1885.12.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48

τῆς 6 Δεκεμβρίου 1885

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 3½ Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν Ἀθήναις ἔμποροι ἑτοίμων Εὐρωπαϊκῶν ἐνδυμάτων διὰ μακρᾶς ἀναφορᾶς των ὑποβάλλουσι λόγους περὶ τοῦ Δασμολογίου.

§2ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ δεκαπέντε ἡμερῶν εἶχον λάβει μίαν ἐπιστολὴν ἐκ Κρήτης, ὅπως τὴν ἐγχειρίσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Διὰ τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς παρεκάλουν οἱ Κρῆτες, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἀρθῇ ἡ ἀπαγόρευσις περὶ φυλλοξήρας ὡς πρὸς τὰ πορτοκάλλια καὶ τὰ μανταρίνια. Φαίνεται, ὅτι παρέπεσεν ἡ ἐπιστολή· ἤδη παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παράκλησιν αὐτήν, ἵνα ἀρθῇ ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη.

§3ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξετάσω, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κώλυμα, θὰ ἀρθῇ.

§4ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὴν Κρήτην ὑπάρχει ἡ αὐτὴ ἀπαγόρευσις τῆς εἰσαγωγῆς ἑσπεριδοειδῶν καὶ ἄλλων προϊόντων, ὅπως ἐν Ἑλλάδι, δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδὲ ἴχνος φυλλοξήρας.

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι θὰ φροντίσω.

§6ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, κατά τινα τῶν προηγουμένων τῆς Βουλῆς συνεδριάσεων, καθ’ ἣν δὲν παρευρέθην ἐνταῦθα, καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν ὁ ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς κ. Ἀργυρόπουλος ἐμέμφθη καὶ μάλιστα λίαν πικρῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰς ἀφορώσας τὴν προκυμαίαν Ἄνδρου ἐνεργείας αὐτοῦ. Αἱ μομφαὶ αὗται οὐδόλως στηρίζονται εἰς βάσεις ἀληθεῖς, ἀπεναντίας μάλιστα ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὀφείλεται τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔπαινος, διότι οὗτος κατὰ τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ ὑπὲρ τοῦ λιμένος εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀπέβλεψε παρὰ εἰς τὸ ἀληθὲς τῆς προκυμαίας συμφέρον. Δύο εἰσὶν αἱ πράξεις αὗται, διὰ τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς κατηγορήθη. Ἡ μία ἀποβλέπει τὸν Νομομηχανικὸν τῶν Κυκλάδων κ. Ἰσηγώνην, ἡ δευτέρα τὸν γραμματέα τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὡς πρὸς τὴν πρώτην λέγω τὰ ἑξῆς· Μεγάλα δημόσια ἔργα καὶ μάλιστα ὑδραυλικὰ, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη εἶναι μεγίστη, δὲν ἐκτελοῦνται ἄνευ τῆς ἐπιβλέψεως τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν. Καὶ τὸ ἐν λόγῳ ἔργον ἐπίσης δὲν εἶναι μικρὸν, διότι ἡ δαπάνη αὐτοῦ θέλει ὑπερβῆ τὰς 500,000 δραχμῶν. Διὰ νὰ περατωθῇ δὲ αἰσίως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν διαρκῆ καὶ ἄγρυπνον μηχανικοῦ ἐπίβλεψιν, μηχανικοῦ βεβαίως οὐχὶ τυχαίου, ἀλλὰ ἐπιστήμονος διακεκριμένου, παρέχοντος ἡμῖν τρανὰ τῆς ἑαυτοῦ ἱκανότητος δείγματα καὶ δυναμένου νὰ παράσχῃ ἠθικὰς ἐγγυήσεις περὶ τῆς ἐπιτυχοῦς ἐκβάσεως τοῦ ἔργου τούτου. Ὡς κατάλληλος δὲ ἐθεωρήθη ὁ νομομηχανικὸς τῶν Κυκλάδων κύριος Ἰσηγώνης ὑπὸ τῶν πλείστων καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Λυποῦμαι πολὺ, ὅτι ὁ φίλος μου κύριος Ἀργυρόπουλος ἐπετέθη λίαν ἀναιτίως κατὰ τοῦ ἐπιστήμονος τούτου μηχανικοῦ, ἀποδίδων αὐτῷ ἰδιότητας, εἰς τὰς ὁποίας πολὺ μακρὰν ὁ εὐγενὴς οὗτος ὑπάλληλος ἀπέχει. Ὀφείλω δὲ νὰ παρατηρήσω πρῶτον τῷ ἐξ Ἄνδρου βουλευτῇ κυρίῳ Ἀργυροπούλῳ, ὅτι ἔχει πολὺ σφαλερὰς ἰδέας ὡς πρὸς τὰς ἐργασίας τοῦ λιμένος Ἄνδρου. Δὲν εἶναι δὲ ποσῶς δίκαιον ἡ Ἐπαρχία, ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐξελέγη οὗτος ἀντιπρόσωπος, ν’ ἀδικηθῇ ἕνεκα τῶν σφαλερῶν δοξασιῶν αὐτοῦ. Ὡς πρὸς δὲ τὴν δευτέραν πρᾶξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὴν ἀποβλέπουσαν τὸν Γραμματέα τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, προστίθημι, ὅτι λίαν καλῶς ἐποίησεν, ἀκυρώσας τὴν ὅλως μονομερῆ, παράτολμον καὶ παράνομον πρᾶξιν τοῦ Ἐπάρχου Ἄνδρου, διὰ τῆς ὁποίας ἐπαύθη ὁ Γραμματεὺς τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὑποχρεοῦμαι δὲ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης, ἣν ὁ εἰρημένος Ἔπαρχος διοικεῖ, λαμβάνων ἀφορμὴν καὶ ἐκ τῆς παρανόμου, ὡς προεῖπον, πράξεώς του, ν’ ἀπαιτήσω, ὅπως ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ κατορθώσῃ, ὥστε τοῦ λοιποῦ ὁ κύριος Ἔπαρχος νὰ μὴ παρεκτρέπεται εἰς τοιαύτας ὅλως παρανόμους πράξεις· διότι διὰ τοιούτων ὑπαλλήλων παραβλάπτεται ἡ ὑπηρεσία πρὸς βλάβην τῶν πολιτῶν καὶ ἠθικὴν ζημίαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ αἱ πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας ὁ φίλος μου συνάδελφος τόσον πάταγον ἐποιήσατο. Περαίνων τὴν μικρὰν ὁμιλίαν μου, παρακαλῶ τὸ κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ σπεύσῃ εἰς ἀντικατάστασιν τῶν παραιτηθέντων μελῶν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Ἄνδρου, ὅπως διὰ τοῦ διορισμοῦ προσώπων ἱκανῶν καὶ ἐντίμων ἀρθῇ πᾶν κώλυμα, συντελοῦν εἰς τὴν διατάραξιν τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν τοῦ μόνου τούτου ζωτικοῦ ἔργου τῆς Ἄνδρου.

§7ΗΛ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προταχθῶσι δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι μὲν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλὰ πολὺ ἀπωτέρω. Τὸ ἓν εἶναι τὸ περὶ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Ἠξεύρετε ποία εἶναι ἡ θέσις τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι σχεδὸν ἡ ἄγκυρά των. Τὸ ἕτερον εἶναι τῶν ἐργοδηγῶν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει καὶ ἡ Βουλὴ πόσον σπουδαία εἶναι ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην μεγάλης ἐνισχύσεως. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ προταχθοῦν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια.

§8ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω τὶ φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὶ θ’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐργοδηγῶν· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρακαλέσω καὶ ἐγώ, εἶναι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ὑπαλλήλων, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ἔργον φιλανθρωπίας, καθόσον ὡς καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εἶπεν, ὁμολογουμένως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ εἶναι ἡ ἄγκυρα τῆς σωτηρίας τῶν δυστυχῶς ὑπαλλήλων.

§9ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου εἶχε προτείνει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν ταύτην.

§10ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ πρὸ παντὸς ἄλλου προηγεῖται ὁ προϋπολογισμός. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ συνδέονται διὰ στενῶν δεσμῶν νομοσχέδιά τινα, διὰ τοῦτο προεβάλομεν, ἵνα παρασκευασθῶσι τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια καὶ νὰ καταστήσωμεν ἐφικτὴν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ μάλιστα εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§12ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐὰν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπολειφθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καιρὸς, τότε δυνάμεθα νὰ βασανίσωμεν πάντα τὰ νομοσχέδια, διότι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἰρηγάγομεν αὐτὰ εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἰσηγάγομεν αὐτὰ χάριν παιδιᾶς. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται, ἕνεκα τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων, νὰ παρέλθῃ ὁ χρόνος καὶ νὰ προσεγγίσωμεν εἰς τὰς ἑορτὰς, καὶ νὰ μὴ εἶναι εὔκολον ἡ Βουλὴ νὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ νὰ μὴ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, τοῦτο ἐπιφέρει μεγίστην ζημίαν μεγάλων συμφερόντων, ἐνώπιον τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ὑποκύψωσι πάντα τὰ συμφέροντα, εἴτε ὁμάδων, εἴτε τάξεων, εἴτε ἀτόμων. Λαμβάνω λοιπὸν τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖται πίστωσις 220,000 δραχμῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1885 ὑπὸ τὸ ἄρθρον 17 κεφάλαιον ΙΑʹ. Ἡ πίστωσις αὕτη ζητεῖται, ὅπως διατεθῇ εἰς ἀγορὰν πετρελαίου. Ἡ ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις δὲν ἐπήρκεσεν, οὐχὶ διότι προϋπελογίσθη μικροτέρα, ἀλλὰ διότι ἡ ἕνεκα τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπενεχθεῖσα ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος, ἐπέφερε δαπάνας μεγαλειτέρας. Τὸ ποσὸν τῶν 220,000 δραχμῶν θέλει διατεθῆ νῦν πρὸς ἀγορὰν πετρελαίου, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ καταναλωθῇ κατὰ τὸ 1885 εἰμὴ ἴσως κατ’ ἐλάχιστον ποσὸν, θέλει καταναλωθῇ κατὰ τὸ 1886. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἀγορὰ θὰ γίνῃ ἐντὸς τοῦ 1885, ἔπρεπε τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν.

§13ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι καὶ αὐτὸς θὰ ἔχῃ τὴν καλωσύνην νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι δύναται καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ἀφορῶν τὸ ὑδραγωγεῖον τοῦ Δήμου Ἐράνης. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποβλέπει εἰς τοπικὸν συμφέρον δὲν ὑποβάλλει τὸ Κράτος εἰς οὐδεμίαν δαπάνην καὶ δὲν θὰ προκαλέσῃ καμμίαν συζήτησιν. Παρακαλῶ ἑπομένως καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ ὅπως προταχθῇ κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας· διότι, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ, κινδυνεύει νὰ ματαιωθῇ τὸ ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησεν ὁ Δῆμος 500,000 δραχμὰς ἕως τώρα.

§14ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὸν Ταμίαν Νάξου νὰ πληρώνῃ τοὺς ἐργάτας τῆς σμύριδος καὶ νὰ μὴ κάμῃ διακρίσεις· διότι ἔχω πληροφορίας θετικὰς, ὅτι πρόσωπόν τι συναθροίζει ἀποδείξεις καὶ ἐξοφλεῖ ὁ Ταμίας αὐτὰς, οἱ δὲ ἐργάται, ὅταν μεταβαίνωσιν εἰς τὸν Ταμίαν, πρὸς ἐξόφλησιν τῶν ἀποδείξεών των, λαμβάνουσι τὴν ἀπάντησιν «δὲν ὑπάχουν χρήματα», ἐνῷ πρὸ ὀλίγου εἶχεν ἐξαργυρώσει τοιαύτας ἀποδείξεις καὶ ὑποπτεύομαι μὴ ὑπάρχῃ μεταξὺ τοῦ Ταμίου καὶ τοῦ συνάγοντος τὰς ἀποδείξεις προσώπου συμφέρον τι πρὸς ζημίαν τῶν ἐργατῶν, διότι καὶ ἄλλοτε ἐλάμβανον χώραν τοιαῦται συμφωνίαι. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁσάκις ἡ Ἑταιρία τῆς παραλαβῆς τῆς σμύριδος προκαταθέτει τὸ χρῆμα πρὸς παραλαβὴν αὐτῆς, ἐκ τοῦ χρήματος αὐτοῦ νὰ πέμπεται εἰς τὸν Ταμίαν τῆς Νάξου ἀμέσως καὶ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐργατῶν, καὶ οὐχὶ τὸ μὲν Ταμεῖον νὰ προπληρώνεται, οἱ δὲ ἐργάται νὰ ἀναμένωσι τὴν πληρωμὴν τῆς ἐργασίας των ἐπὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας μῆνας, ἐνῷ ἔχουσι πρὸ ἔτους παραδώσει εἰς τὸ προαύλιον τὸ ποσόν. Θέτω ἐπίσης ὑπ’ ὄψει τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι πολλοὶ Νάξιοι, διαμένοντες πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἰς τὸ ἐξωτερικῶν καὶ ἰδίως εἰς Βρύουλα τῆς Σμύρνης ἦλθον καὶ ἔλαβον ἀπὸ τὸν Δήμαρχον Τραγαίας ἐπὶ προφορικῇ πιστοποιήσει ἱερέως, συγγενοῦς του, καὶ ἄλλου προσώπου πιστοποιητικόν, ὅτι εἶνε δημόται Τραγαίας, ἐπὶ πληρωμῇ δικαιώματος 3, 4, 5 καὶ 8 Ὀθωμανικῶν λιρῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὸν Πρόξενον Σμύρνης νὰ ἐνεργήσῃ ἐξετάσεις ἐπὶ τῆς ἐκβιάσεως ταύτης, ἵνα τιμωρηθῇ αὐστηρῶς ἡ κατάχρησις αὕτη. Ἐπίσης κατὰ τοῦ Δημάρχου Τραγαίας εἶχον δώσει μήνυσιν εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα Σύρου, ὅστις διέταξε τὸν ἐκεῖ Εἰρηνοδίκην νὰ ἐνεργήσῃ τὰς δεούσας ἐξετάσεις, καὶ ἐνῶ ἡ ἀνάκρισις ἦτο ἐν τῷ περατοῦσθαι, διετάχθη τηλεγραφικῶς ἀπὸ τὸν πρώην κ. Ὑπουργὸν ὁ Εἰσαγγελεὺς νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην τὴν δικογραφίαν καὶ νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἀνακρίσεις ὁ Ἀνακριτής. Δυστυχῶς τοῦτο δὲν ἐγένετο, ἀλλ’ ἐπειδὴ μετετέθη ὁ Εἰρηνοδίκης ἐκεῖνος καὶ διωρίσθη ἕτερος τῆς ἐκλογῆς του, φαίνεται, ἀνατέθη πάλιν ἡ ἀνάκρισις εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην, ἀντὶ τοῦ Ἀνακριτοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὸν Ἀνακριτὴν νὰ περατώσῃ τὰς ἀνακρίσεις, διότι ὡς ὁ συνάδελφός μου δὲν εἶχεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν πρώην Εἰρηνοδίκην, δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ εἰς τοῦτον.

