1886.06.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

Τῆς 4 Ἰουνίου 1886.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§2ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§3ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὰ ὑποβληθέντα ἔγγραφα εἶναι ἀκριβῶς ὅσα εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Λέγω ὅτι ὅσα εἶναι ἐπιτετραμμένον, διότι γινώσκει βεβαίως ὁ ἐπερωτήσας βουλευτὴς, ὅτι ὑπάρχουσιν ἔγγραφα ἐμπιστευτικὰ, τὰ ὁποῖα ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται νὰ κοινοποιηθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, δύναται νὰ σχηματίσῃ οἱανδήποτε γνώμην θέλει ὁ κύριος βουλευτὴς περὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἀπέναντι οὐδενὸς ἔλαβεν ὑποχρέωσιν.

§4ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§5Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον καθὼς καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Προκειμένου περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν ὡρῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὁ κύριος Πρόεδρος κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς μᾶς εἰδοποίησεν, ὅτι ἀπὸ τῆς 3 ὥρας πρέπει νὰ παρευρισκώμεθα ἐνταῦθα. Ἐγὼ συνεπῶς καὶ συμφώνως μὲ τὴν πρόσκλησιν ταύτην παρευρίσκομαι τακτικῶς. Ἐν τούτοις ἔρχεται ἡ 5 ὥρα καὶ εὑρισκόμεθα μόλις εἰς ἀπαρτίαν, τὰ δὲ πρακτικὰ ἤδη μόνον ἀνεγνώσθησαν. Ἐν τούτοις ἀπὸ 2 ὡρῶν καθήμενος ἐνταῦθα ἐκουράσθην, ὅπως ἄλλοτε ἐκουράζετο καὶ ὁ φίλος μου κύριος Λομβάρδος καὶ μοὶ παρεπονεῖτο. Ἤδη θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις· ἐγὼ θὰ ἐξακολουθήσω παριστάμενος ἐνταῦθα, καὶ ἂν κρίνω ἀναγκαῖον, θὰ λάβω τὴν τιμὴν καὶ νὰ ὁμιλήσω· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει, ἐν σωματικῇ ἀδυναμίᾳ διατελῶν, νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραμείνω ἐνταῦθα μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μένουν ἕως τότε καὶ κατὰ τὴν 11 ζητοῦσι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀκόμη ἡ συνεδρίασις, δὲν εὑρίσκονται τὴν 3 ὥραν ἐνταῦθα· ὥστε νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ κάμω δι’ αὐτοὺς τὸ παράπονόν μου τοῦτο.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε, κύριε Ῥικάκη, ὅτι εἶναι ἀκατόρθωτον νὰ προσέρχωνται οἱ κύριοι βουλευταὶ ἀπὸ τῆς 3. Ὅταν δὲ τὸ Σῶμα ἐπιθυμῇ νὰ παραταθῇ ἡ συνεδρίασις, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ διαλύσω αὐτήν.

§7ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν προχθεσινὴν ἐπερώτησίν μου τὴν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβληθεῖσαν, ἔμαθον μετ’ εὐχαριστήσεως, ἐὰν ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν ἔχω εἶναι ἀληθὴς, ὅτι οἱ ἀτυχεῖς ἐκεῖνοι ἄνθρωποι, οἱ ἐπὶ ἕνδεκα μῆνας κρατηθέντες εἰς τὰς φυλακὰς, ἀπελύθησαν διὰ βουλεύματος τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Σπάρτῃ Πλημμελειοδικῶν. Ἐὰν ἐπαληθεύσῃ τὸ γεγονὸς τοῦτο, εἶναι μία ἔτι ἀπόδειξις ὑποστηρίζουσα τὸ βάσιμον τῶν λόγων τῆς ἐπερωτήσεώς μου, παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Εἰσαγγελίαν τῶν ἐν Σπάρτῃ Πλημμελειοδικῶν τὴν δικογραφίαν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι φρονῶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη διὰ νὰ γίνῃ γνωστὸν τίνι τρόπῳ διαχειρίζεται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη καὶ πῶς ἐκτιμᾶται ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τοῦ πολίτου. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν προϊσταμένων τῶν ἐνταῦθα Δικαστικῶν Στρατολογικῶν Γραφείων εἰς τὴν ταχεῖαν διεξαγωγὴν τῶν εἰς αὐτοὺς ἀνατεθειμένων ὑποθέσεων πρὸς ἀποφυγὴν δικαίων παραπόνων. Τὸ ἐν Σπάρτῃ τάγμα προεφυλάκισε πρὸ μηνῶν στρατιώτην ἕνεκα λιποταξίας του, τὰ δὲ ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ παρέπεμψεν αὐτὸν εἰς δίκην ἀπὸ τῆς 14 π. μηνός. Ἐν τούτοις ὁ παραπεμφθεὶς κρατεῖται προφυλακισμένος, τὰ δὲ σχετικὰ αὐτοῦ ἔγγραφα δὲν εὑρίσκονται. Ἕτερος στρατιώτης, κρατούμενος πρὸ πολλοῦ εἰς τὰς ἐνταῦθα φυλακὰς δι’ ὁμοίαν πρᾶξιν, παρεπέμφθη νὰ δικασθῇ ἐρήμην, ζητήσας δὲ νὰ προσαχθῇ εἰς τὸν Γραμματέα τοῦ Στρατοδικείου ὅπως δηλώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν του ἵνα δικασθῇ κατ’ ἀντιμωλίαν, ἀντὶ νὰ προσαχθῇ ἐκεῖ, μετεφέρθη εἰς τὰς ἐν Ναυπλίῳ φυλακάς· ἄλλαι δὲ ὑποθέσεις μεταγενέστεραι τούτων φαίνονται προτετιμημέναι.

§8ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅλα αὐτὰ θὰ τὰ θεραπεύσῃ ἡ εὐρεῖα περιφέρεια.

§9ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω τὶ φρονεῖτε ὑμεῖς περὶ τῆς εὐρείας περιφερείας καὶ τίνα τὰ πρὸς θεραπείαν φάρμακα. Νομίζω ὅμως ὅτι εἰς τὴν θέσιν ταύτην μᾶς περιήγαγεν ἡ παρελθοῦσα Διοίκησις, προϊὸν τῆς ὁποίας εἶναι τὰ ἀνωτέρω. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ περισσότεραν προσοχὴν εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, ὅπως ἐκλείψωσι δίκαια παράπονα τῶν ἀδικουμένων στρατιωτῶν, εἰς οὓς ὀφείλεται καλλιτέρα συμπεριφορά. Ἑτέρα δὲ ἀπόδειξις τῆς ἐπικρατούσης ἀταξίας εἶναι, ὅτι πλεῖστοι στρατιῶται, δικαιούμενοι ν’ ἀπολυθῶσι πρὸ πολλοῦ, κρατοῦνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, διότι δὲν εἶναι γνωστὸν πότε κατετάχθησαν, οὐδαμοῦ δὲ εὑρίσκονται σχετικὰ περὶ τῆς κατατάξεως αὐτῶν ἔγγραφα.

