1886.05.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8

Τῆς 16 Μαΐου 1886.

(Παρασκευή)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἁρμόδιον Τμῆμα ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Οἰτύλου. (Ὅρα Παράρτημα). Διενεμήθη ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Καρδίτσης. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῆς;

§2ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§4Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὸ ἐννέα περίπου ἡμερῶν ἤρξαντο συμπλοκαὶ, αἵτινες ἐπανελήφθησαν ἐπὶ τέσσαρας ὁλοκλήρους ἡμέρας, καὶ ἐκ τῶν εἰδήσεων, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν, καὶ ἐκ τῶν δοθεισῶν ἐξηγήσεων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως φαίνεται ὅτι παραίτιοι ἦσαν οἱ Τοῦρκοι, οἵτινες ἔδωκαν τὴν πρώτην ἀφορμήν. Πολὺ δικαίως ὁ Τόπος ζητεῖ νὰ μάθῃ τὰ συμβάντα. Ὑπὸ τῆς δικαίας δὲ ταύτης ἐπιθυμίας καὶ ἐγὼ ὁρμώμενος καὶ νομίζων ὅτι θὰ ἐκπληρώσω καθῆκον ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τῶν φονευθέντων καὶ πληγωθέντων καὶ ἐν γένει περὶ τῶν συμβάντων. Ἡ Κυβέρνησις μετὰ παρέλευσιν πολλοῦ χρόνου ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἀπάντησιν ὡς πρὸς ἓν μέρος, καὶ ταύτην ἀτελῆ. Ὑπέβαλε δηλονότι τηλεγραφήματα τῶν δύο Ἀρχηγείων περὶ τῶν πληγωθέντων, ἐλλείπουσι δὲ αἱ πληροφορίαι περὶ τῶν φονευθέντων. Ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ δοθεῖσαι ἐν τῇ Βουλῇ πληροφορίαι περὶ τῶν πληγωθέντων, ἐὰν πιστεύσωμεν τὰς ὑπουργικὰς ἐφημερίδας, εἶναι ἀτελεῖς. Φαίνεται δὲ ὅτι εἶναι ἀνώτερος ὁ ἀριθμὸς τῶν τετραυματισμένων. Γνωρίζομεν ὅτι ὁ γενναῖος ταγματάρχης καὶ συμπολίτης μου κ. Κ. Λώρης εἶναι τετραυματισμένος, καὶ ἐν τούτοις ὁ ὑποβληθεὶς κατάλογος δὲν τὸν ἀναφέρει.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι πλήρης ὁ κατάλογος· εἶπον ὅτι αἱ μέχρι τοῦδε πληροφορίαι αἱ θετικαὶ εἶναι αὐταί.

§6Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λοιπὸν εἶναι ἄγνωστον ὅτι ὁ Λώρης εἶναι τετραυματισμένος;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι γνωστὸν, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν καὶ τὸν κατάλογον. Ἡμεῖς φροντίζομεν νὰ ὑποβάλωμεν θετικὰς πληροφορίας.

§8Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁπωσδήποτε ἦτο γνωστὸν πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος τῆς ἀποστρατεύσεως......

§9ΡΑΛΛΗΣ. Τέλος πάντων ἐρωτήσατε νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις ῥητῶς, ἀπελύθησαν οἱ αἰχμάλωτοι ἢ ὄχι;

§10Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνεγινώσκομεν ἔκπληκτοι τὸ Διάταγμα τῆς ἀποστρατεύσεως, ἐμανθάνομεν ὡς βεβαιότατον τὸ ὑπὸ τῆς ὑπουργικῆς ἐφημερίδος διασαλπισθὲν ὅτι μετὰ τὴν συμπλοκὴν τόσον αἱ Ἑλληνικαὶ Ἀρχαὶ καθὼς καὶ αἱ Ὀθωμανικαὶ ἔσπευσαν νὰ ἀνταλλάξωσιν ἀμοιβαίως τοὺς αἰχμαλώτους, καθὼς καὶ τὰς θέσεις, τὰς ὁποίας ἑκάτερον τῶν μερῶν εἶχε καταλάβει. Μεταξὺ τῶν ἐρωτήσεων, ἃς εἶχον ἀπευθύνει, ῥητῶς παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἀλλ’ οὐδεμία ἐδόθη ἀπάντησις. Ἐν τούτοις ἡ ἀφασία αὐτὴ δίδει ἀφορμὴν εἰς πολλὰ δυσάρεστα καὶ κατηντήσαμεν νὰ ἔχωμεν τὰς πηγὰς τῶν πληροφοριῶν μας ἀπὸ τὰς πηγὰς τῆς «Ταρήκ» τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐνῷ ζητοῦμεν πληροφορίας αὐθεντικὰς, δὲν λαμβάνομεν τοιαύτας, καὶ καταφεύγομεν εἰς τὰς Τουρκικὰς ἐφημερίδας. Ἰδοὺ διατὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπαντήσῃ ἐφ’ ὅσον δὲν παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου· διότι καὶ ἐγὼ δὲν θέλω νὰ μᾶς εἴπῃ ὅσα βλάπτουσιν αὐτά, παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὅ,τι εἶναι δυνατόν· διότι, ὡς προεῖπον, εἶναι ἄδικον νὰ παρέρχηται τόσος χρόνος καὶ ἡμεῖς νὰ ἀναγινώσκωμεν τὰς τουρκικὰς ἐφημερίδας, διὰ νὰ λαμβάνωμεν ἐκεῖθεν τὰς εἰδήσεις. Τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν πολλάκις παρεκάλεσα, ἀλλὰ τὸν παρεκάλεσα εἰς μάτην, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ διὰ τὰ ἐν Σκιάθῳ συμβάντα ὡς καὶ τί ἔπραξε διὰ τὰς παρὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν δολοφονίας τῶν Τούρκων καὶ τίνας ἐγγυήσεις ἐζήτησε πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς μεθορίου γραμμῆς ἡμῶν ἀπὸ τὴν ἐπανάληψιν ὁμοίων σκηνῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Χθὲς ἀπηύθυνα μίαν ἐρώτησιν ἐπὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἀλλ’ οὐδεὶς εὐηρεστήθη νὰ ἀπαντήσῃ, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος τόσον ἐπουσιώδους. Δὲν γνωρίζω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν εὐηρεστήθη ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπαντήσῃ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πολλοὶ τῶν ψηφοφορησάντων ὑπὲρ τοῦ ἐκλεχθέντος Προέδρου, ἀπελπισθέντες νὰ εὕρωσι διέξοδον ἀπὸ τὴν πτέρυγα ταύτην, ἐνόμισαν ὅτι ἐνισχύοντες τὴν Κυβέρνησιν ἤθελον βοηθήσει αὐτὴν ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἄρσιν διὰ τρόπου καταλληλοτέρου. Δὲν εἶμαι ἐγὼ μεταξὺ αὐτῶν· ἀλλ’ ἐν τούτοις οἱ νέοι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως οὐδεμίαν ἔχουσιν ἔτι πληροφορίαν περὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ, μολονότι πολλαὶ παρῆλθον ἡμέραι, τὰ δὲ πράγματα εὑρίσκονται εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον. Ἀναγινώσκων τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ συγκρίνων τὰς πληροφορίας αὐτῆς πρὸς τὰς δοθείσας πληροφορίας, βλέπω ὅτι οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε εἰς τὸ κοινὸν, ὑποδείκνυται ἐλπὶς ταχείας ἄρσεως αὐτοῦ. Τώρα δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας, οὐδ’ ἐκφράζω γνώμην ἀκόμη περὶ τῶν συμβάντων, πρὶν χορηγηθῶσιν ἡμῖν αἱ ἀπαιτούμεναι πληροφορίαι, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ ζήτημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς στιγμὴν ν’ ἀφήσῃ τὰς περὶ ἀνυποτάκτων καὶ ἐκλογικῶν μεταῤῥυθμίσεων συζητήσεις, νὰ ἀναβάλῃ προσωρινῶς τοὺς διορισμοπροβιβασμοὺς καὶ μεταθέσεις καὶ νὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς δώσῃ πάσας τὰς δυνατὰς πληροφορίας, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην ἀπαραίτητον.

§11Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ, διότι ὑποπτεύω μήπως ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διεξαγωγὴ τοῦ ζητήματος τούτου αὐτὴ αὕτη ἐπήνεγκε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μέχρι τοῦδε ἐκκρεμότητος αὐτοῦ. Ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὑποβαλόντα ἐνώπιον ἡμῶν, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἦλθε συμφωνίαν μετὰ τῶν Δυνάμεων περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι προέβη εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν, οὐχὶ ὑπείκων εἰς τὴν πίεσιν τῶν Δυνάμεων, ἀλλὰ ἐφαρμόζων ἰδίας γνώμας καὶ ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχε καὶ ὡς Ἀντιπολίτευσις. Τὴν τοιαύτην πορείαν τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω εἰμὴ ὡς ἀποῤῥέουσαν ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι σώζεται οὕτω ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία καὶ παρίσταται ἡ Ἑλλὰς ὡς μὴ ὑπείκουσα εἰς τὰς Δυνάμεις, ἀλλ’ ἐκτελοῦσα ἰδίας ἑαυτῆς γνώμας καὶ ἀποφάσεις. Ἀλλὰ πρῶτον, κύριοι, οὐδεμία προσβολὴ τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας δύναται νὰ ἐπέλθῃ, ἐὰν Κράτος μικρὸν καὶ ἀσθενὲς, ὡς εἶναι ἡ Ἑλλὰς, ὑποταχθῇ εἰς τὴν ἀκαταμάχητον βίαν πέντε μεγάλων Δυνάμεων. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη προσβολή, ποσῶς δὲν ἀνατρέπεται ὡς ἐκ τῆς πορείας, ἣν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις· διότι οἱασδήποτε γνώμας περὶ ἀφοπλισμοῦ καὶ ἂν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ὡς Ἀντιπολίτευσις, καὶ ἂν δηλαδὴ εἶχε τὴν γνώμην ἀφοπλισμοῦ, οἷον ὁ διαταχθεὶς ἤδη, ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε προβῆ εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν, ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ πυροβόλον ἀντήχει εἰς τὰ σύνορα καὶ ἤχνιζεν ἀκόμη τὸ αἷμα τῶν γενναίων προμάχων τῆς Πατρίδος. Ἕνεκα τούτων νομίζω, κύριοι, ὅτι μάτην ζητοῦμεν νὰ καλυφθῶμεν ὄπισθεν τῶν δακτύλων ἡμῶν, παριστάνοντες ὡς ἑκούσιον ὅ,τι εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πιέσεως τῶν Δυνάμεων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οὐδὲ συμφέρον νὰ καλυπτώμεθα ἔχομεν, καὶ ὅτι ἀπεναντίας ἔχομεν μέγιστον συμφέρον νὰ διακηρύξωμεν, ὅτι δὲν ὑποχωροῦμεν εἰμὴ εἰς τὴν βίαν, ὅτι ἄνευ τῆς βίας ταύτης τὰ πάντα ἠθέλομεν θυσιάσει πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δικαίων, ὅτι ἕνεκα τῆς βίας ἐγκαταλείπομεν τὰ ἐθνικὰ ταῦτα δίκαια ἔκθετα εἰς μεγίστους κινδύνους καὶ ὅτι μεγίστης ζημίας παραίτιοι καθίστανται οἱ ἐκβιάζοντες ἡμᾶς νὰ ὑποχωρήσωμεν. Τοιαύτη εἰλικρινὴς διακήρυξις οὐ μόνον ἤθελεν ἔχει ὡς ἄμεσον ἀποτέλεσμα τὴν ἄρσιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ, διότι ὁ ἀποκλεισμὸς ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιβολῆς τοῦ ἀφοπλισμοῦ καὶ οὐδένα ἔχει λόγον ὑπάρξεως, τοῦ ἀφοπλισμοῦ γενομένου ἤδη, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τοιαύτη διακήρυξις δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τίτλος μελλούσης ἀποζημιώσεως παρ’ αὐτῶν ἐκείνων, οἵτινες γίνονται παραίτιοι τῆς ζημίας, ὅταν βραδύτερον διαφωτιζομένη ἡ συνείδησις τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ἀναγνωρίσῃ τὸ ἄδικον καὶ ἐπιζήμιον τῆς πρὸς ἡμᾶς διαγωγῆς τῶν Δυνάμεων. Ἕνεκα τούτου ἐπιμένω καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ταχέως πληροφορίας περὶ τῆς στάσεως τοῦ ζητήματος τούτου.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ἐξέθηκε τὴν γνώμην αὑτοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν μετὰ πάσης εἰλικρινείας· εἶπε τί ἤθελε πράξει αὐτὸς, ἐὰν ἐκυβέρνα τὴν Χώραν. Βεβαίως δὲ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀσπάζηται τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ καθήμεθα εἰς τὰς ἕδρας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ κάθηται αὐτὸς, διότι ἡμεῖς ἔχομεν ἰδέας ὅλως ἀντιθέτους τῶν ἰδεῶν αὐτοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας φρονεῖ, ὅτι κέρδος τῆς Ἑλλάδος θὰ ἦναι, ἐὰν ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐξοπλισμοῦ ἢ τοῦ ἀφοπλισμοῦ· ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἐνόσῳ ἐλευθέρως ἐργαζόμεθα καὶ δυνάμεθα νὰ ἐκφράσωμεν ἰδίαν γνώμην, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος ν’ ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις περὶ ἐξοπλισμοῦ ἢ ἀφοπλισμοῦ, ὅτι ὁ ἐξοπλισμὸς καὶ ἀφοπλισμὸς Κράτους τινὸς ἔγκειται εἰς τὴν κυριαρχίαν αὑτοῦ, καὶ ὅτι, ἐὰν τὸ Κράτος ἀναλάβῃ τοιαύτας ὑποχρεώσεις, ὑφίσταται μείωσιν τῆς κυριαρχίας αὑτοῦ. Διὰ τοῦτο, διευθύνοντες τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος τούτου ἡμεῖς, θέλομεν προσπαθήσει διὰ παντὸς τρόπου νὰ μὴ ἀναλάβωμεν ὑποχρεώσεις, θέλομεν προσπαθήσει διὰ παντὸς τρόπου νὰ διατηρήσωμεν ἀκέραια τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους· ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ τυχὸν ἤθελεν ἀποκλίνει μᾶλλον πρὸς τὴν ἀντίθετον γνώμην, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, ἀρκεῖ νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην ταύτην, ἵνα ἀποχωρήσωμεν ἡμεῖς ἐκ τῆς διευθύνσεως τῶν κοινῶν. Ἔχοντες ἡμεῖς τοιαύτην γνώμην, συνάμα θεωροῦμεν ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ δώσωμεν πᾶσαν πληροφορίαν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους, διότι ὡς βουλευτὴς ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πληροφορηθῇ περὶ ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ποιήσηται ἀνακοινώσεις. Ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει μεγάλην εὐθύνην, ἀρνουμένη ν’ ἀνακοινώσῃ τὰ δυνάμενα νὰ διαφωτίσωσι τὴν Βουλὴν περὶ τὴν γνώμην αὐτῆς, ἀναλαμβάνει δὲ καὶ μεγάλην εὐθύνην ἀνακοινοῦσα ὅ,τι δύναται νὰ ζημιώσῃ τὸ Ἔθνος κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν τὸ ἀνακοινοῖ. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς θὰ ἤμεθα κριταὶ περὶ τοῦ τὶ δυνάμεθα καὶ πρέπει νὰ ἀνακοινώσωμεν καὶ περὶ τοῦ τὶ δὲν δυνάμεθα ἢ δὲν πρέπει νὰ ἀνακοινώσωμεν, ἡ δὲ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος αὑτῆς, καὶ ἐὰν ἔχῃ ἰδέαν, ὅτι δὲν ἀνακοινοῦμεν ὅσα πρέπει νὰ ἀνακοινώσωμεν, εἶναι κυρία νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην ταύτην, ὅπως λάβωσι τὴν θέσιν ἡμῶν ἄλλοι λαλίστεροι ἡμῶν. Περὶ τῶν κατὰ τὰ σύνορα συμβάντων ἐξέθηκα τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον, ἐφ’ ὅσον ἦσαν θετικαί. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου θέλει ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων καὶ ἐκ τῆς συγκρίσεως αὐτῶν πρὸς τὰς ἔξωθεν συνηγμένας πληροφορίας ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἡμεῖς ἀπεκρύψαμέν τι. Εἴπομεν, ὅτι θέλομεν ἀνακοινώσει πᾶν ὅ,τι εἶναι θετικὸν, καὶ ἐκ τοῦ πρώτου Ἀρχηγείου ἐλάβομεν θετικὰς πληροφορίας περὶ πάντων τῶν τραυματισθέντων, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον τὸ Ἀρχηγεῖον νομίζει, ὅτι εἶναι πλήρεις· ὡς πρὸς τοὺς φονευθέντας ὅμως δὲν ἔχει τὸ Ἀρχηγεῖον πληροφορίας ἱκανῶς θετικὰς, ἵνα διαβιβάσῃ ταύτας. Ἐπανειλημμένως ἐζητήσαμεν κατάλογον τοιοῦτον, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν ἐλήφθη τὸ ἀναμενόμενον τηλεγράφημα. Τὸ τρίτον Ἀρχηγεῖον ἔστειλε πληροφορίας περὶ τραυματισθέντων, ἀλλὰ πληροφορίας οὐχὶ περὶ πάσης τῆς γραμμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο συμπλοκή. Εἰς ἓν μέρος ἢ δύω ὅπου ἐπληγώθη καὶ ὁ ἀξιωματικὸς Λώρης τὸ Ἀρχηγεῖον φαίνεται δὲν ἔχει πληροφορίας ἀκριβεῖς ἐπαρκῶς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν διεβιβάσθη ἐκ τοῦ τρίτου Ἀρχηγείου εἰμὴ ὅ,τι παρ’ αὐτοῦ ἐλάβομεν, τοὐτέστι ὁ κατάλογος, τὸν ὁποῖον ἀνεκοινώσαμεν. Περὶ τῶν αἰχμαλωτισθέντων καὶ περὶ τῆς καταληφθείσης ἑκατέρωθεν χώρας γινώσκομεν, ὅτι ἐπῆλθεν ἐπισήμως συμφωνία μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν Στρατιωτικῶν Ἀρχῶν καὶ τῶν Τουρκικῶν, ὅπως ἀποδοθῇ πᾶσα κατεχομένη χώρα παρ’ ἑκατέρου ἐντὸς τῆς γραμμῆς τοῦ ἑτέρου καὶ ὅπως ἀποδοθῶσι καὶ πάντες οἱ αἰχμάλωτοι. Ἡμεῖς ἐκτελοῦμεν τὸ εἰς ἡμᾶς ἀνῆκον ἐκ τῆς συμφωνίας ταύτης, γινώσκομεν δ’ ὅτι ὡς πρός τινα ἐξετελέσθησαν καὶ παρὰ τῶν Ὀθωμανῶν τὰ εἰς ἐκείνους ἀνήκοντα. Ἔχω πληροφορίας ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐξετελέσθησαν παρ’ αὐτῶν πᾶσαι αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβον, καὶ ἀπηυθύναμεν παραστάσεις καὶ περιμένομεν νεωτέρας πληροφορίας ἐὰν ἤδη ἐξετελέσθησαν αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῶν. Περὶ τῶν ἀμφισβητουμένων τούτων οὐδὲν δυνάμεθα νὰ κοινοποιήσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν θετικὸν ἐξ αὐτοῦ τούτου ὅ,τι εἶναι ἀμφισβητούμενον, δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ ἀμφιβάλλωμεν ἡμεῖς, ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβεν, ὅπως ἐκτελεῖ τὰς ἰδίας ὑποχρεώσεις καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις.

