἐντολὴν ἔχομεν εἰμὴ νὰ ταλανίζωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς χωρὶς οὐδὲν νὰ πράττωμεν. Ἀφοῦ διανοίξαντες τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀναγνωρίζομεν τέλος πάντων, ὅτι εἰς ὃ σημεῖον ἐφθάσαμεν ὀλίγον ἀπέχομεν τοῦ ὀλέθρου, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν κάτι νὰ πράξωμεν ἵνα διαφύγωμεν τὸν κίνδυνον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα κεῖται εἰς τοῦτο· δυνάμεθα νὰ σωθῶμεν διὰ μόνων τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, ὡς ἰσχυρίσθησαν πολλοί; θὰ ἔχωσι τοιαύτην θαυματουργὸν δύναμιν τὰ νομοσχέδια, ὥστε ἅμα ψηφιζόμενα, ὡς ἐλέχθη, νὰ μεταβάλλωσι τὴν κακοπολιτείαν καὶ τὴν φαυλότητα τῆς διοικήσεως; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἔχω μεγάλας ἀμφιβολίας καὶ πολλοὺς ἐνδοιασμούς. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν δύναται νὰ βελτιώσῃ τὰ κακῶς κείμενα· οὐχ ἧττον ἐπειδὴ ἀναγνωρίζω ὅτι ὁ ὑπάρχων ἀριθμὸς τυγχάνει μέγας, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἐπικρατείας, δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ περιορισμοῦ, εἰ δυνατὸν εἰς 185, ὅπως διερμηνεύσωμεν ἀκριβέστερον τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος χάριν τῶν εἰς αὐτὸ λίαν προσηλωμένων. Ἔχω ὅμως τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις δέον νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ συστήματος τῶν ἐκλογέων κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ τρόπος οὗτος δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶνε ὁ ὀρθότερος. Ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις πολλοὶ δὲν ἐγγράφονται, πλεῖστοι δ’ ἐγγεγραμμένοι διαγράφονται, ἐὰν, προσκληθέντες εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν καταταχθῶσιν. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι Ἐπαρχία τις ἢ Νομὸς ἔχει ἀκεραίαν τὴν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκλογικὴν μονάδα, συγκροτουμένην ἐκ 3,284 ἐκλογέων. Ἐὰν ἐκ τούτων, λόγῳ μὴ προσελεύσεως εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διαγραφῶσιν ἑκατὸν, ἡ Ἐπαρχία ἢ ὁ Νομὸς χάνει τὴν ἐκλογικὴν μονάδα, οὕτω δὲ διὰ τὰς ἐλλείψεις ὀλίγων τιμωροῦνται οἱ κάτοικοι, οἵτινες στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἡ ἐφαρμογὴ αὕτη ἀδικεῖ πλεότερον τὰ μέρη τῶν ὁποίων ὁ πληθυσμὸς, χάριν ἐργασίας, μεταβαίνει εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου, ἡ Κεφαλληνία, ἡ Ἰθάκη, τὰ Κύθηρα τιμωροῦνται διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον. Ὅπως γίνῃ τοῦτο καταφανές, ἀρκεῖ ἓν παράδειγμα. Ἐν τῇ Πατρίδι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι δὲν ἀπομακρύνονται τῆς εὐανθοῦς Νήσου, ἐπὶ πληθυσμοῦ 46 χιλιάδων εἰσὶν ἐγεγραμμένοι ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις 13,200 ψηφοφόροι. Ἐν τῷ τῆς Κεφαλληνίας Νομῷ, τοῦ ὁποίου οἱ ἐπιχειρηματίαι κάτοικοι ζητοῦσιν εὐρὺ στάδιον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐπὶ ὑπερδιπλασίου πληθυσμοῦ εἰσὶν ἐγεγραμμένοι μόνον 23 χιλιάδες ἐκλογεῖς. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ὁ Νομὸς Κεφαλληνίας στερεῖται ἑνὸς Βουλευτοῦ. Θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως: τόσῳ τὸ καλλίτερον, ἐὰν μάλιστα καὶ σεῖς ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ Βουλευταὶ εἶνε φθοροποιὰ ὄντα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν λέγω τὸ ἐναντίον, ἀλλὰ τότε δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ λείψῃ εἷς καὶ νὰ μὴ ἀπέλθωμεν πάντες. Ἐκ τούτων, ὅπως ὁ ἀναλογισμὸς εἶνε δίκαιος, πρέπει, κατ’ ἐμὲ, νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν 185 δύναται ἄριστα νὰ ἐπιτευχθῇ, ἐὰν ἐν τῷ κειμένῳ Νόμῳ ἀναγράψωμεν διάταξιν, καθ’ ἣν τότε προστίθεται εἷς Βουλευτής, ὅτε ὁ πληθυσμὸς ὑπερβαίνει τὸ ἥμισυ τῆς μονάδος. Ἐν ἄλλοις λόγοις, ἐὰν ὁ πληθυσμὸς εἶνε ἀνώτερος τῶν 15 χιλιάδων, νὰ ἐκλέγωνται δύο· ἐὰν ἀνώτερος τῶν 25, τρεῖς· ἐὰν ἀνώτερος τῶν 35, τέσσαρες, καὶ οὕτω καθεξῆς. Περὶ τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας ἔλαβον ἀφορμὴν πολλὰ νὰ ἐκθέσω, ἐλέχθησαν δὲ καὶ ἀρκετὰ ἐν τῇ Βουλῇ, ὥστε δὲν θέλω προσθέσει πλειότερα διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω. Μόνον μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω. Πολλοί, στερούμενοι ἐπιχειρημάτων ὑπὲρ τῆς γνώμης των, καταφεύγουσιν ἁπλῶς εἰς πομπώδεις ἐκφράσεις, λέγοντες, ὅτι ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια θ’ ἀνυψώσῃ τὴν Βουλήν, θὰ καταστήσῃ τοὺς Ἀντιπροσώπους ἀνεξαρτήτους καὶ διὰ μαγικῆς δυνάμεως θὰ μεταβάλῃ αὐτοὺς εἰς ἄλλου εἴδους ὄντα, ὥστε νὰ ἔχωσι πλήρη ἐλευθερίαν ἵνα ἐνασκῶσιν, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Πολιτείας, τὸν ἔλεγχον τῶν Κυβερνήσεων. Εἰς τοὺς ἰσχυριζομένους ταῦτα λέγω νὰ μὴ ἔχωσι μεγάλην πεποίθησιν εἰς τὰς πομφόλυγας, διότι λίαν εὐχερῶς διαλύονται. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὁρίσωμεν ποῖος ἔπρεπε νὰ εἶνε ὁ Βουλευτὴς, βεβαίως ἠθέλομεν παραδεχθῆ τὴν ἀνωτέρω εἰκόνα καὶ ἠθέλομεν συμφωνήσει πάντες, ὅτι ἡ τελειοτέρα θὰ ἦτο ἐκείνη τῶν Κιγκινάτων, τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς θὰ εὕρισκε καλλιεργοῦντας τοὺς ἑαυτῶν ἀγρούς. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν πρόκειται περὶ τούτου· τὸ ζήτημα εἶνε, ἂν ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια δύναται νὰ καταστήσῃ τὸν Βουλευτὴν τοιοῦτον, οἷον ἡ φαντασία τῶν ὑποστηρικτῶν ἐνασμενίζει νὰ τὸν ἀναπαριστᾷ. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὄχι, διότι δὲν πείθομαι, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης θὰ παύσωσι τὰ αἴτια τῶν κακῶν, ἅτινα νῦν δεσμεύουσι τὸν Βουλευτὴν καὶ ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων καὶ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ ὑποστηρικταὶ τῶν φαντασιωδῶν εἰκόνων τοῦ νομαρχιακοῦ Ἀντιπροσώπου, ἐν τῷ ζήλῳ αὐτῶν, ἀνατρέχουσι μέχρι τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἵνα ἀντλήσωσιν ἐπιχειρήματα, πλὴν φαίνεται ὅτι δὲν ἐπρόσεξαν πολύ. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας οὐδόλως ὠφέλησεν. Ἐν μὲν τῇ Γαλλίᾳ ἐνέβαλεν εἰς κίνδυνον τὸ Πολίτευμα, χωρὶς ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν Κυβέρνησιν τῶν βουλευτικῶν πιέσεων, ἐν δὲ τῇ Ἰταλίᾳ συγκατέταξεν εἰς τὰς τάξεις τῶν Ἀντιπροσώπων καί τινας καταδίκους. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶνε ἡ περιφέρεια, ἥτις θὰ καταστήσῃ τὸν Βουλευτὴν ἀνεξάρτητον, ἀλλ’ οἱ κατάλληλοι νόμοι, τῶν ὁποίων ἔχομεν πρὸ πάντων ἀνάγκην, ἐὰν δὲν στέργωμεν νὰ διατελῶμεν ἐν τῇ πλάνῃ. Ἐὰν ἀφήσητε τὸ ἐπικρατοῦν φαῦλον κυβερνητικὸν σύστημα, ὅσον θέλετε εὐρύνατε τὰς περιφερείας, οὐδὲν θέλετε δυνηθῆ νὰ κατορθώσητε. Καταστήσατε τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν· θ’ ἀναδειχθῶσι βεβαίως οἱ ἐπιφανέστεροι, πλὴν καὶ οὗτοι ἐν τῇ αὐτῇ μιασματικῇ ἀτμοσφαίρᾳ θ’ ἀναπνεύσωσιν, ἐὰν θελήσωσι νὰ συντηρηθῶσι. Νόμων λοιπὸν, συντριβόντων τὰς αἰτίας τῶν κακῶν, καὶ σὺν αὐτοῖς ἄλλων μέτρων ῥιζικωτέρων καὶ τολμηροτέρων ἔχομεν ἀνάγκην καὶ οὐχὶ περιφερειῶν, αἵτινες, κατ’ ἐμὲ, δὲν δύνανται νὰ μᾶς σώσωσιν ἀπὸ τῆς σαπρότητος, ἥτις μᾶς κατατρώγει. Οὗτοί εἰσιν ἐν συντόμῳ οἱ λόγοι, ὧν ἕνεκα δὲν πείθομαι, ὅτι ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια θὰ θεραπεύσῃ τὴν ἐλεεινὴν κατάστασίν μας, καὶ μὴ πειθόμενος δὲν δύναμαι νὰ τὴν παραδεχθῶ. Ἐκτὸς τῶν γενικῶν τούτων, ἡμεῖς οἱ Ἀντιπρόσωποι τῶν μικρῶν νήσων τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας, οἵτινες, ὡς ἀνέφερον ἐν ἀρχῇ, ἔχομεν κρατερὰν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ μικρὰ περιφέρεια οὐδόλως πταίει, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν καταδικάσωμεν, διότι θὰ ἀπεδοκιμάζομεν τὴν ἐποχὴν ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ ἰδέα, ἥτις ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον ὡς λάμψις ἠλέκτρισε τὸν λαὸν τῆς Ἑπταννήσου. Τότε ἑκάστη μικρὰ νῆσος ἀπετέλει ἴδιον Κράτος. Εἶχε τὸ δικαστήριόν της, τὸν ἔπαρχον μὲ τὸ αἱρετὸν Συμβούλιον, ὅπερ ἐκανόνιζε τ’ ἀφορῶντα εἰς τὰ τοπικὰ συμφέροντα, καὶ προσέτι τὸν διοικητὴν, πρόθυμον ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν πολίτην, ὅστις τυχὸν ἤθελεν ἀδικηθῆ. Μετὰ τὴν ἕνωσιν ἡ Κυβερνητικὴ ἀτασθαλία ἐμπεσοῦσα ὡς λαῖλαψ, κατέστρεψεν ἐν μιᾷ στιγμῇ τὸ δικαστικὸν σύστημα, ἀντικαταστήσασα δι’ ἄλλου προστατεύοντος τὴν κακοδικίαν· τὰ δικαστήρια τῶν μικρῶν νήσων κατηργήθησαν, τὸ Κυβερνητικὸν σύστημα ἀνεπλήρωσεν ἄλλο, τὸ ὁποῖον πρὸς ἐμπαιγμὸν καλεῖται διοικητικὸν ἀντὶ νὰ ὀνομάζεται βασανιστικὸν, ἀφοῦ ὑπ’ αὐτὸ πιέζεται καὶ κατασυντρίβεται ὁ ἀτυχὴς λαός. Ἐκ τῆς παλαιᾶς εὐκλείας μόνον ἀπέμεινεν εἰς τὰς μικρὰς νήσους τὸ δικαίωμα νὰ πέμπωσιν Ἀντιπροσώπους εἰς τὸ ἐθνικὸν Συνέδριον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ζητεῖτε νὰ καταργήσητε. Πατάξατε, πατάξατε. Ἡ Βουλὴ ἐν τῷ δικαιώματι αὐτῆς δύναται νὰ τὸ πράξῃ, ἡ πλειοψηφία ἐν τῇ ἰσχύϊ της νὰ τὸ ἐπιβάλῃ, ἀλλ’ ἐγὼ καθῆκον ἔχω νὰ διαμαρτυρηθῶ. Δὲν εἶμαι τόσον αὐταπαρνητικὸς, ὅσον ὑπῆρξεν ὁ ἐκ Παξῶν κ. Βουλευτής, ὅστις εὐαγγελικὴν ἐπιδειξάμενος ἀρετὴν, ἐφάνη πρόθυμος νὰ στρέψῃ καὶ τὴν ἑτέραν τῶν παρειῶν. Προτιμῶ νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶπεν ἐν ἀρχῇ τῆς συζητήσεως, ὅτι ἡ Πολιτεία τότε μόνον εὐδοκιμεῖ, ὅτε τὸ συμφέρον της συμβιβάζεται μετ’ ἐκείνου τῶν πολιτῶν. Τὸ νομοσχέδιον καταστρέφει τὸ συμφέρον τῆς Ἐπαρχίας, ἣν ἀντιπροσωπεύω, συνεπῶς κατὰ τὴν ὀρθοτάτην θεωρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καθῆκον ἔχω νὰ τὸ καταπολεμήσω διὰ τῆς ψήφου μου, καὶ τοῦτο θέλω πράξει.