§15ΔΑΜΙΡΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς σμύριδος, βεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι, ἐὰν δὲν πληρώνωνται οἱ ἐργάται, δὲν εἶνε κατάχρησις τοῦ Ταμίου, ὁ ὁποῖος ἐκτελεῖ τὴν ὑπηρεσίαν του λίαν εὐσυνειδήτως.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν μὲν δικαστικὴν ἀνάκρισιν διευθύνει κατὰ τὴν ποινικὴν δικονομίαν ὁ Εἰσαγγελεύς, ἑπομένως ἀμφιβάλλω ἐὰν διαταγὴ ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης περὶ ἀνακρίσεως. Ἐπὶ τῶν μισθῶν τοῦ μεταλλείου σμύριδος δὲν γνωρίζω ἐὰν οἱ ἐργάται δὲν ἐπληρώθησαν τὰ ἡμερομίσθιά των. Ἐὰν τὸ Ταμεῖον προεξοφλῇ τὰ ὀφειλόμενα εἰς τοὺς ἐργάτας ἐπὶ ἰδίᾳ ὠφελείᾳ, πράττει πρᾶξιν ἀξιόποινον. Θέλω ἐξετάσει ἐὰν τοιοῦτόν τι ἔπραξεν ὁ Ταμίας καὶ θέλω τιμωρήσει αὐτόν. Ἀλλ’ ὀφείλω πάντοτε νὰ ἐνθυμῶμαι, ὅτι, ὅταν τοιαῦται ἀποδίδωνται πράξεις εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους, πρέπει νὰ ἐρευνηθῶσιν ἀκριβῶς; διότι καὶ ἐν Ἀθήναις μοὶ ἐγένετο καταγγελία, ὅτι τοιαῦτα συνέβαινον, καὶ ἠναγκάσθην ν’ ἀποστείλω πρὸς ἔντιμον πολίτην ἐδῶ διὰ νὰ λάβω πληροφορίας καὶ ἔμαθον, ὅτι οὐδὲν τῶν διαδοθέντων ἦτο ἀκριβές.

§17ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου περὶ τῆς ἀμφισβητήσεως τῆς ἰθαγενείας, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ λίαν τὴν προσοχήν της καὶ νὰ δώσῃ τὰς δεούσας διαταγὰς πρὸς ὅλας τὰς Διοικητικὰς καὶ Δημοτικὰς Ἀρχὰς τοῦ Κράτους ὅπως μὴ ἀμφισβητῆται ἡ ἰθαγένεια τῶν διαφόρων Ἑλλήνων, οἵτινες δὲν ἔπαυσαν νὰ ἦνε Ἕλληνες καὶ ζῶσι πρὸ ἐτῶν ἢ ἐγεννήθησαν ἐν Τουρκίᾳ, διότι πάντες οὗτοι καὶ ἦσαν καὶ εἶνε καὶ ἔσονται Ἕλληνες ἐσαεί. Τοῦτο συμβαίνει κυρίως εἰς ἡμᾶς τοὺς νησιώτας, τῶν ὁποίων πολλοὶ μετηνάστευσαν εἰς Τουρκίαν, ἀλλὰ δὲν ἤλλαξάν ποτε ἐθνικότητα, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ τέκνα αὐτῶν ἐγεννήθησαν ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἔχουν σήμερον ὥριμον ἡλικίαν, ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις τοῖς ἐζήτησεν ἀπόδειξιν τῆς ἰθαγενείας των. Γινώσκω δὲ τοῦτο, διότι κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον ἤμην ἐν τῇ πατρίδι μου καὶ διάφοροι πατριῶταί μου ἀναμφισβήτητοι Τήνιοι, ἐλθόντες ἐκ διαφόρων μερῶν τῆς Τουρκίας, ἐζήτησαν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι εἶνε ἰθαγενεῖς Ἕλληνες, διότι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἠμφισβήτει τὴν ἰθαγένειάν των.

§18ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀρχαιότατον· ἀνάγεται εἰς ἐποχὰς παρῳχημένας, καὶ ἔκτοτε ἐξακολουθεῖ ὑπὸ διπλωματικὰς διαπραγματεύσεις. Τὸ ζήτημα δὲν εἶνε ἄγνωστον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε εἰς τὴν ἐνεστῶσαν, οὔτε εἰς τὰς προηγηθείσας. Αἱ διπλωματικαὶ διαπραγματεύσεις ἐξακολουθοῦσι· δὲν ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μετέλθωμεν καὶ ἄλλην πολιτείαν ἢ αὐτὴν, τὴν ὁποίαν μετερχόμεθα.

§19ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Γινώσκω τὸ ἐκκρεμὲς τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ θέλω νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσῃ τὰς Δημοτικὰς καὶ Διοικητικὰς Ἀρχὰς νὰ μὴ ἐνδοιάζωσιν, ὅπως παρέχωσιν ἀποδείξεις ἰθαγενείας· διότι καὶ ἂν οἱ Ἕλληνες οὗτοι πρὸ πολλοῦ μετηνάστευσαν εἰς Τουρκίαν, καὶ ἂν διέμενον 40 καὶ 50 ἔτη ἐκεῖ, καὶ τὰ τέκνα των ἐγεννήθησαν ἐν Τουρκίᾳ, οὐχ ἧτον ἦσαν καὶ εἶναι καὶ ἔσονται Ἕλληνες, οὐδέποτε ἀποβαλόντες τὴν διάνοιαν τῆς παλινοστήσεως. Πρέπει αἱ Διοικητικαὶ καὶ Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ νὰ παρέχουν πλήρη τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἰθαγενείας των, διὰ νὰ μὴ λέγουν οἱ Τοῦρκοι, ὅτι τοὺς ἔχουν ὑπηκόους των.

§20ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἕξ βουλευταὶ τῶν ἀγροτικῶν Ἐπαρχιῶν Κερκύρας ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τροπολογίας δύο νόμων τοῦ 1866, ἐκ τῶν διατάξεων τῶν ὁποίων παρήχθη ἐν Κερκύρᾳ μεγίστη ἀνωμαλία, ἥτις καταστρέφει τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἡ πρότασις αὕτη ἅμα ἐτυπώθη, ἐνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλ’ ἔκτοτε εἰς μάτην ἀναβαίνει καὶ καταβαίνει τὰς διαφόρους βαθμίδας τῆς κλίμακος τῆς ἡμερησίας διατάξεως, χωρὶς νὰ συζητηθῇ· διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσε ῥητῶς πρὸς ἡμᾶς ὅτι, ἐὰν οἱ ἕξ βουλευταὶ τῶν ἀγροτικῶν Ἐπαρχιῶν δὲν συμφωνήσωσι μετὰ τῶν τριῶν βουλευτῶν τῆς πόλεως Κερκύρας, ἡ πρότασις αὕτη εἶνε ἀδύνατον νὰ συζητηθῇ. Ἡ δήλωσις αὕτη εἶνε βεβαίως λίαν παράδοξος, οὐχ ἧττον ὅμως ἠναγκάσθην χθὲς νὰ μεταβῶ παρὰ τοῖς ἀξιοτίμοις κυρίοις βουλευταῖς τῆς πόλεως Κερκύρας, κ. Βασιλάκῃ καὶ Θεοτόκῃ, ὅπως μάθω τίνες αἱ διαφωνίαι κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης μετὰ τὴν γνωμοδότησιν μάλιστα τῶν δικαστικῶν προσώπων Κερκύρας. Ἔρχομαι λοιπὸν νὰ ὑποβάλω τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συνδιαλέξεως αὐτῆς πρὸς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.... (Θόρυβος).

§21Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολὺ, διότι περὶ τοῦ ἰδίου ζητήματος καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχον κοινοποιήσει τηλεγράφημα ἐξ Ἄρτης. Θέλω περιορισθῆ νὰ ἀναγνώσω τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον σήμερον, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀκούσῃ καὶ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὸ περιεχόμενον τοῦ τηλεγραφήματος τούτου. Οἱ κυριώτεροι ἔμποροι τῆς Ἄρτης μοὶ τηλεγραφοῦσι τὰ ἑξῆς· «Πληρώσαντες χρήματα Ταμίᾳ Ἄρτης, λαβόντες γραμμάτια, ἀπεστείλαμεν Κέρκυραν, Πάτρας· Ταμίαι ἀρνοῦνται ἐξαργυρῶσαι ἐναντίον διαταγῶν Κυβερνήσεως.» Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τοὺς Ταμίας Κερκύρας καὶ Πατρῶν, ὅπως κατὰ προτίμησιν πληρώνωσι τὰ γραμμάτια ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι χαρακτῆρα συναλλαγματικῶν.

§22ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπράξαμεν, δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ πράξωμεν, οὔτε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ πράξωμεν. Ἐὰν διετάξαμεν τοὺς ταμίας τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας νὰ δέχωνται γραμμάτια τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης καὶ νὰ ἐκδίδωσι γραμμάτια πληρωμῆς ἐπὶ ἄλλων ταμιῶν τοῦ Κράτους, τοῦτο ἐπράξαμεν, ἵνα θεραπεύσωμεν τὴν ἀνάγκην ταύτην τοῦ ἐμπορίου, περὶ τῆς ὁποίας παρεπονέθητε. Ἤδη, ἐὰν εἷς ἢ δύο ταμίαι δὲν ἠδυνήθησαν ἀμέσως νὰ ἐξαργυρώσωσι τὰ γραμμάτια ταῦτα, μὴ ἔχοντες εἰς τὰ ταμεῖά των τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, δὲν πρέπει νὰ ἐγείρεται τοσοῦτος θόρυβος, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι πάντοτε πλήρη τὰ ταμεῖα ἡμῶν χρημάτων. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τηλεγράφημα περὶ τούτου καὶ διέταξα ἀμέσως νὰ ἀποσταλῶσι χρήματα πρὸς τοὺς ταμίας αὐτούς.

§23ΤΟΜΠΡΟΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι ἡ παροῦσα Σύνοδος δὲν ἀποβλέπει ἢ εἰς σκοποὺς λίαν ὑψηλοὺς καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν σκοπεῖ νὰ καταγίνηται εἰς ζητήματα ὅλως ἐπαρχιακοῦ χαρακτῆρος καὶ ἄσχετα πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν συνεκλήθη, ἐνόμιζον, ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κωσταντᾶ δὲν ἔχει τόπον ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν ἐπ’ αὐτῆς. Παρατηρῶ ὅμως, ὅτι ὁ κ. Κωσταντᾶς λέγει, ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐξοχὴν τῆς Κερκύρας, καὶ ὁμιλεῖ ἐν ὀνόματι αὐτῆς, χωρὶς νὰ σκεφθῇ, ὅτι δὲν εἶναι μόνος αὐτὸς ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτῆς, τὸ δεύτερον δὲ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Κωσταντᾶς, δὲν παραδέχονται καὶ οἱ λοιποὶ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐξοχῆς. Ἂν δὲ συνενοήθη, ὡς λέγει, μὲ τοὺς δύο βουλευτὰς τῆς Ἐπαρχίας Κερκύρας, ἵνα καταστρέψῃ τὸ νῦν καθεστὼς ἐν Κερκύρᾳ καὶ νὰ κάμῃ νέαν ὁροθετικὴν γραμμὴν μεταξὺ τῶν Ἐπαρχιῶν αὐτῆς, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω αὐτῷ, ὅτι ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ, ὅτι ἡ Κέρκυρα ἔχει τρεῖς βουλευτὰς καὶ οὐχὶ δύο, καὶ ὅτι καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ἀντιπρόσωπος αὐτῆς, μετ’ ἐμοῦ δὲ ποσῶς δὲν συνενοήθη. Ὅπως δήποτε νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην δὲν θέλει ποσῶς ἀσχοληθῆ εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποβλέπουν ἢ εἰς ἐπαρχιακὰ ὅλως συμφέροντα, ὡς προωρισμένα νὰ μεταβάλωσι τὴν Βουλὴν εἰς κονίστραν ἐπαρχιακῶν διαπληκτισμῶν καὶ ἀντεγκλήσεων· κάλλιον δὲ θὰ ἦτο νὰ συνεννοηθῇ ὁ κ. Κωσταντᾶς μετὰ τῶν ἄλλων βουλευτῶν Κερκύρας, ὅπως λύσωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα ἀδελφικῶς ἐν Κερκύρᾳ.

§24Σ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον, οἱ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἔτη ὑπηρετήσαντες καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ὡς ἐπίσης καὶ οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι ἀπολαμβάνουσιν ὡς σύνταξιν πλήρη τὸν μισθόν των. Συμφώνως πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς διατάξεως ταύτης ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ νομοσχέδιον, ὅπως καὶ οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὑπηρετήσαντες ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη, ἀπολαμβάνωσι πλήρη τὸν μισθόν των ὡς σύνταξιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§25Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνιακὸν Δασμολόγιον. Χθὲς ἐκηρύχθη ἡ συζήτησις περατωμένη, ὥστε θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 1 ἄρθρον αὐτοῦ).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὑπάρχουσι τροπολογίαι ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων. Καὶ πρῶτον ἐπὶ τῆς κλάσεως 157 ὁ κ. Γεροκωστόπουλος προτείνει τὰ ἑξῆς· «Ἀλεύκαστα ὑφάσματα κλπ. (ἀναγινώσκει).

§28Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία χθὲς ἔγινεν, ἀπέβλεπε τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ τελωνιακὸν Δασμολόγιον δὲν ἔχει ἀρχὴν ἰδιαιτέραν, ἡ ὁποία δύναται νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν. Ἑπομένως ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν. Ἡ πρώτη τροπολογία τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου ἔχει ὡς ἑξῆς· «Κλάσις 157 Ἀλεύκαστα ὑφάσματα ἐκ βάμβακος μὴ εἰδικῶς κατονομαζόμενα κατ’ ὀκᾶν λεπτὰ 80». (Ἀποῤῥίπτεται).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ δευτέρα τροπολογία ἐπὶ τῆς κλάσεως 158 ἔχει ὡς ἑξῆς: «Λευκασμένα μὴ εἰδικῶς κατονομαζόμενα, κατ’ ὀκᾶν λεπτὰ 110». (Ἀποῤῥίπτεται).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν 159 κλάσιν ὡς ἑξῆς: «Νηματοβαφῆ, τετυπωμένα ἢ ἐλαιοβαφῆ, μὴ εἰδικῶς κατονομαζόμενα, λεπτὰ 130».