§10ΦΩΤΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§11Δ. ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τζουμέρκων κ. Κοττίκας εἶχεν ὑποβάλει πρό τινων ἡμερῶν παράπονον ὅτι συμβάσης ἀξιοποίνου τινὸς πράξεως ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Πρωτοδικείου Λευκάδος, δὲν εἶχεν ἐπιληφθῆ τῆς καταδιώξεως τοῦ ἐγκλήματος ἡ ἁρμοδία Ἀρχή. Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον προχθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἀπεδείχθη ὅτι τὸ παράπονον ἦτο ἀβάσιμον, διότι ἡ ἁρμοδία Ἀρχὴ εἶχεν ἐπιληφθῆ τῆς ὑποθέσεως καὶ πολλὰς ἡμέρας πρὸ τῆς ἐπερωτήσεως εἶχον συλληφθῆ οἱ ἔνοχοι. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κυνουρίας προχθὲς ὑπέβαλε τὴν μακρὰν ἐκείνην ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ βεβαίως ἐνθυμεῖται. Ἐζήτησα ἀμέσως πληροφορίας περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐπερώτησις ἐκείνη, ἔλαβον δὲ σήμερον ταύτας διὰ τηλεγραφήματος τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Σπάρτῃ Πρωτοδικῶν, τὸ ὁποῖον θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἀναγνώσω ἐνταῦθα πρὸς φωτισμὸν καὶ τοῦ κ. βουλευτοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία δικαίως εἶχε συγκινηθῆ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς διατυπώσεως τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης. Τὸ τηλεγράφημα ἔχει οὕτω· «Ὑπόδικοι, περὶ ὧν ἐπερώτησις βουλευτοῦ Κατσικοπούλου, Χρ. Κατόπης, Γεώργ. Τσοβάνης καὶ Μιχ. Βουρβουριώτης δὲν κρατοῦνται φυλακάς, καθὸ ἀπολυθέντες αὐτῶν 9 Μαΐου ἐ. ἔτους συνεπείᾳ ὑπ’ ἀριθ. 331 βουλεύματος ἐνταῦθα Πλημμελειοδικῶν. Ἐκ τούτων δύο πρῶτοι προφυλακίσθησαν 24 Αὐγούστου π. ἔ. ὅτε διηύθυνεν Εἰσαγγελειάν ἀντεισαγγελεὺς Παλαμᾶς ὑπὸ ἀνακριτοῦ Πολιτοπούλου, καὶ τρίτος 12 Φεβρουαρίου ἐ. ἔτους. Κατηγοροῦνται οὗτοι, ὅτι ἐφόνευσαν κρεοπώλην τινὰ καὶ ἀφῄρεσαν ἅτινα οὗτος ἔφερε χρήματα. Τούτου γνωσθέντος, Εἰρηνοδίκης Βρασιῶν ἐπελήφθη ἀνακρίσεων καὶ συνέλαβεν ὡς δράστας ἀνωτέρω κατηγορουμένους, ἐξ ὧν τρίτος ἀπέδρα. Ἐξ ἀνακρίσεως προέκυψεν ὅτι παθὼν διενυκτέρευσεν οἰκίαν κατηγορουμένων καὶ ἐπιοῦσαν ἐγένετο ἄφαντος. Διαρκούσης ἀνακρίσεως, ἥτις ἔδει ἐξετᾶσαι διάφορα περιστατικὰ καὶ διαφόρους μάρτυρας ὑπερασπίσεως καὶ κατηγορίας κατοικοῦντας διάφορα μέρη ἀπώτατα, κατηγορούμενοι ἰσχυρίσθησαν, ὅτι παθὼν ζῇ εὑρισκόμενος Πῦργον Ἠλείας. Ἀμέσως ἐζητήθη περὶ τούτου πληροφορία, πλὴν ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ ἐκεῖσε εὑρισκόμενος ἦτο ζωοέμπορος ἐκ Πειραιῶς καὶ ὄχι παθών. Ἀκολούθως ἀδελφὸς κατηγορουμένου ἐξετασθεὶς ὑπὸ ἐνταῦθα ἀνακριτοῦ, ἰσχυρίσθη, ὅτι παθὼν εὑρίσκεται εἰς Μανωλάδαν καὶ ὅτι αἰτήσει του συνέλαβεν αὐτὸν Δήμαρχος Βουπρασίων, πλὴν τοῦτο δὲν ἀπεδείχθη ἀληθές. Περατωθείσης ἀνακρίσεως, ὑπέβαλον δικογραφίαν Συμβούλιον 6 Μαΐου, ὅπερ ἐξέδοτο μνησθὲν βούλευμα παῦον πρὸς καιρὸν περαιτέρω καταδίωξιν, θεωρῆσαν μὴ ἐπαρκεῖς ὑπαρχούσας κατ’ αὐτῶν ἐνδείξεις. Σχετικῶς δὲ μὲ μνησθεῖσαν ἐπερώτησιν εἰρημένου βουλευτοῦ λαμβάνω τιμὴν πληροφορῆσαι Ὑπουργεῖον, ὅτι εἰς ἐνταῦθα φυλακὰς δύο μόνον διατελοῦσιν ἀνάκρισιν ὑπόδικοι προφυλακισθέντες ἀρτίως, καθ’ ὅλων τῶν λοιπῶν ὑποδίκων ἐξεδόθησαν σχετικὰ βουλεύματα». Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο κατατίθεται εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§12Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ, ὡς γινώσκετε, νομοσχέδιον ὑποβαλλόμενον εἰς τὴν Βουλὴν τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς βουλευτὰς καὶ ἐγγράφεται ἐν τῇ ἡμερισίᾳ διατάξει, ἂν δὲ ἡ Βουλὴ θελήσῃ ἢ πρὸ τῆς συζητήσεως ἢ μετ’ αὐτὴν παραπέμπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὁ κ. Πρόεδρος δὲν πιστεύω ἐκ προθέσεως, ἀλλ’ ἴσως διότι εἶναι πρωτόπειρος δὲν ἐφήρμοσε τὴν διάταξιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω περὶ ἀπαγορεύσεως εἰς τοὺς βουλευτὰς δικηγόρους τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των. Δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ δυνηθῇ ἡ πρότασίς μου αὐτὴ νὰ συζητηθῇ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Θὰ φροντίσωμεν νὰ ἐγγραφῇ καὶ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§14Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς ἐξέθηκα πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μου περὶ τῶν αἰτίων τῆς δυσπραγίας καὶ κακοδαιμονίας τῆς Χώρας, καὶ ἔφθασα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τότε μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία, ὅταν ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ ἐκπληρώσῃ προσηκόντως καὶ εὐσυνειδήτως τὰ ἴδια ἑαυτῆς δικαιώματα καὶ καθήκοντα, καὶ νὰ ἀποκρούσῃ πᾶσαν εἰς αὐτὰ ἀνάμιξιν τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποδέχεται τὴν ἰδέαν ταύτην, διότι ἐπιμένει βαδίζουσα ἐπὶ τῆς πρὸ τόσων χρόνων πεπατημένης ὁδοῦ. Ἐπιζητεῖ δὲ τὴν ἄρσιν τῶν αἰτιῶν καὶ τῶν ἀφορμῶν, αἵτινες προκαλοῦσι τὴν ἐπέμβασιν τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἐπερχομένην, ὡς λέγει, ἀνύψωσιν τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ τῆς θεραπείας τῶν τοπικῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων εἰς τὴν ἐπιμέλειαν καὶ προστασίαν τῶν μεγάλων ἐθνικῶν συμφερόντων. Τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐπιδιώκει κυρίως διὰ δύο νομοσχεδίων, διὰ τοῦ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, καὶ διὰ τοῦ περὶ εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἐπιβάλλεται λοιπόν, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ ἐπιμελῶς, καὶ νὰ ἐκτιμήσῃ ἐμβριθῶς τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν γενικῶν ἀρχῶν, καὶ ἰδίως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν πρακτικῶν ἀποτελεσμάτων. Ἐὰν ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης ἤθελε προκύψει, ὅτι βάσιμοι εἶναι τῆς Κυβερνήσεως αἱ προσδοκίαι, οὐδεὶς βεβαίως προσωπικὸς λόγος, οὐδὲν ἀτομικὸν συμφέρον πρέπει νὰ ἀποτρέψῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων. Ποία εἶναι, κύριοι, ἡ σημασία τῶν μικρῶν τούτων ἀτομικῶν συμφερόντων ἀπέναντι τοῦ μεγάλου συμφέροντος τῆς εὐημερίας τῆς Πολιτείας; Καὶ τὶς ἀφ’ ἑτέρου δύναται νὰ ἔχῃ τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ συμφέροντα ταῦτα εἶναι ἐντελῶς ἐξησφαλισμένα ὑπὸ τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα, ἢ θέλουσιν ἀφεύκτως διακινδυνεύσει ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ εἰσαγόμενον διὰ τῶν νομοσχεδίων; Ἐὰν ὅμως τοὐναντίον ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης ἤθελε προκύψει, ὅτι οὐδὲν ἀγαθὸν, οὐδὲν ἀπολύτως εὐάρεστον ἀποτέλεσμα εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων, τότε νομίζω, ὅτι καθῆκον καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ μὴ ἐπιμένῃ ἐπὶ πλέον προκαλοῦσα, ἐν οὕτω κρισίμοις καιροῖς, τὴν ἀναστάτωσιν καὶ τὸν σάλον εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἡ ἔρευνα, κύριοι, αὕτη ἐγένετο ἤδη ἐν πλάτει καὶ ἐν ἀκριβείᾳ· ἐγὼ θέλω περιορισθῆ μόνον νὰ ἀνακεφαλαιώσω ἐν συνόψει τὰ σπουδαιότερα αὐτῆς στοιχεῖα, ἵνα ὑποβοηθήσω μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις τὴν μόρφωσιν τῆς ὁριστικῆς ἐτυμηγορίας τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀρχίζω ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ὁ ἐπαρκὴς καταρτισμὸς τῶν Κοινοβουλευτικῶν Σωμάτων ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῶν εἶναι βεβαίως ζήτημα δυσχερὲς, ἐξαρτώμενον οὐχὶ μόνον ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης Πολιτείας. Πλεῖστοι ἄλλοι λόγοι καὶ περιστάσεις δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ποικίλη παρίσταται ἡ λύσις αὕτη ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν Πολιτευμάτων. Ἀναντιῤῥήτως καὶ ὁ μικρὸς καὶ ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου δύναται νὰ ἔχῃ τὰ προτερήματα αὑτοῦ καὶ τὰς ἐλλείψεις· ὁ μικρὸς ἀριθμὸς συντελεῖ βεβαίως εἰς εὐχερεστέραν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων τοῦ Κοινοβουλίου· ὁ μέγας ἀριθμὸς ἐξασφαλίζει μᾶλλον ἀνεξάρτητον τὴν διεξαγωγὴν αὐτῶν. Ὁ μικρὸς ἀριθμὸς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ μείζονα περίσκεψιν περὶ τὴν ἐκλογήν, ἀλλ’ ὁ μέγας ἀριθμὸς ἐξασφαλίζει τὴν εἰς τὸ Κοινοβούλιον εἴσοδον ὅλων τῶν ἐξόχων ἀνδρῶν τῆς Πολιτείας. Ὁ μικρὸς ἀριθμὸς δύναται νὰ παρεκτραπῇ εἰς τυραννικὴν ὀλιγαρχίαν, ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας ἀριθμὸς δύναται νὰ ἐκπέσῃ εἰς ἀληθῆ ὀχλοκρατίαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι αἱ περιστάσεις καὶ αἱ παραδόσεις ἑκάστης Πολιτείας εἶναι αἱ ὁριστικῶς κανονίζουσαι τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὁ μικρὸς ἀριθμὸς προσιδιάζει μᾶλλον εἰς ἀριστοκρατικὰς κοινωνίας καὶ ὀλιγαρχικὰς ἰδέας, ὁ μέγας ἀριθμὸς ἐμπρέπει μᾶλλον εἰς φιλελευθέρας ἰδέας καὶ δημοκρατικὰ ἤθη. Καὶ ἡ ὕπαρξις ἑνὸς ἢ πλειόνων Κοινοβουλευτικῶν Σωμάτων ἔχει σπουδαίαν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν ἑκάστου. Ἐπὶ τῇ βάσει πάντων τούτων ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τοῦ 1862 ὥρισε τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς 150, καὶ τὸν ὥρισεν εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐλάσσων ἦτο καὶ ὁ πληθυσμὸς καὶ ἡ ἔκτασις τῆς Ἐπικρατείας, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἀποδεκτὴ εἶχε γίνει ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὅπερ τοσοῦτον οὐσιωδῶς διευκολύνει τὰ νομοθετικὰ ἔργα τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ ἀριθμὸς ἐπηύξησε βαθμηδὸν κατόπιν, καὶ τοιουτοτρόπως ἀπεδόθη εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ὡρισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν. Καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο θεωρεῖται ὑπὸ τῶν ἐπαρχιῶν ὡς πολύτιμον τιμητικὸν δικαίωμα. Τοιαύτη δὲ εἶναι καὶ ἡ γνώμη τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου, διότι ἠκούσατε, ὅτι λόγῳ τιμῆς καὶ εὐγνωμοσύνης ἀπενεμήθη δικαίωμα ἐκλογῆς πλειόνων βουλευτῶν εἰς τὰς ναυτικὰς ἡμῶν νήσους. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ δικαιώματος τούτου ἐκανονίσθησαν αἱ πολιτικαὶ καὶ αἱ κομματικαὶ σχέσεις ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἐλάττωσις τοῦ δικαιώματος τούτου οὐ μόνον δυσαρέστους ἐντυπώσεις θέλει παραγάγει, ἀλλὰ καὶ διατάραξιν τῶν πολιτικῶν σχέσεων ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ θέλει προκαλέσει. Ἕνεκα τούτων φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἰδιαίτεροι λόγοι κοινῆς ὠφελείας ἵνα δικαιολογηθῇ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐπαρχιῶν ὁ περιορισμὸς τῶν δικαιωμάτων τούτων. Ὑπάρχει ἆρά γε ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοιαύτη τις περίστασις, ὑπεβλήθη κἄν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς λόγος, δυνάμενος νὰ δικαιολογήσῃ ἀποχρώντως τὴν ἐλάττωσιν ταύτην; Ἤκουσα τοὺς ἀγορεύσαντας, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς ἐντύπους αὐτῶν ἀγορεύσεις, ἐρευνῶ ταύτας μετὰ προσοχῆς, ἀλλὰ πιστεύσατέ με, οὐδένα εὑρίσκω λόγον δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ τὸν πειρασμὸν τοῦτον. Τί εἶπε πρὸς ἡμᾶς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν θέλει χαλαρώσει τοὺς προσωπικοὺς δεσμοὺς, τοὺς συνδέοντας τὸν ἐκλογέα μετὰ τοῦ ἐκλεξίμου. Φρονῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λέγων προσωπικοὺς δεσμοὺς, δὲν ἐνόησεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γεννῶνται ἐκ τῆς ἀμοιβαίας ἐκτιμήσεως καὶ ἐμπιστοσύνης, διότι τοιοῦτοι δεσμοὶ χρήζουσιν ὑποστηρίξεως καὶ οὐχὶ χαλαρώσεως, διότι οἱ τοιοῦτοι δεσμοὶ ἀνυψοῦσι τὴν ἔννοιαν τῆς ἐκλογῆς καὶ προφυλάττουσιν αὐτὴν ἀπὸ πάσης παραπλανήσεως καὶ ἀπάτης. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν εἶναι μόνον ἡ ἱκανότης τοῦ Βουλευτοῦ, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κανονίσῃ τοὺς ψήφους τῶν ἐκλογέων, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἡ ἀρετὴ καὶ τὸ φρόνημα καὶ ὁ χαρακτὴρ αὐτῶν, περὶ πάντων δὲ τούτων μόναι προσωπικαὶ σχέσεις δύνανται νὰ γεννήσωσιν ἀσφαλῆ πεποίθησιν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ ἐκλογέως, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴ ἡ ἀνάγκη τῆς προσωπικῆς ἐκτιμήσεως εἶναι ὁ κυριώτερος λόγος, ἐφ’ οὗ στηρίζουσιν ἐν Γαλλίᾳ τὸ σύστημα τῆς ἰδιαιτέρας ἑνὸς ἑκάστου τῶν Βουλευτῶν ἐκλογῆς. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὴν ἔκφρασιν τῶν προσωπικῶν δεσμῶν, ἐννοεῖ τοὺς δεσμοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἰδιοτελείας, ἐννοεῖ τὴν ἰδιοτελῆ πίεσιν, τὴν ἐνασκουμένην ὑπὸ τοῦ ἐκλογέως ἐπὶ τοῦ Βουλευτοῦ λόγῳ ἐκλογικῆς συνδρομῆς, παρασχεθείσης ἢ μελλούσης νὰ χορηγηθῇ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς πάντας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῆς πιέσεως ταύτης, ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ Βουλευτῶν; Ναὶ ἀπαντᾷ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος, καὶ ἰδοὺ, κύριοι, τὸ ἀξίωμα, ἐφ’ οὗ στηρίζει τὴν γνώμην του ταύτην· (ἀναγινώσκει). «Ὅσον πλειότεροι Βουλευταὶ, τόσον ἡ ἐξάρτησις αὐτῶν ἀπὸ τῶν ἐκλογέων μεγαλειτέρα· ὅσον ἡ ἀναλογία τῶν ἐκλογέων πρὸς τοὺς Βουλευτὰς εἶναι μεγαλειτέρα, τόσον χαλαροῦται ἡ προσωπικὴ ἐξάρτησις τοῦ ἐκλεγομένου ἀπὸ τῶν ἐκλογέων του». Ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ ὅτι ζητήματα, οἷον τὸ προκείμενον, δὲν δύνανται νὰ λυθῶσιν ὀρθῶς ἐπὶ τῇ βάσει ἀφῃρημένων καὶ ἀμφιβόλου ἐννοίας ἀξιωμάτων, ἀλλὰ διὰ τῆς ὀρθῆς ἐκτιμήσεως τῶν πραγματικῶν γεγονότων. Ὑπάρχουσιν ἐν ἑκάστῃ Ἐπαρχίᾳ συμφέροντα καὶ ἀξιώσεις, ἐπιζητοῦσαι τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῶν διὰ τῆς βουλευτικῆς ὑποστηρίξεως καὶ προστασίας. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, θὰ ἐλαττωθῶσιν ἆρά γε αἱ ἀξιώσεις αὗται, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἠλαττώθη; βεβαίως ὄχι. Ἅπαντες οἱ ἔχοντες τοιαύτας ἀξιώσεις θὰ ἐπιζητήσωσι τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν διὰ τῶν Βουλευτῶν, εἴτε πολλοὶ, εἴτε ὀλιγώτεροι εἶναι. Ἡ ἐλάττωσις τῶν Βουλευτῶν θέλει ἐπιφέρει μόνον ἐπαύξησιν τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ἐπὶ ἑκάστου αὐτῶν θέλει ἐπιπέσει. Ἀλλὰ θὰ ἐκλείψει ἆρά γε τὸ συμφέρον ἢ ἡ ἀνάγκη τῶν Βουλευτῶν νὰ μεριμνῶσι περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τοιούτων ἀξιώσεων; τοὐναντίον, κύριοι, ὅσῳ ὀλιγώτερος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, τόσον ἡ πάλη εἶναι ζωηροτέρα, τόσον ἡ ἐπιτυχία εἶναι δυσχερεστέρα, τόσον ἡ χρῆσις πλειόνων πρὸς ἐπιτυχίαν μέσων ἐπιβάλλεται εἰς τὸν πολιτευόμενον. Ἂν ἐπὶ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ἀρκοῦσι πρὸς ἐπιτυχίαν χίλιαι ψῆφοι, ἐλαττουμένου τοῦ ἀριθμοῦ, θὰ χρειασθῶσι 1500 ψῆφοι, καὶ ἵνα ἐπιτύχῃ αὐτὰς ὁ Βουλευτὴς ὀφείλει νὰ περιποιηθῇ πλείονα ἀριθμὸν προσώπων. Ἰδοὺ, κύριοι, ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως ταύτης τῶν πραγματικῶν γεγονότων προκύπτει, ὅτι ὅλως σαθρὸν εἶναι τὸ μόνον ἐπιχείρημα, ὅπερ ἐπεκαλέσθησαν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰδεῶν των. Τὸ ἐναντίον ἀκριβῶς ἀξίωμα εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὅσον πλείονες εἶναι οἱ Βουλευταὶ, τόσον ὀλιγωτέρα εἶναι ἡ ἐξάρτησις, διότι τόσον εὐκολωτέρα εἶναι ἡ ἐπιτυχία. Καὶ εἰς τὴν ἰδέαν μου ταύτην ἔχω σύμφωνον καὶ αὐτὸν τὸν χθὲς ἀγορεύσαντα ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων, διότι ἀπεδέχθη τὸ συμπέρασμα, μόνον δὲ εἰς τὴν εὔρυνσιν τῆς περιφερείας ἀνεὗρε τὴν ἰδέαν τῆς χειραφετήσεως. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων ἢ ἐκλεξίμων, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ὁρίσῃ τὴν σημασίαν καὶ τὴν δύναμιν ἑκάστης ψήφου, ἀλλὰ τοῦτο ἐξαρτᾶται κυρίως ἐκ τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ πολιτευόμενος νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν συνδρομὴν τῆς ψήφου, καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη δύναται νὰ ἦναι μεγίστη, εἴτε μεγάλη εἶναι, εἴτε μικρὰ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, διότι ἐνδέχεται ὁ συναγωνισμὸς νὰ εἶναι ἰσόπαλος καὶ ἐν τῇ μικρᾷ καὶ ἐν τῇ μεγάλῃ περιφερείᾳ. Καὶ ἵνα πείσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ σαθροῦ τοῦ ἀξιώματός του, ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμόσω αὐτὸ ἐπὶ τῶν βουλευτῶν, θεωρουμένων ὡς ἐκλογέων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας· νομίζει, ὅτι ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων ἐπιφέρει χαλάρωσιν τῆς ἐξαρτήσεως τοῦ ἐκλεγομένου· διατί λοιπὸν, ἐπιζητῶν τὴν χειραφέτησιν τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τῶν βουλευτῶν, ὡς ἐκλογέων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, δὲν ἐπαυξάνει τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ζητεῖ τὸν περιορισμόν των; Δὲν εἶναι πρόδηλον, ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν; Ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ Κοινοβούλιον ἤθελε παραδεχθῆ τὴν ἰδέαν τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ἰδιαιτέραν προσοχὴν ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ ἐπὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ ἐλάττωσις αὕτη πραγματοποιεῖται. Ρητὴ, σαφὴς, ἀνεπίδεκτος διφορουμένης ἑρμηνείας διάταξις τοῦ Συντάγματος διατάσσει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς, καὶ ὅμως, κύριοι, ἀντὶ τοῦ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζομένου τούτου τρόπου, κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων τῆς ἐπαρχίας. Προδήλως λοιπὸν μεταβάλλεται ἡ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁρισθεῖσα βάσις τοῦ προσδιορισμοῦ. Διατί ἡ προφανὴς, ἡ ἀνεπίδεκτος ἀμφισβητήσεως, ἡ ἀδικιολόγητος αὕτη παράβασις ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος; Ἠκούσατε τὰ ὑποβληθέντα ἐπιχειρήματα καὶ δικαιολογήματα· ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς χθὲς ὁ ἀγορεύων, ὅτι οὐδεμία μεταξὺ τῶν δύο τούτων τρόπων τοῦ προσδιορισμοῦ ὑπάρχει διαφορὰ ἀποτελεσμάτων, καὶ τόσον μαθηματικὴν ἐθεώρει τὴν ἀλήθειαν ταύτην, ὥστε ἠπόρει, πῶς δύνανται νὰ γεννηθῶσιν ἀντιῤῥήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἐγὼ, κύριοι, ἀπορῶ πῶς δὲν ἐνόησεν ὁ συνάδελφος οὗτος, ὅτι δὲν εἶναι πάντοτε ἡ αὐτὴ ἀναλογία τοῦ πληθυσμοῦ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ἑκάστης ἐπαρχίας, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀντίθετα ἀποτελέσματα δύνανται νὰ προκύψωσιν ὡς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τρόπου τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἀναλογίας τῶν βουλευτῶν. Δυνατὸν ἐπαρχίαι, ἔχουσαι μείζονα ἄλλων πληθυσμὸν, νὰ ἔχωσιν ἐλάσσονα ἀριθμὸν ἐκλογέων, καὶ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου θέλουσι στερηθῆ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀντιπροσωπείας, ἐνῷ τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα ἤθελεν ἐπέλθει, ἄν ἐφηρμόζετο ὁ ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγραφόμενος προσδιορισμὸς τῆς ἀναλογίας τῶν βουλευτῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι εἶναι πρωτότυπος ἡ ἰδέα τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἀναλογίας τῶν βουλευτῶν διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων. Ὑπεβλήθη αὕτη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ τελευταίου Γαλλικοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Γαλλίας ἀπέκρουσε τὴν ἰδέαν ταύτην, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι ἅπαντες οἱ διοικητικοὶ ὀργανισμοὶ τῆς Γαλλίας τὸν πληθυσμὸν λαμβάνουσι πάντοτε ὡς βάσιν, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μεταβληθῇ ἡ βάσις αὕτη, προκειμένου περὶ ἐκλογῶν. Τί ἤθελεν εἴπει ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ἐὰν ῥητὴ καὶ σαφὴς διάταξις τοῦ Συντάγματος ἐπέβαλλεν ὡς μόνον τρόπον προσδιορισμοῦ ἀναλογίας τῶν βουλευτῶν τὸν πληθυσμὸν τῆς ἐπαρχίας; Ἀλλ’ ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ ἀνεύρεσις τοῦ πληθυσμοῦ παρέχει δυσκολίας, καὶ ἀσφαλέστερος εἶναι ὁ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων προσδιορισμὸς τῆς ἀναλογίας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ τούτου. Ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὰς Συνταγματικὰς διατάξεις, ἤθελον ἴσως συμφωνήσει μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἕνεκα τοιούτων λόγων νὰ καταργήσωμεν Συνταγματικὰς διατάξεις τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον ὑπάρχουσιν ἕτερα μέσα νομοθετικὰ ἢ διοικητικὰ δυνάμενα νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸν ἀκριβῆ προσδιορισμὸν τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης ἐπαρχίας. Καὶ εἶναι, κύριοι, τάχα ἀνάγκη νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν διὰ τῶν ἐκλογέων προσδιορισμὸν τῆς ἀναλογίας ἵνα ἐπιτύχωμεν τὴν ἐλάττωσιν τῶν βουλευτῶν; Δὲν ἦτο ἁπλούστερον καὶ εὐχερέστερον νὰ αὐξήσωμεν εἰς 15 χιλιάδας τὸν πρὸς ἐκλογὴν ἑνὸς βουλευτοῦ ἀπαιτούμενον πληθυσμόν; Ἢ δὲν ἦτο ἐπίσης ἁπλούστερον νὰ διατάξωμεν, ὅτι τὰ κλάσματα τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς ἐκλογὴν βουλευτοῦ πληθυσμοῦ οὐδόλως λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν; Ἤθελον οὕτως ἐπέλθει σχεδὸν εἰς πᾶσαν Ἐπαρχίαν ἡ ἐλάττωσις τῶν βουλευτῶν κατὰ ἕνα. Ἐφιστῶ λοιπὸν καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου ἐπὶ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ κανονίζεται ἡ ἀναλογία τῶν βουλευτῶν κατ’ Ἐπαρχίαν, διότι τὸν θεωρῶ ἄντικρυς ἀντικείμενον εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Συμπεραίνων φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τῶν βουλευτῶν, οὔτε εἰς γενικήν τινα ἀρχὴν στηρίζεται, οὔτε εὐαρέστου τινὸς πρακτικοῦ ἀποτελέσματος δύναται νὰ γίνῃ παραγωγόν. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρισθῶσιν ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, καὶ ἐρωτᾶται τίνες εἶναι οἱ κανόνες, οἱ ὁποῖοι διέπουσι τὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν διαιρέσεων τούτων; Ἂν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων, θέλει ὑποθέσει, ὅτι ἄριστον προσὸν ἐκλογικῆς περιφερείας εἶναι μόνη ἡ ἔκτασις αὐτῆς· καὶ διὰ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς ὑπεβλήθη ἡ ἐρώτησις, διατί ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐσταμάτησαν εἰς τὴν νομαρχικὴν περιφέρειαν, καὶ δὲν προβαίνουσι καὶ περαιτέρω; Διατί νὰ μὴ προσκαλέσωμεν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἐκλέξῃ ἀπὸ κοινοῦ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι τὸ δυσχερὲς τῆς τοιαύτης ἐκλογῆς ἕνεκα τῆς ἐκτάσεων τῆς Χώρας καὶ τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ εἶναι ὁ κύριος λόγος τῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Ὁ κυριώτερος λόγος εἶναι, ὅτι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς γενικῆς ψηφοφορίας ἀπαιτεῖ οὐ μόνον νὰ ἀντιπροσωπεύωνται αἱ ἐν τῷ Κράτει ὑπάρχουσαι τυχὸν γενικαὶ πολιτικαὶ ἰδέαι, ἀλλὰ νὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ τὰ κατὰ μέρος τοπικὰ βιομηχανικὰ, ἐμπορικὰ, γεωργικὰ κτλ. συμφέροντα ἑκάστου τμήματος τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ διαχωρίζοντες ἐκλογικὴν περιφέρειαν, χορηγοῦμεν εἰς τοὺς ἐν αὐτῇ πληθυσμοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσιν ἀπὸ κοινοῦ καὶ συγχρόνως ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀντιπροσώπων. Ἐννοεῖται ἐντεῦθεν ὅτι ἡ προσήκουσα ἐξάσκησις τοῦ δικαιώματος τούτου ἀπαιτεῖ ἀναγκαίως νὰ ὑπάρχωσι μεταξὺ τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων σύνδεσμοι στενοὶ, παραγόμενοι ἐκ τῆς συχνῆς ἐπικοινωνίας, καὶ ἐκ τῆς κοινότητος τῶν σχέσεων τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν συμφερόντων, καὶ ἐπιτρέποντες εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τὴν συνεννόησιν περὶ τῶν προσόντων ἑκάστου τῶν Ἀντιπροσώπων, καὶ περὶ τῶν προτιμητέων. Καὶ ἡ ἀνάγκη μάλιστα αὕτη τῆς συνεννοήσεως καθίσταται τόσον μεγαλειτέρα, ὅσον αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτέων ἀντιπροσώπων. Ἄν πρόκειται περὶ ἑνὸς ἢ δύο βουλευτῶν, εὔκολος ἴσως εἶναι ἡ ἐκλογὴ καὶ ἡ ἀπόφασις· ἀλλὰ προκειμένου περὶ μείζονος ἀριθμοῦ βουλευτῶν, περὶ 8, 10, 15, μείζονες εἶναι αἱ δυσχέρειαι τῆς συνεννοήσεως καὶ μορφώσεως κοινῆς πεποιθήσεως καὶ ἀποφάσεως, καὶ πολὺ πιθανὸν ἐπὶ τέλους ἡ τύχη μᾶλλον παρὰ ἐσκεμμένη ἀπόφασις νὰ ὁδηγήσῃ τὴν ψῆφον. Καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴ ἡ δυσχέρεια τῆς συνεννοήσεως τῶν ἐκλογέων θεωρεῖται τὸ σπουδαιότερον ἐπιχείρημα ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τοῦ συστήματος τῆς συγχρόνου πολλῶν βουλευτῶν ἐκλογῆς. Κατὰ τὰ ἐκτεθέντα εὐχέρεια τῆς συνεννοήσεως τῶν ἐκλογέων παραγομένη ἐκ τῆς κοινωνίας τῶν σχέσεων, τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν συμφερόντων ἀφ’ ἑνὸς, καὶ μέτριος ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν ἀφ’ ἑτέρου, ἰδοὺ οἱ ἀπαραίτητοι ὅροι τῆς ὀρθῆς διαιρέσεως τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Ἅπαντα τὰ προσόντα ταῦτα ὑπάρχουσιν ὁμολογουμένως καὶ ἀναμφισβητήτως εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς περιφερείας. Δὲν ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἱστορικοὶ, νομοθετικοὶ καὶ τοπικοὶ λόγοι κατέστησαν ἑκάστην Ἐπαρχίαν ἰδιαίτερον κέντρον κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ βίου, ὅτι ἐν αὐτῇ ἀνευρίσκομεν τὴν ἐπικοινωνίαν, τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἰδεῶν, τὴν ταυτότητα τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν συμφερόντων. Καὶ οὐ μόνον ὑλικῶν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω καὶ ἠθικῶν συμφερόντων, ἀπαντῶμεν κοινότητα, καὶ διὰ τοῦτο ἐνδιαφέρει ἑκάστην Ἐπαρχίαν ἡ ἠθικὴ πρόοδος τῶν τέκνων αὐτῆς εἰς τὰς ἐπιστήμας ἢ τὴν πολιτικὴν, καὶ διὰ τοῦτο ὡς τιμὴ τῆς Ἐπαρχίας θεωρεῖται νὰ ἀντιπροσωπεύηται αὕτη ὑπὸ τῶν ἐξοχωτέρων αὐτῆς τέκνων. Καὶ ὅμως ἔρχονται σήμερον καὶ καταργοῦσι τὴν ὑφ’ ὅλων, ἐπαναλαμβάνω, τῶν λόγων ἐνδεικνυομένην ὡς ἀρίστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν τῆς Ἐπαρχίας καὶ ἀντὶ αὐτῆς εἰσάγουσι τὴν περιφέρειαν τὴν νομαρχιακήν! Ἀλλὰ τί εἶναι, κύριοι βουλευταὶ, νομαρχιακὴ περιφέρεια; Ἀπήντησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι γεωγραφικὴ ἔκφρασις. Οἱ ἐν αὐτῇ πληθυσμοὶ διατελοῦσιν ἄσχετοι πρὸς ἀλλήλους, οὐδεμία κοινότης ἀναγκῶν, οὐδεμία κοινότης συμφερόντων. Καὶ πῶς λοιπὸν, εἰς τοιούτους πληθυσμοὺς ἐντελῶς ἀσχέτους, καὶ ἐν τῇ γνωστῇ ἐλλείψει πάσης συγκοινωνίας παρ’ ἡμῖν, καὶ παντὸς μέσου ἀνακοινώσεως τῶν ἰδεῶν, πῶς ἐμπιστεύεσθε εἰς τοιούτους ἐκλογεῖς τὴν σύγχρονον ἐκλογὴν 10 καὶ 15 Ἀντιπροσώπων; Ἐκτὸς ὅμως τούτου, τί εἶναι ἀκριβῶς νομαρχιακὴ περιφέρεια, τί εἶναι Νομός; Νομὸς, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἕνωσις πλειόνων Ἐπαρχιῶν ὑπὸ ἕνα Νομάρχην. Καὶ ὅμως παρ’ ἡμῖν αὐθαιρέτως ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς Νομοὶ ἁπλαῖ Ἐπαρχίαι, ὡς ἡ Ζάκυνθος καὶ ἡ Ἄρτα, καὶ δύνανται αὔριον καὶ ἕτεραι Ἐπαρχίαι νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἡ Λευκὰς, ὁ Βῶλος, καὶ δὲν ἠξεύρω τίνες ἄλλαι. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως τί θέλομεν ἔχει; καταστροφὴν τῆς ὑπάρξεώς τινων Ἐπαρχιῶν, διατήρησιν τῆς ὑπάρξεως ἄλλων Ἐπαρχιῶν, καὶ ἐπὶ τέλους σχηματισμὸν νέων Νομῶν διὰ συγχωνεύσεως ἢ ἀποχωρήσεως Ἐπαρχιῶν ἀναλόγως τῶν συμφερόντων τῶν ἑκάστοτε πολιτευομένων. Εἶναι ὀρθὸν, εἶναι συμφέρον νὰ ἀκολουθήσωμεν τοιαύτην ὁδόν; Ἀλλ’ ἐπεκαλέσθησαν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰδεῶν των καὶ τὰ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ ἰδίως ἐν Γαλλίᾳ λεχθέντα καὶ ἀποφασισθέντα. Ἐγκρίνω πληρέστατα τὰς προσπαθείας ταύτας. Οἱ σοφοὶ νομοθέται ἀπὸ τῆς ἀρχαιότητος μέχρι τοῦδε καθῆκον ἑαυτῶν ἐθεώρησαν νὰ ἐπιζητήσωσι καὶ τὰ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ νομοθετικὰ φῶτα. Καὶ ἐσχάτως ἀκόμη ἡ μεγάλη Ἀγγλία, προβᾶσα εἰς ἀναθεώρησιν τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτῆς νόμου, δὲν ἔσπευσεν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ εἰσαγάγῃ καὶ συζητήσῃ νομοσχέδιον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλὰ συνέστησεν ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδόθη ἐντολὴ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ παραδεδεγμένα. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν ἀπηξίωσε νὰ ἐξετάσῃ καὶ αὐτὰ τὰ παρ’ ἡμῖν συμβαίνοντα. Καλῶς λοιπὸν ποιοῦσα ἐπεκαλέσθη ἡ Κυβέρνησις τὰ συμβαίνοντα ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὤφειλε νὰ μελετήσῃ αὐτὰ μετὰ μείζονος προσοχῆς, καὶ τότε, ἀμφιβάλλω, ἂν ἤθελεν ἐπιμείνει παραδεχομένη, ὅτι ταῦτα συντελοῦσιν εἰς ὑποστήριξιν τῶν ἰδεῶν της. Διαφωνία ἐπικρατεῖ ἐν Γαλλίᾳ οὐχὶ κυρίως περὶ τοῦ ζητήματος τῆς στενῆς ἢ εὐρείας περιφερείας, διαφωνία ἐπικρατεῖ ἐπὶ τοῦ ζητήματος: ποῖον εἶναι τὸ προτιμότερον σύστημα, ἡ ἰδιαιτέρα ἑνὸς ἑκάστου βουλευτοῦ ἐκλογὴ, τὸ scrutin individuel, ἢ ἡ ἐκλογὴ πλειόνων βουλευτῶν ὁμοῦ, τὸ scrutin de liste. Καὶ διάσημοι ἄνδρες διὰ πολλῶν εὐγλώττων καὶ ἰσχυρῶν ἐπιχειρημάτων ὑπερήσπισαν ἑκάτερον τῶν συστημάτων τούτων. Τὴν ἀνάγκην τῆς προσωπικῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἐκλογέων, καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν τοπικῶν ἀναγκῶν καὶ συμφερόντων ἐπεκαλοῦντο οἱ ὑπερασπισταὶ τοῦ πρώτου συστήματος. Τὴν ἀνάγκην τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῶν γενικῶν ἰδεῶν, καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποσπάσεως τοῦ βουλευτοῦ ἀπὸ τοῦ στενοῦ τοπικοῦ κύκλου, καὶ τῶν στενῶν τοπικῶν ἀναγκῶν, ἐπεκαλοῦντο οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἕτερον σύστημα. Ἐν τούτοις τὸ σύστημα τῆς ἰδιαιτέρας ἑκάστου βουλευτοῦ ἐκλογῆς, καίτοι πολεμηθὲν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀειμνήστου Γαμβέτα, διετηρήθη ἐν Γαλλίᾳ μέχρι τοῦ Ἰουνίου παρελθόντος ἔτους, ὅτε εἰσήχθη τὸ τῆς ἐκλογῆς ἐν καταλόγῳ, τῆς συγχρόνου ἐκλογῆς, πλειόνων. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν Συνταγματικῶν ἡμῶν ἐλευθεριῶν ἔχομεν τὸ σύστημα τοῦτο τῆς συγχρόνου ἐκλογῆς πλειόνων βουλευτῶν ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ. Ὅθεν οἱ ἐπικαλούμενοι παρ’ ἡμῖν ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων τὰ ἐν Γαλλίᾳ ἐπιχειρήματα τῆς scrutin de liste λέγουσι λόγους, οὐδεμίαν ἔχοντας παρ’ ἡμῖν ἐφαρμογήν. Ἡμεῖς δὲν συζητοῦμεν περὶ ἐκλογῆς ἑνὸς ἢ πλειόνων βουλευτῶν, ἀλλὰ περὶ τοῦ μικροῦ ἢ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν συγχρόνως ἐκλεγομένων, καὶ ἂν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβαίνοντα ἐν Γαλλίᾳ οἱ ὑποστηρίζοντες τὰ νομοσχέδια, θέλουσι πεισθῆ, ὅτι πολεμοῦσι τὴν ἰδίαν αὐτῶν γνώμην. Ὁ Γαμβέτας ἐν τῷ Γαλλικῷ Κοινοβουλίῳ πέντε μόνον βουλευτῶν τὴν σύγχρονον ἐκλογὴν ἐζήτησε, καὶ παρεδέχθη νὰ διαιρῆται ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια, ἅμα πρόκειται περὶ ἐκλογῆς πλειόνων. Καὶ αὐτὸς ὁ τελευταῖον ψηφισθεὶς νόμος ἐν Γαλλίᾳ σχεδὸν τὴν αὐτὴν ἔχει βάσιν. Διαιρεῖ τὴν Γαλλίαν εἰς 97 περιφερείας· ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν εἶνε 535. Πόσοι ἀναλογοῦσιν εἰς ἑκάστην τῶν περιφερειῶν; κατὰ μέσον ὅρον ἓξ βουλευταί. Καὶ πράγματι ἐκ τῶν 97 περιφερειῶν αἱ 90 ἐκλέγουσι βουλευτὰς ὀλιγωτέρους τῶν 10, πέντε ἐκλέγουσι, 10, 11, 12, καὶ δύο μόνον περιφέρειαι ἐκλέγουσιν ἀριθμὸν ἀνώτερον. Ἀλλὰ θὰ ἀντιτάξωσιν ἡμῖν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἤδη ἐν Γαλλίᾳ ἐνεργεῖται ἐν νομαρχιακῇ περιφερείᾳ. Βεβαίως, ἀλλὰ τοῦτο εἶνε ἐν Γαλλίᾳ ἀναγκαία συνέπεια τῆς συγχρόνου ἐκλογῆς πλειόνων βουλευτῶν, διότι ὁ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενος μέγας πληθυσμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐν μικροτέρᾳ περιφερείᾳ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὁ Νομὸς ἐν Γαλλίᾳ περιέχει ὅλα τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα παρ’ ἡμῖν εὑρίσκονται ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ. Ἐν τῷ Νομῷ ὑπάρχουσιν ὅλα τὰ μέσα τῆς πρὸς ἀλλήλους ἐπικοινωνίας, καὶ πλήρης κοινότης σχέσεων καὶ συμφερόντων. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν ταῦτα; ὄχι, λέγει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀπὸ κοινοῦ ἐκλογῆς θὰ ἐπέλθωσι βαθμηδὸν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, καὶ θὰ χρησιμεύσωσι μάλιστα καὶ ὡς βάσις πραγματοποιήσεως τῶν ἰδεῶν τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλ’ εἶνε πρόδηλον, ὅτι ὀφείλει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου νομίζει, ὅτι θὰ τελειώσῃ. Πρέπει πρότερον νὰ σχηματισθῇ ὁ Νομὸς ὡς νομικὸν πρόσωπον, νὰ καταρτισθῇ κοινὴ διαχείρισις τῶν νομαρχιακῶν συμφερόντων διὰ τῆς συστάσεως τοῦ Νομαρχιακοῦ συμβουλίου, νὰ ἐπέλθῃ οὕτω κοινότης σχέσεων καὶ συμφερόντων μεταξὺ τῶν κατοίκων, καὶ τότε μόνον δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν εἰς αὐτοὺς καὶ τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Ἐξάγεται ἐκ τῶν λεχθέντων, ὅτι πάντες οἱ γενικοὶ λόγοι, οἱ ἐν πεπολιτισμέναις κοινωνίαις κανονίζοντες τὴν διαίρεσιν τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, ἀποκρούουσι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Καὶ ὅμως δὲν ἤθελον καταψηφίσει αὐτοῦ, ἐὰν πράγματι ἐπειθόμην, ὅτι ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς βελτίωσιν τινὰ τῶν πραγμάτων τῆς ἡμετέρας Πολιτείας, διότι τοῦτο θεωρῶ τὸν πρῶτον καὶ τελικὸν σκοπὸν παντὸς Πολιτεύματος καὶ παντὸς νόμου. Ἐρωτῶ λοιπὸν, θέλουσιν ἐπέλθει τοιαῦται βελτιώσεις ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων; ἀναντιῤῥήτως, ἀπαντῶσιν οἱ ὑπὲρ αὐτῶν ἀγορεύσαντες· θέλει ἐπέλθει χειραφέτησις τῶν βουλευτῶν ἀπὸ τῶν ἐκλογέων, ἀνύψωσις τῶν ἐκλογέων εἰς τρόπον ὥστε νὰ δίδωσι τὴν ψῆφόν των ἀποβλέποντες εἰς τὰ προσόντα τοῦ ἐκλεγομένου, ἔλεγχος ἐλεύθερος τοῦ Κοινοβουλίου κτλ. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα εἶναι φράσεις κεναὶ, εἶναι ἁπλαῖ ἐλπίδες, εἶναι αὐθαίρετοι ὑποθέσεις. Τίνας προβάλλουσι λόγους, ἵνα πείσωσιν ἡμᾶς, ὅτι θέλουσιν ἐπέλθει τοιαῦτα ἀποτελέσματα; οὐδένα ἄλλον ἤκουσα ἢ ὅτι ἡ ψῆφος ἐξασθενεῖ ἐν τῇ νομαρχιακῇ περιφερείᾳ καὶ ὅτι ὁ Βουλευτὴς θέλει ἀντιπροσωπεύει οὐχὶ τοπικὰ, ἀλλὰ γενικὰ συμφέροντα. Δὲν ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι ἡ δύναμις τῆς ψήφου ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀνάγκης, ἣν ἔχει αὐτῆς ὁ βουλευτὴς, καὶ ἥτις δύναται νὰ εἶνε μεγίστη καὶ ἐν μεγάλῃ περιφερείᾳ, ὅταν ἀμφίῤῥοπος εἶναι ἡ πάλη. Ἀλλὰ καὶ πλεῖστα ἄλλα ἐπιχειρήματα δύνανται νὰ ἀντιταχθῶσι πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν ἀνωτέρω ἐλπίδων. Ὅλαι αἱ ἀξιώσεις, αἱ ἀναφυόμεναι ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, ταῖς ἀποτελούσαις τὸν νομὸν, θὰ ἐπιζητήσωσι πάντοτε τὴν ἱκανοποίησίν των διὰ τῶν βουλευτῶν τοῦ νομοῦ, εἰς οὓς ἐπιβληθήσεται οὕτως βαρύτερον φορτίον. Οἱ βουλευταὶ οὗτοι θὰ ἔχωσι πάντοτε μέγιστον συμφέρον νὰ ὑποστηρίζωσι τὰς ἀξιώσεις ταύτας, ἵνα ἀποκτήσωσι γνωρίμους καὶ φίλους, καὶ ἰδίως ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, ἐν αἷς εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστοι. Δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἀντίθεσις πολιτικῶν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, οὐδὲ διαιροῦσιν ἡμᾶς συστήματα διοικητικὰ ἢ οἰκονομικὰ, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχον τοιαῦται ἀρχαὶ καὶ τοιαῦτα συστήματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ περὶ αὐτῶν γνώμη τοῦ Τόπου δι’ ἐκλογῶν, προερχομένων ἐκ πληθυσμῶν τόσων ἀσχέτων πρὸς ἀλλήλους. Ἐκτὸς ὅμως τούτων, ἐν τῇ νομαρχιακῇ περιφερείᾳ ἀδύνατον εἶναι νὰ διεξαχθῇ ἐκλογὴ ἄνευ συνδυασμῶν. Τίς δύναται ν’ ἀνθέξῃ μόνος εἰς τὰς φροντίδας, εἰς τὰ βάρη, εἰς τὰς δαπάνας ἐκλογῆς, καθ’ ἅπασαν τὴν ἔκτασιν τοῦ νομοῦ ἐνεργουμένης; Διὰ τῶν συνδυασμῶν ὅμως δὲν ἐπιζητεῖται, ὡς γνωστὸν, ἡ ἐκδήλωσις ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, ἀλλὰ ἡ ἐξασφάλισις τῆς ἐπιτυχίας τῶν συνδυαζομένων. Καὶ πῶς δύνασθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ἐν νομαρχιακῇ περιφερείᾳ ὁ ἐκλογεὺς θὰ προσέρχεται εἰς τὴν κάλπην ἀποβλέπων εἰς τὰ προσόντα τοῦ ὑποψηφίου, ἐνῷ σήμερον ἀκόμη, ἐν στενῇ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ, προσέρχεται εἰς τὴν κάλπην ἀγνοῶν περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἀποβλέπων εἰς μόνον τὸ ἐπὶ τῆς κάλπης τεθειμένον σημεῖον; Δὲν εἶναι πρόδηλον, ὅτι κατὰ μείζονα λόγον θὰ συμβαίνῃ τοῦτο ἐπὶ τῆς εὐρυτέρας νομαρχιακῆς περιφερείας; Κύριοι, εἴτε πολλοὶ, εἴτε ὀλίγοι εἶνε οἱ βουλευταὶ, εἴτε κατὰ τὸν ἕνα εἴτε κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον ἐκλέγονται, ἅμα ἔλθωσιν ἐνταῦθα θέλουσιν ἀκολουθήσει τὸ αὐτὸ ὀλέθριον σύστημα, ὅπερ διαρκεῖ πρὸ τόσον ἐτῶν. Ἀνωφελῶς ἑπομένως ἐπιμένετε προκαλοῦντες ἀναστάτωσιν τῶν ἐν τῇ Πολιτείᾳ πολιτικῶν σχέσεων καὶ ἰδεῶν, καὶ μάλιστα ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἅπασα ἡ προσοχὴ τοῦ ἔθνους ἔδει νὰ ἦναι ἐστραμμένη πρὸς τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Ἐπιμένω, κύριοι, φρονῶν, ὅτι ἓν μόνον εἶναι τὸ μέσον τῆς θεραπείας τοῦ νοσήματος τῆς Πολιτείας, ἡ ἀνδρικὴ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποκρούσῃ σταθερῶς τὴν συναλλαγὴν καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ ἀπαραβάτω; τὴν ἀρχὴν τῆς διακρίσεως τῶν Ἐξουσιῶν. Ἂς λάβῃ τὴν μεγάλην ταύτην ἀπόφασιν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἔστω βεβαία, ὅτι θὰ τύχῃ τῆς ὑποστηρίξεως καὶ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ σύμπαντος τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ἡ ἐπιψήφισις καὶ ἐφαρμογὴ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων κατ’ οὐδὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ μόνον πάταγος καὶ θόρυβος καὶ σύγχυσις γίνεται. Δύο λέξεις ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω ἀκόμη. Ὑπάρχουσί τινες εὐχερῶς ἐπαγγελλόμενοι τὴν θεραπείαν πάσης νόσου καὶ πάσης μαλακίας, καὶ οὐδὲν ἄπορον ἂν εὐήκοον τείνει πρὸς αὐτοὺς τὸ οὖς ἡ πάσχουσα κοινωνία. Ἀλλ’ ἐφρόνουν, ὅτι μείζονα φειδὼ καὶ περίσκεψιν εἰς ἐκείνους καὶ μείζονα δυσπιστίαν εἰς τὴν κοινωνίαν ἔπρεπε νὰ ἐμπνεύσῃ ἡ περίστασις, ὅτι πολλάκις ἐξηλέγχθησαν μὴ βάσιμοι αἱ τοιαῦται ἐπαγγελίαι. Καὶ ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐμερίμνησε περὶ τῶν αἰτιῶν τῆς κακοδαιμονίας τῆς Χώρας, ἀπέδωκε μάλιστα αὐτὴν εἰς πταίσματα τῆς Βασιλείας, καὶ ἐκήρυξεν ὡς θεραπευτικὸν φάρμακον τὴν ἀποστέρησιν τῆς Βασιλείας τῶν Συνταγματικῶν αὐτῆς δικαιωμάτων, καὶ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῆς νὰ καλῇ εὐπειθῶς εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων οἱανδήποτε Κυβέρνησιν ὑποδεικνυομένην ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐπέτυχεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τὴν ἀποδοχὴν τῶν ἰδεῶν τούτων ὑπὸ τῆς Βασιλείας, μὴ φεισθεὶς πρὸς τοῦτο καὶ ἀπειλῶν περὶ ἐπαναστάσεων καὶ περιστολῆς προνομίων, καὶ ἰδοὺ πρὸ χρόνων ἡ Βασιλεία κατέστη παρ’ ἡμῖν ἁπλοῦς τύπος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ αὐτόν: τίνες αἱ συνέπειαι τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἰδεῶν τούτων; Ἔπαυσεν ἆρά γε ἢ ἐμειώθη κἂν ἡ κακοδαιμονία τῆς Χώρας; τοὐναντίον, προέβη βαθμηδὸν ἐπιτεινομένη, καὶ ἤδη πλῆρες ἐπῆλθε ναυάγιον, ὡς παρὰ πάντων ὁμολογεῖται, ναυάγιον οἰκονομικὸν, ναυάγιον διοικητικὸν, ναυάγιον στρατιωτικὸν, ναυάγιον τέλος καὶ αὐτῶν τῶν μεγάλων ἐλπίδων τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους! Καὶ ὅμως ἀντὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος νὰ κατανοήσῃ, ὅτι κυρία ἀφορμὴ τοῦ ὀλέθρου εἶνε τὸ σύστημα τῆς βουλευτικῆς παντοδυναμίας, ὅπερ ἐνεκαθίδρυσεν ἐν τῇ Χώρᾳ· ἀντὶ νὰ πεισθῇ τέλος πάντων, ὅτι ἐν πάσῃ Συνταγματικῇ Χώρᾳ, ἰδίως δὲ ἐν Ἑλλάδι δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἡ Βασιλεία σκιὰ καὶ φάσμα, ἀλλ’ Ἐξουσία ζῶσα καὶ δρῶσα καὶ ἐπιτηροῦσα τὴν ἐν γένει πορείαν τῆς Πολιτείας, αὐτὸς προβαίνει εἰς νέας ἐπινοήσεις θεραπευτικῶν μέσων, καὶ ἀξιοῖ, ὅτι ἀνυψώνει τὸ Κοινοβούλιον, καταπνίγων πᾶσαν πολιτικὴν ζωὴν ἐν τῇ Χώρᾳ, καὶ ἐπαφίνων τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς τὴν τύχην, εἰς τὸ χρῆμα καὶ εἰς συνδυασμοὺς κακοήθεις! Ἤθελον εὐχηθῆ, κύριοι, νὰ παρέλθῃ ἀφ’ ἡμῶν τὸ νέον τοῦτο ποτήριον, ἀλλ’ ἐκ τῆς φυσιογνωμίας τῆς Βουλῆς διαβλέπω, ὅτι πεπρωμένον εἶνε νὰ ὑποστῇ καὶ τὴν νέαν ταύτην δοκιμασίαν ἡ Χώρα. Διὰ τοῦτο περιορίζομαι νὰ εὐχηθῶ μόνον νὰ μὴ κληθῶμεν προσεχῶς ἐνταῦθα ἵνα μεριμνήσωμεν περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς τῆς ἡμετέρας Πολιτείας.

