1886.05.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 15

Τῆς 27 Μαΐου 1886.

(Τρίτη)

Ὥρα 4. Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, ὑποβάλλω πρότασιν νόμου. Ἑπομένως θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ προτάξω ὀλίγας λέξεις, ἐπιφυλασσόμενος, ἐὰν εὐτυχήσῃ ἡ πρότασις αὕτη νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, νὰ τὴν ἀναπτύξω ἐπαρκῶς. Ἡ πρότασις αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἄρθρου 146 τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 1. Προστίθενται ὡς δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 146 τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων τὰ ἑξῆς. «Δικηγόροι, ἀνακηρυττόμενοι κατὰ τὸ ἄρθρον 65 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου βουλευταὶ, δὲν δύνανται νὰ ἐνασκῶσι ταὐτοχρόνως τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα, ἐφ’ ὅσον διατηροῦσι τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα· ἑπομένω, ἀπαγορεύεται αὐτοῖς νὰ ὑπογράφωσι δικόγραφα ἢ ἔγγραφα ὑπὸ τὴν δικηγορικήν των ἰδιότητα, νὰ παρίστανται ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν ἢ ποινικῶν δικαστηρίων καὶ ν’ ἀναπληρῶσι δικαστὰς ἢ εἰσαγγελεῖς. Πᾶσα πρᾶξις, παρὰ τὴν ἀνωτέρω διάταξιν γενομένη, εἶνε ἄκυρος, ὁ δὲ παραβάτης τιμωρεῖται πειθαρχικῶς, καὶ ἐν ὑποτροπῇ διὰ φυλακίσεως 3 μέχρι 30 ἡμερῶν. Ἄρθρον 2. Ὁ παρὼν νόμος δὲν ἰσχύει διὰ τὴν παροῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς». Κύριοι, δὲν ἔφθασε δι’ ἐμὲ τουλάχιστον ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλω ἐκφράσει τὴν γνώμην μου ἐν συνόλῳ καὶ εἰς τὰ καθέκαστα ἐπὶ τῶν τεσσάρων ὑποβληθέντων ἐκλογικῶν νομοσχεδίων. Ὅταν φθάσῃ ἐκείνη ἡ στιγμή, ἐλπίζω νὰ δυνηθῶ νὰ ἀποδείξω καὶ ἐγώ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων, ἀλλ’ ὅτι αἱ ὑποβαλλόμεναι μεταῤῥυθμίσεις εἶναι τὸ μὲν ἀτελεῖς, τὸ δὲ ἀνεπαρκεῖς. Τότε θὰ ἀποδείξω ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων, οὐχὶ ὡς θίξας τὸ ζήτημα καὶ πρό τινων ἡμερῶν εἶπον ἕνεκα τῆς βουλευτοκρατίας, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορούμεθα, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ὑπαρχούσης ὑπουργικῆς παντοκρατορίας, τῆς ὁποίας σύμπτωμα καὶ ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ ὑπάρχουσα βουλευτοκρατία. Ὅταν ἔλθῃ ἐκείνη ἡ στιγμή, ἐλπίζω νὰ δυνηθῶ ἐπίσης νὰ ἀποδείξω, ὅτι αἱ ζητούμεναι ἐκλογικαὶ μεταῤῥυθμίσεις εἶναι ἀτελεῖς, διότι εἰς οὐδὲν ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἄνευ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου καὶ ἄνευ τῆς μεταβολῆς τοῦ διοικητικοῦ συστήματος ἐπὶ τὸ ἀποκεντρωτικώτερον καὶ ἄνευ τῆς μεταβολῆς τοῦ δημοτικοῦ συστήματος δύναται νὰ ὠφελήσῃ. Ὅταν φθάσῃ ἐκείνη ἡ στιγμή, ἐλπίζω σὺν τοῖς ἄλλοις νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν αἱ μεταῤῥυθμίσεις αἱ ἐκλογικαί, ἀλλὰ πρωτίστως ἔχομεν ἀνάγκην τῆς διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως, ὅτι ἐπίσης καὶ κατεπειγόντως καὶ πρὶν τῆς ἀποκεντρώσεως ἔχομεν ἀνάγκην βελτιώσεως τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἀποκέντρωσις διοικητικὴ καὶ αὐτοδιοίκησις τῶν δήμων ἄνευ Δικαιοσύνης εἶναι ἡ δευτέρα πλάνη χείρων τῆς πρώτης. Τότε ἐπίσης ἐλπίζω νὰ ἀποδείξω, ὅτι οὐδεμία ἐργασία δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τελεία, ἐὰν δὲν ληφθῇ καὶ πρόνοια περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος λαμβάνων τὴν ἀφορμὴν ἐκ τῶν δύο στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, ὑποβάλλω τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, προσθέτων ὅτι οἱ λόγοι, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὰς σκέψεις ἡμῶν καὶ τὴν πρότασιν καὶ τὴν ψήφισιν νόμων τινῶν περὶ τῶν στρατιωτικῶν, χάριν τῶν ἰδίων στρατιωτικῶν καὶ χάριν τοῦ στρατοῦ, αἱ αὐταὶ σκέψεις καὶ ἐμὲ ἄλλοτε παρεκίνησαν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν Αʹ Σύνοδον τῆς Θʹ Περιόδου τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν σήμερον διατυπόνω καὶ ὡς πρότασιν νόμου. Ἐπιφυλάσσομαι ὡς πρὸς τὴν ἐμὴν ψῆφον διὰ τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, διότι οὐσιαστικῶς μὲν συμφωνῶ ἐν μέρει μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἐμόρφωσα γνώμην ἐὰν ἔχωμεν τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ψηφίσωμεν ὡς ὑποβάλλωνται, ἀλλ’ ἀφοῦ βεβαίως θέλει προταχθῆ ἐκείνων. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἴμεθα ἁρμόδιοι καὶ ὅτι οὐδὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ ψηφισθῶσιν ἐκεῖνα τὰ περὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχέδια, θεωρῶ ὅτι συμπληρῶ τὰ ὑπουργικὰ νομοσχέδια, ὑποβάλλων τὴν πρότασιν ταύτην περὶ τῶν δικηγοροβουλευτῶν χάριν τῶν ἰδίων πολιτευτῶν καὶ χάριν αὐτῆς ταύτης τῆς δικαιοσύνης. Ἐν καιρῷ θέλω ἐξηγήσει πλατύτερον τὴν γνώμην μου.

§2ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Πρό τινων ἡμερῶν εἶχον λάβει ἐπιστολὰς παρὰ πολλῶν ἐπιστράτων ἐκ τῆς Ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, οἵτινες μοὶ ἔλεγον, ὅτι κατετάχθησαν ἐπὶ ἓν ἔτος εἰς τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, καὶ τοῦτο ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν κακῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ὡς ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ καὶ τῆς μεγάλης ἀποστάσεως, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνεννοηθῶ μετὰ τῶν φίλων μου ἐκεῖ καὶ μάθω ἀκριβῶς τὶ συνέβαινεν ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ πεισθῶ ὅτι κατετάχθησαν μὲ θητείαν ἐνιαύσιον εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, καθόσον τοῦτο ἀντίκειται ῥητῶς εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ ᾼΡΝΓʹ τελευταίου στρατολογικοῦ νόμου τοῦ 1884, τὸ ὁποῖον ἄρθρον λέγει, ὅτι γίνονται δεκτοὶ πρὸς κατάταξιν εἰς τὰ τάγματα τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν εὐζώνων ὑπὸ ἐνιαύσιον θητείαν μόνον οἱ προϋπηρετήσαντες καὶ οἱ κατὰ νόμον ἀπαλλαγέντες τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, οἱ δὲ ἐπίστρατοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν δὲν προϋπηρέτησαν. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ὅμως ἔλαβον τηλεγράφημα παρὰ δύο δημάρχων τῆς ἐπαρχίας, οἵτινες ἐπιβεβαιοῦσι τὸ γεγονὸς, ὅτι κατετάχθησαν ἐθελονταὶ εἰς τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων πλέον τῶν 200 ἐπιστράτων τῶν τελευταίων δύο σειρῶν μὲ θητείαν ἐνιαύσιον, ἐνῷ τοῦτο εἶναι ὅλως ἐναντίον τοῦ νόμου· διότι, ὡς εἶπον, αἱ δύω αὗται σειραὶ δὲν προϋπηρέτησαν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι τινὲς τῶν ἐπιστράτων τούτων κατετάχθησαν ἐπ’ ἀορίστῳ, ἀλλὰ τοὺς πλείστους κατέταξαν μὲ θητείαν ἐνιαύσιον κατὰ λάθος ἢ ἀπὸ ἄγνοιαν τοῦ στρατολογικοῦ γραφείου, καὶ ἤδη δὲν δύνανται νὰ ἀπολυθῶσιν οἱ καταταχθέντες ἐπὶ ἓν ἔτος, διότι εἰς τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐγένετο μὲν λόγος περὶ τῶν καταταχθέντων ἐπ’ ἀορίστῳ, δὲν ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος καὶ περὶ τῶν παρανόμως καταταχθέντων ἐπὶ ἓν ἔτος. Τὸ τηλεγράφημα μοὶ λέγει ὅτι πλέον τῶν διακοσίων κατετάχθησαν ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ προσθέτει ὅτι, ἐὰν μείνωσιν οὗτοι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἀπόλλυνται πλεῖσται ἀπροστάτευτοι καὶ λιμώττουσαι οἰκογένειαι. Ὅθεν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ τηλεγράφημα καὶ παρακαλῶ νὰ ἀποσταλῇ ταχέως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, συγχρόνως δὲ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως εὐαρεστούμενος λύσῃ ὅσον ἔνεστι τάχιστα τὸ ζήτημα τοῦτο.

§3Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει πρῶτος τὸν λόγον.

§5ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν τις, κύριοι, ὁμιλῇ περὶ οἱουδήποτε ἀντικειμένου ἄνευ συμφέροντος καὶ ἄνευ ὀπισθοβουλίας, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι πειστικώτερος τῶν ἄλλων τῶν ἐχόντων αὐτὰ τὰ ἐλατήρια.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, πρῶτον ἀντικείμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν· περὶ αὐτοῦ ὁμιλεῖ ὁ κ. Δημητρακάκης;

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι βεβαίως. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου οἰκοδομῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§8Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ σπουδαιοτάτην. Εὑρίσκω εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν μίαν ἔλλειψιν οὐσιώδη, οὐσιωδεστάτην, τὴν ὁποίαν φρονῶ ὅτι δυνάμεθα ἤδη ν’ ἀναπληρώσωμεν. Διὰ τοῦ νόμου δὲν εἶναι προσδιωρισμένος ὁ χρόνος, καθ’ ὃν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ ἄρχωνται τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων διὰ τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν. Δὲν εἶναι ἐπίσης προσδιωρισμένον τὸ τελευταῖον σημεῖον καθ’ ὃ ὀφείλουν νὰ καταθέσουν τὰ ἔγγραφα. Ἡ αὐτὴ ἔλλειψις ὑπάρχει καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, τὴν ἔλλειψιν δὲ ταύτην φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν, τάττοντες προθεσμίαν, καθ’ ἣν οἱ ὑπάλληλοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀρχίσουν τὰς ἐργασίας καὶ νὰ τὰς περατώσουν, ὥστε ὁ πολίτης νὰ γνωρίζῃ ἐκ τοῦ νόμου τὴν προθεσμίαν, καθ’ ἣν δύναται νὰ κάμῃ τὰς ἀντιῤῥήσεις του. Διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς ἐνάρξεως καὶ τοῦ πέρατος τῶν ἐργασιῶν τῶν ἀνωτέρω ὑπαλλήλων ἐξασφαλίζονται μέγιστα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν, οἵτινες, ἐὰν νομίσωσιν ὅτι κακῶς ὑποχρεοῦνται νὰ ὑποστῶσι φορολογίαν ὑπερβολικὴν καὶ ἄδικον, δύνανται νὰ καταφύγωσιν ἐνώπιον τῶν ἀνωτέρω ὑπαλλήλων, οὓς ὁ νόμος ὥρισε, καὶ εὕρωσι τὸ δίκαιόν των, ἐνῷ ἤδη ὁ μὴ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου ἔχει αὐτοὺς ἐν πλήρει ἀβεβαιότητι.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος περὶ φόρου οἰκοδομῶν χρήζει, πολλῶν μεταῤῥυθμίσεων καὶ ἐλπίζω ὅτι ἐν προσεχεῖ εὐκαιρίᾳ θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον περὶ τοιούτων μεταῤῥυθμίσεων πολὺ εὐρύτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤδη ὑποβάλλομεν. Ἤδη περιωρίσθημεν εἰς ἀναπλήρωσιν ἀνάγκης παρουσιασθείσης εἰδικῶς ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶνε πρέπον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, τῷ εἰδικὸν ἔχοντι σκοπόν, νὰ ἐπεκταθῶμεν καὶ ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα εἶνε σχετικώτερα πρὸς τὸ βραδύτερον ὑποβληθησόμενον νομοσχέδιον.

§10ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι δὲν ἐπέρχεται βλάβη, ἐὰν ὁρισθῇ ὁ χρόνος, ἀφοῦ μάλιστα ὡς ἐκ τῆς διαιρέσεως τοῦτο εἶνε εὐκολώτερον.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ὁρίσωμεν τὸν χρόνον, δὲν θέλομεν ὁρίσει αὐτὸν εἰδικῶς πρὸς τὰς ἐπιτροπὰς, τὰς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κανονιζομένας, ἀλλὰ πρὸς ὅλας τὰς ἐπιτροπάς. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ μόνον εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον δύναται νὰ συστήσῃ τμηματικῶς ἐν ταῖς μεγαλοπόλεσι. Δὲν πρέπει δὲ τὴν μεταῤῥύθμισιν νὰ εἰσαγάγωμεν μόνον διὰ τὴν εἰδικὴν ταύτην περίστασιν, πρέπει νὰ τὴν εἰσαγάγωμεν γενικῶς δι’ ὅλας τὰς περιπτώσεις, ἑπομένως πρέπει ἡ μεταῤῥύθμισις νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ γενικωτέρῳ νομοσχεδίῳ, τῷ ἀφορῶντι εἰς πληρεστέραν βελτίωσιν τοῦ νόμου περὶ φόρου οἰκοδομῶν.

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Φρονῶ, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι ἡ ἀκύρωσις, τὴν ὁποίαν ἐκάματε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶνε καὶ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔκαμαν ἐνστάσεις.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠκυρώθη ὁλόκληρος ἡ ἐργασία ἐκ λόγων ἐπὶ τοῦ νόμου στηριζομένων. Ἐγένετο ἐξέτασις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀκυρώσῃ ὁλόκληρον τὸν κατάλογον οὐχὶ συνεπείᾳ ἐνστάσεων, ἀλλ’ ὡς κακῶς καὶ παρανόμως συντεταγμένον.