§13ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤθελον, κύριοι, νὰ προκαλέσω ὑπουργικὸν ζήτημα, οὔτε θεωρῶ ἐμαυτὸν τὸ ἁρμόδιον πρὸς τοῦτο πρόσωπον· ἁπλῶς ἠθέλησα νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἵνα λάβῃ αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις. Οὐδέποτε ἐνόησα, ὅτι ἐν ταῖς ἰδέαις μου περιέχεται ἡ ἀναδοχὴ ὑποχρεώσεων οἱωνδήποτε πρὸς τὰς ἐξασκούσας τὸν ἀποκλεισμὸν Δυνάμεις· οὐδὲ γνωρίζω ἐγὼ ἂν ὑπάρχῃ ἀξίωσις πρὸς ἀναδοχὴν τοιούτων ὑποχρεώσεων. Αἱ Δυνάμεις οὐδεμίαν διὰ τοῦ τελεσιγράφου αὐτῶν ὑπέβαλον τοιαύτην ἀπαίτησιν, ἠτήσαντο μόνον τὸν ἀφοπλισμόν. Τούτου γενομένου, αἱ ἀξιώσεις τῶν Δυνάμεων ἱκανοποιοῦνται, ἡ δὲ Ἑλλὰς διατηρεῖ πλήρη τὴν ἐλευθερίαν αὑτῆς εἰς τὸ μέλλον. Τοῦτο καὶ μόνον ἀπαντῶ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ ἐκτιμήσω ὁριστικῶς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ὑποβληθῶσιν αἱ περὶ αὐτῆς ἀναγκαῖαι πληροφορίαι.

§14ΗΛ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κύριοι, ἦτο ἑπόμενον νὰ περιπέσωμεν εἰς τὸν κυκεῶνα, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα, διότι καὶ μετὰ τὴν σοβαρὰν αὐτὴν ἐθνικὴν συμφορὰν παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν λέγεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ὅτι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ αὐτῷ παίζομεν ὅλοι τὸν βωβόν. Ἡ Κυβέρνησις ἐν πρώτοις ὤφειλε νὰ εἴπῃ τὶ ἔλαβε χώραν, τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὴν πρώην Κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἡ ὁποία μόλις πρὸ μηνὸς εἶχε λάβει καὶ πάλιν πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἱκανὰ ἑκατομμύρια πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, νὰ παραιτηθῇ. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, πρὸς τὴν ὁποίαν τοιαύτας ἐλπίδας ἐβασίζομεν καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων περιήλθομεν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν θέσιν νὰ καλῶνται οἱ μὲν πατριῶται, οἱ δὲ προδόται, τὰ δὲ ἀκροατήρια νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν φοβερὰν ἐκείνην συγκίνησιν, πῶς συνέβη νὰ παραιτηθῇ; Ἀντὶ δὲ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, πρὸς τὴν ὁποίαν τὸ μέλλον τοῦ Τόπου, τὸ πᾶν εἶχεν ἀνατεθῆ, εἴδομεν προχθὲς παρισταμένην ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν Κυβέρνησιν ξένην, ἄχρουν κληθεῖσαν, ἀλλὰ Κυβέρνησιν μὲ προσωπεῖον ἄλλου, ὅτι δ’ ἔφερε προσωπεῖον ἄλλου ἐνόησε καὶ αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Βάλβης, ὅστις ἐνόμιζεν ὅτι ἔφερε τὸ πρόσωπόν του, ὅταν στραφεὶς εἶδεν ὅτι οὐδεμία θέσις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῷ παρεχωρεῖτο καὶ ἀνεχώρησεν. Ἀντὶ μετὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἡ παροῦσα νὰ ἐξηγηθῇ διατὶ ἐγένετο ἡ μεταβολὴ αὕτη, ἐπαίχθη ἐνταῦθα μία τυφλόμυιγα, εἴδομεν γινομένας μεταστάσεις τινάς, ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου, παρουσιάζεται μιὰ νέα Κυβέρνησις, ἡ σήμερον, καὶ αὕτη μᾶς λέγει: Δὲν συνέβη τίποτε, τὸ Ἔθνος εἶχεν ἀνάγκην μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Κυβέρνησιν ταύτην σᾶς τὴν παρουσιάζομεν. Καὶ ἔπειτα λέγετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνεκοίνωσεν ὅ,τι ἔπρεπε ν’ ἀνακοινώσῃ! Δὲν ἀνεκοίνωσε τίποτε· ἦτο ἑπόμενον λοιπὸν ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐπέλθῃ κανὲν ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξακολουθῇ ὁ ἀποκλεισμός, καὶ ὄχι μόνον νὰ μὴ ὑπακούσωσιν οἱ κακῆς πίστεως γείτονές μας εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε ὅτι ὑπήκουσαν καὶ ἀποσύρονται, ἀλλὰ καὶ νὰ συμβῶσιν μεγαλείτεραι συμφοραί. Διὰ ταῦτα δὲ πάντα πάντες εἴμεθα ὑπεύθυνοι, ἐνόσῳ δὲν φροντίζομεν νὰ μάθωμεν διατὶ ἐπῆλθον αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα καὶ πῶς ἀπὸ τῶν μεγάλων ἐκείνων ἐλπίδων τοῦ πολέμου καὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς Χώρας, σήμερον διατελοῦμεν ὑπὸ πλήρη κατοχήν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γνωρίζει καλῶς τοὺς γείτονάς μας, τοὺς γνωρίζει ἀπὸ τοῦ Καραλῆ Δερβὲν, γνωρίζει ὅτι καὶ τότε ἐὰν δὲν εὑρίσκετο ὁ μόνος γενναῖος στρατηγός μας, ὁ Γρίβας, ὄχι μόνον ἠθέλομεν πάθει πολὺ χειρότερα ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐπάθαμεν σήμερον, ἀλλ’ ἴσως οἱ Τοῦρκοι ἤθελον καταλάβει καὶ τὴν Λάρισσαν. Ἐγὼ δὲν ἤμην πολεμικὸς, ἤμην ἐξ ἀρχῆς εἰρηνικὸς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀπὸ τῆς πρώτης Συνόδου ἐκηρύχθην κατὰ τοῦ συμπολίτου μου, ὁ ὁποῖος ἀντὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποσχέσεις του καὶ νὰ κάμῃ οἰκονομίας ἠκολούθησε τὴν πορείαν τοῦ προκατόχου του, ἐξαντλούμενος μόνον εἰς λόγους, βραδύτερον δὲ μᾶς ὑπέβαλεν εἰς τοσαύτας θυσίας· ἐνῷ ἂν μὲ ἤκουε ἀπὸ τότε καθὼς καὶ ἡ πλειονοψηφία του, ἡ ὁποία ὠρύετο εἰς τὰς διαμαρτυρίας μου, δὲν θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὴν δεινὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἤδη ὅμως, ὅτε τὰ πράγματα προέβησαν, ὅτε ἐχύθη ἔστω καὶ ἑνὸς στρατιώτου τὸ αἷμα, δὲν πρέπει πλέον ἡ Κυβέρνησις νὰ σταματήσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ συγκαλέσῃ πολεμικὸν συμβούλιον καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν πόλεμον διὰ πάσης θυσίας καὶ ἐναντίον τοῦ ἀποτροπαίου αὐτοῦ ἀποκλεισμοῦ μέχρις οὗ τύχῃ πλήρους ἱκανοποιήσεως. Διὰ τοῦτο δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει μᾶς δώσει ἀμέσως τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὤφειλεν ἐξ ἀρχῆς νὰ δώσῃ, καὶ θέλει ἐκθέσει πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν.

§15Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Συμπληρῶν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, νομίζω, ὅτι ἡ ἐρώτησις δέον νὰ τεθῇ πρὸς τὸν τέως Πρωθυπουργὸν κ. Δηλιγιάννην, ἵνα μᾶς πληροφορήσῃ τίνες λόγοι ἠνάγκασαν αὐτὸν νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν Ἐξουσίαν ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Ἔθνος ἀνέμενε νὰ ἐκτελέσῃ οὗτος τὰς πολεμικὰς ἐπαγγελίας του καὶ νὰ πολεμήσῃ κατὰ τῶν Τούρκων, ἀφοῦ πᾶν ὅ,τι ἐζήτησεν ἀπὸ τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, τὸ ἔλαβε καὶ διὰ καταπληκτικῆς μάλιστα πλειονοψηφίας;

§16ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ὡς ἐκ τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐν τέλει τῆς ἀγορεύσεώς του. Ὁ κ. βουλευτὴς παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἴτιον τῆς μὴ ἄρσεως τοῦ ἀποκλεισμοῦ εἶναι, ὅτι ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις δὲν εὗρεν ἐπαρκῆ τὸν ἀφοπλισμόν...