§113ΦΩΤΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§114Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διανύομεν τὸ τρίτον στάδιον τῆς βασάνου τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Συμπίπτει δ’ ἐπὶ τούτου ἡμεῖς, ὡς ἀντιπολιτευόμενοι, νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, δηλαδὴ νὰ ἐπιθυμῶμεν νὰ συντελέσωμεν ἵνα διανύσωμεν τὸ στάδιον τοῦτο ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ ταχύτερον, διότι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ κατὰ τὰ δύο πρῶτα στάδια ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκόν μας καὶ κατὰ τὸ τελευταῖον τοῦτο στάδιον οἱ τελευταῖον ἀγορεύσαντες συνεπλήρωσαν ὅ,τι εἶχε παραλειφθῆ κατὰ τὰς δύο πρώτας ἀναγνώσεις τῶν νομοσχεδίων. Ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων ῥητόρων αὐτῆς, τῶν καταλαβόντων τὸ βῆμα, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ποίαν ἔχει γνώμην ἐπὶ τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων. Ἐθεώρησεν αὐτά, ὡς ἐθεώρησεν αὐτὰ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἤτοι ὡς μέρη ἀναπόσπαστα ἑνὸς ὅλου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, τοῦ ὁποίου σχεδίου σκοπὸς εἶναι ἡ μεταῤῥύθμισις τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας. Ὡς τοιοῦτον ἠρεύνησε τὸ κυβερνητικὸν τοῦτο σχέδιον καὶ ἐξεπλήρωσε τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, καταδηλώσασα τὴν γνώμην αὑτῆς ἐπὶ τοῦ ὅλου σχεδίου, διότι ἕκαστον μέρος τοῦ σχεδίου τούτου κρίνει ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ ὅλου. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐδήλωσε πρὸς τὴν Βουλήν, εἶναι, ὅτι τὰ τρία νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἰδίως ἀποτελοῦσι τὸ σύστημα, τὸ τεθὲν ὑπὸ τὴν βάσανον τῆς Βουλῆς, εἰσὶ νομοσχέδια ἀντισυνταγματικά. Ἐὰν ἐζητεῖτο παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ψηφίσῃ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς καὶ μετὰ παῤῥησίας ἀνῄρει τὸ Πολίτευμα ἢ κατέστρεφε τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤθελε πολιτευθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ κατ’ ἐκεῖνον, καθ’ ὃν ἐπολιτεύθη συζητοῦσα καὶ βασανίζουσα τὰ τρία ὑποβληθέντα νομοσχέδια. Ἐὰν π. χ. ἐζητεῖτο νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν, διὰ νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον ἡ δρᾶσις, τὴν ὁποίαν ἐνασκεῖ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς, διὰ νὰ μεταβληθῇ εἰς ἁπλοῦν Νομοθετικὸν Σῶμα, ἢ διὰ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὸ ἡ νεκρικὴ σιγή, ἠθέλομεν βεβαίως καταπλαγῆ ὑπὸ τῆς εὐτολμίας καὶ τῆς παῤῥησίας ἐκείνων, οἵτινες ἤθελον προτείνει τὰ μέτρα ταῦτα, ὡς ὁδηγοῦντα τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν εὐημερίαν, ἀλλὰ δὲν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ἐργασθῶμεν διὰ νὰ φωτίσωμεν τὸν λαὸν περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τῶν μέτρων ἐκείνων. Ἠθέλομεν βεβαίως καὶ τότε ἀρνηθῆ τὴν ψῆφον ἡμῶν εἰς τὰ τοιαῦτα νομοθετήματα, διότι δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ δώσωμεν ὑπὲρ αὐτῶν ψῆφον, διότι δὲν εἴχομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ δώσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐζήτουν, διότι μᾶς ἐζήτουν τι, τὸ ὁποῖον ἔκειτο ἐκτὸς τῆς ἐντολῆς ἡμῶν, ἀλλὰ ἠθέλομεν περιορισθῆ νὰ καταγγείλωμεν τὸ δεσποτικὸν τῶν μέτρων, καὶ ἠθέλομεν ἀφήσει νὰ κρίνῃ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὸν προτείναντα τὰ τοιαῦτα νομοθετήματα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐκπορεύεται πᾶσα ἐξουσία. Ἀλλὰ τὰ ὑποβληθέντα καὶ συζητούμενα νομοσχέδια δὲν πολεμοῦσιν ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς τὸ Πολίτευμα, δὲν ἐνδεικνύουσι τὴν παῤῥησίαν καὶ τὴν εὐτολμίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει πεποίθησιν περὶ τῶν μέτρων αὐτοῦ, τὴν παῤῥησίαν καὶ τὴν εὐτολμίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἐκεῖνος, ὅστις θέλει νὰ συγκεντρώσῃ πᾶσαν ἐξουσίαν εἰς χεῖρας αὐτοῦ. Ἡ τοιαύτη εὐτολμία καὶ παῤῥησία ἤθελεν ἴσως δώσει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἀνακουφιστικὴν ἐλπίδα, ὅτι ὁ τοσαύτην ἐξουσίαν ζητῶν καὶ τοσαύτην δύναμιν ἐπιθυμῶν νὰ διαχειρισθῇ, ἔχει καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ διαχειρισθῇ αὐτὴν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Τόπου. Ἀλλὰ τὰ ὑποβληθέντα καὶ συζητούμενα νομοσχέδια εἰσὶ δόλια, διότι ἀντιβαίνουσιν εἰς διατάξεις τοῦ Συντατάγματος, οἱ δὲ προτείναντες αὐτὰ ἀρνοῦνται τὸ ἀντισυνταγματικὸν αὐτῶν, διότι σκοποῦσι νὰ ὑπονομεύσωσι τοὺς θεσμοὺς λάθρα, διότι ζητοῦσι νὰ ἀλλοιώσωσι τὴν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος κρύφα, ἐνῷ οἱ προτείναντες αὐτὰ, ἰσχυρίζονται ὅτι ζητοῦσι δι’ αὐτῶν τὴν βελτίωσιν τῆς λειτουργίας αὐτοῦ. Οὕτω πράττουσι πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν ἔχουσι τὸ θάῤῥος τῶν ἰδίων αὑτῶν πεποιθήσεων. Ἡ φύσις ἐφρόντισε νὰ ᾖναι δικαία καὶ ἴση πρὸς πάντας. Ὅσοι δὲν εἶναι ἄνανδροι καὶ δειλοί, μετὰ παῤῥησίας καὶ τόλμης ἐπιδιώκουσι τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἰδίων αὑτῶν πεποιθήσεων· ἀλλ’ ἐκεῖνος ὅστις δὲν ἔχει τὴν τόλμην καὶ τὴν παῤῥησίαν αὐτήν, ὅστις δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ παραστήσῃ τὰς ἰδίας αὑτοῦ πεποιθήσεις, προσφεύγει εἰς τὸν δόλον καὶ εἰς τὴν ἀπάτην, διότι εἶναι ἄνανδρος. Τοιαῦτα νομοθετήματα, ὡς εἰσὶ διεσκευασμένα τὰ νομοθετήματα, περὶ τῶν ὁποίων συζητοῦμεν, δύνανται νὰ εὕρωσι συνηγόρους τοὺς δικηγόρους παρ’ Εἰρηνοδίκαις, ἵνα προσπαθῶσι νὰ σᾶς πείσωσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικά· δύνανται νὰ εὕρωσι συνηγόρους τοὺς σοφιστάς, οἵτινες ζητοῦσι νὰ βεβαιώσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι πρέπει νὰ ἦνε ἀμέριμνος, διότι τὰ πάντα γίνονται πρὸς εὐτυχίαν αὐτοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅμως εἶχε καθῆκον διὰ πάντων τῶν ἐπιχειρημάτων ν’ ἀποδείξῃ ὅτι δὲν εἶνε τὰ νομοθετήματα τοιαῦτα, οἷα οἱ σοφισταὶ καὶ οἱ παρ’ Εἰρηνοδίκαις δικηγόροι παριστῶσιν αὐτά· εἶχε καθῆκον νὰ ἀναλύσῃ τὰ μέρη αὐτῶν καὶ νὰ ἀποδείξῃ τοὺς ὅρους τοῦ Συντάγματος, οἱ ὁποῖοι ἀναιροῦνται ἢ ὑπονομεύονται διὰ τῶν νομοθετημάτων τούτων. Ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον εἶναι πρόσκοπος τῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας τὸ Πολίτευμα διετήρησεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἡ Ἀντιπολίτευσις πρὸ πάντων ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ χρέη τοῦ προσκόπου, καὶ νὰ φροντίσῃ νὰ καταδείξῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τοὺς διὰ τῶν νομοθετημάτων τούτων ἀναιρουμένους θεσμούς, νὰ φωτίσῃ αὐτὸν περὶ τῶν ὀλεθρίων συνεπειῶν, αἵτινες ἀνεμένοντο ἐκ νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ παρακωλύσωσι τὴν εὐημερίαν ἢ καὶ νὰ διακινδυνεύσωσι τὸ μέλλον τοῦ Κράτους. Κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τῶν νομοσχεδίων οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πάντες ἠσχολήθησαν, ἵνα καταδείξωσι διὰ τοῦ δείκτου τῆς χειρός των τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, αἵτινες ἀνῃροῦντο ὑπὸ τῶν νομοσχεδίων. Ὅταν δ’ ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐφαίνετο οὐχὶ δυσπίστως πρὸς τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διατεθειμένη, ἀλλ’ ἐκ προκαταλήψεως ἀποφασίσασα ἵνα ψηφίσῃ ταῦτα, οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐζήτησαν νὰ παραπεμφθῶσι τὰ νομοσχέδια εἰς τὰς κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς, ἵνα τύχωσιν ἐκεῖ βασάνου εὐρείας καὶ ἀκριβοῦς. Ἡ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς βάσανος τῶν νομοσχεδίων ἤθελε διαρκέσει ὀλίγας ἡμέρας, ἀλλὰ τῶν ὀλίγων τούτων ἡμερῶν ἡ παρέλευσις εἰς οὐδὲν ἐξετίθει κίνδυνον τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, οὐδὲ τοὺς πόθους τῆς Κυβερνήσεως, ἀνυπομόνου νὰ ἴδῃ τὰ νομοσχέδιά της ψηφιζόμενα· ἐξ ἐναντίας, τῶν ἡμερῶν ἐκείνων ἡ παρέλευσις ἤθελε χρησιμεύσει εἰς ἄλλο, ἤθελεν εὐκολύνει τὴν κατ’ ἰδίαν βάσανον καὶ λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τῶν νομοσχεδίων, ἤθελε προαγάγει εἰς φῶς τὸ πόρισμα τῆς βασάνου καὶ τῆς ἀναλύσεως ταύτης, τὰς μελέτας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν τοῖς μελετητηρίοις των καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἤθελον ἐξετάσει αὐτὰ, καὶ ἤθελον χρησιμεύσει εἰς τὴν διαφώτισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις πρόσκοπος, ὡς εἶπον πρὸ παντὸς τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν, ὤφειλε νὰ μὴ παραλείψῃ οὐδὲν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἤθελον φωτίσει τὸν κεκτημένον τὰς ἐλευθερίας, αἵτινες διὰ τῶν νομοσχεδίων ἠπειλοῦντο, περὶ τῶν κινδύνων, οἵτινες ἀπειλοῦσιν αὐτάς. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον ἀντέστη εἰς τὴν πρότασιν ταύτην τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ ἐκώφευσαν εἰς τὰς παραστάσεις αὐτῆς καὶ προθύμως ἔσπευσαν διὰ τῆς ψήφου αὐτῶν νὰ παραστήσωσι τὴν Βουλὴν μὴ δεχομένην τὴν πρότασιν ταύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εἴδομεν τὴν πρότασιν ταύτην ἀποῤῥιφθεῖσαν. Ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων προέβη, ἀλλ’ ὅσον προέβαινε, τόσον καθίστατο καταφανεστέρα ἡ ἀνάγκη νὰ δοθῶσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περισσότερα φῶτα περὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ ἐξέλθωσιν ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο. Προετάθη λοιπὸν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς αὐτῶν. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς οὐδένα εἶχε σκοπὸν ἄλλον εἰμὴ τὸν περαιτέρω φωτισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἦτο δὲ συγχρόνως καὶ ἀπάντησις προσήκουσα εἰς τὰ τεχνάσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπανειλημμένως ἐχρησίμευσαν εἴς τινας διὰ νὰ πλαστογραφήσωσι τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, παρασκευάζοντες καὶ δημιουργοῦντες ποτὲ μὲν τηλεγραφήματα συγχαρητήρια, ποτὲ δὲ ἀναφορὰς καὶ δημοψηφίσματα. Τῷ ὄντι καὶ αὐτοὶ οἱ κυβερνῶντες παρέστησαν κατὰ τὸ προσφάτως παρελθὸν πολλάκις συντελοῦντες εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς ἁρμονίας τῆς διοικήσεως, ὡς εἰσάγοντες εἰς τὴν πολιτικὴν σωματεῖα, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι δὲν ἔταξαν ἵνα μεριμνῶσι περὶ τῶν πολιτειακῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ οὐδ’ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἐγένετο ἀσπαστὴ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, τῶν ὁποίων οἱ φίλοι ἐῤῥωμένως ἔσπευσαν ἵνα καὶ τὴν πρότασιν ταύτην ἀπολακτίσωσιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀπέκαμε. Νέαν ὑπέβαλε πρότασιν χθὲς εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτησε ν’ ἀνατεθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὸν Πρόεδρον αὐτῆς τὸ δικαίωμα νὰ σχηματίσῃ ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, κατ’ ἰδίαν αὐτοῦ ἐκλογὴν καὶ κατ’ ἰδίαν αὐτοῦ προτίμησιν, καὶ νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν τοιαύτην ἐπιτροπὴν τὰ νομοσχέδια ταῦτα πρὸς περαιτέρω βάσανον. Καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς προϊὸν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, διερμηνεύων δὲ τὰ φρονήματα αὐτῆς, ὅσον καὶ ἂν ἐπαγγέλληται ἢ ὅσον καὶ ἂν ὀφείλῃ νὰ ἐπαγγέλληται ἀμεροληψίαν, συμμεριζόμενος τοὺς πόθους καὶ τὰς γνώμας τῆς πλειονοψηφίας, λαμβάνων τὸ δικαίωμα νὰ συγκροτήσῃ τοιαύτην ἐπιτροπὴν, ἤθελε κατ’ ἀνάγκην διὰ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης συγκροτήσεως αὐτῆς ἐπηρεάσῃ τὴν ἔκβασιν τῶν ἐργασιῶν της. Ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη αὕτη κατὰ τὴν συζήτησίν της προσέκοψεν εἰς μυρία προσκόμματα, καὶ ὅταν ἐπὶ τέλους ἔλαβε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀχθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, καὶ τότε ἀντεκρούσθη μετ’ ἀγανακτήσεως καὶ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν καὶ ὑπὸ τῶν φίλων αὐτῶν. Ἀφοῦ τοιουτοτρόπως πᾶσαι αἱ προσπάθειαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ φωτίσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περὶ τῆς ἐννοίας καὶ τοῦ σκοποῦ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοθετημάτων ἀπέτυχον πρὸ τῆς ἀκάμπτου θελήσεως τῶν φίλων τοῦ Ὑπουργείου, δὲν μένει πλέον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰμὴ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ τελευταῖον χαράκωμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ νόμου ἔχει, ἵνα ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῶν θεσμῶν τῆς Χώρας. Δὲν ἐξήρτηται ἀπὸ τὴν θέλησίν τινος νὰ κανονίζῃ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον τῆς τακτικῆς τοῦ ἀμύνεσθαι, ὅταν ἐδήλωσεν ἤδη τὴν καθολικὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων. Δὲν ἐξήρτητο λοιπὸν παρ’ ἡμῶν νὰ παραλίπωμεν τὴν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων, τῶν ὁποίων ἐποιησάμεθα ἤδη χρῆσιν, οὐδ’ ἠδυνάμεθα νὰ μὴ προσφύγωμεν καὶ εἰς τὸ τελευταῖον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, νὰ προκαλέσωμεν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀπαραδέκτου τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ καθῆκον τοῦτο προσέρχομαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ἐκπληρώσω σήμερον, προτείνων εἰς αὐτὴν νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως ἡμῶν περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου τῶν νομοσχεδίων ὡς ἀντισυνταγματικῶν. Καὶ ἐκπληρῶ τὸ καθῆκον τοῦτο μετὰ τοσούτῳ μᾶλλον ἰσχυρᾶς πεποιθήσεως, ἐφ’ ὅσον, κατὰ τὴν γνώμην τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῶν νομοσχεδίων τούτων ἡ ἐφαρμογὴ θέλει ἐπιφέρει ὀλέθρια εἰς τὴν Χώραν ἀποτελέσματα. Ἀφίνω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νομίμως νὰ μεταβάλωσι τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, εἴτε διὰ δημοψηφισμάτων, εἴτε δι’ ἀποφάσεων τοῦ Κοινοβουλίου, τιθεμένων κατόπιν ὑπὸ τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν γνώμας τοιαύτας ἐτόλμησαν νὰ ἀπαγγείλωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν ἐτόλμησαν ὅμως νὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἐστήριξαν αὐτὰς ἐπὶ τῶν νόμων ἢ τῶν θεσμῶν τῆς Πατρίδος, ἀλλὰ προσέφυγον εἰς θεσμοὺς ἄλλων Κρατῶν, καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι ἐστήριξαν αὐτὰς ἐπὶ τῶν εἰθισμένων ἢ νενομισμένων ἐν ἄλλαις Χώραις τῆς Εὐρώπης. Ἀφίνω ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδίστασαν νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ σᾶς προσήγαγον ὡς ἀπόδειξιν τῆς ὀρθότητος τοῦ συλλογισμοῦ των, ὅτι τοῦτο γίνεται καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, διότι δὲν γνωρίζουσιν, ὅσον πολιαὶ καὶ ἐὰν εἶναι αἱ τρίχες τῆς κόμης των, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον τὸ Ἀγγλικὸν ἐξασκεῖ Συνταγματικὴν Ἐξουσίαν, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι Νομοθετικὸν Σῶμα, ἐλέγχον μόνον τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον οἱ τοιαῦτα προτείναντες ἔλαβον κατὰ τὴν συζήτησιν ἢ τὴν βάσανον τοῦ Συντάγματος ἐν τῇ ἐθνικῇ Συνελεύσει τοῦ 1863. Δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐπικαλεσθῶ οὐχὶ μόνον κατὰ τοὺς κανόνας, οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουσι νὰ ἐρωτᾷ τις πλέον τὸν Νομοθέτην, ἀφοῦ ὁ νόμος ἐξῆλθεν ἀπὸ τῶν χειρῶν αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐπικαλεσθῶ, καὶ διότι ἡ παρέλευσις τοῦ ἔκτοτε παρελθόντος μακροῦ χρόνου ἀπήλειψε πιθανῶς ἀπὸ τὴν μνήμην αὐτῶν τὰ τότε γενόμενα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε νὰ ἀναδράμω εἰς τοὺς κανόνας τῆς φυσιολογίας, οἵτινες διδάσκουσιν, ὅτι μετὰ πάροδον ἐλαχίστου ἀριθμοῦ ἐτῶν πολλῷ ὀλιγωτέρων βεβαίως ἢ ὅσα παρῆλθον ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἡ Συνέλευσις ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα, συντελεῖται ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ ὀργανισμῷ ὁλοσχερὴς ἀλλοίωσις τῆς ὑλικῆς συστάσεως τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος. Πολὺ ἐνδεχόμενον ἡ ἀλλοίωσις νὰ μὴ συντελῆται ἐν μόνῳ τῷ σώματι τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ πνεύματι καὶ τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ, διότι τῳόντι ἄξιον ἐκπλήξεως μοὶ ἐφάνη ν’ ἀκούωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δόγματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐδιδάσκοντο οἱ βουλευταὶ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι οἱ θεσμοὶ αὐτοῦ ἐξήρτηνται ἀπὸ τὴν αὐθαίρετον γνώμην ἡμῶν, ἐὰν διάταξις τοῦ Συντάγματος αὕτη ἢ ἐκείνη εἶνε οὐσιώδης ἢ μὴ οὐσιώδης, καὶ ἀπὸ τὴν ἰδιόῤῥυθμον ἐξουσίαν ἡμῶν, τὴν ὁποίαν οὐδεμία διάταξις τοῦ Συντάγματος μᾶς ἀπένειμε, νὰ τροποποιήσωμεν ἢ νὰ ἀναιρέσωμεν ἐκείνας τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὰς ὁποίας θεωροῦμεν μὴ οὐσιώδεις, ἢ νὰ μεταβάλωμεν αὐτὰς κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμῶν βούλησιν. Δὲν καλοῦμαι νὰ εἴπω ποίαν ἤθελον ἔχει γνώμην, ἐὰν ἐτύγχανε νὰ ἤμην μέλος Συντακτικῆς τινος Συνελεύσεως, συγκληθείσης ἵνα μεταβάλῃ ἢ ἀναθεωρήσῃ τὸ ὑπάρχον Πολίτευμα, διότι ἡ Αἴθουσα αὕτη δὲν εἶναι ἡ αἴθουσα, ἐν τῇ ὁποίᾳ δύνανται νὰ ἐκτεθῶσι καὶ συζητηθῶσι παραπλήσιοι γνῶμαι, δύναμαι ὅμως ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ζητοῦσι νὰ μεταβάλωσι τοὺς θεσμοὺς νομίμως, ἐπαναστατοῦσι κατὰ τῶν θεσμῶν, καὶ ὅτι ἐὰν σήμερον ἡ κατὰ τῶν θεσμῶν ἐπανάστασις δύναται νὰ συντελεσθῇ παρὰ τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας, διότι νομίζει ὅτι ἔχει τὴν δύναμιν νὰ συντελέσῃ αὐτήν, ἡ τοιαύτη ἐπιχείρησις θέλει χρησιμεύσει ὡς κακὸν παράδειγμα, ὡς διδασκαλία καὶ εἰς ἄλλους ἐν τῷ μέλλοντι, οἵτινες ἐν ᾧ ἂν χρόνῳ ἤθελον πιστεύσει ὅτι ἔχουσι τοιαύτην δύναμιν, θέλουσι πράξει καὶ ἐκεῖνοι ὅ,τι σήμερον ἐπιχειρεῖ νὰ πράξῃ ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία. Δὲν ἰσχυρίζομαι οὐδὲ φρονῶ, ὅτι εἶναι πιθανὸν ἡ Βουλὴ ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ἡμῶν περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων. Εἶδον τὰς διαθέσεις τῆς πλειονοψηφίας καὶ δὲν μὲ λανθάνουσιν οἱ δεσμοί, οἱ ὁποῖοι καταρτίζουσι τὰς πεποιθήσεις τῶν πλείστων φίλων αὐτῆς. Τοῦτο ὅμως δὲν μὲ ἀποθαῤῥύνει, καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀποθαῤῥύνῃ τὴν μειονοψηφίαν νὰ ψηφοφορήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀπαραδέκτου, διότι οὕτω θέλει ἐκπληρώσει καθῆκον ἐπιβεβλημένον εἰς αὑτήν. Ὅταν τὰ νομοθετήματα ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἂν συμβῇ νὰ κυρωθῶσιν ὑπὸ τοῦ ἔχοντος τὸ δικαίωμα νὰ κυρώνῃ τοὺς νόμους, καὶ ἂν ταῦτα, νόμοι γενόμενοι, τεθῶσιν ἐν ἐκτελέσει, θέλουσι παραγάγει τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα μετὰ θάῤῥους προβλέπω ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἐξουσίαν νὰ διαθέτωσι τὰς τύχας αὐτῶν, ἐὰν θέλωσι περιμείνει τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν τοιούτων νόμων, ἵνα τότε ἀμυνθῶσι κατὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν θεσμῶν, ἢ ἄν, πρὶν ἢ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων τούτων ἐπέλθωσιν, ἂν θέλωσι προσφύγει εἰς τὴν τοιαύτην ἄμυναν. Ἀλλ’ ἐὰν περιμείνωσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νομοθετημάτων τούτων, θέλει γίνει κατάδηλον, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν ἄλλα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων τούτων ἀποτελέσματα εἰμὴ ἀνυπαρξία καὶ ἐκμηδενισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους δὲν διαφέρει παντάπασιν ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον ἀσκῇ ἢ δὲν ἀσκῇ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, γνωρίζω μάλιστα ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ μὴ ἐνασκῇ τὸ Κοινοβούλιον δρᾶσίν τινα ἐπὶ τῶν πολιτειακῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι οὗτοι δύναται νὰ εἶναι ὁ τραπεζίτης ἐκεῖνος, ὅστις ἀρτίως προσκληθεὶς πιθανῶς ἐπέδραμεν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως διὰ νὰ καθείρξῃ ὡς καὶ καθεῖρξε πράγματι ἐπὶ δύο ἤδη ἡμέρας ὡς αἰχμάλωτον βουλευτήν τινα, μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅστις εἶχε τὴν δυστυχίαν νὰ ἦναι ὀφειλέτης αὐτοῦ (συγκίνησις).