§14ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Πρωθυπουργόν, ἐὰν δέχηται, ὅπως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις πρόκειται νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον, μὴ περιληφθῶσιν ἀποκλειστικῶς πρόσωπα διοριζόμενα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ εἶναι ὑποχρεωτικῶς δημαρχικὸς ὑπάλληλος. Ὡς εἶνε συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὰ τρία μέλη πιθανὸν νὰ εἶνε ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω τὸ ὀρθότερον εἶνε, ἓν μέλος νὰ εἶνε αἱρετὸς ὑπάλληλος, ἑπομένως νὰ τεθῇ δημαρχικὸς πάρεδρος ἢ δημοτικὸς σύμβουλος, ἀντὶ τοῦ ἀστυνόμου ὑποχρεωτικῶς.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ εἶνε ὑποχρεωτικόν. Τὸ συμφέρον τοῦ Δήμου περιορίζεται εἰς τὸ 10%, δὲν εἶνε δὲ ἱκανὸν τὸ συμφέρον ὥστε νὰ συμπεριληφθῇ ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου δημοτικὸς ὑπάλληλος. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν δικαιωμάτων τῶν ἰδιωτῶν ὁ νόμος, προβλέπει περὶ τῶν ἐγγυήσεων, αἵτινες εἶνε ἀναγκαῖαι, δίδων εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας δικαίωμα ἐνστάσεως· ἑπομένως νομίζω, ὅτι δύναται ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἄδειαν, τὴν ἐκ τοῦ νόμου, ὅπως περιληφθῇ εἷς δημοτικὸς ὑπάλληλος, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μετατραπῇ ἡ ἄδεια αὕτη εἰς ὑποχρέωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν συζήτησιν. Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τοῦ διανυομένου χρόνου ἐν ἀδείᾳ 5½ μηνῶν καὶ ἐν ὡρισμένῃ διαθεσιμότητι· καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΑΛΔʹ τῆς 22 Ἰουνίου 1882 περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου. Ὁ κύριος Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§17Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἅπαντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια εἶναι ἴσως τὰ σπουδαιότερα ἐξ ὅσων παρουσιάσθησαν ὑπὸ τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ 1844, ὅτε ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα, διότι ὑπεβλήθησαν βεβαίως νόμοι ἀφορῶντες συμφέροντα σπουδαῖα τῆς Ἐπικρατείας, οὐδέποτε ὅμως ἐτόλμησεν Ὑπουργὸς νὰ παρουσιάσῃ νόμον θίγοντα τὴν ἰσχὺν τοῦ Συντάγματος. Πράξεις τινὲς Ὑπουργῶν ἔτειναν νὰ ὑπερπηδήσουν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ εὗρον ἀγρύπνως ἀντιτάττουσαν τὴν Βουλήν. Καὶ ἄλλοτε ὑπέμνησα ὅτι ὁ Κωλέτης ἠθέλησε νὰ διορίσῃ τὸν Χρηστίδην γερουσιαστὴν μὲ ἀμφισβητούμενον προσὸν, ἀλλ’ οἱ βουλευταὶ ἐκ τῶν μᾶλλον ἀφωσιωμένων εἰς αὐτὸν, οἱ μετά τινας μῆνας συνυπουργοί του, ἀνέστειλαν τὴν πρᾶξιν ταύτην. Κατὰ τὸ 1851 ἠθέλησεν ὁ Ὄθων—διότι τότε ὁ Βασιλεὺς εἶχε τὴν ἰσχὺν πᾶσαν τοῦ Ὑπουργείου ἀπ’ εὐθείας—νὰ ὑπερπηδήσῃ τὸ Σύνταγμα εἰς διορισμὸν γερουσιαστοῦ, ἀλλ’ ἦτο τότε Πρόεδρος τῆς Γερουσίας ἐκ τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τῆς ἐπαναστάσεως καὶ μεγαλοπρεπὴς, ἔλαβε τὸν διορισμὸν ἐκεῖνον ἀντιφάσκοντα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τὸν ἐπῆγε μόνος του εἰς τὸν Βασιλέα, πρὸς ὃν εἶπε: «Μεγαλειότατε, δὲν ἐπιτρέπω ἐγὼ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ χαρτὶ τοῦτο εἰς τὴν Γερουσίαν, διότι ὑβρίζει τὸν ἀγῶνα». «Διατί, τῷ λέγει ὁ Ὄθων»; «Ὀνομάζετε ἀρχιστράτηγον ἁπλοῦν ἀπεσταλμένον τοῦ Ὑψηλάντου, ὅστις δὲν ἠδυνήθη ὁ ἴδιος νὰ ὀνομασθῇ τότε ἀρχιστράτηγος. Ὁ διοριζόμενος σήμερον γερουσιαστὴς ἦτο ἁπλοῦς ἀντιπρόσωπος, μεταφέρων συνθήκην πρὸς τοὺς ἐκπολιορκημένους ἐν Νεοκάστρῳ, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ παραδοθῶσιν». Ὁ Ὄθων ἔλαβε τὸν διορισμόν. Ἀλλ’ ὅταν ἤρχισε νὰ ἀλλοιοῦται τὸ Σύνταγμα καὶ ἤρχισαν συνάμα νὰ ὑποσκάπτωνται τὰ θεμέλια τοῦ Θρόνου, τότε ἐφηρμόσθη καὶ τὸ Διάταγμα αὐτὸ κατὰ τὸ 1861 ἐπὶ τοῦ ἰδίου προσώπου, ἀλλὰ τὸ 1862 δὲν ὑπῆρχεν ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἀρχὴν τῆς καταπατήσεως τοῦ Συντάγματος. Εἶπον καὶ εἰς τὴν ἄλλην συζήτησιν προχθὲς, ὅτι θὰ μᾶς εὕρουν ὅλους συμφώνους, ἐὰν θέλουν νὰ μεταῤῥυθμίσουν τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ συναινέσει τοῦ Ἔθνους. Ἡμεῖς ἐντολὴν δὲν ἔχομεν νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὸ Σύνταγμα, μόνον Ἐθνικὴ Συνέλευσις, καθόσον τὸ Σύνταγμα εἶναι συμβόλαιον μεταξὺ Ἡγεμόνος καὶ Ἔθνους, καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ συντάξουν τὸ συμβόλαιον αὐτὸ, πρέπει νὰ ἦναι ἴσοι πρὸς ἐκεῖνον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ συμβληθῶσιν. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἴση, διότι ἔχει οὗτος τὸ δικαίωμα νὰ τὴν διαλύσῃ, ὄχι ὅμως καὶ τὴν Συνέλευσιν· ἐὰν φρονῇ, ὅτι δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ ὑπάρχον Πολίτευμα, ἂς συγκαλέσῃ Συνέλευσιν, ἂς ἐκδώσῃ διάγγελμα πρὸς τὸν λαὸν, καὶ ἂς εἴπῃ ὅτι τὸ Πολίτευμα δὲν λειτουργεῖ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, καὶ τὸν προσκαλεῖ νὰ στείλῃ πληρεξουσίους διὰ νὰ συντάξουν νέον Πολίτευμα. Αὐτὸ τὸ ἐννοῶ· ἄλλως, τί ζητοῦν οἱ θέλοντες νὰ ἐξασθενήσωσι τὸ Σύνταγμα; δὲν ἐννοοῦν ὅτι ἐξασθενοῦν τὸν περὶ Βασιλείας θεσμὸν, ἀφοῦ μάλιστα λαμβάνουν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς κατὰ τοῦ Συντάγματος προσβολῆς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Βασιλέως ὑπουργοί; Τίς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ ἀνεύθυνον δυνάμει τοῦ Συντάγματος, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ποδοπατεῖ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς διὰ τῶν ὀργάνων του, οἵτινες δυνάμει τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ εἶναι οἱ Ὑπουργοί του; Ἐννοεῖτε ποῦ εὑρισκόμεθα; Ὅταν ἀπὸ μίαν οἰκοδομὴν μεγάλην ἀποσύρῃς μίαν μικρὰν πέτραν ἐκ τῆς γωνίας, μετ’ ὀλίγον δὲν θὰ καταπέσῃ ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα; Ἀλλὰ πρὶν ἔλθω εἰς τὴν λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ κάμω πικρὰς παρατηρήσεις εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις εἶπε προχθὲς «τὸ θέλουν οἱ ξένοι».

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ· οἱ λόγοι μου παρεξηγήθησαν.

§19ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν καὶ ἂν ἐμνημόνευες τοὺς ξένους, δὲν εἶχε πολλὴν σημασίαν, ἀλλὰ τοὺς ἐπεκαλέσθης καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ ξένοι μᾶς πιέζουν, ὥστε τοὺς ἀνέφερες, ἢ μὲ σκοπὸν νὰ μᾶς πτοήσῃς, ἢ φοβούμενος αὐτοὺς θέλεις νὰ τοὺς κολακεύσῃς. Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν οἱ ξένοι ἠθέλησαν νὰ παρέμβουν εἰς τὸ Πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ οἱ τότε ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἔδειξαν ὅτι ἐπόνουν περισσότερον περὶ τῆς τιμῆς τοῦ Τόπου των παρ’ ὅσον ἐφοβοῦντο τὰς ἀπειλὰς τῶν ξένων. Κατὰ τὸ 1844 δὲν ὑπῆρχον Συντάγματα εἰς τὴν Εὐρώπην, εἰμὴ μόνον εἰς Ἀγγλίαν, Βέλγιον καὶ Γαλλίαν· διὰ τοῦτο ὅλαι αἱ Δυνάμεις ἐκάκιζον τὴν Ἀγγλίαν, ὅτι ὑπεκίνησέ τι τοιοῦτον εἰς τὴν Ἀνατολὴν ζητοῦσα, ἵνα ὑποδαυλίσῃ τοὺς ἄλλους λαοὺς, ἵνα ζητήσωσιν ἐλευθέρους θεσμούς· συζητουμένου λοιπὸν τοῦ Συντάγματος, ὑπεστηρίζετο ἡ ἰδέα τῆς μιᾶς Βουλῆς. Τότε ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας Λαγὲνς ἐκάλεσε τὸν Μαυροκορδάτον, Κωλέτην καὶ Μεταξᾶν καὶ τοῖς εἶπεν ὅτι συνέτρεξε καὶ αὐτὸς νὰ λάβῃ ἐλευθέρους θεσμοὺς ἡ Ἑλλὰς, ἀλλὰ δὲν ἐνόει νὰ διδάξωσιν οἱ Ἕλληνες καὶ τὴν Ἀγγλίαν περὶ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος καθιεροῦντες δημοκρατικὸν πολίτευμα· ἄλλως, ἂν θέλωσι νὰ τοὺς ἀφήσῃ ἀπροστατεύτους εἰς τὰς περὶ τοῦ Συντάγματος διαθέσεις τοῦ ἐκβιασθέντος νὰ χορηγήσῃ αὐτὸ Ὄθωνος. Οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι ἔκαμον τὰς ἀναγκαίας παρατηρήσεις, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἐνόμισαν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δώσωσιν ἓν τοιοῦτον ῥάπισμα εἰς τὰς Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι μάλιστα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦσαν ἀληθῶς εὐεργετικαὶ, ὥστε ἐπλήρωναν 4 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος διὰ τόκον καὶ χρεώλυτρον δανείου, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ἔλαβεν ἀπὸ τὸν Ροτσχίλ. Γενομένης λοιπὸν τῆς συζητήσεως περὶ μιᾶς ἢ δύο βουλῶν, οἱ μὲν Κωλέτης καὶ Μαυροκορδάτος ἀντέκρουσαν τὸν θεσμὸν τῆς μιᾶς Βουλῆς μετὰ πραότητος, ἀλλ’ ὁ Μεταξᾶς ὡς εὐερέθιστος εἶπεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἂν θελήσωμεν μίαν Βουλὴν, οἱ ξένοι δὲν μᾶς ἀφίνουν. Εἰς τὴν φράσιν ταύτην ὡς εἷς μόνος ἄνθρωπος ἐξηγέρθησαν πάντες οἱ πληρεξούσιοι, εἰ καὶ ὁ Μεταξᾶς ἦτο εἷς τῶν ἐπισημοτέρων ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος κινήματος, καὶ τῷ ἐπετέθησαν τόσον ὁρμητικῶς, ὥστε ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ τὸν πῖλόν του καὶ νὰ φύγῃ ἀμέσως ἀπὸ τὴν συνεδρίασιν. Δευτέραν φορὰν τῷ 1854 ἠθέλησαν οἱ ξένοι νὰ ἀναγκάσωσι τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ παραβῇ τὸ Σύνταγμα, καὶ τοῦτο διότι οἱ Ἄγγλοι καὶ Γάλλοι ἐπεθύμουν νὰ κολαφίσωσι τὴν Ἑλλάδα, ὡς μετασχοῦσαν δῆθεν μετὰ τῆς Ρωσίας εἰς τὸν κατὰ τῆς συμμάχου των Τουρκίας πόλεμον. Ἐζήτησαν λοιπὸν πρὸς καταστολὴν τῆς ἀναπτυχθείσης τότε μεγάλης λῃστείας νὰ συστηθῶσι στρατοδικεῖα, ὅπερ ἀπηγορεύετο ὁριστικῶς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Ἐν ὅσῳ ὑπῆρχεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Μαυροκορδάτου καὶ τοῦ Καλλέργη, οἵτινες ἀντεπροσώπευον τὰς δύο κατεχούσας Δυνάμεις, ἀπέφυγαν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀπαιτήσεων διὰ παρακλήσεων καὶ διὰ τῆς ὑπολήψεως, τὴν ὁποίαν εἶχον παρὰ ταῖς Κυβερνήσεσιν τῶν Δυνάμεων τούτων· ὅταν ὅμως ἀπεχώρησαν ἐκεῖνοι ἀπὸ τῆς ἐξουσίας, ἐπανελήφθη ἡ ἀπαίτησις σφοδρότερον, δοθείσης ἀφορμῆς ἀπὸ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ Γάλλου λοχαγοῦ παρὰ τὸν Πειραιᾶ, ἀλλ’ ὁ Βούλγαρης, τὸν ὁποῖον ὁ ἀρχηγὸς τῆς κατοχῆς ἐλθὼν εἰς Ἀθήνας μετὰ ἐφίππων Ἀγγλογάλλων ἤθελε νὰ συλλάβῃ καὶ μεταφέρῃ εἰς τὴν ναυαρχίδα, οὐδόλως ἐπτοήθη, εἶπε μόνον ὅτι ἐντὸς μηνῶν θὰ καταστρέψῃ τὴν λῃστείαν μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα τῷ ἐπιτρέπουσιν οἱ θεσμοὶ τῆς πατρίδος του καὶ τὸ κατώρθωσε. Βλέπετε λοιπὸν, κύριε ὑπουργὲ, ὅτι ὁ πονῶν διὰ τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος του ἐκεῖνος ὑπουργὸς δὲν ἐπτοήθη ἀπὸ ἀπειλὰς ξένων, οἵτινες εἶχον ἐστρατοπεδευμένας ἐν Πειραιεῖ 15 χιλιάδας λόγχας. Σεῖς ὅμως ἐπιθυμεῖτε, φαίνεται, νὰ περιποιηθῆτε τὰς ὀρέξεις τῶν ξένων. Παρ’ ὀλίγον νὰ μᾶς εἰπῆτε ὅτι δὲν αἴρουν οἱ ξένοι τὸν ἀποκλεισμὸν, δὲν ἀποδίδουν οἱ Τοῦρκοι τοὺς αἰχμαλώτους, ἂν δὲν κολοβώσωμεν τὸ Σύνταγμα. Ἀλλ’ ἂν καὶ τοῦτο μᾶς ἐλέγετε, θὰ σᾶς ἀπήντα ἡ Βουλή: ποτὲ μὴ ἄρουν τὸν ἀποκλεισμὸν, ἂς τουφεκίσωσι τοὺς αἰχμαλώτους, ὅπως ἐτουφέκισαν καὶ τοὺς ἄλλους, τὸ Σύνταγμα δὲν καταργεῖται. Εἴπατε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ Γαλλία ἔχει 858 βουλευτὰς καὶ ἡ Ἀγγλία 680. Ἀλλ’ ὅταν ὁμιλεῖτε πρὸς ἡμᾶς, μὴ μεταχειρίζεσθε τὴν γλῶσσαν, ἣν μετεχειρίζεσθε πρὸς τὸν εἰδικὸν πάρεδρον τοῦ Μαχαιριάδου· ὀφείλεις νὰ τηρῇς γλῶσσαν οἵα ἐμπρέπει ὁσάκις ἀποτείνεταί τις εἰς σπουδαίους ἄνδρας ὁποῖοι εἶναι οἱ παρακαθήμενοι ἐνταῦθα. Ἐὰν λάβωμεν τοιαύτας ἀναλογίας, τότε δὲν ἀναλογοῦσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰμὴ 20–25 βουλευταί. Ὁ δῆμος Ἀθηνῶν ἔχει πληθυσμὸν 80,000· ἔχει 18 δημοτικοὺς συμβούλους, ὁ τοῦ Ἀκραιφνίου ἔχει μόνον 760 ψυχάς· ἂν λάβωμεν ὡς μέτρον τὴν ἀναλογίαν τοῦ συλλογισμοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ δῆμος οὗτος δὲν εἰμπορεῖ νὰ ἔχῃ κανένα σύμβουλον, καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ περιφέρῃ τὰς ὑποθέσεις του νὰ τὰς ψηφίζωσι τὰ Συμβούλια ἄλλων δήμων (γέλως). Μὰ δὲν ἐννοεῖτε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι τὰ Συνέδρια εἶναι ἠθικὰ σωματεῖα, ἅπερ ἔχουν ἀνάγκην νὰ συγκροτῶνται ἀπὸ τὰς δυνάμεις ἁπάσας οἷας ἀπαιτεῖ ἡ κοινωνία, ἣν ἀντιπροσωπεύουσιν; Ἔπειτα πρέπει νὰ ἐννοήσητε, κ. Ὑπουργὲ, ὅτι τὸ πνεῦμα ἁπασῶν τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων ἀπὸ τῆς Αʹ ἐν Ἐπιδαύρῳ εἶναι ν’ ἀντιπροσωπεύηται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ τελευταία γωνία τῆς Ἑλλάδος. Ἐδοκίμασε, κύριε Ὑπουργὲ, ἡ Ἑλλὰς καὶ τὰ ὀλιγομελῆ Συνέδρια ἐπὶ Βαρβαροκρατίας, τὸ Συμβούλιον τοῦ Κράτους, καὶ μολονότι συνέδρευον καὶ 8–10 ἐκ τῶν πρώτων ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος, οἵτινες εἶχον καὶ σθένος καὶ πόνον διὰ τὸν Τόπον των, εἰς οὐδὲν ὠφέλουν αἱ συμβουλαί των, διότι οἱ ἄλλοι, ὄντες μόλις 15, ἐδουλοῦντο εὐκόλως ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν καὶ ἐξουδετέρουν τὴν ἀξίαν τῆς ὑπηρεσίας τῶν πρώτων. Εὑρίσκετε πολὺν τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν δύνασαι ν’ ἀρνηθῇς, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ἕκαστον ἔθνος ἔχει τοὺς νόμους του καὶ μάλιστα τοὺς θεμελιώδεις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἱστορίας του, καὶ μάλιστα τῆς ἱστορίας, ὁποία εἶναι ἡ Ἑλληνική. Ἂς ἴδωμεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς τὴν ἱστορίαν μας ταύτην. Πόσους Βουλευτὰς εἶχε τὸ 1824 ἡ Ἑλλάς; καὶ πόσους πληρεξουσίους εἶχεν εἰς τὰς Συνελεύσεις της; τίς ἦτο τότε ὁ πληθυσμός της; καὶ μάλιστα τότε, ὅτε δὲν ὑπῆρχε πολὺ σπουδαρχία διὰ τὴν θέσιν τοῦ Βουλευτοῦ, ἢ τοῦ Πληρεξουσίου, διότι οἱ πολῖται τῆς Ἑλλάδος εἶχον τότε πολὺ σπουδαιοτέρας ἐργασίας διὰ τὴν πατρίδα των· καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι οἱ ἐπίσημοι σπανίως ἐλάμβανον μέρος εἰς τὰ Συνέδρια· καὶ ὅμως, κ. Λομβάρδε, πόσοι ἦσαν οἱ Βουλευταί; Ἔλαβες ποτὲ τὸν κόπον νὰ ἐρευνήσῃς εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Συνεδρίου διὰ νὰ μάθῃς; Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὰ νομοθετήματα τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ μάλιστα ἐκείνης τοῦ 1843, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδεμία ἔλιπεν ἐπισημότης, εἴτε ἐξ ἔργων τῆς Ἐπαναστάσεως, εἴτε Γραμμάτων, καὶ μολαταῦτα ἐνομοθέτησεν αὕτη εἰς 80 τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν καὶ 27 τῶν Γερουσιαστῶν, ἤτοι τὸ ὅλον βουληφόρους κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 107 καὶ εἰς πληθυσμὸν 860,000 ψυχῶν. Καὶ ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἐν τῷ διαγγέλματί του περιώριζε τοὺς Βουλευτὰς εἰς 60 καὶ τοὺς Γερουσιαστὰς εἰς 21, ἡ Συνέλευσις ἀπέῤῥιψε μετὰ περιφρονήσεως τὴν Βασιλικὴν ταύτην γνώμην, λέγουσα θέλει νὰ κάμῃ καὶ τὰς Βουλὰς Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§20ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μάλιστα, τὸ ἀπεῤῥίψαμεν.