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπόθεσις ἦτο.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. —εἰς ὃν προέβη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐξήγησε μάλιστα καὶ τὰς ἰδέας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀφοπλισμοῦ, εἰπὼν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ ἄρσιν ἐπιστρατεύσεως ἐν τῷ παρόντι. Ἐπειδὴ ταῦτα δὲν τυγχάνουσιν ἀκριβῆ, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξήγησιν περὶ αὐτῶν, ἵνα μὴ διατελῇ ἡ Βουλὴ ἐν τῇ πλάνῃ. Ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἐπαρκῆ τὸν ἀφοπλισμόν, ὁποῖον διενεργεῖ αὐτὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ αὐτὴ ἀνεδέχθη ἀπέναντι τοῦ ἀφοπλισμοῦ τούτου νὰ προβῇ εἰς πλήρη ἀφοπλισμὸν τῶν ἰδίων αὑτῆς δυνάμεων. Ἤδη παρασκευάζει τὰ τῆς ἀναχωρήσεως τῶν ἐφέδρων αὑτῆς. Ἂν ὅμως ἐξετέλεσε πάσας τὰς πρὸς τὴν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησιν ὑποχρεώσεις αὑτῆς, τοῦτο δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω· ἐλπίζω ὅτι μετὰ τὰς παραστάσεις τὰς γενομένας περὶ τούτου θέλει ἐπέλθει πλήρης ἱκανοποίησις τῶν ἀπαιτήσεων ἡμῶν. Πάντοτε ἐξήγησα πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ τὰς στρατιωτικὰς αὑτῆς δυνάμεις ἕως τοῦ κατωτάτου σημείου, ἀλλὰ συνδεομένου πρὸς ὀργανισμὸν εἰρήνης, ὅστις νὰ παρασκευάζῃ πολεμικὴν δύναμιν· τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἐπιστρατείαν. Ἀκριβῶς τὸ σύστημα τὸ στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει, διακρίνει τὴν ἐπιστράτευσιν ἀπὸ τῆς εἰρήνης, ἐκ τούτου ὅτι ἐν εἰρήνῃ παρασκευάζεται ἡ ἐπιστράτευσις· ἀλλὰ δὲν μετέβημεν ἀμέσως εἰς τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης, διότι δὲν εἶναι εὔκολον ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ, ὡς εἶναι εὔκολον ἐν στρατοῖς μᾶλλον τελείως ὠργανωμένοις, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ νὰ γένηται ἡ κατάργησις τῆς ἐπιστρατεύσεως. Παρ’ ἡμῖν ὑπάρχουσιν εἰς ἀποστράτευσιν πολλαὶ δυσχέρειαι ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως παρασκευῆς πρὸς ἀφοπλισμὸν, ὅστις εἶναι δυσχερέστερος, ἐνταῦθα τοὐλάχιστον, τοῦ ἐξοπλισμοῦ. Ἂν ἠθέλομεν ἐκδώσει Διάταγμα ἄρσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἤθελον μείνει χιλιάδες κτηνῶν ἄνευ τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες περιποιοῦνται αὐτὰ, ἤθελον μείνει τὰ στελέχη ἄνευ τῶν ἀνδρῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελον ἔχει ὑπόστασιν. Ἔπρεπεν, ἕως οὗ ἐλαμβάνοντο μέτρα περὶ συμπτύξεως τῶν στελεχῶν, ἕως οὗ ἐλαμβάνοντο μέτρα περὶ διαθέσεως τῶν κτηνῶν, νὰ ἐπιτραπῇ διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως νὰ διατηρηθῶσιν ἐν ταῖς τάξεσι σειραί τινες ἐφέδρων, αἵτινες νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς τὴν παρασκευὴν τοῦ πλήρους ἀφοπλισμοῦ. Ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ ἐννοήσας, ὅτι ὁ ἀφοπλισμὸς, ὃν διενεργοῦμεν ἤδη, εἶναι πλήρης. Ἤδη καὶ τὰ τρία Ἀρχηγεῖα ἔχουσιν εἰς κίνησιν τὰ στρατεύματα αὐτῶν πρὸς τὰ κέντρα ὅθεν θέλουσιν ἐπανέλθει τὰ στελέχη εἰς τὰς παλαιὰς αὐτῶν ἕδρας. Δὲν δύναται ἄρα ἐκ τούτου νὰ ἐπέλθῃ τις δυσχέρεια περὶ τὴν ἄρσιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς, ὁ πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσας, εἶπεν, ὅτι αἱ συγκρούσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, δὲν θὰ ἐγίνοντο, ἐὰν ὁ ἀφοπλισμὸς ἦτο πλήρης· ἀλλ’ αἱ συγκρούσεις ἐγένοντο πρὶν ἢ ἡμεῖς ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν· ἡμεῖς εὕρομεν τὰς συγκρούσεις ἐν ἀκμῇ, καὶ ἂν ἀνεβάλομεν ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος περὶ ἀπολύσεως ἡλικιῶν, τοῦτο ἐπράξαμεν....

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτόν τι.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσως δὲν ἐνόησα καλῶς—διότι ἔπρεπε πρῶτον νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο, τὸ τῶν συγκρούσεων, εὐθὺς δὲ ὡς ἐφθάσαμεν ἐν τῷ ζητήματι ἐκείνῳ εἰς σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήσαμεν παρέχον ἐγγυήσεις ἀσφαλείας διὰ τὸ μέλλον, προέβημεν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος. Ἡ ἔκδοσις τοῦ Διατάγματος περὶ ἀπολύσεως ἡλικιῶν ἀποτελεῖ νέον καθεστὼς, καθεστὼς, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ἐπαρκὲς ὑπὸ τῆς Τουρκίας· διατὶ δὲ τὸ καθεστὼς τοῦτο δὲν θεωρεῖται ἐπαρκὲς ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, ὅπως ἄρωσι τὸν ἀποκλεισμόν, τοῦτο δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωστοποιήσω εἰς τὴν Βουλήν· ὅ,τι ὅμως δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, εἶναι, ὅτι ἂν αἱ Δυνάμεις ζητῶσιν, ἵνα ἄρωσι τὸν ἀποκλεισμὸν ὑποχρεώσεις παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς αὐτὰς, σχετιζομένας πρὸς τὸν ἀφοπλισμὸν, ταύτας ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν θέλει παράσχει.

§22ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως, κύριοι, ὁ ἀποκλεισμὸς ὑφίσταται, καὶ ἐξ ὅσων εἶπε καὶ σήμερον καὶ ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξάγω τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν ἀναλαμβάνει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων, ἂν δὲ ὁ ἀποκλεισμὸς ἐξακολουθῇ, δὲν εὐθύνεται. Αὐτὸ εἶναι ἁπλοῦς ὑπαινιγμὸς καὶ δὲν πρέπει νὰ μετατοπίζεται τὸ ζήτημα. Πρόκειται περὶ ἑνὸς μεγίστου καρκίνου, ὁ ὁποῖος θὰ καταστρέψῃ τὸ σῶμα τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας, δηλαδὴ πρόκειται περὶ ἀποκλεισμοῦ. Ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐννοῇ νὰ ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις τινὰς ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων, ἄνευ τῶν ὁποίων τυχὸν ἡ Εὐρώπη δὲν δύναται νὰ ἄρῃ τὸν ἀποκλεισμόν, ὀφείλει νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς δὲν ἀναλαμβάνει καὶ τότε δὲ ἡ Βουλὴ θὰ εἴπῃ ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἀναλαμβάνετε σεῖς αὐτὰς τὰς ὑποχρεώσεις, κάμετε τόπον εἰς ἄλλους. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἐπὶ πλέον νὰ σιωπᾷ. Ἕως πότε τὸ αὔριον καὶ μεθαύριον;

§23Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Διετάξατε τὴν ἀπόλυσιν πέντε ἡλικιῶν, δύω ἀμέσως καὶ τριῶν κατόπιν, ἀλλ’ οἱ σωματάρχαι παρουσιάζουν προσκόμματα, διότι δῆθεν δὲν παρουσιάσθησαν ἐντὸς τῆς προθεσμίας. Παρουσιάζεται ὅμως ἓν πρᾶγμα, ὅπερ δεικνύει ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐργάζεται ἄνευ ἑνότητος· ὁ φρούραρχος δὲν ἀναγνωρίζει τὸν διοικητὴν τοῦ ἐμπέδου λόχου, τοῦτον δὲν ἀναγνωρίζει ὁ Μοίραρχος, τοῦτον δὲν ἀναγνωρίζει ὁ διοικητὴς τοῦ Συντάγματος, καὶ οὕτως ἐπέρχεται πλήρης ἀνωμαλία εἰς βάρος τῶν στρατιωτῶν. Καὶ ἂν τοῦτο γίνεται ἐπὶ Ὑπουργῶν στρατιωτικῶν ὑπομονή! διότι ἐκ φυλετικοῦ αἰσθήματος ἀποκρύπτουν τὰς παρεκτροπὰς τῶν ὑφισταμένων· ἀλλ’ ἐπὶ Ὑπουργῶν πολιτικῶν δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπαναλαμβάνωνται τὰ τοιαῦτα. Δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσω καὶ αὖθις στρατιωτικοὺς νὰ λέγουν: ἠθέλησαν καὶ πολιτικοὶ νὰ γίνωσιν Ὑπουργοὶ νὰ διορθώσωσι τὰς παρεκτροπὰς τῶν στρατιωτικῶν, ἀλλὰ τὸ ἐπρόκοψαν καὶ αὐτοί. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ φανῆτε πολὺ αὐστηρὸς εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς ἰδιοσυγκρασίας τῶν σωματαρχῶν. Πῶς συμβαίνει ὥστε αἱ στρατιωτικαὶ Ἀρχαὶ τῶν Ἀθηνῶν νὰ μὴ ἀναγνωρίζουν τοὺς μοιράρχους τῶν Ἐπαρχιῶν; Οἱ ἔφεδροι ἅμα ἐκλήθησαν μετὰ 2, 3 ἡμέρας προσῆλθον εἰς τοὺς μοιράρχους, δὲν εἶχον οὔτε εὐκολίας, οὔτε τὰ μέσα νὰ ἔλθωσιν ἐντὸς 8 ἡμερῶν εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ ἐν τούτοις κρατοῦνται τὰ 99 ἑκατοστὰ διὰ τὴν αἰτίαν αὐτήν. Ἴσως εἴπετε ὅτι διὰ τὴν αἰτίαν αὐτὴν ἐφέρατε τὸν ὑπὸ συζήτησιν περὶ ἀνυποτάκτων νόμον· ἀλλ’ οὗτος δὲν εἶνε γνωστὸν πότε θὰ λειτουργήσῃ, καὶ ἂν λειτουργήσῃ, ἀφοῦ εἶνε εἰσέτι ὑπὸ συζήτησιν. Πρέπει νὰ καλέσετε τοὺς διοικητὰς τῶν ταγμάτων καὶ νὰ τοὺς εἴπητε ὅτι ὅλη ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι ἡνωμένη, καὶ νὰ τοὺς καταστήσετε ὑπευθύνους δι’ αὐτὰ τὰ ἄτοπα. Διεδόθη ὑποκώφως ἡ ἀπαισία εἴδησις ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐξετέλεσεν ἡ Τουρκία ὅ,τι ἐξετελέσατε σεῖς παραχωρήσαντες τὰς θέσεις τὰς ὁποίας κατεῖχον οἱ ἰδικοί μας καὶ τοὺς αἰχμαλώτους, ἀλλ’ ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἐδολοφόνησαν τοὺς αἰχμαλώτους Ἕλληνας.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἴχομεν τοιαύτην εἴδησιν.

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ τὸ πιστεύω, διότι δυστυχῶς οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ Ὀθωμανικοῦ στρατοῦ εἶναι καταγωγῆς ὀθωμανικῆς. Ἐὰν εἴχετε νὰ κάμητε μὲ ἕνα Μεχμὲτ–ἀλῆ Εὐρωπαῖον, ἠδύνασθε νὰ ἐμπιστευθῆτε, ἀλλ’ ἔχετε νὰ κάμητε μὲ Ἐγιοὺπ καὶ λοιποὺς πασάδας ἀπὸ κορυφῆς μέχρι ποδῶν Τούρκους, ἑπομένως ἐπιβούλους. Σᾶς ὑπομιμνήσκω τὰ κατὰ τὸ 1868 ἐν Κρήτῃ ὅτε τῇ παρεμβάσει τῶν ἐκεῖ προξένων συγκατετέθησαν οἱ Ἕλληνες νὰ παύσωσι τὴν ἀντίστασιν καὶ ν’ ἀναχωρήσωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα δι’ οὐδετέρων Εὐρωπαϊκῶν πλοίων. Τὴν νύκτα ὁ ὑπαρχηγὸς τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ Κουτζοὺκ–Ὀμέρ–πασᾶς ἠθέλησε νὰ σφάξῃ πάντας τοὺς Ἕλληνας ὑπὲρ τὰς 3000, καὶ ἐσώθησαν διότι ἔμαθεν εὐτυχῶς τὴν ἐπιβουλὴν τοιαύτης αἰσχρᾶς δολοφονίας ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ὀθωμανικοῦ στρατοῦ Μπουγιοὺκ–Ὀμὲρ–πασᾶς, καὶ ἀνέστειλε τὴν τοιαύτην δολοφονίαν. Ἀλλ’ ὁ Μπουγιοὺκ– Ὀμὲρ–πασᾶς ἦτο καταγωγῆς καὶ ἀνατροφῆς καὶ μάλιστα ἀξιωματικὸς Εὐρωπαῖος, συνάμα δὲ συστρατεύσας ἐπὶ τριετίαν σχεδὸν ἐν Κριμαίᾳ μετὰ τῶν Ἄγγλων καὶ Γάλλων, ἔσχε μόρφωσιν ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ Εὐρωπαίου. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῶσιν ἀμέσως οἱ αἰχμάλωτοι. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι δὲν θὰ τοὺς δώσωσιν οἱ Τοῦρκοι, διότι φονεύσαντες αὐτοὺς δὲν τοὺς ἔχουσι. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἐθεώρησα ὡς μὴ ὀρθὴν τὴν διαταχθεῖσαν ἀπὸ τῶν ὁρίων ἀποχώρησιν τοῦ στρατοῦ μας πρὶν ἢ δι’ ἀξιόχρεω ἐγγυήσεως ἀπὸ τοὺς Τούρκους ἀσφαλισθῇ ἡ ἐν τοῖς ὁρίοις ἡσυχία καὶ ἀσφάλεια.