§15ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς στρατιώτης καὶ ὡς μέλος τῆς δευτέρας ἐν Ἀθήναις Συνελεύσεως. Τὰ προτεινόμενα νομοσχέδια εἶνε καθαρῶς ἀντισυνταγματικὰ, προσβάλλοντα καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα ὡρισμένων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος· καὶ ἐὰν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν πᾶσαν Κυβέρνησιν νὰ παραμερίζῃ τὸ Σύνταγμα, τότε τοῦτο εἶνε περιττὸν, καὶ ἕκαστος πολίτης εἶνε ἐλεύθερος καὶ νὰ πράττῃ καὶ νὰ λέγῃ ὅ,τι καλὸν φρονεῖ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ μὲ μεμφθῶσί τινες καὶ θ’ ἀποδώσωσιν εἰς ὡρισμένην ἀφορμὴν τὸν λόγον, ὅστις μὲ παρεκίνησε νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην. Νομίζω καλὸν νὰ τοὺς προλάβω καὶ παραπέμψω εἰς ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν ἔπεμψα ἀμέσως μετὰ τὰς τελευταίας γενικὰς ἐκλογὰς εἰς Ἀθήνας (ὁ ἀγορεύων δεικνύει τὸν κ. Τρικούπην), ἐξ ἧς ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπολαύσω ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θέλουσί τινες ἀποδώσει ὅτι εἶναι ἀφορμὴ ἡ δι’ ἣν κακίζω τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Θέλω διεξέλθει σχετικῶς ἐν ἐκτάσει τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον, καθὸ στρατιώτης, ἴσως εἴπω καὶ ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων. Ὡς στρατιώτης λυποῦμαι, ὅτι δὲν εἶδον ἀναγεγραμμένα τὰ ὀνόματα τῶν στρατιωτικῶν βουλευτῶν ὅπως λάβωσι μέρος εἰς τὴν συζήτησιν· δὲν πιστεύω, ὅτι οἱ ἐντεῦθεν καθήμενοι κ. κ. ἀξιωματικοὶ (δεικνύει τὴν ἀντιπολίτευσιν) ἠθύμησαν διὰ τὴν ἧτταν, ἡ ὁποία μᾶς περιμένει, δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι δὲν ἐνεγράφη κανεὶς ἐκ τῶν ἐκεῖθεν καθημένων στρατιωτικῶν διότι ἔχουσιν ἄπειρον ὑπόληψιν καὶ πίστιν εἰς τὴν ὀρθότητα τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἶνε ἀνάγκη νὰ εἴπω δύο τρεῖς λέξεις διατὶ τὸ Σύνταγμα ἀνέγραψεν εἰδικὸν ἄρθρον περὶ ἀξιωματικῶν. Ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος ἐθεώρησε καθῆκόν του πάντοτε νὰ προασπίζῃ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας ἀνεξαρτήτως τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ πᾶς πολίτης Ἕλλην νὰ προασπίζῃ τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ ἐργασθῇ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι ὑπὲρ τῆς εἰς ἓν ἑνώσεως τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Δὲν κατέκτησαν, οὐδ’ ἐπέβαλον οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὄντες τότε μέλη τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, ὡς ἐλέχθη, τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἡ Συνέλευσις ἐνόμισε πρέπον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἰς τὸ Βουλευτήριον εἴσοδον τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ πάσης ἀντιδράσεως τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων. Ἀξιωματικοὶ ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος ἐλεύθερον ἔχοντες χαρακτῆρα καὶ μὴ δεχόμενοι τὸ παράπαν νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὰ αὐλικὰ δελτία τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν, ἠθέλησαν νὰ ζητήσωσι πολλάκις τὰς ψήφους τῶν συνεπαρχιωτῶν των—μεταξὺ αὐτῶν ἤμην καὶ ἐγὼ—ἀλλ’ εἰς οὐδένα ἐδίδετο ἡ ἄδεια νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ὅπως ζητήσῃ τὴν ὑποστήριξιν τῶν συμπολιτῶν του. Τοῦτο εἶνε τόσον ἀληθὲς, ὥστε ἂν ἀναζητήσητε εἰς τὰ πρακτικὰ, θέλετε εὕρει ὅτι ἀναφέρεται καὶ τὸ ὄνομά μου. Ἐζήτησαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἀσφάλειαν καὶ τίποτε ἄλλο. Ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος ἔδωκεν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ὑποχρεωτικῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν 5½ μηνῶν ἄδειαν ἀπουσίας κανονικῆς, καὶ πρέπει νὰ γνωρίζητε οἱ γράφοντες τὰ νομοσχέδια τὶ θὰ εἴπῃ ἄδεια κανονική. Ἔδοσεν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ θέλετε σήμερον νὰ τὸ ἀφαιρέσητε ἐμμέσως! Ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἀνεγνώρισεν ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ συμβιβάζονται πρὸς τὰ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ. Τί ἐστὶ ἐνέργεια; καὶ τί διαθεσιμότης; Ἦτον ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ στρατιωτικὸν διὰ νὰ εὑρεθῶμεν ἡμεῖς οἱ καταδιωκόμενοι καὶ νὰ σᾶς κουράσωμεν ὅπως μάθητε τί θὰ εἰπῇ ἐνέργεια καὶ τί διαθεσιμότης; Ὁ ἀξιωματικὸς ἐκλεγόμενος τίθεται εἰς διαθεσιμότητα· ἡ διαθεσιμότης εἶνε ἐνέργεια δευτέρου βαθμοῦ, δὲν εἶνε οὔτε ἀργία ἕνεκα διαλύσεως Σώματος, οὔτε ἀργία ἕνεκα καταργήσεως θέσεως. Εἶνε ἐνέργεια κατὰ τὸν νόμον καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα. Ἡ λέξις διαθεσιμότης, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιωματικὸς βουλευτὴς τίθεται μετὰ τὴν ἐκλογήν του, εἶνε ἆρά γε λέξις κενή; Εἶνε λέξις ἔκθετος, τὴν ὁποίαν θέλει σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ νὰ κανονίσωσιν; ὄχι. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ νόμου τοῦ καταστατικοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ 1851 ἀναφέρεται τί ἐστὶν ἐνέργεια καὶ τὶ διαθεσιμότης. Ἐκεῖ βλέπει τις ὅτι ἡ διαθεσιμότης εἶνε ἡ κατάστασις ἡ πρόσκαιρος, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικὸς παραμένει· ὁρίζει δὲ ἐκεῖ ὁ νόμος τοὺς βαθμοὺς ὡς καὶ τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπιτρέπεται νὰ τεθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς διαθεσιμότητα. Εἶνε δὲ οὗτοι οἱ στρατηγοί, οἱ συνταγματάρχαι ὡς καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ παντὸς βαθμοῦ τοῦ τότε ὑφισταμένου Σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, οἵτινες εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παραμένωσι προσκαίρως εἰς διαθεσιμότητα. Πῶς ἐτέθη ἡ διάταξις τῆς ἐνεργείας; πῶς ἐτέθη ἡ διάταξις τῆς διαθεσιμότητος εἰς τὸ Σύνταγμα; Οἱ πληρεξούσιοι ἐγνώριζον πῶς κατὰ νόμους ἦτο συντεταγμένος ὁ στρατὸς καὶ τοῦτο γινώσκοντες ἐμόρφωσαν τὴν ἰδέαν αὐτῶν. Ὅταν λοιπὸν ἀνέγραφεν ἡ Συνέλευσις ἐν τῷ Συντάγματι τὴν διάταξιν περὶ διαθεσιμότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ βουλευτοῦ ὡς καὶ τὴν διάταξιν ὅπως λαμβάνῃ ἄδειαν κανονικὴν 5½ μηνῶν, δὲν τὰ ἀνέγραφε τυχαίως ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλ’ ἤθελε διὰ τῶν διατάξεων τούτων νὰ διατηρήσῃ ὑπὲρ τοῦ ἀξιωματικοῦ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐκλέγεσθαι ὡς καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡ διαθεσιμότης ἔδιδεν εἰς αὐτόν. Δὲν ἐφαντάζετο ἡ Συνέλευσις, ὅτι μετὰ 22 ἔτη ἤθελον ἔλθει τὰ πράγματα οὕτως, ὥστε νὰ ἐρωτῶμεν τί ἐστὶ διαθεσιμότης. Δὲν εἶνε λοιπὸν, ὡς εἶπον, ἡ διαθεσιμότης λέξις κενὴ, δὲν εἶνε ἔκθετος εἰς τὴν ἰδιοτροπίαν οἱουδήποτε τινος, ἔστω καὶ ἐμοῦ αὐτοῦ. Ἐν αὐτῇ τιθέμενος ὁ ἀξιωματικὸς καὶ ἐκλεγόμενος βουλευτὴς, ἐξακολουθεῖ ἀπολαμβάνων ὅλων τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνει ὁ ἐνεργείᾳ ἀξιωματικός· διότι, σᾶς εἶπον, ἡ διαθεσιμότης εἶνε ὁ δεύτερος κλάδος τῆς ἐνεργείας. Ποῖα εἶνε τὰ δικαιώματα ταῦτα, κύριοι, τὰ ὁποῖα ὀφείλει ἕκαστος ἀξιωματικὸς νὰ ἔχῃ πάντοτε πρὸ ὀφθαλμῶν; εἶνε τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ, εἶνε τὸ δικαίωμα τῆς διοικήσεως, εἶνε τὸ δικαίωμα πρὸς ἀπόταξιν, εἶνε τὸ δικαίωμα πρὸς ἀποστρατείαν· αὐτὰ εἶνε τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα διετηρήθησαν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς βουλευτὰς, τὰ ὁποῖα ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς ἡ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ τὰ ὁποῖα δὲν δύναται οὐδεὶς ν’ ἀφαιρέσῃ. Ἤκουσα ἀντεγκλήσεις χθὲς καὶ προχθὲς ἐνταῦθα· νομίζουν, ὅτι ὑπάρχει πράγματι νόμος περὶ προβιβασμοῦ διὰ τοὺς βουλευτὰς ἀξιωματικοὺς τοῦ 1882. Δι’ ἐμὲ ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶναι χάρτης ἄγραφος, καὶ ἄν ποτε διέλθῃ ἀπὸ τὰς χεῖράς μου, θὰ τὸν καταπατήσω. Καὶ προχθὲς ἀκόμη διὰ τῶν τελευταίων προβιβασμῶν κατεπατήθη. Θέλω δὲ εἶσθαι εὐτυχὴς, ἐὰν οἱ ἀντίπαλοί μου δυνηθοῦν νὰ μὲ παραπέμψωσιν εἰς εἰδικὸν δικαστήριον ἐπὶ παραβάσει νόμου ἀντισυνταγματικοῦ. Καὶ μὴ νομίσετε, κύριοι, ὅτι μία Βουλὴ εἶναι σεβαστὴ, ὅταν ἄρδην ἀνατρέπῃ τὸ Σύνταγμα· δύναται νὰ πράττῃ διὰ τῆς πλειονοψηφίας ὅ,τι βούλεται, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ τὸ ἐπιβάλλῃ. Εἶπον ὑμῖν προηγουμένως περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἐν διαθεσιμότητι· ἀλλὰ μήπως εἶναι δύσκολον νὰ μᾶς ἐρωτήσωσι καὶ ποῦ εἶναι ἐγγεγραμμένα ταῦτα; Εἶναι ταῦτα ἀναγεγραμμένα εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου τοῦ 1851 περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν; Δὲν τὸ βλέπουσι καὶ ἔχουν δίκαιον, διότι δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐκεῖ. Ἀλλ’ εὐτυχῶς εἶναι ἄλλο ἄρθρον, τὸ ὁποῖον διδάσκει τὶ δὲν μέλλουσι νὰ χάσωσιν οἱ ἀξιωματικοί, τιθέμενοι εἰς ἀργίαν. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἑξῆς· ὅτι δηλαδὴ ἐξαιρουμένων τῶν καταστάσεων τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς διαθεσιμότητος, ὑπῆρχεν, ὑπάρχει καὶ θὰ ὑπάρχῃ ἡ κατάστασις τῆς ἀργίας. Ἡ κατάστασις τῆς ἀργίας διαιρεῖται εἰς δύο μεγάλας κατηγορίας στερήσεως θέσεως, οὕτως εἰπεῖν, τὴν μὲν ὡς ποινὴν προκύπτουσαν ἐξ οἰκείας βουλήσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ, τὴν δὲ ἀνεξαρτήτως αὐτῆς, ἤτοι ἐκ τύχης. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς ἡ Συνέλευσις, ἥτις ἐκανόνιζε τὰ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν βουλευτῶν, ὁρίζει εἰς τὸ ἄρθρον 8 ἐδάφιον 2, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ, τὸ δικαίωμα τῆς διοικήσεως, τὸ δικαίωμα πρὸς ἀπόταξιν, τὸ δικαίωμα πρὸς ἀποστρατείαν, τὸ ἔχουσιν ἐπίσης οἱ τιθέμενοι εἰς ἀργίαν ἀξιωματικοί, ἕνεκα διαλύσεως Σώματος, διότι δὲν πταίουσιν, ἕνεκα καταργήσεως θέσεως, διότι δὲν πταίουσιν, ἕνεκα ἐπανόδου ἐξ αἰχμαλωσίας, διότι δὲν πταίουσιν. Ἐφυλάχθησαν λοιπὸν τὰ δικαιώματα ταῦτα. Καὶ ἐὰν τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου ἐκείνου δὲν τὰ μνημονεύῃ εἰς τὸ περὶ ἐνεργείας καὶ διαθεσιμότητος, δὲν δύνασθε νὰ στηριχθῆτε εἰς τοῦτο, διότι τὰ δικαιώματα τῶν ἀξιωματικῶν, ἅτινα εἶναι ἀναγεγραμμένα εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον 8, δὲν εἶναι ὀλιγώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα, ἅτινα ἔχει ὁ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικός. Ὁ ἀξιωματικὸς τίθεται εἰς ἀργίαν διὰ προσκαίρου παύσεως, ἤτοι διὰ πειθαρχικοὺς μὴ σπουδαίους λόγους· καὶ ὅμως ὁ νόμος διατηρεῖ ὑπὲρ αὐτοῦ αὐτὰ τὰ δικαιώματα ἐπὶ ἓν ἔτος· ὁμιλῶ περὶ τοῦ παλαιοῦ νόμου. Εἶναι ὅμως ταὐτοχρόνως καὶ διάταξις ἀργίας οὐχὶ οἰκείᾳ θελήσει τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ ἕνεκα χρονίου νοσήματος, καὶ εἶναι λυπηρὸν, ὅτι ὁ νόμος δὲν ὑπερασπίζει αὐτὸν ἐν τῇ ὀδυνηρᾷ ταύτῃ περιστάσει. Οὕτως ὁ τιθέμενος εἰς ἀργίαν ἕνεκα χρονίου νοσήματος ἔχει ὑπὲρ αὐτοῦ δύο μόνον δικαιώματα, τὸ δικαίωμα τῆς ἀποτάξεως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποστρατείας, δικαιώματα διατηρούμενα ὡσαύτως εἰς τὸν ἀξιωματικὸν, τὸν εἰς ἀργίαν τιθέμενον δι’ ἀπολύσεως, ἕνεκα βαρέων συμπτωμάτων. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἐσεβάσθησαν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος περὶ ἀξιωματικῶν βουλευτῶν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπωσιν οἱ προσβάλλοντες τὴν στιγμὴν ταύτην διὰ τῶν νομοσχεδίων των πάντα τὰ δικαιώματα, ἅτινα τὸ Σύνταγμα ἀνεγνώρισεν εἰς τοὺς βουλευτὰς ἀξιωματικούς· ἡμεῖς μόνον τὴν ἀρχαιότητα κανονίζομεν. Ἀλλ’ οἱ στεροῦντες τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος τί ἄλλο πράττουσι παρ’ ὅτι στεροῦσιν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς διοικήσεως καὶ τοῦ προβιβασμοῦ; Ἐὰν ἔχῃ ὁ ἀξιωματικὸς δικαίωμά τι, δι’ ὃ νὰ ὑπερηφανευθῇ καὶ νὰ ἀναζητήσῃ ἀνεξαρτήτως τῶν ἰδεῶν τῆς προαγωγῆς, εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς διοικήσεως, ὅπερ προέρχεται ἐκ τῆς ἀρχαιότητος μεταξὺ τῶν ὁμοιοβάθμων. Λοιπὸν ἡ ἀρχαιότης εἶναι ἡ βάσις τῆς διοικήσεως, καὶ ἔρχεσθε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς τὴν ἀρχαιότητα, διότι ζητοῦσι ψήφους ἀπὸ τοὺς ἐπαρχιώτας ἢ ἀπὸ τοὺς συνομίτας των εἰς τὸ μέλλον; ἔρχεσθε νὰ τοὺς τὸ ἀφαιρέσητε, διότι ἐγένοντο βουλευταί; Δὲν ἀφίνετε τὰ πράγματα ὅπως εἶνε; Τόσαι Κυβερνήσεις εἰς τὸ διάστημα τῶν 22 ἐτῶν παρῆλθον, καὶ ἐν τούτοις ἐσεβάσθησαν καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Τουλάχιστον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν τὸ 1882. Ἀφήσατε νὰ ἐρχώμεθα βουλευταί· ἄλλως, εἴπατε, ὅτι δὲν μᾶς θέλετε, καὶ ὄχι νὰ ἔρχησθε διὰ τοῦ νόμου νὰ πράττητε τοῦτο.

§16ΧΟΪΔΑΣ. Σᾶς θέλομεν, στρατηγέ, μὴ λέγετε, ὅτι δὲν σᾶς θέλομεν.

§17ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν μᾶς θέλετε, διότι ὑπάρχει πλειονοψηφία καθ’ ἡμῶν. Ἡ Βουλὴ δὲν θέλει τοὺς ἀξιωματικούς.

§18ΧΟΪΔΑΣ. Σᾶς θέλομεν, διότι εἰς σᾶς ὀφείλομεν τὴν 3 Σεπτεμβρίου, τὴν 10 Ὀκτωβρίου καὶ ἄλλας τοιαύτας ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους περιστάσεις, διότι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὀφείλει τὰς ἐλευθερίας της ἡ Ἑλλάς, διότι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§19ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Λοιπὸν εἶπον ὑμῖν, ὅτι ὁ δι’ ἀπολύσεως ἀξιωματικὸς τιθέμενος εἰς ἀργίαν ἐκεῖνος στερεῖται ὡς καὶ ὁ παθὼν ἀπὸ χρόνιον νόσημα τῶν δύο δικαιωμάτων, τοῦ τῆς διοικήσεως καὶ τοῦ τῶν προβιβασμῶν, τηρεῖ δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ μόνον τὸ δικαίωμα τῆς ἀποτάξεως καὶ ἀποστρατείας. Ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ νόμῳ τῷ στρατιωτικῷ, ἄρθρον 19, ὅτι ἀξιωματικὸς, ὅστις διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἐφυλακίσθη, στερεῖται τῶν πάντων κατὰ τὸ διάστημα τῆς φυλακίσεώς του, ἤτοι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποτάξεως καὶ αὐτῆς τῆς ἀποστρατείας. Καὶ ἐν τούτοις, διότι μία ἐπαρχία, αὔριον δὲ νομὸς ἤθελε τιμήσει ἀξιωματικόν τινα διὰ τῆς ἐκλογῆς του, ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος στερεῖται τῆς ἀρχαιότητός του! Ἀλλὰ μήπως εἶναι παράξενον νὰ εἴπῃ τις «καὶ τί κοινὸν μεταξὺ ἀρχαιότητος καὶ δικαιωμάτων», ἐκείνων δηλαδὴ τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα θίγουσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτῶν; Εὐτυχῶς ἡ Συνέλευσις, μὴ στερήσασα τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἀρχαιότητός των, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της ὄχι μόνον τὸν νόμον τοῦ 1851 περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν νόμον τοῦ 1853, τὸν συμπληρωτικὸν αὐτοῦ, ὅστις ἐκανόνιζε τὸ τῆς ἀδείας, ἀδείᾳ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅστις ἐτιμώρει, οὕτως εἰπεῖν, διὰ στερήσεως τῶν ἀποδοχῶν καὶ μὴ ὑπολογισμοῦ τὸ παράπαν τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον ἤθελε διανύσει ἐν κανονικῇ ἀδείᾳ ἄνω τῶν ἕξ μηνῶν. Ἡ Συνέλευσις εἶχεν ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς ταὐτοχρόνως καὶ τὸν περὶ προβιβασμῶν ἀξιωματικῶν νόμον τοῦ 1861. Ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, τῷ περὶ προβιβασμῶν, κανονίζεται ὁ τρόπος τῆς προαγωγῆς τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἡ δὲ προαγωγὴ ὁρίζεται, τὸ μὲν κατὰ ἀρχαιότητα, τὸ δὲ κατ’ ἐκλογήν. Ἡ προαγωγή, ἡ ἐξασφαλισθεῖσα εἰς τὸν ἀξιωματικὸν κατ’ ἀρχαιότητα, εἶναι ἐξασφάλισις τοῦ μέλλοντος αὐτοῦ. Ἐτέθη δὲ ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ διάταξις περιορίζουσα τὸν κατ’ ἀρχαιότητα προβιβασμὸν μόνον εἰς τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς, διότι, ὡς γνωρίζετε κάλλιστα, οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ προβιβάζονται κατ’ ἐκλογήν. Λοιπὸν μᾶς λέγουσι, διότι τὸ εἶπον καὶ εἰς ἐμὲ, καὶ τί σᾶς πειράζει, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τί ἔχετε νὰ χάσητε; σεῖς οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ προβιβάζεσθε κατ’ ἐκλογήν. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκεῖνο ὅπερ εἶναι τὸ ἐντιμότερον ὡς διὰ τὸν ἀξιωματικὸν, καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλει πάντοτε νὰ ἐπιδιώκῃ, ὅπως μὴ τὸ ἀπολέσῃ, εἶναι ἀναντιῤῥήτως τὸ μεταξὺ ἴσων νὰ ἔχῃ τὴν διοίκησιν, τοῦτο δὲ ἀσφαλίζεται αὐτῷ διὰ τῆς πρὸς τοὺς ἄλλους σχετικῆς ἀρχαιότητος. Ἡ ἀρχαιότης λοιπὸν καταπατεῖται διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου, διότι αἰτούμενοι ἄδειαν πρὸς ἐκλογὴν, ἢ καὶ ἐκλεγόμενοι βουλευταὶ, οἱ ἀξιωματικοὶ κατερχόμεθα ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἀδείας, κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, ἀπὸ τοῦ 1 ἀριθμοῦ μεταξὺ ὁμοιοβάθμων καὶ θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ κατερχώμεθα, ὥστε δυνατὸν ἀπὸ πρῶτοι νὰ γίνωμεν ἔσχατοι μεταξὺ τῶν ὁμοιοβάθμων ἡμῶν. Οὕτω λοιπὸν ἐπιζητεῖται ἡ ἐκ τῆς Βουλῆς ἀπομάκρυνσις τῶν ἀξιωματικῶν βουλευτῶν. Διατί; διότι, ὡς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ εἶπε καὶ τὸ ἐπανέλαβεν, ὁ νόμος οὗτος σκοπεῖ ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς παρουσίας τῶν ἀξιωματικῶν. Καὶ ἔχουν δίκαιον, κύριοι. Δὲν θέλω νὰ εἴπω πολλὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ φρονῶ ἐγὼ, καὶ βεβαίως πολλοὶ ἀξιωματικοὶ βουλευταὶ φρονοῦσιν ὅπως ἐγώ, λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ ἐπ’ ἐμοὶ οὔτε μίαν στιγμὴν ἤθελον δεχθῆ νὰ μείνω βουλευτὴς στερούμενος τῆς τάξεως καὶ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐν τῷ στρατῷ· διότι ὁ ἀξιωματικὸς δὲν πρέπει ποτὲ νὰ λησμονῇ ὅτι ἔκτακτον δικαίωμα εἶνε τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ στάδιον, ἡ δὲ καθαρὰ αὐτοῦ ἀποστολὴ εἶνε ἡ τοῦ στρατοῦ καὶ ὀφείλει νὰ μὴ παραμελῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελε τὸν ὑποβιβάσει, ὅταν ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου καὶ μεταβῇ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἤτοι τὴν ἀρχαιότητα αὐτοῦ. Ἄλλοι πιθανὸν νὰ σκέπτωνται ἄλλως, ἀλλὰ βεβαίως δὲν σκέπτονται ὑπὸ τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα. Ἐγὼ ἀτομικῶς τὸν βουλευτὴν ἀξιωματικὸν τὸν θέλω νὰ σκέπτηται στρατιωτικῶς, καὶ τὸν θέλω ἐν τῇ Βουλῇ νὰ σκέπηται, νὰ ὁμιλῇ καὶ νὰ πράττῃ πάντοτε ὡς στρατιώτης. Λοιπὸν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἐκτιθέμενος εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς καὶ μεταβαίνων νὰ ζητήσῃ ψήφους στερεῖται τῆς ἀρχαιότητός του. Ὑποθέσατε ἕνα ἀξιωματικὸν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ἀρχαιότητος (λυποῦμαι ὅτι δὲν τὸν ἔχω ἐδῶ, διότι δὲν ἐτυπώθη ὁ νεώτερος ἔλεγχος τῶν ἀξιωματικῶν), ὑποθέσατε ὅτι φέρει τὸ ἄρθρον 1, ἤτοι εἶνε ὁ ἀρχαιότερος καὶ οἱουδήποτε βαθμοῦ, καὶ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ βαθμοῦ του εἶνε 200. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ζητήσει τὴν ἄδειαν νὰ μεταβῇ νὰ ἐπιζητήσῃ τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων, κατέρχεται. Τὴν αὐτὴν ὥραν καθ’ ἣν λαμβάνει τὴν ἄδειαν ἔχασε τὴν ἀρχαιότητα ἀπέναντι πάντων τῶν ἀξιωματικῶν τῶν προβιβασθέντων κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν οὗτος ἐπροβιβάσθη. Ἐὰν δὲ εἶχον γίνει μετὰ δέκα ἡμέρας, ἐπὶ παραδείγματι, ἄλλοι προβιβασμοὶ, θὰ καταβῇ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα μετὰ δέκα ἡμέρας καὶ θὰ εἶνε καὶ τούτων ἔσχατος, καὶ ἂν δὲν ἐκλεχθῇ, χάνει τὴν ἀρχαιότητα τοὐλάχιστον δύο ἢ τριῶν μηνῶν· διότι πολλοὶ μὲν ἀξιωματικοὶ μὴ ἐπιτυχόντες ζητοῦσιν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀποτυχίαν αὐτῶν νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἄλλοι δὲν τὸ πράττουσι καὶ παραμένουσι δύο ἢ καὶ τρεῖς μῆνας ἐπ’ ἀδείᾳ ὅπως διαμφισβητήσωσι τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπάλων των. Ὁ ἀξιωματικὸς δὲ ὅστις ἐπιτύχει νὰ γίνῃ βουλευτής, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἀτυχίαν νὰ διαρκέσῃ ἡ Βουλὴ τέσσαρα ἔτη, στερεῖται τῆς ἀρχαιότητος τεσσάρων ἐτῶν. Ἀφίνω κατὰ μέρος ἐὰν ἐξακολουθήσῃ νὰ ἐκλέγηται βουλευτής. Τώρα τίνα δικαιολόγησιν φέρουσιν ὅπως σᾶς πείσωσι νὰ μᾶς ἐξώσητε ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου; Ἡμεῖς δὲν πράττομεν τίποτε κακὸν, λέγουσι, μόνον λέγομεν νὰ στερηθῆτε τῆς ἀρχαιότητος. Καὶ τὸ λέγει ὁ κ. Λομβάρδος. Δὲν ἐνθυμεῖσθε, κύριε Λομβάρδε, μίαν ἡμέραν ὅταν ὁ Σπόνεκ μᾶς ἐπίεζε διὰ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, δὲν ἐνθυμεῖσθε πόσον μὲ ὑπεστηρίξατε ὅταν προὐκάλεσα τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως νὰ πέμψωμεν ἐπιτροπὴν πρὸς τὸν Βασιλέα; Διεμαρτυρήθημεν κατὰ τῆς πιέσεως ταύτης (διάλογοι). Εἶπον οἱ φέροντες τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θὰ λείψωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐντεῦθεν καὶ οὕτω θὰ στηριχθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ πειθαρχία εἰς τὸν στρατόν. Ἀταξία καὶ μὴ πειθαρχία εἰς τὸν στρατὸν ὑπάρχει, διότι τυγχάνομεν ἡμεῖς ἐδῶ βουλευταί; Ποῖοι παραλύουν τὴν τάξιν καὶ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ, οἱ βουλευταὶ, οἱ ἐδῶ ἀξιωματικοὶ ἢ αἱ Κυβερνήσεις; (καὶ ἐγὼ ἤμην μέλος Κυβερνήσεως). Αἱ Κυβερνήσεις παραλύουσι τὴν τάξιν καὶ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ, διότι ἐπιβάλλουσι τὰς θελήσεις αὐτῶν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς, καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν δέχονται νὰ γίνωνται συχνὰ πυκνὰ ὄργανα αὐτῶν, καὶ ἐπειδὴ δὲν δέχονται, ἐκσφενδονίζονται ἐκ δυσμῶν πρὸς ἀνατολὰς καὶ ἐκ τοῦ βοῤῥᾶ πρὸς νότον. Δὲν δέχονται οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ γίνωνται ὄργανα τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν φίλων τῶν Κυβερνήσεων εἰς τὰς παραχωρήσεις τὰς ἐκ τῆς χειρὸς καὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν ἐξαρτωμένας ἤτοι ἀδειῶν, προαγωγῆς καὶ τῶν τοιούτων. Πταίουν οἱ ἀξιωματικοὶ βουλευταὶ ὡς πρὸς τοῦτο; Ἄλλοι πταίουν, καὶ εἶπον τίνες οὗτοι. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐσπουδάσατε ἡμέραν τινὰ περὶ τῆς κατὰ καιροὺς εἰς τὴν Βουλὴν συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὅταν συζητεῖται ὁ ὀργανισμὸς ἢ οἱονδήποτε νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἢ καὶ πᾶν ἄλλο ἀντικείμενον ἀφορῶν τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, πῶς ψηφίζονται πάντα ταῦτα; ψηφίζονται ἀσυζητητεί. Διατί; διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν ναυτικῶν ἐκτὸς ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων εἶναι μόνον ἐκ τῶν νήσων Ὕδρας καὶ Σπετσῶν καὶ ἐκ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Νέων Ψαρῶν, καὶ τὰ τρία ταῦτα μέρη δίδουσι σήμερον τρεῖς καὶ δύο πέντε καὶ δύο ἑπτὰ βουλευτάς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἑπτὰ ἀξιωματικοὶ καὶ ἑπομένως ἐνίοτε δὲν παρουσιάζεται οὐδὲ εἷς ναυτικὸς βουλευτὴς εἰς τὴν Βουλήν, ἄλλοτε δὲ εἷς καὶ δύο. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ στρατιωτικοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Θέλουσιν, ὅταν εἰσάγωνται νομοσχέδια στρατιωτικὰ, ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι ξένη αὐτῶν; Εἴπατέ το, κλείσατέ μας τὸ στόμα, διότι πιθανὸν νὰ κλείωνται καὶ τὰ στόματα τῶν ἀξιωματικῶν· εἴπατέ το καθαρὰ, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀφορμή· δὲν εἶναι δὲ, ὅπως προφασίζεσθε, ὅτι ἡ παρουσία ἡμῶν ἐν τῇ Βουλῇ παραλύει τὸν στρατόν. Ἀνακεφαλαιῶν τὸ περὶ στρατοῦ νομοσχέδιον, λέγω ὅτι αἱ διατάξεις του εἶναι καθαρῶς ἀντισυνταγματικαὶ, προσβάλλουσι ῥητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἐκτὸς δὲ τούτου εἶναι καὶ ἐπιβλαβεῖς κατ’ οὐσίαν, διότι ὅ,τι συμβαίνει διὰ τὰ νομοσχέδια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ συμβαίνῃ εἰς τὸ ἑξῆς διὰ τὰ νομοσχέδια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι δὲ ἐπιβλαβεῖς καὶ διὰ τὴν τάξιν καὶ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ. Οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ προάγονται κατ’ ἐκλογὴν, οἱ κατώτεροι ἐναλλὰξ καὶ καθ’ ὡρισμένην τάξιν, τὸ μὲν κατ’ ἀρχαιότητα, τὸ δὲ κατ’ ἐκλογὴν. Πιθανὸν ἀξιωματικοὶ κατώτεροι, ὑπολογίζοντες τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητος αὐτῶν μεταξὺ τῶν πρώτων 5, 10, 15 ἢ καὶ 20 ἔστω ὁμοιοβάθμων, νὰ διστάσωσι νὰ ἐπιζητήσωσι τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων των, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρξωσι κεναὶ θέσεις πρὸς προαγωγήν. Καὶ ἠξεύρετε πῶς λαμβάνει χώραν ἡ προαγωγὴ αὕτη; οἱ ἑκάστου βαθμοῦ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ διαιροῦνται κατὰ τριάδας μὲν διὰ τοὺς προβιβασμοὺς μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ, κατὰ δυάδας δὲ διὰ τὸν προβιβασμὸν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, καὶ ὁ ἀρχαιότερος ἑκάστης τριάδος ἢ δυάδος λαμβάνει τὸν πρῶτον ἀριθμὸν τοῦ προβιβασμοῦ, ὁ δὲ δεύτερος ἀριθμὸς τῆς προαγωγῆς ἑκάστης δυάδος καὶ τριάδος δίδεται κατ’ ἐκλογήν, ὁ τρίτος διὰ τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς μέχρι τοῦ βαθμοῦ λοχαγοῦ εἰς τὴν ἀρχαιότητα. Βεβαίως λοιπὸν ἀξιωματικοὶ, κατέχοντες τὴν σχετικὴν ἀρχαιότητα, τοὺς ἀριθμοὺς 1 καὶ 3, 4 καὶ 6, 7 καὶ 9, ἐὰν ἦναι ἀνθυπολοχαγοὶ ἢ ὑπολοχαγοὶ, θὰ διστάσωσι νὰ ζητήσωσι τὰς ψήφους τῆς Ἐπαρχίας των, ἀλλὰ ἐὰν ἦναι κάτω τῶν ἀριθμῶν 30, 50 ἢ καὶ 100, οὐδόλως θὰ διστάσωσι ν’ ἀποδυθῶσιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, καθόσον θὰ ἦναι πολὺ κάτω, ὥστε νὰ δύνανται νὰ προβιβασθῶσι κατ’ ἀρχαιότητα ταχέως. Μὴ κυττάζετε τοὺς ἐκτάκτους προβιβασμούς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους συνέπεσε καὶ ἐγὼ νὰ ὠφεληθῶ, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατείας. Ἐκάμαμεν πολλὰ ἔτη εἰς τοὺς βαθμούς μας τοὺς πρώτους, οἱ δὲ νεώτεροι, οἱ ὁποῖοι ὠφελήθησαν τυχὸν σήμερον καὶ ἔλαβον καὶ ἕνα καὶ δύο βαθμοὺς σχετικῶς ταχέως, θ’ ἀργήσωσι πολὺ ἐν τῷ μέλλοντι, ἐκτὸς ἐὰν ληφθῶσι ταχέως οἱ βαθμοὶ ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς τιμῆς καὶ τῆς δόξης. Λοιπὸν τί κινδυνεύει ὁ ἀνθυπολοχαγὸς, ὁ ὑπολοχαγὸς καὶ αὐτὸς ὁ λοχαγὸς ὁ ἔχων ἀριθμὸν ἀρχαιότητος ἀπὸ 32 καὶ κάτω; οὐδέν· καὶ οὕτως εὐλόγως θέλει προτιμήσει τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα διὰ τῆς ἀποδύσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἐκλογάς. Ὁ προβαλὼν λοιπὸν τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν τοὺς ἀξιωματικούς, ἀπατᾶται οἰκτρῶς, ἂν πρεσβεύῃ ὅτι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ θὰ φέρῃ τὸ ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα νὰ μὴ πολιτεύωνται οἱ ἀξιωματικοί. Τοῦτο θέλει συμβῇ διὰ τοὺς ἀνωτέρους, οὐχὶ δὲ καὶ διὰ τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς, καὶ ἂν ἀτυχῶς ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιόν σας, ἐπεθύμουν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ κατώτεροι νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις ἐνταῦθα διὰ νὰ ἴδωμεν τὰς συνεπείας τοῦ νομοσχεδίου σας. Αὐτὸ θέλει τὸ νομοσχέδιόν σας, τὴν ἀταξίαν ἐν τῷ στρατῷ, θέλει ὅλοι οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν πολιτικήν. Ἐγὼ κατ’ οὐσίαν τὸ συζητῶ ὡς ἐκ περισσοῦ, διότι τὸ θεωρῶ καὶ εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Λοιπὸν μὴ λέγετε ὅτι θὰ φέρετε τὴν τάξιν ἐν τῷ στρατῷ. Ἐγὼ ἤκουσα ἀξιωματικοὺς κατωτέρους ἀπὸ τοῦδε ἑτοιμαζομένους εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν πολιτικὸν, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τοῖς ὑπόσχεται ὁ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸς, ὅταν ἔλθωσιν ἐνταῦθα, ἑπομένως θέλουσιν ἀδιαφορεῖ διὰ τὴν ἀρχαιότητα αὐτῶν· ἐνταῦθα δ’ ἐρχομένους τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς ἴσως θέλετε νὰ τοὺς κολακεύητε ἐπιδεικνύοντες αὐτοῖς προβιβασμοὺς κατ’ ἐκλογὴν, ἐγὼ ὅμως ἔχω δι’ ἐλπίδος ὅτι οὐδεὶς, καὶ προβιβαζόμενος, θέλει γίνεσθαι ὄργανον τυφλὸν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἐκτεινόμενος, ἂν καὶ καλῶς ἐμελέτησα τὰ δύο ἄλλα νομοσχέδια, τὸ περὶ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν καὶ τὸ περὶ εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἤκουσα μετ’ εὐχαριστήσεως καὶ μεγίστης προσοχῆς τόσους ῥήτορας ἀγορεύσαντας ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων καὶ εὐγλώττως ἀναπτύξαντας καὶ ἀποδείξαντας τὸ ἀντισυνταγματικὸν αὐτῶν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν δὲν στηρίζεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ, ὡς ἀπαιτεῖ ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ ἐπὶ διατάξεως, ἡ ὁποία θὰ ἀλλοιοῦται κατ’ ἔτος, ἐπίσης τὸ περὶ εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, διότι καὶ ἐκεῖ μνημονεύεται ἡ ἐπαρχία ὡς βάσις ἐκλογική. Ἀλλὰ διατί ἔρχονται τὰ νομοσχέδια ταῦτα τὰ ἀντισυνταγματικά; ἔρχονται διότι ἡ ψυχολογικὴ κατάστασις τῆς Βουλῆς εἶναι τοιαύτη καὶ διὰ τοῦτο ἐπαινῶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐδράξατο τῆς εὐκαιρίας καθ’ ἣν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἦτο στενοχωρημένος, εἶχεν ἀποκάμει, ὅλα τὰ ἔβλεπε σκοτεινά.