§21ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Βλέπετε λοιπὸν ὁποίας παραδόσεις ἔχομεν· καὶ τὰς παραδόσεις τῶν Ἐθνῶν των οἱ φρόνιμοι δὲν τὰς ἀπολακτίζουν. Ἔρχεται ἡ Συνέλευσις τοῦ 1862 καὶ καθιεροῖ καὶ αὕτη ὅτι ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῶν Βουλευτῶν εἶνε 150, διότι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς 80 Βουλευτὰς τοὺς νομοθετηθέντας τὸ 1844, τοὺς 40 Γερουσιαστὰς, ἀφοῦ κατήργησε τὴν Γερουσίαν, καὶ 30 διὰ τὴν προστιθεμένην Ἑπτάνησον καὶ καθιέρωσε τὸν ἀριθμὸν 150. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της ἡ Συνέλευσις τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ. Σὺ ἔχεις τώρα καὶ 300 χιλιάδων νέον πλυθυσμὸν, πῶς δὲν τὸν λαμβάνεις ὑπ’ ὄψιν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σου; Τί ἄλλο εἶναι αὐτὸ παρὰ μία παράβασις τοῦ Συντάγματος; Τοὺς νόμους δὲν τοὺς συζητοῦν μόνον κατὰ γράμμα, τοὺς συζητοῦν καὶ κατὰ πνεῦμα· καὶ ὅταν λέγῃ ὁ νόμος, ὅτι τοσοῦτος θὰ ἦνε ὁ ἐλάχιστος ὅρος, τὸ λέγει, διότι ἐφοβήθη μήπως ἔλθῃ μία Κυβέρνησις καὶ τοὺς κάμῃ 50· καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν καὶ 30 θὰ τοὺς ἐκάμνετε σεῖς, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ περιορισμὸς αὐτός. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω περὶ τῆς καταπατήσεως τοῦ Συντάγματος, ὅταν τὸν Νομὸν βαπτίζῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς Ἐπαρχίαν. Κύριοι Ὑπουργοί, κατὰ τὸ 1844 δὲν ὑπῆρχε Νομός, δὲν ὑπῆρχεν οὔτε Ἐπαρχία, εἰμὴ Διοίκησις, καὶ ἐν τούτοις οἱ Πληρεξούσιοι ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ καθιερώσωσιν εἰς τὸ Σύνταγμα Ἐπαρχίαν, διότι οὕτως ἐνόμιζον, ὅτι ἐξησφαλίζοντο τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, ἀφοῦ εἶχον ὁδηγηθῆ περὶ τῶν διαθέσεων τῆς Βασιλείας, ἐπιθυμούσης νὰ φορτώσῃ τὰ πάντα εἰς τὰ κέντρα, ὅπως ἔπραξε κατὰ τὴν δεκαετῆ Βαυαροκρατίαν, ὅτε ἐστρατολόγει καὶ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ εἰς τὰς θέσεις τῶν Ὑπουργῶν ἀγνώστους ἐπήλυδας διαμένοντας εἰς Ἀθήνας. Ναύπλιον, Πάτρας καὶ Σῦρον· καὶ ἐτόλμησεν ἐκ τῶν 33 Ὑπουργῶν ὅσοι διετέλεσαν πρὸ τῆς μεταβολῆς τῆς 3 Σεπτεμβρίου, νὰ εἶνε μόλις εἷς Πελοποννήσιος, δύω Ρουμελιῶται καὶ δύω Νησιῶται. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1864, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὑπῆρχον οἱ Νομοὶ, καὶ ὄχι μόνον δὲν καθιερώθη ὡς ἐκλογικὴ περιφέρεια ἡ ἀνωτέρα αὕτη διοικητικὴ δικαιοδοσία, ἀλλὰ τοὐναντίον ἠγέρθη συζήτησις ἰσχυρὰ νὰ ὁρισθῇ ἐκλογικὴ περιφέρεια στενὴ, οἵα ἦτον ἀναγκαία ν’ ἀναδείξῃ ἕνα καὶ μόνον βουλευτὴν, καὶ ἐπὶ τέλους ἴσχυσε νὰ καθιερωθῇ αὖθις ἡ Ἐπαρχία, ἀφοῦ ὑπῆρχε τοιαύτη καὶ διοικητικῶς τότε καθιερωμένη. Ὥστε τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως μᾶς διδάσκουν, ὅτι ἐγένετο ἀπόπειρα οὐχὶ εὐρύνσεως, ἀλλὰ περιστολῆς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Πᾶσα δὲ μεταβολὴ ἀπὸ τῆς περιφερείας τῆς Ἐπαρχίας εἶναι φανερὰ παράβασις τοῦ Συντάγματος, ἡ δὲ βάπτισις τοῦ Νομοῦ μὲ τὴν λέξιν Ἐπαρχία, εἶναι καθαρὸς μυκτηρισμὸς πρὸς τὴν κοινωνίαν. Ἐπειδὴ οἱ Ὑπουργοὶ εἶπον, ὅτι ἡ εὔρυνσις τῆς περιφερείας θ’ ἀναδείξῃ βουλευτὰς μεγάλους καὶ χρησίμους ἄνδρας, τοὺς ἐρωτῶ ποῖοι εἴμεθα ἐκ τῶν ἐνταῦθα οἱ ἄχρηστοι, οἵτινες θὰ λείψωμεν διὰ τῆς εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας; ἢ ποία ἱκανότης ἢ εἰδικότης ἀπεκλείσθη, ἕνεκα τοῦ στενοῦ κύκλου τῆς περιφερείας;

§22ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ὁ Καλλιγᾶς.

§23ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀνῆκεν εἰς τὴν μεγαλειτέραν περιφέρειαν τοῦ Κράτους. Ἔπειτα τὸν εἴδομεν καὶ ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβαλόντα νόμους, τοὺς ὁποίους ὁ ἴδιος ἐπέκρινε κατόπιν καὶ ἔφυγεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ, ἐκτὸς ἐκείνου τῆς μεταβολῆς τῆς νομισματικῆς μονάδος, ἥτις ὑπετίμησεν ἐν Ἑλλάδι τὰς περιουσίας ἁπάσας κατὰ 12%. Ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἐφάνη ἀξιοπρεπέστερος τῶν προκατόχων του. Λοιπὸν δὲν ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ περιφρονήσωμεν μὲ τὴν καταπάτησιν τοῦ Συντάγματος τὰς περὶ ἐπαρχιακῆς περιφερείας γνώμας τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1844. Τοὐναντίον, οἱ ἐν αὐτῇ πληρεξούσιοι ἐγνώριζον μὲν, ὅτι ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ σκεφθῇ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ τῆς Ἐπαρχίας μόνης, ἣν ἀντιπροσωπεύει, οὐχ ἧττον ὅμως ἐγνώριζον συνάμα, ὅτι ὑπάρχουν ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δίδηται εἰδικὴ μέριμνα, ἣν δύναται νὰ ἔχῃ μόνος ὁ ἐκ τῆς Ἐπαρχίας βουλευτὴς, ὅστις ὡς κάτοικος αὐτῆς λαμβάνει ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸν ἐπὶ Ὄθωνος συνταγματικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος ὁ Ἡγεμὼν οὗτος ἔτεινε νὰ πνίξῃ τὰς ἐπαρχιακὰς ἀξιώσεις, οἱ πληρεξούσιοι τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864 καθιέρωσαν τὴν κατ’ Ἐπαρχίας ἀντιπροσωπείαν μετὰ πολὺ περισσοτέρας ἐπιτάσεως. Ἑπομένως ἡ κατὰ Νομοὺς ἐκλογὴ εἶνε προφανὴς παράβασις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς μᾶς ἔφερεν ὡς παράδειγμα ἀξιομίμητον κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὴν Γαλλίαν· τὸν ἐρωτῶ ὅμως εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ πληθυσμὸν ψυχῶν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἢ κατὰ ἀριθμὸν ἐκλογέων; ἢ εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου εὗρεν ὅτι ἀναλογοῦν τοὺς βουλευτὰς κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων; Καὶ ἠξεύρετε διατί ἔκαμε τοῦτο; διότι λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ψυχῶν, τὰ κλάσματα δίδουσι πρόσθετον βουλευτὴν μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ 30, καὶ ἡ ἐπαρχία τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἡ 34 καὶ ἡ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἡ 31, ἐνῷ διὰ τῆς ἀναλογίας τῶν ἐκλογέων ἀμφότεραι αἱ ἀνωτέρω ἐπαρχίαι ἀποκτῶσιν ἐκ τοῦ κλάσματος ἀνὰ ἕνα βουλευτὴν, καὶ οὕτω διὰ τῆς λαθροχειρίας ταύτης ὑπέκλεψαν ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν των οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τοὺς ἀναλογοῦντας βουλευτὰς εἰς τὴν Πάλην, Λεβαδίαν καὶ Μεγαλόπολιν. Ἀλλ’ εἶναι οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι ἀκριβέστεροι ἐκείνων τῶν τοῦ πληθυσμοῦ; ὄχι βέβαια· διότι ὁ πληθυσμὸς συντάττεται συνεπείᾳ δηλώσεων ἐπισήμων καὶ εἶναι κυρωμένος καὶ ἀπὸ Β. Διάταγμα, δημοσιευμένον εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι ἔχουν ἐγεγραμμένους ψηφοφόρους προκατακλυσμιαίους, πεθαμένους καὶ ἀτάφους καὶ ἰδίως εἰς τὰς μεγαλοπόλεις ὅπου δυσκόλως γνωρίζονται οἱ ἄνθρωποι μεταξύ των· καὶ ἀφοῦ ὁ νόμος τοῦ 1878 διέταξε τὴν διαγραφὴν μόνον ἐκείνων ἐκ τῶν μὴ δηλωθέντων, ὅσοι ἦσαν τότε σημειωμένοι μὲ ἡλικίαν μικροτέραν τῶν 40 ἐτῶν, ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι οἱ κατάλογοι οἱ ἐκλογικοὶ, ἐξωγκωμένοι ἐξ ἀνυπάρκτων ψηφοφόρων, παρέχουσι δικαίωμα εἰς προσθήκην βουλευτῶν μὴ νομίμων, διότι ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, τὰς ἐχούσας τὸ δικαίωμα τοῦτο πραγματικόν. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ εἴπῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς, τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη τῶν ἑπτὰ σοφῶν τῆς Ἑλλάδος, τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ τῷ εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς τὴν σοφίαν καὶ τὸν χαρακτῆρα τινῶν τῶν σοφῶν τούτων. Ἔπειτα ὁ διδάσκαλός μου ὁ Λεόντιος ἔλεγεν ὅτι αἱ αἱρέσεις ἐγεννήθησαν εἰς τὸν Χριστιανισμὸν ἀπὸ τὴν πολλὴν μελέτην εἰς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ Εὐαγγελίου ὑπὸ τῶν μεγάλων θεολόγων. Πρὸς δὲ ὁ ἀναλογισμὸς τῶν βουλευτῶν κατ’ ἐκλογεῖς εἶναι φανερὰ παράβασις τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ῥητῶς λέγει πληθυσμὸν καὶ ὄχι ἐκλογεῖς. Ὥστε διακρίνει τις μίαν τάσιν τῶν Ὑπουργῶν εἰς τὴν καταπάτησιν τοῦ Συντάγματος χωρὶς μεγάλην ἀνάγκην· δηλαδὴ θέλετε νὰ συνειθίσητε, κύριοι Ὑπουργοί, τὸν κόσμον, ἵνα ἀνέχηται τὰς ὑπερβάσεις τοῦ Συντάγματος ἢ μᾶλλον τὰ ῥήγματα, ἅπερ προτίθεσθε νὰ φέρητε εἰς αὐτό; Σᾶς συμφέρει τοῦτο; συμφέρει εἰς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύετε; θέλετε νὰ τὸ καταλύσωμεν: Εἴπετέ το καθαρά· καὶ θὰ ἰδοῦμε ποῖος θὰ μετανοήσῃ. Λέγετε ὅτι ἡ κατὰ Νομοὺς ἐκλογικὴ περιφέρεια θὰ φέρῃ οἰκονομίας εἰς τὸ Κράτος· διατί; ὁμοιάζετε, φρονῶ, μὲ τὸν ἔμπορον ἐκεῖνον, ὅστις, ἐνῷ ἕνεκα κακῆς διαχειρίσεως εὑρίσκεται εἰς τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν θὰ κηρύξῃ τὴν χρεωκοπίαν του, προπαρασκευάζει νέα ἐμπορικὰ βιβλία, διϊσχυριζόμενος, ὅτι ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐχρεωκόπησεν, ἦτο διότι ἐσημείωσε τὰ βερεσέδιά του κατὰ χωρίον καὶ ὅτι θὰ ἀναλάβωσι τάχιστα τὰ οἰκονομικά του, καθόσον τοῦ λοιποῦ θὰ σημειώνῃ τὰ βερεσέδιά του κατὰ Νομόν (ἱλαρότης). Ἔχομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἄλλην παραβαινομένην ἀπροκαλύπτως διάταξιν τοῦ Συντάγματος· περιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν προνομιούχων ἐπαρχιῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ῥητὸν ψήφισμα τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844 ὡς ἀποτελοῦν μέρος ἀναπόσπαστον τοῦ Συντάγματος. Τὸ δὲ ψήφισμα τοῦτο καθιέρωσε καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1862. Τὸ προνόμιον αὐτὸ ἔχουσιν αἱ νῆσοι ἀπὸ τὸ 1822, διότι τὸ Ναυτικὸν ἀπετέλει τότε τὸ ἥμισυ τῆς ἐθνικῆς ἐμπολέμου δυνάμεως, διὰ τοῦτο τὸ ἔθνος ἀπεφάσισεν ὥστε τῆς μὲν Ὕδρας ἡ ἀντιπροσωπεία νὰ εἶναι ἰσοβαρὴς μὲ τὴν τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν, ἡ δὲ τῆς τῶν Σπετσῶν καὶ Ψαρῶν ἑκάστη μὲ τὴν τῶν δύω ἐπαρχιῶν, καὶ τοῦτο ἐγένετο καθ’ ὅλην τὴν ἐπανάστασιν καὶ ἐπὶ Κυβερνήτου. Ἐν τῇ Συνελεύσει δὲ τῆς 3 Σεπτεμβρίου ἐγεννήθη ζήτημα ἀπασχολῆσαν 4–5 συνεδριάσεις περὶ τοῦ παραδεκτοῦ ἢ μὴ Βουλευτῶν ἐκ τῶν Σωματείων τῶν ἔξω Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν. Τὸ παραδεκτὸν ὑπεστήριξαν ἐκθύμως ὁ Μαυροκορδάτος, ὁ Κωλέτης, ὁ Μελᾶς, ὁ Σῖμος, καὶ ὁ Κλωνάρης, ἀντέκρουσαν δὲ οἱ Ζωγράφος, Τρικούπης, Λόντος, Κορφιωτάκης, καὶ Παλαμήδης, οἵτινες καὶ ὑπερίσχυσαν. Ὅταν ὅμως παρουσιάσθη ἡ πρότασις περὶ τῆς καθιερώσεως τοῦ προνομίου τῶν τριῶν Ναυτικῶν Νήσων, οὐδεὶς ἀντεῖπε· τοσοῦτον ἦτον ἐγκεχαραγμένη εἰς τὴν συνείδησιν ἁπάντων τῶν τότε πληρεξουσίων ἡ πρὸς τὸ Ναυτικὸν τῆς Ἐπαναστάσεως ὀφειλομένη ἀπὸ τὸ Ἔθνος εὐγνωμοσύνη, καὶ ἔρχεσθε σεῖς πρῶτοι νὰ ὠθήσητε τὸ Ἔθνος μὲ τὴν καταπάτησιν τοῦ Συντάγματος νὰ φανῇ ἀχάριστον; Ποία ἄλλη ἀμοιβὴ ἔμεινεν εἰς αὐτούς, ἂν ὄχι διὰ τὰς προσωπικὰς ἐνεργείας κατὰ τὸν ἀγῶνα, τοὐλάχιστον διὰ τὰς χρηματικὰς θυσίας, προσενεγκόντας εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος ἁπάσας τὰς κολοσσιαίας περιουσίας των, εἰμὴ μόνον τὸ δικαίωμα νὰ στέλλῃ ἑκάστη νῆσος ἕνα βουλευτὴν περισσότερον; Ἀφοῦ καὶ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864, ἥτις ὀλίγην εἶχε προσοχὴν πρὸς τὸν ἀγῶνα, καθόσον συνεκροτεῖτο ἐκ τῶν τῆς νέας γενεᾶς, δὲν ἐτόλμησε μολαταῦτα νὰ λησμονήσῃ τὴν πρὸς τὰς Ναυτικὰς Νήσους ἐθνικὴν εὐγνωμοσύνην καὶ ἀνεκάλεσε τὴν ἰσχὺν τοῦ ψηφίσματος τῆς τοῦ 1844; ἐνῷ αἱ ῥηθεῖσαι Συνελεύσεις κατήργησαν ἄλλα προνόμια, ὡς π. χ. τὸ προνόμιον τῆς πόλεως τῆς Ναυπλίας διδούσης ἰδιαιτέρους βουλευτὰς καὶ πληρεξουσίους ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἔδιδον τὰ εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν ἀνήκοντα χωρία, διότι ἡ καθιέρωσις τοῦ προνομίου τούτου ἐγένετο ἐπὶ Ἐπαναστάσεως καὶ Κυβερνήτου, ὅταν ἡ πόλις αὕτη ἦτο πρωτεύουσα τοῦ Κράτους.