§26ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἤκουσα καὶ ἐγὼ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ ἄρσις τοῦ ἀποκλεισμοῦ συνδέεται μὲ ἀνάληψιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀδυνατεῖ νὰ ἀναλάβῃ. Ἐσυλλογίσθην ποῖαι ἆρά γε δύνανται νὰ ἦναι αὐταὶ αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦν νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἄρουν τὸν ἀποκλεισμόν· καὶ διὰ νὰ μὴ συγκατατεθῇ μία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ αὐτὰς προδήλως, θὰ εἶναι ἀτιμωτικαὶ διὰ τὸ ἔθνος. Ἀλλὰ ποῖαί τινες δύνανται νὰ εἶναι; Μὴ τυχὸν ὅτι αἱ Κυβερνήσεις, αἵτινες ἐξασκοῦσι τὴν πίεσιν αὐτήν, ζητοῦσι νὰ ἀφαιρέσωσι τὴν αὐτονομίαν τῆς Ἐπικρατείας; Δὲν εἶναι πιθανὸν, διότι τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ συντελεσθῇ ἐκ παραδοχῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ βία τὸ ἐκτελεῖ. Ἀλλὰ μὴ τυχὸν νὰ ἐπιβάλλουν δασμούς τινας ἐπὶ τῆς Ἐπικρατείας πρὸς ἀπότισιν ἐξόδων ἢ ἄλλων τινῶν ἀπαιτήσεων; Τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἄξιον τοιαύτης μυστικότητος, ὥστε νὰ μὴ ἐκδηλοῦται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· κατὰ συνέπειαν καὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ. Ἄλλο τι ἀτιμοτικώτερον, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω μὴ πρόκειται νὰ ἐγκολάψουν σφραγῖδα ἐπὶ τοῦ μετώπου τῶν Ἑλλήνων; Δὲν εἶναι δυνατόν· τί λοιπὸν μένει; παρὰ ὅπως εἰς τὸ ἑξῆς μὴ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς στρατὸν καὶ ναυτικόν, αὐτὸ ὑποθέτω· ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει φρονῶ, ὅτι μέγα τι κακὸν δὲν ἀπομακρύνει ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ἀπὸ τὸν Τόπον, ἂν ἀρνεῖται τὴν παραδοχὴν αὐτοῦ τοῦ ὅρου, διότι ἐπὶ 50 ἔτη ἄλλο τίποτε δὲν ἐκάμομεν παρὰ νὰ παρασκευαζώμεθα διὰ νὰ ἐκτελέσωμεν τὸν ὅρκον τῶν πατέρων ἡμῶν, καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ποτὲ δὲν εἶχε φθάσει ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ χιλιετηρίδων, καὶ τί ἐπράξαμεν; Ὅτι τὰ πράγματα κατέληξαν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν· διατί; διότι ἡ βία ἡ ἐξωτερικὴ ἀποκλείει τὰ πάντα. Λοιπὸν δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, καὶ νὰ διατελῶμεν ὑπὸ τοὺς ἰσχυρούς. Δὲν μοὶ φαίνεται λοιπὸν καὶ τοῦτο τόσης χρῆζον ἐχεμυθίας.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Καρδίτσης. Τὸ Τμῆμα προτείνει παμψηφεὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ὡς νομίμου. (Ἐπικυροῦται δι’ ἀναστάσεως ἡ ἐκλογὴ Καρδίτσης καὶ ἀνακηρύσσεται ὡς νόμιμος βουλευτὴς ἔχων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα ὁ κ. Ζωγλοπίτης, ὅστις καὶ ὁρκίζεται ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνυποτάκτων.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω καλὸν νὰ ἐξηγήσω τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας κατόπιν τῶν παρατηρήσεων κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ὑπέβαλον σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἐγένετο παρατήρησις ὡς πρὸς τὴν παράτασιν τῆς διορίας τῆς κηρύξεως τῆς ἀνυποταξίας. Τὸ ἄρθρον τοῦτο παρατείνει τὴν προθεσμίαν εἰς εἴκοσιν ἡμέρας, καὶ παρά τινων προετάθη πολὺ μακροτέρα διορία, παρ’ ἄλλων ὅμως προετάθη ὀλίγον μακροτέρα ἐπὶ διαφόροις λόγοις στηριζομένοις εἰς τὰ συμβάντα κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν ταύτην, εἰς ὑποσχέσεις δοθείσας, εἰς δυσχερείας παρουσιασθείσας, εἰς εἰδικὰς διαταγὰς ἐκδοθείσας ὅπως ἐγγραφῶσιν ἀλλαχοῦ οἱ εἰς τμήματά τινα τοῦ Κράτους ἀνήκοντες καὶ τὰ τοιαῦτα. Νομίζω, ὅτι λαμβανομένων τούτων πάντων ὑπ’ ὄψιν, ἐπιτρέπεται ἡ παράτασις τῆς διορίας ἐπὶ δέκα ἔτι ἡμέρας, ὥστε ἀντὶ 20 ἡμερῶν νὰ ὁρίσωμεν τὴν διορίαν εἰς ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἀφ’ ἧς τρέχει ἡ προθεσμία.

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς προσκλήσεως.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ διορίαι ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἅπασαι ἀφετηρίαν· ὑπάρχει διορία 3 ἡμερῶν καὶ διορία 8 ἡμερῶν, μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ὁποίας ἄρχεται ἡ ἀνυποταξία. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἤρχετο μετὰ τὴν εἰκοστὴν ἡμέραν ἀντὶ τῶν 8 ἡμερῶν, ἤδη θὰ ἔρχεται μετὰ 30 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς προσέλευσιν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἔτρεχε καὶ ἡ διορία τῶν τριῶν ἡμερῶν καὶ ἡ διορία τῶν ὀκτὼ ἡμερῶν, ἤτοι ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς προσδιοριζομένης ὑπὸ τοῦ Διατάγματος πρὸς παράστασιν ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ γραφείου. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὁ νόμος δίδει διορίαν ὀκτὼ ἡμερῶν, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡμεῖς ἐπροτείνομεν ἀντὶ ὀκτὼ ἡμερῶν νὰ τεθῶσιν 20, ἤδη παραδεχόμεθα ἀντὶ τῶν 20 νὰ τεθῶσι 30.

§32ΡΑΛΛΗΣ. Ἀντὶ 8 ἡμερῶν 38;

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· ἀντὶ 8 ἡμερῶν ἡμέρας 30. Ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου ἐγένετο συζήτησις χθὲς, ἂν τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁμιλοῦν περὶ τῶν διατελούντων ὑπὸ τὰς σημαίας ἀνυποτάκτων ἐφέδρων, ἐννοῇ τοὺς διατελοῦντας πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος, τοῦ ἀπολύοντος σειρὰς τινας ἐφέδρων, ἢ τοὺς διατελοῦντας πρὸ τῆς καταχωρίσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νόμου τούτου. Ἂν οὐδὲν ἀνεγράφετο ἐν τῷ ἄρθρῳ περὶ τούτου, ἡ εὐλογωτέρα ἑρμηνεία θὰ ἦτο, ὅτι ἐννοοῦνται δι’ αὐτοῦ οἱ διατελοῦντες ἐν ταῖς τάξεσι πρὸ τῆς καταχωρίσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Διατάγματος καὶ οὐχὶ τοῦ νόμου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐπιεικεστέραν ἑρμηνείαν καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 2 ἀφορᾷ εἰς πάντας τοὺς ἐν τῷ στρατῷ κατατεταγμένους ἕως τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταρτισθὲν εἰς νόμον θέλει καταχωρισθῆ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ, ἵνα οὐδεμία ὑπάρχῃ ἀμφιβολία ὅτι τοιαύτη ἡ ἔννοια αὐτοῦ, ἑπομένως προσέθηκα φράσιν τοῦτο ἀκριβῶς λέγουσαν.

§34ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δημοσίευσις αὐτοῦ τοῦ νόμου ἀρκεῖ καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἀπέχουσι δύω καὶ τρεῖς ἡμέρας;

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐθέσαμεν «δημοσίευσις», ἀλλὰ «καταχώρισις», ὥστε δὲν πρόκειται νὰ δώσωμεν τοιαύτην εὐκολίαν· ἄλλως, ὁ νόμος οὗτος θὰ ἰσχύῃ ἀπὸ τῆς καταχωρίσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἑπομένως συμπίπτει ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου πρὸς τὴν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένην διορίαν περὶ ἧς πρόκειται. Ἐγένετο ἑτέρα παρατήρησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἐλέχθη ὅτι ὡς πρὸς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διατελοῦντας ἐφέδρους κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐκδόσεως τοῦ περὶ ἐπιστρατείας Διατάγματος δέον νὰ ὦμεν λίαν ἐπιεικεῖς, ἂν οὗτοι πράγματι προσῆλθον, διότι ἡ προσέλευσις τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐπάγεται εἰς τοὺς πλείστους ἐξ αὐτῶν βάρη ἀσυγκρίτως μεγαλείτερα τῶν τῆς προσελεύσεως τῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαμενόντων. Ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουσι πλεῖστοι ὑπέχοντες ὑποχρέωσιν καὶ θέλοντες νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὴν, ἀλλὰ μὴ δυνάμενοι νὰ προσέλθωσι δι’ ἔλλειψιν μέσων. Καὶ ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου εὗρον ἀναφορὰς τῶν προξένων, ἀνακοινούσας τὴν προθυμίαν τῶν ὑποχρέων ἵνα προσέλθωσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀδυναμίαν αὐτῶν ἵνα πραγματοποιήσωσι τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν, ἑπομένως εἰς τοὺς προσελθόντας, καὶ ἂν τυχὸν ἡ κατάταξις αὐτῶν δὲν ἐγένετο ἐντὸς τῆς διορίας τῆς τασσομένης ὑπὸ τοῦ νόμου, δύναται ὁ νομοθέτης νὰ προσβλέψῃ μετ’ ἐπιεικείας καὶ νὰ μὴ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτοὺς τὴν πρόσθετον τιμωρίαν τοῦ ἄρθρου 2, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαμένοντας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος. Εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαμένοντας ἐπιβάλλεται πλὴν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς συμπληρώσεως τῆς ὑπηρεσίας διὰ πάντα τὸν χρόνον, δι’ ὃν εἰσὶν ὑπόχρεοι πρὸς ὑπηρεσίαν οἱ τῆς σειρᾶς αὐτῶν, καὶ ὑποχρέωσις ὑπηρεσίας ἑνὸς μηνὸς ἢ δύω μηνῶν ἐπιπλέον κατὰ τὴν σειρὰν, εἰς ἣν ἀνῆκον. Ταύτην τὴν πρόσθετον ὑποχρέωσιν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἄρωμεν ὡς πρὸς τοὺς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προσελθόντας ἐντὸς τῆς τεταγμένης ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 2 διορίας. Προσέθηκα ἄρα ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 περίοδον, ἥτις εἰς τοῦτο ἀφορᾷ. Ἐπίσης καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἐγένοντο παρατηρήσεις σχετικαὶ πρὸς τοὺς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προσερχομένους. Ἐθεωρήθη παρά τινων, ὅτι ὅπως δίδεται μακροτέρα διορία προσελεύσεως εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διατελοῦντας, οὕτως εἶναι πρέπον νὰ δοθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς μακροτέρα διορία πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ εὐεργετήματος τοῦ Νόμου, τοῦ διδομένου εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαμένοντας. Εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἡ διδομένη διορία εἶναι ἑνὸς μηνός· ἐφάνη δὲ δίκαιον, ἀφοῦ ὁ νομοθέτης ἐνόμισεν, ὅτι μετὰ παρέλευσιν χρόνου τινὸς εἶναι πρέπον νὰ αὐξήσῃ ἡ τιμωρία τῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διὰ τὴν ἔλλειψιν προθυμίας, ὁ χρόνος οὗτος νὰ μετρηθῇ ὡς πρὸς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐπὶ τῷ αὐτῷ μέτρῳ, ἐπὶ τῷ ὁποίῳ μετρεῖται ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ὑποχρεώσεις, καὶ ἑπομένως νὰ δοθῇ εἰς ἐκείνους πάντοτε ἡ διορία τῶν δύο μηνῶν.

§36ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνακαλεῖτε τὴν ἐγκύκλιον περὶ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εὑρισκομένων;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδόλως· θεωρῶ ὡς ὑποχρέους νὰ προσέλθωσι τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀνήκοντας εἰς τὰς πρῶτον κληθείσας σειράς. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι, ὅπως ἦτο ἐκπεφρασμένη ἡ διάταξις περὶ τῆς τιμωρίας τοῦ ἄρθρου 9 ἐδαφ. γʹ τοῦ Νόμου ᾼΡΝΓʹ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐπιβολῆς τῆς τιμωρίας ταύτης εἰς ἐκείνους τῶν στρατευσίμων, οἵτινες διατηροῦνται ἐν τῷ στρατῷ ἢ καλοῦνται εἰς τὸν στρατὸν ὡς στρατεύσιμοι ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας. Ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας οἱ διατηρούμενοι ἐν τῷ στρατῷ κληρωτοὶ ὡς καὶ οἱ καλούμενοι εἰς τὸν στρατὸν κληρωτοὶ ὑπάγονται εἰς τὰς αὐτὰς ποινὰς, εἰς ἃς καὶ οἱ καλούμενοι ἔφεδροι, ἂν δὲν καταταχθῶσιν ἐμπροθέσμως· ἐλέχθη ἄρα ὅτι, ἐὰν ἐξεφραζόμεθα καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 διὰ τῶν λέξεων «πλὴν τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 9 ἐδάφιον γʹ τοῦ Νόμου ᾼΡΝΓʹ προσθέτου ὑπηρεσίας», καὶ δὲν ἐλέγομεν ὅτι ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐπιβολῆς τῆς προσθέτου ταύτης ὑπηρεσίας εἰς τοὺς τοιούτους κληρούχους. Οἱ κληροῦχοι οὗτοι βεβαίως πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τοιαύτην ποινὴν, διότι ἄλλως θὰ διατελῶσιν ἐν βελτίονι θέσει τῶν ἐφέδρων, τὸ ὁποῖον ἀναντιῤῥήτως ὁ νομοθέτης δὲν ἠδύνατο νὰ σκοπῇ. Εἰς τὴν φράσιν ἄρα, τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀντικατεστήσαμεν «ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 9 ἐδ. γʹ τοῦ Νόμου ᾼΡΝΓʹ πρόσθετον ὑπηρεσίαν». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ἐγένετο παρατήρησις λεκτικὴ, ὅτι γενομένου λόγου περὶ ἀνυποτάκτων, ἔπρεπε νὰ προστεθῇ καὶ ἡ λέξις «ἐκπροθέσμων». Πράγματι τὸ ἄρθρον 5 ἀναφέρεται εἰς τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10, ἡ δὲ ποινὴ τοῦ ἄρθρου 9 ἀφορᾷ τοὺς ἀνυποτάκτους, ἐνῷ ἡ ποινὴ τοῦ ἄρθρου 10 ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἐκπροθέσμως καταταχθέντας, ἀλλὰ μὴ ἀνυποτάκτους· προσετέθη ἄρα ἡ λέξις «ἐκπροθέσμους.»