§32ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τις υἱοθετῶν τὰς τροπολογίας μου, ἐγὼ τὰς ἀποσύρω ἐντελῶς, διότι αἱ τροπολογίαι μου δὲν ἐννοοῦνται παρ’ οὐδενὸς τῶν βουλευτῶν, οὖσαι τεχνικαὶ, ἄνευ ἀναπτύξεως καὶ ἄνευ συζητήσεως εἶναι περιτταὶ αἱ ψηφοφορίαι. Λοιπὸν τὰς ἀποσύρω.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ὡμιλήσατε ἐπὶ τῶν διαφόρων κεφαλαίων καὶ κλάσεων.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Γεροκωστόπουλε, ὁρίστε νὰ ὁμιλήσητε.

§35ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι τῶν τροπολογιῶν μου, κύριε Πρόεδρε.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ ὁμιλήσητε; ὁρίσατε.

§37ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω.

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπείσθην χθὲς ἐκ τῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Γεροκωστόπουλος ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αἱ τροπολογίαι του ἀφορῶσιν εἰς τὸ μὴ ἐπαχθὲς τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων, χωρὶς δὲ νὰ ἀσχοληθῶ τώρα εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Γεροκωστόπουλος, υἱοθετῶ ἐγὼ τὰς τροπολογίας καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπιψηφισθῶσι.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς κλάσεως 159. «Νηματοβαφῆ τετυπωμένα ἢ ἐλαιοβαφῆ μὴ εἰδικῶς κατονομαζόμενα κατ’ ὀκᾶν λεπτὰ 130». (Ἀποῤῥίπτεται).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς κλάσεως 159 ά.—Τὰ ἑξῆς βαμβακερὰ κεχρωματισμένα ὑφάσματα δρίλια, μίσκια, διπλάρια, ἀλατζάδες, νταμωτὰ καὶ ῥηγαδιὰ κατ’ ὀκᾶν δραχ. 2». Ἀλλ’ ἐδῶ εἶναι ἡ ἀπωτέρω πρότασις τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ἡ ὁποία λέγει μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμήν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. (Ἀποῤῥίπτεται ὡσαύτως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου, καὶ γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: Κλάσις 159 ά. «Τὰ ἑξῆς βαμβακερὰ κεχρωματισμένα ὑφάσματα δρίλια καὶ τὰ παρεμφερῆ τούτοις ῥηγαδιὰ, μίσκια, διπλάρια, ἀλατζάδες καὶ τὰ διὰ τὴν ἐργατικὴν τάξιν καὶ ὑπηρετικὴν χρῆσιν γνωστὰ νταμωτὰ δασμολογοῦνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ βάρους κατ’ ὀκᾶν δραχ. 2»).

§41ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τῇ βάσει ὑπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐκθέσει ὡς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, θέλει νὰ φορολογήσῃ τὸ εἶδος τοῦτο πρὸς 23% χάριν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας μετὰ συνεννόησιν τῶν ἁρμοδίων. Ἀλλ’ εἶδεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία εἶχε λανθασθῆ καθ’ ὁλοκληρίαν, διὰ τοῦτο συνῄνεσε νὰ ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν μόνον κατὰ 25 λεπτά. Νομίζω, ὅτι χθὲς ἀνέπτυξα ἀρκούντως τὰ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ἐπείσθησαν οἱ παρόντες χθὲς βουλευταί, ὅτι δύω δραχμαὶ διὰ τὰ εἴδη ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι κυρίως τὸ ἔνδυμα τῶν ἐργατῶν καὶ τῆς πτωχοτέρας τάξεως, εἶναι πολλαί, διότι ἀνέρχεται εἰς 60%. Ἂν δὲ προσθέσητε τὸν δημοτικὸν φόρον, τὸν τοῦ μύλου καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὑπερτίμησιν, ἔχετε 75%. Κρίνατε πόσον μέγας εἶναι αὐτὸς ὁ φόρος.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία σας ἀπεῤῥίφθη.

§43ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μολονότι ἀπεῤῥίφθη· ἀλλὰ διὰ τῆς τροπολογίας του ὑποβάλλει νέας ἰδέας· εἶναι συζητήσιμος.

§44ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβῆ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, διότι ἐνῷ εἶπεν ὅτι τὸ τέλος ἀνέρχεται εἰς 75%, τὸ προσδιοριζόμενον ἀναβαίνει μόνον εἰς 31½%.

§45ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀμφισβητεῖ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὑπολογισμῶν τῶν ἐμῶν, ἥτις ἀκρίβεια μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον δὲν ἠμφισβητήθη. Ἐνῷ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔφερεν αὐτὸς ἐν τῇ ἐκθέσει του, ἠμφισβητήθησαν, ἀπεδείχθη ὅτι ἦσαν ἀληθῶς ἐσφαλμέναι καὶ τὰς ἀπέσυρεν ὁ ἴδιος. Λοιπὸν ἐγὼ ἔχω πεποίθησιν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου· ἂν δὲ ἐξετάσῃ καλλίτερα, θὰ μάθῃ ὅτι καὶ αἱ νέαι πληροφορίαι του δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, αἱ δὲ πληροφορίαι μου εἶναι αἱ ἀκριβέστεραι, καὶ αἱ μᾶλλον συμφέρουσαι εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον ἄνευ βλάβης ὑπερόγκου τῶν πτωχῶν τάξεων τοῦ λαοῦ.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς ἄλλην τροπολογίαν τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου. Εἰς τὴν κλάσιν 162. «Χνουδωτὰ (φέλπαι ἢ φελποειδῆ), περικνημίδες (καλτσοδέται), ταινίαι (γορδέλαι), ἁπλῶς παρυφαί, ταινιοπλέγματα (γαϊτάνια), θώμιγγες καὶ σειράδες (κορδόνια, σειρήτια, καὶ πασαμαντεριὰ), λάππαι, σαναουλιά, Ἱσπανικὰ τσίτια, πομπαδοὺρ καὶ κρετόν, τσίτια χρήσιμα διὰ παραπετάσματα καὶ ἐπίστρωσιν ἐπίπλων (καναπέδων καὶ πολυθρονῶν), ἀσπρόῤῥουχα, κεφαλόδεσμοι (τσιμπέρια) κτλ. δραχ. κατ’ ὀκᾶν 3». (Ἀποῤῥίπτεται).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν αὐτὴν κλάσιν ἑτέρα κατηγορία. «Αἱ περικοπαὶ βαμβακερῶν ὑφασμάτων ὑποβάλλονται εἰς τὸ τέλος κατὰ τὰς οἰκείας αὐτῶν κλάσεις». (Ἀποῤῥίπτεται ὡσαύτως).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς κλάσεως 168 ἑτέρα τροπολογία τοῦ κυρίου Γεροκωστοπούλου. «Ὑφάσματα ἐκ λίνου, καννάβεως κτλ. ά.) Κανναβάτσα (πανία χονδρὰ κοινότατα) διὰ σάκκους καὶ μουσαμάδες κατ’ ὀκᾶν λεπτὰ 30. βʹ.) Δρίλια ἐν γένει δὸκ, ῥεβεντούκια, στρωματσόπανα κατ’ ὀκᾶν δραχ. 1 καὶ 10. γʹ.) Πανία δι’ ὑποκάμισα καὶ σινδόνας, τραπεζομάνδυλα, τέλα–κοράμε, πλέται καὶ πᾶν ἄλλο ὕφασμα διὰ φορέματα γυναικεῖα κατ’ ὀκᾶν δραχ. 3». (Ἀποῤῥίπτεται).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς κλάσεως 185 τροπολογία τοῦ ἰδίου. «Ὑφάσματα ὁμοειδῆ τῆς ἀνωτέρω κλάσεως (κλάσις 184 ἰδὲ Δασμολογίου σελ. 22) ἔχοντα τὸν στήμονα ἢ τὴν κρόκην (ὑφάδιον) ὁλοσχερῶς ἢ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ βάμβακος. ά.) Μέχρι βάρους 200 δραμ. (δραχ. 62.50) κατὰ τετραγ. μέτρον ἢ ὀκᾶ δραχ. 2. βʹ.) Ἄνω βάρους 200 δραμ. δραχ. 1». (Ἀποῤῥίπτεται).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Φιλαρέτου, καθ’ ἣν «ἀλεξήλια καὶ ἀλεξίβροχα μάλλινα ἢ λινὰ ἢ βαμβακερὰ ἢ σύμμικτα οἱασδήποτε κατασκευῆς ἕκαστον κομμάτιον δραχ. 1 καὶ 60». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§51ΚΟΡΠΑΣ. Πόσον πληρόνουν τώρα τὰ ἀλεξήλια;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 50 λεπτά.

§53ΤΟΜΠΡΟΣ. Ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδουν εἰς τὰ Τελωνεῖα, δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ δικαία. Ὁ σκελετὸς σύγκειται ἀπὸ τὴν ῥάβδον καὶ ἀπὸ διάφορα ἄλλα, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ συγκαταλέγεται τὸ σύρμα μετὰ τοῦ σκελετοῦ. Τὰ σύρματα δὲν εἶναι σκελετός.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ ὁ κ. Ἀσημάκης Χριστόπουλος ἔχουσιν ἰδιαιτέραν πρότασιν τὴν ἑξῆς· «Τὰ εἰσαγόμενα βαμβακερὰ πανία, τὰ χρησιμεύοντα ἀποκλειστικῶς διὰ τὸ σκέπασμα τῶν ξηραινομένων ἐν τοῖς ἁλωνίοις σταφίδων πρὸς προφύλαξιν αὐτῶν ἐκ τῶν βροχῶν, μένουσιν ἀτελῆ. Βασιλικὸν Διάταγμα θέλει κανονίσει τὸν τρόπον τῆς διακρίσεως αὐτῶν ἐκ τῶν λοιπῶν πανίων».

§55ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι εἶπον καὶ χθὲς, ὅτι ἡ ὑπόθεσις μοὶ ἀνεκοινώθη πρὸ ἡμερῶν· γίνεται ἐξέτασις, μετὰ δὲ τὸ πέρας τῆς ἐξετάσεως θέλω εὑρεθῆ εἰς θέσιν νὰ φέρω εἰδικὴν περὶ τούτου πρότασιν, ἂν πρέπῃ νὰ γίνῃ, διότι δὲν ἔχω ἀκόμη ἀποτελέσματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα νὰ μὲ ἐνθαῤῥύνωσιν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§56Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ὅμως νὰ ληφθῇ ταχέως μέτρον ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, διότι πρόκειται περὶ ἀντικειμένου σπουδαιοτάτην ἔχοντος ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ πολυτιμοτάτου τῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων. Στηριζόμενος δὲ ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως, ἣν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θέλει φέρει εἰδικὴν πρότασιν, ἀποσύρω μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Χριστοπούλου τὴν πρότασίν μας.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ὁμοίως γίνεται δεκτὸν τὸ 2 καὶ 3 ἄρθρον ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορθώσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ᾼΩΛϚʹ νόμου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δημοτικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν μὴ τελωνιζομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§60ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω μίαν τροπολογίαν.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1 ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη).

§62ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Θὰ τὴν ὑποστηρίξω εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα διὰ νὰ τυπωθῇ συγχρόνως. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§64ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω καὶ ἐδῶ τροπολογίαν.

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ὁλόκληρον τοῦ κ. Καλογεροπούλου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 2 ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη.—Ὁμοίως καὶ τὸ 3 καὶ τὸ σύνολον). (Ψηφίζονται εἶτα εἰς τρίτην συζήτησιν τὰ ἑξῆς δύο νομοσχέδια, τὸ περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 5,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ 1885, καὶ δεύτερον τὸ περὶ μεταφορᾶς ἐκτάκτου πιστώσεως ἀπὸ τῆς χρήσεως 1884 εἰς τὴν χρῆσιν 1886).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ ἐργολαβίας τῆς διαχειρίσεως πωλήσεως τοῦ πετρελαίου, καὶ περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν τοῦ Κράτους.

§67ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς διαχειρίσεως καὶ διοικήσεως τῶν μονοπωλίων τοῦ πετρελαίου, τοῦ ἅλατος καὶ τῶν παιγνιοχάρτων καὶ περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν, ἐλέχθη πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι, ὡς ἐτύγχανε διεσκευασμένον τὸ Νομοσχέδιον, παράγεται ἐξ αὐτοῦ δικαίωμα τῶν συναλλαξαμένων, μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐργολάβων, ἵνα ἀξιώσωσι τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως αὐτῶν διὰ Διατάγματος, διότι τὸ 1 ἄρθρον ἐπιτρέπει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην. Οἱ ἰσχυρισάμενοι τοῦτο προέβαλον τὸν ἑξῆς ἰσχυρισμόν; Ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν ὀνόματι τῆς διοικήσεως συνηλλάγη μετὰ ἰδιωτῶν· ἐπειδὴ ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε μετὰ τῶν ἰδιωτῶν, δὲν δύναται νὰ ἰσχύῃ εἰμὴ ἐὰν κυρωθῇ ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας· ἐπειδὴ διὰ τοῦ ἄρθρου 1 δίδεται ἡ ἄδεια εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ἐντεῦθεν γεννᾶται δικαίωμα τῶν συναλλαξαμένων νὰ ἀπαιτήσωσι τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἡ δὲ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 οὐδαμῶς μειώνει τὸ δικαίωμα τοῦτο τῶν ἐργολάβων, οἱ ὁποῖοι, ἂν τυχὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελε συνομολογήσει μετ’ ἄλλων σύμβασιν ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, θέλουσιν ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσωσι δικαστικῶς ἀποζημιώσεις. Τοὺς συλλογισμοὺς τούτους καὶ ὅταν ἤκουσα καὶ μετὰ τὸ πέρας τῆς συμβάσεως ἐρευνήσας, εὗρον μὴ βασίμους, τοιαύτην δὲ γνώμην ἔδωκεν εἰς ἐμὲ καὶ ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα νὰ σκεφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως πρέπει καὶ τοὺς μὴ βασίμους τούτους συλλογισμοὺς νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν, ὅτι δύναται ἐκ τῆς πράξεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν προκαλοῦμεν, νὰ ἐπέλθωσι ζημίαι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἔστω καὶ ἀπιθάνως, δὲν ἐδίστασα νὰ προβῶ εἰς ἀνασύνταξιν τοῦ ἄρθρου 1 καὶ τοῦ 2 τοῦ νομοσχεδίου καὶ προβάλω τροπολογίαν τῶν δύο τούτων ἄρθρων, τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ἑπομένως ἐδόθη ἡ ἄδεια πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν περὶ διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων ἢ περὶ ἐκμισθώσεως αὐτῶν ὑπὸ διάρκειαν μεγαλειτέραν τῆς πενταετίας, ἀλλὰ μόνον ἵνα διευκολύνῃ τὴν συνομολόγησιν δανείου· τὸ δὲ 2 ἄρθρον διατάττει, ἐὰν δὲν κατορθωθῇ νὰ γίνῃ τοῦτο, τότε ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, περὶ ἧς ὁ λόγος.

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπάρχει προθεσμία εἰς τὴν σύμβασιν;

§69ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πότε λήγει ἡ ὑποχρέωσις;

§71ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς, ἀλλὰ νομίζω τὴν 15 Ἰανουαρίου.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Καραπάνος.