§24ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις, καθ’ ἣν αἱ Σπέτσαι καὶ ἡ Ὕδρα προνομιακῶς δίδουσι βουλευτὰς πλειοτέρους, περιλαμβάνεται ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 64 ἢ ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ;

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐν τῷ Συντάγματι.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ προνομιακὸς νόμος ἀναφέρεται εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως τῆς 3 Σεπτεμβρίου.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἄκουσον, φίλε μου, τὶ λέγει τὸ ἄρθρον τοῦτο (ἀναγινώσκει τὸ ἐν τῷ ἐκλογικῷ Νόμῳ σχετικὸν ἄρθρον). Βλέπεις λοιπόν, ὅτι ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864, ἥτις συνέταξε τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἀναγνωρίζει τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο τῆς τοῦ 1844, ἥτις θεωρεῖ αὐτὸ ὡς ἀποτελοῦν ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ Συντάγματος. Σὲ παρακαλῶ ἀνάγνωθι τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως ταύτης.

§28ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἡ Συνέλευσις, ἀλλ’ ὁ ἐκλογικὸς νόμος.

§29ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Λέγει ῥητῶς ὅτι τὸ ψήφισμα ἔχει τὴν αὐτὴν ἰσχὺν μὲ τὸ Σύνταγμα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν μετεβλήθη τὸ ψήφισμα.

§30ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διετηρήθη διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§31ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὰ προνόμια εἶναι ἀναλλοίωτα καὶ πρέπει νὰ καταργηθῶσι δι’ ἀποφάσεως μιᾶς Συνελεύσεως.

§32ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂς ἔλθωμεν τώρα νὰ εὕρωμεν κατὰ τί ἔπταισαν οἱ ἀποδιοπομπαῖοι τράγοι, οἱ βουλευταί, διὰ νὰ τοὺς ἐλαττώσωμεν, καὶ νὰ τοὺς ἐνδύσωμεν μὲ πολὺ εὐρὺν μανδύαν διὰ νὰ εἶναι ἐξ ἀνωτέρας σφαίρας! Δὲν μοὶ λέγετε ποία εἶναι αὐτὴ ἡ ἀνωτέρα σφαῖρα; (θόρυβος). Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι πρέπει οἱ βουλευταὶ νὰ ἦνε μεγάλης σοφίας. Λέγω ὅ,τι εἶπον καὶ πρὸ μικροῦ, ἐπεθύμουν νὰ μάθω ποῖαι εἶναι αἱ μεγάλαι αὗται σοφίαι, αἵτινες λείπουσιν ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου;

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Μάνδαλος (γέλως).

§34ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κατηγοροῦν τοὺς βουλευτὰς ὅτι διὰ τῆς παρεμβάσεώς των εἰς τὴν διοίκησιν παρέλυσαν αὐτήν. Δύναμαι νὰ διϊσχυρισθῶ ὅτι ἐν τῇ προφάσει ταύτῃ κρύπτουν αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις τὰς κακίας των· αὐταὶ χορηγοῦν εἰς τοὺς βουλευτὰς χωρὶς νὰ στενοχωροῦνται πολὺ ὑπὸ τούτων τὰ μέσα νὰ πιέζωσι τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀντιπάλους, διότι δὲν θέλουν καὶ οὗτοι νὰ γίνωσιν ὀπαδοί των, καὶ πολὺ ὀρθῶς εἶπε προχθὲς ἕτερος συνάδελφος τί σᾶς ζητοῦν οἱ βουλευταί; ζητοῦν ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς διοικήσεως, τὸ ὁποῖον ἀφίνετε σεῖς, διότι θέλετε νὰ σᾶς ἀκολουθοῦν. Ἑπομένως ἂν φεύγῃ ἡ διοίκησις ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν διαφεύγει διότι πταίουν οἱ βουλευταί, ἀλλ’ αὐταὶ αὗται αἱ Κυβερνήσεις. Ἢ νομίζουν, ὅτι δὲν γνωρίζομεν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1867 καὶ ἐντεῦθεν ὑπάρχει μῖσος κατὰ τῶν βουλευτῶν καὶ ὑπάρχει τάσις περιφρονήσεως πρὸς τὸ Σῶμα ὁλόκληρον; Λοιπὸν θέλουν νὰ χαλάσουν τὴν Βουλὴν καὶ νὰ κάμωσι Συμβούλιον ἐπικρατείας τῆς ἐκλογῆς των; Καὶ τὸ θέλετε καὶ σεῖς, κύριοι Ὑπουργοί, ἄνθρωποι τοῦ Τόπου; Ἀλλ’ ἀκούσατε μίαν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας, διὰ νὰ λάβητε μάθημα, οὗτινος βλέπω ἔχετε ἀπόλυτον ἀνάγκην. Ὅτε διελύθη τὸ 1832 ἡ ἐν Προνοίᾳ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῇ ἐνεργείᾳ τῶν Ἀγγλοφρόνων, οἱ Γαλλόφρονες συνενοήθησαν μετὰ τῶν Ῥωσσοφρόνων, ἀναγνωριζόντων ἀκόμη τὴν ἐν Ναυπλίῳ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἵνα μεταβῶσιν οἱ πληρεξούσιοι καὶ τῶν μὲν ἐκ τῆς ἐν Ναυπλίῳ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν δὲ ἐκ τῆς ἐν Προνοίᾳ εἰς Σπέτσας καὶ νὰ σχηματίσωσι μίαν Συνέλευσιν Ἐθνικὴν, διὰ νὰ περατώσῃ τὸ Πολίτευμα ἐπικειμένης τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως. Οἱ Ἀγγλόφρονες πρὸς ματαίωσιν τοῦ σκοποῦ τούτου ἐπεκαλέσθησαν τὴν συνδρομὴν τῶν ξένων καὶ ἰδίως τοῦ Ῥώσσου ναυάρχου, οἵτινες ἐματαίωσαν τὸ διαληφθὲν Ἐθνικὸν σχέδιον, ὅπερ εὐχαρίστησε τὸ ἐπιδιῶξαν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο Ἀγγλικὸν κόμμα· διὰ τοῦτο ὁ ἐξ Αἰγίνης πληρεξούσιος τότε Μαρκέλλος, ἀπαντήσας τὸν ἀείμνηστον Ζαΐμην, τῷ εἶπεν «Ἄρχοντα, ἐχαλάσατε σεῖς οἱ μεγάλοι τὰς Συνελεύσεις, σεῖς θὰ μετανοήσητε, ἐπειδὴ αὐτὸς ὅπου ἔρχεται—ἐννοῶν τὸν Βασιλέα —ἂν δώσῃ εἰς ἐμὲ ἓν ῥάπισμα, εἶμαι μικρὸς θὰ τὸ δεχθῶ καὶ δὲν θὰ πάθω τίποτε ἄλλο· ἀλλ’ ἂν δώσῃ εἰς σᾶς τοὺς μεγάλους, δὲν θὰ τὸ ἀνεχθῆτε καὶ θὰ ὀργισθῆτε, ἐκεῖνος δὲ θὰ σᾶς κόψῃ τὸν ἀέρα διὰ νὰ περιορισθῆτε». Καὶ τῷ ὄντι ἐμάντευεν ἐπιτυχῶς ὁ οἰκοκύρης ἐκεῖνος τῆς Αἰγίνης· διότι μόλις ἦλθεν ἡ Ἀντιβασιλεία καὶ τοὺς τοσάκις διατελέσαντας Κυβερνήτας τῆς Ἑλλάδος Ζαΐμην καὶ Μεταξᾶν διώρισε Νομάρχας, προϊσταμένους δὲ αὐτῶν Ὑπουργοὺς τὸν μόλις πατήσαντα τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος Σχινᾶν, διότι ἦτο γαμβρός τινος καθηγητοῦ τοῦ Βερολίνου, καὶ τὸν γραμματικὸν τῆς Δημογεροντίας Ἀθηνῶν Ψύλλαν, ὅστις σείων τὸν λιχανὸν κατὰ πρόσωπον τῶν διαληφθέντων Νομαρχῶν τοῖς ἔλεγε «Νὰ προσέξητε καλὰ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων σας, διότι τὸ Ὑπουργεῖον θὰ σᾶς τιμωρήσῃ αὐστηρῶς». Ὁ δὲ στρατηγὸς Ζέρβας, ὁ φρούραρχος τῆς ἐν Προνοίᾳ Συνελεύσεως καὶ διαλύσας ταύτην μόλις ἦλθεν ὁ Βασιλεὺς, ἀντὶ ἀμοιβῆς διὰ τὴν προδοσίαν του κατεδιώχθη ἀπηνῶς καὶ περιεφέρετο πλάνης, ζητῶν ἔλεος ἀπὸ τοὺς Τούρκους, τοὺς ὁποίους ἐπὶ ἐννέα ἔτη ἐπολέμησε, καὶ ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πατρίδα του, ὅταν ἄλλη Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἡ τῆς 3 Σεπτεμβρίου, ἀνεπλήρωσεν ὅ,τι δὲν ἔπραξεν ἡ παρ’ αὐτοῦ διαλυθεῖσα. Ἀφίνω ὅτι ἡ διάλυσις τῶν Συνελεύσεων Ναυπλίας καὶ Προνοίας προητοίμασεν εἰς τὴν Βαυαροκρατίαν τὴν ἄνευ περιορισμοῦ ἀκόλαστον ἐκείνην διοίκησιν, ἥτις διέλυσε τὸν στρατὸν τὸν Ἐθνικὸν καὶ ἐγέννησεν ἕνδεκα ἀνταρσίας καὶ τὴν μεγάλην μέχρι τοῦ 1857 λῃστείαν ἐν Ἑλλάδι καὶ τὴν καταβρόχθισιν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγγυήθησαν αἱ τρεῖς εὐεργέτιδες Δυνάμεις, πιστεύουσαι ὅτι διὰ τῆς προικίσεως αὐτῆς εἰς τὸ εὐνοούμενον νεοσυσταινόμενον Κράτος θὰ θέσωσι τὰς ἀσφαλεστέρας βάσεις τῆς οἰκονομικῆς του διοικήσεως. Μοὶ φαίνεται, κύριοι Ὑπουργοὶ, ὅτι ἡ ἱστορία αὕτη θὰ σᾶς διδάσκῃ ἀρκετὰ τί συμβαίνει εἰς τοὺς ἔχοντας ἀξίαν εἰς ἓν Κράτος μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν. Ἐλάβατε, κύριοι Ὑπουργοὶ, ὑποστηρίζοντες τοὺς ὑπὸ συζήτησιν Νόμους, ὑπ’ ὄψιν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐν Ἑλλάδι; Εἴπετε ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπάρχει ἐκλογικὴ περιφέρεια εἰς πληθυσμὸν κάθε ἑκατὸν χιλιάδων· ἀλλὰ δὲν μοὶ λέγετε, κύριε Πρωθυπουργὲ, πόσα μέσα ὑπάρχουσιν ἐκεῖ συγκοινωνίας; ἕνα Νομὸν ὁλόκληρον δύναταί τις νὰ περιέλθῃ εἰς δέκα μόνον ὥρας. Δύνασθε σεῖς νὰ περιέλθητε τὸν εἰς ὃν ἀνήκετε Νομὸν εἰς τρεῖς μῆνας; διότι ὀφείλετε νὰ ὑπάγητε ἀπὸ τὸ Μεσολόγγιον ἕως εἰς τὴν Καρύσταν καὶ ἀπὸ τὴν Λομποτινὰ ἕως εἰς τὸ Ἄνινον! Καὶ τίς τῶν πολιτευομένων ἐπαρχιωτῶν θ’ ἀνθέξῃ εἰς τὰς δαπάνας τοιούτων ἐκδρομῶν; ἀφίνω ὅτι ἕκαστος Νομὸς θὰ ἔχῃ 45–60 ἐκλογικὰ τμήματα, εἰς ἕκαστον τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ὁ ψηφοφορούμενος νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον ἕνα ἀντιπρόσωπον καὶ ἕνα σφαιριοδότην. Πόσας δαπάνας στοιχίζουσιν οὗτοι; Ποῦ εἶναι ὁ πλοῦτος εἰς τοὺς πολιτευομένους Ἕλληνας διὰ νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τοιαύτας δαπάνας; Λοιπὸν θέλετε νὰ βιάσητε τοὺς ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις ν’ ἀποσυρθῶσιν ἀπὸ τὴν ἐκλογικὴν κάλπην, ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθητε, ὅτι, ὅταν τοὺς βιάσητε ν’ ἀποσυρθῶσι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ συνωμόσωσι καὶ θὰ συνωμόσωμεν! Ἐπιζητεῖτε νὰ ἔχητε ἀντιπροσώπους εἰς τὸ Ἐθνικὸν Συνέδριον τοὺς εὐκολυνομένους νὰ σᾶς δίδωσι γεύματα καὶ συναναστροφάς! Λοιπὸν θέλετε νὰ βιάσητε τοὺς πολιτευομένους τῶν Ἐπαρχιῶν ν’ ἀποσυρθοῦν διὰ νὰ ἔλθουν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους νομίζετε, ὅτι εἶναι μᾶλλον περιποιητικοί; Εἶναι μᾶλλον περιποιητικοὶ εἰς τὴν συμπεριφορὰν, ἀλλὰ εἰς τὰς ἀξιώσεις εἶναι πολὺ ἀπότομοι. Ἐὰν συνέκειτο προχθὲς ἡ Βουλὴ ἀπὸ Κορωνιοὺς καὶ ἄλλους Χαβιαροχανίτας, ἀπὸ τοὺς ὁποίους σκέπτεσθε νὰ πληρώσητε τὸν περίβολον τοῦτον, ἤθελον ζητήσει δι’ ἀσφάλειαν τοῦ δανείου των νὰ ὑποθηκεύσωμεν καὶ τὰς ἰδιωτικάς μας ἰδιοκτησίας. Ἔχετε πεῖραν ὅτι αὐτοὶ, ὡς ἄνθρωποι ἔμποροι καὶ τίποτε ἄλλο, ἐγένοντο βουλευταὶ διὰ νὰ κάμωσι μετ’ εὐχερείας τὰ συμφέροντά των, καὶ τὰ ἔκαμαν. Καὶ ἡμεῖς ἐρχόμεθα ἐδῶ καὶ μᾶς ὑβρίζουσι, διότι ἐλάβομεν τὰς πεντακοσίας δραχμάς.