§115ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὸ εἶναι αἶσχος, ἐὰν εἶναι ἀληθές.

§116ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐκμεταλλεύονται τὴν πενίαν τῶν ἀνθρώπων.

§117ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι οὗτοι τοῦ πλούτου, ἀποκτήσαντες αὐτὸν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ ὁμόρου Κράτους, ἐπελθόντες δὲ ἤδη ἐπὶ τὴν πατρίδα ἡμῶν, διψῶσι καὶ διακαῶς ποθοῦσι νὰ κανονίζωσι τὴν τύχην αὐτῆς. Ἀλλ’ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐγεννήθησαν ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ, καὶ οἵτινες θέλουσιν ἀποθάνει ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ, δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀδιάφοροι, ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον τῆς Πατρίδος των καταδικασθῇ εἰς ἀνυπαρξίαν, ἢ ἐὰν ἡ δρᾶσις, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἐπὶ τῶν πολιτειακῶν πραγμάτων, θέλει εἶσθαι δρᾶσις μηδαμινή, ἢ ἂν θέλῃ ἐξαφανισθῆ διὰ τῶν τοιούτων ἐπιδρομέων. Γνωρίζω τοὺς δεσμοὺς, οἵτινες συνδέουσιν ἐν ταῖς συνειδήσεσιν αὐτῶν τὴν πολιτικὴν μὲ τὴν χρηματιστικήν. Ἂν ἐκεῖνοι ἐκ πόθων χρηματιστικῶν ἀγωνίζωνται νὰ ἁλώσωσι τὴν πολιτικὴν, ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι τοῦ Τόπου ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀμυνθῶμεν καὶ νὰ ἀπωθήσωμεν τὴν τοιαύτην ὑποδούλωσιν τῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελε συμβῆ τὸ ἀπαίσιον φαινόμενον, αἱ εἰσηγήσεις καὶ αἱ συμβουλαὶ τῶν τοιούτων ἀνθρώπων νὰ λάβωσιν ὑπόστασιν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ζητούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, ἀλλὰ καὶ ἐὰν τοιοῦτος ἤθελε συντελεσθῆ ποτε μετασχηματισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἐπέλθῃ ἡ ἐκμηδένισις αὐτοῦ, καὶ ὑποδουλωθῇ ἡ πολιτικὴ εἰς τὴν χρηματιστικὴν, ἐνθυμοῦμαι τὶ διδάσκει τοὺς πάντας ἡ πολιτικὴ ἱστορία· ἀφοῦ δὲ ἐνθυμοῦμαι τὰ διδάγματα ταῦτα, δὲν δύναμαι νὰ καθησυχάσω τὴν ἀνησυχίαν, ἥτις ταράσσει τὴν διάνοιάν μου καὶ βασανίζει τὴν ψυχήν μου. Κατὰ τὰ διδάγματα ταῦτα, οὐδέποτε ἤθελον συμβουλεύσει τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη ἤδη εἰς αὐτὸν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπέκτησε, διότι ἡ ἱστορία μὲ ἐδίδαξεν, ὅτι ὁσάκις τοιαῦται συνετελέσθησαν ὀπισθοχωρήσεις τῶν κυβερνώντων ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, αἱ ὀπισθοχωρήσεις αὗται ἀπέβησαν ὀλέθριαι διὰ τοὺς τοιαῦτα τολμήσαντας Κυβερνήτας. Ἐλάχιστον πρὸς τὰς ἐκλογικὰς ἐλευθερίας ἐποιήσατο βῆμα ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία κατὰ τὸ 1859 ὑπὸ τὴν ἄλλην Δυναστείαν. Ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία ἐπειράθη κατὰ τὸ 1861 νὰ ἀναιρέσῃ τὸ ἐλάχιστον τοῦτο βῆμα καὶ τὸ ἀνῄρεσεν. Ἀλλ’ ἡ ὀπισθοχώρησις ἐκείνη προεκάλεσε τὴν ἀντίδρασιν, ἥτις μετεβλήθη εἰς ἐπανάστασιν, ἡ ὁποία μίαν νύκτα ἀνέτρεψε Θρόνον τριακονταετῆ. Ἀνήκων εἰς τοὺς ἐπικρίναντας τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ὅταν κατὰ τὸ 1861 ἀφῄρει τὴν μικρὰν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸ 1859 εἶχε παραχωρήσει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, κατὰ τὸ 1862 καὶ 1863 ἠγωνιζόμην μετ’ ὀλίγων ἄλλων, ἵνα ἀναστείλω τὸν χείμαῤῥον, ὁ ὁποῖος ἠπείλησε νὰ συμπαρασύρῃ ὁλόκληρον τὸ πολιτειακὸν οἰκοδόμημα. Εἶμαι συντηρητικὸς τὸ φρόνημα κατὰ πεποίθησιν, διότι νομίζω, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος μου ἀπαιτεῖ νὰ περισπᾶται ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ὑπὸ ἐσωτερικῶν σπαραγμῶν καὶ ὑπὸ ἐμφυλίων τοιούτων διχοστασιῶν. Λέγω ταῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διὰ νὰ ἀκουσθῶσιν ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον καὶ προκαλέσωσιν ἕκαστον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει πρὸς τὴν Χώραν. Ἀπεύχομαι — τὸ λέγω δὲ μετὰ παῤῥησίας καὶ μετὰ θερμότητος ψυχῆς — ἀπεύχομαι νὰ ἴδω ἐν τῇ Πατρίδι μου συντελούμενα ὅσα διδάσκει ἡ πολιτικὴ ἱστορία τῶν Ἐθνῶν, ὅτι συντελοῦνται συνεπείᾳ τοιαύτης πολιτείας καὶ τοιούτων τολμηρῶν ἐπιχειρήσεων. Ἀπεύχομαι ἰδίως νὰ ἴδω αὖθις ἐπαναλαμβανόμενα ἐν τῇ Πατρίδι μου ὅσα εἶδον συντελεσθέντα. Ἀπεύχομαι νὰ εὑρεθῶ πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι συμπολῖταί μου νὰ προτάξωσι τὰ σώματα αὐτῶν, διὰ νὰ φράξωσι τὸν ροῦν τοῦ χειμάῤῥου τῶν ἀνατροπῶν, ἐὰν τοιοῦτος ἤθελεν ἐπέλθει. Ἐὰν αἱ εἰς τὴν μελέτην τῶν δημοσίων πραγμάτων ἀφιερωθεῖσαι ἀσχολίαι μου καὶ ἑπομένως ἡ ἰδιότης μου ὡς πολιτευτοῦ ἐμβάλλωσί τινα εἰς δισταγμὸν περὶ τῆς εἰλικρινείας μου· ἐὰν πονηρά τις πρόθεσις ἤθελεν ὑπολάβει, ὅτι ἐξ ἰδιοτελείας λέγω τοιαῦτα διαβλέπω, δὲν καταδέχομαι νὰ ἀποδείξω τὴν εἰλικρίνειάν μου. Εἰς τὰς τοιαύτας διαστροφὰς καὶ τὰς τοιαύτας συκοφαντίας ἀρκεῖ νὰ ἀντιτάξω περιφρόνησιν. Καὶ ἄλλοτε ὑβρίσθην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐγὼ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέπραττον μετ’ ἐμοῦ, ὅταν προσεπάθουν νὰ ἀποτρέψω ἢ νὰ σταματήσω τοὺς Κυβερνῶντας ἀπὸ τῆς ὀλισθηρᾶς κατωφερείας, εἰς ἣν περιήγαγον τότε ἑαυτούς. Ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ μίαν ἑσπέραν ὠνομάσθημεν ἱερόσυλοι, διότι προσεφύγομεν εἰς τὸ ἔσχατον μέτρον, ἵνα συντηρήσωμεν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οἱ θεσμοὶ μᾶς ἐπέβαλλον. Ἐνδέχεται παραπλησίας ὕβρεις νὰ ἀκούσωμεν καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην, διότι τοιαῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συνεβουλεύσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τοιαύτας δίδομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν παραινέσεις. Ἀλλὰ ὅσοι ἔχουσι νὰ ἐκπληρώσωσι καθήκοντα πρὸς τὴν Πολιτείαν, καὶ τοιαῦτα ἔχομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν ἡμεῖς, οἵτινες ἐξελέχθημεν μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν πρέπει νὰ δειλιῶσι πρὸ τῶν συκοφαντιῶν, οὐδὲ πρέπει νὰ ἀποτρέπωνται ἀπὸ τῶν καθηκόντων πρὸ τῶν ὕβρεων, ἃς ἤθελον ἐκτοξεύσει κατὰ τῶν προσώπων των. Καὶ τότε δὲν ἠκουόμεθα, καὶ τότε ἐπίμονος καὶ πείσμων πολιτεία ἀπέστεργε τὰς συμβουλὰς ἡμῶν καὶ ἐστιγμάτιζε τὰς γνώμας ἡμῶν. Ἀλλ’ ἀνέτειλεν ἡμέρα, καθ’ ἣν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξέφραζε τὴν ἐτυμηγορίαν του. Καὶ ἐὰν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκλήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς διερμηνεῖς τῆς ἐτυμηγορίας ἐκείνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκοπίασαν ἵνα καταστήσωσιν αὐτὴν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἀνώδυνον, ἂς μὴ ἀγανακτήσωσιν ὅσοι κρίνουσι τὴν 7 Ἀπριλίου ὡς ἡμέραν ἀποφράδα. Ἴσως ὀφείλουσι νὰ εὐγνωμονῶσι, διότι διετηρήθη ὁ ἀνταγωνισμὸς ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ νομίμου καὶ διότι συντηρητικὸν φρόνημα διηρμήνευσε τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν νόμων καὶ τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι διὰ τοιούτων νομοθετημάτων θέλουσιν ἀποφύγει μίαν ἄλλην 7 Ἀπριλίου, καὶ θέλουσιν ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τὰς ἐνοχλήσεις αὐτοῦ τοῦ ἀμαθοῦς Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ διδαχθῶσιν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ἀπόσχωσι τοιούτων πειραμάτων· διότι, ἐὰν ὁ ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ ρυθμίσῃ τὰς τύχας του ἤθελε παρασταθῆ καὶ αὖθις ἐκδηλῶν ἐπιμόνως καὶ εὐθαρσῶς τὴν σθεναρὰν θέλησίν του, ὁποίαν ἐξεδήλωσε κατὰ τὴν 7 Ἀπριλίου, τὰ μάλα ἀνησυχῶ, ἐὰν ἡ ἐφαρμογὴ τῆς τοιαύτης θελήσεώς του θέλῃ κατορθωθῆ νὰ εἶναι ἐπίσης ἀνώδυνος, οἷα ἦτο ἡ ἐφαρμογὴ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ τῆς 7 Ἀπριλίου. Ἡμεῖς, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐκπληροῦμεν πιστῶς τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, καθὼς ἡμεῖς διαγιγνώσκομεν τὸ καθῆκον τοῦτο, καὶ καθ’ ὅσον αἱ πνευματικαὶ καὶ σωματικαὶ δυνάμεις ἡμῶν μᾶς εὐκολύνουσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν συμβῇ, δὲν θέλομεν ἐλεγχθῆ ὑπό τινος, ὅτι ἀπεκρύψαμεν τὴν ἀλήθειαν, ἢ ὅτι δὲν ἐπράξαμεν ὅ,τι ἠδυνάμεθα καὶ ὠφείλαμεν νὰ πράξωμεν, διὰ νὰ προλάβωμεν πᾶν ὅ,τι κακὸν ἤθελε συμβῆ, καθ’ ἣν ἔχομεν γνώμην καὶ ἐκτίμησιν ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἐὰν ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἤθελεν ἀποκρούσει ἡμᾶς καὶ ἀπὸ τοῦ τελευταίου ἡμῶν χαρακώματος, ἐὰν ἤθελεν ἀποκρούσει καὶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀπαραδέκτου, ἣν προβάλλομεν, δὲν μένει πλέον τι εἰς ἡμᾶς νὰ πράξωμεν. Ἡ ἐξέτασις καὶ ἡ ἔρευνα τῶν διατάξεων τῶν νομοθετημάτων δὲν προσήκει εἰς Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις ἠτιάθη καὶ κατέκρινε τὰ νομοθετήματα ὡς ἀντισυνταγματικά. Ἑπομένως θέλομεν ἀπόσχει πάσης ἐρεύνης τῶν λεπτομερειῶν τῶν νομοσχεδίων. Θέλομεν παραμείνει, ἵνα συντελῶμεν εἰς τὴν ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς καὶ θέλομεν ἀφήσει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν νὰ ψηφίσῃ αὐτὰ ὅπως θέλει, εἴτε διστάζουσα, εἴτε σπεύδουσα, καθ’ ὃν τρόπον πολλάκις προβαίνει εἰς τὰς πράξεις της σπεύδουσα.

§118ΙΩ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τοὺς ὑπαινιγμοὺς τοὺς κατ’ ἐμοῦ τοῦ προλαλήσαντος, ἀπρεπεῖς καὶ ἀνάνδρους, ἁρμόζοντας δ’ εἰς αὐτὸν, ἀπαξιῶ ν’ ἀπαντήσω (θόρυβος). Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ περιφρονῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὡδήγησαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται σήμερον. Ἀφίνω δὲ τὸ κοινὸν νὰ κρίνῃ τὶς εἶναι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου αἱ δυνάμεις, εἴτε σωματικαί, εἴτε πνευματικαὶ ἐξησθένησαν, ἐκεῖνος ὅστις ἐξεπλήρωσεν ἀείποτε εὐόρκως, ὅπως ἐγὼ ἐκπληρῶ, αὐτὸ τὸ καθῆκον τοῦ ἀντιπροσώπου, ἢ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπεζήτησαν τὰ μὴ ἁρμόζοντα αὐτοῖς καὶ ὡδήγησαν, ἄνανδροι καὶ ἀνίκανοι ὄντες, τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν καταστροφὴν καὶ κατέστησαν τὴν Ἑλλάδα τὸ ἀντικείμενον τοῦ ἐμπαιγμοῦ τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας, ἀπειλοῦντες ὅτι θὰ πολεμήσωσι καὶ μὴ τολμῶντες οὔτε νὰ πολεμήσωσιν, οὔτε νὰ ὀπισθοδρομήσωσι (θόρυβος). Δὲν δύνασθε ἐπὶ τούτοις νὰ κατακρίνητε ἐμὲ, διότι σεῖς εἶσθε οἱ αἴτιοι τοῦ ἐμπαιγμοῦ, τοῦ ὀλέθρου· σεῖς περιεβλήθητε τὴν πολεμικὴν φενάκην, σεῖς μετήλθατε τὴν ἔνοπλον ἐπαιτείαν, σεῖς ἐλιποτακτήσατε κατὰ τὴν στιγμὴν τῶν ἔργων καὶ τοῦ κινδύνου, δείλαιοι! Ὅταν ἐπιτίθενται τόσον ἀδίκως κατ’ ἐμοῦ καὶ διὰ λόγων ἀναξίων, δὲν δύναμαι, ἐὰν ἔχω φιλοτιμίαν, ἢ νὰ ἐξεγείρωμαι, ὡς ἐξηγέρθην, καὶ νὰ ἀποδίδω εἰς αὐτοὺς τὰ ἴσα μετὰ τοῦ ὀφειλομένου τόκου. Ἀνῆλθον δ’ ἐκ δευτέρου τὸ βῆμα, ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου κατὰ τῶν ἐπανειλημμένων προτάσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ ἀναβολῆς τῶν μεταῤῥυθμιστικῶν νομοσχεδίων καὶ ὅπως ἐξηγήσω τὴν περὶ τοῦ πρακτέου γνώμην μου μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Ἀντετάχθην κατὰ τῶν περὶ ἀναβολῆς προτάσεων, διότι τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἢ κόπτονται ἢ καταπίπτουσι, καὶ ἀποβαίνει ἀδύνατον νὰ λυθῶσιν. Ἀφοῦ ἐτόλμησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ ὑποβάλῃ, ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ ὅπως ψηφισθῶσιν ἀμέσως, διότι οὕτω ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ψήφισις αὐτῶν. Τὸ ἐκκρεμὲς αὐτῶν ἠδύνατο νὰ μεταδώσῃ τὸν πυρετὸν ἀπὸ τοῦ περιβόλου τούτου εἰς τὸν Τόπον. Τὸ τετελεσμένον ἔχει τὴν ἀρετὴν τοῦ ἐπιβάλλεσθαι. Ὅταν δὲ τὰ πράγματα μένωσιν ἐκκρεμῆ καὶ ἀμφίβολα, τότε βαθμηδὸν ἐξεγείρονται τὰ πνεύματα ῥαδιουργούμενα καὶ ἐπέρχονται τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἄλλως προλαμβάνονται. Ἰδοὺ, κύριοι, διατὶ ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀντιταχθῶ καθ’ ὅλων τῶν προτάσεων τῆς ἀναβολῆς. Ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει προβῆ εἰς τὴν ἄμεσον διάλυσιν τῆς Βουλῆς, καθ’ ἃ ἐπαγγέλλεται, καὶ πέπεισμαι ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων θέλει τὰ μελετήσει ἐκ δευτέρου. Οὕτω ἐργάζονται οἱ ἄνδρες, οἱ κηδόμενοι τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου. Ἐὰν δὲ μελετῶσα αὐτὰ ἐκ δευτέρου πεισθῇ, ὅτι εἰσὶν ἐπιδεκτικὰ βελτιώσεως, τότε κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, ἢ ὅταν συνέλθωμεν, παρελθούσης τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, δέον ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν καὶ σκέψεων αὐτῆς, ὅπως τροποποιούμενα τὰ μεταῤῥυθμιστικὰ μέτρα αὐτῆς, ἀποβῶσι μᾶλλον σύμφωνα πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου, πρὸς τὸ δίκαιον, πρὸς τὰ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα. Ἰδοὺ δὲ διατὶ καὶ ἐπὶ τίνι ἐλπίδι ἐπέμεινα εἰς τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Νομίζω δὲ ὅτι ἀρκετὰ εἶπον, ὅπως δικαιολογήσω τὴν γνώμην μου ταύτην. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ τοιαῦτα ζητήματα, ὅταν ἅπαξ ἔρχωνται εἰς τὴν δημοσίαν συζήτησιν, ἢ λύονται ἀποτόμως ἢ ναυαγοῦσι. Καὶ πολλάκις τὸ ναυάγιον ἐπέρχεται κατόπιν δυστυχημάτων. Ἔπρεπε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἅπαξ τὰ εἰσήγαγεν, ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ καὶ ἐπιζητήσῃ μετὰ τόλμης τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν αὐτῶν, καὶ καλῶς ἔπραξεν ἀποκρούσασα ἁπάσας τὰς περὶ ἀναβολῆς προτάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὰ μισὰ μέτρα δὲν ἐπιτρέπονται, προκειμένου περὶ τοιούτων ἔργων. Ἰδοὺ ὁ λόγος, ἐπαναλαμβάνω, δι’ ὃν κατεψήφισα τῶν προτάσεων, καὶ πέποιθα καὶ νομίζω, ὅτι εἶνε ἔργον τιμίων ἀνδρῶν ὅ,τι λέγουσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ τὸ φυλάττωσι, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν θέλουσι προστρέξει οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, διότι πρέπει νὰ μελετηθῶσι καλῶς οἱ ψηφισθησόμενοι νόμοι, καὶ νὰ προπαρασκευασθῇ τὸ ἔδαφος πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Ἤθελεν εἶσθαι ἐπικίνδυνον νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις ἀμέσως εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νέων νόμων. Πρέπει νὰ ὑποβάλῃ κατὰ τὴν μέλλουσαν Σύνοδον τὰ νομοσχέδια τὰ σχετικά, τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τι τὸ ἐλαττωματικὸν, νὰ διορθωθῇ. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ, ἐπαναλαμβάνω, ὑπεστήριξα τὰ νομοσχέδια. Διὰ τὰς ἄλλας θεωρίας τὰς μεγάλας τοῦ προλαλήσαντος, τὰς ὁποίας οὔτε τὸ κοινὸν ἐννοεῖ, οὔτε αὐτὸς ὁ ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν ὁμιλῶ (θόρυβος).

