1886.05.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5

Τῆς 13 Μαΐου 1886.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 4½ Μ. Μ. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν δύω Β. Διατάγματα, τὸ μὲν περὶ ἀπολύσεως ἡλικιῶν τινων ἐκ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, τὸ δὲ ἐκ τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης.

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὰ Διατάγματα περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀνυπότακτοι. Ἡ Κυβέρνησις τί ἐννοεῖ, νὰ κρατήσῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ πάντας τοὺς ἀνυποτάκτους; Παρακαλῶ νὰ μᾶς εἰπῇ ποίους θεωρεῖ ἀνυποτάκτους πρῶτον καὶ δεύτερον δυνάμει τίνος νόμου διέταξε τὴν διατήρησιν αὐτῶν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ ὑποβάλῃ κατάλογον τῶν φονευθέντων καὶ πληγωμένων εἰς τὰς τελευταίας παρὰ τὰ σύνορα συμπλοκὰς, διότι χιλιάδες οἰκογένειαι ἀνησυχοῦσι καὶ εὐλόγως.

§3ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διατί εἰς τὸ Διάταγμα τῆς ἀποστρατεύσεως τοῦ Ναυτικοῦ δὲν συμπεριλαμβάνονται οἱ ἐθελονταί; Ἐνθυμεῖσθε ὅτι πολλοὶ κατετάχθησαν ἐθελουσίως· αὐτοὶ θὰ μείνουν 2 ἔτη; πῶς θὰ ἐργασθῶσι;

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Εʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βάλτου, ὡσαύτως τὸ ΣΤʹ Τμῆμα τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Νάξου (Ὅρ. Παρ.) Ὁ κ. Δουζίνας ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς πρότασιν· (ἀναγινώσκει).