§38ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἀπαλλάσσονται εἰμὴ τῆς πειθαρχικῆς καταδιώξεως, οὐχὶ καὶ τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας τοῦ μηνός.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 10 δὲν ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἐφέδρους τὴν ποινὴν τοῦ μηνός· περὶ αὐτῶν ὁμιλεῖ ἐπιβάλλον πειθαρχικὴν τιμωρίαν.

§40ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ ἄρθρ. 10 διακρίνει τοὺς μὴ προσερχομένους κληρωτοὺς καὶ τοὺς μὴ προσερχομένους ἐμπροθέσμως ἐφέδρους. Εἰς τοὺς κληρωτοὺς ἐπιβάλλει πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἑνὸς μηνὸς, εἰς τοὺς ἐφέδρους ἐπιβάλλει πειθαρχικὴν τιμωρίαν. Καταργοῦντες τὴν ποινὴν τοῦ ἄρθρου 10, δὲν καταργεῖτε καὶ τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι. Προσετέθη ἄρθρον 6, ἀφορῶν εἰς ἄλλας παρατηρήσεις γενομένας χθές. Ἐγένετο συζήτησις ἐὰν οἱ ἀνυπότακτοι ἔχωσι προσφυγήν τινα, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς ἀνυποταξίας, τῆς ἀποδοθείσης εἰς αὐτούς. Παραδέχομαι ὅπως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τοιαύτης προσφυγῆς, ἀφοῦ τὴν τιμωρίαν τῆς ἀνυποταξίας θέλει ἐπιβάλλει ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ, ἥτις θέλει ἐξετάσει κατὰ πρῶτον ἂν ὁ προσαγόμενος εἶναι ἀνυπότακτος. Ἀλλ’ ἤδη θέτομεν κατὰ μέρος τὴν διαδικασίαν τῶν στρατιωτικῶν δικαστηρίων, καὶ ἐπιβάλλομεν διοικητικὴν τιμωρίαν. Ἔδει ἄρα νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ προσφυγῆς, ἥτις ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ δὲν ἦτο ἀναγκαία· τὴν πρόνοιαν ταύτην προτείνομεν ἐν ἄρθρῳ 6 ὡς ἑξῆς· Ἄρθρον 6. Ἐπὶ τῶν αἰτήσεων ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν κατὰ τὸν παρόντα νόμον συνεπειῶν τῆς ἀνυποταξίας ἀποφαίνεται ἀνεκκλήτως ἐπιτροπή, ἀπαρτιζομένη ἐκ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου, τοῦ παρὰ τῷ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείῳ Νομικοῦ Συμβούλου, καὶ τῶν παρὰ τῷ αὐτῷ Ὑπουργείῳ τμηματαρχῶν τοῦ ὑγειονομικοῦ, τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ στρατολογικοῦ.

§42Ε. ΚΡΙΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ συνταχθῇ οὕτω πως, ὥστε νὰ περιλαμβάνῃ καὶ τοὺς ἐργάτας τῆς θαλάσσης.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, διότι ὁ νόμος περὶ ναυτικῆς στρατολογίας παραπέμπει ὡς πρὸς πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαδικασίαν εἰς τὸν στρατολογικὸν νόμον τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς· ἄλλως δὲ ὅταν ἔχωμεν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὸν Δικαστικὸν Σύμβουλον, καὶ τὸν οἰκεῖον Νομικὸν Σύμβουλον, ὅστις εἶναι ὁ αὐτὸς καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἴσως ἀρκεῖ.

§44ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Δύναται νὰ προστεθῇ καὶ ὁ Τμηματάρχης τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§45ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει τὸ ἄρθρον, παρέχει ἐγγυήσεις, διότι συνίσταται ἐξ ἀξιωματικῶν, ὁποῖοι οἱ καλούμενοι εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, καὶ προσέτι ἐκ δικαστικῶν προσώπων ἀνωτάτων, ἑπομένως ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι τὸ ἁπλοῦν τῆς διαδικασίας, καὶ νομίζω, ὅτι τοιαύτη ἁπλοποίησις τῆς διαδικασίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου προσήκει.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θέλω ν’ ἀρνηθῶ τὴν εὐθυδικίαν εἰς τὰ Στρατιωτικὰ Συμβούλια, ἀλλὰ δὲν ἀγνοεῖτε ὁποίας νομολογίας διαφόρους καὶ ἀντιρατικὰς ἠκολούθησαν ἐπὶ τῶν λιποτακτῶν. Ὑπάρχουν τινὰ, τὰ ὁποῖα κατ’ ἀρχὴν οὐδένα στρατιώτην κατεδίωξαν. Ἐν Ἀθήναις τὸ ἓν στρατοδικεῖον καταδικάζει ὅλους, τὸ ἕτερον ἀπολύει ὅλους. Δὲν ἠξεύρω δὲ ἂν αἱ ἀποφάσεις των ὑπηγορεύοντο ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἢ ἐξ ἑτέρων λόγων. Μὴ ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἐπηρεασθῇ ἐκ συμπαθειῶν ἢ ἐξ ἄλλων πειρασμῶν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ποινὰς τοῦ προηγουμένου νόμου. Τοῦτο θεωρῶ καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον.

§48ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ καταργηθῇ πᾶσα προσφυγή.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δίκαιον τοῦτο, διότι ὑπάρχουσι περιπτώσεις ἀνωτέρας βίας, ὧν ἔτυχε καὶ νὰ λάβω γνῶσιν. Παραδείγματος χάριν ἄνθρωποι φυλακισμένοι ποινικῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ἀνυπότακτοι, διότι δὲν προσῆλθον καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἠδύναντο νὰ ἐξέλθωσι τῆς φυλακῆς;

§50ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Φρονῶ, ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ θέσητε τὸ ἄρθρον, διότι ἄλλως δὲν δύνασθε νὰ τοὺς ἀπαλλάξητε. Ὁ νόμος ΑΨʹ ἐν ἄρθρῳ 100 λέγει ῥητῶς περὶ μὴ ἐμπροθέσμου προσελεύσεως, ὅτι ἄν τις δὲν προσέλθῃ ἐξ ἀνωτέρας βίας, ἀπαλλάσσεται.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρὰ τίνος; Εἴμεθα σύμφωνοι, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως τῆς ἀνωτέρας βίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς δικαιοδοσίας τῶν δικαστηρίων διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ὑπάρχει ἡ Ἀρχὴ, ἥτις θέλει ἀποφασίσει περὶ τῆς ἀνωτέρας βίας καὶ τῆς ἀπαλλαγῆς. Τὸ ἄρθρον 6 καθορίζει ποία θὰ ἦναι ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν αἰτήσεων ἀπαλλαγῶν.

§52ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσοι ἔχουσι μέσα καὶ προστάτας ἐν Ἀθήναις θ’ ἀπαλλαγῶσι.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ἐφ’ ὅσον ἔλαβον πεῖραν τῶν ἐνεργειῶν τούτων, ὅτι αἱ Ἐπιτροπαὶ αὗται, αἱ οὕτω καταρτιζόμεναι ὑπὸ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου καὶ τῶν Τμηματαρχῶν, ἐδείχθησαν αὐστηρόταται, οὐδ’ ἠκούσθη ποτὲ παράπονον κατ’ αὐτῶν. Ὁ μακαρίτης Ταταράκης, ὁ ὁποῖος διεκρίνετο εἰς πάντα, διεκρίθη καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν Ἐπιτροπῶν τούτων· εἶναι δ’ ἐλπιζόμενον καὶ δύναμαι νὰ εἴπω βέβαιον, ὅτι ἐν τῇ αὐτῇ ὁδῷ θέλουσεν αἱ Ἐπιτροπαὶ βαδίσει καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἐν ἄρθρῳ 7 προσεθέσαμεν διάταξιν, καθ’ ἣν ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἀπὸ τῆς καταχωρίσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως.

§54ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 6 πρέπει νὰ ὁρισθῇ εἰς ποίαν Ἀρχὴν θὰ διευθύνωνται αἱ αἰτήσεις περὶ ἀπαλλαγῆς.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 6. Εἰς τὸ ἄρθρον δὲ τοῦτο δυνάμεθα κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Κριεζῆ νὰ προσθέσωμεν καὶ ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ. Ἑπομένως δύναται νὰ προστεθῇ, ὅτι τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης θέλουσι μετέχει οἱ Τμηματάρχαι τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀντικαθιστῶντες τοὺς Τμηματάρχας τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ στρατολογικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐργατῶν θαλάσσης.

§56ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§57Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶνε εἰθισμένον, ὅταν καλῶνται νὰ ἐξηγήσωσι τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς των οἱ ἀπὸ τῆς Ἀρχῆς ἀποχωροῦντες, νὰ ἀρνῶνται νὰ δώσωσι τὸν λόγον τοῦτον. Οὐδ’ ἐγὼ ἤθελον ἐπιτρέψει εἰς ἐμαυτὸν νὰ πράξω τι τὸ ὁποῖον δὲν εἶνε εἰθισμένον Κοινοβουλευτικῶς. Ἀλλὰ δὲν κρίνεται τοῦτο πάντοτε ἐπιβεβλημένον καὶ ἰδίως ὁσάκις τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, οἷα ἡ πρὸς τὴν Πατρίδα ἀγάπη ἑκάστου τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν ἐνδεικνύει αὐτὰ, ἀπαγορεύουσιν εἰς αὐτοὺς προσωρινῶς νὰ δηλώνωσι τοὺς λόγους τούτους. Ἐφρόνουν μάλιστα πεποιθότως, ὅτι ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν αἱ πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη σχέσεις τῆς Πατρίδος ἡμῶν περιήχθησαν ἐν τοιαύταις πλοκαῖς, ἐφρόνουν ὅτι ἡ ἔρευνα τῆς εὐθύνης ἠδύνατο νὰ παραγάγῃ νέας ἐσωτερικὰς περιπλοκὰς, καὶ ὅτι ὕψιστον πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον δὲν ἐπέτρεπεν οὐδ’ εἰς τοὺς ἐρωτήσαντας, οὐδ’ εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ ἀποκριθῶσι νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν δημιουργίαν τοιούτων ἐσωτερικῶν περιπλοκῶν, πρὶν ἢ ἀποκαταστηθῶσιν αἱ σχέσεις τῆς Πατρίδος πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη. Ἐφρόνουν προσέτι, ὅτι οὐδ’ ἐπιτρέπετο νὰ παρεμβληθῇ τὸ ἐλάχιστον πρόσκομμα εἰς ἐκείνους, οἵτινες, δι’ οἱουδήποτε καὶ ἂν ἐκλήθησαν ἐπὶ τὴν Ἐξουσίαν τρόπου, ἀνέβησαν ὅμως ἐπ’ αὐτὴν, καὶ διαχειρίζονται αὐτὴν, ὁθενδήποτε καὶ ἂν ἦλθον ἐπὶ τὴν Ἀρχὴν, καὶ ὅπως δήποτε καὶ ἂν ἐκλήθησαν ἐπ’ αὐτήν. Διὰ τοῦτο ἐπέβαλον ἐπ’ ἐμαυτὸν κατὰ πάσας τὰς ἡμέρας ταύτας σιωπὴν καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καίτοι ὑβριζόμενος ὑπὸ φατριαστικῆς δημοσιογραφίας, καίτοι κατακρινόμενος ὑπὸ πεπλανημένων ἀνδρῶν. Διὰ τοῦτο καὶ πρὸ μικροῦ ἐσιώπησα πρὸς τὰς προκλήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἔντιμος ἐκ Βόλου βουλευτὴς καὶ εἷς τῶν συναδέλφων μου βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος μοὶ ἀπηύθυναν. Ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ σιωπήσω καὶ πρὸ τῶν αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς ἐξετόξευσε κατὰ τῆς πολιτείας τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως. Ὤφειλον ἰδίως νὰ ἐρωτήσω αὐτὸν πόθεν ἐπορίσθη τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐθεώρησεν ὡς θετικὰς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐστήριξε τὰ πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνακοινωθέντα ἐπιχειρήματά του; Πόθεν καὶ ἐκ τίνων αὐθεντικῶν δεδομένων ἐπείσθη, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἀνανδρία ἠνάγκασε τὴν ὑπὸ τὴν προεδρείαν μου παραιτηθεῖσαν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Πόθεν ἠρύσθη τὴν πληροφορίαν ὅτι 100 ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν; Πόθεν ἐβεβαιώθη ἢ πόθεν ἔμαθεν, ὅτι αἱ Δυνάμεις εἶχον ἀπευθύνει πρὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἄλλους ὅρους, παρὰ ἐκείνους, οἵτινες ἐγένοντο γνωστοὶ διὰ τοῦ τύπου, καὶ ὅτι ἐκ προσωπικῆς φιλοτιμίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ ἐκτελέσῃ τὰ προστάγματα τοῦ τελεσιγράφου; Πόθεν τέλος πάντων ἐπορίσθη ὅσα περὶ τῶν πράξεων ἡμῶν ἐξέθηκε πρὸς τὴν Βουλὴν; Ἐνόουν τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἔδωκε κατὰ τὰς τελευταίας ἀρχαιρεσίας τῆς Βουλῆς. Ἴσως ἦτο ἀνάγκη νὰ τὸ πράξῃ, διὰ νὰ πείσῃ τοὺς ἐκλογεῖς του, διὰ νὰ πληροφορήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν εἶδον τὴν ἡμέραν ἐκείνην ψηφοφορήσαντα, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ ἄλλο, ἀτομικὸν ἢ ταπεινὸν συμφέρον, πραγματικὸν ἢ φανταστικὸν, ἤγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν παράβολον ἐκείνην πρᾶξιν. Ἀλλὰ θέλων νὰ δείξῃ ὅτι ὡμίλει καὶ ἐν ὀνόματι ἄλλων, ἐλησμόνησε νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ μάθῃ ἂν μεταξὺ αὐτῶν δὲν ὑπῆρχον ἄνδρες, οἵτινες συνεσκέπτοντο μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς καὶ ἐπεδοκίμαζον μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὴν πολιτείαν αὐτῆς. Γνωρίζω τὸ ὑπεροπτικὸν τοῦ χαρακτῆρος τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, καὶ δι’ ἐμὲ δὲν ἦτο ἀναγκαία ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὁμιλῶν μετὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος ἥκιστα προσῆκεν εἰς τοὺς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ βιοῦντας. Ἂν δὲν κατεδέχθη νὰ ἐπισκεφθῇ τοῦτον, νὰ ἐπισκεφθῇ ἐκεῖνον, ἥκιστα τὸ πρᾶγμα διαφέρει τὸ Κοινοβούλιον. Ἕκαστος εἶνε κύριος νὰ ῥυθμίζῃ οὐχὶ μόνον τὰ βουλεύματα καὶ τὰς πράξεις αὑτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸν τρόπον τοῦ συμπεριφέρεσθαι πρὸς τοὺς ἄλλους κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γνώμην ἢ κατὰ τὴν ἀνατροφὴν, ἧς ἔλαχε. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δύναμαι νά ἔχω ἥσυχον τὴν συνείδησιν, ὅτι οὐδέποτε καθυστέρησα κατὰ τοὺς τρόπους τούτους, καὶ ἂν τυχὸν ὑπέλαβόν τινες, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ εὐγένεια καὶ ἡ ὀφειλομένη πρὸς τοὺς ἀνθρώπους συμπεριφορὰ, πράττεται, διότι ὑπαγορεύεται ἐκ πολιτικῆς ἰδιοτελείας, οὗτοι ζητοῦσι νὰ κολακεύσωσιν ἑαυτοὺς ὑπὲρ τὸ δέον καὶ ἀφίνουσιν ἑαυτοὺς σφάλλοντας περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων καὶ ἀγομένους ἴσως εἰς τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἡ τελευταία πολιτεία τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς μᾶς ποιεῖται σήμερον γνωστά. Ἡμεῖς δὲν ἐζητήσαμεν λόγον παρ’ οὐδενὸς, οὔτε διατὶ κάθηται εἰς τὰς τάξεις ταύτας, οὔτε διατὶ μετέστη εἰς αὐτὰς ἀπὸ τῶν τάξεων τῶν φίλων ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲν ἀπηυθύναμεν εἰς οὐδένα τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἕκαστος δημόσιος ἀνὴρ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ὀνομάζουσιν ὡσαύτως ἑαυτοὺς ἄνδρας τῆς χώρας. Ἡμεῖς ἐμείναμεν θεαταὶ ἀπαθεῖς καὶ ἀδιάφοροι συμβεβηκότος, τὸ ὁποῖον τελευταῖον παρέστη ἀληθῶς δευτέραν φορὰν κατὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον εὔχομαι νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ, ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον καὶ ἄν συντελέσθη, ὑπὸ οἱωνδήποτε ἐπιχειρημάτων καὶ ἂν ἐδικαιολογήθη, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν οἱ ὑποβολεῖς τοῦ ἀπαισίου δράματος ἢ οἱ ἐργάται καὶ ἐκτελεσταὶ αὐτοῦ.