§119ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποβάλω τὴν πρότασιν τοῦ ἀπαραδέκτου διὰ τὰ νομοσχέδια (θόρυβος).

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κηρύξατε περατωμένην τὴν συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. (θόρυβος).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ Τροιζηνίας, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια, ἀναιρεῖ τὸ κῦρος τῶν ἀποφάσεών της, διὰ ταῦτα θεωροῦσα ἑαυτὴν ἀναρμοδίαν διὰ τὴν ψήφισιν αὐτῶν, μεταβαίνει εἰς ἄλλο ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§123ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Παρητήθη· ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως ὅμως τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος προέκυψεν, ὅτι προτείνει πρότασιν, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἐγγράφως ἡ πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται τὸ ἀπαράδεκτον τῶν νομοσχεδίων. Ἡ Κυβέρνησις προτείνει τὴν διαίρεσιν αὐτῶν.

§125ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δηλαδὴ ἡμεῖς οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔχομεν νὰ διαιρεθῶσι τὰ ζητήματα καὶ νὰ γίνωσι τρεῖς ἀντὶ μιᾶς ψηφοφορίαι. Ἀλλ’ ὅ,τι παρατηρῶ, εἶναι ὅτι ἡ πρότασις διαιρέσεως τῶν ζητημάτων, προερχομένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἐξασθενεῖ τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτῆς. Διότι ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου ἰδίαν ψηφοφορίαν, παρίσταται οὕτω φοβουμένη μήπως ὑπάρχωσι βουλευταὶ, φίλοι αὐτῆς, μέλλοντες νὰ ψηφίσωσι τινὰ μὲν ὡς παραδεκτὰ καὶ νὰ καταψηφίσωσιν ἕτερα ὡς ἀπαράδεκτα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφοφορηθῇ συλλήβδην τὸ ἀπαράδεκτον καὶ τῶν τριῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιμένῃ εἰς τὴν διαίρεσιν, τότε ἡμεῖς οὐδεμίαν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἱκανὴ νὰ προστατεύσῃ τὸ ἴδιον αὐτῆς συμφέρον. Ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ τὰ νομοσχέδια ὡς ἀλληλένδετα, θεωρεῖ ὅτι ψηφίζονται ἐπιτυχέστερον χωριζόμενα, διότι οἱ ἐναντίοι τῶν ἄλλων νομοσχεδίων δὲν θὰ καταψηφίσωσι καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀσπάζονται τιθέμενον διακεκριμένως εἰς ψηφοφορίαν. Οὕτως ἀποδίδοντες τὴν ἐλευθερίαν εἰς ἕκαστον νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀσπάζεται, καὶ κατ’ ἐκείνων τὰ ὁποῖα δὲν ἀσπάζεται, νομίζω ὅτι θέλομεν ἐξασφαλίσει τὴν ἐπιτυχίαν καὶ τῶν τριῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω, θεωροῦμεν ἀλληλένδετα.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος περὶ ἀπαραδέκτου τοῦ πρώτου εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἀναγεγραμμένου νομοσχεδίου περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τοῦ διανυομένου χρόνου ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν ἐν ἀδείᾳ 5½ μηνῶν καὶ ἐν ὡρισμένῃ διαθεσιμότητι, ὡς ἀντισυνταγματικοῦ, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§128ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου (θόρυβος).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι περατωμένη. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 216· 91 εἶπον Ναί, 125 Ὄχι· ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀπαραδέκτου ἀπεῤῥίφθη. Θὰ ἐρωτήσω τώρα τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου τοῦ δευτέρου στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου.

§131Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀρκεῖ ἡ μία ψηφοφορία δι’ ἀμφότερα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω περὶ τοῦ τρίτου.

§133Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ ὥρα ἔχει παρέλθει καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν φίλων ἡμῶν καὶ τῆς ἄλλης πτέρυγος ἀπουσιάζουν, προτείνομεν ὅπως αἱ ἄλλαι ψηφοφορίαι γίνωσι δι’ ἀναστάσεως.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§135ΡΙΚΑΚΗΣ. Προκειμένου τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ ψηφισθῶσι δι’ ἀναστάσεως, θὰ εἴπω δύο λέξεις νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀριθμοῦ. Κατ’ ἀρχήν, προκειμένου περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, δὲν τὸ θεωρῶ ἀντικείμενον πρὸς τὸ Σύνταγμα. Ἐὰν ὑπάρχῃ διάταξίς τις, ἡ ὁποία ἀποβλέπει μετατροπὴν τοῦ κανονισμοῦ τοῦ πληθυσμοῦ, ἡ ὁποία δύναται νὰ συζητηθῇ σχετικῶς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, νομίζω ὅτι εἶναι τοιοῦτο τὸ ἀντικείμενον, ὥστε δὲν δύναται νὰ δώσῃ χώραν εἰς ἀπαράδεκτον. Δι’ αὐτὸ ὑπέβαλον τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναπτύξω.

§136ΑΠ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον ἀντισυνταγματικόν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν· θεωρῶ ὅμως αὐτὸ ἀπαράδεκτον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν τῶν νήσων Σπετσῶν καὶ Ὕδρας.

§137Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ τὰ τέσσαρα νομοσχέδια ἐγὼ θεωρῶ ἀντισυνταγματικὰ, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ψηφοφορήσω ὑπὲρ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως· ἐπειδὴ ὅμως προεκλήθη ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος περὶ ἀπαραδέκτου αὐτῶν ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως πρόκειται καὶ περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ἐγὼ ἐψηφοφόρησα ὑπὲρ τῆς προτάσεως, κατὰ τὴν πρὸ μικροῦ ψηφοφορίαν, καὶ θέλω ψηφοφορήσει καὶ κατὰ τὴν γενησομένην, πλὴν παρακαλῶ τὸν κ. Δηλιγιάννην νὰ μὴ ὑπολογίσῃ τὴν ψῆφόν μου ὡς ἐκφράζουσαν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτόν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ΧΜΗʹ νόμου, ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη τὸ ἀπαράδεκτον.

§139ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὸ τῆς περιφερείας.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ΧΜΗʹ νόμου ὡς πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον ψηφοφορίας πρωτόκολλον, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν κ. κ. Μεταξᾶ καὶ Τζανετάκη).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 216, καὶ 90 μὲν ἐξ αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ἀπαραδέκτου, 123 δὲ κατ’ αὐτοῦ καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον. Κατ’ ἀκολουθίαν τὸ ἀπαράδεκτον ἀπεῤῥίφθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς τρίτην συζήτησιν. Ὁμοίως εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΑΛΔʹ τῆς 22 Ἰουνίου 1882 περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν.