§20ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὡραῖα.

§21ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἀποκλεισμὸς ἀπ’ ἐδῶ, ἐμπόδια ἀπ’ ἐκεῖ, χρήματα ἐξωδευμένα ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἀδελφῶν, καὶ τέλος ἀφοπλισμός· ὅλα ταῦτα ἐσκότισαν τὸν Ἕλληνα, καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐφοβήθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦτο πολὺ ἐνδεχόμενον, ὅτι ἤθελε λάβει χώραν. Ἡ στενοχωρία αὕτη ἤθελεν ἐκραγῆ ἴσως, ὡς ἐκρήγνυται τὸ ὀβούζιον· μᾶς προκατέλαβε καὶ εἶνε ἀξιέπαινος, ἀλλὰ μόνον διότι ἐπρότεινε τὰ νομοσχέδια, χάνει ὅμως τὴν ἀξίαν του ἐπιμένων νὰ ψηφισθῶσι. Βλέπετε, πῶς ἀγωνιζόμεθα τόσας ἡμέρας καὶ ὑποθέτω, ὅτι θὰ κρατήσωμεν τὸ βῆμα ἄλλας δέκα ἢ δέκα πέντε ἡμέρας. Ὁ Ἕλλην μάχεται ἐκθύμως ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν αὑτοῦ, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν ἠξεύρω ἐὰν εἶνε προτέρημα ἢ ἐλάττωμα. Εἰς ἄλλας ἐποχὰς ἐμάχετο καλλίτερον διὰ τὰς πολιτικὰς αὑτοῦ ἐλευθερίας παρὰ διὰ τὰς πραγματικάς. Βλέπετε τώρα ἐλησμονήσαμεν τὰ πάντα καὶ τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς στόλους καὶ τὰς ζημίας, ἃς ὑπέστημεν· τὰ πάντα ἐλησμονήσαμεν, καὶ περὶ ἐλευθερίας πολιτικῆς ἀγωνιζόμεθα εἰς τρόπον ὥστε ὁ Θεὸς νὰ φυλάξῃ μὴ ὁ ἀγὼν οὗτος μᾶς ἀγάγῃ ἡμέραν τινὰ ἐκεῖ ὅπου δὲν πρέπει. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτον ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῶσι διατάξεις Συνταγματικαί, διατί ἐξερχόμεθα τοῦ Συντάγματος; Τὰς μεταῤῥυθμίσεις τὰς προεῖδεν αὐτὸ τὸ Σύνταγμα· δὲν εἶσθε σεῖς οἱ μεταῤῥυθμισταὶ, καὶ ἐλάβατε μόνοι σας τὸν τίτλον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· τὸ Σύνταγμα προεκάλεσε τὰς μεταῤῥυθμίσεις, ὅταν θεωρηθῶσιν ἀναγκαῖαι· δὲν παρῆλθε δεκαετία ὡς ὥρισε τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ 22 ἔτη, καὶ εἶνε καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀναθεωρήσεως καὶ ἔχομεν τὴν πρὸς τοῦτο ῥήτραν ἀναγεγραμμένην εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ σᾶς φαίνεται γελοία ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ Συντάγματος, ἥτις ἀπαιτεῖ ἵνα τὰ ¾ τῆς Βουλῆς ἐν μιᾷ περιόδῳ, τὰ ¾ ἑτέρας Βουλῆς ἐν ἑτέρᾳ περιόδῳ ἀποφασίσωσι, καὶ τότε νὰ συνέλθῃ διπλῆ Βουλή; Διατί δὲν προκαλεῖτε τοιαύτην ψῆφον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ Συντάγματος ὡρισμένων; Ὄχι τὰ ¾, κύριοι, ὁλόσωμος ἡ Βουλὴ θὰ σᾶς δώσῃ τὴν ψῆφον· διαλύσατε ἀμέσως τὴν Βουλὴν καὶ οὐδεὶς σάλος θὰ ἐπακολουθήσῃ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν νέων ἐκλογῶν, οὔτε χρήματα θὰ ἐξοδευθῶσι, διότι ἡ νέα Βουλὴ θὰ ἦνε διαβατική, θὰ ἤρχοντο οἱοιδήποτε καὶ ὅλοι ἐμφορούμενοι ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἰδεῶν ἤθελον δεχθῆ ἐν μιᾷ ἴσως καὶ μόνῃ συνεδριάσει τὴν ἀναθεώρησιν. Πάλη πολιτικὴ ἤθελε λάβει χώραν εἰς τὴν διπλῆν Βουλήν. Ἀλλὰ πιθανὸν αἱ σκέψεις μου αὗται νὰ διεγείρωσι τὸ μειδίαμα τινῶν ἐξ ὑμῶν· ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο συμβαίνῃ, διεγείρουσιν ὅμως τὸν τρόμον εἰς ἡμᾶς· θέλετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα περιέβαλε μὲ τοιαύτας διατάξεις νὰ τὸ ἁρπάσητε καὶ θὰ ἁρπάσητε καὶ ἄλλο διὰ κομματικῆς πλειοψηφίας. Ὁ κύριος Λομβάρδος θὰ μοὶ κάμῃ τὴν χάριν νὰ ἐνθυμηθῇ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Σπόνεκ, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ὄχι διπλῆν Βουλήν, ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ εἰς δύο περιόδους ἐνέκρινε τροποποίησιν ἢ ἀπάλειψιν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, νὰ ἦνε τοῦτο γεγονὸς μετὰ τὴν ψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐν δευτέρᾳ περιόδῳ, καὶ ἡμεῖς ἐτρομάξαμεν τότε ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει. Δὲν εἶνε ἔτσι, κύριε Μεσσηνέζη;

§22ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δυστυχῶς.

§23ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν λέγητε δυστυχῶς, εἰπέτε μοι τί εἶναι τοῦτο τὸ ὁποῖον θέλουν νὰ κάμωσιν εἰμὴ νὰ παραλύσωσι τὸ Σύνταγμα ἄρθρον πρὸς ἄρθρον διὰ κομματικῆς πλειοψηφίας; Καὶ τί θὰ γίνωμεν αὔριον, κύριοι, ἐὰν ἑτέρα πλειοψηφία θελήσῃ νὰ πράξῃ τὰ αὐτά; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, αὐτὰ φρονῶ καὶ ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ τὰ εἴπω, ἡ Βουλὴ ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλει· ἀλλ’ ἓν εἶνε βέβαιον, ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ὑποβαλλόντων τὰ νομοσχέδια εἶνε ἀναγεγραμμένον ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶνε ἀντισυνταγματικά· μόνον τὸ πολιτικὸν συμφέρον τοὺς ἔκαμε νὰ ἐπιζητῶσι τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Διὰ νὰ κερδηθῇ ἓν νομοσχέδιον καὶ πᾶν ζήτημα, χρειάζεται πλειοψηφία ἐκ τῶν παρόντων βουλευτῶν, διὰ νὰ συνεδριάζῃ δὲ ἡ Βουλὴ πρὸς τοῦτο χρειάζεται ἀπαρτία τοὐλάχιστον. Κατὰ σύμπτωσιν ἡ ὑπουργικὴ φάλαγξ δὲν ἔχει τὴν ἀπαρτίαν ὑπὲρ αὑτῆς. Μὴ δίδετε λοιπὸν τὰ μέσα σεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, μὴ δίδετε, λέγω, τὰ μέσα κατ’ ἐμὲ κριτὴν, νὰ ἁρπαγῶσι νομοσχέδια ὁπωσδήποτε, τὰ ὁποῖα ἀνατρέπουν ἄρδην τὸ Σύνταγμα. Οὐδεὶς κατηγόρησε τὴν μειοψηφίαν ἐκείνην, ἧς ἡγοῦντο τόσοι ἄνδρες γενναῖοι καὶ καλοὶ κατὰ τὸ 1874, ὅταν ἐνόμισαν πρέπον νὰ προασπίσωσι τὸ Σύνταγμα διὰ τῆς ἐπισήμου ἀποχωρήσεως αὑτῶν. Σήμερον ὁ κίνδυνος εἶνε μεγαλείτερος κ’ ἐγὼ εἶμαι, ὡς εἶμαι, μηδέν. Εὐθύναι ἐὰν ὑπάρχουν καὶ συνέπειαι, τὰς ὁποίας προβλέπει πᾶς ἀμερόληπτος, θέλουν πέσει καὶ ἐπὶ τὰς κεφαλάς των καὶ ἐπὶ τὰς κεφαλάς σας (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§24Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶσθε τὸ προϊὸν τῶν ζωοκλεπτῶν, εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς εἰλικρινὴς καὶ ἔχων εἰς τὸ χεῖλος ὅ,τι ἔχει καὶ εἰς τὴν καρδίαν, διὰ τοῦτο καὶ προχθὲς μᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ κολοβώσωμεν τὸ Σύνταγμα, διότι τὸ θέλουν οἱ ξένοι. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, οἱ ἰσχυροὶ, οὓς ἀποτείνουν εἰς τὴν κοινωνίαν οἱ ὑπουργοὶ, δικαιολογούμενοι διὰ τὴν καταπάτησιν τοῦ Συντάγματος. Ἀφοῦ, κύριε Ὑπουργέ, οἱ ζωοκλέπται μᾶς ἐξέλεξαν ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ, τί θὰ γίνωσιν, ὅταν συγχωνευθῇ ἡ ἐπαρχιακὴ εἰς τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν, καὶ τὸ μέρος εἰσέλθῃ εἰς τὸ ὅλον; δὲν θὰ συνεισέλθωσι καὶ τὰ στοιχεῖα τοῦ μέρους τούτου οἱ ζωοκλέπται; ἢ μήπως θὰ ἐξατμισθῶσι διὰ τῆς μεγάλης ἐκλογικῆς περιφερείας; Ἀλλὰ, κύριε Ὑπουργὲ, διατί δὲν ἀπονέμεις καὶ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο εἰς τὴν ἐπαρχίαν σου, ἐκτείνων τὴν ἐκλογικήν της περιφέρειαν, προσκολλῶν εἴτε εἰς τὴν Ἠλείαν εἴτε εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, διὰ νὰ ἐξατμισθοῦν ἐγκλήματα πολὺ στυγερώτερα τῆς ζωοκλοπῆς. Ἴσως σὲ λυποῦν οἱ λόγοι μου, ἀλλ’ ὅταν ὑβρίζῃς κατὰ πρόσωπον ὁλόκληρον τὸ μόνον Σῶμα τῶν ἀντιπροσώπων τῆς πατρίδος σου, κηρύττων αὐτὸ προϊὸν ζωοκλεπτῶν, πρέπει νὰ ἀκούσῃς τοὺς λόγους αὐτοὺς, οἵτινες σὲ πληγώνουν, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι ὁμολογούμενοι ἀλήθειαι. Ἐννοοῦμεν τί ζητεῖτε διὰ τῶν νομοσχεδίων σας, ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ κατορθώσητε. Φρονεῖτε, ὅτι ἂν εὐρυνθῇ ἡ περιφέρεια, θὰ φέρῃ ἀνατροπὴν εἰς τὰς σχέσεις τῶν πολιτευομένων πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς των, ὧν τὰ ⅔ ἢ καὶ τὰ ¾ δὲν γνωρίζουσι τοὺς ὑποψηφίους των, ἑπομένως θὰ ὑποκύπτωσιν εἰς τὰς παρακελεύσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὕτως αὕτη θ’ ἀπαλλαγῇ βουλευτῶν, οἵτινες στηριζόμενοι εἰς τὰς σχέσεις καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν συνεπαρχιωτῶν των, καὶ μὴ ὀφείλοντες καθόλου τὴν ἐκλογήν των εἰς τὴν ὑπουργικὴν συνδρομὴν ἐπιδεικνύονται ὑπερήφανοι καὶ ἀνεξάρτητοι, ἐνῷ διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νόμων ῥιπτόμενοι εἰς τὸ ἀχανὲς τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας θὰ λάβωσι τὴν ἀνάγκην τῆς ἀντιλήψεως τῆς Ἐξουσίας, καὶ ἐκ τούτου θὰ εἶναι ὑποδεδουλωμένη εἰς τὰ νεύματα αὐτῆς. Ἐδοκιμάσθη καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα, ἐφηρμόσθη μάλιστα ἀπὸ ἡγεμόνα μεγαλοπρεπῆ, ἐλεήμονα, ἐλευθέριον, ἀφιλοκερδέστατον, φειδωλὸν μέχρι φιλαργυρίας εἰς τὰ κοινὰ, φιλάνθρωπον, ἕτοιμον νὰ θυσιάσῃ ὄχι μόνον τὸν θρόνον του, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος, ὅπως μαρτυροῦν τὰ 1854 καὶ 1862, καὶ ἀγαπῶντα τὸν λαὸν ὡς τέκνα του, καὶ ἐν τούτοις δὲν τὸ ἠνέχθη τὸ ἔθνος, ἀλλ’ ἀνέτρεψε καὶ τὸ σύστημα καὶ τὸν ἡγεμόνα, καίτοι ἔχοντα τόσας ἀρετὰς, καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ ἐργαζομένους, καὶ ἀπορῶ πῶς ἐκ τῶν συναδέλφων μας οἱ τότε ἀρειμάνιοι ὑποστηρίζουν τὴν ἐπάνοδον τοιούτου συστήματος, καὶ μάλιστα μιᾶς πόλεως, ἥτις εἶχε καταντήσει τὸ διυλιστήριον διὰ πάντα, ὅστις ἐνεθυμεῖτο κἄν τὸν Ὄθωνα! Εἶναι ἀληθὲς, κύριε Δημητριάδη;

§25ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§26ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ Ὄθων εἶχεν ἀξίωσιν νὰ διοικήσῃ ἄνευ περιστολῆς τῆς θελήσεώς του, ἀλλ’ ἀλλοίμονον εἰς τὸν ὑπουργόν του, ὅστις ἐτόλμα νὰ τοῦ παρουσιάσῃ νόμον, δι’ οὗ ἐπέβαλε φόρους· καὶ μὅλα ταῦτα τὸ ἔθνος τὸν ἀπεδίωξε. Καὶ ἔρχεσθε σεῖς μετὰ τόσου χρόνου ἀνάπτυξιν τῆς κοινωνίας νὰ ἐπιβάλλητε νόμους ἐξουδετεροῦντας τὴν ἰσχὺν τοῦ Συντάγματος! Δὲν βλέπετε ὅτι κινδυνεύει ἡ μεγάλη ἀριστοκρατία τῆς Ἀγγλίας, ἡ τόσον εὐεργετικὴ, νὰ καταστραφῇ, καὶ θέλετε νὰ ἐπιβάλλητε ἀπολυταρχίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα; Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἔλειψεν ἡ κρίσις ἀπὸ σᾶς. Ὁ κ. Λομβάρδος μᾶς εἶπεν ὅτι ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ οἱ 245 βουλευταὶ εἶναι πολλοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διατί ἐζήτησε καὶ ἔχωσε τὸ 1864 ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον, 200,000 ψυχῶν πληθυσμοῦ, 84 Πληρεξουσίους; Διατί ἦτο τότε ἀναγκαῖος ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν ἀντιπροσώπων καὶ τώρα πρέπει νὰ σμικρυνθῇ; Ἀλλὰ μήπως εἶσαι σταθερὸς εἰς τὰς ἰδέας σου; πέντε ἡμέρας ἐὰν μείνῃς ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας, εὐθὺς γίνεσαι συνωμότης, καὶ τοιοῦτον σὲ ἐγνώρισα τὸ 1868, 1870, 1873 καὶ 1874. Ἀλλ’ ἂν ἀφοῦ ἐξέλθῃς τῆς Ἐξουσίας καταφύγῃς εἰς τὴν ἰδίαν τέχνην τοῦ συνωμότου, θὰ καταγελασθῇς, διότι θὰ ζητῇς τὴν καταστροφὴν αὐτῶν τῶν ἔργων σου. Διατείνονται οἱ ὑπουργοὶ ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων των προτίθενται νὰ καταστρέψωσι τὸ ῥουσφέτι καὶ νὰ ἠθικοποιήσωσι τὴν κοινωνίαν. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ τοὺς πιστεύσῃ, ἀφοῦ ἀπὸ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων δὲν κάμνουν ἄλλο εἰς τὰς διαφόρους γωνίας αὐτῆς τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου, πάντες οἱ ὑπουργοὶ ἀνεξαιρέτως, παρὰ νὰ διανέμωσι ῥουσφέτια; Καὶ νομίζετε, ὅτι τοὺς πιέζει κανείς; τοὐναντίον, αὐτοὶ ἐκλιπαροῦσι τοὺς βουλευτὰς νὰ δεχθῶσι τὰ προσφερόμενα ῥουσφέτια καὶ νὰ ὑπερψηφίσωσι τὰ νομοσχέδια. Ἰδοὺ τρανωτάτη ἀπόδειξις ὑπὲρ ὅσων εἴπομεν πάντες οἱ ἀντιτείναντες εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τούτων, ὅτι αἴτιοι τῆς χρήσεως τοῦ ῥουσφετίου εἶναι οἱ ὑπουργοὶ καὶ ὄχι οἱ βουλευταί. Ἤθελον μνημονεύσει καὶ ἄλλων αἰσχρῶν μέσων, ὧν ἐπεκαλέσθησαν τὴν συνδρομὴν οἱ ὑπουργοὶ, ἀλλὰ τὰ παραλείπω, διότι φείδομαι τῆς ὑπολήψεως τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος.

§27ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Νὰ τὰ εἰπῆτε διὰ νὰ τὰ μάθωμεν.