§35ΖΕΡΒΟΣ. Μόνον εἰς τὰ δάνεια ὁ κύριος Συγγρὸς λαμβάνει τὸν λόγον· τὸν εἴδατε ἄλλοτε νὰ ὁμιλήσῃ;

§36ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὕστερα, κύριοι, ἀπὸ ὅσα εἶπον, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφισθῶσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα προσβάλλουσι τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Κύριοι, ἀποτεινόμενος πρὸς τοὺς Βουλευτὰς καὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης πτέρυγος, ἐπαναλέγω, ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν, διότι αἱ Κυβερνήσεις ἐνθουσιασμέναι ἀπὸ τὰς πλειονοψηφίας καὶ ἀπὸ τὰς δάφνας, τὰς ὁποίας δρέπουν, κολακευόμενοι οἱ Ὑπουργοὶ νομίζουν, ὅτι δύνανται νὰ κάμωσιν ὅ,τι θέλουν, καὶ ἔχουν δίκαιον, διότι τὰ λάθη τῶν Ὑπουργῶν ἀπεδείχθη ὅτι σπάζουν εἰς τὴν κεφαλὴν ἡμῶν τῶν ἐπαρχιωτῶν. Εἰς τοὺς 140 ὀπαδοὺς τοῦ κυρίου Τρικούπη κατὰ τὸ 1882–84 ἔλεγον θὰ ἔλθῃ ἡμέρα νὰ τιμωρηθῶσιν, ἀλλ’ οὗτοι ἐγέλων· ἐκεῖνοι ἔλειψαν, ὁ δὲ κύριος Τρικούπης εἶναι πάλιν Πρωθυπουργός· ἄλλοι τοὺς ἀνεπλήρωσαν, ὅπως καὶ σᾶς θὰ ἀναπληρώσωσιν ἄλλοι (ἱλαρότης). Τὸ κατ’ ἐμὲ εἶμαι διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν Νόμων εἰς πολλὴν καλὴν θέσιν, διότι ἡ Ἐπαρχία μου ἀποτελεῖ τὰ πέντε ἑνδέκατα τοῦ Νομοῦ, τὰ ἄλλα 2½ τὸ Οἴτυλον, τὰ 2 ἡ Ἐπίδαυρος Λιμηρὰ καὶ τὸ 1½ τὸ Γύθειον. Λοιπὸν ἐγὼ εἶμαι εἰς καλλιτέραν θέσιν· ἑπομένως εἶμαι πιστευτότερος δι’ ὅσα λέγω, ἀλλ’ ἐνίσταμαι κατὰ τῆς ψηφίσεως τῶν Νόμων τούτων, διότι θεωρῶ συμφέρον εἰς τὸ Ἔθνος ν’ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ αἱ Ἐπαρχίαι, διότι τότε θὰ ὑπάρχῃ καὶ μέριμνα καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τῶν Ἐπαρχιῶν. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι εἶδόν τινας, οἵτινες ἐπειδὴ ἀνήκουσιν εἰς μεγαλειτέραν Ἐπαρχίαν ἐν τῷ Νομῷ, νὰ καυχῶνται, ὅτι εἶναι ἐξησφαλισμένοι, χωρὶς νὰ ἐξετάζωσιν εὐρύτερον τὰ πράγματα τῆς πατρίδος των. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, καὶ διότι προσβάλλουν τὸ Σύνταγμα, καὶ διότι κάμνομεν ἀρχὴν τροποποιήσεως αὐτοῦ, καὶ ἡ Βουλὴ ἐξερχομένη ἅπαξ τῆς τροχιᾶς της, γίνεται συντακτικὴ, καὶ αὔριον δύναται νὰ ψηφίσῃ καὶ τροποποιήσῃ περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας. Ἐπιμένετε, κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ Βασιλέως; ἂς ὄψεται ὁ μεταμεληθησόμενος. Διὰ τοὺς λόγους, ὅσους διῆλθον, ἐπιμένω νὰ διατείνωμαι ἰσχυρῶς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῶσιν οἱ Νόμοι οὗτοι, διότι καταστρέφουν τὰ δικαιώματα τῶν Ἐπαρχιῶν, τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν, εἶναι πάντοτε μεταξὺ τῶν καλλιτέρων συμπολιτῶν των (εὖγε).

§37Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ἐγένετο ἀπόπειρα πρὸς μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος Συντάγματος· ἡ σήμερον ὅμως γινομένη ἔχει τι τὸ ἰδιάζον, διότι δὲν ἐνεργεῖται λαθραίως καὶ κρυφίως, ἀλλ’ ἀναπεπταμένων τῶν πυλῶν τοῦ Κοινοβουλίου, εἰσέρχεται ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ χαρακτηρίζοντος τὸν ἀρχηγὸν αὐτῆς θάῤῥους ἀναλαμβάνει αὐτὴ τὴν προσβολὴν τοῦ θεμελιωδεστάτου ἡμῶν νόμου, τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἄρα ἡ παροῦσα συζήτησις σπουδαιοτάτη· καὶ νομίζω, ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦνε ἀσθενεῖς, ἢ ὀλίγαι αἱ γνώσεις τῶν μελλόντων ν’ ἀγορεύσωσι, καθῆκον ἔχουσιν οὗτοι, ἀγωνιζόμενοι ὑπὲρ τοῦ θεμελιωδεστάτου τῶν νόμων τοῦ Κράτους, νὰ ἐκθέσωσι τὰς αὑτῶν γνώμας, εἴτε σφαλεραί εἰσιν, εἴτε ἀσθενεῖς. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀναλαμβάνω νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν τὰς ἰδέας μου, χρησιμεύομεν δὲ καὶ ἐγὼ καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσαντες ὡς πρόσκοποι, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἀναμένομεν μετὰ τῶν συναδέλφων, ὅπως τὸ ζήτημα συζητηθῇ ὑπὸ τῶν ἡγετῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι δὲ τὸ ζήτημα σπουδαιότατον· καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες εἰσήγαγον αὐτὸ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, νομίζω, ὅτι, ἐὰν καὶ πάλιν τολμήσωσι νὰ προκαλέσωσιν ἡμᾶς εἰς τὰς ὁδοὺς, ἵνα ἀντιμετρηθῶμεν, θέλει ἐπέλθει ἄλλη ἑβδόμη Ἀπριλίου, καθ’ ἣν θέλει ἀποδειχθῆ εἰς αὐτοὺς, ὅτι σήμερον δὲν ἀσεβοῦσι πλέον πρὸς τοὺς νόμους τοὺς ἄλλους τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀσεβοῦσι πρὸς τὸν θεμελιώδη νόμον, πρὸς τὸ Σύνταγμα. Ἐγὼ, κύριοι, θέλω περιορισθῆ εἰς ὀλίγα, ἀναλύων τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Θέλω προσπαθήσει ν’ ἀποδείξω εἰς ὑμᾶς, ὅτι τῳόντι τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀντίκεινται εἰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἐκεῖνος ὅστις, θέλων νὰ ἑρμηνεύσῃ τοὺς νόμους, ἀναλαμβάνει τὴν ἑρμηνείαν καὶ τὴν ἐξήγησιν αὐτῶν, περιοριζόμενος εἰς ἓν καὶ μόνον ἄρθρον, νομίζω ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν ἐπαρκῶς καὶ ὀρθῶς νὰ ἑρμηνεύσῃ τοὺς νόμους. Ἵνα οἱ νόμοι ἑρμηνευθῶσιν ὀρθῶς, εἶνε ἀνάγκη τὰ διάφορα ἄρθρα αὐτῶν νὰ ἐξετάζωνται ἐν συνδυασμῷ καὶ ἀλληλουχίᾳ, ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἄλληλα, πρὸς τὴν ἱστορίαν τοῦ Τόπου καὶ πρὸς τὰς νομοθετικὰς διατάξεις αὐτοῦ. Εὐκολώτατον ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἶνε νὰ μεταβάλῃ τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων εἰς πληθυσμὸν τῶν ἐκλογέων· ἐνόμισεν, ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο οὐδεμία διάταξις τοῦ Συντάγματος προσβάλλεται. Ἀλλ’ ὅταν τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 68 λέγει: «Ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης Ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ», τί ἆρά γε ἐννοεῖ; Ἵνα εὕρωμεν τί ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα διὰ τῆς λέξεως «πληθυσμοῦ,» πρέπει νὰ ἀνατρέξαμεν εἰς τὸν κατόπιν ψηφισθέντα ἐκλογικὸν νόμον ὑπὸ αὐτῆς ἐκείνης τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864 ἔτους. Τί εἶπε λοιπὸν ὁ ἐκλογικὸς νόμος τοῦ 1864 ἔτους; ὅτι λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν πρὸς ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν. Καὶ τίνες εἰσὶν οἱ δημόται κατὰ τὰ πρακτικὰ τῆς τότε Συνελεύσεως; Παρακαλῶ ὑμᾶς ν’ ἀναγνώσητε τὰς σελίδας 848 ἕως 849 τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864 ἔτους καὶ ἐκεῖ θέλετε ἴδει, ὅτι δημόται δὲν εἶναι μόνον οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ δημοτολογίῳ, ἀλλὰ καὶ αἱ οἰκογένειαι τῶν δημοτῶν, αἱ σύζυγοι καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν, ἄῤῥενά τε καὶ θήλεα. Ὅταν ἄρα ἡ Συνέλευσις λέγῃ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ, ὅταν ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, κελεύῃ τὸ αὐτό, ὅταν Συνέλευσις καὶ ἐκλογικὸς νόμος λέγωσιν «νόμος τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δημοτῶν», ὅταν δημόται δὲν εἶναι μόνον οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ δημοτολογίῳ, ἀλλὰ καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν, καὶ ὅταν οἱ δημόται τοιουτοτρόπως σχεδὸν ἀποτελῶσιν ὁλόκληρον τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἐπαρχίας, τί ἄλλο εἶναι τοῦτο, ἢ ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων; Οὐδεὶς ἄλλως τε δύναται νὰ ἦναι πολίτης, χωρὶς νὰ ᾖναι δημότης ἑνὸς τῶν δήμων τοῦ Κράτους. Ὅταν ἄρα ἡ Συνέλευσις, εἴτε διὰ τοῦ Συντάγματος, εἴτε διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ὁμιλῇ, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων, οὐχὶ τῶν δημοτῶν μόνον, τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ δημοτολογίῳ. Καὶ ἂν ἀνατρέξωμεν εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν, θέλομεν ἴδει, ὅτι καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ἰσχύσας ἀπὸ τὸ 1843– 1864 ἔτους, πάλιν αὐτὴν τὴν βάσιν εἶχε, τουτέστι τῶν κατοίκων. Ὅταν λοιπὸν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἔτους ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, εἶχεν ὑπὸ ὄψιν αὐτῆς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1843 ἔτους, τὸν προηγούμενον ἐκλογικὸν νόμον περὶ τῶν κατοίκων, καὶ ἐψήφιζεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων ἐκείνων. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν γνώμην δύο μεγάλων Ἐθνικῶν Συνελεύσεων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνα ταῦτα. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν, εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς διετέλει ἔνοπλος κατὰ τὸ 1822 ἔτος, θέλομεν εὕρει, ὅτι ἡ προσωρινὴ Διοίκησις ἐξέδωκε τότε νόμον ἐκλογικὸν, ὃν εὑρίσκομεν ἐν τῇ Συλλογῇ τοῦ Μάμουκα, τῇ ἐπιγραφομένῃ «Τὰ κατὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος.» Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, ἐν Τόμῳ Γʹ σελ. 69, ἐκλέγεται εἷς παραστάτης ἐπὶ 25,000 κατοίκων. Οὐδεμία λοιπὸν ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἡ θέλησις ἡ ἐθνικὴ, ἀφ’ ἧς τὸ ἔθνος ἠλευθερώθη μέχρι τοῦδε, ἦτον ὅτι βάσις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, βάσις τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν δὲν πρέπει νὰ εἶναι οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ δημοτολογίῳ, ὅπερ στενότερον, ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων. Οὕτω πως συζητοῦντες, μὴ περιοριζόμενοι εἰς τὴν Ἰουδαϊκὴν ἑρμηνείαν τῶν ἄρθρων, ἀλλὰ συνδυάζοντες ταῦτα μὲν πρὸς ἄλληλα, αὐτὰ δὲ πρὸς τὰς ἀποφάσεις τὰς προηγουμένας οὐχὶ μιᾶς, ἀλλὰ πολλῶν Συντακτικῶν Συνελεύσεων τοῦ ἔθνους, εὑρίσκομεν, ὅτι ἀνέκαθεν ἡ Ἑλλὰς ἐπρέσβευεν, ὅτι βάσις ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν πρέπει νὰ εἶνε ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων. Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς ἄλλο θέμα. Ἐπεκαλέσθησαν τῷ ὄντι τὴν διάταξιν 66 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 ἔτους, καθ’ ἣν λέγεται ὅτι ὁ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμος εἶναι μεταβλητὸς «κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις αὐτοῦ»: «Ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ βουλευτῶν, ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ἐχόντων δικαίωμα πρὸς τοῦτο πολιτῶν δι’ ἀμέσου, καθολικῆς καὶ μυστικῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας, κατὰ τὸν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ταύτης ψηφισθησόμενον περὶ ἐκλογῆς νόμον «μεταβλητὸν κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις αὐτοῦ». Προσεπάθησαν δὲ νὰ λάβωσιν ὑπὲρ αὑτῶν τὴν γνώμην ὑμῶν, διϊσχυριζόμενοι ὅτι, ἀφοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος ὁ ἐκλογικὸς νόμος «κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις εἶναι μεταβλητός», οὐδαμῶς προσκρούομεν εἰς τὸ Σύνταγμα, μεταβάλλοντες τὴν βάσιν αὐτὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀλλὰ ἐὰν, κύριοι, προχωρήσητε καὶ ἐξετάσητε ἐν συγκρίσει τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι μετὰ τὴν Συνταγματικὴν ταύτην διάταξιν ἕπεται ἄλλη ἐπίσης Συνταγματικὴ, ἡ τοῦ ἄρθρου 67 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ἔθνος, καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐκλέγονται». Βλέπετε λοιπὸν ἄρθρον ῥητὸν τοῦ Συντάγματος, ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὁρίζον οὐχὶ τὸν Νομὸν, ἀλλὰ τὴν Ἐπαρχίαν. Ὑπάρχει τρίτη διάταξις, ἡ τοῦ ἄρθρου 68 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ὁρίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης Ἐπαρχίας καὶ οὐχὶ τοῦ Νομοῦ. Θὰ ὑποθέσωμεν ἆρά γε τὴν Συνέλευσιν τοσοῦτον γελοίαν, ἢ τοσοῦτον ἐπιπολαίαν, ὥστε, ἐνῷ ἐν ἄρθρῳ 66 νομοθετεῖ συντακτικῶς, ὅτι πᾶσαι αἱ ἄλλαι διατάξεις εἶναι μεταβληταί, ἐψήφισε κατόπιν τὰ ἄλλα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἤτοι τὸ 67 καὶ 68; Ἂν ἡ Συνέλευσις ἐνόει, ὅτι καὶ ἡ ἐπαρχιακὴ περιφέρεια ἠδύνατο νὰ καταργηθῇ, βεβαίως δὲν ἤθελεν ἀναγράψει τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν ἐν τῷ Συντάγματι ὡς ὅρον ἐκλογικὸν ἀπαράβατον· διότι ἀπαράβατος εἶναι, ἀφοῦ ἐτέθη μετὰ τὸ 68 ἄρθρον ἐν τοσούτοις ἄρθροις τοῦ Συντάγματος. Ἢ νὰ ὑποθέσωμεν τὸ ἑξῆς: ὅτι ἔθεσεν ἡ Συνέλευσις τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, ἵνα καταργήσῃ ἐκείνας τὰς διατάξεις, ἃς δὲν εἶχεν ἔτι ψηφίσει, δηλαδὴ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 67 καὶ 68; Καὶ δὲν εἶναι ταῦτα μόνα, κύριοι· εἶναι καὶ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ θεωρῶ ὡς τὸ σπουδαιότατον πάντων, ἔχει δὲ τοῦτο ὡς ἑξῆς: «Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις Βουλευτὴς ἀπαιτεῖται νὰ ἦνε πολίτης Ἕλλην ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται.» Καὶ οὐ μόνον τοῦτο: «ἡ πρὸ δύο ἐτῶν τοὐλάχιστον ἐγκατεστημένος» ποῦ; «ἐν αὐτῇ» τῇ ἐπαρχίᾳ! Πρέπει, κύριοι, νὰ θελήσῃ τις νὰ κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐνώπιον πάντων τούτων, πρέπει κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ διὰ τῶν δύο χειρῶν ἐνώπιον τῆς ἑρμηνείας τῶν νόμων τῆς ἱστορικῆς, τῆς γραμματικῆς, τῆς λογικῆς ἑρμηνείας, τῆς συστηματικῆς ἑρμηνείας, ἵνα λέγῃ, ὅτι ὅταν τέσσαρες ὅλαι διατάξεις Συνταγματικαὶ, ἡ μία κατόπιν τῆς ἄλλης, σαφῶς καταδεικνύωσι τὴν πρόθεσιν τῆς Συνελεύσεως, οὐδαμῶς ταῦτα δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, καὶ ὅτι ἦτο δυνατὸν καὶ ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσέλθῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐντὸς τῆς Αἰθούσης ταύτης, ὑποκαθιστῶν τὴν γνώμην αὑτοῦ εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἔθνους! Εἰσῆλθον τῷ ὄντι καὶ ἄλλαι Κυβερνήσεις ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἠθέλησαν τὴν γνώμην αὐτῶν νὰ ὑποκαταστήσωσιν εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἔθνους· ἀλλ’ αἱ Βουλαὶ αἵτινες ἠνέχθησαν αὐτὸ, ἐκηρύχθησαν ὑπὸ τοῦ ἔθνους Βουλαὶ στηλιτῶν, καὶ ἀπεδοκιμάσθησαν καὶ ἐξυβρίσθησαν ὑπὸ τῆς κοινῆς συνειδήσεως. Καὶ ἦλθον αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἐδῶ, ἀποπειραθεῖσαι νὰ παρεξηγήσωσιν οὐχὶ τόσῳ γενικὰς καὶ ῥιζικὰς καὶ σπουδαιοτάτας διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ τὴν ἁπλῆν διάταξιν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἀπαρτίας· διότι τῳόντι ἁπλῆ πλέον εἶναι ἡ διάταξις αὕτη ἀπέναντι τοῦ σήμερον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιχειρουμένου πραξικοπήματος. Ἄλλος ἡγέτης τοῦ Κοινοβουλίου ἐν ἄλλῃ ἐποχῇ ἀπεπειράθη ἀληθῶς νὰ εἰσαγάγῃ ἐνταῦθα νομοσχέδιον, οὐχὶ ἐντελῶς παρόμοιον πρὸς τὸ νῦν συζητούμενον· ἀλλ’ ὁ ἡγέτης ἐκεῖνος ἐσέβετο πλειότερον τὴν γνώμην τοῦ ἔθνους, ἢ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν τῆς σήμερον. Δὲν ἦλθε λαθραίως ν’ ἁρπάσῃ τὴν γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου. Συνεζήτησε προηγουμένως διὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Τόπου τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ τὴν ἑαυτοῦ πεποίθησιν. Ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐγένετο συζήτησις τότε περὶ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου καὶ περὶ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τοῦ Νομοῦ. Καὶ ὁ ἡγέτης ἐκεῖνος ἦν ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος. Ἐπὶ πολὺν χρόνον ἀνεγινώσκομεν ἐν ταῖς ἐφημερίσι τότε τὰ περὶ τούτων.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τέσσαρα ἔτη.