§143ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θέλω εἰπεῖ, κύριε Πρόεδρε, ἂν καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐδήλωσεν ἤδη ὅτι δὲν θέλει ὑποστηρίξει οὐδεμίαν τροπολογίαν· ἀλλ’ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι αἱ τροπολογίαι μου εἰσὶν ὀρθαί, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ προσοχήν. Δὲν ὡμίλησα καθ’ ὅλην τὴν μακρὰν συζήτησιν, καὶ ἤδη μὲ ὀλίγας λέξεις θέλω ἀναπτύξει τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον, διότι αἱ τροπολογίαι μου σκοπὸν ἔχουσι νὰ βελτιώσωσι τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, ἡ δὲ σύντομος συζήτησις, τὴν ὁποίαν θέλω κάμει, δὲν θέλει ἔχει οὐδεμίαν κομματικὴν χροιάν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, κύριε Πρόεδρε, ὡρίσθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 150, προκειμένου δὲ ἤδη νὰ προσδιορίσωμεν τὸν μέγιστον ὅρον, τὸν ὁποῖον τὸ Σύνταγμα ἀφῆκεν ἀόριστον, καὶ ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ κανονισθῇ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὀρθὸν εἶνε νὰ γίνῃ ὁ προσδιορισμὸς οὗτος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ, ὃν τὸ Σύνταγμα ῥητῶς μνημονεύει, καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον εἰς ὅλα τὰ Συνταγματικὰ Κράτη προσδιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Ὅταν κατὰ τὸ 1877 ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε σχέδιον ἐκλογικοῦ νόμου εἰς τὴν Βουλήν, ὥριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς 229, ἤτοι 209 ἐκ τῆς διαιρέσεως τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστου νομοῦ μὲ τὸν ἀριθμὸν 8,000, πλέον ἕνα ἀνὰ ἕκαστον νομόν, τὸ ὅλον 222, καὶ 7 ἐκ τῶν νήσων 229. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἄνευ λόγου προσδιώριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν οὕτως; ὄχι, κύριοι· οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἀνεπτύχθησαν ἐνταῦθα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν εἰς ἄλλα Κράτη, δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἐφαρμογὴν ἀπέναντι τοῦ κυρίου λόγου, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσε παρ’ ἡμῖν ἀνέκαθεν τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ὁ προορισμὸς τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν δὲν εἶνε νὰ περιορίζηται εἰς μόνας τὰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὀφείλουσι νὰ ἐργάζωνται ὑπὲρ ὅλου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὃν ἀντιπροσωπεύουσιν· ὥστε δὲν πρέπει νὰ παραβάλωμεν τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν μὲ τὴν Βουλὴν τοῦ Βελγίου, τῆς Σουηδίας καὶ ἄλλων μικρῶν Ἐπικρατειῶν. Ἐὰν λοιπὸν σήμερον λάβωμεν ὡς βάσιν τὸν πληθυσμὸν 11,000 κατοίκων δι’ ἕνα βουλευτήν, θέλομεν ἔχει κατὰ τὴν μέθοδον τοῦ νομοσχεδίου ἐν ὅλῳ βουλευτὰς 178· νομίζω δὲ οὕτω δὲν ἀντιστρατευόμεθα οὔτε εἰς τὸ πνεῦμα, οὔτε εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1864, συναντώμεθα δὲ μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος προσδιώρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν κατὰ τὸ 1877 εἰς 229. Ὁρίζω τὸν ἀριθμὸν τῶν νήσων εἰς 7, διότι νομίζω ὅτι καὶ ἐὰν ἠδυνάμεθα σήμερον νὰ μεταβάλωμεν τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων, δὲν ἦτο δίκαιον ἡμεῖς νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς τὰς νήσους ἐκείνας τὸ ἀνεγνωρισμένον προνόμιόν των· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι εἰς τοῦτο θέλει συναινέσει καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ θὰ παραδεχθῇ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸν ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1864 ὁριζόμενον ἀριθμόν. Συνεπείᾳ λοιπὸν τοῦ ὑπολογισμοῦ τούτου, ἀναβιβάζω τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς 185, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ συναινέσῃ εἰς τοῦτο. Δευτέρα τροπολογία εἶνε ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων, ἐφ’ οὗ πρέπει νὰ γίνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναλογισμός, ὃν παραδέχομαι, διότι κατ’ αὐτὸν τὰ κλάσματα δὲν ἀποῤῥίπτονται. Τὸν ἴδιον ἀναλογισμὸν παραδέχεται καὶ ὁ Ἰταλικὸς νόμος, ὅστις ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1879, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὄχι ἐπὶ τῶν καταλόγων τῶν ἐκλογέων ὡς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων ὅλα τὰ Συνταγματικὰ Κράτη ὑπολογίζουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, καὶ ἐὰν δὲν ἀπέφευγον νὰ καταχρασθῶ τῆς ὑπομονῆς σας, ἤθελον σᾶς ἀναγνώσει τὸν κατάλογον ὅλων τῶν Συνταγματικῶν Ἐπικρατειῶν, ἐξ οὗ θέλετε παρατηρήσει, ὅτι καθ’ ὅλους τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ὑπολογίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων. Οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, κύριε Πρόεδρε, ἔχουσιν ὅλα τὰ ἐλαττώματα, ἅτινα ἀνεπτύχθησαν ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἀνεσκευάσθησαν κατ’ ἐμὲ ἐπιτυχῶς ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν εἶνε ἀληθές, ὅτι τὰ κομματικὰ συμφέροντα εἶνε ἐγγύησις ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν καταλόγων· προκειμένου νὰ ἀποκτήσῃ μία ἐπαρχία ἕνα βουλευτὴν περισσότερον, τὰ συμφέροντα συναπαντῶνται, καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὴν ταυτότητα ἢ τὰ προσόντα τῶν προσώπων, ἡ διαφωνία αὕτη σιωπᾷ καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται ἡ Ἐπαρχία νὰ ἀποκτήσῃ ἕνα βουλευτὴν περισσότερον. Ἐκ συμφώνου λοιπὸν τὰ κόμματα θέλουσιν ἐργάζεσθαι εἰς τὴν νόθευσιν τῶν καταλόγων. Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ εἷς ἄλλος λόγος· ὑποθέτει τὸ νομοσχέδιον ὅτι πάντες οἱ συμπληρώσαντες τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των εἰσὶν ἐκλογεῖς. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, εἷς μεταγενέστερος νόμος μεταβάλῃ τὴν διάταξιν ταύτην καὶ προσδιορίσῃ ἄλλα προσόντα τῶν ἐκλογέων, ποῦ πλέον ἡ ἀκρίβεια καὶ ὁ ἀναλογισμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταλόγου; Καὶ ἔχω ἀφορμὴν νὰ φοβοῦμαι τοῦτο, διότι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε κατὰ τὸ 1877 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσημείονεν ἡλικίαν 23 ἐτῶν. Λοιπὸν αὔριον εἷς ἄλλος Ὑπουργὸς δύναται νὰ ὁρίσῃ τὰ 25 ἔτη, οὕτω δὲ δὲν ἔχομεν μίαν βάσιν ὡρισμένην καὶ ἀμετάβλητον, ὅπως παραδεχθῶμεν τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, οἵτινες προφανῶς ἀντίκεινται εἰς τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῶν ἐπαρχιῶν. Τρίτος λόγος, δι’ ὃν ὑποβάλλω τὰς τροπολογίας, εἶνε ὁ ἑξῆς· Ἀφοῦ παραδέχομαι τὸν ἀναλογισμὸν, ὡς τὸ νομοσχέδιον τὸν ἀναγράφει, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ζητήσω καὶ πλειοτέρας ἐγγυήσεις· ἀφοῦ δὲ ἡ ἐκλογικὴ διαδικασία, κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους ὑπάγεται εἰς τὰ Δικαστήρια, δηλαδὴ τὰ Δικαστήρια δικάζουσι τοὺς καταλόγους, ἐνεργοῦσι τὰς κληρώσεις, ὁ Ἄρειος Πάγος διορίζει τοὺς δικαστικοὺς ἀντιπροσώπους, φρονῶ ὅτι τὴν σπουδαιοτέραν ἐργασίαν, δηλαδὴ τὸν ἀναλογισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ Δικαστήρια. Ὁ Ἄρειος Πάγος δὲν δύναται ἀσφαλέστερον νὰ ἐνεργῇ δημοσίως τὰς κληρώσεις, ἃς οἱ Νομικοὶ σύμβουλοι θέλουσιν ἐνεργεῖ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν; Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἀντὶ τῶν Νομικῶν συμβούλων πρέπει ν’ ἀνατεθῇ ἡ τοιαύτη ἐργασία εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ὅστις πλειοτέρας ἀσφαλείας βεβαίως παρέχει. Αὐταὶ εἶνε αἱ τροπολογίαι, ἃς ὑποβάλλω καὶ τὰς ὁποίας, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν τὰς ἀποδέχεται, νὰ μὴ τὰς θέσητε εἰς ψηφοφορίαν.

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὰς παραδεχόμεθα. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§146ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§148ΑΧ. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἡ τροπολογία μου ἢ μᾶλλον ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν θὰ ζητήσω, δὲν θὰ ἀξιωθῇ ἀπαντήσεως· πρὸς τοῦτο ἀδιαφορῶ· φρονῶ ὅμως ὅτι ὑπάρχει μία φανερὰ ἀντισυνταγματικότης, τὴν ὁποίαν διόρθωσις τοῦ κειμένου τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ ἄρῃ. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς. Οὐδέποτε ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὅλου τῶν βουλευτῶν δύναται νὰ εἶναι ἐλάσσων τῶν 150. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξετε εἰς δύο λέξεις τοῦ ἄρθρου. Κατ’ αὐτὸ τὸ ἄρθρον ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν δὲν εἶναι ἀμετάβλητος· ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν κανονίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς προόδου τοῦ πληθυσμοῦ· ἐτέθη ὅμως ὡς ἐλάχιστον ὅριον ὁ ἀριθμὸς τῶν 150, κάτω τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμός. Ἄρα βάσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν εἶναι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 150, αὐξανομένου αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ, καθ’ ὅσον αὐξάνει ὁ πληθυσμός· ἀλλὰ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς εἰς 150. Ἡ ἔννοια τοῦ Συντάγματος εἶναι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν δὲν μένει ἀναλλοίωτος, ἐνταῦθα ὅμως ὁρίζεται ῥητῶς ὅτι εἶναι 150, ὅπερ εἶναι ἐντελῶς ἀντισυνταγματικὸν, διότι τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου δὲν λέγει, ὅτι θὰ αὐξάνῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἐκλογέων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἂν νομίζῃ ὅτι ὑπάρχει τι ὀρθὸν εἰς τὴν παρατήρησίν μου ταύτην, νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ τροποποιήσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος, ὅτι προοδεύει ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, καθ’ ὅσον προοδεύει ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων.

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν παρατηρεῖ ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶνε ἀναλλοίωτος, ἐνῷ κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας παραλλάσσει κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον παραλάσσει ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας. Ὁ ἀναλογισμὸς, τὸν ὁποῖον κανονίζει τὸ νομοσχέδιον, ἐγένετο τοιοῦτος, ὥστε εὐθὺς ὡς τὸ κλάσμα τοῦ πληθυσμοῦ ἐπαρχίας τινὸς ὑπερβῇ τὸ κλάσμα ἑτέρας ἐπαρχίας, ἥτις ἔλαβε πρόσθετον βουλευτὴν, ἡ ἐπαρχία ἐκείνη λαμβάνει ἀντὶ τῆς ἄλλης τὸν πρόσθετον βουλευτήν. Ἑπομένως ἐν ἑκάστῳ ἀναλογισμῷ θὰ ἐπέρχωνται ἀλλοιώσεις. Ἐνῷ δὲ ἐντελῶς παρακολουθεῖ τὸ Σύνταγμα ἡ διάταξις αὕτη, τὸ Σύνταγμα περιέχει καί τι ἀναλλοίωτον λόγῳ κατωτάτου ὅρου· τοῦτον τὸν ὅρον παραδέχεται ἀναλλοίωτον καὶ τὸ νομοσχέδιον, ὥστε καθ’ ὅλα εὑρισκόμεθα ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ Σύνταγμα.

§150ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν τεραστίαν δεξιότητα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω ὅτι ἀπέχει τῆς σοφῆς ἑρμηνείας. Λέγει ὅτι παραλλάσσει ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν· ἀλλὰ πῶς παραλλάσσει, ἀφοῦ θὰ ἦναι αἰωνία; Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν παραδέχεται ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις ποτέ.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1 καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τούτου ὑπάρχει τροπολογία πολλῶν βουλευτῶν· (ἀναγινώσκεται).