§73ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῶσιν αἱ τροπολογίαι.

§74ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐγένετο τροπολογία, ἀλλὰ τροπὴ τῶν ἄρθρων· ὥστε δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν.

§75Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι καὶ ὅταν συνεζητεῖτο νομοσχέδιον, ἀφορῶν ἁπλῶς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἐξέθηκα τὰς ἰδέας μου ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, καὶ ὅπως προχθὲς ὑπεβλήθη καὶ ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐτροποποίησεν αὐτὸ σήμερον, μετατοπίσας τὸ 2 ὡς 1 καὶ τὸ 1 ὡς 2 ἄρθρον, ἐγείρει δύο ζητήματα. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἐν γένει· τὸ δεύτερον εἶνε τὸ ζήτημα τοῦ συνδυασμοῦ δανείου μετὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων τοῦ πετρελαίου, τῶν ἁλάτων καὶ τῶν παιγνιοχάρτων. Τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἐξέθηκα, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ σκοποῦν τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε κατόπιν δηλώσεις τῶν ἐργολάβων, διὰ τῶν ὁποίων εἰσάγονται τροποποιήσεις τινὲς εἰς τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως. Αἱ τροποποιήσεις αὗται, κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν, οὐδόλως μεταβάλλουσι τὰς βάσεις αὐτῆς καὶ οὐδεμίαν βελτίωσιν φέρουσιν εἰς τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐθεώρησα ἐπικριτέας καὶ δεομένας τροποποιήσεως. Μίαν μόνον τῶν τροποποιήσεων τούτων εὑρίσκω ὁπωσοῦν οὐσιώδη, τὴν ἀφορῶσαν τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως, δι’ οὗ οἱ ἐργολάβοι ἐπεφύλαττον εἰς ἑαυτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ σχηματίσωσιν ἀνώνυμον ἑταιρίαν. Αἱ ἄλλαι τροποποιήσεις κατ’ οὐδὲν βελτιοῦσι μήτε τὰς διατάξεις, τὰς ἀφορώσας τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων, μήτε ἐκείνας, αἵτινες ἀφορῶσι τὰ βάρη καὶ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ἀναδέχεται, μήτε τὰς ἀφορώσας τὴν πραγματικὴν ἐγγύησιν τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως· δὲν παρέχουσι δὲ πλήρη τὴν ἐπιφύλαξιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου δικαιώματος τῆς διαλύσεως τῆς συμβάσεως καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας αὐτῆς δι’ ἀποζημιώσεως τῶν ἐργολάβων. Καὶ μετὰ τὰς ὑποβληθείσας δηλώσεις οἱ ἐργολάβοι ἔχουσι τὴν ἀπόλυτον διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων τοῦ πετρελαίου καὶ τῶν ἁλάτων, ἐπιτηρούμενοι ἁπλῶς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου—τὸ μονοπώλιον τῶν παιγνιοχάρτων, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴ ἀναφέρω, ὡς ἁπλοῦν καὶ μικρότερον τῶν ἄλλων δύο—Οἱ ἐργολάβοι ἐξακολουθοῦν καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις νὰ προμηθεύωσιν αὐτοὶ τὰ πετρέλαια, νὰ κατασκευάζωσι τὰ ἅλατα, νὰ τὰ ἀποθηκεύωσι, νὰ τὰ μεταφέρωσι καὶ νὰ τὰ πωλῶσι. Τὸ ζήτημα τῆς ἐξελέγξεως τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων, ὅπως καὶ εἰς τὴν πρώτην μου ὁμιλίαν εἶπον, τὸ θεωρῶ οὐσιωδέστατον· ἀποδίδω δὲ σπουδαίαν διαφορὰν μεταξὺ ἐξελέγξεως καὶ ἐπιτηρήσεως· ἡ ἐπιτήρησις, τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἐπιφυλάττει εἰς ἑαυτὸ διὰ τῆς συμβάσεως, εἶνε μηχανική τις ἐργασία δευτερεύοντός τινος Δημοσίου ὑπαλλήλου, ἥτις δὲν παρέχει πλήρη καὶ τελείαν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν ἐπρόκειτο οἱ ἴδιοι ἐργολάβοι νὰ διαχειρίζωνται αὐτοὶ τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας, ἔχων τὴν πεποίθησιν ὅτι εἰσὶ τίμιοι ἄνθρωποι, ἠδυνάμην νὰ θεωρήσω τὴν ἁπλῆν ταύτην ἐπιτήρησιν ὡς ἀρκετήν· ἀλλὰ δὲν εἶνε δυνατὸν αὐτοὶ οἱ ἐργολάβοι νὰ διαχειρίζωνται μόνοι των τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας, αἵτινες θὰ ἦναι διεσπαρμέναι εἰς διάφορα μέρη τοῦ Κράτους· αὗται θὰ διαχειρίζωνται ὑπὸ ὑπαλλήλων τῶν ἐργολάβων. Ὑπὸ τοιούτων ὑπαλλήλων θέλει ἐνεργεῖσθαι ὡσαύτως καὶ ἡ καλλιέργεια τῶν ἁλυκῶν. Οἱ ὑπάλληλοι δὲ οὗτοι δὲν θὰ ὦσιν ἀνώτεροι τῶν σημερινῶν ἐπιστατῶν τῶν ἁλυκῶν, τοὺς ὁποίους διορίζει ἡ Κυβέρνησις. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν τὸν ὑπάλληλον τῶν ἐργολάβων καλλιεργοῦντα τὰς ἁλυκάς, παράγοντα τὸ ἅλας καὶ παραλαμβάνοντα τὸ ἅλας τοῦτο καὶ τὰ πετρέλαια, τὰ ἐρχόμενα ἔξωθεν, καὶ ἕτερον ὑπάλληλον τῆς Κυβερνήσεως οὐχὶ βεβαίως ἐκ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιτηρῇ τὴν παράδοσιν καὶ τὴν παραλαβὴν τῶν εἰδῶν τούτων. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ εὐθύνην καὶ εἰς οὐδεμίαν θὰ ὑπόκηται ἐξέλεγξιν. Γνωρίζομεν τὰς καταχρήσεις καὶ τὰς ἀσχημίας, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουσι χώραν σήμερον εἰς τὰς ἁλυκάς· γνωρίζομεν τὰς συμπαιγνίας καὶ τὰς κλοπάς, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐκ συνεννοήσεως μεταξὺ τῶν ἐπιστατῶν τῶν ἁλυκῶν καὶ τῶν ἁλαταποθηκαρίων. Τὰ ἴδια θὰ συμβαίνωσι καὶ ἴσως εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ἐκ συνεννοήσεως μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἐργολάβων καὶ τοῦ ἐπιτηρητοῦ τοῦ Δημοσίου. Τίς θὰ ἐμποδίσῃ τὸν ὑπάλληλον τῶν ἐργολάβων, κατασκευάσαντα ἓν ἑκατομμύριον ὀκάδων ἅλατος, νὰ εἴπῃ, συνεννοούμενος μετὰ τοῦ ὑπαλλήλου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παρέλαβε μόνον 800,000 ὀκάδας καὶ νὰ πωλήσῃ τὰς ἄλλας 200,000 ὀκάδας δι’ ἴδιόν του λογαριασμόν; Τὰς τοιαύτας καταχρήσεις δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν, μόνον ὅταν παραδεχθῶμεν ἐξέλεγξιν πραγματικήν, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰμὴ διαιροῦντες τὴν ἐπιχείρησιν τῆς προμηθείας τοῦ πετρελαίου καὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ ἅλατος ἀπὸ τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς πωλήσεως αὐτῶν. Αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται εἰσὶν ὅλως διακεκριμέναι ἀλλήλων. Διὰ τῆς διαιρέσεως δ’ αὐτῶν θὰ ἔχωμεν δύω διαφόρους διαχειρίσεις εὐθυνομένας ἀμφοτέρας, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἡ πρώτη, ἡ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἅλατος καὶ τῆς προμηθείας τοῦ πετρελαίου, θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς κατασκευῆς, ἡ ἄλλη δὲ τὴν εὐθύνην τῆς παραλαβῆς καὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν εἰς αὐτὴν παραδιδομένων εἰδῶν. Ἡ δικαιολογία, ἣν ἀνέφερεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶνε δύσκολος διὰ τὸ Δημόσιον ἡ παρ’ αὐτοῦ ἀγορὰ τοῦ πετρελαίου, ὡς ἀπαιτοῦσα τὴν τακτικὴν πληρωμὴν χρημάτων, δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχει ὑπόστασιν. Τὸ Δημόσιον ἐκτὸς τῶν προμηθειῶν, τὰς ὁποίας σήμερον πληρόνει εἰς τοὺς προμηθεύοντας τὸ πετρέλαιον, δίδει εἰς τοὺς ἐργολάβους καὶ τόκον τριῶν μηνῶν πρὸς 8%, δηλαδὴ 2% ἰδιαιτέραν προμήθειαν. Παραχωρεῖ δ’ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ πληρωθῶσι τὸ ἀντίτιμον τοῦ προμηθευομένου πετρελαίου διὰ συμψηφισμοῦ μὲ τὰς εἰσπράξεις χρημάτων, τὰς ὁποίας κάμνουσιν οἱ ἴδιοι ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ ἅλατος καὶ τοῦ πετρελαίου. Παραχωρεῖ ἑπομένως εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς προθεσμίας μικροτέρας τῶν τριῶν μηνῶν. Θὰ ἦναι εὐκολώτατον εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τῆς πληρωμῆς 2% ὡς τόκου καὶ δι’ ἐπιταγῆς πληρωτέας παρὰ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἁλάτων καὶ τῶν πετρελαίων νὰ εὕρῃ κεφαλαιούχους καὶ τραπεζίτας, οἱ ὁποῖοι νὰ προκαταβάλλωσι τὸ ποσόν, τὸ ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ πετρελαίου. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι δικαιολογεῖ τὴν τοιαύτην συγχώνευσιν δύο διακεκριμένων ἐπιχειρήσεων τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι οἱ ἐργολάβοι ἀναδέχονται καὶ τὴν βελτίωσιν τῶν ἁλυκῶν. Τὴν βελτίωσιν τῶν ἁλυκῶν δὲν ἀναδέχονται οὗτοι δωρεάν. Τὰς 300,000 δραχμὰς, τὰς ὁποίας θὰ καταβάλωσι διὰ τὴν βελτίωσιν αὐτῶν, πληρόνει εἰς αὐτοὺς τὸ Δημόσιον χρεωλυτικῶς καὶ ἐντόκως, λαμβάνουσι δὲ συνάμα διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλυκῶν τὰς ὠφελείας καὶ τὰς ἀμοιβὰς, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου. Μήτε τὸ ἓν ἐπιχείρημα μήτε τὸ ἄλλο δικαιολογεῖ τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο ἐπιχειρήσεων. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ δυσκολία τῆς παρὰ τοῦ Δημοσίου πληρωμῆς τοῦ ἀντιτίμου τοῦ πετρελαίου εἶναι σπουδαία, καὶ ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν δύναται, ὅπερ δὲν πιστεύω, νὰ προκαταβάλλῃ τὰς 300,000 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ἡ βελτίωσις τῶν ἁλυκῶν, ἢ ὅτι δὲν θέλει νὰ ἐπιχειρήσῃ αὐτὸ τὴν βελτίωσιν ταύτην, ἀλλὰ προτιμᾷ νὰ ἀναθέσῃ ταύτην εἰς ἄλλους, πάλιν οὐδὲν ἐμποδίζει ἡμᾶς νὰ χωρίσωμεν τὰς δύο ἐπιχειρήσεις καὶ νὰ ἀναθέσωμεν εἰς ἄλλην ἐργολαβίαν τὴν ἐπιχείρησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ ἅλατος καὶ τῆς προμηθείας τοῦ πετρελαίου. Θὰ ἐπιτύχωμεν δὲ τοιουτοτρόπως πραγματικὴν καὶ θετικὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων. Καὶ ταῦτα σχετικῶς πρὸς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἐξελέγξεως τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀντικρούων τὴν παρατήρησίν μου, ὅτι ἡ ἐκ 4 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν ἀμοιβὴ τῶν ἐργολάβων ἐπὶ ὅλου τοῦ πωλουμένου ἅλατος ἔν τε ταῖς κεντρικαῖς καὶ ταῖς εἰδικαῖς ἀποθήκαις εἶναι ὑπερβολικὴ, ἐδικαιολόγησεν αὐτὴν διὰ τῆς ὁμοιομόρφου τιμῆς, εἰς ἣν ἐννοεῖ νὰ πωλῆται τὸ ἅλας καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεβίβασε τὴν ἰδέαν ταύτην τῆς ὁμοιομόρφου τιμῆς εἰς δόγμα, καὶ εἰς ἀρχὴν στενῶς καὶ ἀπολύτως συνδεομένην μὲ τὸν σχηματισμὸν τῶν μονοπωλίων. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀπωλύτως ἀκριβές. Ἀπεναντίας, τὰ πλεῖστα τῶν μονοπωλίων παραδέχονται διαφόρους τιμὰς τῶν παρ’ αὐτῶν μονοπωλουμένων ἀντικειμένων. Ἀναφέρω δὲ ὡς παράδειγμα μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον ἴσως ἐστὶ τὸ σπουδαιότερον μονοπώλιον τῆς Εὐρώπης, τὸ τοῦ καπνοῦ ἐν Γαλλίᾳ. Τὸ μονοπώλιον τοῦτο οὐ μόνον παραδέχεται διαφόρους τιμὰς κατὰ ποιότητα, ἀλλὰ παραδέχεται καὶ διαφόρους τιμὰς κατ’ Ἐπαρχίας.

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἀκριβέστατον. Ὁ καπνὸς, ὁ πωλούμενος ἐν Παρισίοις ἐπὶ ὡρισμένῃ τιμῇ, πωλεῖται εὐθηνότερον εἰς τὰς μεθορίους Ἐπαρχίας τῆς Γαλλίας.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει ὁ λόγος τοῦ λαθρεμπορίου.