§58ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§59Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς δύναται νὰ ἐντείνῃ τὴν φωνὴν αὐτοῦ, ὅσον ἂν θέλῃ· βεβαιῶ ὅμως αὐτὸν, ὅτι εἶναι ψευδὲς ὅτι δὲν ἀπεφασίσθη ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἡ παραίτησις τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ὅτι, ἐὰν θέλῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ψεῦδος, μετέχει τῆς εὐθύνης τοῦ ψεύδους. Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ προαγορεύσας, ὅτι ἄν τις τῶν Ὑπουργῶν μὲ εἰδοποίησε τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὑπέβαλον εἰς τὸν Ἡγεμόνα τὴν παραίτησίν μου, νὰ μὴ σπεύσω νὰ ὑποβάλω αὐτὴν, καίτοι ἀποφασισθεῖσαν ἤδη ἀπὸ τῆς προτεραίας, μοὶ ἔγραψε τὴν γνώμην ταύτην, οὐχὶ διότι δὲν εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ παραίτησις, ἀλλὰ διότι ἐπηρεάζετο ἀπὸ ὑπολογισμούς, σχετικοὺς πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, οἵτινες ὅμως ἀποτελοῦντες τὴν μικρὰν λεγομένην πολιτικὴν, δὲν ἠδύναντο νὰ μὲ ἐπηρεάσωσιν. Ἂς ὑπάγῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νὰ πιστεύσῃ οἵας ἂν ἐγκρίνῃ φήμας ἢ εἰδήσεις. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ποιεῖται χρῆσιν λόγων ἐπηρμένων, δέον νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὤφειλε νὰ στηρίξῃ τὰς πληροφορίας του ἐπὶ ἐπισήμων ἐγγράφων ἢ ἐπὶ αὐθεντικῶν πληροφοριῶν. Προκαλῶ διὰ τοῦτο τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς νὰ ἀποδείξῃ δι’ ἐγγράφων ὅ,τι ἰσχυρίζεται, διότι ἄλλως οἱ ἀκούοντες αὐτοῦ ἔχουσι δικαίωμα νὰ ποιήσωνται τὴν προσήκουσαν ἐκτίμησιν τῶν τοιούτων λόγων αὐτοῦ.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα.

§61Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὸ ζήτημα αὐτὸ μεταξὺ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ὀπαδῶν του εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λύονται διὰ καταθέσεως ἐγγράφων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προξενεῖ ἐντύπωσιν εἰς ἐμὲ, εἶναι ἀκριβῶς τοῦτο, ὅτι, ὅταν μὲν ὁ Πρωθυπουργὸς κ. Δηλιγιάννης ἦτο εἰς τὴν Ἀρχὴν, τότε ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Ῥάλλης δὲν μετεχειρίζετο πρὸς αὐτὸν τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου (ἱλαρότης). Ἐθεώρουν ἄξιον τὸν κ. Ῥάλλην νὰ ἀντιμετωπίζῃ τούς ἰσχυροὺς καὶ ἀνάξιον νὰ ἐπιτίθηται κατὰ τῶν ἡττημένων. Βλέπω, ὅτι σκληρῶς ἠπατήθην. Ἐνθυμοῦμαι ἐκείνας τὰς μακρὰς ἑσπέρας, τὰς ὁποίας διήλθομεν ὅλοι ὁμοῦ ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Τότε, κύριε συνάδελφε, ἐκάθησθε ὄπισθεν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ καὶ ἐφαίνεσθε ἀκριβῶς ὡς σκιά του. Μετήρχεσθε τότε πλησίον του μίαν παράδοξον ἰδέαν κηδεμονίας. Πολλάκις δὲ ἐνθυμοῦμαι, δὲν εἶσθε ἁπλοῦς βουλευτὴς, ἀλλ’ εἶσθε συμπληρωτὴς τῶν κενῶν, τὰ ὁποῖα ἐνομίζετε, ὅτι ὁ κ. Δηλιγιάννης ἄφινε κατόπιν του.

§62ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τῇ Βουλῇ.

§63Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Σεῖς τὸ γνωρίζετε. Δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ σᾶς ἐλέγξω. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀποστολή μου ἐδῶ εἶναι νὰ ὁμιλῶ περὶ τοῦ δικαίου, καὶ μὲ ἀκούετε καὶ σεῖς καὶ μὲ ἀκούουν καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι, διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἔχω ἓν δικαίωμα, τοῦ ὁποίου ποιοῦμαι ἐντελῆ χρῆσιν. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπρόσεξα περισσότερον ἐν τοῖς λόγοις τῶν δύο προλαλησάντων βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Μεσολογγίου, τῶν κυρίων Ῥάλλη καὶ Δεληγεώργη, εἶναι πολὺ σπουδαιότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐσημείωσα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνώπιον τοῦ Ἐθνικοῦ Συνεδρίου. Ἀνεκάλυψα ἐκ τῶν ὁμιλιῶν αὐτῶν, ὅτι αἱ αἰτίαι, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τῆς πρώην πλειονοψηφίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ τόσον εὐπειθῶς ἠκολούθουν τὸν ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴν, δὲν ἦσαν φιλοτιμίαι προσωπικαὶ (γέλως). Ὁμολογῶ τὴν ἁμαρτίαν μου, ὅτι τοιαύτας ὑπέθεσα καὶ ἐγώ. Ἤδη ἀνακαλύπτω, ὅτι ὑπῆρχε καὶ μία κεντρικὴ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐκίνει τοὺς ἐντίμους αὐτοὺς κυρίους. Δὲν τοὺς κατηγορῶ, ὅτι ἐγκατέλειψαν τὸν ἀρχηγόν των. Ἐπροτίμων ἁπλῶς ὄχι τὴν τελευταίαν στιγμήν. Ὅταν ἡμεῖς ἠγωνιζόμεθα κατ’ αὐτοῦ τὸν καθαρὸν ἀγῶνα τῆς συνειδήσεως, αὐτοὶ ποῦ ἦσαν; Βεβαίως εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς δολοφονίας (εὖγε, εὖγε). Ἐὰν ἐνόησα καλῶς τοὺς ἐντίμους αὐτοὺς κυρίους, τῇ 8 Μαΐου ἐψήφισαν τὸν κ. Τρικούπην, διότι ἐπερίμενον εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τὸν ἄνθρωπον τοῦ πρωτοκόλλου. Προέβησαν μάλιστα μέχρι τῆς ὑποθέσεως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπώλεσε τὴν ἀνεξαρτησίαν της, διότι ὑπάρχει ὁ ἀποκλεισμός. Ἐνόμισαν, ὅτι ἐῤῥίφθη εἷς κλῆρος, καὶ ὅτι ὁ κλῆρος αὐτὸς μοιραίως ἔπεσεν ἐπὶ τὸν ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴν, διὰ νὰ ὑπογράψῃ τὴν ἐκμηδένισιν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι οἰκτρῶς ἐπλανήθητε, διεκήρυξε δὲ ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπογράψῃ τὴν ἀτιμίαν τῆς Ἑλλάδος. Σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ κηλιδώσῃ τὸ ὄνομά του καὶ νὰ θάψῃ διὰ παντὸς τὴν ἱστορίαν του. Ὥστε συνέβη ἓν λάθος. Κύριοι, σεῖς οἱ ὁποῖοι ἐγκατελείψατε τὸν ἀρχηγόν σας, θέλοντες νὰ εὕρετε ἄνθρωπον στιγματιστὴν τῆς Ἑλλάδος, δὲν τὸν εὕρετε. Ἀναλάβετε λοιπὸν τὰς δύο ψήφους σας, τὰς ὁποίας εἴπατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐδώκατε διὰ νὰ ἀτιμασθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἀναλάβετέ τας, ἐὰν δὲν τὰς ἐπετάξατε εἰς πέλαγος βαθύ. Εἶναι μία τιμωρία δικαία αὐτή. Δὲν εὕρετε λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπογράψῃ τὸ πρωτόκολλον τῆς ἀτιμίας τῆς Ἑλλάδος. Καὶ λέγω τῷ κ. Τρικούπῃ, μὲ ὅλην τὴν ἄβυσσον, ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει, ὅτι τὸν συγχαίρω ἐξ ὅλης μου τῆς καρδίας. Ἂν ὑπάρχῃ τις ἕτοιμος νὰ ὑπογράψῃ τὴν ἀτιμίαν τῆς Ἑλλάδος, ἂς ἔλθῃ ἐδῶ, καταβαίνω ἀπὸ τοῦ βήματος, ἂς ἔλθῃ νὰ ἴδωμεν τὸ ἀνάστημά του, νὰ ἴδωμεν τὴν χεῖρά του, ἂν ἦναι στερεὰ νὰ ὑπογράψῃ ἔργον ἐπὶ τοσοῦτον ἐπονείδιστον. Εἴπατε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη θύρα παρὰ ἡ θύρα τῆς ἀτιμίας, σεῖς οἱ ὁποῖοι ὡμιλήσατε περὶ πολιτικῆς ἀνδρείας, ἀγνοοῦντες τὰ πρῶτα στοιχεῖα αὐτῆς. Καὶ ἤκουσα μὲ ἀπορίαν, ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς κατέστρεψε τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Ἔθνους. Ἤθελον ὅμως εἰπεῖ εἰς ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι, δὲν ἠξεύρω μὲ ποῖον φακὸν, εἰς ὑπερβολὴν βλέπουν ὅλα τὰ πράγματα, ὅτι χρήσιμον θὰ ἦτο νὰ ἀναγνώσωσι τὴν ἱστορίαν τῶν ἀποκλεισμῶν, τοὺς ὁποίους ἐγνώρισαν αἱ περιπέτειαι τῶν Ἐθνῶν κατὰ τὰ διάφορα σημεῖα τῆς ὑπάρξεώς των. Οἱ ἀποκλεισμοὶ προσβάλλουν βεβαίως συμφέροντα ὑλικὰ καὶ εἶναι πίεσις ἰσχυροτάτη. Ἀλλὰ μήπως ἐνομίσατε, ὅτι θὰ κάμητε τὸν πόλεμον μὲ τὴν σωτηρίαν ὅλων τῶν συμφερόντων; Ὅταν ἐψηφίζετε τὸν πόλεμον μὲ τόσον ἐνθουσιασμὸν, ἐνομίζετε ἆρά γε ὅτι αἱ ἀποθῆκαί σας θὰ ἦσαν πάντοτε πλήρεις, τὰ πλοῖά σας πάντοτε εἰς κίνησιν καὶ τὰ παράλιά σας μακρὰν πάσης φθορᾶς; Ὁ ἀποκλεισμὸς λοιπὸν εἶναι ἐχθρικὴ πρᾶξις καὶ τίποτε περισσότερον. Μήπως ἔχετε κατὰ νοῦν νὰ καταστήσητε τὸν ἀποκλεισμὸν ὑπεύθυνον δι’ ὅσα δὲν ἐξετέλεσαν οἱ διαχειρισταί σας; Ἠδύνατο νὰ ἦνε καὶ πολὺ βαρύτερος. Ἂν δὲ ὑπῆρχεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λείπει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἂν ὑπῆρχεν ὁ ἀρχηγὸς, ἠθέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἐμεγαλούργησαν κατατετμημένα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς τὰ μεθόρια, ἠδύναντο νὰ ἑνώσωσι τὴν δόξαν τῶν πατέρων καὶ τῶν προγόνων εἰς νέον θρίαμβον τοῦ Ἑλληνισμοῦ (εὖγε, εὖγε).