§28ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν θέλω· ἂς τολμήσῃ τις νὰ εἴπῃ ὅτι λέγω ψεύματα. Ἀφοῦ οἱ ὑπουργοὶ, ἀναβάντες ἐπανειλημμένως τὸ βῆμα, ὡμίλησαν τόσον ἀσθενῶς ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ τὸ ᾐσθάνθησαν, ἐκάλεσαν εἰς συνδρομήν των νομομαθῆ συνάδελφον ἐκ τῶν ὀπαδῶν των, ἀλλὰ καὶ οὗτος διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων, ἅπερ ἔφερε, τοὺς ἐχαντάκωσε (λυποῦμαι πῶς δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ τὸ ἀκούσῃ). Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Μπουφίδης, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μνημονεύωμεν τὰ παλαιὰ, αἱ ἱστορίαι εἶνε ἀνοησίαι· τὰ παρελθόντα παρῆλθον. Καὶ αὐτὸ εἶνε διὰ λογαριασμὸν μᾶλλον τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς συμβούλου τῆς Ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας, ἥτις ὄχι χαρτιὰ, ἀλλὰ κολοβωμένας πέτρας πολλὰς μὲ πολλὰ ἔξοδα ξεθάπτει! Διὰ τοῦτο ὁ κ. Μπουφίδης δὲν δίδει προσοχὴν εἰς τὴν παράβασιν τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος, διότι καὶ αὐτὸ ἐπάλιωσεν, εἶνε 22 ἐτῶν, καὶ μάλιστα μανθάνω ὅτι τοιαύτην ἰδέαν εἶχε καὶ πρὸ δωδεκαετίας, ὅτε νεαρὸς ἀντιπρόσωπος καὶ ἐπιστήμων νομικὸς ἐκήρυξεν ὡς παλαιῶσαν τὸ Σύνταγμα, διότι ἦτο πλέον 10 ἐτῶν. Ἐνόμισεν ὁ κ. Μπουφίδης, ὅτι εὗρε συνήγορον τῶν ἰδεῶν του εἰς τὸ περὶ ἐκλογικῶν περιφερειῶν ζήτημα τὴν ὁμιλίαν τοῦ φίλου μου κυρίου Φιλαρέτου. Ἀφοῦ ἐστρέβλωσε τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Βόλου, ὅστις ὡς ἄνθρωπος μὲ ὀρθὴν κρίσιν, καὶ ἐπισταμένην μελέτην τῶν Νόμων εἶπε: πολὺ καλὰ, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἐνόει καθόλου μεγάλην περιφέρειαν ὡς ἐκείνην τοῦ νομοῦ, ἀλλ’ οὐχ ἧττον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἀφήσῃ μικροσκοπικά τινα σημεῖα ἀποτελοῦντα ἰδίας ἐπαρχίας, καὶ νὰ τὰ συγχωνεύσῃ εἰς ἄλλας, ὅ ἐστὶ δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ὅσον τὸ δυνατὸν ἴσας, συγκροτούσας ἀνὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἕκαστον νομόν. Ὥστε ὁ κ. Μπουφίδης εἰς τὸ ἐπιχείρημά του αὐτὸ εὑρέθη ἀτυχής. Ἀλλὰ διὰ νὰ γίνῃ καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Βόλου, ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐρωτήσῃ τὰ ἐπαρχιακὰ καὶ δημοτικὰ Συμβούλια, ἀφοῦ τὴν γνώμην αὐτῶν ἐσεβάσθη καὶ αὐτὴ ἡ πανίσχυρος καὶ ἀπολυτόφρων Βαυαροκρατία, καὶ ὅτε τὸ 1840 ἠθέλησε νὰ συγχωνεύσῃ τοὺς δήμους ἐβασίσθη εἰς τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν Συμβουλίων τούτων. Λοιπὸν ἀφοῦ μία ἀπολυταρχία, ἡ ὁποία κάθε ἄλλο παρὰ ἐλευθέρους θεσμοὺς ἐπεδίωκεν, ἐσεβάσθη τὰ Συμβούλια, ἔρχεσθε σεῖς Συνταγματικοὶ Ὑπουργοὶ καὶ τὰ ποδοπατεῖτε; Ἄλλοτε Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐκάλεσαν τὰ Δικαστικὰ Συμβούλια νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ τοῦ Ἀστικοῦ κώδικος, ἂν αἱ διατάξεις του συμβιβάζωνται μὲ τὰ ἔθιμα καὶ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, καὶ σεῖς δὲν ἐρωτᾶτε τὰ Συμβούλια τοῦ λαοῦ ἂν οἱ Νόμοι σας συμβιβάζωνται μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου, ἀφοῦ κάμνετε μίαν τόσον ἀπότομον τροποποίησιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας; Ὁ κ. Μπουφίδης μᾶς ἐδίδαξε καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ λαοῦ ταπεινοῦται, ὅταν ἔρχηται εἰς ἄμεσον σχέσιν μὲ τοὺς ἐκλογεῖς του, ἐνῷ τοὐναντίον πρέπει νὰ ἦνε ἀξιοπρεπὴς καὶ ὀφείλει κεκλεισμένον εἰς τὸ σπουδαστήριόν του νὰ τὸν ἐκλέξῃ ὁ λαὸς ὁδηγούμενος ἀπὸ τὴν φήμην τῆς ἀξίας του. Συγχαίρω τὸν συνάδελφον διὰ τὴν μεγαλοφροσύνην του, τὸ κακὸν ὅμως ὅτι δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ δεύτερον πολιτευόμενον ὁμόφρονα, οὐ μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ἀπ’ αἰώνων Συνταγματικὰ Κράτη, καὶ μάλιστα εἰς αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν πάντες οἱ πολιτευόμενοι περιέρχονται πρὸ τῶν ἐκλογῶν τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, εἰς ἃς ἐκτίθενται ὡς ὑποψήφιοι, καὶ δαπανῶσι μάλιστα ὅσα τοῖς ἐπιτρέπει ἡ οἰκονομική των κατάστασις, καὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς ὑπεβλήθησαν καὶ ὁ Φόξ, καὶ ὁ Κάνιγγ, καὶ ὁ Γέρω–Παλμερστρὼν, ὁ δὲ Γέρω–Γλάδστων βασανίζεται ἀκόμη εἰς τοιαύτας περιοδείας. Ὁ κ. βουλευτὴς Λεβαδείας, ὁ νομομαθὴς, εἶπεν ὅτι δημότης σημαίνει ἐκλογεύς. Ἀλλὰ δημότης εἶνε καὶ ὁ καλόγηρος, λοιπὸν εἶνε ἐκλογεύς; δημότης εἶνε καὶ ἡ σύζυγος καὶ ἡ μήτηρ τοῦ κυρίου βουλευτοῦ, ἄρα εἶνε ἐκλογεῖς; Ἀξιολύπητον νὰ ἔρχωνται ἄνθρωποι ἔχοντες ἀξίωσιν νὰ διακρίνωνται εἰς τὴν κοινωνίαν ἐπὶ παιδείᾳ καὶ ἐπιστήμῃ, καὶ νὰ λέγωσιν ὅ,τι φθάσωσι, διότι ὅ,τι ἔφθασαν εἶπον, ὅταν εἶπον ὅτι πᾶς δημότης εἶναι καὶ ἐκλογεύς. Μᾶς εἶπεν εἰσέτι ὁ κ. Μπουφίδης, ὅτι θὰ παύσῃ νὰ πολιτεύηται, καὶ τοῦτο ἤκουσα νὰ τὸ εἴπωσι καὶ ἄλλοι βουλευταὶ, δικαιολογοῦντες τὴν ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων γνώμην των. Ἀλλ’ ἂν ἀπεφάσισαν αὐτοὶ νὰ μὴ πολιτευθῶσιν, ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ δημεύσωσι καὶ τὸ προνόμιον τῆς Ἐπαρχίας των τοῦ ν’ ἀντιπροσωπεύηται εἰς τὸ Κοινοβούλιον; αὐτὸ εἶνε καθαρὰ ἀπεμπόλησις τῆς ἐντολῆς, ἣν ἔλαβον, ἑπομένως εἶνε ἀνάξιοι νὰ ἀντιπροσωπεύωσι καὶ τώρα τὰς ἐπαρχίας των. Μᾶς εἶπε προσέτι ὁ κ. βουλευτὴς Λεβαδείας, ὅτι δὲν δίδει ἓν λεπτὸν διὰ τὸν τρόπον τῆς Διοικήσεως, ἐπιθυμεῖ νὰ εὑρεθῇ ἀνὴρ μέγας νὰ διοικήσῃ τὸ Ἔθνος. Ἀλλὰ μήπως ἀναγινώσκει ἱστορίαν ὡς παλαιὸν πρᾶγμα, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι τοὺς μεγάλους ἄνδρας δὲν τοὺς κατασκευάζουν οἱ νόμοι; Οἱ μεγάλοι ἄνδρες γίνονται μόνοι των, εἴτε ἀπόλυτοι μονάρχαι, εἴτε ἀπόλυτοι δημαγωγοὶ ὅπως ὁ Περικλῆς, δι’ ὃν οὐδὲν ψήφισμα ἐξέδωκεν ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν. Οἱ μεγάλοι ἄνδρες ὠφελοῦνται ἀπὸ τὰς εὐκαιρίας καὶ γίνονται τοιοῦτοι, καὶ ἀναφέρω σύγχρονον ἱστορίαν. Ὅταν οἱ Πάλμεστρων καὶ Ναπολέων διὰ νὰ κτυπήσωσι τὴν Αὐστρίαν, ἥτις δὲν ἀφῆκε τὴν Γερμανίαν νὰ συμμαχήσῃ μὲ τὰς Δυτικὰς δυνάμεις κατὰ τῆς Ῥωσσίας, ἠθέλησαν νὰ κινήσωσι τὴν Ἰταλίαν, καὶ ἔγραψαν εἰς τὸν Βίκτορα Ἐμμανουήλ, ἐὰν θέλῃ νὰ συμμαχήσῃ· ὁ Βίκτωρ, ὁ μεγαλόφρων ἐκεῖνος Ἡγεμὼν, ἐπελήφθη τῆς εὐκαιρίας, ἐκάλεσε τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ τῷ ἀνεκοίνωσε τὴν πρόσκλησιν τοῦ Ναπολέοντος καὶ Παλμεστῶνος καὶ τὴν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς γνώμην του. Τί λέγετε, μεγαλειότατε, εἶπεν ὁ Πρωθυπουργός; ἡμεῖς νὰ ἀναμιχθῶμεν εἰς τὰ κατὰ τῆς Ῥωσσίας, εἰς τὴν ὁποίαν χρεωστοῦμεν τὴν Ἀλεξάνδραν καὶ ἄλλα μέρη, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς τὰ ἥρπαζεν ἡ Αὐστρία, ἂν δὲν μᾶς ἐβοήθει μετ’ ἐπιμονῆς ὁ Ἀλέξανδρος τῆς Ῥωσσίας; Οὐδόλως σκέπτεσαι ὀρθῶς, τῷ λέγει ὁ Βίκτωρ· ἐὰν ἔχω ἰδέαν περὶ τοῦ μεγαλείου τῆς Ἰταλίας, ὀφείλω νὰ ὠφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας ταύτης, νὰ συμμαχήσω μὲ τὰς δύω αὐτὰς ἰσχυρὰς Δυνάμεις. Ἀλλὰ τότε, τῷ ἀπήντησεν ὁ Πρωθυπουργός, δὲν εἶμαι ὁ κατάλληλος Ὑπουργός σας, οὔτε τις τῶν ἀντιπάλων μου, μόνος ὁ Καβούρ, (ὅστις ἐθεωρεῖτο ὡς εἷς παρὰ πολὺ θερμοκέφαλος δημοσιογράφος) δύναται νὰ τολμήσῃ νὰ σᾶς ὑπηρετήσῃ εἰς μίαν τόσον ἐπισφαλῆ διὰ τὸ Ἔθνος πρᾶξιν. Αὐτὸν θὰ καλέσω ἀνταπήντησεν ὁ Βίκτωρ· καὶ ἀμέσως ἐκάλεσε τὸν Καβούρ, ὅστις ἀποδεχθεὶς μετ’ ἐνθουσιασμοῦ τὴν πρότασιν τοῦ βασιλέως, ἐδήλωσεν ἀμέσως εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Γαλλίαν τὴν προσχώρησιν τῆς Σαρδινίας εἰς τὴν συμμαχίαν των, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἀπέστειλε τὸν Λαμάρμοραν μὲ 10,000 εἰς Κριμαίαν, καὶ ἔθηκε τὰ θεμέλια τοῦ μεγίστου ἔργου τῆς ἑνώσεως ἁπάσης τῆς Ἰταλίας, καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀπαθανατίσεως τοῦ ὀνόματός του καὶ τοῦ ἡγεμόνος του, τοῦ ὁποίου τοὺς μεγαλόφρονας σκοποὺς τόσον ἐπιτυχῶς ἐξετέλεσεν. Ἰδοὺ, κύριε Μπουφίδη, πῶς ἔγινεν ὁ Καβοὺρ μέγας ἀνὴρ, καὶ ὄχι μὲ νομοσχέδια! Ἆρά γε δὲν εὗρεν εὐκαιρίαν καὶ ὁ κ. Τρικούπης νὰ γίνῃ ὁ Καβοὺρ τῆς Ἑλλάδος; Ὅταν ἦλθεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν καὶ εὗρεν ἡμᾶς τοὺς ὀλίγους συμβουλεύοντας εἰς τὴν Βουλὴν ἀπότομον καὶ δραστηρίαν ἐνέργειαν, ἐὰν ἀνεδέχετο τὴν εὐθύνην τῆς δραστηρίας ταύτης ἐνεργείας, ποῦ ἤθελον εὑρίσκεσθαι τὸ Ἑλληνικὰ ζήτημα; διότι καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ ἡ κοινωνία ἤθελον τὸν ὑποστηρίξει εἰς τοῦτο, ἀφοῦ ἡ ἄλλη Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἐνεργήσῃ μετὰ τὰς προπαρασκευάς. Ἐὰν ἦτο ὁ Καβοὺρ, θὰ τὸ ἐξετέλει, καὶ δὲν θὰ ἤρχετο, ὅπως ὁ κ. Τρικούπης, καὶ νὰ λέγῃ: ὑποστηρίζω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰ σχέδιά της καὶ μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα λογαριαζόμεθα, ὅ ἐστὶν ἀφοῦ καταστραφῶσι τὰ μεγάλα συμφέροντα τῆς πατρίδος, τότε θὰ ἔχωμεν τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀντεγκαλῶνται οἱ ἐπίσημοι τοῦ Κράτους. Βλέπετε λοιπὸν, κύριε Μπουφίδη, πῶς γίνονται οἱ μεγάλοι ἄνδρες, καὶ δὲν κατασκευάζονται διὰ νόμου· διότι, ἂν ἦτο τοῦτο σωστὸν, οἱ βασιλεῖς θὰ ἔπλαττον κατ’ ἔτος ἀνὰ ἕνα τοὐλάχιστον μέγαν ἄνδρα, καὶ πρῶτον τὸν ἑαυτόν των. Μάθε προσέτι, κύριε Μπουφίδη, ὅτι ἐν τῇ Ἑλλάδι ἀπολυτοκρατία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ριζώσῃ. Ὁ λαὸς θέλει νὰ ζητῇ λογαριασμὸν ἀπὸ τοὺς κυβερνήτας. Τοῦτο ἐγένετο εἰς τὴν ἀρχαιότητα, τοῦτο καὶ ἐπὶ αὐτῆς τῆς Τουρκοκρατίας, διότι οἱ χριστιανοὶ εἶχον εἰς τὴν Κων(πολιν τοὺς ἀντιπροσώπους των (βεκύλιδας) διὰ νὰ καταγγέλλωσιν εἰς τὸν Σουλτάνον καὶ τοὺς ὑπουργούς του τὰς καταχρήσεις τῶν πασάδων, ἐνίοτε ἀπέστειλαν καὶ ἐκτάκτους πρὸς τοῦτο ἀπεσταλμένους. Ἐπὶ Κυβερνήτου, ὅστις ἦτον ὁμολογουμένως μέγας ἀνὴρ καὶ ὀργανωτὴς πολιτείας, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπεπλανᾶτο ἐνίοτε ἀπὸ τοὺς περὶ αὐτὸν καὶ ἰδίως ἀπὸ τοὺς ἀναξίους τοιούτου ἀδελφοῦ Βριάρεω καὶ Αὐγουστῖνον καὶ παρεξετρέπετο, καὶ τοῦτο προὐκάλεσε τὴν καταστροφήν του, ὁ Κυβερνήτης, λέγω, περιοδεύων εἰς τὰ Μεσσηνιακὰ φρούρια ὅπου ἕνεκα τῆς ἐπιμιξίας μετὰ τῆς Γαλλικῆς φρουρᾶς εἶχον λάβει κἄποιαν ἀνάπτυξιν οἱ ἄνθρωποι, δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς μερικὰ παράπονα τῶν κατοίκων κατὰ τῶν ὑπαλλήλων. Τοῦτο ἰδόντες οἱ παραπονούμενοι, τῷ εἶπον ἐὰν δὲν θεραπεύσητε, ἐξοχώτατε, τὰ παράπονά μας, θὰ ζητήσωμεν καὶ ἡμεῖς Σύνταγμα. Ὁ Κυβερνήτης τοὺς ἠρώτησε: τί ἐστὶ Σύνταγμα; ἓν μικρὸν χαρτάκι, τῷ ἀπεκρίθησαν, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ ἓν μέρος νὰ γράφῃ ἔσοδα καὶ εἰς τὸ ἕτερον ἔξοδα καὶ νὰ ὑπογραφῇ ἀπὸ τὴν ἐξοχότητά σας, καὶ ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους μας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει νὰ ἐλέγχῃ τοὺς κυβερνήτας του. Ἐπιμένω ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 150 εἶνε ἀντισυνταγματικὸς, διότι δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὁ πληθυσμὸς τῆς Θεσσαλίας, ὅστις δὲν ὑπῆρχεν, ὅτε συνετάχθη τὸ Σύνταγμα. Ἄλλως, κύριοι ὑπουργοὶ, ἂν ἡ τύχη εὐνοήσῃ τὴν Ἑλλάδα καὶ διπλασιασθῇ ὁ πληθυσμός της, πάλιν 150 θὰ ἔχωμεν, ἂν εἶσθε σεῖς κυβερνῆται, ἀφοῦ διὰ τὴν προσθήκην τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Θεσσαλίας δὲν ὑπολογίζετε κανένα βουλευτήν; Ἐθρήνησε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν ὁ ῥήτωρ τοῦ ὑπουργείου. Εἶπε: τὶ μὲ μέλλει πῶς διοικεῖται ὁ Τόπος, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὴν ἀθλίαν αὐτὴν κατάστασιν! Ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπε καθαρὰ τὴν γνώμην του, ποία αἰτία ἔφερεν ὄχι τὴν ἀθλίαν ταύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀλλὰ τὴν χρεωκοπίαν. Ποία εἶνε ἡ ἀφορμὴ καὶ διατί τὸ ἀπέφυγε νὰ τὸ εἴπῃ, ἀφοῦ ἦτο καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον βουλευτής; διότι, ἂν ἐξήγει τοὺς λόγους τῆς χρεωκοπίας, ἤθελε δυσαρεστήσει τοὺς αἰτίους τῆς καταστάσεως ταύτης, τοὺς ὁποίους ἐκλήθη νὰ ὑπερασπίσῃ. Ἀλλὰ τί φρονεῖ ὁ κ. Μπουφίδης, ὅτι ἐὰν οἱ βουλευταὶ εἶνε 150, θὰ φέρουν χρήματα εἰς τὸν Τόπον; ἢ ὅτι οἱ περισσότεροι ἁρπάζουν τὸν θησαυρὸν τοῦ Ἔθνους; ἢ ὅτι ἐὰν τοὺς ἀφαιρέσητε, θὰ σωθῇ τὸ Ἔθνος οἰκονομικῶς; ἢ μήπως διὰ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τοῦ Νομοῦ, διὰ τῆς ὁποίας θὰ πτωχεύσουν καὶ θὰ καταστραφοῦν οἱ πολιτευόμενοι, θὰ εὐτυχήσῃ τὸ Ἔθνος; ἔχουν κανὲν παράδειγμα ὅτι, ὅταν καταστρέφωνται οἱ πολιτευόμενοι, εὐτυχεῖ τὸ Ἔθνος; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εὐτυχεῖ τὸ Ἔθνος, ὅταν καὶ οἱ πολιτευόμενοι εἶνε εἰς κατάστασιν νὰ διατηρηθοῦν διὰ νὰ ἦναι ἀνεξάρτητοι ἀπολύτων ἀναγκῶν, καὶ νὰ μὴ τρέχουν ὄπισθεν τοῦ Στεφάνοβικ καὶ Συγγροῦ. Ἐπὶ τέλους μᾶς εἶπεν ὁ κ. Μπουφίδης: ἂς κάμωμεν καὶ αὐτὴν τὴν δοκιμήν. Ἐκατήντησε λοιπὸν Ἑλλὰς τοῦ κασίδι τὸ κεφάλι διὰ νὰ κάμωμεν ὁλονὲν δοκιμάς; Ἐπὶ τριετίαν ἐκάμαμεν νόμους οἰκονομικοὺς χάριν δοκιμῆς καὶ ἐφθάσαμεν δι’ αὐτῶν εἰς τὴν χρεωκοπίαν· ψηφίζομεν τώρα ἄλλους πρὸς δοκιμὴν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς κοινωνικὴν ἀνατροπήν! Λοιπόν, κύριοι, τελειώνω καὶ δὲν ἤθελον ὁμιλήσει καὶ δευτέραν φοράν, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐτόλμα καὶ δευτέραν φορὰν νὰ ὑβρίσῃ τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὁ ὑπερασπιστής του δὲν ἐτόλμα νὰ εἰπῇ τόσα ἄτοπα· διότι ἡ τόλμη των νὰ ὁμιλοῦν ἐπὶ τοιούτων σπουδαίων ἀντικειμένων μετὰ ἐπιπολαιότητος, ἵνα μὴ εἴπω λέξιν βαρυτέραν, σημαίνει ὅτι τοιαύτην πεποίθησιν ἔχουσιν εἰς τὴν προσκόλλησιν τῶν ὀπαδῶν των, ὥστε καὶ νὰ τοὺς ὑβρίζωσιν, οὐδόλως οὗτοι θὰ τὸ αἰσθανθῶσι. Περαίνων λέγω ὅ,τι καὶ προχθὲς εἶπον, ὅτι ἂν κερδήσητε τὸ ζήτημα, ἂς ὄψεται ὁ μετανοήσων. Λυποῦμαι ὅτι συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα ἓν κακὸν καὶ τοῦτο καθιστᾷ τοὺς παραβάτας τῶν νόμων τολμηροτέρους· συμβαίνει νὰ γίνωνται μεταβολαί, ὄχι ἐπὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶνε ἀφορμὴ τῶν κακῶς κειμένων, ἀλλ’ ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται νὰ διορθώσωσι τὰ ἀδιόρθωτα. Τοῦτο μᾶς διδάσκουσιν ἡ 3 Σεπτεμβρίου καὶ ἡ 10 Ὀκτωβρίου. Ἐὰν ὅμως γίνῃ ἐπὶ τῶν πταιόντων, ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ νὰ γίνῃ ὅσον τὸ ταχύτερον (ἐπιδοκιμασίαι.)

§29ΚΑΓΚΑΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λευκάδος, ἥτις περιεστράφη ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον, μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ ὑποβάλω τὴν γνώμην μου καὶ τὴν σκέψιν μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος. Εἶναι ἀναντίῤῥητον καὶ οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα ἤγαγε τὸ Κράτος εἰς τὸ χεῖλος τοῦ κρημνοῦ. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ὄχι μόνον τὰ κακῶς κείμενα δὲν ἐβελτιώθησαν ποσῶς, ἀλλὰ καὶ μεγίστη ἐπῆλθε βλάβη εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα. Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα δύναται νὰ φέρῃ πλέον αἴσια ἀποτελέσματα εἰς τὸ Κράτος· τὸ σύστημα αὐτὸ ὑπῆρξε πρόξενον μεγάλων δυστυχημάτων εἰς τὸν Τόπον. Εἰς αὐτὸ ἀποδίδω τὴν κολόβωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος τῶν ὁρίων, τουτέστι, τὰ ὁποῖα διέγραψαν αἱ μεγάλαι Δυνάμεις καὶ ἐκολοβώθησαν. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπέφερε καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ μὴ δύναται πλέον νὰ προχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐρεύνας κοινωφελεῖς διὰ τὸν Τόπον. Ἡ πτῶσις τοῦ Κουμουνδούρου κατὰ τὸ 1880, ἡ πτῶσις τοῦ κ. Τρικούπη κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ὑπῆρξαν πρόξενος τοῦ νὰ περιπέσωμεν εἰς τὴν ἐλεεινὴν αὐτὴν κατάστασιν, καὶ νὰ μὴν κυματίζει σήμερον ἡ Ἑλληνικὴ σημαία εἰς Ἰωάννινα καὶ Θεσσαλονίκην. Αἱ δύο αὗται πτώσεις δὲν προῆλθον ἕνεκα ἰδεῶν διαρκῶν, προῆλθον ἕνεκα χαμηλῶν ἀπαιτήσεων, μὴ ἐκπληρωθεισῶν, ἡμῶν τῶν βουλευτῶν. Οἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσαντες τὸν Τόπον δὲν ἠδυνήθησαν τὰς ἐπαγγελίας των οὐδὲ τὰ προγράμματά των νὰ ἐφαρμόσωσι, διότι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν βουλευτῶν ἔθετον φραγμὸν εἰς τὴν πορείαν των, καὶ διὰ τοῦτο ὅλαι αἱ ἐπαγγελίαι καὶ ὅλα τὰ προγράμματα τῶν κατὰ καιροὺς κυβερνησάντων τὸν Τόπον ἀπέληγον εἰς τὸ κοινὸν πρόγραμμα, εἰς ὃ ἀναγεγραμμένον ἦτο ἡ κατάληψις τῆς Ἐξουσίας καὶ διατήρησις αὐτῆς διὰ τῆς διανομῆς τῶν ῥουσφετίων. Εἶνε λοιπὸν ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὸ σύστημα ἡμῶν ἐπέφερε καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς μεγίστην ζημίαν καὶ μεγίστην βλάβην εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια ἐπὶ τῷ τέλει ἵνα θεραπεύσῃ τὰ κακῶς κείμενα. Κυβέρνησις ἀνελθοῦσα εἰς τὴν Ἐξουσίαν διὰ πλειονοψηφίας καταπληκτικῆς, Κυβέρνησις, ἥτις ἐπὶ τῶν ὑπουργικῶν ἑδωλίων εἶχεν ἐστρωμένα ἄνθη, Κυβέρνησις, ἥτις ἔσχε τὸ θάῤῥος ν’ ἀποβάλῃ τ’ ἄνθη καὶ ἐπιστρώσῃ ἀκάνθας, Κυβέρνησις, ἥτις κατέστησε δίλημμα τὴν ὕπαρξίν της, ὑποβαλοῦσα τὰ προκείμενα νομοσχέδια, τί ἐμφαίνει; δὲν ἐμφαίνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἐνήργησε καὶ ἐνεργεῖ μετ’ αὐταπαρνήσεως, προβλέπουσα ὅτι δὲν δύναται πλέον νὰ κυβερνήσῃ τὸν Τόπον μετὰ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος καὶ τοῦτο προβλέπουσα ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔλαβε ποσῶς ὑπ’ ὄψιν ἐὰν δυνηθῇ νὰ διαμείνῃ ἢ οὔ εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ θεραπεύσῃ τὰ κακῶς κείμενα διὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν προκειμένων νομοσχεδίων; Δὲν δύναμαι λοιπὸν ἐγὼ, ὅστις ἀνήκω εἰς μικρὰν ἐπαρχίαν, ν’ ἀντιστρατευθῶ, διότι δὲν πρέπει νὰ ὁρμώμεθα ἀπὸ τὰς προσωπικὰς ὠφελείας ἢ ἀπὸ τὰς ἐπαρχιακὰς ἀπαιτήσεις· πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὰ ἐν γένει τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰ προσωπικὰ ἢ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος βουλευτὴς παρετήρησε χθὲς ὅτι τῆς Ἑπταννήσου ἑκάστη νῆσος ἀπετέλει ἴδιον Κράτος ἐπὶ Ἀγγλικῆς προστασίας καὶ ὅτι ἐπιδιώξασα ἡ Ἑπτάννησος τὴν ἕνωσίν της μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀπώλεσε τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα εἶχε. Πραγματικῶς, κύριοι, ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς της ἀποκαταστάσεως ἡ Ἑπτάννησος ἠθέλησε νὰ περιφρονήσῃ καὶ ποδοπατήσῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπελάμβανεν ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας, προκειμένου δὲ σήμερον νὰ σωθῇ τὸ Ἔθνος διὰ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων, πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἀπώλειαν τοῦ προνομίου, ὃ χαίρομεν, νὰ ἀντιπροσωπεύηται ἡ ἐπαρχία καὶ ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνηται ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτῇ; βεβαίως ὄχι. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δύναμαι ν’ ἀντιστρατευθῶ κατὰ τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω τὴν ταπεινήν μου γνώμην, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑπτάνησον, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουσι τὰ προκείμενα νομοσχέδια. Σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶνε νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν βουλευτικὴν πίεσιν, νὰ χειραφετηθῶσιν οἱ βουλευταὶ ἀπὸ τὴν μερίδα ἐκείνην τοῦ λαοῦ, ἥτις τὴν εὐρωστίαν της καὶ ἱκανότητά της δὲν χρησιμοποιεῖ εἰς τίποτε, ἀλλὰ διαρκῶς ἔχει ἐστρεμμένα τὰ βλέμματα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ περιμένει ἀπ’ αὐτὸν νὰ ζήσῃ. Καὶ ἡ μερὶς ἐκείνη εἶνε ἥτις ὁδηγεῖ τὴν ψῆφον ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ἐὰν σκοπὸς τῶν νομοσχεδίων εἶνε νὰ χειραφετηθῶσιν οἱ Βουλευταὶ ἀπὸ τῆς μερίδος ἐκείνης τοῦ λαοῦ, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς, βεβαίως ἐνδεχόμενον νὰ μὴν ἐπιτευχθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ σκοπὸς, ὃν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις· ἐν τούτοις γίνεται ἓν βῆμα προόδου, καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου, δύναται ὁ σκοπὸς οὗτος νὰ ἐπιτευχθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἀλλ’ εἶνε δυνατὸν ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ πρὸ πάντων νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς οὗτος; Ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας αἱ ἐκλογαὶ ἐν Ἑπταννήσῳ ἐγένοντο κατὰ νομὸν καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἦσαν λίαν εὐάρεστα, ἀλλ’ ἡ Ἑπτάννησος ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας ἦτο διῃρημένη εἰς τόσους νομοὺς, ὅσαι ἦσαν αἱ νῆσοι, ἐνῷ σήμερον προσαρτωμένης τῆς Λευκάδος καὶ τῶν Παξῶν εἰς τὴν Κέρκυραν πρὸς ἀποτέλεσιν ἐκλογικῆς περιφερείας, δὲν δύναται κατ’ ἐμὴν γνώμην νὰ ἐπέλθωσιν αἴσια ἀποτελέσματα καὶ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, ὅστις ἐπιδιώκεται διὰ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων, διότι οὔτε τὰ ἤθη, οὔτε τὰ ἔθιμα τῶν διαφόρων τούτων νήσων συνταυτίζονται, ἀλλ’ ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν (εὖγε, εὖγε ἐξ ἀριστερῶν). Φέρω ἓν παράδειγμα, κύριοι βουλευταί. Ὅτε κατὰ τὸ 1848 ἐδόθησαν αἱ μεταῤῥυθμίσεις ἐν Ἑπταννήσῳ, ἡ πρώτη φωνὴ, ἥτις ἠκούσθη περὶ ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐξῆλθεν ἐκ τῆς Κεφαλληνίας· ἡ μόνη καὶ πρώτη νῆσος, ἥτις ἠσπάσθη τὴν φωνὴν αὐτὴν ἦτο ἡ μικρὰ ἐπαρχία μου καὶ ἀπὸ τοῦ 1848 μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἑνώσεως ἔπεμπεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑπταννήσου δύω βουλευτὰς ῥιζοσπάστας, καὶ περὶ τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ πλευρόν του πάντοτε εἶχε τοὺς δύω Παξίους βουλευτὰς ῥιζοσπάστας, ἐνῷ ἐν Κερκύρᾳ οὐδόλως ἡ ἰδέα αὕτη ἐνεφιλοχώρησεν, ἀλλὰ διηνεκῶς ἡ Κέρκυρα ἔπεμπεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον μεταῤῥυθμιστικούς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ καὶ διαφορὰ μεγίστη ἰδεῶν μεταξὺ τῶν κατοίκων τῆς Κερκύρας καὶ τῶν Παξῶν. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ἐν Λευκάδι, ὅθεν λίαν βραδέως ἀπεστάλη βουλευτὴς ῥιζοσπάστης εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑπταννήσου. Δὲν γνωρίζω τὶ συμβαίνει, ἀλλ’ ὁ χωρισμὸς διὰ θαλάσσης τῶν νήσων καὶ τὸ κλίμα ἀλλάζει καὶ τὰς ἰδέας τῶν κατοίκων καὶ τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα. Ἐννοῶ ὅτι δύναται ὁ νομὸς Κερκύρας, ἀποτελούμενος ἀπὸ τὰς τρεῖς ἐπαρχίας, νὰ σχηματίσῃ περιφέρειαν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι γενομένης ἐκλογῆς τῆς περιφερείας ταύτης τῶν νήσων Κερκύρας, Παξῶν καὶ Λευκάδος, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι δύνανται ν’ ἀντιπροσωπευθῶσιν αἱ ἰδέαι ἁπασῶν. Οἱ Παξοὶ καθὼς καὶ οἱ Λευκάδιοι θεωροῦσι τοὺς Κερκυραίους ξένους, καθὼς οἱ Πάξιοι θεωροῦσι καὶ τοὺς Λευκαδίους ξένους, καθὼς καὶ οἱ Λευκάδιοι θεωροῦσι τοὺς Παξίους ξένους, διότι χωρίζονται διὰ θαλάσσης (εὖγε, εὖγε ἐξ ἀριστερῶν). Θὰ τεθῶσι λοιπὸν οἱ ὑποψήφιοι Κερκύρας εἰς μίαν δυσχερεστάτην θέσιν ὡς καὶ οἱ ὑποψήφιοι βουλευταὶ Παξῶν καὶ Λευκάδος, διότι διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς Κερκύρας τὰς ψήφους τῶν Λευκαδίων καὶ τῶν Παξίων, ὀφείλει νὰ θυσιάσῃ. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἐν γένει τὰς νήσους, δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον (εὖγε, εὖγε ἐξ ἀριστερῶν). Ἤθελον λοιπὸν, ἐὰν τὸ ἐγκρίνῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐπέλθῃ, τροποποίησις εἰς τὸν νόμον, ὅπως ἐκεῖναι αἱ ἐπαρχίαι, αἵτινες χωρίζονται διὰ θαλάσσης, ἀποτελούμεναι ἀπὸ νήσους, νὰ δύνανται νὰ ἀποτελῶσιν ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν (εὖγε, εὖγε ἐξ ἀριστερῶν). Τοῦτο τὸ λέγω, κύριοι, διότι ἡ πεῖρα μοὶ ἀπέδειξεν, ὅτι ὄχι μόνον θεωρεῖ ξένον ὁ Πάξιος τὸν Λευκάδιον ἢ τὸν Κερκυραῖον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν Πάξιον θεωρεῖ ξένον, ὅταν δὲν εἶναι ἀποκατεστημένος ἐν Παξοῖς. Ὁ κόμης Δημήτριος Μακρῆς, ὅστις τακτικῶς ἐξελέγετο βουλευτὴς, ἀφοῦ μετὰ τὸ 1868 ἠθέλησε νὰ ἀποκατασταθῇ ἐν Κερκύρᾳ, οὐδέποτε πλέον ἐπέτυχεν εἰς τὰς ἐκλογὰς, καί τοι τετράκις ἐξετέθη, διότι ἐθεωρεῖτο πλέον ξένος. Ταῦτα, κύριοι βουλευταὶ, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι κατ’ ἐμὴν γνώμην ὁ σκοπὸς τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ εἰμὴ μόνον ἐὰν ὁρισθῇ, ὅτι ἑκάστη Ἐπαρχία, ἥτις ἀποτελεῖται ἀπὸ νῆσον, πρέπει νὰ ἔχῃ περιφέρειαν ἐκλογικὴν τὴν ἰδίαν νῆσον, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ συνταυτισθῶσιν αἱ ἰδέαι τῆς μιᾶς νήσου μὲ τὰς ἰδέας τῆς ἄλλης.

§30ΖΕΡΒΟΣ. Νὰ ἀναβληθῶσι λοιπὸν τὰ νομοσχέδια ζητεῖτε;

§31ΚΑΓΚΑΣ. Αὐτὸ ἀπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, γνωρίζω ὅτι ἡ Ἐπαρχία μου, ἡ ὁποία ἐθυσίασε τὰ πάντα διὰ τὴν ἐθνικήν της ἀποκατάστασιν, ὅτι θὰ στερηθῇ καὶ τῆς ἀντιπροσωπείας της, ἀφοῦ ἐστερήθη καὶ τοῦ μόνου προνομίου, ὅπερ τῆς ἀπέμεινε, τοῦ Ἐπαρχείου, διότι οὕτως ἔδοξε τῷ κ. Δηλιγιάννῃ, τῷ πρώην Πρωθυπουργῷ, ὁ ὁποῖος προέβη καὶ εἰς τὴν παῦσιν ὅλων τῶν Παξίων ὑπαλλήλων, ὥστε οὐδεὶς πλέον ἐκ τοῦ Τόπου τούτου ν’ ἀποζῇ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καίτοι ὁ Τόπος οὗτος εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον φορολογουμένων.

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἔκαμεν ἐκ λόγων συναλλαγῆς.

§33ΚΑΓΚΑΣ. Τὸ ἔκαμε, διότι δὲν δύναται ὁ βουλευτὴς Παξῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς καὶ μόνος, νὰ διχοτομηθῇ εἰς δύο καὶ ν’ ἀνήκῃ καὶ εἰς τὰς δύο μερίδας. Συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας μου εἶναι ὅτι τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα πρέπει νὰ διορθωθῇ· ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὸ πρῶτον βῆμα· πρέπει λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀσπασθῇ, ὅπως σωθῇ τὸ Κράτος. Πρέπει ὅμως ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν θέλει ἔχει τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσδοκᾷ, τουτέστι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύοντες τὰς ἰδέας ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλὰ μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ κατορθώσωσι διὰ χρημάτων νὰ ἐκλέγωνται. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι δέον νὰ ἐπέλθῃ τροποποίησίς τις εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὅπως ἑκάστη νῆσος ἐκλέγει τοὺς βουλευτὰς αὐτῆς.

§34Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγοῦνται ὑμῶν ἄλλοι.

§36ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας· ἔχω νὰ ὑποβάλω πρότασιν παρεμπίπτουσαν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε.