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως ὑπάρχει λόγος τῆς τοιαύτης διαφορᾶς ἐπὶ τῆς τιμῆς. Τίποτε δὲν γίνεται ἄνευ λόγου. Ἀλλ’ ὁ λόγος οὗτος δὲν θίγει τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τῶν μονοπωλίων. Ὁ λόγος, δι’ ὃν πωλεῖται εὐθηνότερος ὁ καπνὸς ἐν ταῖς μεθορίοις Ἐπαρχίαις, εἶναι ἡ καταπολέμησις τοῦ λαθρεμπορίου διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν κερδῶν τῶν λαθρεμπόρων. Ὁ αὐτὸς δὲ περίπου λόγος ὑπάρχει κατ’ ἐμὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος παρ’ ἡμῖν. Οἱ κατοικοῦντες περὶ τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας εἰσὶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὠφελοῦνται, καταναλίσκοντες λαθραίως τὰ αὐτόπηκτα ἅλατα. Ἐὰν ἡμεῖς ὑψώσωμεν τὴν τιμὴν τοῦ ἅλατος ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις, θ’ αὐξήσωμεν τὴν ὠφέλειαν τῶν λαθραίως ἐμπορευομένων ἢ καταναλισκόντων τὰ αὐτόπηκτα ἅλατα καὶ θὰ ἐνθαῤῥύνωμεν τὸ λαθρεμπόριον· ἐνῷ, ἂν ἄνευ ζημίας τοῦ Κράτους δυνάμεθα νὰ παρέχωμεν εἰς μικροτέρας τιμὰς τὸ ἅλας ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις, θὰ ἐλαττώσωμεν τὰς ὠφελείας τῶν λαθρεμπόρων καὶ θὰ καταπολεμήσωμεν τὸ λαθρεμπόριον τῶν αὐτοπήκτων ἁλάτων. Ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος παρεκίνησε τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν νὰ παραδεχθῇ διαφόρους τιμὰς τοῦ καπνοῦ, δύναται νὰ δικαιολογήσῃ καὶ παρ’ ἡμῖν τὴν παραδοχὴν διαφόρων τιμῶν μεταξὺ τοῦ ἅλατος τοῦ πωλουμένου εἰς τὰς εἰδικὰς ἀποθήκας, καὶ ἐκείνου, ὅπερ πωλεῖται εἰς τὰς κεντρικάς. Ἀλλά, καὶ ἂν δὲν θέλωμεν νὰ παραδεχθῶμεν διαφόρους τιμάς, καὶ θέλωμεν νὰ ἐξισώσωμεν τὴν τιμὴν τοῦ ἅλατος καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, πάλιν δὲν βλέπω τὸν λόγον, δι’ ὃν ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἡμίσεος λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν, τὸ ὁποῖον οἱ ἐργολάβοι εἶχον παραδεχθῇ ὡς ἀμοιβὴν διὰ τὸ πωλούμενον ἅλας εἰς τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας ἐν τῇ συμβάσει, ἣν ὑπέγραψαν μετὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ τῶν 4 λεπτῶν, τὰ ὁποῖα καὶ διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐλάμβανον ὡς ἀμοιβὴν διὰ τὸ πωλούμενον ἅλας ἐν ταῖς εἰδικαῖς ἀποθήκαις, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ διαφορὰ αὕτη πρέπει νὰ ληφθῇ παρὰ τῶν ἐργολάβων καὶ νὰ μὴ μείνῃ πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ ποσὸν τοῦ ἅλατος, τὸ ὁποῖον θὰ πωληθῇ ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις. Χωρὶς νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα ἀνέπτυξα προηγουμένως περὶ τῆς κατ’ ἐμὲ καταλληλοτέρας μεθόδου πρὸς προσδιορισμὸν τῆς ἀμοιβῆς, ἣν πρέπει νὰ δώσῃ τὸ Κράτος εἰς τοὺς ἐργολάβους διὰ τὴν πώλησιν τοῦ ἅλατος ἐν ταῖς κεντρικαῖς καὶ ἐν ταῖς εἰδικαῖς ἀποθήκαις, νομίζω, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς αὐτῆς θέλει εἶσθαι καὶ καλλίτερος καὶ δικαιότερος, ἐὰν ληφθῇ ὡς βάσις αὐτοῦ ἡ ἐκ τῶν κεντρικῶν ἀποθηκῶν ἀπόστασις τῶν εἰδικῶν ἀποθηκῶν, καὶ προστεθῇ ἐπὶ τῆς ὁρισθησομένης ἀμοιβῆς διὰ τὸ ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις πωλούμενον ἅλας αὔξησις ἀνάλογος τῆς ἐξ αὐτῆς ἀποστάσεως ἑκάστης εἰδικῆς ἀποθήκης. Ἕτερον πλεονέκτημα, ὅπερ παρετήρησα ἐπὶ τῆς συμβάσεως, εἶναι ἡ πληρωμὴ ποσοῦ ὑπερβαίνοντος τὸ ἑκατομμύριον διὰ καταθέσεως χρεωγράφων καὶ οὐχὶ τοῖς μετρητοῖς. Ἐν τῷ ποσῷ τούτῳ συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ ἐγγύησις τῶν ἐργολάβων. Παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπεβλήθη δήλωσις τῶν ἐργολάβων, δι’ ἧς αὐξάνεται ἡ ἐγγύησις ἀπὸ 300 εἰς 400,000 δραχμάς. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ οὐχὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησε τὴν δήλωσιν ταύτην ὡς βελτιοῦσαν τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου. Δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παραδέχεται τοῦτο· πιστεύω μᾶλλον, ὅτι ἕνεκα τῶν πολλῶν του ἀσχολιῶν δὲν ἐπέστησε τὴν προσοχήν του· καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, θέλει πεισθῆ, ὅτι ἡ δήλωσις αὕτη ἀντὶ ἐλαφροτέρας καθιστᾷ βαρυτέραν διὰ τὸ Δημόσιον τὴν σύμβασιν· διότι, ἐνῷ οἱ ἐργολάβοι ἐδικαιοῦντο νὰ λάβωσι, χωρὶς νὰ καταβάλωσι χρήματα, εἴδη ἀξίας 1,100,000, διὰ τῆς προσθήκης τῆς ἐν τῇ δηλώσει, νῦν δικαιοῦνται νὰ λάβωσι τοιαῦτα ἀξίας 1,200,000, καταθέτοντες ἀντὶ χρημάτων χρεώγραφα. Ὅτε ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν εἶπον, ὅτι θεωρῶ τὴν ἐγγύησιν τῶν 300,000 ὡς ὀλίγην, ἀλλ’ ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συνδυάζεται ἡ καταθετομένη ἐγγύησις μὲ τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τῆς συμβάσεως, καθ’ ἣν οἱ ἐργολάβοι δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν εἰς πετρέλαιον καὶ ἅλας τὰ ⅘ τῶν εἰς τὴν τιμὴν τῆς ἐκδόσεώς των καταθετομένων χρεωγράφων, τὸ ὅλον δηλαδὴ καὶ κάτι περισσότερον τῆς σημερινῆς ἀξίας των, ἀφαιρεῖ ἐκ τῆς ἐγγυήσεως τὸν πραγματικὸν αὐτῆς χαρακτῆρα. Κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ὅσον καὶ ἂν αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως, καὶ εἰς 500 καὶ εἰς 600,000 ἂν ἀναβιβασθῇ, δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν τῆς καταθέσεώς της, διότι ἐπαναλαμβάνεται πάλιν παρὰ τῶν ἐργολάβων εἰς εἴδη. Ἡ ἰδέα μου ἦτο καὶ εἶναι, ὅτι ἡ ἐγγύησις, ἣν θὰ καταβάλωσιν οἱ ἐργολάβοι, πρέπει νὰ ἦναι πραγματική· πρέπει νὰ μένῃ ἐν τῷ Ταμείῳ τοῦ Δημοσίου εἰς χρήματα ἢ καὶ εἰς χρεώγραφα καὶ χρησιμεύῃ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν διαφόρων διατάξεων τῆς συμβάσεως, αἵτινες συνδέονται πρὸς αὐτήν, ὡς εἶναι π. χ. τὰ πρόστιμα, ὡς εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς μὴ προμηθείας πετρελαίου κτλ. Προτιμῶ ἐγγύησιν κατωτέραν τῶν 300,00, ἀλλὰ πραγματικήν, μένουσαν εἰς χεῖρας τοῦ Δημοσίου καὶ χρησιμεύουσαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν κατατίθεται καὶ ὅστις εἶναι ἡ ἀκριβὴς ἐκτέλεσις τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως. Ἑτέρα διάταξις, ἣν ἐθεώρησα ἀναγκαίαν νὰ προστεθῇ ἐν τῇ συμβάσει, εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου ν’ ἀκυροῖ αὐτὴν καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς προθεσμίας δι’ ὡρισμένης ἐκ τῶν προτέρων ἀποζημιώσεως τῶν ἐργολάβων. Τοιοῦτόν τι ὑπάρχει ἐν μιᾷ τῶν δηλώσεων τῶν ἐργολάβων· ἀλλ’ ὅπως ἔχει ἡ δήλωσις αὕτη, τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου ἀποβαίνει ἰδανικόν. Ἐπὶ πενταετίαν τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἔχει δικαίωμα διαλύσεως. Μετὰ τὸ πέμπτον δὲ ἔτος, ὅτε δηλαδὴ δὲν μένει πλέον εἰς τοὺς ἐργολάβους εἰμὴ ἡ καλλιέργεια τῶν ἁλυκῶν, τὸ Δημόσιον ἀποκτᾷ τοιοῦτον δικαίωμα ἐπὶ πληρωμῇ τοῦ μὴ εἰσέτι πληρωθέντος εἰς τοὺς ἐργολάβους ποσοῦ ἐκ τῶν 300,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐδαπάνησαν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν καὶ 20,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος δι’ ἀποζημίωσίν των. Ἐὰν πρόκειται ἐπὶ πενταετίαν νὰ μὴ ἔχωμεν οὐδὲν δικαίωμα διαλύσεως, τὸ τοιοῦτον δικαίωμα μετὰ πενταετίαν χάνει τὸ πλεῖστον τῆς ἀξίας αὐτοῦ· ἐὰν αἱ οἰκονομικαὶ ἡμῶν ἀνάγκαι θὰ μᾶς ἐπιβάλωσι τὴν κατ’ ἄλλον τρόπον χρησιμοποίησιν τῶν μονοπωλίων, ἅτινα περιλαμβάνει ἡ σύμβασις εἴτε πρὸς εὕρεσιν δανείου, εἴτε πρὸς τροποποίησιν τοῦ φόρου τῶν μονοπωλουμένων εἰδῶν, τοῦτο κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς πρώτης πενταετίας. Ἡ ἰδέα, ἣν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ἦτο νὰ ἐπιτύχωμεν δικαίωμα διαλύσεως ἀπόλυτον καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συμβάσεως, ἀποδεχόμενος ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ν’ ἀποζημιώσωμεν τοὺς ἐργολάβους δι’ ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελεν ἤδη πληρωθῆ εἰς αὐτοὺς ἐκ δαπανηθέντων χρημάτων διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ἁλυκῶν καὶ διὰ τὰ ἐν γένει ἔξοδα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν μονοπωλίων· νὰ δώσωμεν δὲ προσέτι εἰς αὐτοὺς καὶ δικαίαν τινὰ ἀποζημίωσιν, ἔστω καὶ ἐξ 100,000 δραχμῶν ἢ καὶ πλειότερον, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν τὰς χεῖρας λελυμένας πρὸς διάλυσιν τῆς συμβάσεως, ὁπόταν ἤθελομεν νομίσει, ὅτι ἀνώτερα οἰκονομικὰ τοῦ Τόπου συμφέροντα ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν τὸ καθῆκον νὰ ὑποστῶμεν τὰς ἐκ τῆς διαλύσεως ταύτης θυσίας. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐγείρει τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, τοῦ συνδυασμοῦ δηλαδὴ δανείου μετὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων τοῦ ἅλατος καὶ τῶν πετρελαίων, εὑρίσκω, ὅτι ἐπέρχεται μὲν βελτίωσις εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ διὰ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλε σήμερον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός, ἀλλὰ μ’ ὅλην τὴν βελτίωσιν ταύτην νομίζω, ὅτι πάλιν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ὑποβάλλεται, δὲν δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας, ἃς διὰ τῶν μονοπωλίων θέλομεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν. Ἐὰν πράγματι θέλωμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διαπραγμάτευσιν ἐξωτερικοῦ δανείου, τοιοῦτον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν εἰμὴ διὰ τῶν μονοπωλίων τῶν ἁλάτων, τῶν πετρελαίων καὶ τῶν παιγνιοχάρτων. Ἐὰν τοιαύτην ἔχωμεν ἀπόφασιν, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐξ ὑπαρχῆς καὶ δύο ἕτερα ζητήματα, ἐγειρόμενα ἐκ τῆς διασκευῆς τοῦ νομοσχεδίου· τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς ἐργολάβους μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν γνωρίζω ἂν νομικῶς θὰ ἔχωσιν οὗτοι δικαίωμα, ὅπως ἀπαιτήσωσι τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἅμα τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον γίνῃ νόμος· ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶ τὴν ἰδέαν, ἣν ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι μετὰ τὴν σήμερον εἰσαγομένην τροποποίησιν νομικῶς οὗτοι οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα, νομίζω ὅτι μένει εἰς αὐτοὺς πάλιν δικαίωμά τι ἠθικόν. Ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνέπτυξε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συνῆψε μετὰ τῶν ἐργολάβων, ἐξήντλησεν ὁλόκληρον τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἐξουσίαν καὶ συνῆψε μετ’ αὐτῶν τελείαν καὶ πλήρη σύμβασιν, ἐν ᾗ δὲν ὑπάρχει εἰμὴ μία μόνον ἀτέλεια, ἡ ἔλλειψις δηλαδὴ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως, ἣν τὸ Πολίτευμα ἡμῶν ἐπιφυλάττει εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν. Ἂν μεταβιβάσωμεν εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως, αἴρομεν τὴν ὑπάρχουσαν ἀτέλειαν, ἡ δὲ σύμβασις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἐργολάβων ἀποβαίνει καθ’ ὅλα τελεία καὶ πλήρης. Ὡς εἶπον ἤδη, μετὰ τὴν σήμερον εἰσαγομένην τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου, νομικῶς δὲν δύνανται ἴσως οἱ ἐργολάβοι νὰ ἀπαιτήσωσι τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως. Ἠθικῶς ὅμως θὰ εἶναι δύσκολον νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία συμβάλλεται μετὰ ἰδιωτῶν καὶ κρατεῖ τούτους δεσμευμένους μέχρι τῆς ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως, δύναται καὶ μετὰ τὴν εἰς αὐτὴν μεταβίβασιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ἰδιώτας τούτους, θὰ σᾶς κρατήσω ἀκόμη δεσμευμένους εἴτε ἐπ’ ἀόριστον εἴτε ἐπ’ ὡρισμένων χρόνων. Βεβαίως ὑπάρχει παραβίασις τῆς ἠθικῆς ὑποχρεώσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς ἐργολάβους, ἂν αὕτη θελήσῃ νὰ κρατήσῃ αὐτοὺς δεσμευμένους ἐπ’ ἀόριστον χρονικὸν διάστημα. Καὶ ἂν ὅμως παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ τοὺς κρατήσῃ δεσμευμένους ἐπ’ ἀόριστον, ἀλλὰ μέχρις ὡρισμένης ἐποχῆς, καὶ ὑποθέτω, ὅτι θὰ εἶναι ἐκείνη, καθ’ ἣν θὰ λήξῃ ἡ σήμερον ἰσχύουσα προσωρινὴ σύμβασις μετ’ αὐτῶν τούτων τῶν ἐργολάβων, καὶ τότε πάλιν ἡ ἠθικὴ προσβολὴ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦναι ὀλιγωτέρα μὲν, ἀλλὰ θὰ ὑφίσταται πάντοτε. Ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀναβάλῃ, ὑποθέτω, τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως μέχρι τῆς λήξεως τῆς σήμερον ἰσχυούσης διὰ τὴν προσωρινὴν διαχείρισιν τοῦ μονοπωλίου τῶν πετρελαίων καὶ τῶν παιγνιοχάρτων. Κατὰ τὴν λῆξιν δὲ τῆς προσωρινῆς ταύτης συμβάσεως ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀποφασίσῃ τίνα ἐκ τῶν δύο ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐφαρμόσῃ, τὸ δεύτερον δηλαδὴ, τὸ ἀφορῶν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἢ τὸ τρίτον ἄρθρον, τὸ ἀφορῶν τὴν προσωρινὴν διαῤῥύθμισιν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων; Δὲν πιστεύω, ὅτι μέχρι τῆς 15 Ἰανουαρίου, ὅτε λήγει ἡ σήμερον ἰσχύουσα προσωρινὴ σύμβασις, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις περὶ δανείου τοιούτου ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν. Ἐπειδὴ δὲ μέχρι τῆς 15 Ἰανουαρίου δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔλθῃ εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ἢ νὰ παραδεχθῇ προσωρινὴν διαῤῥύθμισιν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων, ὅπερ καὶ τὸ πιθανώτερον. Πῶς δὲ θὰ πραγματοποιήσῃ τὴν προσωρινὴν ταύτην διαῤῥύθμισιν; Κατὰ δύο τρόπους, εἴτε συνάπτουσα νέαν σύμβασιν μετὰ τῶν ἐργολάβων, εἴτε τῶν ἰδίων εἴτε ἄλλων, εἴτε κρατοῦσα διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων. Καὶ ἂν μὲν θελήσῃ νὰ συνάψῃ προσωρινὴν σύμβασιν μετ’ ἐργολάβων, θὰ ὑπαχθῇ βεβαίως εἰς ὅρους πολὺ βαρυτέρους τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν· διότι ἵνα ἐργολάβος τις ἀναλάβῃ τὴν βελτίωσιν τῶν ἁλυκῶν καὶ τὴν σύστασιν τῶν εἰδικῶν ἀποθηκῶν, λαμβάνων τὴν ἐργολαβίαν τῶν μονοπωλίων διὰ περιωρισμένον τι χρονικὸν διάστημα διὰ μῆνάς τινας ἢ καὶ ἔτος, θὰ ζητήσῃ βεβαίως ὅρους πολὺ βαρυτέρους. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ δώσῃ εἰς τὴν προσωρινότητα ταύτην μακροτέραν προθεσμίαν, θὰ πράξῃ τι παραπλήσιον εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως. Ἄν θελήσῃ ν’ ἀποφύγῃ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ κρατήσῃ αὐτὴ ἡ ἰδία τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων μετὰ τὴν 15 Ἰανουαρίου. Δυοῖν θάτερον, κύριοι, ἢ θὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι πρέπει νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων κατὰ τὸν συμφερώτερον διὰ τὸ Δημόσιον τρόπον, ἢ θὰ παραδεχθῶμεν ὅτι τὰ μονοπώλια πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν εὕρεσιν δανείου, λέγω δὲ τὰ μονοπώλια καὶ οὐχὶ ἡ πρόσοδος τῶν μονοπωλίων. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι δυστυχῶς ἔχω τὴν πικρὰν ἰδέαν, ὅτι σήμερον, ὅπως ἔχουσι τὰ οἰκονομικά μας, διὰ τῆς προσόδου μόνον τῶν μονοπωλίων δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν δάνειον. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι τὰ Κράτη κατὰ τρεῖς τρόπους δανείζονται, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἁπλῆς αὐτῶν πίστεως, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει προσδιορισμοῦ ὡρισμένου ἐσόδου, τὸ ὁποῖον εἰσπράττεται μὲν παρὰ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καταβάλλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς δανειστὰς διὰ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλύτρων τοῦ δανείου, εἴτε τρίτον διὰ τῆς ἐνεχυριάσεως ὡρισμένων προσόδων τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐπὶ ὡρισμένῳ χρόνῳ ἀπαλλοτριώσεως αὐτῶν διὰ τῆς μεταβιβάσεως εἰς τοὺς δανειστὰς τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως αὐτῶν. Τὸ εἶδος τοῦτο τῶν δανείων εἶναι βεβαίως τὸ χείριστον διὰ πᾶν Κράτος. Τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἀναγκάζονται νὰ καταφεύγωσιν εἰς τοιαῦτα δάνεια, κατέχουσιν ἀναντιῤῥήτως τὴν τελευταίαν βαθμίδα τῆς οἰκονομικῆς πίστεως, ἢ μᾶλλον δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν οἰκονομικὴν πίστιν, τὰ Κράτη ταῦτα δὲν δύνανται νὰ δανεισθῶσι διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ ὡρισμένης προσόδου πρὸς πληρωμὴν τοῦ χρέους των (affectation) ἀλλὰ διὰ τῆς ἐνεχυριάσεως τοιαύτης προσόδου, ἧς οἱ δανείζοντες γίνονται κύριοι μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου των, τὴν ὁποίαν ἀπεκδέχονται οὐχὶ ἐκ τῆς πρὸς τὸ Κράτος ἐμπιστοσύνης των, ἀλλ’ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς εἰς χεῖράς των προσόδου. Ἡμεῖς δυστυχῶς εἰς αὐτὴν εὑρισκόμεθα τὴν κατάστασιν. Ὅπως ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μήτε τὰ ἔντοκα γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἐβασίζοντο ἐπὶ μόνης τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἠδυνήθη νὰ πραγματοποιήσῃ, μήτε τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, αἱ ὁποῖαι ἐβασίζοντο ὄχι μόνον εἰς τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ὑπὲρ αὐτῶν προσδιορισμὸν ὡρισμένων ἐσόδων, ἠδυνήθη νὰ ἐκποιήσῃ εἰς τιμὴν εὐπρόσδεκτον καὶ μὴ ἐπιφέρουσαν καταστροφὴν σχεδὸν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Μὴ δυνηθεῖσα δὲ νὰ προσπορισθῇ χρήματα μήτε διὰ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, μήτε ἄλλως πως ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἥτις, ὡς αἰσθανόμεθα πάντες, ἔφθασε σήμερον σχεδὸν εἰς τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία, ἣν ἀπαιτεῖ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου. Ἔφθασε δὲ εἰς τὸ ὅριον τοῦτο, διότι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον σήμερον ἔχει 25% ἔκπτωσιν· ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ ὑπερβῶμεν τὸ ὅριον αὐτὸ, δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ ποῦ δύναται νὰ καταντήσῃ ἡ τιμὴ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· ὥστε μήτε διὰ τοῦ μέσου τούτου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν τὰ χρήματα, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην. Τὸ μόνον δὲ μέσον, τὸ ὁποῖον μᾶς μένει πρὸς εὕρεσιν χρημάτων, εἶναι τὸ ἔσχατον μέσον τῆς ἐνεχυριάσεως καὶ ἀπαλλοτριώσεως ὡρισμένων προσόδων. Ἐὰν δὲ ῥίψῃ τις ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν ἐσόδων, καὶ ἐξετάσῃ ὅλα τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, θέλει ἴδει ὅτι οὐδεμίαν ἄλλην πρόσοδον ἔχομεν σήμερον δυναμένην νὰ ἐνεχυριασθῇ εἰς δανειστὰς ἐκτὸς τῶν προσόδων τῶν μονοπωλίων. Τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, δὲν λέγω διὰ παντὸς, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, δὲν ὑποστηρίζεται μήτε ὑπὸ τῆς δεξιᾶς, μήτε ὑπὸ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος τῆς Βουλῆς· ἡ μόνη δὲ πρόσοδος, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἐνεχυριάσωμεν, εἶναι τὰ τρία ταῦτα μονοπώλια. Ἑπομένως ἂν θέλωμεν, κύριοι, σπουδαίως νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν εὕρεσιν δανείου, πρέπει τὰς προσόδους ταύτας τῶν μονοπωλίων νὰ τὰς ἀφήσωμεν ἀθίκτους, νὰ μὴ θέσωμεν ἐπ’ αὐτῶν οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ὑποχρέωσιν, ἔστω καὶ ἠθικὴν, οὐδὲ τὸν ἐλάχιστον δεσμὸν τοῦ Δημοσίου πρὸς οἱονδήποτε τρίτον· πρέπει νὰ τὰς ἀφήσωμεν ἐλευθέρας καὶ λαμβάνοντες αὐτὰς οὕτως εἰπεῖν ἀνὰ χεῖρας νὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν οὐχὶ μετὰ προσώπων ἐπιδιωκόντων ἁπλῶς ἐπωφελῆ δι’ ἑαυτὰ ἐπιχείρησιν, ἀλλὰ μετὰ καταστημάτων σοβαρῶν καὶ ἐχόντων τὴν δύναμιν καὶ τὴν θέλησιν νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ὅπως μετ’ αὐτῶν συνάψωμεν τὸ εἰς ἡμᾶς ἀναγκαῖον δάνειον. Ἂν δὲ δὲν θέλωμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, τότε πρέπει νὰ σκεφθῶμεν διὰ τίνος τρόπου δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς δυσχεροῦς καὶ ἐπικινδύνου θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα καὶ τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ συνεχίσωμεν ἄνευ δανείου. Ἀφοῦ δὲ ἀποφασίσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκ τῆς θέσεως ταύτης ἐξόδου ἡμῶν, δυνάμεθα τότε ἀνέτως νὰ σκεφθῶμεν πῶς καλλίτερον θὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων. Ἐγκαταλείπομεν τότε τὴν ἰδέαν τοῦ δανείου καὶ βλέπομεν ποίας βελτιώσεις πρέπει νὰ εἰσάξωμεν εἰς τὴν σύμβασιν, ὅπως ἐπικυρώσωμεν αὐτήν. Ἂν θέλωμεν ὅμως ὁριστικῶς νὰ εὕρωμεν δάνειον, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὴν φροντίδα περὶ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων καὶ νὰ ζητήσωμεν ἀποφασιστικῶς τὸ δάνειον. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν δημώδη παροιμίαν, ἥτις μοὶ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μου τὴν στιγμὴν αὐτήν. Εἰς τὴν πατρίδα μου, νομίζω δὲ καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος λέγουσιν: «Ὅποιος κυνηγάει δυὸ λαγοὺς, δὲν πιάνει κανένα». Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, νομίζω ὅτι δύο ἰδέας καὶ ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν, δύο σκοποὺς θέλομεν νὰ πραγματοποιήσωμεν, καὶ τὸν σκοπὸν τῆς διαῤῥυθμίσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων καὶ τὸν σκοπὸν τῆς εὑρέσεως δανείου. Θέλοντες διὰ τοῦ αὐτοῦ νομοθετήματος νὰ ἐπιτύχωμεν τοὺς δύο αὐτοὺς σκοποὺς φοβοῦμαι ὅτι ἀτελῶς θὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον. Ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἂν θὰ ἐπιδιώξωμεν δάνειον διὰ τῶν μονοπωλίων καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἂς διασκευασθῇ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τρόπον σκοποῦντα ἀποκλειστικῶς τοῦτο. Ἂν ὅμως θέλωμεν νὰ διαῤῥυθμίσωμεν ἐπὶ τὸ τελειότερον τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων καὶ νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἰδέαν τῆς δι’ αὐτῶν εὑρέσεως δανείου, τότε πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν καὶ τὴν ἰδέαν νὰ συνεχίσωμεν τὴν σημερινὴν πολιτικὴν ἡμῶν πορείαν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§82ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀναγινώσκεται πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἴδομεν, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ἐνώπιόν μας. Εἶναι δύω νέα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα προστίθενται, καὶ τὰ ὁποῖα, ἂν ὁμιλῶμεν τὴν ἀλήθειαν ἀπὸ τὸ βῆμα, παρεδέχθημεν, ὅτι μεταμορφόνουν τὸ νομοσχέδιον.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχουν οὐδεμίαν σημασίαν.