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τακτικὴ Σύνοδος τοῦ παρόντος ἔτους ἐκλήθη προώρως, διότι εἶχε νὰ ἐπιτελέσῃ ἐντολὴν ἰδίαν, εἶχε τὸ καθῆκον νὰ παράσχῃ εἰς τὸ Στέμμα κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν· τοῦτο ἐγένετο διὰ τῆς ψηφοφορίας αὐτῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου, καὶ ἤδη παρουσιαζόμεθα ἡμεῖς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὡς ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ πρὸ ὀλίγου ἔτι ἡ Βουλὴ συνεδρίαζεν ἐν ἐκτάκτῳ Συνόδῳ, ἐδόθη τότε ἀφορμὴ, ἵνα ἐκτυλιχθῶσιν αἱ ἰδέαι ἁπάντων, καὶ τῶν κομμάτων καὶ τῶν προσώπων, ἡ Βουλὴ δὲ γνωρίζει ἀκριβῶς τὶ ἡμεῖς φρονοῦμεν· ὅ,τι ἐφρονοῦμεν, ὅτε ἡ Βουλὴ συνεδρίαζεν ἐν ἐκτάκτῳ Συνόδῳ, τοῦτ’ αὐτὸ φρονοῦμεν καὶ ἤδη, καὶ συμφώνως πρὸς τὸ φρόνημα τοῦτο θέλομεν πολιτευθῆ· τὰ ἔκτοτε ἐπελθόντα γεγονότα δὲν μεταβάλλουσι τὰς γνώμας ἡμῶν· τὸ σπουδαῖον, ὅπερ ἔκτοτε ἐπῆλθεν, εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς, ἀλλ’ ὁ ἀποκλεισμὸς, ὅστις δὲν ὑπῆρχε τότε, πράγματι προεμηνύετο ὅμως ἐπὶ ἱκανὸν, ἵνα ἔχῃ τις αὐτὸν πρὸ ὀφθαλμῶν ἐν τῇ μορφώσει τῶν πεποιθήσεών του περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔδει νὰ διευθυνθῶσι τὰ τῆς Πολιτείας. Πρὸς τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦτον ὀφείλομεν νὰ μὴ συνδυάσωμεν τὰς ἐνεργείας ἡμῶν· ὁ ἀποκλεισμὸς ἀποτελεῖ βίαν, καὶ ἐφ’ ὅσον αὕτη προέρχεται παρὰ τοῦ ἰσχυροτέρου, ἐξαναγκάζει τὸν ἀσθενέστερον νὰ ὑποκύψῃ· ἀλλ’ ὁ ἀσθενέστερος δὲν εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ὑποκύψῃ, εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει βία· πέραν τοῦ σημείου, ἐφ’ οὗ ἐπεκτείνεται ἡ βία, διατηρεῖ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὑτοῦ, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς, προφάσει βίας, νὰ μὴ πράξωμεν ὅ,τι ἠθέλομεν πράξει, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀποκλεισμός. Εἴχομεν εἰπεῖ ἐν τῇ ἐκτάκτῳ Συνόδῳ κατὰ τίνα τρόπον ἠθέλομεν πολιτευθῆ, ἂν δὲν ἠσκεῖτο βία ἐπὶ τῆς Πολιτείας, κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον θέλομεν πολιτευθῆ καὶ ἤδη ὡς πρὸς τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς ἐξοπλισμοὺς ἢ τοὺς ἀφοπλισμούς. Ὁ ἀποκλεισμὸς δὲν ἐμποδίζει ἡμᾶς νὰ λάβωμεν οἱανδήποτε θέλομεν ἀπόφασιν ἐν ἐλευθέρᾳ συνειδήσει. Ἐφρονοῦμεν, ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ ὥρᾳ δὲν συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ καταδαπανᾶται, δὲν συμφέρει νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰς οἰκογενείας δι’ ἐξοπλισμῶν ἐκτάκτων, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐπιφυλάττῃ τὰς δυνάμεις αὑτοῦ εἰς χρόνον μᾶλλον εὔθετον, νὰ παρασκευάζηται δὲ ἐν εἰρήνῃ, ὅπως ἐπωφεληθῇ ἐκ τῶν περιστάσεων. Τοιαῦτα φρονοῦντες, καθῆκον εἴχομεν, εὐθὺς ὡς ἀνελάβομεν τὴν ἀρχὴν, νὰ προβῶμεν εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν, διὰ τρόπου ὅμως μὴ παραβλάπτοντος τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν· θὰ ἐξεδίδομεν δὲ τὸ Διάταγμα τῆς ἀπολύσεως σειρῶν τινων ἐφέδρων εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀνελάβομεν τὴν Ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἀνελάβομεν τὴν Ἐξουσίαν ἐν τῷ μέσῳ ἐπεισοδίων κατὰ τὰ σύνορα, ἅτινα ἐπέβαλλον εἰς ἡμᾶς ἑτέρας ὑποχρεώσεις καὶ ἀναβολὴ τῆς ἐκδόσεως τῶν Διαταγμάτων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ τῆς ἀποστρατείας, ἕως οὗ τὰ ἐπεισόδια ἐκεῖνα ἤθελον ἐξομαλισθῆ. Εὐθὺς δὲ ὡς εἴδομεν τὰ ἐπεισόδια ἐκεῖνα εἰσελθόντα εἰς ὁδὸν ἐξομαλίσεως, ἐξεδώκαμεν τὸ Διάταγμα τῆς ἀπολύσεως ἡλικιῶν τινων, ἃς ἐνομίζομεν ὅτι ἠδυνάμεθα ἐκ πρώτης ἀφετηρίας νὰ ἀπολύσωμεν ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας, ἐπιφυλαττόμενοι μετὰ τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν νὰ προβῶμεν καὶ εἰς ἑτέρας ἀπολύσεις, ὡς τὸ Διάταγμα ἀναφέρει. Αἱ ἀπολύσεις αὗται σκοπὸν ἔχουσι νὰ φέρωσι τὸν στρατὸν εἰς τὴν κατωτέραν δύναμιν, ἥτις εἶναι ἀναγκαία, ὅπως δυνηθῇ ὁ στρατὸς νὰ παρασκευάζῃ ἑαυτὸν ἱκανῶς, ἵνα ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης περιλάβῃ πάσας τὰς πολεμικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας. Τὸ Διάταγμα τῆς ἀπολύσεως ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν καθ’ ὃ εἴχομεν καθῆκον ἐκ τοῦ νόμου. Ἀνεγνώσατε αὐτὸ ἤδη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως καὶ γινώσκετε, ὅτι κατ’ αὐτὸ ἀπολύονται, πλὴν τῶν ἀνυποτάκτων, πάντες οἱ ἐν καιρῷ εἰρήνης ἀπαλλαττόμενοι· ἐνταῦθα δὲ παρατηρῶ, ἵνα εἶμαι καθ’ ὅλα ἀκριβὴς, ὅτι τὸ Διάταγμα δὲν περιλαμβάνει ἐκ τῶν ἀπαλλασσομένων τοὺς προϋπηρετήσαντας πλέον τῶν ἓξ μηνῶν, καὶ τοῦτο, διότι ὁ νόμος περὶ ἐφεδρείας δὲν ἐπιτρέπει διάκρισιν εἰμὴ μεταξὺ τῶν προϋπηρετησάντων πλέον τῶν ἓξ μηνῶν καὶ τῶν ὑπηρετησάντων ἔλαττον τῶν ἓξ μηνῶν ἢ οὐδόλως· ἡ τελευταία αὕτη κατηγορία περιλαμβάνει σχεδὸν πάντας τοὺς ἐν εἰρήνῃ ἀπαλλασσομένους, ἐπειδὴ ὅμως δύνανται νὰ ὦσι καί τινες ἐκ τῶν ἀπαλλασσομένων, οἵτινες προϋπηρέτησαν πλέον τῶν ἓξ μηνῶν, ὡς μὴ ἀπαλλακτέοι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐκλήθησαν ἐν εἰρήνῃ πρὸς ὑπηρεσίαν, ὡς πρὸς τούτους θέλει ληφθῆ διοικητικὸν μέτρον, ἀποστελλομένων αὐτῶν εἰς τὰς ἑστίας των ἐπ’ ἀορίστῳ ἀδείᾳ· ὥστε οἱ ἀπαλλακτέοι πάντες ἀφίενται ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, εἴτε ὑπὸ τύπον ἐπίσημον διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος, εἴτε ὑπὸ τύπον διοικητικὸν δι’ ἀποστολῆς ἐπ’ ἀδείᾳ εἰς τὰς ἑστίας των. Πλὴν τούτων ἀπολύονται εὐθὺς μὲν δύο ἡλικίαι, μετὰ ὀκτὼ δὲ ἡμέρας τρεῖς ἔτι ἡλικίαι. Ἀπολύονται ὁριστικῶς καὶ ἐκ τῶν ἐθελοντῶν, τῶν ἐπ’ ἀορίστῳ καταταχθέντων, ὅσοι προαιροῦνται, ὅπως ἀφεθῶσι. Προεῖπον δὲ, ὅτι τὸ Διάταγμα περιλαμβάνει ἄρθρον, καθ’ ὃ διοικητικῶς δύνανται νὰ ἀποσταλῶσιν εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν πάντες οἱ ἐξ ἐπιστρατεύσεως ἤδη ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετοῦντες. Ἐλπίζω, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ ταχύτατα νὰ ἀποστείλωμεν εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν καὶ τούτους. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἠρώτησε τὶ ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐν τῷ περὶ ἀπολύσεως ἐφέδρων Διατάγματι διάκρισιν τῶν ἀνυποτάκτων. Τὴν διάκρισιν ταύτην ὑπηγόρευσεν ἡ διάταξις τοῦ νόμου, καθ’ ἣν οἱ ἀνυπότακτοι τιμωροῦνται διὰ φυλακίσεως ἑνὸς μέχρι δύο ἐτῶν. Μέχρις οὗ ἀποφασισθῇ κατὰ νόμον ἡ τοιαύτη αὐτῶν τιμωρία, οἱ ἀνυπότακτοι διατελοῦσιν ἐν προφυλακίσει, ἑπομένως ἀντὶ προφυλακίσεως τὸ Διάταγμα κελεύει, ὅπως κρατῶνται ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ συνάμα θὰ ὑποβάλωμεν σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, καθ’ ὃ θέλουσι κανονισθῆ τὰ τῶν ἀνυποτάκτων διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ θέλει θεωρηθῆ ἐπιεικὴς ὡς πρὸς ἐκείνους, θέλει διευκολύνει καὶ τὴν Πολιτείαν, ἥτις ἄλλως θὰ εὑρίσκετο ἠναγκασμένη νὰ φέρῃ τὸ βάρος τῆς συντηρήσεως χιλιάδων πολλῶν φυλακισμένων. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ θὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, σκοπὸν ἔχει, ὅπως ἀντὶ τῆς ποινῆς τῆς φυλακίσεως, καταργουμένης ὡς πρὸς τοὺς ἀνυποτάκτους, ἐπιβληθῇ εἰς αὐτοὺς ὑπηρεσία ἐν τῷ στρατῷ, ἡ δὲ ὑπηρεσία αὕτη θέλει ἐπιβληθῆ κατὰ κανόνα, βάσιν ἔχοντα τὴν ἰσότητα πρὸς τοὺς ἐμπροθέσμως καταταχθέντας, συνάμα μετὰ μικρᾶς τινος ἐπιβαρύνσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, ὅπως τὸ ἐπετέλεσαν οἱ ἐμπροθέσμως προσελθόντες. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον οἱ ἀνυπότακτοι, εἴτε διατελοῦσιν ἐν ταῖς τάξεσιν, εἴτε μή, θέλουσιν ὑπηρετήσει ὅσον χρόνον κατὰ τὸν νόμον ὤφειλε νὰ ὑπηρετήσῃ ἡ σειρὰ εἰς ἣν ἀνήκουσι, καὶ εἰ μὲν ἀνήκουσιν εἰς τὰς πρώτας κληθείσας πέντε σειράς, θέλει προστεθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν ἑνὸς ἔτι μηνὸς ὑπηρεσία, ἂν εἶναι κατατεταγμένοι ἐν τῷ στρατῷ, δύο δὲ μηνῶν, ἐὰν προσέλθωσιν ἢ προσαχθῶσιν ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς μὴ ὄντες κατατεταγμένοι εἰς τὸν στρατὸν, τριῶν δὲ μηνῶν, ἐὰν προσέλθωσι μετὰ τὴν παρέλευσιν μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου. Οἱ δ’ ἀνήκοντες εἰς τὰς δύο τελευταίας σειράς, οἱ μὲν κατατεταγμένοι ἐν τῷ στρατῷ θέλουσιν ὑπηρετήσει πλὴν τοῦ χρόνου, ὃν ὑπηρέτησαν οἱ τῆς σειρᾶς αὐτῶν, καὶ δύο ἔτι μῆνας, οἱ δὲ μὴ κατατεταγμένοι ἐν τῷ στρατῷ θέλουσιν ὑπηρετήσει τρεῖς μῆνας ἐπὶ πλέον, ἐὰν προσέλθωσιν ἢ προσαχθῶσιν ἐντὸς μηνὸς, τέσσαρας δὲ μῆνας ἐπὶ πλέον, ἐὰν προσέλθωσιν ἢ προσαχθῶσι μετὰ τὸν μῆνα. Ὡς πρὸς τοὺς τελευταίους τούτους ἡ ἀνωτάτη ὑπηρεσία θέλει εἶσθαι κατωτέρα τῶν ἓξ μηνῶν, τουτέστιν εἰς ὑπηρεσίαν 5½ μηνῶν θέλουσιν ὑποβληθῆ ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν εἶναι κατατεταγμένοι ἐν τῷ στρατῷ, καὶ οἵτινες ἤθελον προσέλθει ἢ προσαχθῆ μετὰ τὴν παρέλευσιν μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου. Ἐπεβλήθη δὲ εἰς τοὺς τῶν δύο τελευταίων σειρῶν μακροτέρα πρόσθετος ὑπηρεσία, διὰ τὸν λόγον ὅτι, ἐὰν ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία δὲν ἦτο ἱκανῶς μακρά, ὁ χρόνος τῆς διαμονῆς τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς σειρὰς ταύτας ἐφέδρων ἐν τῷ στρατῷ θὰ ἦτο τοσούτῳ βραχὺς, ὥστε οὔτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν θὰ ἦσαν οὗτοι χρήσιμοι, οὔτε εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν στρατιωτικὴν μόρφωσιν θὰ συνετέλει ἡ κατάταξις αὐτῶν, θὰ ἔφερε δὲ τὴν αὐτὴν καταστροφὴν ὑλικοῦ, οἵαν θὰ ἔφερε καὶ μακροτέρα ὑπηρεσία. Ἐθεωρήθη ὅτι ὑπηρεσία βραχυτέρα τῶν 3½ μηνῶν θὰ ἦτο τοσοῦτον ἀνωφελής, ἐνῶ θὰ ἐπεβάρυνε σπουδαίως τὸ Δημόσιον, ὥστε θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἀπηλλάττοντο οὗτοι ταύτης τῆς ὑποχρεώσεως. Ἀλλ’ ἡ ἀπαλλαγὴ ἀνυποτάκτων ἀπὸ πάσης ὑποχρεώσεως θὰ ἦτο κατὰ πολλὰ ἐπιζήμιος, ἰδίως δὲ θὰ ἦτο ἐπιζήμιος ὡς πρὸς τὰς τελευταίας ταύτας σειράς, διότι ἐνθυμεῖσθε πάντες ὁπόσα ἐλέχθησαν κατὰ τὴν πρόσκλησιν τῶν σειρῶν τούτων, ἐνθυμεῖσθε πάντες, ὅτι ἐλέχθη, ὅτι πολλοὶ τῶν πολιτευομένων συνεβούλευον τοὺς τῶν σειρῶν τούτων νὰ μὴ προσέλθωσι κληθέντες, διότι ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ ὑπουργικὴ μεταβολὴ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελον οὗτοι ἀπαλλαγῆ ἀπὸ πάσης ὑποχρεώσεως. Ἐὰν σήμερον ἤρχετο ἡ Βουλή, ἵνα ἀπαλλάξῃ ἀπὸ πάσης ὑποχρεώσεως τοὺς μὴ προσελθόντας, θὰ ἠδύνατο νὰ πιστευθῇ, ὅτι τῳόντι ὑπῆρξαν οἱ δώσαντες τοιαύτας συμβουλάς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπῆρξαν βεβαίως οἱ δώσαντες τοιαύτας συμβουλάς, ὑπῆρξαν ὅμως πολλοὶ ἐκ τῶν ὑποχρέων τῶν σειρῶν τούτων, οἵτινες ἴσως ἐκ λόγων τοιούτων ἐνόμισαν, ὅτι ἐπετρέπετο εἰς αὐτοὺς νὰ μὴ προσέλθωσι. Πρέπει νὰ γένηται γνωστὸν καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ὅπως καὶ πάντοτε, ὅτι τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου δὲν ἐξήρτηνται ἐκ τῶν πεποιθήσεων ἑκάστου, ὅτι οἱανδήποτε καὶ ἂν εἶχε πεποίθησιν ὁ πολίτης περὶ τοῦ ἐπικαίρου ἢ μὴ τῆς προσκλήσεως, περὶ τοῦ χρησίμου ἢ μὴ αὐτῆς, ἀφοῦ ἡ πρόσκλησις ἐγένετο παρ’ ἐκείνων, οἵτινες κατὰ νόμον εἶχον τὸ δικαίωμα ἵνα ποιήσωνται αὐτὴν, ὤφειλον νὰ ὑπακούσωσι, μὴ ὑπακούσαντες δὲ, θέλουσι τιμωρηθῆ καὶ θέλουσι τιμωρηθῆ ἀκριβῶς παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐθεωρήθησαν παρὰ τῶν μὴ ἀποδιδόντων εἰς τοὺς πολιτικοὺς αὐτῶν ἀντιπάλους τὴν δικαιοσύνην, ἣν τὰ κόμματα πρέπει νὰ ἀποδίδωσι πρὸς ἄλληλα, ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν, ὅτι συνεβούλευον πρὸς τοὺς συμπολίτας αὐτῶν νὰ μὴ πράξωσι τὸ καθῆκόν των. Εἶναι εὐτύχημα ὅτι εἰς ἡμᾶς ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ φανῶμεν αὐστηροὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ· διότι, φαινόμενοι αὐστηροί, ἀποδεικνύομεν ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶχε δώσει συμβουλάς, ὁποίας ἐλέχθη ὅτι ἐδώκαμεν, ἀφαιροῦμεν δὲ καὶ ἀπὸ παντὸς τὴν ἰδέαν ὅτι δύναται νὰ ἐλπίσῃ ἐξ οἱασδήποτε Κυβερνητικῆς μεταβολῆς ἐπιείκειαν, ἀποφεύγων τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ οὕτως αὐστηρῶς ἐφαρμοζομένων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν ἀναγκαῖα, ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς τοὺς κληθέντας τῶν τελευταίων δύο σειρῶν δὲν εἶναι ὑπερβολική, εἶναι κατωτέρα ἴσως καὶ αὐτοῦ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ ἐλάχιστον διὰ τὴν χρησιμότητα τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ. Πλὴν τῶν κατηγοριῶν τούτων λαμβάνεται πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ περὶ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν σειρὰν τῆς στρατεύσεως καὶ οὐχὶ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν σειρὰν τῆς στρατεύσεως ὑποβάλλονται καὶ οὗτοι ἐν ἐπιστρατεύσει εἰς τὰς ποινὰς τῆς ἀνυποταξίας, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιστράτευσις ἐπάγεται. Ἔπρεπε λοιπὸν καὶ ὡς πρὸς τούτους νὰ ληφθῇ τὸ αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλαμβάνετο διὰ τὴν ἀνυποταξίαν τῶν ἐφέδρων ἐπιστράτων. Ἀλλὰ λαμβάνεται μὲν τὸ μέτρον τοῦτο ὡς πρὸς αὐτούς, οἷον καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἐφέδρους, δὲν ἀπαλλάσσονται ὅμως οὗτοι τῶν συνεπειῶν τῆς ἀνυποταξίας, τὰς ὁποίας ἐπάγεται ὁ νόμος ὡς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς στρατεύσεως. Ἕτερον μέτρον ἐπιεικὲς λαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν τῶν ἀνυποτάκτων, οἵτινες ὑπάγονται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν ἀνυποταξίαν καθορίζει ὁ νόμος ὡς ἐπερχομένην μετὰ παρέλευσιν ἡμερῶν τινων ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔδει νὰ προσέλθωσιν εἰς κατάταξιν οἱ ὑπόχρεοι. Ἀλλὰ συνέβη κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, ἰδίως καὶ ἀποκλειστικῶς κατὰ τὴν κλῆσιν τῶν πρώτων σειρῶν, ἔκτακτόν τι. Δὲν ἦτο παρεσκευασμένη πανταχοῦ καὶ ἰδίως ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἡ ὑπηρεσία εἰς κατάταξιν τοσούτων ἀνδρῶν, ἀθρόως προσερχομένων, ἐδόθη δὲ ὑπόσχεσις προφορικὴ παρὰ μελῶν τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ βραδύτης τῆς κατατάξεως, ἡ προερχομένη ἐκ τῶν δυσχερειῶν περὶ τὴν ἐγγραφὴν τῶν προσερχομένων, θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψει, ἵνα μὴ λογισθῶσιν ὡς ἀνυπότακτοι ἐκεῖνοι, οἵτινες προσῆλθον μὲν, ἀλλὰ δὲν ἠδύναντο νὰ καταταχθῶσιν ἐντὸς τῆς νομίμου διορίας. Τοῦτο ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὴν διάταξιν, ἣν περιελάβομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι αἱ ἐκ τῆς ἀνυποταξίας ὑποχρεώσεις ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ θέλουσιν ἐπέρχεσθαι μόνον ὡς πρὸς ἐκείνους ἐκ τῶν ἀνυποτάκτων, οἵτινες δὲν κατετάχθησαν ἐντὸς τῶν πρώτων 20 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν· ἀφοῦ δὲ τοῦτο εἶναι δίκαιον διὰ τὰς πρώτας σειράς, θὰ ἦνε δὲ δύσκολον νὰ γένωνται διακρίσεις, ἐθεωρήθη ὅτι χάριν τῆς εὐκολίας τῆς ὑπηρεσίας ἡ διάταξις αὕτη, ἡ καθιεροῦσα τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἀνυποταξίας μόνον διὰ τοὺς ἐπὶ πλέον τῶν 20 ἡμερῶν καθυστερήσαντας, δέον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ πάντων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, ἀφορᾷ οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς ἀνυποτάκτους τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἀνυποτάκτους τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, καίτοι ὡς πρὸς τούτους δὲν παρουσιάσθησαν ἴσως αἱ περιστάσεις, αἵτινες κατέστησαν ἐν τῷ κατὰ ξηρὰν στρατῷ δικαιολογημένην τὴν ἐπὶ 20 ἡμέρας βραδύτητα, οὐχ ἧττον ἡ ὑποχρέωσις καὶ ὡς πρὸς τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν δὲν θὰ λογίζεται εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν τῶν 20 ἡμερῶν χάριν τῆς ἁπλοποιήσεως τῆς ὑπηρεσίας διὰ τοῦ ὁμοιομόρφου. Τοιαῦται εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω σήμερον εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις βεβαίως θέλει θεωρήσει αὐτὸ κατεπεῖγον, διότι εἶναι συμπλήρωμα τοῦ Διατάγματος, τοῦ χθὲς ἐκδοθέντος, περὶ ἀπολύσεως σειρῶν τινων ἐφέδρων.