§38ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοσαῦτα ἐῤῥέθησαν, κύριοι βουλευταί, ὑπὲρ καὶ κατὰ τῶν νομοσχεδίων, τοσαῦτα προσέτι ἠδύνατο νὰ ρηθῶσιν, ἂν ὑπῆρχε καιρὸς, ἐλλείπων ἕνεκα τῆς προκεχωρημένης ὥρας τοῦ ἔτους, τοσαῦτα δύνανται νὰ προταθῶσι ῥιζικὰ μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῶν ὁμολογουμένως κακῶς ἐχόντων ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ ἡμετέρου Κοινοβουλίου, ὥστε ἠδύνατό τις νὰ θεωρήσῃ ἀτελῆ καὶ ἀβασάνιστον τὴν θεραπείαν τὴν προσδοκωμένην ἐκ τῶν ὑπὸ συζήτησιν μόνον νομοσχεδίων. Ἤμην καὶ εἶμαι ὑπὲρ παντὸς νομοσχεδίου, ὅπερ ὑπαγορεύει ἡ ἀνάγκη τῆς βελτιώσεως τῶν πολιτειακῶν ἡμῶν πραγμάτων, δι’ αὐτὸ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἐχαιρέτισα τὴν εἰσαγωγὴν τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ὅσον ταῦτα συζητοῦνται, ἐπὶ τοσοῦτον πείθομαι μὲν ἀφ’ ἑνὸς περὶ τῆς ἀνάγκης νομοθετημάτων, τεινόντων νὰ ἀνυψώσωσι καὶ χειραφετήσωσι τὸ Κοινοβούλιον ἀπὸ πάσης ἐπηρείας ἐπιβλαβοῦς, ἀλλὰ συγχρόνως ἔτι μᾶλλον ἐνισχύομαι ἐν τῇ ἰδέᾳ, ὅτι τὰ συζητούμενα μέτρα δὲν εἶναι οὔτε τὰ μόνα, οὔτε τὰ πληρέστερον καὶ ἐπιτυχέστερον διεσκευασμένα πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Μελέτη εὐρύτερα, ἀφετηρίαν ἔχουσα τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια καὶ τὰ ἐπ’ αὐτῶν ἑκατέρωθεν λεχθέντα, ὁδηγουμένη καὶ ἐκ τῶν πορισμάτων τῆς πείρας καὶ τῶν συζητήσεων τῶν ἄλλων Κοινοβουλευτικῶν Κρατῶν, ἠδύνατο νὰ παρουσιάσῃ κατὰ τὴν προσεχῆ ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἔργον πληρέστερον καὶ μέτρα προσφορώτερα, δυνάμενα νὰ ἐφελκύσωσι τὴν ψῆφον ἅπαντος τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπερ βέβαιος εἶμαι ὅτι κατέχεται ὑπὸ τοῦ πόθου νὰ ἴδῃ ἑαυτὸ προαγόμενον καὶ βελτιούμενον ἐν τοῖς ὅροις τῆς λειτουργίας του ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Δὲν συμμερίζομαι τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον τινὲς ἐξέφρασαν περὶ ὑποκρυπτομένων σκοπῶν ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τούτοις· οἱ φόβοι οὗτοι ὅσον καλῆς πίστεως εἶναι, τόσον μοι φαίνονται ὑπερβολικοί, οὐδ’ ἀσπάζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς θεωρίας περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τῶν νομοσχεδίων· βεβαίως ταῦτα προσκρούουσιν εἰς πολλὰς λέξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐρευνηθῇ ἂν δὲν προσκρούωσι καὶ εἰς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ἂν ἠδύνατο νὰ ἐξευρεθῇ διασκευὴ ἀπαλλάττουσα τὰ νομοσχέδια τῆς βαρείας ταύτης μομφῆς. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι βουλευταὶ ἐκλέγονται ἐξ ἑκάστης Ἐπαρχίας, κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐκλέγωνται ἐξ ἑκάστου Νομοῦ· τὸ Σύνταγμα διαγράφει ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι ἀνάλογος τοῦ πληθυσμοῦ, διὰ δὲ τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν κανονίζεται ἐπὶ τῆς βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, τὰ ἐλαττώματα ταῦτα τῶν νομοσχεδίων δὲν εἶναι κατ’ ἐμὲ ὅσης σπουδαιότητος παρεστάθησαν, οὐχ ἧττον θὰ ηὐχόμην νὰ ἐκλείψωσι καὶ ταῦτα, ὅπως ὁ σεβασμὸς καὶ πρὸς τὴν ἀκεραιότητα τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος διαμένῃ ἀναλλοίωτος. Ἐκτὸς τούτου, τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς ζήτημα εἶναι ζήτημα βαρυσήμαντον, ἐξόχως πολιτικόν, ἠδυνάμην νὰ εἴπω ἐθνικόν· δὲν ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ προσλάβῃ χαρακτῆρα κομματικὸν ἐν τοιαύτῃ μάλιστα φανατικότητι καὶ ἀγριότητι διαστάσεως γνωμῶν, ἥτις παρατηρεῖται· πρόκειται νὰ ἐπιδιορθώσωμεν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν μηχανὴν, ὅπως αὕτη λειτουργῇ εὐρύθμως καὶ κανονικῶς· εὐκταῖον θὰ ἦτο ἵνα τὸ ὕψιστον τοῦτο ζήτημα συζητηθῇ εἰς σφαῖραν ὑψηλοτέραν, μακρὰν τῶν πολιτικῶν ὑπολογισμῶν καὶ κομματικῶν διαιρέσεων· καὶ ποθητὸν θὰ ἦτο νὰ λυθῇ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἀφοῦ τὰ μέλη τούτου παρεστάθησαν ὡς ἐνδιαφερόμενα καὶ διάδικα (εὖγε, μάλιστα). Ἠκούσατε διαφόρους γνώμας καὶ δηλώσεις τηλεγραφικῶς διαβιβασθείσας ἡμῖν ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν· ἐγὼ αὐτὸς ἔλαβον πολλὰς ἐπιστολὰς καὶ τηλεγραφήματα ὑπὲρ καὶ κατὰ τῶν νομοσχεδίων, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα σπουδαίως συζητοῦνται ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν θὰ ἦναι ἑπομένως κακὸν νὰ ὑποστῶσι μίαν τελευταίαν βάσανον ἐν εἰδικῇ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπῇ, καὶ θὰ παρεκάλουν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν πρότασίν μου ταύτην.

§39ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ σχηματισθῇ Ἐπιτροπὴ τριακονταμελής.

§40ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμήθητε τὴν τριακονταμελῆ Σας—ἂς ἦναι καὶ δεκαπενταμελὴς Ἐπιτροπὴ ἐκ βουλευτῶν ἐκλεχθησομένη ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, λαμβανομένη ἐκ τῆς πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας αὐτῆς ὅπως ἀφετηρίαν λαμβάνουσα ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων, μελετήσῃ ταῦτα, παρασκευάσῃ δὲ καὶ ἄλλα μέτρα συμπληροῦντα τὸ ἔργον τῆς ῥιζικῆς θεραπείας, εἰς ὃ κοινὸς πόθος μᾶς συνενώνει. Ἂς εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶναι γοητευμένος ἐκ τοῦ πλημμελοῦς κύκλου, εἰς ὃν περιστρέφεται ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἂν καὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ὑψηλὸν διατηρούμενον ἐν τῇ περιωπῇ, εἰς ἣν οἱ θεσμοὶ τὸ προώρισαν. Βεβαίως οὐδεὶς ἐπιθυμεῖ νὰ ἦναι, ὡς ἐλέχθη, πράκτωρ ἰδιαιτέρων Ἐπαρχιακῶν ὑποθέσεων, τοῦτο δὲν εἶναι ἱκανὴ τροφὴ δι’ ἕνα πολιτευτὴν ἔχοντα τὴν φιλοδοξίαν νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ πλὴν τῶν λόγων τούτων, δὲν θεωρῶ κατάλληλον τὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Βουλή, ὅπως ἀποφανθῇ ἐπὶ τοιούτων βαρυσημάντων νομοσχεδίων· ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ θέσει, ἐν ᾗ ἔταξεν αὐτὴν ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας· καὶ ἴσως ἄλλοι λόγοι προὐκάλεσαν τὴν μεταλλαγὴν ταύτην, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι εἰς τοῦτο συνετέλεσαν καὶ φόβοι, οὐχὶ βεβαίως ἐκ πολιτικῆς ἰδιοτελείας, περὶ ἐξασκήσεως τοῦ προνομίου τῆς διαλύσεως, ἥτις ἐν τῇ στιγμῇ ἐκείνῃ ἦτο τῳόντι ἐθνικῶς ἀσύμφορος. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐντελῶς ἀνεπηρέαστος ἐν ταῖς ἀποφάσεσιν αὐτῆς. Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, καί τοι δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς τὴν κυβερνῶσαν μερίδα, ἥτις εἰσηγήσατο τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια, δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν κατ’ αὐτῶν, οὐδὲ προβάλλω τὴν πρότασιν, ὅπως ἐπιτύχω δι’ ἄλλου τρόπου τὴν ματαίωσίν των. Ἤμην καὶ εἶμαι κατὰ πάσης ἀναβολῆς, ἐπιδιωκούσης τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο· ἤμην καὶ κατὰ τῆς παραπομπῆς τῶν νομοσχεδίων εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ἐπιτροπὰς τῆς Βουλῆς, καὶ διότι συνήθως ὀλίγον φῶς εἰς τὰς συζητήσεις ἐκεῖθεν προσκομίζεται, καὶ διότι δὲν εἶχε καταδηλωθῆ ἡ ἀνάγκη τῆς εὐρυτέρας μελέτης καὶ βασάνου, ἣν ἀπέδειξαν αὐτὴν ἀπαραίτητον αἱ παρακολουθήσασαι ἔκτοτε σπουδαῖαι καὶ μακραὶ συζητήσεις. Ἀφήσατε λοιπὸν νὰ μελετηθῶσιν εὐρύτερον τὰ νομοσχέδια ταῦτα· ἀφήσατε νὰ μελετηθῶσι καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως ὡριμώτερον οὗτος ἀποφανθῇ. Μὴ σπεύδετε τόσον πολύ, ἵνα μὴ θεωρηθῆτε ὡς ἐπιθυμοῦντες νὰ ἐκβιάσητε καὶ ἁρπάσητε τὴν ἐπιψήφισίν των. Δὲν θέλετε τοῦτο; τότε θὰ ἐπρότεινον, ἐὰν ἦναι εἰς χεῖράς σας, νὰ ἐρωτήσητε ἐπισήμως τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· διαλύσατε τὴν Βουλήν, θέσατε τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν ἐκλογέων (μάλιστα, εὖγε)· οὗτοι εἶναι ἁρμοδιώτεροι ἡμῶν νὰ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τούτου, διαφωτίσατε αὐτοὺς ἐπὶ τῶν πλεονεκτημάτων τῶν νομοθετικῶν μέτρων σας, πείσατε αὐτούς, ὅτι πάντες ἔχομεν ἀληθὲς συμφέρον ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῶν, ἀποδείξατε αὐτοῖς, ὅτι πρόκειται νὰ χειραφετηθῶσι καὶ ἐκλογεῖς καὶ βουλευταὶ καὶ κυβερνῆται ἀπὸ τῶν συνδεόντων ἀλλήλους ὀλεθρίων δεσμῶν· ἐμπνεύσατε εἰς αὐτοὺς τὴν σωτηρίαν πεποίθησιν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος δι’ ὀλίγων διορισμῶν, μικρῶν παροχῶν καὶ ἀτελῶν χαρίτων ἀντὶ νὰ ὠφελῶνται βλάπτονται. Ἡ πεποίθησις, ὅτι τοῦ λοιποῦ θὰ ἐφαρμόζωνται οἱ νόμοι μετὰ περισσοτέρας ἀμεροληψίας καὶ δικαιοσύνης, καὶ ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ προσδοκῶσιν ἐκ τῆς πολιτικῆς, θὰ καταστήσῃ αὐτοὺς προσεκτικωτέρους εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς πολυτίμου ψήφου των καὶ θὰ τοὺς κάμῃ νὰ τραπῶσιν εὐθυτέραν καὶ ὠφελιμωτέραν ὁδόν· ἀλλ’ ἀφήσατε, ἐπαναλαμβάνω, νὰ συζητήσωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα μετὰ τῶν συμπολιτῶν μας, ἢ ἐρωτήσατε αὐτοὺς ἀπ’ εὐθείας. Ἐγὼ δύναμαι νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς εὐρυτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀλλ’ ἐξελέχθην, πρώτην φορὰν μάλιστα, ἐξ Ἐπαρχίας· δύνανται λοιπόν, καὶ δικαίως, νὰ μοὶ εἴπωσι, ποῖος σοὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ συγχωνεύσῃς τὴν Ἐπαρχίαν μας εἰς ἕνα νομόν, ὥστε αὕτη νὰ μὴ ἔχῃ ἰδιαιτέραν ἐκλογικὴν ὕπαρξιν καὶ αὐτοτέλειαν; Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχλήσω περισσότερον, κύριοι βουλευταί. Ὑποβάλλω πρότασιν, ἣν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως ἐκλεχθῇ δεκαπενταμελὴς ἐκ βουλευτῶν ἐπιτροπή, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν μας, μᾶς ὑποβάλῃ τὸ συμπέρασμα αὐτῆς. Ἐν τῷ μεταξὺ θέλομεν ἐπωφεληθῆ τῆς εὐκαιρίας ὅπως συμβουλευθῶμεν τὴν γνώμην καὶ τὴν θέλησιν τῶν Ἐπαρχιῶν μας· ὅταν δὲ πάλιν συναντηθῶμεν, ἀποφασίζομεν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων. Ἐλπίζω ὅτι ἡ πρότασίς μου αὕτη θέλει γίνει δεκτή, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θέλω λάβει τὸν λόγον, ὅπως φέρω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν νομοσχεδίων.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν προτείνηται ἀναβολὴ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Κανονισμοῦ, ἠμπορεῖ νὰ διακοπῇ καὶ ἡ συζήτησις. Ἀλλ’ ὁ κύριος βουλευτὴς δὲν προτείνει ἀναβολὴν, προτείνει σύστασιν ἐπιτροπῆς. Τοῦτο εἶναι πόρισμα τῆς συζητήσεως, θὰ εἶναι μία τῶν προτάσεων, αἵτινες θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς μετὰ τὸ τέλος τῆς συζητήσεως, ὅτε ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφανθῆ περὶ πασῶν τῶν διαρκούσης τῆς συζητήσεως ἢ περατωθείσης αὐτῆς διατυπωθεισῶν.

§42ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Διατηρῶν πάντοτε τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας μου, ἦλθον, καίτοι ἀδιάθετος, νὰ ἐκπληρώσω ἓν καθῆκον, νὰ ἐπικυρώσω διὰ τῆς ψήφου μου τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα καὶ ἐξέθηκα πρό τινων ἡμερῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, περὶ τῶν εἰσαχθέντων νομοσχεδίων, ὡς ἀντισυνταγματικῶν. Ἡ πεποίθησίς μου δὲ αὕτη ἔτι μᾶλλον ἑδραιώθη, ἀφοῦ εἶδον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν παρεδέχθη οὔτε κἂν τὴν ἀναβολὴν τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων· ἡ πεποίθησίς μου εἶνε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κινεῖται, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε πρὸ ἡμερῶν, κινεῖται μόνον ἀπὸ τὸν σκοπὸν πρὸς μονιμοποίησιν τῆς ἐξουσίας της. Κατὰ συνέπειαν, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν κινεῖται ἀπὸ τοιοῦτον σκοπὸν, ἀλλὰ θέλει τὸ καλὸν τῆς πατρίδος μας, ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀναβολὴν ἢ τὴν παραπομπὴν τῶν νομοθετημάτων αὐτῶν εἰς ἐπιτροπὴν εἰδικήν.

§43ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, κύριοι, κατ’ ἀρχὰς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦν, ὡμίλησα καὶ περὶ τοῦ παρεμπίπτοντος τῆς εἰς τὰς ἐπιτροπὰς παραπομπῆς καὶ ἐξέφρασα ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἁπλῶς τὴν ἐπιφύλαξιν, εἰπὼν τότε ὡς πρὸς τὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, ὅτι ἐπιφυλάσσομαι τὴν γνώμην μου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶχον ἀπαντήσει εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Πατρῶν, ὁ ὁποῖος μὲ εἶχεν ἐρωτήσει ποίαν ἔχω γνώμην περὶ παραπομπῆς εἰς τὰς ἐπιτροπὰς. Δὲν ἀπήντησα, διότι ἡ ἀπάντησις περιείχετο ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου, διότι εἶπον ὅτι ἐπιφυλάσσομαι τὴν γνώμην μου περὶ ἀποστολῆς εἰς ἐπιτροπήν. Ἀπέκρουσα τότε τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τοιαῦτα νομοσχέδια δὲν παραπέμπονται εἰς ἐπιτροπὰς, ἀλλὰ μόνον τὰ ὑπηρεσιακὰ, καὶ ἐπεκαλέσθην τὸ γενόμενον ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ μεταῤῥυθμίσεως μελετωμένης ἐπὶ ἔτη, μόλα ταῦτα, ἅμα ἐπροτάθη ἡ παραπομπὴ, δὲν ἐγένετο οὐδεμία ἀντίῤῥησις. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται σήμερον, καὶ ἂν προκαλῇ κατ’ ἀνάγκην ἀναβολήν τινα, δὲν εἶναι βεβαίως πρότασις κυρίως ἀναβολῆς, εἶναι πρότασις περιέχουσα κυρίως τὴν ἰδέαν τῆς ἀνάγκης προεπεξεργασίας τινὸς, ἡ ὁποία πρέπει καὶ δύναται βεβαίως νὰ γίνῃ καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτὴν τὴν περαιτέρω συζήτησιν αὐτῶν. Καὶ δὲν ἐννοῶ πῶς ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐκφράζῃ πεποίθησιν ἐπὶ τῶν ἔργων της, πῶς δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποκρούσῃ τοιαύτην ἰδέαν, ἰδέαν, ἡ ὁποία ὄχι μόνον δὲν ἐκφράζει αἰτίασιν ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων τούτων, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἐκφράζει, καὶ ὡς τῶν γνωστῶν ἰδεῶν τῶν προτεινόντων τὴν πρότασιν, εὐνοϊκὴν μᾶλλον γνώμην ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων. Ἔλαβον καὶ ἄλλοτε ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς περὶ τῶν ὁρίων τῶν δικαιωμάτων τῶν πλειοψηφιῶν. Καὶ δὲν ἐξέφραζον μόνον γνώμην ἀτομικήν. Εἶναι γνώμη σοφῶν δημοσιολόγων. Αἱ πλειοψηφίαι ἔχουν ὅρια εἰς τὰ δικαιώματά των, ὄχι τὰ ὅρια μόνον, τὰ ὁποῖα διαγράφει τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ὅριά τινα οὐσιαστικώτερα οὕτως εἰπεῖν· ἐκεῖ ὅπου ἐπικρατεῖ ἡ πλειοψηφία κυρίως εἶναι τὸ στάδιον τῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ τὸ στάδιον τῆς διασκέψεως δὲν παρέχει τῇ πλειοψηφίᾳ οὐδὲν πλεονέκτημα. Ἐν τῷ σταδίῳ τῆς διασκέψεως ἔχει ἱερὰ καθήκοντα πρὸς τὴν μειονοψηφίαν, οὔτε δύναται ἡ πλειοψηφία νὰ ἀντικρούσῃ πρότασιν τῆς μειοψηφίας, ἥτις συνδέεται μὲ τὴν ἀνάγκην τῆς μορφώσεως γνώμης ἐπὶ ἑνὸς θέματος. Βεβαίως τὰ τοιαῦτα καθήκοντα τῆς πλειοψηφίας δὲν τὰ διαγράφουν Νόμοι καὶ Συντάγματα καὶ Κανονισμοὶ, ἀλλ’ ἡ οὐσία τῆς ὑποθέσεως καὶ ἡ καλὴ πίστις. Ἂν ἡ πλειοψηφία ἐν τῷ σταδίῳ τῆς διασκέψεως θέλῃ παραβιάσει τὸ μέγα τοῦτο καθῆκον, τότε βεβαίως ἐπανίσταται κατὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς δικαιωμάτων, κατὰ τοῦ λόγου τῆς ὑπάρξεώς της. Δὲν δύνασθε ποτὲ νὰ ἀρνηθῆτε εὔλογον πρότασιν εἰς τὴν μειοψηφίαν, πρότασιν, ἡ ὁποία οὐδαμῶς προσκρούει εἰς τὰς ἰδέας σας, τείνει δὲ μόνον εἰς τὸ νὰ διαφωτίσῃ τὴν ἰδέαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἂν ἐξετάσετε τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ συγκεκριμένως, θὰ αἰσθανθῆτε ὅτι οὐδὲν ἄλλο δύνασθε νὰ πράξετε παρὰ νὰ ἐνισχύσετε τὰς ἐναντίον τῶν νομοσχεδίων μομφὰς ἀρνούμενοι τὴν προτεινομένην μελέτην. Καὶ σημειωτέον ὅτι φέρετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δύο, τρεῖς μεταῤῥυθμίσεις, καὶ λέγετε αἰφνιδίως θεωροῦμεν ἀναγκαῖον καὶ κατεπεῖγον νὰ ψηφισθῇ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ, νὰ ἐπεκταθῇ ἡ περιφέρεια καὶ τόσα ἄλλα, καὶ ἐν τούτοις εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὑμεῖς παρασκευάζετε ἄλλα σχέδια, ὅπως ῥυθμίζετε τὰ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἄλλως ἢ ὡς τὸ νομοσχέδιον διαγράφει. Καὶ νομίζετε, ὅτι θὰ ἔχωσι πλέον πλήρη ἀξίαν τὰ τοιαῦτα ψηφιζόμενα διὰ μιᾶς πλειοψηφίας πέντε ψήφων; Κύριοι, χάριν ὑμῶν αὐτῶν πρέπει ὡρίμως νὰ σκεφθῆτε περὶ τῆς προτάσεως ταύτης, μὴ προσδίδετε εἰς τὰς μεταῤῥυθμίσεις ταύτας τὸν χαρακτῆρα πραξικοπήματος, διότι τοῦτο θὰ εἶναι ἐπιβλαβέστατον καὶ διὰ τὰς μεταῤῥυθμίσεις καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὕτω πως τὰς εἰσάγουν.

§44ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, ὑπὲρ τῆς παραπομπῆς εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, πρὸ πάντων δὲ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ἵνα μὴ προβῇ πρὶν ἔτι ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ μετὰ τῶν Νομικῶν του Συμβούλων καὶ μετὰ τῶν ἐν Ἀθήναις Νομοδιδασκάλων, διότι μανθάνω παρ’ αὐτῶν, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀξιωματικῶν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, διότι τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος λέγει καθαρῶς καὶ σαφῶς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ δημάρχους νὰ εἶναι βουλευταὶ, ἐξαιροῦνται οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοί. Καὶ τίς νόμος δύναται νὰ δώσῃ εἰς τὰ δικαστήρια τὸ δικαίωμα νὰ ἀδικήσωσι τὸν ἀξιωματικὸν καὶ νὰ ἐκδώσωσιν ἀπόφασιν κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ; Ἀλλὰ τί θέλει λάβει χώραν; θέλει γίνει ἓν λυπηρὸν συμβὰν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1875, ὅταν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἠνάγκασε τὸν Βασιλέα νὰ ταπεινωθῇ καὶ νὰ διαγράψῃ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς τὴν ὑπογραφήν του, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν εἰς νομοσχέδια· αὐτὸ τοῦτο θὰ γίνῃ σήμερον, θὰ ἀναγκασθῇ ἄλλη Κυβέρνησις νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὰ 1875. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθοῦν τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπήν· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῶν Δικαστικῶν Συμβούλων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος τοὺς ἀξιωματικοὺς, διότι εἶναι ἄντικρυς ἀντισυνταγματικόν. Καὶ εἶναι βλασφημία νὰ λέγῃ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ παρέλυσαν τὸν στρατὸν, καὶ νὰ λέγῃ ὅτι ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει διὰ τῆς σπάθης των ἥρπασαν αὐτὸ τὸ προνόμιον. Οἱ πληρεξούσιοι εὐγνωμονοῦντες πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς, διότι ἐτήρησαν τὴν τάξιν, ἔδωκαν τὸ προνόμιον αὐτὸ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς· πταίουν ἄλλοι, δὲν πταίουν οἱ ἀξιωματικοὶ, γνωρίζετε πολὺ καλὰ τὶς πταίει.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ ζητούμενον παρὰ τῶν κυρίων βουλευτῶν, ὡς ἐκπροσωπούντων τὴν μειοψηφίαν, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ τὸ νὰ ἐπιβάλῃ ἡ μειοψηφία εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀπαίτησιν αὐτῆς, ὅπως στερήσῃ τὴν Βουλὴν τοῦ δικιώματος τοῦ συζητεῖν. Ὁ Κανονισμὸς ἡμῶν προεῖδε πότε ἐπιτρέπεται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις, καὶ καθώρισεν ὅτι διακοπὴ τῆς συζητήσεως ἐπιτρέπεται μόνον ἂν ἐπὶ τῇ αἰτήσει δέκα βουλευτῶν ἤθελε ψηφίσει τὴν ἀναβολὴν ἡ Βουλὴ· ἐν οὐδεμιᾷ ἄλλῃ περιπτώσει ἐπιτρέπει ὁ Κανονισμὸς διακοπὴν τῆς συζητήσεως, καὶ ταύτην τὴν ἐγγύησιν ὁ Κανονισμὸς δίδει εἰς τὴν πλειοψηφίαν, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, τουτέστιν ἡ Βουλή, βλέπῃ τὸ ἔργον αὐτῆς διακοπτόμενον παρὰ τῶν μειοψηφιῶν, αἵτινες, μὴ δυνάμεναι νὰ κατισχύσωσιν ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἀριθμοῦ, προσπαθοῦσι νὰ κατισχύσωσι παρεμποδίζουσαι τὴν συζήτησιν. Οἱ κύριοι βουλευταί, οἱ προτείνοντες ἤδη ὅπως διακόψωμεν τὴν συζήτησιν, τί ἄλλο λέγουσι πρὸς τὴν Βουλήν, εἰμὴ ὅτι πρέπει αὕτη νὰ στερήσῃ ἑαυτὴν τοῦ δικαιώματος, ὅπως βασανίσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ τὴν βάσανον νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἄλλον; Πρέπει νὰ ἀναθέσῃ αὐτὴν εἰς ἐπιτροπήν, λαμβανομένην ἀπὸ τῆς Βουλῆς, λέγει ὁ κ. ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς, πρέπει νὰ ἀναθέσῃ αὐτὴν εἰς δικηγορικὸν συμβούλιον ὡσανεὶ ἐπρόκειτο περὶ ἰδιωτικῆς διαφορᾶς, λέγει ὁ ἐξ Ἠλείας κ. βουλευτής. Ἂν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας θεωρῇ τοιαύτην ὑπόθεσιν ὡς μὴ ἔχουσαν σημασίαν ἄλλην παρὰ τὴν σημασίαν διαφορᾶς περὶ ἰδιοκτησίας, τὴν ὁποίαν τυχὸν ἤθελεν ἔχει πρὸς οἱονδήποτε, ἠδύνατο τῷ ὄντι νὰ ἀξιοῖ ὅπως διὰ δικηγορικῶν συμβουλίων λύσωμεν τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀξιοῖ, ὅπως αὐτὴ λύῃ τὰ ζητήματα ταῦτα, καὶ ἂν διὰ τὴν βάσανον τῶν νομοσχεδίων θελήσῃ νὰ προσφύγῃ εἰς ἐπιτροπὰς, τὰς ἐπιτροπὰς καταρτίζει ἐκ τοῦ ἰδίου αὐτῆς Σώματος. Οὐδὲ ὑπάρχει κίνδυνος μὴ ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ θεωρήσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα ὡς ἀντισυνταγματικὰ, διότι ὁ κ. βουλευτὴς καλῶς γινώσκει, ὅτι ὅμοιον νομοσχέδιον ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ εἶναι σήμερον νόμος τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι τὰ δικαστήρια ἐθεώρησαν τὸν νόμον τοῦτον Συνταγματικόν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ προτεινόμενον ἤδη καὶ περὶ οὗ συζητοῦμεν εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀφορᾷ κατ’ ἀρχὴν ἢ εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκανονίσθη παρ’ ἑτέρου νομοσχεδίου, ψηφισθέντος ἤδη καὶ κειμένου ὡς νόμου τοῦ Κράτους, καὶ ἀφορῶντος εἰς τοὺς προβιβασμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν· ὁ νόμος ἐκεῖνος μετέβαλε τὰ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν εἰσερχομένων εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶχον οὕτω τὰ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ὅτε ἐψηφίσθη τὸ Σύνταγμα. Κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ἐκλεγόμενος βουλευτής, προσεμέτρει τὸν χρόνον τὸν διανυόμενον ἐν τῇ βουλῇ ἐν τῷ χρόνῳ τῷ ἀπαιτουμένῳ, ἵνα προβιβασθῇ· ἀλλὰ Βουλὴ προγενεστέρα τῆς παρούσης, μεταγενεστέρα ὅμως τοῦ Συντάγματος, μετέβαλε τὰ περὶ τούτου καὶ διέταξεν ὅτι ἐνῷ ὁ ἀξιωματικὸς προσεμέτρει μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸν χρόνον τὸν διανυόμενον ἐν τῇ Βουλῇ εἰς τὸν ἀπαιτούμενον διὰ τὸν προβιβασμὸν, ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου ἐκείνου θέλει παύσει νὰ προσμετρῇ τὸν χρόνον τοῦτον εἰς τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς τὸν προβιβασμὸν, τὰ δὲ δικαστήρια ἐσεβάσθησαν τὸν νόμον, τὸν τοῦτο διατάξαντα.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι οὔτε μία ἀπόφασις τοιαύτη.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ὅπως ἐσεβάσθησαν τὸν νόμον ἐκεῖνον, τὸν ἀφορῶντα εἰς μεταβολὴν τῶν τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, τοιουτοτρόπως θέλουσι σεβασθῆ καὶ τὸν νόμον τοῦτον, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν τῆς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν. Ὥστε τὰ περὶ ἀναμίξεως τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς δὲν ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν· ἀλλὰ καὶ ἂν εἴχομεν νὰ φοβηθῶμεν αὐτὰ, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προσφεύγῃ εἰς δικηγορικὰ συμβούλια, ἵνα λύῃ τοιαύτας ἀμφιβολίας. Ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν δὲν ἀφορᾷ εἰς παραπομπὴν εἰς δικηγορικὸν συμβούλιον, ἀλλ’ εἰς παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, καὶ εἶναι πρότασις κατὰ πάντα κανονικὴ, ἥτις δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς· κανονικῶς δὲ ὑποβάλλεται εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὄχι παρεμποδίζουσα τὴν συζήτησιν ἀλλὰ λαμβανομένη ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ τιθεμένη εἰς ψηφοφορίαν μετὰ τὸ τέλος τῆς συζητήσεως. Ὅταν λήξῃ ἡ συζήτησις αὕτη, ὅταν ἐξετάσωμεν πάντα τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην προταθέντα, ἐν οἷς καὶ τὸ προταθὲν ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν, τότε θέλομεν φθάσει εἰς ἀπόφασιν. Ἕκαστος τῶν βουλευτῶν, τῶν ἐχόντων ἰδίαν γνώμην περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς προτιμητέας, θέλει προτείνει αὐτήν· ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν θέλει ζητήσει τότε ὅπως ἡ Βουλὴ προτιμήσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γνώμην, τότε δὲ ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφανθῆ περὶ τῆς γνώμης αὐτοῦ καὶ περὶ τῶν ἄλλων γνωμῶν. Ζητοῦντες ἵνα διακόψητε τὴν συζήτησιν ὅπως προταχθῇ ἡ ὑμετέρα γνώμη, οὐδὲν ἄλλο ζητεῖτε ἢ τὴν κατάργησιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Κοινοβουλίου.

§48ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶνε τῳόντι, κύριοι, ἄξιον ἀπορίας πῶς ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς πλειοψηφίας, καθιεροῖ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι εἶνε ἐναντίαι τῆς θεωρίας του ταύτης· δημιουργεῖ περιορισμοὺς εἰς τὴν ἀπόφασιν καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ πλειοψηφία θέλει κρίνει ἀναγκαῖον ὅπως διαφωτίσῃ μίαν συζήτησιν, καὶ ὅπως προβαίνῃ λυσιτελῶς εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν νομοσχεδίων· διότι βεβαίως ἡ πρότασις, ἡ ὁποία γίνεται ἐντεῦθεν, δὲν γίνεται ὡς πρότασις, δι’ ἧς ἡ μειοψηφία ζητεῖ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν πλειοψηφίαν· ἡ πρότασις ἀπευθύνεται πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, καὶ αὐτὴ πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ τὴν παραδεχθῇ, θεωροῦσα αὐτὴν λυσιτελῆ εἰς τὴν περεταίρω συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Μήπως εὗρεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διάταξιν εἰς τὸν Κανονισμὸν ἢ ἀλλαχοῦ, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἐπιβάλλωνται τοιοῦτοι περιορισμοὶ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ὑπὲρ ἧς συνηγορεῖ, ὥστε νὰ μὴ δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ἐν πάσῃ στιγμῇ μίαν παραπομπὴν νομοσχεδίου εἰς Ἐπιτροπήν; Τοιαύτην διάταξιν ἀπαγορευτικὴν οὐδαμοῦ θέλει εὕρει. Ὁ Κανονισμὸς ἐν σχετικῇ διατάξει λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται εἴτε πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς ἀρχῆς, εἴτε μετὰ, νὰ παραπέμψῃ ἓν νομοσχέδιον εἰς Ἐπιτροπήν. Περιορισμὸς δὲ, προκειμένου περὶ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, οὐδαμοῦ ὑπάρχει.

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Χθὲς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀναβολῆς, εἶπεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις μετεχειρίζετο τεχνάσματα. Ἐγὼ τοῦ ἀποδίδω τὴν λέξιν, διότι ἀποκρούων τὴν πρότασιν, τὴν προτεινομένην σήμερον, δὲν εἶπε παρὰ σοφίσματα.