§84ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ τυπωθοῦν αὐταὶ αἱ τροποποιήσεις νὰ τὰς ἴδωμεν.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ κείμενον ὡς ἔχει καὶ ἡ τροπολογία εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Φοβερὰς στρεβλώσεις ὑφίσταται ἡ ἀλήθεια. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα, προκειμένου περὶ τροποποιήσεως, νὰ προχωρήσωμεν καὶ ἄνευ τῆς τυπώσεως αὐτῶν. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δύναμαι νὰ μὴ ἐπιμείνω εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς γνώμης τοῦ κυρίου Λομβάρδου. Ἀλλὰ νὰ λέγετε, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη εἶναι ἁπλῆ, καὶ κατ’ ἀνεστραμμένον τρόπον νὰ ἐπιλαμβάνεσθε αὐτῆς, τοῦτο εἶναι στρέβλωσις τῆς ἀληθείας. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἔχομεν τροπολογίαν, ἄρδην ἀνατρέπουσαν τὸ νομοσχέδιον.

§87ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ μὲν πρῶτον νομοσχέδιον περιεῖχε 1 ἄρθρον, δι’ οὗ ἐπετρέπετο νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις, ἡ συνομολογηθεῖσα τὴν 13 Ὀκτωβρίου μετὰ τῶν ἐργολάβων, νὰ κυρωθῇ διὰ Β. Διατάγματος, μεταβαλλομένων τῶν διατάξεων αὐτοῦ, αἵτινες ἀντικατεστάθησαν διὰ τῶν δηλώσεων, αἵτινες ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν· εἶχεν ὅμως καὶ 2 ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ προκαλέσῃ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ νὰ συνομολογήσῃ ἄλλην σύμβασιν μετ’ ἄλλων ἐργολάβων ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἢ ὑπὸ κρείττονας, ἂν τὸ τοιοῦτον ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείου, ἐπιτραπέντος ὑπὸ τοῦ νόμου. Αὐταὶ ἦσαν αἱ διατάξεις τῶν δύω ἄρθρων τοῦ πρώτου νομοσχεδίου. Ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν εἰσάγω σήμερον, ἔχει ὡς ἑξῆς· Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν ὁμοίαν μὲ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε μὲ τοὺς ἐργολάβους αὐτοὺς ἢ καὶ ὑπὸ κρείττονας ὅρους καὶ ὑπὸ διάρκειαν μεγαλειτέραν τῶν πέντε ἐτῶν, ἀλλὰ μετ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀναλάβει τὴν συνομολόγησιν δανείου μετὰ τῆς κυβερνήσεως. Τὸ 2 ἄρθρον λέγει: Ἂν δὲν εὑρεθῇ οὐδεὶς νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν περὶ δανείου, τότε ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κυρώσῃ διὰ Διατάγματος τὴν σύμβασιν αὐτήν. Αὐτὰ εἶναι τὰ δύω ἄρθρα· δὲν εἰξεύρω ἂν εἶναι ἔννοια ἄλλη εἰς τὴν Βουλὴν πρωτάκουστος ἢ πρωτοφανής.