§6Α. Π. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀνυπότακτοι, νομίζω, τῶν πέντε πρώτων ἡλικιῶν δὲν ὑπάρχουν, δὲν εἶναι κεκηρυγμένοι.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀνυπότακτος εἶναι πᾶς ὁ μὴ καταταχθεὶς ἐμπροθέσμως, εἴτε ἐκηρύχθη, εἴτε δὲν ἐκηρύχθη ἀνυπότακτος. Ὁ ἀνυπότακτος θέλει καταδιωχθῆ, θέλει δικασθῆ καὶ ἐκ καταδίκης μόνον θέλει ὑποστῆ τὴν τιμωρίαν τῆς φυλακῆς ἑνὸς μέχρι δύω ἐτῶν. Καταδίωξις τοιαύτη δὲν ἐγένετο. Ἀλλ’ ὁ ἐκπροθέσμως καταταχθεὶς εἶναι γνωστὸς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἕκαστος γινώσκει ἐκ τοῦ φύλλου αὐτοῦ ἐὰν ἀνήκῃ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀνυποτάκτων ἢ μή. Εἶναι δὲ λίαν εὔκολον ἐκ τοῦ φύλλου ἑκάστου νὰ γνωσθῇ ἐὰν ἀνήκῃ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐντὸς τῶν 20 ἡμερῶν καταταχθέντων ἢ τῶν πέραν τῶν 20 ἡμερῶν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποβάλλεται σήμερον. (Ὅρα Παράρτημα). Πλὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀνάγκη θὰ ἦναι νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ νομοσχέδιον τι περὶ οἰκονομικῆς εὐκολίας χάριν ἀποτίσεως ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου, εἴτε σχετιζομένων πρὸς τὰ τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ, τουτέστι πρὸς τὰς προμηθείας τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, εἴτε καὶ σχετιζομένων πρὸς τὰ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐφ’ ὅσον αἱ πληρωμαὶ θὰ γίνωσιν εἰς μέταλλον, διότι αἱ εὐκολίαι αἱ χρηματικαί, αἵτινες ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς παρελθούσης ἐκτάκτου Συνόδου, δὲν ἐπήνεγκον ἀποτέλεσμα, εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον αὗται ἀφεώρων εἰς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια. Τὰ δάνεια, τὰ διὰ τραπεζικῶν γραμματίων ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ πραγματοποιούμενα, ἠδύναντο εὐκόλως νὰ συνομολογηθῶσιν· ἀλλὰ τὰ δάνεια τὰ μεταλλικὰ, ὅσα ἐψηφίσθησαν, δὲν δύνανται καὶ νὰ πραγματοποιηθῶσι καὶ ἑπομένως νὰ παράσχωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς εὐκολίας, αἵτινες εἶναι εἰς αὐτὴν ἀναγκαῖαι ὅπως ἀποτίσῃ τὰς μεταλλικὰς ὀφειλὰς, εἴτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, εἴτε ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ἐὰν ἦτο ἠναγκασμένη ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποτίσῃ τὰς ὀφειλὰς ταύτας, τὰς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, χάριν τῶν προμηθειῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, ἢ τὰς ἄλλας ὀφειλὰς, τὰς προσεχεῖς, ἐκ τῶν τοκομεριδίων τῶν δανείων εἰς μεταλλικὸν ἀποτιθησομένων, ἡ ἀγορὰ συναλλάγματος, γενησομένη διὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἤθελεν ἐπενέγκει διατάραξιν τῆς κυκλοφορίας ἐν τῇ Χώρᾳ, ἥτις θὰ ἦτο ὀλεθρία εἰς τὰ συμφέροντα τῶν τε πολιτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου. Εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη νὰ μεταβληθῶσιν οἱ ὅροι τῶν νομοθετημάτων, τῶν ἐπιτρεπόντων εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν συνομολόγησιν τῶν μεταλλικῶν δανείων. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἐν τῷ παρόντι δέον ν’ ἀποβλέψωμεν μόνον εἰς προσωρινὴν εὐκολίαν, ὅτι δάνεια μεγαλείτερα καὶ μακροχρονιώτερα δύνανται νὰ ψηφισθῶσιν ἐν ἐποχῇ ἄλλῃ ὑπὸ ὅρους συμφερωτέρους. Θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη τοιούτων δανείων, ἀλλ’ ἐν τῷ παρόντι εἶναι συμφερώτερον νὰ φροντίσωμεν μόνον περὶ τῆς προσωρινῆς ἀνάγκης, περὶ τῆς ἀμέσου ἀνάγκης διὰ προσωρινοῦ δανείου, ὅπως τοιουτοτρόπως βελτιώσαντες τὸ οἰκονομικὸν ἔδαφος, δυνηθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ στηριζόμενοι νὰ διαπραγματευθῶμεν εὐχερέστερον τὰ ὁριστικὰ δάνεια, διὰ τῶν ὁποίων θέλει κανονισθῆ ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις. Αὔριον ἄρα θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον μὲν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν συνομολόγησιν προσωρινοῦ δανείου, καταργοῦν δὲ τὸν νόμον, τὸν ἐπιτρέποντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν συνομολόγησιν μακροχρονίου μεγάλου δανείου. Ἀφοῦ δὲ συνῆλθεν ἤδη ἡ Βουλὴ ἕνεκα σπουδαίων λόγων, νομίζω, ὅτι πρὶν ἢ ἀποχωρισθῇ, θὰ ἦτο πρέπον νὰ ἐπιληφθῇ καὶ ἄλλων τινῶν ζητημάτων, σχετιζομένων πρὸς τὴν βελτίονα διαῤῥύθμισιν τῶν τῆς Πολιτείας, καὶ περὶ τούτων θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιά τινα ἐντὸς βραχυτάτου διορίας. Ἡ ὅλη ὅμως ἐργασία δὲν θέλει ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολὺ, δι’ ὃ μετὰ τὴν διεκπεραίωσιν αὐτῆς θέλομεν ζητήσει παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν, ὅπως προκαλέσωμεν τὴν ἔκδοσιν Διατάγματος διακοπῆς τῆς Βουλῆς ἐπὶ χρόνον μακρότερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐπιτρέπει τὸ Σύνταγμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίζῃ ἄνευ τοιαύτης ἀδείας. Νομίζω, ὅτι ἡ διακοπὴ αὕτη εἶναι ἀναγκαία, ὅπως ἡ Βουλὴ συνέλθῃ κατὰ τὸν συνήθη χρόνον τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς, διότι τότε μόνον καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει εἶσθαι παρεσκευασμένη, ἵνα ὑποβάλῃ εἰς αὐτὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ γενικωτέραν καὶ τὴν εἰς τὰ οἰκονομικὰ καὶ ἰδίως εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀφορῶσαν, καὶ ἡ Βουλὴ αὕτη θέλει εἶσθαι μᾶλλον διατεθειμένη, ἵνα ἐπιδοθῇ εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, διότι μετ’ ὀλίγον ἕνεκα τῆς ὥρας τοῦ ἔτους καὶ τῶν ἀπασχολήσεων τῶν βουλευτῶν δύσκολον θὰ ἦναι νὰ ἐπιδοθῇ ἀποκλειστικῶς καὶ μετὰ τῆς πρεπούσης ἐνδελεχείας εἰς τοσοῦτον σπουδαίαν ἐργασίαν.

§8ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δυνάμεθα νὰ μάθωμεν ὁποία ἡ στάσις τοῦ ζητήματος περὶ ἄρσεως τοῦ ἀποκλεισμοῦ;

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ περὶ ἄρσεως τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ὡς παρετήρησα πρὸ ὀλίγου, οὐδόλως ἐσχετίσαμεν πρὸς τὰς ἐνεργείας ἡμῶν. Περὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ γινώσκομεν ὅσα εἴδομεν δημοσιευθέντα περὶ αὐτοῦ, γνωρίζομεν καὶ ὅσα εὕρομεν ἐν τοῖς ἀρχείοις ἀνακοινωθέντα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐκ τούτων δυνάμεθα νὰ συμπεράνωμεν, ὅτι ἀποτέλεσμα καταστάσεως εἰρηνικῆς ἐν τῇ Χώρᾳ ἡμῶν ἔσεται ἡ ἄρσις τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἀλλὰ πληροφορίαν ἄμεσον οὐδεμίαν ἔχομεν, διότι εἰς οὐδεμίαν πρὸς τὰς Δυνάμεις ἤλθομεν σχέσιν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἄλλην, εἰμὴ μόνον, ὅπως διαμαρτυρηθῶμεν κατ’ αὐτοῦ.