§39ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀληθῶς ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὁ ἀείμνηστος πατήρ σου ἔδιδεν ὤθησιν πρὸς τοιαύτην μεταβολὴν τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων. Καὶ ἐνῷ ἦτο τῳόντι ἀγαπητὸς καὶ παρὰ τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ παρὰ τῷ Ἔθνει, ὅταν εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, αὕτη δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ὑβρίζει τὸν ἄνδρα, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο παρέπεμπεν εἰς ἐπιτροπήν. Παρεπέμφθη λοιπὸν εἰς ἐπιτροπήν. Φωταυγεῖς συζητήσεις ἐγένοντο καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπεῤῥίφθη. Ἴσως ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ἐνώπιον ἐγκριτωτάτων συναδέλφων οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ βαρύτητα τοῦτο, ὅπερ μέλλω νὰ εἴπω· ἀλλὰ διδάσκαλος τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, σοφώτατος, ἀναφέρων τὰ περὶ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ῥητῶς ἐν τῷ συγγράμματι αὑτοῦ ἔγραψεν, ὅτι δικαίως ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀπέῤῥιψε τὸ νομοσχέδιον τῆς ὑπὸ τὸν Κουμουνδοῦρον Κυβερνήσεως, διότι τοῦτο ἀντέκειτο εἰς ῥητὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἔρχεται, κύριοι, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ νομίζει, ὅτι δύναται νὰ παίξῃ ἐν οὐ παικτοῖς. Νομίζει, ὅτι τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος εἶναι λογοπαίγνια, ὅτι προστιθέμενοι μίαν λέξιν δύνανται νὰ ὑποκαταστήσωσιν ἑαυτοὺς οὐχὶ πλέον εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ εἰς τὴν θέλησιν αὐτῶν τῶν ἐθνικῶν Συνελεύσεων. Νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἂν ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ΜΧΗʹ νόμου προσθέσῃ τὴν λέξιν «ἐκλογικὴ» εἰς τὴν ἐπαρχίαν, τὰ πάντα εἶναι ὁμαλὰ καὶ νόμιμα, οὐδεμία τότε διάταξις τοῦ Συντάγματος προσβάλλεται. Ταῦτα, κύριοι, δύνανται νὰ προτείνωνται καὶ νὰ λέγωνται ἐνώπιον παίδων τῶν σχολείων· ἀλλ’ ὅταν εἰσάγωνται νομοθετήματα ἐνώπιον πεφωτισμένων ἀνδρῶν καὶ Κοινοβουλίων, ἀπαιτεῖται μείζων σεβασμὸς πρὸς ἐκείνους, μεθ’ ὧν οἱ Ὑπουργοὶ συνεργάζονται. Ὑποθέτουσι λοιπὸν, ὅτι ἐὰν προσθέσωσιν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν τὴν λέξιν «ἐκλογικὴ», εἰσὶν ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος. Καὶ τοῦτο μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ πιστεύω, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου ἔχουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὴν ἐκλογικὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύνανται νὰ θίξωσι, καὶ νομίζουσιν, ὅτι διὰ τῆς λέξεως «ἐκλογικὴ» δύνανται νὰ διαφύγωσι τὸν σκόπελον. Προσθέτουσι μάλιστα καὶ ἄλλην λέξιν «εἰδικῶς ἐκλογικὴ Ἐπαρχία!» Ἀλλ’ οὔτε ἡ λέξις εἰδικῶς, οὔτε ἡ λέξις ἐκλογικὴ εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλωσι τὰς καθεστώσας Συνταγματικὰς διατάξεις. Θέλοντες δὲ προχθὲς νὰ καταπλήξωσι τὸ Κοινοβούλιον, κατέφυγον κατὰ τὸ σύστημα αὐτῶν καὶ εἰς τὰ ξένα Κράτη. Καὶ ἐπειδὴ ὁσάκις τις θέλει νὰ ἐξηγήσῃ τὰς περὶ Συντάγματος ἰδέας αὑτοῦ, προστρέχει συνήθως εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἄριστα ὁμολογουμένως γινώσκει τὶ συμβαίνει ἐκεῖ, δὲν ἀπηξίωσε νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι καὶ ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ ἐπ’ ἐσχάτων μετεβλήθη ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Ἐδυνάμην ὅμως νὰ παραπέμψω αὐτὸν εἰς τηλεγράφημα, ἀρτίως ἀφιχθὲν ἐκ τῆς χώρας ἐκείνης, ἐνῷ βεβαίως εἶδεν, ὅτι ὁ πολὺς Γλάδστων ἡττήθη οἰκτρῶς ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων, διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἐδύνατο αἰφνιδίως νὰ μεταβάλῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἡγέτην τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον δὲν εἶναι ὅπως τὰ ἄλλα Κοινοβούλια τοῦ κόσμου. Ὅταν ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ λέγωσι τὸ Κοινοβούλιον, δὲν ἐννοοῦσι τὴν Βουλὴν μόνον τῶν Κοινοτήτων, ἀλλὰ καὶ τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων καὶ τὸν Βασιλέα. Καὶ ἐννοοῦσιν ἐκεῖ καὶ ἰσχύει, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον, οὕτω πως λαμβανόμενον, δὲν ἔχει μόνον δύναμιν νομοθετικὴν, ἀλλ’ ἔχει ἀκριβῶς καὶ δύναμιν Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἀνάγνωτε οἱονδήποτε θέλετε συγγραφέα περὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ Συντάγματος, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον δὲν εἶναι μόνον δύναμις νομοθετικὴ, ἀλλ’ εἶναι καὶ δύναμις συντακτικὴ τοῦ Ἔθνους. Ἐνώπιον τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου τὰ πάντα δύνανται νὰ συζητηθῶσιν, αὐτὸς ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Κράτους δύναται νὰ μεταβληθῇ, αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, καὶ ὅπως ἔλεγεν ὁ Coke, ἓν μόνον πρᾶγμα τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον δὲν δύναται νὰ πράξῃ, νὰ μεταβάλλῃ τὸν ἄνδρα εἰς γυναῖκα. Καὶ ἀφίνοντες, κύριοι, τὸ ἔδαφος αὐτὸ, μεταβαίνουσιν εἰς τὸ οὐσιῶδες μέρος τοῦ ζητήματος, καὶ προσπαθοῦσι νὰ πείσωσιν ὑμᾶς, ὅτι ἂν ἐργάζωνται οὕτω, μοχθοῦσιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Παρέστησαν ἄλλοτε ἐνταῦθα ἀναμορφωταὶ καὶ εἰσηγηταὶ νέου οἰκονομικοῦ καθεστῶτος, ἐπὶ τρία ὁλόκληρα ἔτη ἡγούμενοι αὐτοῦ, καὶ ἐπαγγελλόμενοι τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας συνετρίβησαν. Ἐπαλαιώθη τὸ ἔνδυμα τοῦτο ἢ ἐφθάρη. Ἀλλὰ τὸ μάθημα, ὅπερ ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ λαὸς τῆς ἑβδόμης Ἀπριλίου, φαίνεται ὅτι δὲν ἤρκεσεν, ἔρχονται δὲ σήμερον ἐπηυξημένοι καὶ ἐπιδιωρθωμένοι, καὶ δὲν θίγουσι πλέον μόνον τοὺς οἰκονομικούς, ἢ ὀργανικοὺς νόμους τῆς Χώρας, ἀλλὰ προσπαθοῦσι νὰ θέσωσι χεῖρα ἐπ’ αὐτῶν τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων. Ὑπὸ τὸ ἔνδυμα τοῦτο διαβλέπω ἀπαισίας ἡμέρας καὶ διὰ τὸ Πολίτευμα καὶ διὰ τὸν Τόπον. Θέλουσι, λέγουσι, τὴν ἀποκέντρωσιν. Ἀλλ’ ἂν θέλητε τὴν ἀποκέντρωσιν, πράξατε ὅ,τι ἐν ἄλλαις χώραις· ἀρχίσατε μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, ὅπως τὸ φάρμακον χωνευθῇ παρὰ τοῦ Ἔθνους. Ἀρχίσατε ἀπὸ ἄλλων ἧττον ριζικῶν νόμων. Ἀποκεντρώσατε τὴν ἐπαρχιακὴν, τὴν νομαρχιακὴν διοίκησιν, ἀποκεντρώσατε τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀποκεντρώσατε ἄλλους κλάδους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἀποκεντρώσατε πρὸ πάντων τὸ ὑπουργικὸν σῶμα· ἀλλὰ μὴ νομίζητε, ὅτι δύνασθε νὰ τυγχάνητε πιστευτοὶ, λέγοντες ὅτι θέλετε τὴν ἀποκέντρωσιν, ὅταν τὴν ἀποκέντρωσιν ταύτην νομίζητε, ὅτι εἶνε ἐπιτετραμμένον ὑμῖν νὰ ἐνεργήσητε διὰ τῆς ἀποδεκατώσεως τῶν βουλευτῶν, διὰ τῆς προσβολῆς ῥητῶν Συνταγματικῶν διατάξεων. Πρέπει νὰ ἴδητε τὶ συμβαίνει ἐν γείτονι Χώρᾳ, ἥτις σήμερον ἡγεῖται πολλῶν Ἐθνῶν καὶ ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τῇ ἀστικῇ καὶ ἐν τῇ διοικητικῇ νομοθεσίᾳ, ἐν τῷ μεγάλῳ ἐννοῶ βασιλείῳ τῆς Ἰταλίας· ἐκεῖ θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ὁλόκληρον σύνταγμα συγγραφέων ἐπὶ πολλοὺς ἤδη κατὰ σειρὰν ἐνιαυτοὺς πραγματεύεται τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἀναγνώσατε περικλεέστατον σύγγραμμα τοῦ Minghetti, ὅπερ ἔχω εἰς χεῖράς μου, τὸ «περὶ πολιτικῶν κομμάτων», καὶ οὗ τινος εὔφημον μνείαν ἐποιήσατο χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς, ἵνα ἴδητε πῶς ἐργάζονται τὰ μεγάλα καὶ τὰ τίμια ἔθνη. Ἐργάζονται πρὸ παντὸς σεβόμενα τὸ Σύνταγμα, ἐφ’ οὗ αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσι τὴν ἑαυτῶν βάσιν καὶ ἑδράζονται· διότι εὐθὺς ὡς συζητήσητε περὶ τοῦ Συντάγματος, ἡ σανὶς, ἐφ’ ἧς ἵστασθε, θέλει διολισθήσει ὑπὸ τοὺς πόδας ὑμῶν. Καὶ ἀφοῦ ταύτην οὑτωσεὶ τὴν ἀποκέντρωσιν ἐνεργήσητε, ἀποκεντρώσατε ὑμᾶς αὐτούς. Ἀλλὰ ὑμεῖς, οἵτινες προχθὲς εἰσηγάγετε νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως δῆθεν τῶν ἐκλογικῶν νόμων, ἐνῷ μετερρυθμίζετε τὸ Σύνταγμα, καὶ περὶ ἀποκεντρώσεως, εἴχετε, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, τὴν ἀφέλειαν νὰ φέρητε καὶ νομοσχέδιον περὶ ἀνυποτάκτων, ἐν ᾧ προέβαλλε τὴν ἀπαισίαν αὑτῆς μορφὴν ἡ πλήρης συγκέντρωσις. Εἴχετε λοιπὸν διάταξιν τελευταίαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ, καθ’ ἣν ἠθέλετε συσσωρεύσει πάσας τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἀνυποτάκτων εἰς ἓν συμβούλιον, πλάσμα καὶ ὄργανον τῶν χειρῶν ὑμῶν. Συνεκεντροῦντο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ ὑγειονομικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ προσωπικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δὲν γνωρίζω τίνος ἄλλου, συνεκεντροῦντο, λέγω, εἰς χεῖρας αὐτῆς τῆς ὁμάδος πλεῖστα καὶ μεγάλα συμφέροντα εἰκοσιπεντακισχιλίων ἐκλογέων πολιτῶν Ἑλλήνων. Θέλετε τὴν ἀποκέντρωσιν· καὶ ἐν τούτοις προχθὲς προσεπαθήσατε καὶ κατωρθώσατε διὰ παντὸς τρόπου νὰ καταξεσχίσητε τὴν διάταξιν περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, ἀπολύσαντες τοὺς ἀστυνομικοὺς ὑπαλλήλους τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καλπονοθεύοντες τὸν περὶ προσόντων νόμον. Καὶ ἐγένοντο ἀγωγαὶ καθ’ ὑμῶν ἐπὶ καλπονοθεύσει τοῦ νόμου· ἴσως δὲν ἐκοινοποιήθησαν ὑμῖν ἀκόμη, ἀλλὰ θέλουσι ζητήσει ἱκανοποίησιν τῆς τιμῆς αὑτῶν ἐκεῖνοι οἱ ὑπάλληλοι, καθ’ ὧν οὐδεμίαν ῥητὴν κατηγορίαν ἔχετε νὰ φέρητε, καὶ ἐν τούτοις ἀπελύσατε αὐτοὺς ὡς ἀτίμους. Ὁμιλεῖτε περὶ ἀποκεντρώσεως, ἀλλ’ ἀρκούντως γνωρίζομεν ὑμᾶς. Ὑμεῖς ἐστὲ οἱ στέλλοντες πρὸς τοὺς βουλευτὰς τοὺς θεσιθήρας. Διατί; διότι προσπαθεῖτε διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν θεσιθηρῶν κατὰ τῶν βουλευτῶν νὰ ὑποτάξητε τὴν δύναμιν τοῦ Κοινοβουλίου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι ἢ νὰ κηρυχθῶ ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἴσως εἶναι παλαιὸν τὸ ἀξίωμα, ὅτι «μᾶλλον ἀδιάφθορον τὸ πολύ», ἀλλ’ εἶνε ἀξίωμα τοῦ μεγάλου νοὸς τοῦ Ἀριστοτέλους. Εἶναι καὶ οὗτος εἷς τις ἐκ τῶν λόγων, δι’ οὓς νομίζω, ὅτι δυσκόλως θέλουσιν εὑρεθῆ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ὅπως ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἐπεκαλέσθησαν κατὰ τὸ σύστημα αὑτῶν τὰ παραδείγματα τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Ἐποίουν συγκρίσεις περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν ἄλλαις χώραις. Πλὴν ἐλησμόνουν, ὅτι ἐκεῖ ὑφίστανται ἐκ τοῦ Πολιτεύματος ἄλλαι ἐγγυήσεις· ὑφίσταται ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων, ὑφίστανται αἱ Γερουσίαι. Ἂν τὸ Κοινοβούλιον ἐλαττώσητε κατ’ ἀριθμὸν, τίνα ἄλλην ἐγγύησιν ἔχετε; Ἢ μήπως θέλομεν παρίστασθαι μετ’ ὀλίγον ἀκροαταὶ ἄλλων νομοσχεδίων ἐξαίφνης περὶ εἰσαγωγῆς καὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας; Ἢ μήπως διὰ μιᾶς ἐξαίφνης λέξεως θέλετε νομίσει, ὅτι δύνασθε νὰ πείσητε καὶ ἡμᾶς καὶ τὸ Ἔθνος, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας δὲν τυγχάνει ἀντισυνταγματικός; Ὡμίλησαν, κύριοι, περὶ συναλλαγῆς, καὶ ἐνόμισαν, ὅτι διὰ τοῦ ὀλίγου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ἡ συναλλαγὴ ἐλαττοῦται. Ἀλλὰ πρέπει τις νὰ τυφλώττῃ ἐνώπιον τῶν πραγμάτων, ἂν θέλῃ νὰ πιστεύῃ ἐκεῖνα, ἅτινα εἰσὶν ἀπίστευτα. Ὅταν τοιαύτας γνώμας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκφέρῃ τις, ἀληθῶς τυφλώττει ἐνώπιον τῶν πραγμάτων. Ἡ συναλλαγὴ κατὰ ἕνα καὶ μόνον τρόπον δύναται κυρίως νὰ ἐλαττωθῇ, διὰ τῆς ἀποκεντρώσεως τῆς διοικήσεως. Δύναται νὰ ἐλαττωθῇ ὅμως καὶ δι’ ἄλλων τρόπων, τουτέστι διὰ τῶν προσόντων, ἀλλὰ προσόντων τοιούτων, ὥστε νὰ μὴ δύνηται ἑκάστοτε ὁ Ὑπουργὸς νὰ μεταβάλλῃ ταῦτα εἰς μὴ προσόντα. Ἡ συναλλαγὴ βεβαίως διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττωθῇ· διατί; διότι ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν ἀνάγκην δημοσίων θέσεων, βεβαίως δὲν θέλει ἐλαττωθῇ. Δύναται νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τῶν θεσιθηρῶν βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐλαττωθῇ εἰμὴ διὰ τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ διὰ νόμων περὶ προσόντων. Πῶς λοιπὸν δύνασθε νὰ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν θέλετε βελτιώσει τὸ Κοινοβούλιον;