§50Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἐπικαλούμενος τὸν Κανονισμὸν, ἀπέκρουσε πρότασιν κανονικὴν καὶ λογικὴν καὶ συμφέρουσαν, ἴσως συμφέρουσαν πλειότερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειοψηφίαν, ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν εἰμὴ μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως· ποῦ στηριζόμενος; εἰς τὸν Κανονισμὸν; τὸν παρακαλῶ νὰ μοὶ ὑποδείξῃ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Οὐδεμία διάταξις αὐτοῦ κανονίζει τοιοῦτόν τι· ὁ Κανονισμὸς ὁμιλεῖ περὶ τῶν τακτικῶν Ἐπιτροπῶν. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ τακτικῆς Ἐπιτροπῆς· ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὴν ἀπέκρουσε, διότι ἤθελε τὴν δημοσίαν συζήτησιν καὶ οὐχὶ τὴν ἐν μυστικότητι. Σήμερον ὑποβάλλεται πρότασις περὶ εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ χθὲς εἶχον σκοπὸν νὰ ὑποβάλω· ἡ πρότασις εἶνε λογικὴ, στηριζομένη εἰς τὴν ἱστορίαν ὅλων τῶν Κοινοβουλίων τῆς Εὐρώπης· οὐδαμοῦ ἠκούσθη νὰ συζητῶνται τοιαῦτα νομοσχέδια τοσαύτης ὑψίστης σημασίας χωρὶς νὰ προβασανισθῶσιν ὑπὸ εἰδικῶν Ἐπιτροπῶν. Μόνον ὅπου ὑπάρχουσι Πρωθυπουργοὶ κατηγοροῦντες τοὺς ἄλλους, ὅτι ἐπιδιώκουσι τὴν κατάργησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κοινοβουλίου, πράγματι δὲ ὑποσκάπτοντες τὰς Συνταγματικὰς ἐλευθερίας, δύνανται νὰ συζητῶσι μέχρι μεσονυκτίου τοιαῦτα νομοσχέδια ἄνευ προηγουμένης βασάνου. Ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα στηρίζεται εἰς τὰ Συνταγματικὰ ἔθιμα, καὶ ὅπου μάλιστα ὑπάρχει μία μόνον Βουλὴ, ἐκεῖ πολὺ ἀναγκαιότερον πρέπει νὰ παραπέμπωνται τοιαῦτα νομοσχέδια εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπήν. Τοῦτο συνέβη καὶ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νῦν ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου. Οὐδὲν δ’ ἐμποδίζει νὰ παραδεχθῇ τοῦτο ἡ Βουλὴ, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις, ἀφοῦ ἡ πρότασις ὑποστηρίζεται καὶ ἐκ δέκα βουλευτῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ προτείνωσι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἀπέληξεν εἰς πρότασιν, ἡ ὁποία καθιστᾷ περιττὴν ὅλην τὴν ὁμιλίαν αὐτοῦ, διότι ἐν τέλει τῆς ὁμιλίας του εἶπεν, ὅτι προτείνει τὴν ἀναβολὴν ὑποστηριζομένην ὑπὸ δέκα βουλευτῶν. Οὐδεὶς ἀρνεῖται ὅτι ἀναβολὴ ὑποστηριζομένη ὑπὸ δέκα βουλευτῶν εἶναι προτακτέα, ἀλλ’ οὐδὲν ἄλλο ἢ ἡ ἀναβολή. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐρωτᾷ ποῦ εὑρίσκω ἐν τῷ Κανονισμῷ ἀναγεγραμμένα ταῦτα. Ἐν τῷ Κανονισμῷ εὑρίσκομεν ἐγγεγραμμένον, ὅτι ἐπὶ συζητήσεως δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διακοπὴ αὐτῆς, ἐνόσῳ ὑπάρχει ὁ ἀγορεύων. Τοῦτο ἀναγράφει ὁ Κανονισμὸς ἐν διατάξει, ἥτις ἐθεωρήθη ὡς ἀπόκτημα ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν. Ἐνόσῳ ὑπάρχει ὁ ἀγορεύων, ἐνόσῳ ζητεῖ τις τὸν λόγον δὲν δύναται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις· δύναται νὰ διακοπῇ μόνον διὰ προτάσεως περὶ ἀναβολῆς. Αὐτὴ ἡ διάταξις περιελήφθη ἐν τῷ Κανονισμῷ προταθεῖσα ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Ἰακωβάτου· ἔθεσε δὲ ἡ διάταξις αὕτη τέρμα εἰς τὸ προηγούμενον σύστημα τοῦ «ἐφωτίσθημεν», καὶ ἡ διάταξις αὕτη ἐξησφάλισε τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς. Ἤδη πρῶτον προτείνεται ὅπως παραπεμφθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον εἰς ἐπιτροπήν. Ἐὰν πρότασις ἐγένετο καὶ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ὡς ἐγένετο καὶ κατὰ τὴν δευτέραν περὶ ἀναβολῆς, θεωροῦμεν τοῦτο κατακριτέον, ἀλλὰ θεωροῦμεν συνάμα ὅτι ἐγένετο ἐν τῷ δικαιώματι τῶν προτεινόντων. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἡ πρότασις δὲν ὑποβάλλεται τοιαύτη, εὐθὺς ὡς ἔχομεν πρότασιν οὐσιαστικὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν δίδεται λύσις εἰς τὸ ζήτημα, διότι ἀποφασίζεται, ὅπως τὸ ζήτημα παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, ἀντὶ νὰ ἀποῤῥιφθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἡ πρότασις αὕτη θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ ἐπιτραπῇ πλήρης ἐλευθερία εἰς τὴν συζήτησιν. Ἀφοῦ κηρυχθῇ ἡ συζήτησις ἐξηντλημένη, τότε καὶ ἡ πρότασις αὕτη θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁμοῦ μετὰ τῶν ἄλλων προτάσεων. Ἑπομένως, ἐὰν ζητηθῇ ἤδη ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως, αἰτοῦμεν ἡμεῖς ὅπως ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μετὰ τὸ τέλος τῆς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου συζητήσεως.

§52Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ μὲ τὴν τακτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Θέλει νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐπιδοκιμάζει τὸ μέτρον του. Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ δεχθῇ καὶ τὰς συνεπείας τοῦ Κανονισμοῦ πλήρεις. Ἀναγινώσκω ἐν τῷ Κανονισμῷ τὸ ἄρθρον 36. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡ Βουλὴ καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς καὶ πρὸ αὐτῆς δύναται, ἂν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, νὰ παραπέμψῃ τὴν πρότασιν τοῦ νόμου εἰς ἐπιτροπήν. Εἶναι τόσον καθαρὸν τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ, ὥστε δὲν ὑπάρχει τόπος διὰ σοφίσματα. Ἐκπλήττομαι τῇ ἀληθείᾳ πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατορθώνει καὶ νὰ ἐπικαλῆται τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ μὴ ὑποκύπτῃ εἰς τὰς συνεπείας του. Τί ζητεῖ ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου; ζητεῖ τὴν ἐργασίαν ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν εἴδατε ὁ Κανονισμὸς ἐπιτρέπει κατὰ πᾶσαν τῆς συζητήσεως στάσιν. Ἄλλην ἔννοιαν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ φράσις τοῦ Κανονισμοῦ «καὶ πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς ἀρχῆς καὶ μετ’ αὐτήν». Πᾶς περαιτέρω λόγος εἶναι μάταιος. Ἠθέλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ κἄτι ἄλλο, τὸ δικαίωμα δηλαδὴ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν νὰ ὁμιλήσωσι. Τοῦτο εἶναι περίεργον. Παριστάμεθα ἐδῶ καὶ βλέπομεν τὰ συμβαίνοντα. Οὐδεὶς ἐκ τῆς μερίδος, ἧς ἡγεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐζήτησε τὸν λόγον, οἱ ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου ὁμιλοῦντες ζητοῦν τὴν παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπερασπίζεται τὸ δικαίωμά των νὰ ὁμιλήσουν! Δὲν ἐννοῶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοιούτων ἐπιχειρημάτων. Ἀρκεῖ ὁ Κανονισμὸς, ὅστις μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα ἐν μέσῳ τῆς συζητήσεως νὰ παραπέμψωμεν τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν. Πᾶσα περαιτέρω συζήτησις εἶναι ἀπώλεια χρόνου.

§53ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§54ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ γίνῃ ψηφοφορία νὰ τελειώσωμεν.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο ἦλθον νὰ προτείνω ν’ ἀποφασισθῇ ἐὰν πρέπῃ νὰ γίνῃ συζήτησις ἢ ψηφοφορία. Ἀναντιῤῥήτως ἔπρεπε νὰ γίνῃ συζήτησις, ἐπειδὴ ὅμως παρατηροῦμεν ὅτι καὶ τοῦτο μετεχειρίσθητε ὡς πρόφασιν ἵνα διὰ προτάσεως περὶ ἀνακοπῆς τῆς συζητήσεως παρατείνητε τὴν συζήτησιν καὶ παρεμποδίσητε τὴν Βουλὴν νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, ἡμεῖς δεχόμεθα τὴν ψηφοφορίαν, ἀλλ’ ἐξηγούμεθα, ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ τεθῇ ὡς προηγούμενον καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ διακόπτηται ἡ συζήτησις διὰ νὰ τίθενται εἰς ψηφοφορίαν τοιαῦται προτάσεις.

§56ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Εἶναι ἡ τρίτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤκουσα τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος νὰ ὁμιλῇ ἐδῶ, ὅτι κατ’ ἐπιείκειαν ἐπιτρέπει τοῦτο, ἢ ὅτι ἀπαγορεύει ἐκεῖνο. Ἐνθυμίζω εἰς αὐτὸν, ὅτι λέγων ταῦτα ἀσεβεῖ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἔχει λόγον ἐδῶ παρὰ ὡς ὄργανον τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία τὸν ἀκολουθεῖ. Τόσον μεγάλη τιμὴ ἦτο ἀξία ἄλλης γλώσσης. Ἀλλοίμονον εἰς τὰς ἐλευθέρας Πολιτείας, ὅταν οἱ ὑπουργοὶ αὐτῶν ἔχωσι τοιαύτην ἀναισχυντίαν (θόρυβος).

§57ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι ἡ μνήμη τὸν ἠπάτησε, διότι ὁ ἡγέτης τῆς πρώην πλειονοψηφίας πολλάκις ἠκούσθη ἐκεῖθεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ἡγουμένη τῆς πλειονοψηφίας ἐκφράζει καὶ τὰς γνώμας αὐτῆς καὶ τὰς πεποιθήσεις.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Γεροκωστοπούλου εἰς ψηφοφορίαν. Ἰδοὺ ἡ πρότασις· «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα παραπέμπει τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν....»

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι μετὰ τὰ λεχθέντα.

§60ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς γραφῇ κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις ἀναφέρει ὅτι παραπέμπεται εἰς ἐπιτροπὴν ἐκλεγομένην, ὑπὸ τοῦ Προεδρείου· ὑποθέτω ὑπὸ τοῦ Προέδρου.....

§63ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρὰ τοῦ Προέδρου.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡσαύτως ἡ πρότασις ἀναφέρει τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια, πρέπει νὰ τεθῇ τὸ.

§65ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Τὰ.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν διαίρεσιν.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ἡ ἀνωτέρω πρότασις εἶνε ἰδική μας, οἱ ὁποῖοι ζητοῦμεν δι’ ὅλα τὰ νομοσχέδια.... (θόρυβος).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ διαίρεσις τῆς προτάσεως.

§69ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασίς μου περιλαμβάνει σύνθετα ζητήματα καὶ τὸ ἐννοῶ καλῶς, διότι θὰ ἐστερούμην καὶ τῶν στοιχειωδεστέρων κοινοβουλευτικῶν γνώσεων, κατ’ οὐσίαν ὅμως δὲν ὑπάρχουν πολλὰ ζητήματα, εἶνε ἕν καὶ τὸ αὐτὸ, διότι καὶ τὰ τρία ζητήματα εἶνε μεγίστης σημαντικότητος καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην εὐρυτέρας ἐπεξεργασίας. Τί θέλετε νὰ ἐρωτήσητε ἕν πρὸς ἕν;

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν· θέλει ἡ Βουλὴ διαιρετὰ τὰ ζητήματα; (θόρυβος)

§71ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει καὶ παρέστησεν εἰς ἡμᾶς ὅτι εἶνε ἀλληλένδετα τὰ ζητήματα, ἡ Κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται εἰς τοῦτο, ἐὰν μετέβαλε γνώμην.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει καὶ φρονεῖ, ὅτι εἶνε ἀλληλένδετα τὰ ζητήματα, ἀλλὰ προσέτι ὅτι πρέπει νὰ ψηφίζωνται κεχωρισμένως, διότι τοῦτο συντελεῖ εἰς τὴν ἀποδοχὴν αὐτῶν. Ταύτην τὴν γνώμην εἴχομεν καὶ ταύτην ἔχοντες τὴν γνώμην ζητοῦμεν καὶ ἤδη ὅπως διαιρεθῶσι τὰ ζητήματα καὶ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν πρῶτον τὸ ζήτημα περὶ παραπομπῆς εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, οἷα διετυπώθη, τοῦ νομοσχεδίου περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τοῦ διανυομένου ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν χρόνου ἐν ἀδείᾳ 5½ μηνῶν καὶ ἐν ὡρισμένῃ διαθεσιμότητι.

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶνε μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον, διότι φρονεῖ, ὅτι ἐναντίον τοῦ νόμου, ἐκ τῆς στρεβλῆς του κεφαλῆς ὑποβοηθούμενος ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας φρονεῖ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς θὰ μοῦ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μοῦ ἔδοσε τὸ Κράτος. Ἑκατὸν τοιοῦτοι νόμοι ἐὰν ψηφισθῶσι, δὲν δύνανται νὰ ἀφαιρέσωσι κεκτημένα δικαιώματα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶνε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τοῦ διανυομένου χρόνου ἐν ἀδείᾳ κτλ. ἀπαιτεῖται ἡ παραπομπὴ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§75ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Θὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ διαιρετοῦ πρῶτον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶνε ζήτημα αὐτό. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου ὅπως παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν κατὰ τὴν διατυπωθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ πρότασιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τοῦ διανυομένου χρόνου ἐν ἀδείᾳ κτλ. λέγουσι Ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Τζανετάκη καὶ Παπασταθοπούλου κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 231, ὑπὲρ τῆς προτάσεως 103, κατὰ τῆς προτάσεως 127, ὥστε ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις περὶ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν τοῦ πρώτου νομοσχεδίου· ἑπομένως ἄρχεται ἡ συζήτησις.

§78ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε καὶ περὶ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων (θόρυβος).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν δι’ ἀναστάσεως (θόρυβος).

§80ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐπροτάθη ἡ πρότασις περὶ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν· αὕτη ἀπεῤῥίφθη, ἑπομένως θὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ (θόρυβος).

§81ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Οὕτω ἐγένετο, ὅταν ἐζητήθη ἡ ἀναβολή.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Προχθὲς ἐπροβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν ἑκάστου καὶ κατόπιν εἰς τὸ περὶ ἀναβολῆς (θόρυβος).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν (θόρυβος).

§84ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν καὶ εἰς τὰ ἄλλα νομοσχέδια ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ παραπομπῆς.

§86ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν θὰ παραπέμψῃ τὰ ἄλλα εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου (θόρυβος).

§88ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ πρότασις θὰ ψηφισθῇ καὶ διὰ τὰ τέσσαρα νομοσχέδια (θόρυβος).

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου λέγει: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα παραπέμπει τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπήν». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε νὰ διαιρεθῇ ἡ πρότασις καὶ νὰ ψηφισθῇ χωριστά. Τοῦτο ἐγένετο, καὶ ἐψηφίσθη τὸ πρῶτον μέρος. Θὰ ψηφισθῶσι δὲ καὶ τὰ ἄλλα, καὶ τότε θὰ προβῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα (θόρυβος.) Θέλετε νὰ ὑφαρπάσητε τὰ νομοσχέδια, ἐπειδὴ γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχει πλειονοψηφία περὶ τοῦ πρώτου, διότι ὑπάρχουσί τινες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, οἱ ὁποῖοι δὲν αἰσθάνονται τὸ σθένος, καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ παλαίσουν πρὸς τοὺς στρατιωτικοὺς αὐτῶν ἀντιπάλους ἐν ταῖς ἐπαρχίαις (θόρυβος).

§90ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ κάμνει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ ἀπολύσῃ τὸν Βοῦλτσον ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν του.

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλετε νά ὠφεληθῆτε ἐκ τῆς ποταπότητος καὶ τῆς ἀφιλοτιμίας ἐκείνων, οἵτινες ἄγονται ἀπὸ τοιαύτας χαμερπεῖς ἰδέας, διὰ νὰ ὑφαρπάσητε τὰ νομοσχέδια ὅλα ἀβασανίστως (θόρυβος). Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ψηφοφορίαν.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.). Ἡ πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας ἐψηφίσαμεν ἐν μέρει, προετάθη ἐν ᾗ ὥρα συνεζητεῖτο τὸ πρῶτον τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀπευθυνομένη κατὰ πάντων τῶν νομοσχεδίων. Προετείναμεν δὲ ἡμεῖς, καὶ διότι ἦτο σύνθετος καὶ διὰ νὰ μὴ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, καὶ τμηθῇ εἰς τρία καὶ νὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου. Τοῦτο δὲ καὶ ἐγένετο δεκτόν· διότι, ἐὰν ἐψηφίζετο ὅλη ἡ πρότασις διὰ μιᾶς, θὰ ἀνετρέπετο ἡ ἡμερησία διάταξις. Ἀπευθυνόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν καλὴν ὑμῶν πίστιν καὶ παρακαλοῦμεν νὰ μὴ δεχθῆτε νὰ ἀνατραπῇ ὁ Κανονισμός. Πολλαὶ παραχωρήσεις ἐγένοντο εἰς τὰς ἐπιμόνους ἀπαιτήσεις ὑμῶν, ἀλλὰ τοιαύτη παραχώρησις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ (θόρυβος.)

§93ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα δέκα καὶ ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως τότε. (θόρυβος).

§94Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀπορῶ, πῶς ἡ Κυβέρνησις καταφεύγει εἰς τοιαῦτα μέτρα, διὰ νὰ ψηφίσῃ τοιούτους νόμους, παραβιάζουσα αὐτὸν τὸν Κανονισμόν, ἑρμηνεύουσα αὐτὸν ὡς δικολάβος. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ὀχυρούμενος ὄπισθεν τοῦ Κανονισμοῦ ἐζήτησε τὴν διαίρεσιν τῆς προτάσεως. Ἐγένετο ψηφοφορία ἐπὶ ἑνὸς μέρους τῆς προτάσεως, καὶ δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ ἄλλου ἀντικειμένου, πρὶν ἐξαντλήσῃ τὴν ψηφοφορίαν τῶν ἀρξαμένων (θόρυβος). Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι σαφέστατον, καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ κ. Πρόεδρος, ἀφοῦ δέκα ἐν τῇ Βουλῇ ζητοῦσι νὰ προηγηθῇ ἄλλο ἀντικείμενον....

§95ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ μάλιστα.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὁ κ. Φιλάρετος προτείνει, ὑποστηριζόμενος καὶ ὑπὸ δέκα, ὑποθέτω, τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἡ πρότασις αὕτη ὑποβάλλεται κανονικῶς, ἑπομένως αὕτη θὰ προηγηθῇ.

§97ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑπεβλήθη μία πρότασις περὶ παραπομπῆς τῶν νομοσχεδίων εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν· ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἀνάγκην ἐδέχθη αὐτὴν, καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε κατὰ πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους τῆς προτάσεως· θὰ ψηφισθῇ τὸ δεύτερον καὶ κατόπιν τὸ τρίτον (θόρυβος). Τὸ δὲ Προεδρεῖον εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τὴν τήρησιν τοῦ Κανονισμοῦ (θόρυβος). (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Χριστόπουλος).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Βώλου ὑπὸ δέκα; (θόρυβος).

§99ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· εἶναι ἄλλη πρότασις.

§100ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, κατὰ τὸν Κανονισμὸν τρόπος νὰ ἐπιληφθῶμεν σκέψεως καὶ ἀποφάσεως περὶ τοῦ κατατεταγμένου ἐν τῇ δευτέρᾳ τάξει ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίου πλὴν τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βώλου. Ἡ ἔννοια τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως περὶ παραπομπῆς τοῦ πρώτου νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν εἶναι ὅτι αὐτὸ θὰ συζητηθῇ καὶ θὰ ψηφισθῇ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος ὑπερπηδήσεως αὐτῆς τῆς ἐννοίας πλὴν τοῦ τρόπου, ὃν προτείνει ὁ βουλευτὴς ἐκ Βώλου, τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ ψηλαφητῶς βεβαιουμένων ὀρθῶν πραγμάτων εἶναι ματαία ὅλως ἡ συζήτησις. Μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως περὶ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν τοῦ νομοθετήματος περὶ στρατιωτικῶν, αὐτὸ τὸ νομοθέτημα πρῶτον κατατεταγμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἴδῃ τὴν τύχην αὐτοῦ. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ μετατοπίσῃ, μόνον γενομένης προτάσεως περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τοιαύτη πρότασις ἐγένετο. Πλὴν αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ μετατοπίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§101Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν ἀφήσαμεν ἐγκαταλελειμμένην διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου, ἥτις ἑνώνει ὅλα τὰ νομοσχέδια καὶ τὰ παραπέμπει εἰς μίαν ἐπιτροπὴν. Κατὰ συνέπειαν ὁ ὀρθὸς συλλογισμὸς μᾶς δίδει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τὴν προτίμησιν τῆς γενομένης προτάσεως. Πρέπει λοιπὸν νὰ γείνῃ τελεία ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς καὶ κατόπιν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§102ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἐξαγόμενον εἶναι, κύριοι, ὅτι διαφωνοῦμεν. Ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὑποστηρίζετε, εἶναι ὁ λογικώτερος, ὁ νομιμώτερος· ἡμεῖς ἔχομεν ἄλλην ἰδέαν. Ὁ κ. Φιλάρετος ἐθεώρησεν, ὅτι αἱ ἰδέαι μας εἶναι δικολαβικαί. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω τίνος αἱ ἰδέαι εἶναι ἄξιαι αὐτοῦ τοῦ ἐπιθέτου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ τρόπος του δὲν εἶναι λίαν κοινοβουλευτικὸς (θόρυβος). Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, καθ’ ἡμᾶς, ὅτι δέχεται τὴν διαίρεσιν· πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ καθ’ ἡμᾶς ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ πρώτου. Ὁ κ. Φιλάρετος νουνεχὴς καὶ μὲ λεπτὸν νοῦν, ὡς εἶναι, εὗρεν ἓν μέσον, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ὀνομάζω δικολαβικὸν, ἀλλὰ ἔξυπνον, νὰ ἠμπορέσῃ νὰ χαλάσῃ αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἂς κάμωμεν λοιπὸν ψηφοφορίαν, τί θέλει ἡ Βουλὴ, διότι δὲν πρόκειται οὔτε τὸ ὅ,τι θέλω ἐγὼ, οὔτε τὸ ὅ,τι θέλει ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὡς ἄτομον, οὔτε ἕνας ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ τί θέλει ἡ Βουλή. Νὰ ἐρωτηθῇ λοιπὸν ἡ Βουλὴ τί ἐννοοῦσεν, ὅταν ἐψήφιζεν, ἐνοοῦσε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, ἢ νὰ ἐρωτηθῇ περὶ τῶν ἄλλων;

§103ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον διὰ τῆς λογικῆς τῶν ἀριθμῶν ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ ἀλλέως.

§104ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Προχθὲς ἐπροτάθη ἡ ἀναβολὴ τῶν τεσσάρων νομοσχεδίων, ἐζητήθη ἡ διαίρεσις αὐτῶν· ἀπεφάνθημεν περὶ τοῦ ἑνός, εἴπομεν ὅτι δὲν ἀναβάλλεται· ἀνεγνώσθη καὶ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον. Ἔπειτα ἦλθε τὸ δεύτερον καὶ τέλος τὸ τρίτον. Λοιπὸν ὑπάρχει ἤδη νομολογία τοιαύτη.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Χθὲς ἐπρόκειτο περὶ δευτέρας συζητήσεως, σήμερον ὅμως πρόκειται περὶ τρίτης. Κατὰ συνέπειαν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν ἐνόμιζον, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, καὶ ἕνεκα τῆς ὥρας, καὶ διότι πρόκειται νὰ συζητηθῇ εὐρέως. Διῃρέθη λοιπὸν ἡ πρότασις καὶ θὰ ψηφοφορηθῇ ἕως ὅτου ἐξαντληθῇ (θόρυβος).

§106ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ποίαν ἔννοιαν εἶχεν ἡ πρότασις; εἶχε τὴν ἔννοιαν νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, καὶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος, ἐὰν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν τὰ νομοσχέδια. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν παρεβιάσθη ὁ Κανονισμὸς, ὡς ἤκουσα λεγόμενον, βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν περιεστρέφετο ἐπὶ τοῦ πρώτου μόνου νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων, καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ ὅλοι οἱ ἀγορεύσαντες ἐπὶ τῶν τεσσάρων νομοσχεδίων ἠγόρευσαν. Ἀφοῦ διεκόπη ἡ συζήτησις, πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ τὸ παρεμπίπτον καὶ διὰ τὰ τέσσαρα νομοσχέδια.

§107ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ παρεμπίπτον πρόκειται· πρέπει νὰ ἐξαντληθῇ αὐτό.

§108ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπροτάθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τέσσαρα νομοσχέδια. Περὶ αὐτῶν ὁ ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι δέον νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν. Ἐζητήθη ὅπως ἡ Βουλὴ ἐρωτηθῇ ἐπὶ ἑκάστου αὐτῶν. Ὀφείλει λοιπὸν μετὰ τὴν ἐρώτησιν ἐπὶ τοῦ πρώτου νὰ ἐρωτηθῇ ἐπὶ τοῦ δευτέρου καὶ ἔπειτα ἐπὶ τῶν ἄλλων. Ἡ πρότασις λοιπὸν δὲν δύναται νὰ ἀφεθῇ μετέωρος καὶ πρέπει νὰ ἐξαντληθῇ (θόρυβος).

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπέμενεν εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχε προβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν δὲν ἔπρεπε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, εἰμὴ ἀφοῦ κατέπαυε πᾶσα ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων, ἤθελον εὑρεῖ ὀρθὴν τὴν ἐπιμονὴν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν, μετὰ τοῦτο νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν περὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ ψηφίσῃ ἢ νὰ ἀποῤῥίψῃ αὐτὸ, μετὰ ταῦτα δὲ νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν περὶ παραπομπῆς τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου περὶ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐπέμεινεν εἰς τὴν γνώμην του ἐκείνην, ἡ δὲ πλειοψηφία δὲν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἀποφανθῇ. Ἑπομένως ἡ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων συζήτησις δὲν ἐθεωρήθη κεκλεισμένη. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἑκάστου τῶν τριῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἐὰν συζητήσῃ ἡ Βουλὴ τώρα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσμετρήσεως τοῦ χρόνου τῆς συνταγματικῆς ἀδείας τῶν κ. ἀξιωματικῶν καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν ταύτην προβῇ κατόπιν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου, τῆς παραπομπῆς τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ ἀποῤῥίψῃ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, προβῇ δ’ ἔπειτα εἰς συζήτησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ, σᾶς παρακαλῶ, κατὰ τί χρησιμεύει πλέον ἡ πρότασις περὶ παραπομπῆς τοῦ τρίτου νομοσχεδίου, ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου σκοπὸν εἶχε νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὴν γνώμην της διὰ τῆς ἐρεύνης τῶν νομοσχεδίων ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, ὅταν ἡμεῖς ἐξαντλῶμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων; Ποῖον σκοπὸν πλέον ἐκπληροῖ ἡ πρότασις τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου; Δὲν ἦτο περιττὸν πλέον νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, ἐὰν πρέπῃ νὰ παρεπεμφθῇ τὸ τρίτον νομοσχέδιον μόνον εἰς Ἐπιτροπὴν, ἀφοῦ ἐγένοντο δεκτὰ τὰ δύο πρῶτα; Ἐγὼ δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ ἔχω πλέον γνώμην περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς συστάσεως Ἐπιτροπῆς καὶ ἤθελον ψηφίσει κατὰ τῆς προτάσεως. Λοιπὸν ὅταν ἀκολουθεῖτε τώρα τοιαύτην τακτικὴν, ματαιόνετε τὴν ἐπὶ τοῦ τρίτου νομοσχεδίου πρότασιν τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου. Ἡ Βουλὴ βεβαίως ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλὰ συνήθως δὲν πράττει ὅ,τι θέλει, πράττει ὅ,τι πρέπει νὰ πράττῃ. Διὰ νὰ πράττῃ δὲ ὅ,τι πρέπει νὰ πράττῃ, ὀφείλει νὰ πράττῃ ὅ,τι εἶνε λογικὸν, ἰδίως δὲ νὰ πράττῃ ὅ,τι δὲν περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν ἑκάστου Βουλευτοῦ, νὰ προβάλλῃ προτάσεις, καὶ τὸ δικαίωμα ἑκάστου Βουλευτοῦ νὰ ζητῇ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἑκάστης προτάσεως, ἣν προβάλλει. Ἄλλως, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τῶν κ. Ὑπουργῶν, ματαιόνομεν ἐμμέσως τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ τρίτου τῶν νομοσχεδίων.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέσατε τὸ ζήτημα.

§111ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡ λογικὴ λύει καὶ ὁ Κανονισμὸς, νὰ τὸ λύσῃ ὁ ἀριθμὸς τῆς πλειονοψηφίας. Ἐὰν παραβιάσητε τὸν Κανονισμὸν, σᾶς ὁρκίζομαι ὅτι θὰ τὸν παραβιάσω πεντάκις τὴν ἑσπέραν ταύτην. Θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεώς μου.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ὑποβληθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τουτέστιν ἐπὶ τῆς ὑπαρχούσης διαφωνίας, ἂν ἡ Βουλὴ ψηφίσασα τὴν πρότασιν περὶ διαιρετοῦ τῶν ζητημάτων, ἐνόει ὅτι πρέπει νὰ μεταβῇ...... (θόρυβος).

§113ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθὼς ἐθέσατε τὸ ζήτημα, συγχρόνως τὸ ἐλύσατε· διότι ἀποφαίνεσθε διὰ τῆς προτάσεως, ἣν θέτετε πρὸ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀπεφασίσθη προηγουμένως ἡ διαίρεσις τῆς ψηφοφορίας. Ἀλλὰ ὁ Κανονισμὸς παρέχει ὡρισμένην ἔννοιαν εἰς τὴν διαίρεσιν τῆς ψηφοφορίας. Ἅμα παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε διαίρεσιν ψηφοφορίας, δὲν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε παρὰ τὴν διαίρεσιν τῆς ψηφοφορίας. Ἡ διαίρεσις ζητεῖται καθ’ ἣν περίπτωσιν πρόκειται περὶ συνθέτου προτάσεως. Ἀποφασίζοντες τὴν διαίρεσιν, προαποφασίζετε ὅτι ἀμέσως ἡ Βουλὴ θὰ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν ἄλλων τμημάτων τῆς προτάσεως. Δὲν θὰ ἐζητεῖτο ἄλλως ἡ διαίρεσις· ἡ διαίρεσις γίνεται, διότι εἶνε ἀπαράδεκτος ἡ συζήτησις τῶν ἄλλων νομοσχεδίων. Παραδέχεσθε ὅτι ἅμα ὑπάρξῃ διαίρεσις, τότε εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ προβῆτε εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν ἄλλων τμημάτων τῆς προτάσεως;

§114ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ πρότασις συνοψίζεται εἰς τὸ ἑξῆς· πρέπει προηγουμένως νὰ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, ὅπως προηγεῖται καὶ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τῶν νομοσχεδίων, ὅπως αὕτη προηγεῖται καὶ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§115ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦσιν οἱ κύριοι, δὲν δύναται νὰ συμβιβασθῇ μήτε πρὸς τὴν λογικὴν, μήτε πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ὑπεβλήθη πρότασις ὡρισμένη, περιλαμβάνουσα τρία σκέλη, τὴν παραπομπὴν τριῶν νομοσχεδίων εἰς ὡρισμένην Ἐπιτροπήν. Ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς ἐζήτησαν οἱ Ὑπουργοὶ καὶ ἡ πλειοψηφία τὴν διαίρεσιν τῶν ζητημάτων. Ποῖα εἶνε τὰ ζητήματα; Ἐὰν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῇ τὸ δεῖνα ἢ τὸ δεῖνα. Καὶ γνωρίζομεν διατὶ ζητοῦσι τὴν διαίρεσιν, διότι ἔχουσι τὴν ἀρχὴν ταύτην (θόρυβος). Ἀλλὰ ἡ ἀρχὴ αὕτη τοὺς ἐπιβάλλει τὴν λογικὴν συνέπειαν, ὅτι, ἀφοῦ ἐψηφίσθη τὸ ἓν σκέλος τῆς προτάσεως, πρέπει νὰ ψηφισθῶσι καὶ τὰ ἕτερα δύο σκέλη, διότι ἄλλως ἡ πρότασις δὲν ἐψηφίσθη ἀκεραία, οὔτε ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἐπ’ αὐτῆς. Οἱ Ὑπουργοὶ νομίζουσιν, ὅτι θὰ ἐμπνεύσωσι διὰ τῆς πλειοψηφίας τὴν λογικὴν εἰς τὴν τοιαύτην πρότασιν. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον, ὁποῦ εὑρισκόμεθα, ὅπου ἔφθασε τὸ ζήτημα, δὲν θὰ λυθῇ ἐπὶ τοῦ πεδίου, ὅπου εὑρισκόμεθα, ἀλλὰ θὰ λυθῇ ἀλλαχοῦ. Πρὸς τὴν ἀντισυνταγματικότητα καὶ τὴν αὐθαιρεσίαν, ἣν εἴδομεν μέχρι τοῦδε, μὴ προσθέτετε καὶ τὸ σκάνδαλον.