§64ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἀρχηγὸς δὲν γίνεται μὲ ἀρνητικὴν ψῆφον. Σεῖς ἀρνεῖσθε ψῆφον.

§65ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Τὸν ἀληθῆ ἀρχηγὸν δημιουργεῖ ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων καὶ ἡ ἁρμονία τῶν ἰδεῶν, ἥτις κατοικεῖ ἐν τῇ διανοίᾳ του. Ἡ πολιτεία ἡ ἐμὴ εἶναι γνωστὴ τῷ Κοινοβουλίῳ. Ὅταν ὅμως σεῖς κατ’ ἐπανάληψιν ἐδίδετε τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης σας εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην, θέλω νὰ ὑποθέτω ὅτι δὲν εἴχετε ὑπ’ ὄψιν τὴν σημερινὴν μετάστασίν σας, οὐδὲ τὴν δι’ ἀνοικτοῦ ψηφοδελτίου, ὡς ὁ τελευταῖος ἐκλογεὺς, ψηφοφορίαν σας (γέλως). Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς Ἐπικρατείας. Δὲν εἶναι βεβαίως εἰς καιρὸν νὰ ριφθῇ αὐτὸ ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον πρέπει μὲ ἄλλο σύστημα καὶ μὲ ἡσυχωτέραν συνείδησιν, ἄνευ πάθους, νὰ ἐξετάσωμεν ὅλοι, ἀπὸ μόνου τοῦ δημοσίου συμφέροντος ἐμπνεόμενοι. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ μικροῦ ἀριθμοῦ ἀνυποτάκτων, οὔτε ἀνάγκη θὰ ὑπῆρχε πρὸς ὑποβολὴν τοιούτου νομοσχεδίου. Ὅ,τι δικαιολογεῖ τὸ μέτρον αὐτὸ, εἶναι ἡ μεγάλη ποσότης τῶν ἐνόχων. Πρόκειται περὶ 25 χιλιάδων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν φωνὴν τῆς Πατρίδος δὲν ὑπήκουσαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τοὺς ὁπωσδήποτε καί τοι ἐκπροθέσμως προσελθόντας. Δι’ αὐτοὺς δύναμαι κατὰ τὰς περιστάσεις, νὰ εἶμαι ἐπιεικέστερος. Μία πειθαρχικὴ τιμωρία δι’ αὐτοὺς ἴσως θὰ ἦτο ἀρκετή. Τόσον μεγάλη ποσότης ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέπεσον εἰς τὸ πλημμέλημα τῆς μὴ ἐκτελέσεως τοῦ ἱερωτάτου πρὸς τὴν Πατρίδα καθήκοντος, εἶναι βεβαίως ὀδυνηρότατον σύμπτωμα διὰ τὴν κοινωνίαν. Φαίνεται τὰ σωστικὰ ἐλατήρια αὐτῆς δὲν ἐλειτούργησαν προσηκόντως εἰς τὴν μεγάλην συγκίνησιν τῶν στρατιωτικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἑλλάδος. Θέλω νὰ εἶμαι πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤκουσαν τὴν φωνὴν αὐτῆς, αὐστηρότατος. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀντικαθιστᾷ τὴν ποινὴν τῆς φυλακίσεως τῶν ἀνυποτάκτων, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ὁρίζει ἀπὸ ἑνὸς μέχρι δύο ἐτῶν, ἀντικαθιστᾷ διὰ πολυχρονιωτέρας στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Εἰς τοιαύτην ἀντικατάστασιν δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ὑπουργείου τὸ παράπαν. Μεταξὺ τῆς φυλακίσεως καὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ὑπάρχει χάος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ συνδέσῃ οὐδεμία γέφυρα. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι τὸ τιμιώτατον τῶν ἔργων, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐπὶ τῆς γῆς. Ὑψηλοτέραν τιμὴν ἀπὸ τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετῇ τις στρατιωτικῶς τὴν πατρίδα του, δὲν γνωρίζω. Καὶ ὅμως ἔρχεται τὸ ὑπουργεῖον νὰ καταβιβάσῃ τὸ ἰδανικὸν τῆς τιμῆς ταύτης εἰς τὸ ἐπίπεδον τοῦ ἁπλοῦ ποινολογίου! Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία μέσον τιμωρίας ποινικῆς. Δὲν εἶναι φόρος αἵματος, εἶναι ἀγγαρεία καταδίκων! Ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ βλέπω 25 χιλιάδας οἰκογενείας ἐπιστράτων, ἀφινομένας ἕρμαιον εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς χωροφυλακῆς. Τὰς βλέπω ἐνώπιον μιᾶς ἐκτάκτου ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν καθόλου δὲν εὐνοεῖ τὸ Σύνταγμα. Ἐνώπιον τῶν στρατιωτικῶν δικαστηρίων ὑπάρχουσιν ἐγγυήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὁ κατηγορούμενος ἔχει νὰ ὑποβάλῃ λόγους ἀνωτέρας βίας, λόγους νομικοὺς, οἱ ὁποῖοι τὸν ἀπαλλάσσουν. Νομίζετε, ὅτι ἐνώπιον τῆς στρατιωτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ νομοσχεδίου σας δύνανται οἱ καταδιωκόμενοι νὰ εὕρωσι τὰς ἐντελῶς ἐλλιπούσας Συνταγματικὰς ἐγγυήσεις; Δὲν θέλω νὰ παραδοθοῦν οἱ ἄνδρες εἰς τὰς καταδιώξεις τῶν χωροφυλάκων καὶ τὰς αὐθαιρεσίας τῶν ἐπιτροπῶν. Ἐμπιστεύομαι πλειότερον εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν, ὅταν λειτουργῇ αὕτη ἐν τῇ ἐπιβλητικῇ ἀξιοπρεπείᾳ της. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ἐπίκαιρον τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου; Ὁ ἐχθρὸς εἶναι εἰς τὰ ὅρια, ὁ ἀποκλεισμὸς εἶναι ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ, δὲν γνωρίζομεν ὁποίους φίλους καὶ ὁποίους ἐχθροὺς μᾶς ἐπιφυλάττει ἡ αὔριον, καὶ ἡ πρώτη πρᾶξις, τὴν ὁποίαν εὗρεν ἡ Κυβέρνησις ὅπως καλέσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Ἔθνους, εἶναι ἡ διὰ τῆς ἀτιμωρησίας ἐνθάῤῥυνσις τῶν ἀπειθῶν; Ἄνδρες ἐφονεύθησαν ὑπὲρ πατρίδος εἰς τὰ ὅρια πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Δὲν ἠμποροῦμεν ἀκόμη νὰ μάθωμεν ἂν τοὺς ἐσήκωσαν ἀπὸ τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον ἔπεσαν ἐνδόξως. Δὲν ὑπάρχει σκέψις διὰ τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἀκόμη ἀχνίζει, δι’ αὐτὸ τὸ αἷμα τὸ πολύτιμον, τὸ ὁποῖον ὡς βάλσαμον ῥίπτεται εἰς τὰς πληγὰς τῆς Ἑλλάδος, καὶ νομίζετε ὅτι πρέπει κατεπειγόντως πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ προνοήσητε περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἂν ἦσαν εἰς τὸ πλευρὸν τῶν νέων ἡρώων τῆς Ἑλλάδος, ἤθελε βεβαίως ὁ πνεύμων αὐτῆς ζωογονήσει τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ περισσότερον; Τοιαῦτα νομοσχέδια ἀνήκουσιν εἰς δευτέρας περιστάσεις, ὅταν ἡ Πολιτεία ἔχῃ τὸν καιρὸν νὰ ἀκούσῃ τὴν φωνὴν τῆς ἐπιεικείας καὶ δὲν τρέχῃ τὸν ἔσχατον κίνδυνον. Εἶναι ἀντιπολιτικὸν ἡ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου διαίρεσις τῶν μαχίμων ἡλικιῶν τοῦ Ἔθνους ἀφ’ ἑνὸς εἰς εὐπειθεῖς πρὸς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, διὰ τοῦτο δὲ καταβασανισθέντας, ἀγωνισθέντας, ἀσθενήσαντας, πληγωθέντας καὶ φονευθέντας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς ἀπειθεῖς, οἱ ὁποῖοι, διότι ἀκριβῶς ἠπείθησαν εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, διὰ τοῦτο ἐκίνησαν τὴν ἐπιείκειαν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς! Τοιαῦτα νομοθετήματα διαιροῦσιν ἀποτόμως τὰ ἔθνη καὶ εἶναι τῆς τελευταίας διοικητικῆς ἀπρονοησίας. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἔργον ἀνάγκης, ἀλλ’ ἂς εἶναι βέβαιοι ὅλοι, ὅτι εἶναι ἔργον δευτέρας ἀνάγκης. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον φέρει πρὸ πάντων ἓν στίγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταγγελθῇ ἐκ τῆς ἁγίας ταύτης βάσεως τοῦ βήματος τοῦ Κοινοβουλίου. Εἶναι ἀντιπειθαρχικόν· καὶ εἶναι ἀντιπειθαρχικὸν, διότι θέλει διαδώσει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ὅτι ὁσάκις παρουσιασθῇ ἀνάγκη εἰς ἐπιστρατείαν, μόνοι οἱ εὔπιστοι δύνανται νὰ ἀκούωσι τὰ προστάγματα τῶν Κυβερνήσεων, οἱ δὲ ἐπιδέξιοι, οἱ εὔστροφοι δύνανται νὰ καταστρατηγῶσι τὸν νόμον, ὄντες βέβαιοι ὅτι ἐκ τῶν πρώτων ἔργων τοῦ Κοινοβουλίου θέλει εἶσθαι ἡ καὶ ἐνώπιον ἔτι τοῦ παρισταμένου ἐχθροῦ βράβευσις αὐτῶν. Ἀντιπειθαρχικώτερον νομοσχέδιον δὲν γνωρίζω τοῦ σήμερον ὑποβληθέντος.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλους λοιπὸν εἰς τὴν φυλακήν;

§67ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἀκριβῶς εἰς τοῦτο θὰ ἀπαντήσω. Ἂν νομίζετε, ὅτι ἤλθομεν ἐδῶ διὰ νὰ ὁμιλῶμεν ἐξ ὑπογυίου περὶ τῶν μεγάλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὸ ἔθνος, ἔχετε δίκαιον νὰ ἀνησυχῆτε εἰς ὑπερβολὴν ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ λαοῦ εἶναι μελέτη διαρκὴς τῶν ὑπηρετῶν του. Ἆρά γε ἡ ἱστορία δὲν περιέχει παραδείγματα εἰς ἐφαρμογὴν ἀπὸ ἀναλόγων θεμάτων; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Πολύβιος περὶ τῆς τακτικῆς τῶν Ῥωμαίων, οἱ ὁποῖοι πολλάκις εἶχον δοκιμάσει τοιαύτας περιστάσεις, διότι ὅμως ἐκυρίευσαν αὐτῶν, ἐγνώρισαν καὶ τὴν τέχνην νὰ ὑποτάξουν τοὺς ἄλλους. Εἶναι τῳόντι πολλοὶ οἱ ἔνοχοι τοῦ βαρυτάτου αὐτοῦ ἐγκλήματος τῆς μὴ ὑπακοῆς εἰς τὴν φωνὴν τῆς Πατρίδος. Ἀλλ’ εἰς τοιαύτας περιστάσεις οἱ πειθαρχικώτατοι ἐκεῖνοι Ῥωμαῖοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον στερεοποιήσει τὴν δημοκρατίαν των ἐπὶ τοῦ πειθαρχικωτέρου πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἐν τῷ κόσμῳ, ἀκούσατε πῶς εἶχον τὴν φρόνησιν καὶ συγχρόνως τὸ ἄκαμπτον θέλημα νὰ ἐνεργοῦν. Θέλω σᾶς ἀναγνώσει ἐκ τοῦ Κεφ. 38 τῶν «Πολεμικῶν Ἐπιτηδευμάτων τῶν Ῥωμαίων» τὰ ὁποῖα συνέγραψεν ὁ συμπολίτης ὑμῶν Πολύβιος πρὸ δισχιλίων περίπου ἐτῶν, τὸ ἑξῆς μέρος· «Ἐὰν δέ ποτε συμβῇ σημαίας τινὰς ὁλοσχερῶς πιεσθείσας λιπεῖν τοὺς τόπους, τὸ μὲν ἅπαντας φονεύειν ἀποδοκιμάζουσι, λύσιν δὲ τοῦ πράγματος εὑρίσκουσι συμφέρουσαν ἅμα καὶ καταπληκτικήν. Ὁ στρατηγὸς συναθροίζει τὸ στρατόπεδον καὶ φέρων ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ τοὺς λελοιπότας κατηγορεῖ πικρῶς. Ἀκολούθως ῥίπτει κλήρους μεταξὺ αὐτῶν, ὅλοι δὲ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤθελον λάβει τοὺς ἀριθμοὺς 10, 20, 30, 40, 50, κτλ. δηλαδὴ ἀνὰ δέκα εἷς, φονεύονται ἀπαραιτήτως διὰ ξύλων καὶ λίθων ὑπὸ ὁλοκλήρου τοῦ στρατοπέδου. Οἱ δὲ λοιποὶ τοποθετοῦνται ἔξωθεν τοῦ στρατοπέδου, ἐκτεθειμένοι εἰς τὰς ἐπιδρομὰς τῶν πολεμίων καὶ λαμβάνοντες μόνον κριθίνην τροφήν. Λοιπόν, τοῦ μὲν κινδύνου καὶ φόβου, τοῦ κατὰ τὸν κλῆρον ἐπὶ ἴσον ἐπικρεμαμένου πᾶσιν, ὡς ἂν ἀδήλου τοῦ συμπτώματος ὑπάρχοντος, τοῦ δὲ παραδειγματισμοῦ ὁμοίως συμβαίνοντος περὶ πάντας, τὸ δυνατὸν ἐκ τῶν ἐθισμῶν εἴληπται καὶ πρὸς κατάπληξιν καὶ πρὸς διόρθωσιν.» Αὐτὸς εἶναι, κύριοι, ὁ περίφημος δεκατισμός, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε τὸ μυστήριον τῆς στρατιωτικῆς λειτουργίας τῶν Ρωμαίων. Τὸ μεγαλεῖον τοῦ λαοῦ δὲν ἀγοράζεται μὲ τὰ ψεύδη, εἶναι τὸ ἀντίτιμον τῆς μεγάλης θυσίας. Οἱ ἀπειθοῦντες εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος κατεδικάζοντο ὑπὸ τῶν Ρωμαίων εἰς θάνατον, ὅταν δὲ ἦσαν πολλοὶ οὗτοι, ἐδεκατίζοντο. Πρῶτος τοὺς ἀπεδεκάτισε ὁ Ἄπιος Κλαύδιος, ὅταν ἔφυγον ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, ἐγκαταλείψαντες τὴν ὀπισθοφυλακήν των εἰς τὴν μάχαιράν του. Δὲν ἐσκέφθη τότε ὁ Κλαύδιος περὶ χάριτος. Τοὺς συνήθροισεν ἐν στρατοπέδῳ ἐκάθισεν ἐν τῷ μέσῳ αὐτῶν, τοὺς ἐδίκασε κατὰ τὸν φοβερώτατον νόμον, καὶ τοὺς ἀπεδεκάτισεν. Ἔχετε λοιπὸν καὶ σεῖς μίαν ποινὴν ὠργανισμένην ἐν τῇ νομοθεσίᾳ σας. Μὴ θέτετε ὅλους τοὺς ἀνυποτάκτους εἰς τὴν φυλακήν. Θέσατε τὸ δέκατον, καὶ ἂν δύνασθε, ὠφεληθῆτε ἀπὸ τὰ παραδείγματα τῶν Ρωμαίων.