§40Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ὁμιλοῦσι περὶ συναλλαγῆς, καὶ ἀκούω πάντοτε τοῦτο νὰ φέρηται εἰς τὸ μέσον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, ποῖοι διορίζουσι τοὺς Νομάρχας, τοὺς Προέδρους τῶν δικαστηρίων, τοὺς Εἰσαγγελεῖς, τοὺς Τμηματάρχας καὶ ἐν γένει πάντας τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς προξενικοὺς, τοὺς Πρέσβεις; Τί λαμβάνουσιν οἱ βουλευταί; κλητῆρας καὶ ἀγροφύλακας. Καὶ παραπονοῦνται κατὰ τῶν βουλευτῶν διὰ τὴν πίεσιν. Τὸν Βαρελίδην, τὸν Κορομάντζον, τὸν Κανελλόπουλον, τὸν Καζάζην δὲν διορίζουσιν οἱ βουλευταὶ, ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργός. Τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, τοὺς ἀστυνόμους ὁ Πρωθυπουργός. Τί ἀδικεῖτε τοὺς βουλευτάς; Ἀλλὰ τὸ φέρετε εἰς τὸ μέσον ὡς πρόφασιν, διὰ νὰ ἀδικήσητε τὴν Βουλὴν, λαμβάνοντες εἰς χεῖράς σας τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας κατὰ τὰς ὀρέξεις σας.

§41ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁμιλοῦσιν αἰωνίως περὶ συναλλαγῆς. Ἡ συναλλαγὴ βεβαίως προέρχεται ἐξ ἐκείνων, οὓς ὁ ἀξιότιμος κ. Κουμουνδοῦρος κατωνόμασε. Βεβαίως ὅμως ἡ συναλλαγὴ προέρχεται καὶ ἐξ ἐλλείψεως ἀποκεντρώσεως. Βεβαίως προέρχεται ἐξ ἐλλείψεως νόμων ἀληθῶν περὶ προσόντων. Ἀλλ’ ἂν ἡ συναλλαγὴ δίδωται ἐν μέτρῳ τινὶ ὡρισμένῳ καὶ ἠθικῷ, ἐγὼ ποτὲ δὲν πιστεύω, ὅτι τοιαύτη συναλλαγὴ ἀπαγορεύεται, ἢ ὅτι βλάπτει τὸν Τόπον. «Πρέπει, πιστοὶ τῆς ἀληθείας θιασῶται, λέγει ὁ περικλεὴς Minghetti, Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐν Ἰταλίᾳ πολλάκις γενόμενος, νὰ προσθέσωμεν, ὅτι συγγραφεῖς τῶν καθ’ ἡμᾶς χρόνων, ὡς ὁ Moy καὶ μετέπειτα ὁ Todde (Parliamentary Governement in England, Τόμ. Αʹ. σελ. 378, Τόμ. Βʹ. σελ. 381) ὁ ἐπαγόμενος τὴν μαρτυρίαν ἐκείνου, διϊσχυρίζονται ἀδιστάκτως, ὅτι δὲν εἶναι ἄδικον τὸ προνόμιον ἐκεῖνο, ᾧ χρώμενον τὸ Ὑπουργεῖον, προαιρεῖται κατὰ τὸν διορισμὸν τῶν ὑπαλλήλων τοὺς πολιτικοὺς αὐτοῦ φίλους καὶ θεράποντας, καὶ σημειοῦσιν ὅτι εἴπερ τι καὶ ἄλλο τὸ τῶν ἀμοιβῶν δικαίωμα εἶναι ἡ οὐσιωδεστέρα ἅμα καὶ τελεσφορωτέρα τῶν προνομιῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ προστατεία, λέγουσι, δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς προαγωγὴν τῶν συμφερόντων καὶ εἰς σύμπηξιν τῶν δυνάμεων τοῦ κόμματος· ἐντὸς δέ τινων ὁρίων, ὅταν μὴ ἀθετῶνται οἱ νόμοι, χρησιμεύει ὡς μέσον ἀμοιβῆς ὑπουργημάτων, γενομένων ἤδη ἢ πρὸς ἐξασφάλισιν βοηθειῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Σημειωθήτω ὅμως, ὅτι ἑκάτερος τῶν συγγραφέων τούτων ὑποτάσσει τὸ προνόμιον τοῦτο εἰς τὴν δημοσίαν ὠφέλειαν. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἐν Ἀγγλίᾳ ἐπικρατοῦσα γνώμη, ἔργῳ δὲ οἱαδήποτε πρᾶξις, εἰς τὸ εἶδος τοῦτο ἀναγομένη, σχολιάζεται ἐν τοῖς καθ’ ἡμᾶς χρόνοις διὰ γλώσσης κοσμιωτάτης, καὶ διὰ τοὺς ἄνω ἐκτεθέντας λόγους δὲν δύναται νὰ ἐπενέγκῃ ἐπακολούθημα ἀξιοσημείωτον, οὐδὲ οὐσιώδη εἰς τὸ μέλλον κίνδυνον». Διὰ ταῦτα ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι ἡ σταυροφορία, ἥν εἴδομεν καὶ ἐνταῦθα κατὰ τῶν βουλευτῶν καὶ ἐν τῷ τύπῳ, τῷ ἀντιπροσωπεύοντι τὰ φρονήματα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ σταυροφορία κατὰ τῆς Βουλῆς, κατὰ τῶν Βουλευτῶν εἶναι ἄδικος καὶ ματαία. Οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῆς ἐν Ἑλλάδι κακοδαιμονίας, ἐὰν ὑπάρχῃ· οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς συνετέλεσεν εἰς ἀποτυχίαν ἐθνικῶν ζητημάτων. Ἐπὶ τρία ὅλα ἔτη ὑπεστήριζεν ὑμᾶς τυφλοῖς ὄμμασι διὰ πλειονοψηφίας, ἧς οὐδεὶς ἄλλοτε κυβερνήτης ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ ἀπήλαυσεν. Ἐπὶ τριετίαν ὑπεστήριζεν ὑμᾶς σιωπηλὴ ὡς στράτευμα. Παριστάμεθα θεαταὶ βουλευτῶν, οἵτινες ἐτόλμων μὲν ἐνίοτε νὰ ἐκφράσωσι τὴν ἑαυτῶν γνώμην, ἀλλ’ ὅταν τὰ ζητήματα ἐτίθεντο εἰς ψηφοφορίαν, οἱ βουλευταὶ οὗτοι δὲν ἐκοπίαζον, οὐδ’ ἐδυσκολεύοντο νὰ ἀπαρνηθῶσι τὴν ἑαυτῶν γνώμην. Οὐδέποτε ἄλλοτε εἴδομεν πλειονοψηφίαν μᾶλλον δούλην εἰς τὰς διαταγὰς καὶ τὰ βουλεύματα ὑμῶν, ἢ τὴν πλειονοψηφίαν ἐκείνην. Ἄν λοιπὸν ἀπετύχετε, δὲν ἀπετύχετε οὔτε ἐκ τῆς συναλλαγῆς, οὔτε ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ὡμίλησαν περὶ τῆς εὐρείας περιφερείας ἄλλων Χωρῶν, διότι ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ εἴμεθα ἑκάστοτε ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκούωμεν τὶ γίνεται ἐν ἄλλαις Χώραις. Ἐδογμάτισαν, ὅτι διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ὁ Τόπος θέλει ἀντιπροσωπεύεσθαι ἐντελέστερον. Ἀλλ’ ἐλησμόνησαν, ὡς ὀρθῶς ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας παρετήρησεν, ὅτι ἐκεῖ δύναται νὰ ὑπάρχῃ εὐρεῖα περιφέρεια, ἔνθα ὑπάρχουσι μέσα συγκοινωνίας. Ἐκεῖ δύναται νὰ ὑπάρχῃ εὐρεῖα περιφέρεια, ὅπου ὑπάρχουσιν ἐκλογικοὶ Σύλλογοι. Ἐκεῖ δύναται νὰ ὑπάρχῃ εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια, ὅπου ὑπάρχει τόπος δυνάμενος νὰ ἦναι προσιτὸς εἰς πάντας ἐν γένει τοὺς ἐκλογεῖς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν μεγάλων πόλεων, εἰς τίνα ἄλλα κέντρα τῆς Ἑλλάδος εἴδατε συῤῥεούσας πάσας τὰς δυνάμεις ταύτας; Διὰ τῆς εὐρείας λοιπὸν περιφερείας ἐκτὸς ὅτι θέτετε χεῖρα ἐπὶ Συνταγματικῶν διατάξεων, νομίζω, ὅτι θέλετε φθάσει εἰς τὸ νὰ μὴ ἔχητε ἀληθῆ καὶ γνησίαν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους. Αἱ παραδόσεις ἄλλως τε τοῦ ἔθνους εἶναι ὑπὲρ τῆς τοιαύτης περιφερείας, οἵα σήμερον ὑπάρχει. Ἄν ὑφίσταται, κύριοι, αἴτιον δι’ ὅπερ ὁ Ἑλληνισμὸς ἐδυνήθη νὰ σωθῇ κατὰ τὴν Τουρκικὴν τυραννίαν καὶ κατάκτησιν, ὑπῆρξεν αὐτὴ ἡ διαίρεσις τῆς Ἑλλάδος εἰς μικρὰς τοπικὰς περιφερείας. Τὸ σύστημα τῶν δημογεροντιῶν, τὸ σύστημα τῶν στρατιωτικῶν ἀρχηγῶν τοῦ Τόπου δὲν ἐβασίζετο ἐπὶ ἄλλης βάσεως, εἰμὴ ἐπὶ τῆς στενῆς περιφερείας. Ἄν τὴν περιφέρειαν ἐκτείνητε, οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω, ὅτι τότε, καὶ τότε πρὸ πάντων, θέλει ἰσχύει ἡ συγκέντρωσις, εἴτε ἐκ τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας, εἴτε ἐκ τῆς ἐλλείψεως τόπου προσιτοῦ εἰς πάντας τοὺς ἐκλογεῖς ἐν γένει, εἴτε ἐκ τῆς ἐλλείψεως πολιτικῶν καὶ ἐκλογικῶν κέντρων καὶ ἐκλογικῶν Συλλόγων, πραγμάτων δηλαδὴ οὐχὶ τόσῳ γνωστῶν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Χώρᾳ. Τὸ Κοινοβούλιον θέλει ἔρχεσθαι ἐνταῦθα ἐπὶ τῇ βάσει ἐκδόσεων διαταγῶν τοῦ ὑπουργικοῦ σώματος. Εἶναι ἀδύνατον, ὡς ἐν παραδείγματι, ὁ ἐκλέξιμος τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἐνασκῇ οἱανδήποτε ἐπιῤῥοὴν θέλετε, εἴτε προσωπικήν, εἴτε ἠθικήν, ἐπὶ τῶν ἀκροτάτων μερῶν τῆς Λεβαδίας. Ἵνα ἐνασκήσῃ ἐκεῖ ἐπιῤῥοὴν, θέλει ἀναγκασθῆ νὰ καθυποτάξῃ τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς γνώμης εἰς τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως. Θέλει σπεύδει καὶ θέλει ἱκετεύει δι’ εἰσπράκτορας, τελωνοφύλακας καὶ ταμίας, ἐνῷ σήμερον ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀττικῆς δύναται εὐθαρσῶς νὰ ἀτενίζῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Θέλομεν ἔχει λοιπὸν Βουλευτὰς οὐχὶ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ Βουλευτὰς τοῦ Ὑπουργικοῦ Σώματος, θέλομεν ἔχει ἴσως μεγάλους δημαγωγοὺς, θέλομεν ἔχει ἴσως μεγάλους κεφαλαιούχους, χωρὶς ποτὲ νὰ ὑποθέσω, ὅτι οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ Ἔθνους ἐκλέγονται διὰ χρημάτων. Ἀλλ’ ὁμιλῶν ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω, ὅτι αὐτὴ ἡ κίνησις τῆς ἐκλογικῆς μηχανῆς ἀπαιτεῖ μικρόν τι χρηματικὸν ποσὸν, εἴτε πρὸς μετάβασιν εἰς τοὺς δήμους, εἴτε πρὸς ἄλλας ἀνάγκας τῆς ἐκλογῆς. Ἐρωτῶ ὑμᾶς: ἐκτὸς βαθυπλούτων τινῶν, οἱ λοιποὶ θέλουσιν ἔχει τὰ νόμιμα ἔξοδα τῆς ἐκλογῆς; Θέλομεν εἰδεῖ λοιπὸν ἀληθῆ μεταμόρφωσιν καὶ βελτίωσιν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ βελτίωσιν τοιαύτην καθ’ ἣν ἠθέλομεν ἰδεῖ ἀνοιγομένας τὰς θύρας τοῦ Κοινοβουλίου ἀκόμη περισσότερον, ἵνα εἰσέλθωσιν οἱ ὄγκοι τῶν πλουσίων, ἢ ἐκεῖνοι οἵτινες ἔπλασαν τὴν δύναμιν αὐτῶν ἐν τῷ τόπῳ ἀπὸ τῶν παροχῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὴ ἡ διαίρεσις τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους ὑπερμαχεῖ ὑπὲρ τοιαύτης περιφερείας, οἵα ὑφίσταται. Ὁ ἐκλογεὺς τῆς Ἀττικῆς εἶναι ἐντελῶς διάφορος ἄνθρωπος τοῦ ἐκλογέως τῶν Θηβῶν, καὶ ὁ ἐκλογεὺς τῶν Θηβῶν εἶναι ἐντελῶς διάφορος ἄνθρωπος τοῦ ἐκλογέως τῆς Αἰγίνης. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, δυνάμενος νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ πάσας ταύτας τὰς διακρίσεις, τὰς διαφορὰς τοῦ ἐθνικοῦ χαρακτῆρος. Καὶ ἂν ὑπῆρξεν αἰτία, δι’ ἣν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐθαυμάσθη, εἶναι ἡ ἐν τοσούτῳ μικρῷ χώρῳ αὐτῶν τῶν ἰδεῶν, αὐτῶν τῶν πεποιθήσεων, αὐτῶν τῶν χαρακτήρων, αὐτῶν τῶν ἠθῶν ἡ διαφορὰ καὶ ἡ ποικιλία. Μεταμορφοῦντες λοιπὸν καὶ μεταβάλλοντες τὴν Ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, θέτετε χεῖρα ἀκόμη καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ χαρακτῆρος. Ἀλλ’ ὡμίλησαν περὶ τῶν Βουλευτῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἀντιπροσωπεύων αὐτὴν τύπος ὡσανεὶ προέκειτο περὶ ὄντων τῆς τελευταίας ὑποστάθμης. Δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω πρόσωπα, διότι γνωρίζω ὁπόση εἶναι ἡ μετριοφροσύνη αὐτῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀφ’ ὅτου ὑφίσταται τὸ Κοινοβούλιον ἐν Ἑλλάδι οὐδεμία ἐπισημότης τῶν ἐπαρχιῶν ἔμεινεν ἔξω. Ἀληθῶς ἐν πᾶσι τοῖς πολυμελέσι Σώμασι δύνανται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄνδρες, μὴ δυνάμενοι νὰ ὑψωθῶσιν εἰς τὴν ἀνωτάτην περιωπὴν, εἰς ἣν ὀφείλει νὰ ὑψοῦται ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνδρες τυγχάνουσιν οἱ πρῶτοι τῶν ἐπαρχιῶν εἰσὶν ἴσως ἁπλοϊκοί, ἀλλὰ τίμιοι ἄνδρες. Ῥίψατε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ καταλόγου τῶν Βουλευτῶν καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι πᾶν ὅ,τι ἔχει ἔξοχον ὁ τόπος, εὑρίσκεται ἐντὸς τῆς Αἰθούσης ταύτης. Καὶ οὐ μόνον τώρα, ἀλλ’ ἀνέκαθεν ἀπὸ τοῦ 1843 ἔτους. Ἂν ἀνέλθητε εἰς τὰς Ἐθνικὰς Συνελεύσεις, θέλετε ἐπίσης εὕρει, ὅτι ὁ λαὸς ἔπεμπεν εἰς τοὺς ἐθνικοὺς περιβόλους πᾶν ὅ,τι ὑπῆρχεν ἔξοχον καὶ τίμιον ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λείπει ὁ Λάμπρος.