§10Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶνε ἀτελεστάτη. Νῦν δὲν πρόκειται περὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θέλει ὑποβάλει ἡ Κυβέρνησις καὶ περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὑπάρξῃ καιρὸς εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους νὰ ἀσχοληθῇ. Πρὸς τί σήμερον ἡ μακρὰ περὶ αὐτῶν εἰσαγωγή; Ὅλα ταῦτα εἶνε εἰς δεύτερον λόγον. Ὁ πρῶτος λόγος ἀνήκει εἰς τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἐχύθη εἰς τὰ ὅρια. Περὶ αὐτοῦ τοῦ αἵματος οὔτε μίαν λέξιν ἠκούσαμεν ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Περὶ τοῦ πολυτιμοτάτου αὐτοῦ αἵματος ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἔχει τὸ μεγαλείτερον ἐνδιαφέρον. Θέλομεν νὰ μάθωμεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐμφανίζεται ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, πόσοι Ἕλληνες ἀπέθανον εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς. Θέλομεν νὰ μάθωμεν τὰ θύματα, τὰ ὁποῖα προσεφέρθησαν εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος. Αὐτὰ εἶνε δι’ ἡμᾶς τὰ ἀληθῶς σπουδαῖα. Θὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ κατόπιν καὶ τῶν δανείων καὶ τῶν ἄλλων μέτρων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Γνωρίζομεν τὶ μᾶς ἑτοιμάζει. Θέλομεν νὰ μάθωμεν εἰς ποῖον σημεῖον διατελεῖ ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους καὶ τὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐνήργησε τὸ μεταβατικὸν Ὑπουργεῖον, τὸ ἐπικληθὲν ἄχρουν, ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐμὲ ψευδοάχρουν κατασκεύασμα μιᾶς τῶν πονηροτέρων πολιτικῶν. Ἐὰν, ὡς ἔχομεν τὰ διδόμενα, τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο παρέλυσε τὴν εἰς τὰ σύνορα ὑπεράσπισιν τοῦ Κράτους, ἐννοοῦμεν πλήρη καὶ παραδειγματικὴν νὰ ζητήσωμεν εὐθύνην παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ὁπωσδήποτε ἐνέχονται. Τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἐχύθη εἰς τὰ σύνορα, ζητεῖ ἐκδίκησιν καὶ θὰ τὴν εὕρῃ. Θέλομεν νὰ μάθωμεν πολλὰ πράγματα, καὶ ἂς εἶναι βέβαιος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ καιρὸς δὲν θέλει λείψει. Ἔχομεν τὴν τόλμην κατὰ παντὸς καὶ διὰ πάντα. Θέλομεν προκαλέσει τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παραγγείλῃ τὸν εἰσαγγελέα εἰς ἐξέτασιν. Βαρυτάτου ἐγκλήματος ἡ πνοὴ συνδέεται μὲ τὰ πολεμικὰ μέτρα κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἀναπόφευκτος εἶνε μία κρίσις. Εἰς τὴν νόμιμον Ἀρχὴν ἀνήκει νὰ βεβαιώσῃ ἂν ὑπῆρξαν Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς συνεννοήσεις μετὰ ξένων πρακτόρων, ὅπως ἐπέλθῃ τὸ ὀδυνηρὸν αὐτὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον λέγετε ἀποκλεισμόν, λέγετε ἀφοπλισμὸν, δι’ ἐμὲ εἶνε ἡ καταισχύνη τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπεριμένομεν σαφεστέρας ἐξηγήσεις περὶ τῆς ἐξελίξεως τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος εἰς τόσον κρισίμους περιπλοκὰς καὶ ἐντὸς πλέον τῆς περιοχῆς αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος. Ἐπεριμένομεν νὰ μάθωμεν ἐὰν ὁ ἀποκλεισμὸς ἦνε ὄντως συνδυασμένος μὲ τὴν ἐπίθεσιν, τὴν ὁποίαν οἱ Τοῦρκοι ἐνήργησαν ἐπὶ τῶν συνόρων. Τὶ κρύπτεται ὑπὸ τὸν συνδυασμὸν τοῦτον, θὰ ἐννοήσῃ εὐθὺς μετ’ οὐ πολὺ τὸ ἔθνος. Ἀλλ’ ἠθέλομεν πρώτην τινὰ ὁμολογίαν ἐκ τοῦ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διατί μᾶς τὴν ἀρνεῖται; Μᾶς εἶπεν ὅτι τὸ Κράτος διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν τῆς βίας καὶ ὅτι τὸ μόνον ἀκριβῶς ἀνῆκον εἰς τὴν βίαν αὐτὴν θὰ ἐνεργηθῇ. Παράδοξον! Μήπως νομίζει, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν τὴν καταγωγήν του; Αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖόν του εἶνε προϊὸν τῆς βίας. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ βία, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδῶ. Ἂς ἦνε βέβαιος, ὅτι οὐδέποτε θέλομεν τὸ λησμονήσει. Ὀφείλει ἐν τούτοις νὰ ἐξηγηθῇ πῶς διεξήχθησαν τὰ τῆς βίας καὶ κατὰ πόσον οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Κράτους παρεμβαίνουσιν εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτῆς.

§11ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§12Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶμαι, κύριοι, συμφωνότατος μὲ τὴν πρὸ μικροῦ ἐκφρασθεῖσαν γνώμην παρὰ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ἐπιβάλλεται ἡμῖν συζήτησις, συζήτησις ἀνταξία τοῦ θέματος, ὅπως μάθῃ ὁ Τόπος πῶς ἐκυβέρνησεν ὁ κ. Δηλιγιάννης ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐγένοντο τὰ ἐν Φιλιππουπόλει, διατί ἦλθε τὸ ἄχρουν Ὑπουργεῖον καὶ τί ἔπραξεν, ἵνα μάθῃ ὁ Τόπος πῶς ἐπολιτεύθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἦλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν εὑροῦσα τὰ συμβάντα ἐν τοῖς μεθορίοις, καὶ διατὶ προέβη εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν περὶ ἀφοπλισμοῦ Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα πρὸ πολλοῦ ἠκούσαμεν. Ἀκριβῶς δὲ διὰ τοῦτο ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου καὶ καθ’ ἣν ἀκόμη ἐποχὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διεβεβαίου τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι τὰ πάντα εἶχον τελειώσει εἰρηνικῶς ἐν τῇ μεθορίῳ γραμμῇ, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐπερώτησιν, καὶ κατ’ ἀπαίτησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἔγγραφον, διὰ τῆς ὁποίας προετιθέμην νὰ συλλέξω τὴν χρήσιμον ὕλην ὅπως δικάσωμεν δικαίως ἀλλὰ καὶ αὐστηρῶς. Ἀλλ’ ἐὰν ἠπόρησα διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ἀνεχώρησε πρὶν φωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῶν συμβαινόντων, ἀπορῶ καὶ διαμαρτύρομαι διὰ τὴν περιφρόνησιν, τὴν ὁποίαν δεικνύει σήμερον πρὸς τὸν ἐρωτήσαντα καὶ αὐτὴν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι σήμερον πρὸ παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου περὶ φόρων καὶ δανείων καθῆκον εἶχε νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Τόπον περὶ τοῦ τὶ συνέβη καὶ διατὶ συνέβη, τίνες ἐφονεύθησαν, καὶ ἂν ἐφονεύθησαν, καὶ τίνες ἐπληγώθησαν καὶ πόσοι καὶ πῶς ἠχμαλωτίσθησαν. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ περὶ αὐτὴν παραπονοῦνται διότι εἰς ψευδολόγους ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ διαστρέψωσι τὰ συμβάντα, παραίτιος εἶναι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις δεσποτικῶς φερομένη ἐπὶ ἕξ ὅλας ἡμέρας μένει ἐν ἀφασίᾳ ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαίου ζητήματος.

§13ΡΑΛΛΗΣ. Ἀδικεῖτε τὴν δεσποτικὴν Κυβέρνησιν, διότι πᾶσα Κυβέρνησις, καὶ ἡ πλέον δεσποτικὴ, ὅταν γείνῃ μάχη ἢ συμπλοκὴ εἰς τὰ σύνορα τοῦ Κράτους, δημοσιεύει τὰ ὀνόματα τῶν φονευθέντων ἢ πληγωθέντων· μόνον ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἀσπλαγχνίαν νὰ κρύπτωμεν τὰ ὀνόματα πρὸς τοὺς συγγενεῖς 70 χιλιάδων στρατοῦ.

§14ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι λοιπὸν ἀσυγχώρητος ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, διότι δὲν ἐξετέλεσε καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε, διότι ἐναγωνίως περιμένουν οἱ συγγενεῖς τῶν πληγωθέντων νὰ μάθωσιν ἄν μεταξὺ αὐτῶν εἶναι πράγματι συγγενεῖς, ἵνα μεταβαίνοντες εἰς συνάντησίν των, παράσχωσι καὶ τὰς ἰδιαιτέρας των πρὸς θεραπείαν ὑπηρεσίας· διότι παριστάμεθα καὶ γελοῖοι διὰ τῶν βραχυτάτων ἐκείνων εἰδήσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν ἐν τῇ Ὥρᾳ δημοσιευθεισῶν, ὅτι οὐδεὶς ἐφονεύθη, καθ’ ἣν ἐποχὴν λέγομεν ὅτι ἀνδραγαθήματα ἔπραξεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατός· καὶ ἄν, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ἀνδραγαθήματα ἔπραξεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ὁ πρὸ μικροῦ κληθεὶς ἀγέλη ὑπὸ τῶν διὰ τοῦτο ἀνελθόντων εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα, διατί νὰ μὴ ἀποδοθῇ τιμὴ καὶ δικαιοσύνη εἰς τοὺς διακινδυνεύσαντας ὑπὲρ τῆς τιμῆς τοῦ Τόπου; Τί; πρέπει νὰ περιμένωμεν τὸ ταχυδρομεῖον τῆς ξηρᾶς διὰ νὰ μάθωμεν τὰ συμβάντα; Λοιπὸν ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐὰν ἐπιμείνῃ ἀρνούμενος, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ τῷ ἐπιβάλῃ, ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα. Ἐπιφυλάσσομαι καὶ ἐγὼ, καὶ δὲν θέλω νὰ προδικάσω, ἐπιφυλάσσομαι νὰ κρίνω τὰ συμβάντα καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου. Ἀλλὰ τὰ αὐτὰ παράπονα ἔχω ν’ ἀπευθύνω καὶ πρὸς τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, πρὸς τὸν ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει ἐπερώτησιν περὶ τῶν ἐν Σκιάθῳ συμβάντων καὶ ἐδέησε νὰ περιμένωμεν τὰ τηλεγραφήματα ἐκ Βιέννης καὶ Πετρουπόλεως νὰ μάθωμεν τὶ συνέβη ἐν Σκιάθῳ, χωρὶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τί ἔλαβε χώραν, καὶ ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Σημαία περιϋβρίσθη κατὰ τρόπον πρωτάκουστον ἐν Σκιάθῳ, καὶ ἂν τὰ αὐτὰ δὲν ἐπανελήφθησαν ἐν Σκοπέλῳ. Καὶ λοιπὸν ἡμεῖς τόσον ξένοι εἴμεθα περὶ ὅλων αὐτῶν; Δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἐνταῦθα οἱ τυφλὴν ἀφοσίωσιν ἔχοντες πρὸς τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, εἰς οὐδένα ἔχω τυφλὴν ἀφοσίωσιν καὶ οὐδενὶ ἔδωκα ἐντολὴν νὰ μὲ κυβερνᾷ δεσποτικῶς. Ἔχω ἀνάγκην ν’ ἀκούσω τὰ συμβάντα διὰ νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου τὴν δικαίαν μὲν, ἀλλὰ καὶ αὐστηράν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της, παρακαλῶ σύμπασαν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ἐκπληρώσῃ. Καὶ ἀφοῦ ἐναντίον τῶν διαβεβαιώσεων τοῦ ἡμιεπισήμου ὀργάνου τῆς Κυβερνήσεως ἔχομεν γεγονότα ἀναμφισβήτητα, ὅτι οἱ γενναῖοι ἡμῶν στρατιῶται ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον αὐτῶν, ὅτι καὶ ἐπληγώθησαν καὶ ἐφονεύθησαν, ἔχομεν καθῆκον τὴν φορὰν ταύτην νὰ μὴ παραλείψωμεν ὅ,τι εἰς ἄλλας περιστάσεις παρελείψαμεν. Ἐφάνημεν ἀχάριστοι εἰς τοὺς προκινδυνεύσαντας εἰς τὰς ἐπαναστάσεις τοῦ 1878 καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τὴν φορὰν ταύτην νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ χορηγήσῃ χρηματικὰ βοηθήματα ἐκ τῶν ἐνόντων εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων καὶ εἰς τοὺς πληγωθέντας. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω σύστασιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἀμφιβάλλω παντελῶς, ὅτι ἡ σύμπασα ἡ Βουλὴ θέλει ἀποδεχθῆ, ὅπως χορηγηθῶσιν ἀνάλογα χρηματικὰ βοηθήματα εἰς τοὺς κατὰ τὰς τελευταίας συμπλοκὰς ἐν τοῖς μεθορίοις πληγωθέντας, καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων, ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ὅταν συναχθῇ ἡ ζητηθεῖσα ὕλη, νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Ἰδοὺ ἡ σύστασις. «Συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως χορηγήσῃ ἀνάλογα χρηματικὰ βοηθήματα εἰς τοὺς κατὰ τὰς τελευταίας συμπλοκὰς ἐν τῇ μεθορίῳ γραμμῇ πληγωθέντας, καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων».