§153ΕΛ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΔΗΣ. Προκειμένου νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τῶν τριῶν ναυτικῶν νήσων, τὸ ὁποῖον σειρὰ ὅλη Ἐθνικῶν Συνελεύσεων κατὰ τοὺς χρόνους τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως ἀνεγνώρισαν, καὶ ἡ ἐν Ἀθήναις Αʹ. τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις διετήρησε καὶ προήγαγεν εἰς συνταγματικὸν δικαίωμα, ἐγώ, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ὕδρας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ καθῆκον ἔχω ἱερὸν νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τοῦ προταθέντος περιορισμοῦ. Ἐπιτακτική μοι ἐπεβάλλετο ἡ ὑποχρέωσις νὰ ἀναπτύξω πρὸ ὑμῶν τὴν ἱστορίαν τοῦ ἱεροῦ τούτου δικαιώματος τῶν τριῶν νήσων Ὕδρας, Σπετσῶν καὶ Ψαρῶν, καὶ νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν δικαιοῦται, δὲν πρέπει νὰ καταργήσῃ αὐτό. Ἐπειδὴ ὅμως βλέπω ὅτι ἡ ὥρα τῆς νυκτὸς προεχώρησε καὶ ἡ Βουλὴ ἀπέκαμεν ἐπὶ μακρὸν συζητοῦσα, ἀναγκάζομαι νὰ διαμαρτυρηθῶ ἁπλῶς ἐναντίον τοῦ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ νὰ δηλώσω ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἡ Ὕδρα, αἱ Σπέτσαι καὶ τὰ Ψαρὰ ἐπιφυλάσσονται κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης βουλευτικῆς Περιόδου νὰ κρούωσι τὰς πύλας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου καὶ νὰ ζητῶσι τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος τούτου.

§154ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Τῷ ὄντι, κύριοι, ὑπάρχουσι προνόμια τινὰ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ σεβασθῶμεν, ἀλλὰ τὰ προνόμια, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Ὕδρας, δὲν βλάπτονται.

§155ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΔΗΣ. Πῶς δὲν βλάπτονται.

§156ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Ἐγνώριζες νὰ ψηφίσῃς κατὰ τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος (ἱλαρότης). Εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, εἰς τὰς νήσους τὰς ναυτικὰς ὄχι· ἰδοὺ τὸ προνόμιον. Ἤδη, ἐνῷ πρόκειται νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, θὰ ἐλαττωθῇ καὶ τῶν νήσων τὸ προνόμιον, ἑπομένως ὑφίσταται ὁ ἀριθμὸς, δὲν σημαίνει τίποτε.

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας ἐζήτησεν ὅπως τὸ προνόμιον τῶν τριῶν νήσων διατηρηθῇ ἀκέραιον. Διατηρεῖται δὲ καθ’ ὅλα ἀκέραιον. Κατὰ τὸ Ψήφισμα, τὸ προνόμιον συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι ἀποτελεῖται ἰδία ἐκλογικὴ περιφέρεια δι’ ἑκατέραν νῆσον καὶ διὰ τὸν συνοικισμὸν τῶν Ψαρῶν. Κατὰ τὸ Ψήφισμα, ἡ Ὕδρα δὲν ἀποτελεῖ ἰδίαν περιφέρειαν μετὰ τῆς ἐπαρχίας εἰς ἣν ἀνήκει, ἀλλὰ χωριστὴν, ἐπίσης καὶ αἱ Σπέτσαι, οἱ δὲ Ψαριανοὶ οἱ συνοικισθέντες ἔχουσι προνομιακὸν δικαίωμα ἐκλογῆς βουλευτοῦ· τοῦτο εἶναι ἓν τῶν στοιχείων τοῦ προνομίου καὶ διατηρεῖται ἀκέραιον. Δεύτερον στοιχεῖον εἶναι ὅτι ἔχουσιν αἱ ἐπαρχίαι ἀναλόγως ἀντιπροσώπους περισσοτέρους τῶν ἄλλων περιφερειῶν· ἤδη ἀποφασίζουσα ἡ Βουλὴ νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ὡς πρὸς τὸ Κράτος ἐν γένει, θὰ ἐλαττώσῃ αὐτὸν καὶ ὡς πρὸς τὰς περιφερείας τὰς προνομιούχους ἐν τῷ αὐτῷ μέτρῳ. Εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας ἐλαττώνει τὸν ἀριθμὸν κατὰ 95 ἐπὶ 245. Ἡ ἀναλογία τῆς ἐλαττώσεως εἶναι ἀνωτέρα τοῦ τρίτου· ἡ ἐλάττωσις ἄρα τοῦ τρίτου ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ἐξ Ὕδρας βουλευτῶν εἶναι κατωτέρα τῆς ἐλαττώσεως, τὴν ὁποίαν φέρομεν εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας. Ποῦ ἡ ἀφαίρεσις προνομίου; Καὶ ὁ καταρτισμὸς τῆς περιφερείας μένει ὁ αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ πρότερον, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἐνῷ πρότερον ἡ περιφέρεια ἦτο προνομιακὴ ἀπέναντι τῆς μικρᾶς περιφερείας τῆς Ἐπαρχίας, ἤδη εἶνε προνομιακὴ ἀπέναντι τῆς μεγαλειτέρας περιφερείας τοῦ Νομοῦ, ἑπομένως ηὔξησεν ἡ σημασία τοῦ προνομίου, ὡς πρὸς τὴν μεγαλειτέραν ἀναλογίαν τοῦ ἀριθμοῦ· διετηρήθη ἐπίσης ἀκέραιον τὸ προνόμιον κατὰ μαθηματικὸν ὅρον. Πῶς ἄρα δύνασθε νὰ λέγητε, ὅτι κατηργήθη τὸ προνόμιον; Δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ζήτημα, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 τὸ προνόμιον δὲν ἀποτελεῖ Συνταγματικὴν διάταξιν· εἶναι διάταξις περιληφθεῖσα ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ, ἀλλ’ ἐνῷ περιέλαβε τὴν διάταξιν ταύτην, ἀναφέρει ὁ νόμος τὸ Ψήφισμα, διότι ἤθελε νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν διάταξιν ταύτην οὐχὶ μὲν ὡς Συνταγματικὴν, ἀλλ’ ὡς ἱεράν. Ἱερὰν διατηροῦμεν καὶ ἡμεῖς τὴν διάταξιν, καὶ ὡς βλέπετε, μεταῤῥυθμίζοντες τὸν ἐκλογικὸν νόμον ὡς πρὸς τὴν περιφέρειαν καὶ τὸν ἀριθμὸν, ἐφροντίσαμεν νὰ διατηρήσωμεν τὸ προνόμιον ἐν πάσῃ τῇ ἱερότητι, τὴν ὁποίαν ἐσεβάσθησαν οἱ πατέρες ἡμῶν καὶ τὴν ὁποίαν σεβόμεθα καὶ ἡμεῖς.

§158ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΔΗΣ. Οὐδόλως ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς τρέφει εὐγενῆ καὶ γενναῖα αἰσθήματα ὑπὲρ τῆς πατρίδος μου Ὕδρας καὶ τῶν δύο ἑτέρων ναυτικῶν νήσων, ἀναγνωρίζω δὲ ὅτι δὲν ἐλησμόνησε τὰς πατρικὰς αὑτοῦ παραδόσεις ὑπὲρ τῆς πατρίδος μου Ὕδρας, καὶ διὰ τοῦτο τὸν εὐχαριστῶ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ ἐκφράσω τὴν ἰδέαν μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἰσχυρίζονται ὅτι τὸ ἐν λόγῳ προνόμιον συνίσταται ἐν τῇ δόσει μείζονος ἀριθμοῦ βουλευτῶν, κατὰ τὸν κείμενον νόμον, ἢ αἱ λοιπαὶ τοῦ Κράτους Ἐπαρχίαι. Ἂν τοῦτο οὕτως ἔχῃ, δὲν βλέπω ποῦ ἔγκειται ὁ μείζων ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ὡς πρὸς τὴν Ὕδραν. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου, ὁ πληθυσμὸς τῶν ἐκλογέων τῆς Ὕδρας ἀνέρχεται εἰς 4752 ἐκλογεῖς. Ἂν δὲ εἰς τούτους προσθέσωμεν καὶ ἑτέρους 800 περίπου ἐκλογεῖς, συμπληρώσαντας ἀπὸ τοῦ ἔτους 1879 μέχρι τοῦ 1886 τὸ εἰκοστὸν πρῶτον τῆς ἡλικίας των ἔτος, μὴ ἐγγραφέντας ὅμως παρὰ τοῦ Δημάρχου, διὰ τὴν κακὴν κατ’ ἐμὲ ἐφαρμογὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ὁ ὅλος ἐκλογικὸς πληθυσμὸς ἀνέρχεται εἰς πέντε καὶ πλέον χιλιάδας. Ὥστε ἡ Ὕδρα ἔχει σήμερον δύο ἐκλογικὰς μονάδας ἢ τουλάχιστον μίαν καὶ τὰ δύο τρίτα κλασματικῆς μονάδος, ἤτοι ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ δίδῃ δύο βουλευτάς. Δὲν βλέπω λοιπὸν ποῦ ὑπάρχει τὸ προνόμιον.

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἐκλογεῖς νὰ ἦναι πέντε χιλιάδες. Πόσας ψήφους ἐλάβετε;

§160ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΔΗΣ. Ἐκ τῆς στατιστικῆς τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος τοῦ 1879 καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ τῆς Ὕδρας καταλόγου τοῦ 1878 ἐξάγεται ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τῆς Ὕδρας ἀνήρχετο, ὡς εἶπον, εἰς 4752. Ἐκ τούτων, προκειμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ περὶ στρατολογίας νόμος, διεγράφησαν, ὡς μὴ ὄντες ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ μητρῴῳ τῶν ἀῤῥένων, περὶ τοὺς 1300. Ἂν δὲ προσθέσωμεν τούτους καὶ τοὺς ὡς ἀνωτέρω εἶπον, ἑτέρους 800 νέους, τοὺς μήπω ἐγγραφέντας, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 3429 τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου τοῦ τρέχοντος ἔτους, θέλομεν ἔχει ἀριθμὸν μείζονα τῶν 5500. Οἱ μὴ ἐγγεγραμμένοι δύνανται κατὰ πᾶν ἔτος νὰ ἐγραφῶσι, καθὼς καὶ οἱ διαγραφέντες. Προκειμένου ὅμως νὰ ἐξευρεθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, ὑπολογίζονται καὶ οὗτοι.

§161ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων τῆς Ὕδρας;

§162ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΔΗΣ. 13000 περίπου· ἀλλὰ οἱ Ὑδραῖοι ὑπερτεροῦσι τὰς 30,000. Καίτοι δὲ ὄντες διεσκορπισμένοι εἰς τὰ τέσσαρα τῆς γῆς ἄκρα, ἕνεκα γνωστῶν λόγων, διατηροῦσι πολλοὶ τούτων τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμά των ἐν Ὕδρᾳ. Ὥστε οὐδόλως παράδοξον ἂν καὶ πλειοτέρους τούτων ἐκλογεῖς δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Ὕδρα.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπεκτάσεως τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, κατὰ τὰ τέσσαρα αὐτοῦ ἄρθρα καὶ κατὰ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§165ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παραστῇ ἀνάγκη ὅπως ἀποδημήσῃ ὁ Βασιλεὺς, τῇ συμβουλῇ τῶν ἰατρῶν, χάριν χρήσεως τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων, ὑποβάλλω διὰ τὴν περίστασιν ταύτην ὀμοσχέδιον περὶ διαχειρίσεως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐν ἐνδεχομένῃ ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως. (Ὅρα Παράρτημα).

§166ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§167ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μοὶ ἀπαντήσωσιν ἀπόψε ἢ αὔριον ἂν τὰ ἔξοδα τῆς ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως πληρώνωνται ἐκ τοῦ Δημοσίου.

§168ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πληρόνονται ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου ταμείου τοῦ Βασιλέως. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑπηρεσίας διδακτόρων τῆς ἰατρικῆς καὶ πτυχιούχων φαρμακοποιῶν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως (χειροκροτήματα ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις). Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 1½ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.