§43ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀκούω ἓν ὄνομα. Ἀληθῶς ἐνταῦθα δὲν ὑπάρχει ὁ ἀμοιβαῖος θαυμασμὸς τῶν ἐπιτηδείων τῆς ἰσχυούσης φατρίας. Τὴν ἑταιρίαν τοῦ ἀμοιβαίου θαυμασμοῦ θέλετε νὰ εἰσαγάγητε ἐνταῦθα; Ἀλλ’ εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ ἀμοιβαίου θαυμασμοῦ θέλει ἀπαντήσει ὁ λαὸς διὰ τῶν μαύρων ψήφων. Ταῦτα πάντα δὲν μὲ πείθουσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἧς ὁ ἀρχηγὸς τοὐλάχιστον διακρίνεται καὶ διὰ τὰς γνώσεις αὐτοῦ καὶ διὰ τὸν πεφωτισμένον αὐτοῦ νοῦν, ἔχει πεποίθησιν, ὅτι τὰ νομοσχέδια, ἅτινα εἰσηγεῖται καὶ Συνταγματικά εἰσι καὶ σύμφωνα πρὸς τὰ ἤθη τοῦ Τόπου καὶ πρὸς τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ εἰσηγεῖται ταῦτα, διότι ὑπὸ αὐτὰ ὑπάρχει ἓν σύστημα καταχθόνιον, οὗτινος σήμερον βλέπομεν τὴν πρώτην ἀπόπειραν καὶ μίαν ἄκραν. Ἀνέσυραν ἄλλοι συνάδελφοι τὴν αὐλαίαν καὶ κατέδειξαν πρόσωπά τινα κεκρυμμένα εἰς μίαν γωνίαν τοῦ καταχθονίου τούτου συστήματος. Ἡ πρόοδος τῆς συζητήσεως θέλει καταδείξει, ὅτι οἱ συνάδελφοι αὐτοὶ δὲν εὑρίσκονται ἐν πλάνῃ. Εἰς τὸ καταχθόνιον τοῦτο σύστημα βεβαίως ἀντίπραξιν δύνανται νὰ φέρωσι τὰ στρατιωτικὰ ὀνόματα τῆς Ἑλλάδος· καὶ διὰ τοῦτο μία τῶν βάσεων τοῦ συστήματος εἶναι ἡ ἐξοβέλισις ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου τῶν στρατιωτικῶν ὀνομάτων τῆς Ἑλλάδος. Ταῦτα πρέπει νὰ λεχθῶσιν ἀπὸ τοῦ ἱερωτάτου καὶ φιλελευθέρου βήματος τούτου, διότι εἶναι ἰδέαι ἀληθιναί. Ἄλλοτε βάσιν τοῦ συστήματος ὑμῶν εἴχετε τὰς ἰδέας τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι πικρὸν ποτήριον ἔδωκεν εἰς ὑμᾶς ὁ λαὸς, καὶ μετεπηδήσατε ἀπὸ τῆς βάσεως τοῦ λαοῦ εἰς τὴν βάσιν τὴν ἄλλην, εἰς τὰς ἰδέας τὰς αὐλικάς. Ἀφότου ἐγεννήθην ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ, δὲν ἔπαυσα ἀκούων καὶ πιστεύων, ὅτι αἱ ἰδέαι τῆς Αὐλῆς εἰσὶν ἀντίθετοι πρὸς τὰς ἐλευθερίας τοῦ Κοινοβουλίου. Θέλετε νὰ ἔχητε λοιπὸν τὴν Αὐλὴν προστάτιδα διὰ τὴν μέλλουσαν διάλυσιν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ θέλετε, κύπτοντες τοσοῦτον πρὸ Αὐτῆς, ὥστε ἡ κεφαλὴ ὑμῶν νὰ φαίνηται ὑπὸ τὰ σκέλη ὑμῶν, ὡς ἐφαίνετο Ὑπουργοῦ τινος τῆς Ἀγγλίας ἐνώπιον Ἄγγλου μονάρχου· θέλετε, λέγω, νὰ δείξητε εἰς τὴν Αὐλὴν ὅτι ἐπέσατε θύματα τῶν ἰδεῶν αὐτῆς, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ πραξικοπήματος ἀποπειρᾶσθε εἰς τὴν βούλησιν τοῦ Ἔθνους νὰ ὑποκαταστήσητε τὴν βούλησιν ὑμῶν καὶ τὰ σχέδια τῆς Αὐλῆς! Ὁμιλῶ δ’ ἐγὼ οὕτως, ὅστις ἐκ φύσεως εἶμαι ὁ συντηρητικώτατος τῶν ἀνθρώπων. Οὐδέποτε μὲ ἤκουσε τὸ Κοινοβούλιον νὰ ὁμιλῶ ἐντεῦθεν τοιαύτην γλῶσσαν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ τῆς ἀτυχίας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ζητήματι, ἥτις δὲν ἐπῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως φιλοπατρίας, ἢ προνοίας τοῦ νῦν ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐκ γενικῶν Εὐρωπαϊκῶν λόγων, καὶ θέλετε ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ κόσμου νὰ καταδείξητε, ὅτι εἷς εἶναι ὁ ἔνοχος καὶ μόνον, καὶ οὗτός ἐστιν ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ λαοῦ, ἐν ᾧ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ καὶ ὑμᾶς τυφλοῖς ὄμμασιν ἐπὶ τρία ἔτη ἠκολούθησαν καὶ τὸν ἡγέτην τῆς νῦν Ἀντιπολιτεύσεως ὑπεστήριξαν. Οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἂν οὐχὶ ἄλλο, ἀμυνόμεναι ὅμως, ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ καταδείξωσι λοιπὸν τίνες εἰσὶν οἱ ἀληθεῖς αἴτιοι τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Θέλουσιν ἀναλάβει καὶ ἐξετάσει κατὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν τίνες ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 123, παραγράφου 5 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τοῦ πραγματευομένου τὰ τῆς ἐσχάτης προδοσίας κατὰ τῆς πατρίδος, συνενοοῦντο πρὸς πράκτορας τῶν ξένων Δυνάμεων (θόρυβος). (Ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ θεωρείου τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων. Εὖγε ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§44ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ κενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια. Ὅταν πρὸ δύο μηνῶν ἐποδοκροτεῖτο ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἤγειρα τὴν φωνήν μου καὶ ἐζήτησα τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων. Σήμερον τὸ αὐτὸ ζητῶ, διότι ἔβαλαν ἐκεῖ ῥαβδούχους (θόρυβος).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν (θόρυβος).

§46ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ διατάξητε τὴν ἐκκένωσιν· νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ Κανονισμός (θόρυβος).

§47ΛΕΒΙΔΗΣ. Θὰ φέρω μάρτυρας, ἂν ὑπάρξῃ Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπή.... ἵνα ἀποδειχθῇ, ὅτι συνεπράττετε κρύφα καὶ ἐν νυκτὶ μετὰ τοῦ Στῆλμαν! (θόρυβος).

§48ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τῷ μέλλοντι, κύριε Πρόεδρε, ἂν ὑπάρξωσι τοιαῦται ἀσχημίαι, σεῖς θὰ ἦσθε ὁ αἴτιος αὐτῶν (θόρυβος). Ἀνέχεσθε τοιαύτας παρεκτροπὰς τῶν ἀκροατηρίων.

§49ΛΕΒΙΔΗΣ. Θέλω φέρει μάρτυρας, ἵνα καταδείξω πρὸς ποῖον ἀντιπρόσωπον ξένης Δυνάμεως, πρὸς ποῖον πράκτορα ξένου τόπου συνενοεῖτο ὁ διευθύνων τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος, ἵνα ἐνεργηθῶσι παρὰ τῶν ξένων πράξεις πολέμιαι κατὰ τῆς Πατρίδος! (Ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ θεωρείου τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων. Εὖγε ἐξ ἄλλων θεωρείων καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια. (Ἐκκενοῦται τὸ τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων).

§51ΛΕΒΙΔΗΣ. Θέλομεν ἐξετάσει, ὅταν ὁ Ἀλέξανδρος τῆς Βουλγαρίας ἔφιππος διήρχετο τὰς Βουλγαρικὰς λεγεῶνας, εἰς ποῖον μαγειρεῖον τῶν Ἀνακτόρων ἐνετρύφα τῆς Ἑλλάδος ἡ Αὐλή! Θέλομεν ἐξετάσει τίς ὁ ἀληθὴς ἔνοχος, καὶ θέλομεν εὕρει, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ ἔνοχος, δὲν ὑπάρχει μεταξὺ τῶν εὐγενῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὑπάρχει ἐκεῖ, ὅπου δυστυχῶς προστατεύεται διὰ συνταγματικῶν διατάξεων.

§52ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἀνακαλέσατε τὸν λωποδύτην αὐτὸν εἰς τὴν τάξιν.

§53ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ὅταν θέσητε χεῖρα ἐπὶ τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων, θέλουσιν εὑρεθῆ βουλευταὶ, καὶ μεταξὺ τούτων θέλω ὑπογράψει καὶ ἐγὼ, οἵτινες θέλομεν προτείνει τὴν κατάργησιν τοῦ ἀνευθύνου τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τίθεται ὑπὸ συζήτησιν τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως (θόρυβος). Θὰ σᾶς ἀφαιρέσω τὸν λόγον. Σᾶς ἐπαναφέρω εἰς τὴν τάξιν. Δὲν εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις ἡ Βουλή.

§55ΛΕΒΙΔΗΣ. Νὰ ἐπαναφέρητε εἰς τὴν τάξιν τὸν Πρωθυπουργὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἔφερεν ὑμᾶς εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, ἵνα τηρῆτε τὸ Σύνταγμα, καὶ οὐχὶ νὰ γίνεσθε προστάτης παρανομωτάτων καὶ ἀντισυνταγματικῶν νομοσχεδίων (θόρυβος)

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερος δὲν εἶνε ἐγγεγραμμένος.

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γίνῃ διακοπὴ πέντε λεπτῶν. (Γίνεται διακοπή).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὄντος ἑτέρου ἐγγεγραμμένου, κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου....

§59ΠΟΛΛΟΙ (ἐγειρόμενοι ἐκ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 203· 113 εἶπον Ναὶ, 86 εἶπον ὄχι καὶ 4 ἠρνήθησαν· ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου· (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§62ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία· ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἔκαμε τὴν ἔνστασιν;

§65ΤΙΝΕΣ. Μὴ ἐπιμένετε, κύριε Ἀνεξάρτητε, εἶναι ἀπαρτία.

§66ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 144. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου. (Ἐνταῦθα ψηφίζονται τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ δι’ ἀναστάσεως εἰς πρώτην συζήτησιν).

§68ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῶσι καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια.

§69ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Παρῆλθεν ἡ ὥρα (θόρυβος).

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§71ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§72ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Προεδρεῖον πρέπει....

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας· θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§74ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μισυρλῆς θὰ ἀποσύρῃ τὴν ἔνστασίν του.

§75ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν τὴν ἀποσύρω. (Γίνεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ. κ. Μισυρλῆ καὶ Ἀνδρ. Μεταξᾶ).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἐπειδὴ δὲν εἶνε ἀπαρτία.

§77ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἂν δέχηται νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὔριον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νὰ τεθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν καὶ κατόπιν τὰ ἄλλα.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις (Ὥρᾳ 9 μ. μ.)