§15Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πρὸ ἐμοῦ ὡμίλησαν ὡς κόμματα, ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ὡς βουλευτής. Ἐν μέσῳ τοῦ φοβεροῦ αὐτοῦ ναυαγίου, εἰς τὸ ὁποῖον ὤθησαν τὸ πολυπαθὲς ἡμῶν Ἔθνος οἱ ἀλληλοδιαδόχως διευθύνοντες τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος, ὀφείλω ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ διαμαρτύρομαι κατὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν λιμένων ὑπὸ τῶν πέντε ἢ τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων τῆς Εὐρώπης, διότι ὁ ἀποκλεισμὸς οὗτος ἀντιβαίνει εἰς τὸ διεθνὲς δίκαιον, καὶ καταστρέφει τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, πρὸς δὲ τούτοις εἶναι καὶ ἀποτρόπαιος καὶ ἄδικος· διότι, ἐν ᾧ αἱ Δυνάμεις αὗται δεσμεύουσι τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα εἰς τοὺς λιμένας, πολεμικὰ καὶ ἐμπορικὰ, ἀφ’ ἑτέρου ἐπιτρέπουσιν εἰς τὴν Τουρκίαν νὰ μεταφέρῃ διὰ τῶν πλοίων της στρατιώτας καὶ πολεμεφόδια εἰς τὰ σύνορα, ὅπου μ’ ὅλα ταῦτα ἐτιμήθησαν τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζωμεν τὶ συνέβη ἐκεῖ ἀκριβῶς, τὶ ἔπραξε τὸ ἄχρουν Ὑπουργεῖον, καὶ τὶ ἔπραξεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ὄχι μόνον οἱ σύγχρονοι λαοὶ θέλουν στιγματίσει τὴν πρᾶξιν αὑτὴν τῶν Δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ ἡ ἱστορία. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον ν’ ἀναγράψῃ τὴν διαμαρτύρησίν μου αὐτὴν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς. Πιστεύω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει φροντίσει νὰ περιθάλψῃ τὰς οἰκογενείας τῶν εἰς τὰ σύνορα φονευθέντων ὑπὲρ τῆς τιμῆς τῆς Πατρίδος.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ, ὅσοι παραπονοῦνται ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δίδει πληροφορίας περὶ πραγμάτων, περὶ τῶν ὁποίων καὶ αὐτὴ καθῆκον ἔχει νὰ ποιήσηται ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ Βουλὴ δικαίωμα ἔχει ν’ ἀπαιτῇ ταύτας, δὲν θὰ ἐξήνεγκον τοιαύτας μομφὰς, ἐὰν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψει τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐτελοῦντο τὰ γεγονότα, καὶ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐτελοῦντο, αἵτινες δὲν ἐπέτρεπον νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις πληροφορίας ἱκανῶς ἀσφαλεῖς, ἵνα ἀνακοινώσῃ ταύτας πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βώλου λέγει ὅτι τὰ συμβάντα ἔλαβον χώραν πρὸ ἓξ ἡμερῶν καὶ ὅτι, ἐν ᾧ πρὸ ἓξ ἡμερῶν ἐγένοντο συμπλοκαὶ, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπῆλθον θάνατοι καὶ τραυματισμοὶ πολυάριθμοι, οὐδὲν ἀνεκοινώσαμεν περὶ τούτων εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν θανατωθέντων καὶ πληγωθέντων ἐγένετο τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν, τουτέστι προχθὲς, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πληροφορίας ἀκριβεῖς περὶ τῶν τότε γενομένων· ὅ,τι γινώσκομεν, ἀνεκοινώθη ἡμῖν τηλεγραφικῶς, καὶ ἀνεκοινώθη ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας καὶ αὐτοὶ οἱ στείλαντες δὲν θεωροῦσι πάσας ἀσφαλεῖς. Νομίζω δὲ ὅτι ἐπὶ τοιούτων θεμάτων ἀνακοινώσεις μὴ ἐντελῶς βεβαιωμέναι, ἀντὶ νὰ ἡσυχάζωσι τὴν κοινωνίαν, συνταράττουσιν αὐτήν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου εἶπεν ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δὲν ἀπήντησεν εἰλικρινῶς εἰπὼν ὅτι οὐδεὶς εἶχε θανατωθῆ. Ἀλλὰ πότε ἀπήντησεν οὕτω ὁ κ. Ὑπουργός;

§17Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπε τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ τὸ εἶπεν ἐπαναλαμβάνων ὅ,τι περιείχετο ἐν τῷ τηλεγραφήματι τοῦ Νομάρχου Λαρίσσης, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ εὐθυνομένη ὡς ἐκλέξασα αὐτόν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ὁ Νομάρχης δὲν ἔλεγέ τι λίαν ἀνακριβές· πιθανὸν νὰ εἶχον φονευθῆ τότε δύο ἢ τρεῖς, ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο εἶναι βεβαιωμένον. Ἐγὼ δὲ εἶχον ἀναχωρήσει ἀπὸ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ συνενοήθην ἐνταῦθα μετὰ τῶν πλείστων, ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου κάθεται συνήθως πολὺ μακρὰν καὶ ὑψηλά.

§19Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κάθημαι μακρὰν, διότι φοβοῦμαι νὰ κατέλθω πλησιέστερον.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶχον ἑπομένως εὐκαιρίαν νὰ συνεννοηθῶ καὶ μετ’ αὐτοῦ, ὅπερ ἤθελον πράξει μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ τὸ πράξω. Ἀνεχώρησα καλούμενος εἰς ἐργασίαν λίαν ἐπείγουσαν καὶ μετὰ τὴν ἀναχώρησίν μου ἔμαθον ὅτι ἐπανελήφθησαν αἱ συμπλοκαὶ, αἵτινες παραταθεῖσαι κατέληξαν εἰς σοβαρώτερα ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ τούτου ἀποδεικνύεται πόσον ἄτοπον εἶναι νὰ ἀπαιτῶνται ἀνακοινώσεις περὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐξακολουθοῦσιν ἔτι τελούμενα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται ἀνακοινώσεις τοιαῦται μετ’ ἀκριβείας, διότι στηρίζονται εἰς εἰδήσεις ἀνεξελέγκτους, τοιαῦται δὲ πληροφορίαι δὲν πρέπει νὰ ἀνακοινῶνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Βεβαίως ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα, ὅπως ἀπαιτῇ νὰ δοθῶσιν αἱ ἀπαντήσεις αἱ ζητηθεῖσαι ἅπασαι, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν ἐπερωτησάντων τὰς διαθέσεις ἀνταποκρινόμεθα, μὴ δίδοντες πληροφορίας εἰμὴ μόνον ἀφοῦ λάβωμεν θετικάς. Πρόκειται νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς διαγωγῆς προσώπων, πρόκειται διὰ τῆς Βουλῆς νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ πρὸς τοὺς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τοὺς ἐκτὸς τοῦ Κράτους, καὶ δέον ὅσα λέγομεν καὶ ἅτινα ἐλπίζω ὅτι θὰ ἦνε πάντα ὑπὲρ ἡμῶν, νὰ λέγωνται μετ’ ἀσφαλείας, ὥστε νὰ περιποιῶσι καὶ περὶ τῆς εἰλικρινείας τῆς Κυβερνήσεως πεποίθησιν εἰς ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνακοινοῦνται. Βεβαίως ἡμεῖς πειθόμεθα, ὅτι αἱ ἀφορμαὶ ἐδόθησαν παρὰ τῶν Ὀθωμανῶν, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ διϊσχυριζώμεθα ὅτι τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἐνόσῳ περὶ τούτου δὲν γίνῃ ἐξέλεγξις· παρέχει μεγίστην πεποίθησιν περὶ τῆς εἰλικρινείας ἡμῶν καὶ τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ συνεντεύξει, τῇ λαβούσῃ χώραν μεταξὺ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Τουρκικῶν στρατευμάτων, ὁ στρατηγὸς Σαπουντζάκης προέτεινεν εἰς τὸν Ἐγιοὺπ πασᾶ, ὅπως ἐπιτροπὴ μικτὴ μεταβῇ ἀπὸ ἄκρου ἕως ἄκρου τῶν συνόρων καὶ ἐξετάσῃ τίνες οἱ εὐθυνόμενοι περὶ τῶν συμβάντων. Ὁ Ἐγιοὺπ πασᾶς, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους αὐτὸς θεωρεῖ ἐπαρκεῖς, δὲν ἀπεδέχθη τοῦτο, ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ στρατηγοῦ Σαπουντζάκη ἀποδεικνύει καὶ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ, ὅτι πράγματι αἱ ἀφορμαὶ δὲν ἐδόθησαν παρὰ τῶν ἡμετέρων. Πρέπει ὅμως, ὅταν προβῶμεν εἰς ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Βουλὴν, περὶ τούτων νὰ ἔχωμεν θετικὰς ἀποδείξεις· ταύτας φροντίζομεν νὰ συλλέξωμεν, θέλομεν δὲ προβῆ εἰς ἀνάκρισιν ἐνδελεχῆ, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα θέλομεν γνωρίσει τῇ Βουλῇ. Ἐπὶ τοιούτου δὲ ἀποτελέσματος οἱαδήποτε τῆς Βουλῆς ἀπόφασις θὰ ἔχῃ ἀξίαν· ποίαν ἀξίαν ὅμως ἔχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας αὐτοὶ οἱ δίδοντες δὲν θεωροῦσιν ἀνεπιδέκτους ἀμφισβητήσεως; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐξετάζων τὸ ζήτημα εἶπεν ὅτι ἔδει ἡ Βουλὴ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως, λαμβάνουσα πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, ἐὰν τουτέστι τὰ παρ’ ἡμῶν γενόμενα δὲν διεκύβευσαν τὴν ἀσφάλειαν τὴν Ἐθνικήν. Εἶπε μάλιστα, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ληφθὲν τῆς μετακλήσεως τῶν στρατευμάτων ἀπὸ τῆς γραμμῆς τῶν συνόρων, ἦτο φυγή· ἀλλὰ φυγὴ ἐνώπιον τίνος; ἐνώπιον τοῦ φεύγοντος, διότι ταὐτοχρόνως ὁμοία διαταγὴ ἐδίδετο καὶ παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως.