§116ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Σκάνδαλον εἶνε ἡ λογική, νὰ μεταβάλληται ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν. Ἡ λογικὴ χθὲς ἐπέταττε νὰ ψηφίσωμεν χωριστὰ ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος, σήμερον μετεβλήθη.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μετεβλήθη ἡ λογική· διότι εἶνε μία δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶνε λογικὰ ὄντα· ἀλλὰ τὴν στιγμήν, ὁποῦ προσβάλλεται ἡ πρότασις, παραιτεῖτε τὴν λογικήν. Σήμερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, θέλουσι νὰ τὴν ψηφίσωμεν ὁλόκληρον. Σεῖς ἀπαιτεῖτε τὴν διαίρεσιν, ἐπιμένοντες νὰ ψηφισθῇ χωριστά.... (θόρυβος).

§118ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα διῃρέθη εἰς τρία, διότι ἐγένετο ἀντίῤῥησις ὑπὸ τοῦ Προέδρου. Τώρα, ἐὰν τηρηθῇ ἡ λογικὴ τῶν Ὑπουργῶν, τί θὰ γίνῃ; Διῃρέθη εἰς τρία κλάσματα· τὸ πρῶτον ἀπεῤῥίφθη. Θὰ εἰσέλθωμεν εἰς οὐσιαστικὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν. Αὕτη θὰ διαρκέσῃ τρεῖς, τέσσαρας ἡμέρας· μετὰ τέσσαρας ἡμέρας, θὰ εἴπωμεν ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου.... Μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ τρίτον μέρος. Ἐὰν δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν, πῶς θὰ ἐπιτραπῇ συζήτησις μεταξὺ τριῶν ψηφοφοριῶν; Πῶς θέλετε νὰ τὸ παραδεχθῶμεν; δὲν εἶνε δυνατὰ αὐτά· τὰ ζητήματα εἶνε χωριστά.

§119Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ μέχρι τοῦδε, μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐκανόνισαν τὸ ζήτημα. Εἶπον, ὅτι ἡ συζήτησις ἡ γενικὴ δὲν παύει ἐπὶ τῆς παρεμπιπτούσης προτάσεως. Ἐὰν ψηφισθῇ ἡ πρότασις ἡ μία, ὅπως ἐψηφίσθη, καὶ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, δὲν παύει ἡ γενικὴ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων. Λοιπὸν, ἀφοῦ μέχρι τοῦδε δὲν ἐτελείωσε καὶ παρεμπίπτει πρότασις, δὲν θὰ ψηφίσωμεν ὅλην τὴν πρότασιν διὰ νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔληξεν.... (θόρυβος).

§120ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποσταλεῖσα σημείωσις, κύριε Πρόεδρε, οὔτε νὰ ἀναγνωσθῇ. Δὲν πρέπει νὰ ἀντιλέγητε εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶνε πρότασις.

§122ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω πρότασιν ἄλλην ἐγώ.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶνε πρότασις, δὲν εἶνε ποσῶς σημείωσις (θόρυβος). Οἱ παραδεχόμενοι πρὸ τῆς συζητήσεως τῶν στρατιωτικῶν νὰ γίνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν λέγουσι Ναὶ.... (θόρυβος).

§124Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Εἶνε ἢ δὲν εἶνε πρότασις ἡ σημείωσις, ἡ ὁποία ἐδόθη; καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς νοήμονα καὶ μὲ κρίσιν Πρόεδρον νὰ λαμβάνῃ ἀλλαχόθεν τὰς ἐμπνεύσεις του. Εἶσαι Πρόεδρος τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Νομίζω, ὅτι εἶνε ἀνάξιον τοῦ Προέδρου νὰ λαμβάνῃ σημειώσεις.... (θόρυβος).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶνε σημείωσις· εἶνε πρότασις. Σᾶς παρατηρῶ, ὅτι δὲν συνείθισα νὰ λαμβάνω σημειώσεις παρ’ οὐδενός. Αὐτὸ εἶνε τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως. Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι εἶνε τοῦτο..... (θόρυβος).

§126ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ γραφῇ διὰ τῆς χειρὸς τοῦ βουλευτοῦ.... (θόρυβος).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶνε διὰ τῆς χειρὸς τοῦ Γραφείου. Ὁμιλεῖτε ἐν ἀγνοίᾳ καὶ ἠδικήσατε τὸ Προεδρεῖον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρότασιν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι (θόρυβος).

§128ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν ἀναγνωσθεῖσαν; Τί εἶνε αὐτά; Θέσατε εἰς ψηφοφορίαν.

§129ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διαφωνοῦμεν· πῶς ἄλλως θὰ λύσωμεν τὴν διαφοράν!

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε νὰ γίνῃ; Τί ζητεῖτε; Ἡ πλειονοψηφία θὰ ζητήσῃ τὴν λύσιν.

§131ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς θὰ τὸ λύσῃ. Κρίμα εἰς τὸν Πρόεδρον, ὅστις δὲν ἔχει συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός του.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς λέγετε αὐτό.

§133ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς τί πρέπει νὰ εἰπῆτε...

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε νὰ γίνῃ;

§135ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλήσῃ τις μετὰ τὰ λαβόντα χώραν ἀπό τινος, νομίζω ὅτι σεῖς, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ἔχων τὸ καθῆκον τῆς τηρήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἀποτεινόμενος πρὸς τὴν Βουλὴν εἴπετε «ἡ Βουλὴ τί ἐννοεῖ ἀποφασίσασα περὶ διαιρέσεως τοῦ ζητήματος»; Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἀπηγγείλετε αὐτὸ, τὸ ζήτημα εἶνε λελυμένον. Ὁ Κανονισμὸς λέγει ὅταν τίθεται μία πρότασις, ἐὰν δὲν ἦνε σύνθετος, ψηφίζεται ἀμέσως μόνη· ἐὰν ἡ πρότασις εἶνε σύνθετος, τότε κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς διαιρεῖται ἡ πρότασις καὶ ψηφίζεται ἀλλεπαλλήλως. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει ὅτι ὅταν τὸ ζήτημα διῃρέθη καὶ ἐψηφίσθη ἡ μία πρότασις, πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς διαιρέσεως. Δὲν δύνασθε νὰ διακόψητε τὴν διαίρεσιν. Πρέπει νὰ ἦσθε καλῇ τῇ πίστει καὶ προπάντων σεῖς Τὸν Κανονισμὸν τὸν ἐφαρμόζετε σεῖς. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐφαρμόσητε σεῖς καὶ μόνον τὸν Κανονισμόν, μὴ δεχόμενοι συμβουλάς.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει διαφωνία.

§137ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ διαφωνία, εἶνε εἰρωνεία νὰ μᾶς τὸ λέγητε.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν;

§139ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· θὰ θέσητε τὴν πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν. Ἐὰν παραβιάσητε τὸν Κανονισμὸν, θὰ τὸν παραβιάσω εἰκοσάκις. Ἀναλαμβάνετε εὐθύνην ἀπέναντι τῆς Βουλῆς.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρότασιν (θόρυβος).

§141ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ψηφοφορίαν ποτὲ (θόρυβος). Ὄχι, θὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα τὰ ζητήματα τὰ λύει ἡ Βουλή· Κύριε, τί τρόπος εἶνε αὐτός; εἶσθε πρόσκομμα εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Οἱ παραδεχόμενοι (θόρυβος).

§143ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§144ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ δὲν γίνεται ψηφοφορία, διότι ἔγεινεν ὅταν ἔγεινε τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ. Ὡς τὸ πρωῒ θὰ μείνετε ἐδῶ.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν πρότασιν (θόρυβος). Τί θέλετε νὰ κάμω;

§146ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν δύνασθε.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει διαφωνία.

§148ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν ὑπάρχει καμμία (θόρυβος).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι (θόρυβος).

§150ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ γίνουν δύο ψηφοφορίαι ἀκόμη ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου.

§151ΤΙΝΕΣ. Πῶς εἶνε δυνατόν· τὸ πρᾶγμα εἶνε εἰς τρία μέρη, εἶνε δυνατὸν νὰ γίνωσι τρεῖς ψηφοφορίαι;

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι διαφωνίαι.

§153ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ποτὲ, ποτὲ, δὲν δύνασθε (θόρυβος).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐφαρμόσω τόν Κανονισμόν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν (θόρυβος).

§155ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ εἶνε λίαν ἐρεθισμένοι, ὅτι ζητοῦν νὰ θέσωσι τὰ ζητήματα καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν λύονται παρὰ διὰ τοῦ Προεδρείου. Ἐὰν ἐννοῆτε τὸ καθῆκον ὑμῶν, ὀφείλετε ν’ ἀναπτύξητε διὰ νὰ ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς περὶ τίνος πρόκειται· διότι δὲν ὑπάρχει κατὰ τὸν Κανονισμὸν διαφωνία καὶ τοῦτο θέλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ γνωρίσωμεν. Ἐὰν μὲ τὸν ἐρεθισμὸν πρόκηται νὰ συζητήσωμεν, θὰ ἐρεθισθῶμεν ὅλοι καὶ δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἀποτέλεσμα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 29; ἤκουσα νὰ ἐπικαλῆσθε τὸ ἄρθρον 29.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ ἄρθρον 30.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶνε ἐν συνδυασμῷ.

§159ΡΑΛΛΗΣ. Φαίνεται, ὅτι ἔχετε ἀνάγκην ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ. Ποῖον εἶνε τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ διαίρεσις; Τὸ ζήτημα τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς καὶ τῶν τριῶν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ τί μένει ἐξ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος; μένουσιν ἀψηφοφόρητοι δύο σκέψεις τῆς προτάσεως. Πῶς εἶνε δυνατὸν, ἀφοῦ ἔχητε τὸ ἄρθρον 30, νὰ ζητῆτε νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς συζήτησιν, ἀφοῦ ἡ πρότασις δὲν ἐξηντλήθη. Ἐκ τίνους σημείου θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέλος.... ..... (θόρυβος).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸν Κανονισμὸν, κύριοι, διότι παραβιάζονται οὕτω αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 29).

§161ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Γεροκωστόπουλος ἔφερε πρότασιν, ἡ ὁποία ἀπέβλεπε καὶ τὰ τέσσαρα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα νομοθετήματα. Ὑποθέσατε, διὰ νὰ λάβητε ἀκριβῆ ἔννοιαν τῆς προτάσεως, ὅτι ἐγένετο τὸ ἐναντίον ἀφ’ ὅ,τι συνέβη, ὑποθέσατε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐπρότεινε τὴν διαίρεσιν, ἀλλ’ ὅτι ἀπεδέχετο τὴν πρότασιν τελείως καὶ ἐψηφίζετο ἡ πρότασις ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχετο αὐτήν. Ὑποθέσατε λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις ὁλόκληρος, μὴ προταθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τῆς διαιρέσεως, ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλήν· δὲν ἤθελε διαγραφῆ τότε ὁλόκληρος ἡ ἡμερησία διάταξις; δὲν ἤθελον παραπεμφθῆ ὅλα τὰ νομοσχέδια;

§162ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμόν.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πόρισμα ἐπὶ τῆς ἐγερθείσης διαφωνίας θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἀνθίστασθε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον! Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐρωτήσω ἐπὶ τούτου τὴν Βουλήν.

§164ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§165ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ παρεμπίπτον εἶνε πρῶτον, ἀφοῦ δὲν ἐξηντλήθη (θόρυβος).

§166ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ὄχι σεῖς, ἀλλ’ οἱ κύριοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπαγγέλλονται, ὅτι θέλουσι νὰ μεταῤῥυθμίσωσι τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ τὸ καταρτίσωσιν εὐπρεπὲς, δὲν φρίττουν; Δὲν ἐγείρονται αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς των; (θόρυβος).

§167ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως ἀπέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης.

§168ΡΑΛΛΗΣ. Διότι καὶ διὰ τῶν σοφισμάτων προσπαθοῦσι νὰ ἀνατρέψωσι καὶ αὐτὸ τὸ σημεῖον, εἰς ὃ περιήλθομεν. Εἶνε καιρὸς ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς εὐπρεπείας τοῦ Βουλευτηρίου καὶ περὶ τῶν μεταῤῥυθμίσεων αὐτοῦ. Σεῖς θέλετε νὰ ἐκπληρώσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε, ὀχλαγωγοῦντες. Θέλετε νὰ βεβαιώσητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον ἄλλοτε, ὅτι δὲν εἶσθε ἄξιοι νὰ παραμένητε ἐνταῦθα. Αὐτὸ θέλετε, βεβαίως· εἰπέτε το, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν θὰ σᾶς ἀφήσωμεν μήτε μίαν στιγμὴν νὰ παραβῆτε τὸν Κανονισμόν. Ὁ Κανονισμὸς εἶνε ἐκεῖ. Ἐτέθη ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπήτησαν νὰ ἦνε διαιρετόν. Ἐψηφίσατε τὸ ἓν σκέλος τοῦ ζητήματος, καὶ θέλετε πρὶν ψηφίσετε τὰ δύο ἄλλα σκέλη νὰ προβῆτε εἰς τὴν συζήτησιν;

§169ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὸ προηγούμενον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐπιστοποίησεν ὁ Πρόεδρος ἦτο, τότε σᾶς βεβαιῶ καὶ ἐγὼ ἠδυνάμην ν’ ἀμφιβάλλω, ἂν δὲν ἠδύνατό τις νὰ ζητήσῃ ὅπως μὴ ἡ πρότασις ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος ἠρνήθη, ὅτι ἐπὶ τέλους ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν τοῦ ζητήματος. Νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ φιλονεικῆτε, ὅτι δὲν πρόκειται καὶ διὰ τὴν ψηφοφορίαν τῶν ἄλλων· διότι προηγεῖται ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Θὰ διαιρέσητε τὸ ζήτημα (θόρυβος).

§170Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς ὀρθῶς εἶπε καὶ ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ῥάλλης (θόρυβος), εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν εἶνε ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός. Ἀσπάζομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Ῥάλλη. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, καὶ ἐγὼ εὐπρεπὲς νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη. Ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ μίαν λύσιν. Εἶνε περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὶ ὁ Κανονισμὸς ἀναφέρει, διότι οἱ προλαλήσαντες βουλευταὶ καὶ ἐκ τῆς μιᾶς καὶ ἐκ τῆς ἄλλης μερίδος ἀρκετὰ εἶπον. Νομίζω, ὅτι ἓν ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ συμβῇ ὅπως ἐξέλθῃ τὸ Σῶμα ἐκ τῆς μὴ ἐμπρεποῦς αὐτῷ θέσεως, εἰς ἣν ἀτυχῶς ἤδη εὑρίσκεται· ἢ—καὶ τοῦτο πρὸς εὐχαρίστησιν πολλῶν, οἵτινες τὸ ὑποστηρίζουσι—νὰ προβῶσιν εἰς πραξικόπημα καὶ ἂς τὸ κανονίσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσι νὰ ἐμποδίζωσι τὸ Σῶμα νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας του, ἢ, ὅπως ἐπανέλθῃ ἡ τάξις, νὰ ἀφήσωσι νὰ πράξῃ τὸ Σῶμα ὅ,τι ὁ Κανονισμὸς λέγει, δηλαδὴ ἐπὶ ἀμφισβητουμένων ζητημάτων ἀποφασίζει ἡ Βουλή.

§171ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Δὲν ἀμφισβητεῖται.

§172ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀποφύγω ὅσον δύναμαι τὰ προσωπικὰ ζητήματα. Παρακαλῶ τοὺς διακόπτοντάς με νὰ μὴ μὲ ἐρεθίσωσι, διότι θὰ πράξω ὅ,τι καὶ αὐτοὶ πράττουσι. Θὰ μεταμεληθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ προκαλοῦν, ἐπιμένοντες εἰς τὸ ἄδικον. Σέβομαι τὴν γνώμην ἐκείνων ἐκ τῶν προλαλησάντων, οἵτινες ἐκ πεποιθήσεως ὑποστηρίζουσιν ὅ,τι ὑποστηρίζουσι. Δὲν δύναμαι νὰ σεβασθῶ καὶ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκ προθέσεως ἐπιμένουν εἰς τὰ παράλογα. Διϊσχυρίσθησαν πολλοὶ τῶν ἐντίμων προλαλησάντων, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν διαίρεσιν τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Γεροκωστοπούλου, ὀφείλει πρὶν ἢ ἕκαστον τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει περατωθῇ, προβῇ εἰς τὸ ἕτερον. Δὲν νομίζω τοῦτο ὀρθὸν, κύριοι. Ἡ Βουλὴ ἀποφανθεῖσα, ὅτι εἶναι διαιρετέα ἡ πρότασις, ἐνόει ὅτι μετὰ τὸ πέρας ἑκάστου ἀντικειμένου νὰ προβαίνῃ εἰς τὸ ἕτερον. Τώρα δὲν ἐξετάζω, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ τοιαύτη πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ Πατρῶν ἦτο νόμιμος ἢ μή. Κατ’ ἐμὲ, δὲν ἦτο νόμιμος, οὐδὲ ἔπρεπε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν· ἀφοῦ ὅμως ἐτέθη καὶ ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ ὅτι εἶνε διαιρετέα, δὲν ἀπομένει ἄλλο, ἢ ἰδιαιτέρως ἕκαστον τῶν ἀντικειμένων νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν). Ἀλλὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐξέφρασεν, ἀμφισβητεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ἔκφρασίν της ταύτην, ἤτοι νὰ προβῇ εἰς τὴν διὰ ψηφοφορίας λύσιν, καὶ δὲν εἶναι πρέπον νὰ προκαλῶσι τινὲς τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ προβῇ εἰς ἣν λύσιν ἐπιθυμοῦσιν. Ὡς ὁρίζει ὁ Κανονισμὸς, οὕτω καὶ δέον νὰ γίνῃ καὶ οὐχὶ ὡς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν ἰσχυρίζεται, ἐπιμένων καὶ ἐπιμένων... δὲν τὸ λέγω.

§173ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πές το, πές το.

§174ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν τῷ ὑποδεικνύετε τινές; δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι δὲν εἶνε τοῦτο τὸ καθῆκόν του. Τὸ καθῆκον τοῦ κ. Προέδρου ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν τί φρονεῖ, ἡ δὲ γνώμη τῆς πλειοψηφίας εἶναι ὑποχρεωτική. Τοῦτο εἶναι τὸ εὐπρεπὲς διὰ τὸ Σῶμα, τὸ κανονικὸν καὶ δίκαιον, καὶ τοῦτο ὀφείλει ὁ κ. Πρόεδρος νὰ πράξῃ.

§175ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι προτιμότερον εἶνε νὰ γίνῃ τὸ πραξικόπημα.

§176ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνασθε νὰ πράξητε καὶ τοῦτο, ἂν σᾶς ἀρέσῃ.

§177ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὸν τὸν κυκεῶνα, τὸν προκληθέντα κατὰ πολὺ ἀπὸ τὴν ἀπερισκεψίαν τοῦ Ὑπουργείου, δὲν ἰσχύει οὔτε ἡ κοινὴ λογικὴ, οὔτε αὐτὴ ἡ λογικὴ τοῦ Ἔγελ, ἥτις παρὰ τῶν φανατικῶν ὀπαδῶν του ἐκλήθη ὑψηλὴ λογικὴ, πρὸς διάκρισιν, φαίνεται, τῆς λογικῆς τοῦ κόσμου. Ἤδη ἀφοῦ δὲν ἰσχύει παρ’ ἡμῖν οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη λογικὴ, φρονῶ ὅτι πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν μόνον τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ τίποτε ἄλλο· ὁ Κανονισμὸς δὲ λέγει, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραπέμψωμεν τὰ νομοσχέδια εἰς ἐπιτροπήν.

§178ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Κανονισμὸς, κύριοι, λέγει, ὅτι τὰς διαφωνίας λύει ἡ πλειονοψηφία. Διαβλέποντες πρόθεσιν, ὅπως ματαιωθῇ πᾶσα ἐνέργεια τῆς Βουλῆς, παρεμποδιζομένης τῆς πλειοψηφίας νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ παρεχόμενον αὐτῇ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ἔχομεν ἀπόφασιν νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν, ὅπως ματαιωθῇ οὕτω τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ματαιώσῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ νὰ ἀξιοῖ, ὅτι ὁ Κανονισμὸς ἐπιτάσσει τὸ ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει, ἀναθέτουσα τὴν λύσιν τῶν ἀμφισβητουμένων εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν τῆς πλειοψηφίας τὸ κῦρος εἰς τὴν πρόταξιν τῆς προτάσεως τῆς μειονοψηφίας, ὥστε νὰ γείνῃ νομίμως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ μειονοψηφία ζητεῖ νὰ γείνῃ παρανόμως. Ὁ Κανονισμὸς διατάσσει ὅτι τὰς ἀμφιβολίας λύει ἡ πλειψηφία. Ἑπομένως ἡ ἀπαίτησις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ἐπικρατήσῃ ἡ λύσις αὐτῆς μειονοψηφούσης δὲν εἶναι νόμιμος· ἐπειδὴ ὅμως μόνον διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, δεχόμεθα ὅπως διὰ τῆς πλειονοψηφίας, ἣν ἡμεῖς παρέχομεν εἰς αὐτήν, ἡ πρότασις τοῦ ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ προταχθῇ καὶ ὡς πρὸς τὴν παραπομπὴν τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων διακεκριμένως περὶ ἑκάστου.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται νὰ παραπεμφθῇ τὸ περὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν νομοσχέδιον εἰς ἰδιαιτέραν ἐπιτροπήν.

§180ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§181ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ἀναστάσεως.

§182ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ ν’ ἀποδείξῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ παραλύῃ τὴν συζήτησιν, δέχεται ὅπως μόνον δι’ ἀναστάσεως ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§183ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ δεχόμενοι, ὅπως τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν ΧΜΗʹ νόμον παραπεμφθῇ εἰς ἰδιαιτέραν ἐπιτροπὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἤδη παρακαλοῦνται οἱ παραδεχόμενοι, ὅπως τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ΧΜΗʹ νόμου ὡς πρὸς τὴν περιφέρειαν παραπεμφθῇ εἰς ἰδιαιτέραν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐγερθῶσι.

§185ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν παραπομπὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνταῦθα ἐνεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κυρίων Παπασταθοπούλου καὶ Τζανετάκη κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφίσας; Ἄρχεται ἡ διαλογή. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 229· εἶπον Ναὶ 108 καὶ Ὄχι 121, ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ παραπομπῆς ἀπεῤῥίφθη.

§188ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον. Δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ συζητήσωμεν.

§189ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ἀντιλαμβανόμεθα (θόρυβος).

§190ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριοι, πρόκειται νὰ μᾶς κόψετε τὰ κεφάλια. Προκειμένου νὰ ἀποφασίσητε περὶ στρατιωτικῶν, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ ἀναβάλητε.

§191ΑΠ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ζητῶ τὸν λόγον.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§193ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ εἶναι κεκμηκυῖα, καὶ ἐγὼ τόσῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον εἶμαι νήστης· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ πλειοψηφία ἐπιμένει ἵνα προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον.

§194ΤΙΝΕΣ. Εἶναι 12 ἡ ὥρα, κύριε Ἀθανασιάδη, δὲν ἀντιλαμβανόμεθα.

§195ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐκπληρώσω ἓν καθῆκον. Δὲν θεωρῶ ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι ματαία, ἂν καὶ ἐῤῥέθησαν πολλὰ, διότι φρονῶ ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς, μέλλων νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του, ὀφείλει νὰ τὴν δικαιολογήσῃ. Τόσῳ περισσότερον φρονῶ, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, καθόσον ἔχω τὴν πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ πρῶτον, τὸ ἀφορῶν δηλαδὴ τοὺς ἀξιωματικούς, εἶναι ἀντισυνταγματικὸν (συνομιλίαι θορυβώδεις). Ἄν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχῃ διάθεσιν νὰ ἀκούῃ τοὺς ἀγορεύοντας, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτης, δὲν ἠμπορῶ νὰ προχωρήσω μὲ τόσον θόρυβον· ὅποιος θέλει νὰ μὴ ἀκούῃ, ἂς ὑπάγῃ ἔξω. Δὲν ἔχω, κύριοι, τὴν ἀξίωσιν, ὅτι δύναμαι νὰ μεταπείσω τινὰς, διότι εἴτε ἐκ προκαταλήψεως, εἴτε ἐκ πεποιθήσεως ἴσως ἔχει ἕκαστος ἐσχηματισμένην τὴν ἰδέαν του καὶ ἔχει ὁρίσει τὴν δόσιν τῆς ψήφου. Εἶπον λοιπὸν ὅτι θέλω ἐκφράσει τὴν γνώμην μου μόνον πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ψήφου μου. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφράσω, εἶναι ἀτομικὴ ἐκπηγάζουσα ἀπὸ τὴν ἐμὴν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν καὶ δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς γνώμης οἱασδήποτε τῶν διαμαχομένων μερίδων, διότι συνείθισα νὰ μὴ ὑποτάσσω ποτὲ τὴν γνώμην μου εἰς οἱανδήποτε μερίδα. Ταῦτα θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω, ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι εἴτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς, εἴτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης μερίδος θέλω ἐκφράσει γνώμην. Δυνατὸν ἡ γνώμη μου νὰ συνταυτίζεται μὲ ἐκείνην μερίδος τινὸς, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τυχαῖον. Τὸ Σύνταγμα καθιεροῖ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ἀξιωματικῶν. Διὰ νὰ ἐννοήσῃ τις ἂν ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀπαράβατος, καὶ διὰ νὰ ἐννοήσῃ τις τί ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 71 διὰ τῆς φράσεως, ὅτι τίθενται εἰς διαθεσιμότητα, πρέπει πρὸ πάντων νὰ ἐξηγήσωμεν τὶ εἶναι διαθεσιμότης ὄχι σήμερον, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν συνετάχθη τὸ Σύνταγμα· διότι, ἂν γνωρίσωμεν ἀκριβῶς τὴν σημασίαν τῆς λέξεως «διαθεσιμότης», καθ’ ἣν ἐποχὴν συνετάχθη τὸ Σύνταγμα, τότε βεβαίως δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν τὶ ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος. Ἄν τις λάβῃ τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1862, ὅπως ἐγὼ ἐπανειλημμένως κατ’ αὐτὰς τὰ ἀνέγνων διὰ νὰ σχηματίσω πεποίθησιν, θέλει πεισθῆ καὶ θέλει παραδεχθῆ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἔδωκεν εἰς τὴν θέσιν αὐτήν. Διάφοροι προτάσεις εἶχον προταθῆ εἰς τὴν Συνέλευσιν· οἱ μὲν ἔλεγον ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, ἐκλεγόμενοι βουλευταί, πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς διατελοῦντες ὑπὸ κανονικὴν ἄδειαν, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ, οἱ δὲ ἔλεγον, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μετὰ πολλῶν ἄλλων εἶχεν ὑπογράψει καὶ ὑποβάλει εἰς τὴν Συνέλευσιν τοιαύτην πρότασιν, εἶχε προτείνει καὶ αὐτὸς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκλεγόμενοι βουλευταὶ πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι εὑρίσκονται εἰς τακτικὴν ὑπηρεσίαν, ὅπερ σημαίνει ὅτι διατελοῦσιν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἡ συζήτησις περιεστράφη εἰς τὴν παραδοχὴν τῶν προτάσεων αὐτῶν τῶν δύο, ἀλλὰ μετὰ τὰς δύο αὐτὰς προτάσεις προτείνεται τρίτη πρότασις, ἡ πρότασις αὐτὴ, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἤδη τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον παραδέχεται, ὅτι μετὰ τὴν ἐκλογὴν θεωροῦνται οἱ ἀξιωματικοὶ ὅτι εὑρίσκονται εἰς διαθεσιμότητα. Ἄν λοιπὸν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἔδωκεν εἰς τὰς δύο προτάσεις, καὶ συσχετίσῃ τὴν ἰδέαν αὐτὴν μὲ τὴν τελευταίαν πρότασιν, βεβαίως πείθεται, ὅτι ἐνόει ἡ Συνέλευσις τὴν διαθεσιμότητα αὐτὴν ὡς κατάστασιν ἐνεργείας. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, ποίαν ἔννοιαν δίδουν οἱ ἰσχύοντες νόμοι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος; Ὁ νόμος τοῦ 1851 περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ὁρίζει τὴν ἔννοιαν τῆς διαθεσιμότητος, παραδέχεται διαθεσιμότητα μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Στρατηγοὺς, τοὺς Συνταγματάρχας καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν· ἀλλ’ ἔχομεν ἕνα νόμον, τὸν νόμον τοῦ 1856, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ· ῥητῶς ὁ νόμος αὐτὸς ἐν ἄρθρῳ 4 λέγει, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ περιλαμβανόμενοι ἐν τῷ μητρῴῳ, ἀλλὰ μὴ ὄντες ἐν ὑπηρεσίᾳ, θεωροῦνται, ὅτι εὑρίσκονται ἐν διαθεσιμότητι, ἡ δὲ διαθεσιμότης, λέγει τὸ ἄρθρον 5, προσμετρεῖται εἰς τὴν ἀρχαιότητα τῶν ἀξιωματικῶν. Λοιπὸν ἔχομεν ῥητὸν νόμον, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ἡ διαθεσιμότης τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ προσμετρεῖται εἰς τὴν ἀρχαιότητα· ἄρα θεωρεῖται ὅτι εἶνε ἐν ἐνεργείᾳ. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῶν τῆς ξηρᾶς δὲν ὁρίζει τὴν διαθεσιμότητα, ὁ δὲ νόμος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ δὲν ἔχει τὴν αὐτὴν ἔννοιαν; διότι τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος περιλαμβάνει καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς, ἄρα ἡ αὐτὴ ἔννοια λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δέ. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀμφιβολία, ὅτι καθ’ ὃν χρόνον συνετάχθη τὸ Σύνταγμα, ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ὑπὸ διαθεσιμότητα, θεωρεῖται ὡς ἐν ἐνεργείᾳ, καὶ ὅτι προσμετρεῖται ὁ χρόνος εἰς τὴν ἀρχαιότητα. Ἀφοῦ λοιπὸν τοιοῦτον δικαίωμα ἐδόθη εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσῃ αὐτὸ......

§196ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε· πρέπει νὰ σταματήσητε καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 135. Ὁ κύριος Ἀθανασιάδης παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ὁμιλίαν του.

§198ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶμαι, κύριε Πρόεδρε, εἰς κατάστασιν αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ ἐξακολουθήσω.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ἐγγεγραμμένου, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου.

§200Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§201ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§202ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Τί λέγει ὁ Κανονισμὸς, κύριε Πρόεδρε; (Ἐξακολουθοῦσιν αἱ συμβουλαὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κύριον Χοϊδᾶν ὅπως κατέλθῃ τὸ βῆμα, ἐπικρατεῖ δὲ ἡσυχία ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ).

§203ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.....

§204ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 καὶ 20 τῆς νυκτός.