§88Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς τὸ συμβαῖνον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἤκουσα πολλάκις, ὅτι εἶναι μεγάλη ἀνάγκη νὰ τυποῦνται αἱ τροπολογίαι εὐτελεστέρων θεμάτων, τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ ἁπλοῦς βουλευτὰς, καὶ βλέπω νῦν, ὅτι τροπολογία, προερχομένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν περὶ σπουδαιοτάτου θέματος, ἡ τροπολογία αὕτη κατὰ τὰς σκέψεις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ δὲν πρέπει νὰ τυπωθῇ ἤδη. Ἐπιθυμῶ πολὺ νὰ κάμω χρῆσιν τοῦ Συνταγματικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχω, νὰ ὁμιλήσω δηλαδὴ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἀλλὰ πῶς νὰ ὁμιλήσω, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ δὲν ἔχω τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχω εἰς χεῖράς μου τὸ κείμενον τῆς πρωθυπουργικῆς τροπολογίας, τὸ ὁποῖον σεῖς κρατεῖτε; Εἰς τὴν θέσιν δὲ, εἰς ἣν εὑρίσκομαι ἐγὼ, εὑρίσκονται ὅλοι οἱ βουλευταί. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγείρωνται τοιαῦτα ζητήματα δυσχερῆ καὶ δυσάρεστα. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὑπεχώρησε πολλάκις, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ καὶ σήμερον αὐτὴν τὴν μικρὰν ὑποχώρησιν, ὅπως αὔριον ἤμεθα εἰς καιρὸν νὰ συμφωνήσωμεν μετ’ αὐτοῦ ἢ νὰ διαφωνήσωμεν, ἀφοῦ πρῶτον ἴδωμεν τὶ προτείνει.

§89ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἔχετε εἰς χεῖρας ἔντυπον· τὸ ἔντυπον τοῦτο ἀντικατέστησε τὸ σχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου εἰσήχθη ἡ σύμβασις. Τὸ ἔντυπον τοῦτο περιέχει δύω ἄρθρα. Τὸ 1 ἄρθρον λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προκαλέσῃ Β. Διάταγμα, διὰ νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις. Τὸ 2 ἄρθρον λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ μὴ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ νὰ συνομολογήσῃ ἄλλην ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἢ κρείττονας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ δανείου. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν προεβάλομεν, τῆς ὁποίας ἐγὼ δὲν ἐμποδίζω τὴν τύπωσιν, δὲν εἶναι καινοφανής· ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον καὶ θέλει τυπωθῆ ἡ τροπολογία, θέλετε λάβει γνῶσιν αὐτῆς κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἀλλ’ ὡς σᾶς ἐξήγησα, δὲν ἔχει νέας ἰδέας, ὥστε νὰ ψηφίζετε ἐν ἀγνοίᾳ.

§90Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἀφήσῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὸ νόημά μου ἀπαρατήρητον. Ἂν πιστεύσῃ, δὲν εἶναι ἐχθρικόν. Παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν λατρείαν, τὴν ὁποίαν τόσον καλῶς ἐπιτηδεύεται ὡς πρὸς τὴν λεπτὴν, τὴν θρησκευτικὴν τήρησιν τῶν τύπων. Δὲν νομίζω ποτὲ, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσῃ ὁ Γραμματεὺς καὶ τὸ ὁποῖον μόλις θὰ ἀκουσθῇ ἐν τῇ ἀχανεῖ ἐκτάσει τῆς Αἰθούσης ταύτης, δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τὸ κρίνωμεν. Ἐκ τῶν προτέρων ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ δυσπιστῶμεν, ἐπειδὴ νομοθετοῦμεν. Λοιπὸν θέλομεν νὰ μελετήσωμεν τὸ κείμενον, διὰ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε τὰς ψήφους τῆς Βουλῆς. Αἱ λέξεις, αἱ φράσεις αὐτοῦ ἔχουν μεγάλην δι’ εὐσυνείδητον Νομοθέτην σημασίαν. Μοὶ λέγουν, ὅτι θὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία αὕτη διὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Τὸ γνωρίζω. Ἀλλὰ θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ τὴν 1 ὥραν μ. μ. αὔριον, καὶ δὲν ὑπάρχει ἱκανὸς καιρὸς νὰ μελετήσῃ τὴν τροπολογίαν ἡ Βουλή. Δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου λίαν ἐλαφροῦ, περὶ προχείρου νομοσχεδίου. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε ποίαν σημασίαν ἔχει διὰ τὴν ὅλην οἰκονομίαν τῆς Ἐπικρατείας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐμπρέπει εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ πιέσῃ τὴν πλειοψηφίαν περισσότερον.

§91ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· δὲν πιέζει (θόρυβος ἐκ δεξιῶν).

§92ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃ, διότι προσβάλλει τὴν Βουλήν (θόρυβος).

§93ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἂν ἦναι ἄνθρωπος ἐδῶ, ὁ ὁποῖος νὰ σέβηται τὰς συνελεύσεις τῶν λαῶν, δὲν δίδω τὸ δικαίωμα εἰς οὐδένα νὰ φιλονεικήσῃ, ὅτι εἶμαι καὶ ἐγὼ τελευταῖος. Ἀλλὰ ἂν τὸ Σύνταγμα δίδῃ εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ συζητῶμεν τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὰς τρεῖς συζητήσεις, σᾶς σταματῶ ἐν ὀνόματι τοῦ Συντάγματος. Μὴ προχωρεῖτε εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν, πρὶν ἢ ἡ τροπολογία τυπωθῇ καὶ λάβητε αὐτῆς γνῶσιν.

§94Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶνε τόσον καταφανὲς, ὅτι οὐδεμία οὐσιώδης διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἴχομεν μέχρι πρὸ ὀλίγου ὑπὸ συζήτησιν, καὶ τῆς γενομένης ἤδη τροπολογίας, ὥστε μὰ τὴν ἀλήθειαν, τολμῶ εἰπεῖν ὅτι καὶ ἂν ἐπρόκειτο ταύτην τὴν στιγμὴν περὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως, δὲν θὰ εἶχον ἄλλο τι παρὰ ἁπλουστάτην τινὰ σκέψιν καὶ παρατήρησιν νὰ κάμω ἐπὶ φαινομένης τινὸς διαφορᾶς, ἡ ὁποία ἐπάγεται διὰ τῆς τροπολογίας. Τοσοῦτον δὲν ὑπάρχει σπουδαία ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύω τούτων νομοσχεδίων, ὥστε, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οὐδὲ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἠθικῆς ὑποχρεώσεως, ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη πρὸ ὀλίγου, δὲν φέρει οὐδεμίαν μεταβολὴν ἢ τροπολογία. Ἐγὼ ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδὲ ἴχνος ὑπάρχει, οὔτε νομικῆς, οὔτε ἠθικῆς ὑποχρεώσεως πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, μεθ’ ἧς συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν ὑπῆρχέ τι ἴχνος διαφορᾶς, μάλιστα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἠθικὴν ἤθελον ὑφίστασθαι καὶ μετὰ τὴν δευτέραν ταύτην τροπολογίαν. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται; πρόκειται ἁπλῶς κατὰ τὴν δευτέραν τροπολογίαν νὰ ἐκφράσῃ ὡς ἐκ περισσοῦ τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα μίαν ἰδέαν προτιμήσεως, τὶ μεταξὺ τῶν δύω πρέπει ἡ Κυβέρνησις πρὸ παντὸς νὰ ἐπιδιώξῃ. Βεβαίως καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἡ προτίμησις, οὕτως εἰπεῖν, ἀφίνετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὑπενοεῖτο τί ἐκ τῶν δύω ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ προτιμήσῃ, ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ ἐπιδιώξῃ, ὅτι δηλαδὴ ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ χάριν τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν δάνειον. Ἡ ἔννοια αὕτη ὑπῆρχε καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ· τοῦτο πᾶς τις τὸ ἐνόει, καὶ ἄν τις ἠμφισβήτει τοῦτο, ἔπρεπε νὰ ἀμφισβητῇ τὸ ὅλον τῶν πράξεων καὶ τὸ ὅλον τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, οὐ μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Βουλῆς τὴν πολιτείαν ἔπρεπε νὰ ἀμφισβητῇ. Ἀλλὰ διὰ τῆς δευτέρας τροπολογίας οὐδὲν ἄλλο λέγεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρὰ ἐν ἀποτυχίᾳ τοῦ πρώτου νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ δεύτερον, οὐδὲ ἴχνος δὲ νομικῆς ὑποχρεώσεως, οὐδὲ ἠθικῆς ὑφίσταται.

§95ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγένετο ῥητῶς ἡ δήλωσις καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου προκαλήσαντος καὶ ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον μένει ἀναλλοίωτον ὡς ἦτο καὶ μετὰ τὴν παρουσιασθεῖσαν τροπολογίαν, δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ ἀντίστασιν μεγαλειτέραν. Ἀρκεῖ ὅτι τὸ νομοσχέδιον καὶ κατὰ τὴν ἔννοιάν του καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν του μένει ὡς ἦτο· μόνον παρακαλῶ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν νὰ μᾶς τὴν διανείμουν αὔριον τὸ πρωΐ ἐνωρίς.

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ δοθῇ ἀπὸ ἀπόψε εἰς τὸ Τυπογραφεῖον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου, δηλαδὴ ἐπὶ τῆς συμβάσεως ὁ κ. Τριγώνης ἔχει διαφόρους τροπολογίας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Τριγώνην νὰ δηλώσῃ ἐὰν ἐπιμένῃ εἰς τὰς τροπολογίας του.

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§99ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε.