§21ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν εἶχον ἀναχωρήσει ὅμως τὰ Τουρκικὰ στρατεύματα ἐκ τῶν ὁρίων.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲ τὰ ἡμέτερα εἶχον ἀναχωρήσει· διαταγὴ ἐδόθη καὶ παρ’ ἡμῶν καὶ παρ’ ἐκείνων, ὅταν δ’ ἐκτελεσθῇ ἡ διαταγὴ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, θέλει ἐκτελεσθῇ καὶ ἡ ἡμετέρα, ὥστε θὰ ἔχωμεν δύο φεύγοντας ἀπ’ ἀλλήλων. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις συλλέξῃ πάσας τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται ἀνακοινούμεναι πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ καταρτίσωσιν ἔδαφος ἐπαρκὲς, ὅπως ἀποφανθῇ αὕτη περὶ τοῦ θέματος, θέλει πεισθῆ ἡ Βουλὴ, ὅτι οὐδὲν παρελείφθη τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὅτε τὰ ἐπεισόδια ἐκεῖνα διετέλουν ὑφιστάμενα, ἐνῷ εἴχομεν τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐκδώσωμεν τὸ περὶ ἀπολύσεως σειρῶν ἐφέδρων Διάταγμα, ἀνεστείλαμεν τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ, ἐξεδόσαμεν δὲ αὐτὸ μόνον τότε, ὅτε εἴχομεν πλήρεις ἐγγυήσεις, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο οὐδεμίαν ἤθελεν ἐπενέγκει διακύβευσιν τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας καὶ τῆς τιμῆς αὐτῆς. Θέλετε πληροφορηθῆ ἐξ ὅσων θέλομεν ἀνακοινώσει εἰς ὑμᾶς, ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς ἐφροντίσαμεν ὅπως ἀπομακρύνοντες τὸν στρατὸν ἀπὸ τῶν συνόρων ἀφαιρέσωμεν τοιουτοτρόπως τὰς ἀφορμὰς τῶν διαπληκτισμῶν, ἴσον ζῆλον ὅπως ἀφαιρέσῃ τὰς ἀφορμὰς ταύτας ἔδειξε καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις καὶ μόνον ὅτε ἐπληροφορήθημεν ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις θέλει ἀποσύρει τὰ στρατεύματα αὐτῆς ἀπὸ τῶν συνόρων, ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀποσύρωμεν καὶ ἡμεῖς αὐτά. Τάσις τῶν προαγορευσάντων ἦτο νὰ παραστήσωσι τὴν Κυβέρνησιν ὡς μὴ θέλουσαν νὰ ποιῆται ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Βουλὴν, ὡς ἀρνουμένην καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον τὸ καθῆκον τῆς φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει, τουτέστι νὰ γνωρίσῃ εἰς τὰς οἰκογενείας ἐὰν ἔπαθον οἱ εἰς αὐτὰς ἀνήκοντες ἢ οὔ. Οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, ἐὰν παρηκολούθουν τὴν πορείαν ἡμῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἤθελον ἀναγνωρίσει ὅτι ἡμεῖς οὐδέποτε ἀπεφύγαμεν τὴν ἐπιτέλεσιν τῶν πρὸς τὴν Βουλὴν ὀφειλομένων. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἄγκυρα τῆς Πολιτείας εἶναι ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς· ὡς Κυβέρνησις δὲ πάντοτε παρέσχομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέσα, δι’ ὧν νὰ δύνηται νὰ ἐπιτελέσῃ αὕτη τὰ καθήκοντα αὐτῆς· ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας πάσας, ὅσας ἀκατακρίτως δύναταί τις νὰ ἀνακοινοῖ ἐν τοῖς τριόδοις. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει νὰ ὦσι θετικαὶ καὶ ἐξηκριβωμέναι· τοιαύτας πληροφορίας δὲν δυνάμεθα ἤδη νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν συμβάντων ἐν τοῖς συνόροις καὶ περὶ τῶν συμβάντων ἐν Σκιάθῳ· θέλομεν δὲ ὑποβάλει ἔκθεσιν εὐθὺς ὡς νομίσωμεν ὅτι ἔχομεν πληροφορίας ἀξίας, ἵνα προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§23ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§24ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔδωκα πολλὴν προσοχὴν εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων τῶν κ. κ. Οἰκονόμου, Ῥάλλη καὶ Φιλαρέτου. Παρετήρησα ὅτι εἰς δύο σημεῖα πολὺ σπουδαῖα αἱ πληροφορίαι του ἦσαν λίαν ἀνεπαρκεῖς· 1) Εἰς τὸ ζήτημα τῆς Σκιάθου. Κατ’ ἐμὲ, κύριε πρόεδρε, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τὸ μᾶλλον σπουδαῖον, καθόσον ὁ ναυτικὸς ἀποκλεισμὸς δὲν συνεπάγει καὶ ἐδαφικὴν κατοχήν. Γνωρίζετε καλῶς, κύριε πρόεδρε, ὅτι καὶ ἄλλοτε ὑπέστημεν ναυτικὸν ἀποκλεισμὸν, ἀλλ’ οὐδόλως ἐτόλμησαν οἱ τοῦτον ἐπιβαλόντες τὸ 1850 Ἄγγλοι νὰ κάμωσι καὶ ἐδαφικὴν κατοχὴν, καὶ ἐν τούτοις οἱ Αὐστριακοὶ ἔκαμαν τοιαύτην δὶς ἐπανειλημμένως, καὶ πρέπει νὰ δώσωμεν πολλὴν προσοχὴν, διότι ἡ Σκίαθος εἶναι σημεῖον ἐπίκαιρον, σχετιζόμενον μὲ ἕτερον πολὺ μέγα σημεῖον, πρὸς τὸ ὁποῖον ἀτενίζουσα ἀπὸ τοῦ Μετερνίχου ἡ Αὐστρία εἰργάσθη πάντοτε μετὰ θερμότητος νὰ πνίξῃ τὸν Ἑλληνισμόν. Διὰ τοῦτο ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς δώσῃ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πολὺ εὐρυτέρας πληροφορίας. 2) Τὸ ἕτερον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅ,τι ἔδει, εἶναι ἡ κατὰ τὰ ὅρια αἱματηρὰ ῥῆξις. Εἶναι αὕτη ἀπρομελέτητος ἢ καὶ μεμελετημένη ἐνέργεια τινῶν τῶν ἐκεῖ θερμοκεφάλων, ἢ εἶναι σχέδιον εὐρύτερον, τεῖνον εἰς μεγαλειτέραν συμφορὰν τῆς Ἑλλάδος; Γνωρίζομεν ὅλοι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἰσχυρὸς τῆς ἡμέρας ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἐγνωμάτευσεν ὅτι πρέπει ἡ Ἑλλὰς ὄχι νὰ κολαφισθῇ, ἀλλὰ νὰ πληγῇ, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει, ἀφοῦ διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ δεθῶσιν αἱ χεῖρές της, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Τουρκίαν νὰ τὴν φονεύσωσι διὰ τῆς ἐπιθέσεως κατὰ τῶν κατὰ ξηρὰν δυνάμεων τῆς Ἑλλάδος, ἔχουσαν συνάμα τὸ δικαίωμα νὰ βοηθῇ τὰς ἐν τῇ στερεᾷ δυνάμεις της καὶ διὰ τῆς ἐργασίας τοῦ ναυτικοῦ αὐτῆς τε καί τινων τῶν συμμάχων της. Ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτόν τι σχέδιον ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι πρὸ τινων μηνῶν καὶ ἡμερῶν ἐδόθη ἀφορμὴ συγκρούσεως ἐν τοῖς ὁρίοις ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μας στρατιώτας, καὶ οἱ Τοῦρκοι οὐ μόνον δὲν ἀντέστησαν, ἀλλ’ ἀφῆκαν ἀποχωρήσαντες καὶ Ὀθωμανικὸν ἔδαφος εἰς τοὺς Ἕλληνας· καὶ διατί τοῦτο; διότι ἡ Ὑψ. Πύλη εἶχεν αὐστηρὰς διαταγὰς εἰς τὸν στρατόν της νὰ προσέξῃ νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν, καὶ τοῦτο ὅτε ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς πλήρη ἐχθρικὴν θέσιν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας· καὶ ἐν τούτοις καθ’ ὃν χρόνον ἡ Ἑλλὰς ἀπεκλείσθη ναυτικῶς καὶ ἔδιδε σημεῖα ἀφοπλισμοῦ, οἱ Τοῦρκοι ἐπιτίθενται, ἡ ἐπίθεσις δὲ αὕτη δὲν εἶναι ἐπιτοπίων ὀργάνων σκέψις, διότι ἐνῷ τὴν δείλην τοῦ Σαββάτου ὑψώνουσι πρῶτοι οἱ Τοῦρκοι λευκὴν σημαίαν καὶ γίνεται διακοπὴ τῶν ἐχθροπραξιῶν ὡς ἐπελθουσῶν δῆθεν ἐκ κακῆς συνεννοήσεως, τὴν Κυριακὴν μόλις φέγγει, καὶ οἱ Τοῦρκοι ἐπιτίθενται μὲ πολὺ μεγαλειτέρας δυνάμεις. Τί μαρτυρεῖ τοῦτο; ὅτι ἐντὸς τοῦ διαστήματος τῶν ὡρῶν τῆς ἀνακοχῆς συνεννοηθέντες οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ μὲ τὴν Ὑψ. Πύλην περὶ τοῦ πρακτέου ἔλαβον διαταγὴν νὰ ἐπιτεθῶσιν ἐκ νέου. Ἕπεται λοιπὸν ὅτι ἐκεῖνο ὅπερ δὲν ἠμπόρεσεν ὁ Βίσμαρκ νὰ ἐκτελέσῃ τῇ συγκαταθέσει τῶν λοιπῶν Δυνάμεων, αἵτινες μὴ δυνάμεναι νὰ δικαιολογήσωσιν ἓν ὄχι ἀντιχριστιανικὸν, ἀλλ’ ἀπανθρωπικὸν μέτρον, διότι μόνοι οἱ ἄγριοι δένουσι τὰς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν των καὶ κατόπιν τοὺς φονεύουσι, δὲν ἐδέχθησαν τὴν πρότασιν τοῦ σιδηροῦ ἀρχικαγγελαρίου, ὅστις δὲν φοβεῖται τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Γερμανίας ὡς εὑρισκομένην ὑπὸ τὴν διηνεκῆ πίεσιν στρατιωτικῆς κατοχῆς, τοῦτο ἐπεδίωξε, ὁδηγήσας τοὺς Τούρκους νὰ ἐκτελέσωσι τὰς ὁδηγίας του καὶ δι’ ἐνέδρας. Ἐκ τούτου φρονῶ, ὅτι κακῶς ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον διατάξαν τὸν ἐν τοῖς ὁρίοις στρατὸν νὰ ἀποχωρήσῃ δύο ἢ τρεῖς ὥρας ὅσον νὰ ἀποχωρήσῃ καὶ ὁ Τουρκικὸς, χωρὶς νὰ σκεφθῇ ὅτι δὲν εἶναι διόλου ἀπίθανον εἰς μίαν νύκτα νὰ ἐπανέλθῃ ὁ Τουρκικὸς καὶ νὰ εἰσβάλῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος. Πρέπει λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον φρονίμως ποιοῦν νὰ διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς δὲ τὰς συμμάχους τῆς Τουρκίας Δυνάμεις, τὰς πιεζούσας ἡμᾶς, νὰ εἴπῃ, ὅτι πρὶν ἀσφαλισθῇ ἐπισήμως καὶ δι’ ἐγγυήσεων ἡ ἐκεῖ ἡσυχία, δὲν ἐμπιστεύεται εἰς ὑποσχέσεις ἀνθρώπων κακῆς πίστεως ὡς ἐκ τῆς θρησκείας, διοικήσεως καὶ ἀνατροφῆς των.»