§68ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§69ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Καὶ ὅταν ὁ κλῆρος εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς παντὸς ἐνόχου, θέλουν ἐνθυμηθῆ τὴν αὐστηρότητά σας καὶ εὐλογήσει τὴν πρόνοιάν σας. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ μέλλουσα ἀνάγκη τῆς πατρίδος, ὅταν ἡ ἐπιστράτευσις κρούσῃ ἐκ νέου τὴν θύραν αὐτῆς, τότε ὅλοι θὰ γνωρίσουν, ὅτι ὄχι πρὸς τὸ θεαθῆναι δύναται νὰ κινηθῇ ἡ πολιτεία της. Τότε ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος οἱ πρῶτοι ἐνθουσιώδεις θὰ ὁρμήσωσιν, ἀλλὰ καὶ οἱ δεύτεροι καὶ οἱ τρίτοι δὲν θὰ θελήσωσι νὰ ὑποπέσωσιν εἰς τὸν κλῆρον τοῦ δεκατισμοῦ. Ἤλθετε εἰς καιροὺς κρισίμους διὰ τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος. Τιμωρήσατε τὸ δέκατον τῶν ἀνυποτάκτων διὰ τῆς φυλακῆς καὶ παραδώσατε τὰ λοιπὰ 9)10 εἰς τὸν παραδειγματισμὸν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἔχετε στρατόπεδον διὰ νὰ τοὺς τοποθετήσητε ἐκτὸς αὐτοῦ, ἀλλὰ νομοθετήσατε τὴν ἀπὸ τῶν οἰκείων δήμων μεταφοράν των ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν γραίας γυναικὸς, εἰς τὴν γραμμὴν τῶν μεθορίων, ἵνα βαδίσωσιν ἐπ’ αὐτῆς ἀπὸ τῆς μιᾶς θαλάσσης εἰς τὴν ἄλλην πρὸς αἰώνιον μνημόσυνον τῆς ἐθνικῆς δικαιοσύνης σας καὶ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς σας. (Εὖγε, εὖγε).

§70Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις σπουδαῖον, καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν καὶ πολιτικὴν καὶ ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν εἶναι σπουδαιότατον. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ τοὺς λόγους τῆς κατεπειγότητος, ἀλλὰ πάντοτε λόγοι κατεπειγότητος κατέστησαν γελοῖον τὸν τρόπον τοῦ νομοθετεῖν παρ’ ἡμῖν, καὶ ἰδοὺ ἀκριβῶς ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἀναγκάζεται νὰ καταστρέψῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου κατεσκεύασε, δηλαδὴ τὴν τιμωρίαν τῶν ἀνυποτάκτων. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐξαντληθῇ τὸ ζήτημα ὅσον πρέπει. Σήμερον ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον τροπολογημένον, διενεμήθη πρὸς ἡμᾶς πρὸ μικροῦ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως· δὲν ἐδόθη, νομίζω, ὁ ἐπαρκὴς χρόνος ὅπως τὸ μελετήσωμεν καὶ ψηφίσωμεν εὐσυνειδήτως. Ἂν ἀρκεσθῶμεν σήμερον εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἰδεῶν, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ ἥτις εἶναι κρισιμωτάτη, καὶ ἄν ἀναβάλωμεν τὴν ψηφοφορίαν διὰ τὴν αὔριον, νομίζω ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος, οὐδεμία ζημία δύναται νὰ ἐπέλθῃ διὰ μιᾶς τόσον μικρᾶς ἀναβολῆς. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως διὰ τὴν αὔριον.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ τροπολογίαι δὲν εἶναι σπουδαῖαι, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀναβολῆς διὰ τοῦτον τὸν λόγον.

§72ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Νομίζω ἀναγκαίαν τὴν ἀναβολὴν ἔχομεν ἀνάγκην μελέτης ἀκόμη.

§73ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου πολὺ ὀρθῶς εἶπε νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα θέλωμεν νὰ πιέσωμεν τὴν Βουλήν. Ἂν ἐλέγετο ὅτι ἡ ὥρα εἶναι πολὺ προκεχωρημένη καὶ διὰ τοῦτο ἐφαίνετο πρέπον νὰ ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις εἰς τὴν αὔριον, ἦτο δὲ τοιαύτη καὶ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, οὐδόλως θὰ ἀντετασσόμεθα. Τὸ νομοσχέδιον ἀναντιῤῥήτως κατεπείγει, ἀλλὰ καὶ 24 ὡρῶν ἀναβολὴ δὲν θὰ φέρῃ μεγάλα προσκόμματα. Τροπολογίαι δὲν ἐγένοντο τοιαῦται ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη μελέτης· ἐγένοντο τροπολογίαι μικρᾶς σημασίας. Ὥστε ἂν ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἀναβληθῇ εἰς αὔριον ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως, δὲν φέρομεν ἀντίῤῥησιν, ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα πρόθυμοι νὰ μείνωμεν ἐνταῦθα, ἵνα παράσχωμεν τὴν συνδρομὴν τὴν κυβερνητικὴν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου.

§75ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἕτεροι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ ὁμιλήσωσι κατ’ ἀρχήν;

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§77ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὥστε ἂς λήξῃ ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς τὰ καθέκαστα συζητοῦμεν αὔριον.

§78ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§79ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα κατ’ ἀρχὴν νὰ ψηφισθῇ, διότι ἐπροτάχθη συζήτησις μᾶλλον πολιτική. Ἐπιθυμοῦμεν ἐγὼ καὶ ἄλλοι νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν παρὰ εἰσερχομένης τῆς συζητήσεως εἰς τὰ καθέκαστα· ἄλλως, θὰ ἐλαμβάνομεν μέρος καὶ ἡμεῖς εἰς πράγματα καὶ θέματα, τὰ ὁποῖα ὁμολογῶ δὲν ἦσαν τῆς ὥρας ταύτης. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριε Πρόεδρε, λαμβάνων τὸν λόγον εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐκτιμήσω τὴν διαγωγὴν ἐκείνων, οἵτινες ἐνῷ τὴν προτεραίαν συνειργάζοντο μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς τέως, μετέστησαν τῇ ἐπαύριον. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκτιμήσω οὔτε τὴν πολιτικὴν τῆς τέως, οὔτε τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως· δὲν εἶναι καιρὸς πολιτικῶν ζητημάτων, διότι ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου προηγουμένως, δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἡ Ἑλλὰς νὰ συζητῇ περὶ τῶν πραγμάτων τούτων σήμερον. Ἄλλως, φρονῶ, ὅτι τὸ πρακτικὸν εἶναι νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ μεταβῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα συζητοῦμεν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα θὰ προβῶμεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχουσι πολλοὶ οἱ φρονοῦντες, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα αὔριον, διὰ τοῦτο ἂς μείνῃ δι’ αὔριον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον Αʹ ὡς ἔχει).

§83ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλαιον Βʹ. «Κεντρικὸν Γραφεῖον τῆς Βουλῆς».

§84ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου, κύριοι Βουλευταί, τοῦ κεφαλαίου τούτου. Εἰς ἑκάστην Σύνοδον, ὁσάκις ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς τῆς Βουλῆς, οὐδεμία δίδεται παρ’ ἡμῶν ὅλων προσοχὴ καὶ διὰ τοῦτο παρατηρεῖται, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν παρελθουσῶν Συνόδων κατὰ σειράν, ὅτι οἱ μισθοὶ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς ὁλονὲν αὐξάνουσιν, οἱ μισθοὶ λ. χ. τῶν κλητήρων ηὐξήθησαν ἀπὸ 80 δραχμὰς εἰς ἑκατὸν τεσσαράκοντα καὶ 170.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο μόνον κλητήρων ηὐξήθη ὁ μισθός.

§86ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον ἐπίσης παρατηροῦνται εἰς ἕκαστον προϋπολογισμὸν κατ’ ἔτος αὐξήσεις, οὐχὶ μόνον τῶν κλητήρων καὶ τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἐξόδων. Προσθέτω δὲ καὶ τοῦτο ὅτι εἰς τὰς παρελθούσας Συνόδους ἐπειδὴ ἴσχυον αἱ κατασχέσεις ἐπὶ τῶν Βουλευτικῶν ἀποζημιώσεων, ὑπῆρχε καὶ ἡ ἀνάγκη ἑνὸς ὑπαλλήλου λογιστοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἀλλ’ ἤδη οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη τοῦ λογιστοῦ, διότι ὁ ὑπάλληλος οὗτος δὲν ἔχει σήμερον ἄλλην ἐργασίαν παρὰ νὰ συντάσσῃ μίαν μισθοδοτικὴν κατάστασιν τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς κατὰ μῆνα καὶ οὐδὲν πλέον. Ἑπομένως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ πληρώνωνται 300 δραχμαὶ κατὰ μῆνα εἰς ὑπάλληλον, τοῦ ὁποίου ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως ἐντελῶς ἐξέλιπε. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν προϋπολογισμὸν τὸν συνέταξεν ἡ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπή.

§88ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἡ ὁποία, ἀγνοῶ διατὶ πάντοτε προβαίνει εἰς αὐξήσεις. Ὑπάρχει κλητὴρ ὅστις ἐλάμβανεν 80 δραχμάς, κατὰ παράκλησιν τὸν Ἰούλιον ἔγειναν 100, τὸν Ὀκτώβριον 120 καὶ ἤδη 140, παρέχεται δὲ σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ βοήθημα εἴς τινας (θόρυβος). Ἐπιμένω ἑπομένως νὰ καταργηθῇ ἡ θέσις τοῦ λογιστοῦ ὡς ἐντελῶς περιττή, καὶ νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ μισθοδοσίαι τῶν κλητήρων ὡς καὶ πρότερον, καθὼς καὶ αἱ λοιπαὶ αὐξήσεις, αἵτινες ὑπερέβησαν τὰς 40 χιλιάδας δραχμῶν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Συνοδινοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ Κεφάλαιον Βʹ ὡς ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§91ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλ. Γʹ Στενογραφικὸν γραφεῖον. (Γίνεται δεκτόν.) Κεφάλ. Δʹ. Βιβλιοθήκη Βουλῆς.

§92ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων τὸ κονδύλιον «Δι’ ἀγορὰν βιβλίων 15,000» ἀντὶ 15,000, νὰ περιορισθῇ εἰς 5,000.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν περιορίζεται τὸ ποσὸν εἰς 5,000 τὸ «δι’ ἀγορὰν βιβλίων».

§95ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τὰ δετικὰ κατ’ ἀναλογίαν νὰ περιορισθῶσι κατὰ τὰ ⅔.

§96ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς βιβλιοθήκης δὲν πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν μίαν ἔκθεσιν περὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς.

§97ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰ μέσα ἀπὸ τὴν βιβλιοθήκην ν’ ἀποκτήσῃ τ’ ἀναγκαῖα βιβλία· ἀφοῦ ἀναγράφεται ἐπὶ πενταετίαν αὐτὸ τὸ ποσὸν, δὲν πρέπει νὰ τὸ περιορίσωμεν (θόρυβος).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ράλλη, ἐπιμένετε διὰ τὴν ἐλάττωσιν εἰς 5,000;

§99ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ παρεδέχθη.

§100ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα (θόρυβος). (Γίνεται δεκτὸν τὸ Κεφάλ. Δʹ μὲ τὴν ἐλάττωσιν κατὰ 10 χιλιάδας εἰς τὸ πρῶτον κονδύλιον «ἀγορὰ βιβλίων». (Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν μετά τινας μικρὰς ἐξηγήσεις τὸ Κεφάλ. Εʹ «Διάφορα ἔξοδα» ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς».

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὔριον ἔχομεν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνυποτάκτων καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου. Λύεται ἡ συνεδρίασις (Ὥρᾳ 8 παρὰ ¼ μ. μ.)