§25Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπαντῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς διαφόρους ἐπερωτήσαντας αὐτὸν, ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν τραυματισθέντων καὶ φονευθέντων ἔλαβε χώραν τὴν παρελθοῦσαν Κυριακήν. Ὅτι ἄρα ὁ ἀριθμὸς τῶν φονευθέντων καὶ τραυματισθέντων εἶναι σπουδαῖος, ἐξάγομεν ἐξ αὐτῆς τῆς γλώσσης τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει φέρει εἰς τὴν Βουλὴν ἀκριβεῖς πληροφορίας ὡς πρὸς τὰ λαβόντα χώραν, παρακαλῶ νὰ μὴ λησμονήσῃ ὅπως φέρῃ καὶ τὰς ἑξῆς· Γνωρίζομεν ἐκ διαφόρων πληροφοριῶν, αἵτινες κατεχωρίσθησαν ἐν τῷ τύπῳ, ὅτι ἀπὸ τῆς 22 Ἀπριλίου ε. ε. ὁ ἀρχηγὸς μέρους τοῦ κατὰ τὰ σύνορα στρατοῦ κύριος Σαπουντζάκης διὰ τηλεγραφήματος ἐζήτει κατεσπευσμένως παρὰ τῆς ὑπὸ τὸν κύριον Δηλιγιάννην Κυβερνήσεως τὴν ἀποστολὴν ἐπαρκοῦς στρατιωτικῆς δυνάμεως, διότι, ὅπως παρέστησεν, ἔβλεπε παρασπόνδησιν ἐκ μέρους τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ καὶ εἰσβολὴν αὐτοῦ ἐντὸς τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων. Γνωρίζομεν ὅτι τὸ ἐνταῦθα 1ον Σύνταγμα τοῦ Πεζικοῦ διετάχθη ν’ ἀναχωρήσῃ, καὶ ἀνεχώρησε· καὶ ὅτι, ἐὰν ἡ πορεία τοῦ 1ου Συντάγματος δὲν ἀνεστέλλετο, ἤθελεν εἶσθαι εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ὅπου ὑπῆρξεν ὁ κίνδυνος, 3 ἢ 4 ἡμέρας πρὸ τῆς συγκρούσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ βεβαιώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρῶτον, ἐὰν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ 1ον Σύνταγμα ἤθελεν εἶσθαι εἰς τὸ σημεῖον τῆς προσβολῆς πρὸ 4 ἡμερῶν, ἢ πρὸ πόσων, δεύτερον, ἐὰν ὁ κ. Σαπουντζάκης ἐξαπέστειλεν εἰς τὰς παραμονὰς τῆς προσβολῆς ἀντιθέτους τηλεγραφικὰς εἰδήσεις περὶ τοῦ ὅτι δηλαδὴ ἔπαυσεν ἡ ἀνάγκη τῆς πορείας τοῦ 1ου Συντάγματος καὶ τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ εἰς τὰ σύνορα. Εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ταῦτα, διότι πρέπει νὰ γνωρίζῃ πᾶς τις, ὅτι θέλει ζητηθῆ εὐρεῖα εὐθύνη ἐκ μέρους τοῦ Ἔθνους παρὰ παντὸς, ὅστις εὐθύνεται, ὅπως εἶπεν καὶ ὁ συνάδελφός μου κύριος Οἰκονόμου, ὃν ὀφείλω νὰ συγχαρῶ καὶ δημοσίᾳ. Θέλει ζητηθῆ εὐρεῖα εὐθύνη, διότι πρόκειται περὶ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, καὶ αἱ Ἐξουσίαι εὐθύνονται ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους πᾶσαι, εἰς ὅσῳ ὑψηλὸν σημεῖον καὶ ἂν ἵστανται, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ πρόκειται ἀφ’ ἑνὸς μὲν περὶ τῶν τιμαλφεστάτων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ περὶ ἀκατονομάστου πράξεως Κυβερνήσεως, ἥτις δὲν ἀπέῤῥευσεν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐκτὸς τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς δώσῃ καὶ τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Πρῶτον ἐδόθησαν ἀληθῶς ἄδειαι παρὰ τοῦ ἀχρόου Ὑπουργείου εἰς 4,000 πολίτας, ὅπως γράφεται εἰς διαφόρους ἐφημερίδας; Δεύτερον νὰ μᾶς βεβαιώσῃ ἡ Κυβέρνησις πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ τοῦ εὑρισκομένου εἰς τὰς διαφόρους Ἐπαρχίας, διὰ νὰ ἴδωμεν ποία θὰ ἦτο ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐὰν θὰ ἐκινδύνευεν ἡ τύχη τοῦ Κράτους, ἐὰν εὑρίσκετο ὁ στρατὸς οὗτος εἰς τὰ μεθόρια. Ἐπιθυμῶ νὰ μᾶς φέρῃ κατάλογον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τοῦ εὑρισκομένου ἐν ταῖς διαφόροις Ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους, διότι ἡ εὐθύνη δὲν βαρύνει μόνον τὴν ἄχρουν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν.

§26ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὅπως ἡμεῖς ἀπομακρυνόμεθα, ἀπομακρύνονται καὶ οἱ Τοῦρκοι, ἀλλ’ ἀφοπλίζονται καὶ οἱ Τοῦρκοι, ὅπως ἡμεῖς ἀφοπλιζόμεθα;

§27Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μετ’ ἐκπλήξεως ἤκουσα τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ εἰπόντος, ὅτι δὲν προέβη εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τότε τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, διατί προέβη εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν, ἐὰν δὲν προέβη, διότι διατελεῖ ὑπὸ τὴν βίαν τῶν μεγάλων Δυνάμεων ὁ Τόπος, καὶ διότι αὗται διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ καταδικάζουσι τὸν Τόπον εἰς τὸν δι’ ἀσφυξίας θάνατον; Τοιοῦτον ἐν τούτοις ἀποτέλεσμα ἐπεδίωκεν ἡ πρᾶξις τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ἀφοπλιζόμεθα λοιπὸν, διότι ἐχύθη ὀλίγον αἷμα εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν; Βεβαίως ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀφοπλίζεται διὰ τοιούτους λόγους· ἀφοπλίζεται, διότι τὸ ἀπῄτησεν ἡ Εὐρώπη ὄχι μόνον διὰ λόγων, ἀλλὰ καὶ διὰ πράξεων βίας πρωτοφανοῦς. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συνδέει τὸ ἓν ζήτημα μὲ τὸ ἄλλο. Λυποῦμαι ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέπεσεν εἰς τὸ αὐτὸ λάθος τοῦ προκατόχου αὐτοῦ. Ὁ προκάτοχος δὲν προέβη εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν, ἵνα μὴ φανῇ ἀσυνεπὴς εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ, ὡσεὶ ἡ Εὐρώπη κανονίζει τὴν πορείαν αὐτῆς κατὰ τὰ προγράμματα τῶν κληθέντων εἰς τὴν ἀνωτάτην διοίκησιν τοῦ Τόπου. Ὁ κ. νῦν Πρωθυπουργὸς δὲν συνδέει τὸν ἀφοπλισμὸν μὲ τὸν ἀποκλεισμὸν, διότι τοιαύτην ἐξήνεγκε γνώμην, ὅτε ὑπέβαλε τὸ πρόγραμμά του. Ἀλλὰ ὁ Τόπος, κύριοι, δὲν σκέπτεται ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ Τόπος θέλει καὶ παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ζητήσῃ τὴν ἄρσιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ, διότι αὐτὸς βλάπτει τὰ ζωτικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου, καὶ εἶναι μέγα σφάλμα καὶ μεγάλη ζημία εἰς τὸν Τόπον νὰ προβῶμεν εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν, ἐὰν δὲν ἄρωμεν τὸν ἀποκλεισμόν. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἀπηύθυνα χθὲς τὴν ἐρώτησιν, τί γίνεται ὁ ἀποκλεισμὸς, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν βεβαίως ἤκουσε τὴν λέξιν ἀποκλεισμὸς, ὡς καὶ τὰ ἄλλα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου· δὲν ἠδύναντο δὲ ποτὲ νὰ ὑπολάβωσιν ὅτι ἐγὼ ἔκαμα λόγον περὶ ἀφοπλισμοῦ, ἐγὼ ὅστις διεμαρτυρήθην εἰπὼν, ὅτι ὑποχωροῦμεν κατ’ ἀνάγκην ἀπέναντι τῶν μεγάλων Δυνάμεων, οὐδέποτε ὅμως δειλιῶμεν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας καὶ ἐσμὲν ἕτοιμοι ν’ ἀντιταχθῶμεν κατ’ αὐτῆς καὶ νὰ πέσωμεν, ἐὰν ἀτυχήσωμεν, ὡς εἷς ἄνθρωπος, οὐδέποτε δὲ νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὰς ἀπειλὰς ἢ τὰς ἐπιθέσεις τῆς Τουρκίας. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι παίζουσι μὲ συμφέροντα σπουδαῖα τῆς Πολιτείας οἱ λέγοντες ὅτι ἀφοπλιζόμεθα, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ σφαγιαζόμενα συμφέροντα διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ποία θέλει εἶσθαι ἡ θέσις τῆς Χώρας ἡμῶν, ἐὰν γείνῃ ὁ ἀφοπλισμὸς καὶ δὲν ἀρθῇ ὁ ἀποκλεισμός; Δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα; Πρέπει λοιπὸν νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ ἀρθῇ ὁ ἀποκλεισμὸς καὶ τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν, διότι ἄλλως θέλομεν βλαφθῆ καιρίως καὶ δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ προστατεύσωμεν τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐὰν μεταβληθῶσιν αἱ περιστάσεις.

§28Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ προσθέσω ὀλίγας ἀκόμη λέξεις, οὐδεὶς δὲ ὁ δικαιούμενος νὰ δυσανασχετήσῃ διὰ τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἀπέναντι τῶν γεγονότων τοῦ ἀποκλεισμοῦ καὶ τοῦ ἀφοπλισμοῦ, καὶ ἀπέναντι τῶν ἐν τοῖς μεθορίοις δολοφονιῶν ὑπὸ τῶν γειτόνων ἡμῶν, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὸ καθῆκον, ἵνα σταθμίζουσα τὰ πάντα πρεπόντως, ἐκφράσῃ γνώμην καὶ μεριμνήσῃ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου, ἀφοῦ ἔλαβεν ἀκριβεῖς πληροφορίας. Ἐννοῶ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι θέλει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σαφεῖς καὶ ὅσον οἷοντε ἀκριβεῖς εἰδήσεις, ἀλλὰ δὲν πείθομαι ὅτι δὲν ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀνακοινώσῃ σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δι’ αὐτῆς εἰς τὸ Ἔθνος ἀναμφισβήτητα γεγονότα, ὅπως ἀναμφισβήτητον γεγονὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς καὶ τὰ ὀνόματα τῶν φονευθέντων καὶ πληγωθέντων.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργὸς). Βεβαιῶ ὅτι ὀλίγιστα ἔχομεν διδόμενα· ἀριθμὸν ἔχομεν κατὰ προσέγγισιν, κατὰ πιθανότητα, φονευθέντων καὶ πληγωθέντων περὶ τοὺς 150.

§30ΤΙΝΕΣ. Καὶ αὐτή εἶναι πολύτιμος πληροφορία.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω τοῦτο, ἀφοῦ ἄλλως παρεστάθησαν τὰ πράγματα· ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀνακοινῶνται πληροφορίαι τοιαῦται, αἵτινες στηρίζονται ἐπὶ τριῶν ἢ τεσσάρων τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν συμφωνοῦσι καθ’ ὅλα πρὸς ἄλληλα. Τὸ πόρισμα αὐτῶν εἶναι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν φονευθέντων καὶ τραυματισθέντων εἶναι περίπου 150. Ἐτηλεγραφήσαμεν ἐπανειλημμένως ζητοῦντες, ὅπως ἀνακοινωθῶσι τηλεγραφικῶς τὰ ὀνόματα μέχρις ὥρας δὲν ἐλάβομεν τοιαύτας πληροφορίας.

§32Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ συγχαρῶ τὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις μετὰ παρέλευσιν τόσου χρόνου δὲν ἠδυνήθη νὰ μᾶς βεβαιώσῃ περὶ τούτου. Παρῆλθε τόσος χρόνος, ὥστε ἐδικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν πλέον ἀκριβεῖς πληροφορίας· ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν δύναται, ὡς λέγει, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ ὅλων, τοὐλάχιστον ὤφειλε νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσὶ γνωστὰ καὶ περὶ τῶν ὁποίων ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλήν. Εἶπεν ὅτι γνωρίζει πέντε ἢ ἓξ ὀνόματα φονευθέντων, καὶ αὐτὰ ἔπρεπε νὰ τὰ γνωστοποιήσῃ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι θέλει συλλέξει τὰς πληροφορίας καὶ ὑποβάλει ταύτας εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα φέρωσιν ὅσον οἷόν τε τάχιον τὰς παρ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων ζητηθείσας πληροφορίας· διότι, ἐὰν ἔλθωσι κατόπιν ἑορτῆς, ἤτοι ὅταν πλησιάζῃ ἡ διακοπὴ τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν, ὀλίγον θέλουσι χρησιμεύσει. Πολλὰ ἐῤῥέθησαν περὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ὅστις ἐγένετο ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῆς Εὐρώπης, ἥτις λέγεται πεπολιτισμένη, ἀλλ’ ἠδύναντο καὶ πλειότερα νὰ λεχθῶσι· πολλαὶ φωναὶ ἠγέρθησαν διαμαρτυρίας κατὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τούτου, ἀλλὰ καὶ ζωηρότεραι ἔπρεπε ν’ ἀκουσθῶσιν. Αὐτὸς ὁ διὰ τόσον μετρίας ἐκφράσεως λεγόμενος ἀποκλεισμός, γινόμενος κατὰ τῆς μικρᾶς Ἑλλάδος—ἔθνους κυριάρχου καὶ ἀνεξαρτήτου—ἄνευ κηρύξεως πολέμου, οὐδὲν ἄλλο εἶνε ἢ πειρατεία διαπραττομένη ὑπὸ πέντε μεγάλων Δυνάμεων· τοιαύτην τὴν χαρακτηρίζει ἡ ἐπιστήμη. Ἐπαναλαμβάνω, ἵνα ἐννοηθῶ κάλλιον, ὅτι οὐδὲν ἄλλο εἶνε ἡ πρᾶξις αὕτη τῶν Δυνάμεων, γενομένη ἐναντίον ἡμῶν, ἢ λῃστρικὴ πρᾶξις ἰσχυρῶν κατ’ ἀσθενῶν, στιγματισμοῦ ἀξία. Ἐὰν δὲ ἡ Ἀντιπροσωπεία συνερχομένη, διαρκοῦντος μάλιστα τοῦ ἀποκλεισμοῦ, καὶ φθάνουσα εἰς Ἀθήνας διὰ ξένων πλοίων, δὲν ὑψώσῃ φωνὴν ἐντόνου διαμαρτυρίας κατὰ τῆς λῃστρικῆς ταύτης πράξεως, βεβαίως δὲν θέλει ἐπιτελέσει τὸ καθῆκον αὐτῆς. Ἀλλὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ παραξενευώμεθα διὰ τὴν καταπάτησιν τῶν ἀρχῶν τοῦ λεγομένου διεθνοῦς δικαίου· διότι διεθνὲς δίκαιον, ἀφ’ ὅτου ἐν Εὐρώπῃ ὑπερίσχυσεν ἡ Πρωσσία ἢ κάλλιον ἀφ’ ὅτου κυβερνᾶται ἡ Πρωσσία ὑπὸ τοῦ ἀρχικαγκελαρίου Βίσμαρκ, δὲν ὑπάρχει. Τὴν Εὐρώπην κυβερνᾷ ἡ αὐθαίρετος θέλησις τοῦ κ. Βίσμαρκ, ἥτις κατώρθωσε καὶ αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν νὰ ἔχῃ θεραπαινίδα καὶ ἥτις σχεδιάζει νὰ φέρῃ τοὺς δολοφόνους τοῦ Ῥήγα μας εἰς τὴν Θεσσαλονίκην! Ἰδοὺ διατὶ δὲν πρέπει νὰ παραξενευώμεθα διὰ τὴν τοποθέτησιν τῶν Αὐστριακῶν πρὸ τοῦ Θερμαϊκοῦ κόλπου, οὐδὲ διὰ τὰ τελεσθέντα ἐν Σκιάθῳ ὑπὸ τῆς Αὐστρίας· ἰδοὺ διατὶ δὲν πρέπει νὰ παραξενευώμεθα καὶ περὶ τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων, αἵτινες συνετέλεσαν εἰς τοῦτο. Διαμαρτύρομαι λοιπὸν καὶ ἐγὼ ὡς Ἕλλην καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους κατὰ τῆς πειρατείας, τῆς γενομένης καὶ ὑπὸ τῶν πέντε μεγάλων Δυνάμεων κατὰ τῆς δυστυχοῦς Ἑλλάδος. Νομίζω δὲ ὅτι διερμηνεύω τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐκφράζων τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Τόπου πρὸς τὴν Γαλλικὴν Δημοκρατίαν, ἥτις μόνη ἐκ τῶν ἓξ Δυνάμεων δὲν μετέσχε τοιούτου ἔργου, ὅπερ θέλει μείνει ὡς ὄνειδος τοῦ αἰῶνός μας. Ἀλλὰ καὶ δὲν παραδέχομαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι ὁ ἀφοπλισμὸς ἐγένετο δῆθεν οὐχὶ ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ὁ ἀφοπλισμὸς ἐγένετο ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ, καὶ ἀτυχῶς συνεδέθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰ ἐν τοῖς μεθορίοις συμβάντα· καὶ ἀτυχῶς φαινόμεθα, ὅτι μεθ’ ὅλα τὰ ἀνδραγαθήματα τοῦ στρατοῦ μας ὑπεκύψαμεν εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῆς Τουρκίας. Ἐγὼ διαμαρτυρόμενος κατὰ τοιούτων μέτρων, οὐδὲν ἄλλο πράττω ἢ νὰ ἐφαρμόσω τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν μὲ ἐδίδαξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔλεγε τὴν 22 Μαρτίου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μόνον ἀπέναντι τῆς πραγματικῆς, τῆς ὑλικῆς καὶ οὐχὶ τῆς ψυχολογικῆς βίας ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ. Καὶ βεβαίως μόνον ἐὰν ὁ Βασιλεὺς, εἰσερχόμενος εἰς τὰ πλοῖα καὶ ὑψῶν τὴν βασιλικὴν αὑτοῦ σημαίαν, ἐὰν ὁ διάδοχος καλῶν τὸν λαὸν καὶ τὸν στρατὸν εἰς πανστρατιὰν κατὰ τῶν περικυκλωσάντων ἡμᾶς ἐχθρῶν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀνθίστατο κατὰ τῶν λῃστῶν καὶ τῶν πειρατῶν, ἐὰν καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς προεκάλουν τὴν ἐκδήλωσιν τῆς ὑλικῆς βίας, τότε καὶ μόνον ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐσώζετο ἀκεραία ἡ Ἐθνικὴ κυριαρχία· τότε, καὶ ἐὰν ὑπέκυπτε τὸ ἡμέτερον ἔθνος, ἤθελεν ἀποδείξει, ὅτι ἀληθῶς εἶνε ζηλότυπον τῶν δικαιωμάτων του καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας του. Δύναται ἤδη νὰ λέγῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅσα θέλει, ὅπως ὑποστηρίξῃ ὅτι ὁ ἀφοπλισμὸς εἶνε δῆθεν ἄσχετος πρὸς τὸν ἀποκλεισμόν· τὸ ἀληθὲς εἶνε ὅτι οὐχὶ ἀπέναντι ὑλικῆς, ἀλλὰ μόνον ψυχολογικῆς βίας ὑπεχωρήσαμεν. Δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὰς Δυνάμεις, ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς εἶνε, ὅτι ἡ ἠθικὴ βία εἶνε ἡ αἰτία τοῦ ἀφοπλισμοῦ καὶ ὅτι κατόπιν συνεννοήσεως πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν Δυνάμεων καὶ τῆς Πύλης προέβη εἰς αὐτὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Πρὸς τί οἱ ἐπιτετραμμένοι ἀναιβοκαταιβαίνουσι συνεχῶς τὸ γειτονικόν μοι Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καθ’ ἑκάστην; Ὅ,τι γίνεται, γίνεται ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Καταλήγων παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ ὅλας τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ὧν ἔχομεν ἀπαραίτητον καὶ κατεπείγουσαν ἀνάγκην, ἵνα ἐκτιμήσωμεν τὰ συμβάντα δικαίως μὲν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πάσης τῆς αὐστηρότητος, ἣν ἐπιβάλλει ὁ κίνδυνος τῆς Πατρίδος.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐκλογῶν καὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ σήμερον ὑπεβλήθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 6 μ. μ.