§100Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἔλαβα, κύριοι, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ ἐθεώρησα πάντῃ περιττόν· μετὰ τὰ ἀναπτυχθέντα ἐνταῦθα ἐμόρφωσα τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ἦτο ἡ εἰς τὸ Ἔθνος συμφέρουσα, καὶ διὰ τοῦτο κατεψήφισα αὐτῆς. Εἶχον ὅμως τὴν ἐπιθυμίαν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἂν οὐχὶ δι’ ἄλλο, τοὐλάχιστον ἵνα ἀπαντήσω εἰς φράσιν τινὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, διὰ τῆς ὁποίας κατέκρινε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι τείνει τὸ οὖς εἰς τὰς βουλευτικὰς παρατηρήσεις, διότι τοῦτο πολὺ μὲ ἐλύπησεν. Ἀκριβῶς ὁ τριετὴς ἐκεῖνος ἀγὼν, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν ἐναντίον τοῦ κ. Τρικούπη, μίαν τῶν κυριωτέρων αἰτιῶν εἶχε, καὶ τὸ ὅτι ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς τὴν θέλησίν του ἤθελε νὰ ἐπιβάλῃ διὰ πάσης θυσίας εἰς τὸ Ἔθνος, οὐδένα ἄλλον ἀκούων. Θεωρῶ περιττὸν ἤδη νὰ μακρηγορήσω περὶ τούτου, διότι τὰ γεγονότα εἶνε πολὺ νωπὰ καὶ τοῖς πᾶσι γνωστά· ἀνάγκη ὅμως νὰ λάβωμεν ὑπὸ σημείωσιν τὶ σχεδιάζει νὰ πράξῃ, ὅταν ἐπανέλθῃ ὁ κ. Τρικούπης. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου παρετήρησα, ὅτι ἡ συναφθεῖσα σύμβασις δὲν ἦλθεν ὅσον ἔδει ὥριμος εἰς συζήτησιν, καὶ διὰ τοῦτο πολὺ καλῶς ἔπραξεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ τείνῃ τὸ οὖς πλειότερον ἢ εἰς τὰ ἄλλα νομοσχέδιά του. Ἀτυχῶς ὅμως αἱ ἐπενεχθεῖσαι βελτιώσεις δὲν ἱκανοποιοῦσιν ἐκείνους, οἵτινες ὑπέβαλον τὰς παρατηρήσεις. Πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ἀπέδειξε τοῦτο, κατ’ ἐμὲ τουλάχιστον. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὴν τιμὴν κατά τινα προηγουμένην συνεδρίασιν νὰ ὑποβάλω παρατήρησίν τινα, εἰς τὴν ὁποίαν ἔδιδον μεγάλην ἀξίαν, τὴν δὲ παρατήρησίν μου ταύτην ἐνίσχυσαν καὶ πολλοὶ ἄλλοι τῶν κ. βουλευτῶν, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας βουλευτὴς κ. Πετρίδης, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καρυστίας κ. Παπαγεωργίου καὶ ἄλλοι, συνεπεία δὲ τῆς παρατηρήσεως ἐκείνης ἐφάνη, ὅτι ἦλθε μία δήλωσις τῶν συμβληθέντων, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ προσθήκη αὕτη ἐν τῇ συμβάσει οὐδόλως ἱκανοποιεῖ τουλάχιστον ἐμέ, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλον τὴν παρατήρησιν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 9 τῆς συμβάσεως ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ ἐκτὸς τῆς κυρίας ἀποθήκης καὶ ἄλλας ἀποθήκας διὰ Διατάγματος. «Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰδικῶν ἀποθηκῶν, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ διατάξῃ τὴν σύστασιν τοιούτων εἰς πόλεις ἢ κώμας, ἐχούσας ἔλασσον τῶν 3,000 κατοίκων». Παρετηρήθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ὅτι ὑπάρχουσιν Ἐπαρχίαι μικροῦ πληθυσμοῦ καὶ μικρᾶς ἐκτάσεως, ὅτι ὑπάρχουσιν Ἐπαρχίαι, εὐτυχήσασαι νὰ ἔχωσι μέσα συγκοινωνίας εἰς τὰς Ἐπαρχίας αὐτὰς καὶ μία μόνον ἀποθήκη δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου· ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ Ἐπαρχίαι, αἵτινες δὲν ηὐτύχησαν νὰ ἔχωσι Πρωθυπουργὸν ἢ Ὑπουργὸν, ἢ τέλος πάντων δι’ οἵους δήποτε ἄλλους λόγους δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποκτήσωσι μέσα συγκοινωνίας, ἐκ φύσεως δὲ εἶνε δύσβατοι. Ἐνταῦθα λοιπὸν θὰ παρουσιασθῇ μία ἀνισότης μεγίστη εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἅλατος, ἀνισότης, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ἀνέπτυξε, προσπαθεῖ νὰ ἀποφύγῃ, θέλων νὰ πωλῆται τὸ ἅλας ἁπανταχοῦ εἰς τὴν αὐτὴν τιμὴν ὅσον εἶνε δυνατόν· διότι εἶνε φυσικώτατον ἡ δαπάνη τῆς διαφορᾶς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ἕνα φόρον διπλάσιον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον πληρώνει ὁ ἐν τῇ Πρωτευούσῃ τῆς Ἐπαρχίας. Ἔλαβον λοιπὸν τὴν τιμὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην νὰ παρατηρήσω ὅτι, ὡς εἶνε διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον αὐτὸ τῆς συμβάσεως, θέλει παρουσιάσει μεγάλην ἀδικίαν, ὑπέδειξα δὲ καὶ ὡρισμένως τὴν Ἐπαρχίαν Βόλου, ἡ ὁποία ἀξιοῖ νὰ ἀκούσωμεν αὐτὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι παράγει 5,000,000 ὀκάδας βρωσίμων ἐλαιῶν καὶ 5,000,000 ὀκάδας ἐλαίου, τὸ πλεῖστον τοῦ ὁποίου ἐξάγει τῇ βοηθείᾳ τοῦ ἅλατος· εἶνε δὲ ἄδικον ἡ μία Ἐπαρχία νὰ πληρώνῃ τὴν ὀκᾶν τοῦ ἅλατος πρὸς 20 λεπτά, ἡ δὲ ἄλλη, ὡς ἡ Ἐπαρχία τοῦ Βόλου, πρὸς 40 ἢ καὶ 50 λεπτά. Ὑπέδειξα λοιπὸν τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως πλειόνων ἁλαταποθηκῶν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῶν τοπικῶν, ἤτοι τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας ἢ τοῦ μεγαλειτέρου πληθυσμοῦ. Ἀντὶ τῆς ἀδείας, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ νὰ ὁρίσῃ πλείονας εἰδικὰς ἁλαταποθήκας, οἱ κύριοι συμβαλλόμενοι περιορίζουσι τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τῆς δηλώσεώς των. Διὰ τῆς συμβάσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἠδύνατο διὰ Διατάγματος νὰ ὁρίσῃ φερ’ εἰπεῖν 2, 3, 4, ἢ 5 ἀποθήκας, διὰ τῆς δηλώσεως ὅμως ὁρίζεται ὅτι (ἀναγινώσκει τὰς νεωτέρας δηλώσεις τῶν ἐργολάβων). Πρῶτον λοιπὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὁρίσωμεν τρεῖς ἁλαταποθήκας, τὸ πολὺ δύο θὰ ὑπάρχωσι, φέρω δὲ παράδειγμα καὶ αὐτὴν τὴν Ἀττικήν, εἰς τὴν ὁποίαν μὲ ὅλα τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας της αἱ δύω ἀποθῆκαι δὲν ἐπαρκοῦσι. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἐκ τῶν πολλῶν του ἀσχολιῶν, αἵτινες εἶναι περισσότεραι ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας διατρέχομεν, παρῆλθεν ἀπαρατήρητος αὐτὴ ἡ μετὰ τῶν γραφέων του ἐργασία τῶν κυρίων συμβαλλομένων, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ νὰ ἀκούσωσι τὰ παράπονα, ἠθέλησαν νὰ περιορίσωσι τοὺς φορολογουμένους, παρατηρῶ, λέγω, ὅτι, ἐὰν παρῆλθεν ἀπαρατήρητος, εἶναι εἰς καιρὸν νὰ διορθώσῃ τοῦτο, διότι εἴμεθα εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν δι’ αὐτὸν δὲ τὸν λόγον καὶ ἐγὼ ὑπέβαλον τὰς παρατηρήσεις ταύτας εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§101Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Διὰ τῆς συμβάσεως συμφωνεῖται ῥητῶς ἡ καλλιέργεια τριῶν ἀλυκῶν, διὰ δὲ τῆς δηλώσεως τῆς τελευταίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ ἐργολάβοι, ὑπεσχέθησαν νὰ καλλιεργήσωσι καὶ τετάρτην ἀλυκὴν καὶ ὡς τοιαύτην ὥρισαν τὴν τῆς Λευκάδος. Δυστυχῶς δὲν γνωρίζω ἐὰν ὅλοι οἱ Βουλευταὶ γνωρίζουν τὸ ἑξῆς περιστατικόν. Ἡ ἀλυκὴ τῆς Ἀναβύσου δύναται νὰ καλλιεργῆται διὰ μικροτέρας δαπάνης τῆς ἀναγκαιούσης διὰ τὴν καλλιέργειαν ἄλλων ἀλυκῶν καὶ οἱ ἐργολάβοι θὰ ἔχωσι συμφέρον νὰ καλλιεργῶσι κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν ἀλυκὴν Ἀναβύσου· τὸ ἅλας ὅμως τῆς ἀλυκῆς ταύτης ἔχει τὸ ἐλάττωμα νὰ ἦναι καταστρεπτικὸν εἰς τὰ τρώγοντα αὐτὸ ζῶα, καὶ ἑπομένως, τῶν Ἐπαρχιῶν Θεσσαλίας, Εὐρυτανίας, Φθιώτιδος καὶ Λοκρίδος ἡ κτηνοτροφία θὰ πάθῃ σπουδαίως, καθόσον δυστυχῶς, ὅταν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη δὲν ἐκαλλιεργεῖτο ἡ ἀλυκὴ τῆς Γατζοῦς, ἐστέλλοντο καὶ ἐπωλοῦντο εἰς τὰς Ἐπαρχίας ταύτας τὰ ἅλατα τῆς Ἀναβύσου, καὶ ἐκ τούτου τὰ ζῶα αὐτῶν ἔπαθον, ἐτυφλώθησαν. Ἐὰν λοιπὸν οἱ ἐργολάβοι ἵνα ἀποφύγωσι τὰς μεγαλειτέρας δαπάνας περιορισθῶσι νὰ μᾶς φέρωσι τὰ ἅλατα τῆς Ἀναβύσου, ἡ κτηνοτροφία καθ’ ὅλας τὰς Ἐπαρχίας ταύτας θέλει καταστραφῆ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἐν τῇ συμβάσει συμπεριληφθῇ καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ ἀλυκὴ τῆς Γατζοῦς πρέπει νὰ καλλιεργῆται, ὅπως παρέχῃ τοὐλάχιστον μέχρις 1,000,000 ὀκάδων ἅλατος, ὅπως διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ οἰκονομῶνται αἱ ἀνάγκαι τῆς κτηνοτροφίας τῶν μνημονευθεισῶν Ἐπαρχιῶν.

§102Γ. ΣΕΡΒΟΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔκαμον αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη λόγῳ ὑγείας νὰ καλλιεργῆται μία τῶν ἀλυκῶν τῆς Λευκάδος, ἡ πλησίον τῆς πόλεως. Οἱ ἐργολάβοι ἐδήλωσαν περὶ τούτου, ἀλλ’ ἡ δήλωσις δὲν πληροῖ τὴν ἀνάγκην, διότι λέγει ὅτι πρόκειται νὰ καλλιεργηθῇ μία τῶν ἀλυκῶν.

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ δήλωσις ἐννοεῖ τὴν παρὰ τὴν πόλιν. (Μετὰ ταῦτα ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἔχει).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§105ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§106Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μετὰ τῶν προλαλησάντων, ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεῖσα τροπολογία κατ’ οὐδὲν μεταβάλλει τὴν ἔννοιαν τοῦ χθὲς συζητηθέντος νομοσχεδίου. Γίνεται μόνον μετάθεσις ἄρθρων. Διὰ τοῦτο τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τὴν θεωρῶ συμφωνοτάτην καὶ πρὸς τὸν Κανονισμὸν καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ μᾶς ὑπεμνήσθη ἀπροσφόρως. Θέλω δὲ ὁμιλήσει ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου σχετικῶς πρὸς τὴν σύμβασιν, καὶ ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐν γνώσει ὁμιλῶ, διότι ἐμελέτησα τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον. Τὸ ἄρθρον τοῦτο θεωρῶ ἀναιρετικὸν, ἢ μᾶλλον ἐξασφαλίζον τὴν ἀποτυχίαν τοῦ πρώτου ἄρθρου, ὅπερ ἐψηφίσαμεν πρὸ μικροῦ· τὸ ἄρθρον τοῦτο θέλει ματαιώσει πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς σύναψιν δανείου. Ἀλλὰ πρὶν σᾶς ἀποδείξω τοῦτο, ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Συνεζητήσαμεν προχθὲς καὶ ἐψηφίσαμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ νομοσχεδίου, ἀλλὰ συνεζητήσαμεν καὶ ἐψηφίσαμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, οὐχὶ ὑπὸ πολιτικὴν ἔννοιαν, ἀλλ’ ὑπὸ ἔννοιαν πραγματικήν. Ἐλέχθη ὅτι ἦτο ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Δὲν ἦτο ὅμως ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ ἐξηγήσω ἐγώ· τὸ ἐξήγησεν αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ταῦτα τὰ λέγω ἕνεκα τῶν διατυμπανισθεισῶν εἰκοτολογιῶν, διότι φρονῶ, ὅτι ἡμεῖς ἐνταῦθα ὀφείλομεν νὰ δίδωμεν λόγον πάσης πράξεως ἡμῶν, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ τῶν διανοημάτων ἡμῶν· τοῦτο λέγω συγχρόνως καὶ δι’ ἕνα ἄλλον πρακτικώτερον λόγον, τὸ λέγω διὰ τὴν πλειονοψηφίαν. Ἀποδεικνύει ἆρά γε ἡ ψῆφος ἡ χθεσινὴ ὅτι πάντες οἱ ψηφίσαντες ἀποδέχονται τὸ ὀρθὸν τῆς συμβάσεως; Ἔχω τὴν ἰδέαν, καὶ τὴν ἰδέαν ταύτην ἐξήγησα πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες καταδικάζουσι τὴν σύμβασιν, ἐψήφισαν ἐν συνειδήσει χριστῇ, πατριωτικῇ, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ψῆφος αὐτῶν ἦτο πολιτική· διότι εἶπον, καὶ πρεσβεύω, ὅτι πολλάκις πρέπει νὰ θυσιάζῃ τις ἰδέας ὑποδεεστέρας, συμφέροντα ὑποδεέστερα εἰς ἀνώτερα συμφέροντα, ἡ δὲ συντήρησις ἢ μὴ συντήρησις Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει τις ἐμπιστοσύνην—καὶ ἡ πλειονοψηφία βεβαίως ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὴν —εἶναι πολὺ ἀνωτέρα τῆς ψηφίσεως ἄρθρων τινῶν νομοσχεδίου, ἔστω καὶ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον οὔτε ἦτο, οὔτε εἶναι ζήτημα πολιτικὸν ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως ταύτης. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐπανειλημμένως καὶ ὀρθῶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν θὰ θεωρήσῃ ποτὲ Ὑπουργικὸν ζήτημα, ζήτημα νομοθετικόν· μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει μέτρον τι νομοθετικόν, οἰκονομικὸν λόγου χάριν, συνδέεται ἀναποσπάστως πρὸς τὴν πλήρη λειτουργίαν τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ, τότε μόνον ὀφείλει, καὶ τὸ ὀφείλει ἀναμφιβόλως, νὰ θεωρήσῃ πᾶσαν ἀντίδρασιν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης. Ἐπὶ δὲ τῆς συμβάσεως ταύτης μάλιστα ῥητῶς ἐδήλωσεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἐθεώρησέ ποτε αὐτὴν ζήτημα πολιτικὸν, καὶ ἦτο ἀδύνατον Πρωθυπουργὸς, περὶ τῆς χρηστότητος τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλῃ, νὰ συλλάβῃ κἄν ἐν τῷ νῷ τὴν ἰδέαν ὅτι ζήτημα ὑλικὸν ἐπετρέπετο νὰ προταθῇ ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης πολιτικῆς. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ λόγον ἡ πολιτικὴ ἐμπιστοσύνη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τοιοῦτον θέλει ἔχει, ἐὰν συνδυάσωμεν ἀναποσπάστως μετὰ τῆς ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου. Μόνον ἡ πραγματοποίησις τοῦ δανείου εἶναι ζήτημα πολιτικὸν μέγιστον, εἶναι τὸ Α καὶ Ω τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἔχῃ καὶ πιστεύω ὅτι ἔχει Ἐθνικὴν πολιτικήν. Ἐὰν δὲ ὑπῆρχε περὶ τούτου ἀμφιβολία τις, μολονότι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ, οὔτε ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ, τὴν ἀμφιβολίαν ταύτην ἐξήλειψεν ἤδη ἡ πρὸ μικροῦ δοθεῖσα ψῆφος παρὰ συμπάσης τῆς Βουλῆς. Εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ἡ ἰδέα αὕτη μὲ ἀνεχαίτισεν· ἤθελον νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ κυρίως πολιτικοῦ ζητήματος, ἤθελον νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ πραγματοποίησις τῶν δοθεισῶν ὑποσχέσεων ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι οὐδὲν θὰ παρεμβάλῃ πρόσκομμα εἰς τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκτέλεσιν τῆς Ἐθνικῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου· ἤθελον νὰ γίνωσι πάντα ταῦτα, καὶ ἔπειτα νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς συμβάσεως. Ὥστε τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς ζήτημα συμφερόντων, ζήτημα ἐμπορικῆς συναλλαγῆς, ἣν πρόκειται τὸ Κράτος νὰ συνομολογήσῃ πρὸς ἄτομα οὐδεμίαν ἔχοντα σχέσιν πρὸς οἱανδήποτε πολιτικήν. Ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς λόγος, οὐδὲν σόφισμα δύναται νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν ἔννοιαν ταύτην τὴν πολιτικήν. Ἀπεδείχθη ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων, προσεπάθησα καὶ ἐγὼ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ σύμβασις ἐν ὅλαις αὐτῆς ταῖς διατάξεσι δὲν εἶναι συμφέρουσα διὰ τὸ Δημόσιον, ἀπεδείχθη μάλιστα, ὅτι εἶναι ἐπιζημία. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσω τοῦτο· θὰ ἐξετάσω μόνον ἐὰν ἦναι ἐπίκαιρος ἡ στιγμὴ πρὸς σύναψιν τοιαύτης συμβάσεως· ὅτι δὲν εἶναι ἐπίκαιρος ἡ στιγμή, δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ἀμφιβάλλων. Κράτος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν ἐπιστρατεύσει, ἐπὶ ποδὸς πολέμου, ὡς λέγεται στρατιωτικῶς, Κράτος, τὸ ὁποῖον οἰκονομικῶς εἶναι εἰς ἣν γνωρίζομεν πάντες κατάστασιν, Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ βάρος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν νομίζω, ὅτι θὰ πράξῃ ἔργον συνετὸν νὰ ἀπαλλοτριώσῃ κατὰ ταύτην τὴν στιγμήν, ὅτε ἡ πίστις αὐτοῦ εἶναι λίαν χαμηλὰ, τοιαῦτα σπουδαῖα νομήματα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ πρὸς τί νὰ τ’ ἀπαλλοτριώσῃ; Ἀπέδειξα χθὲς μὲ τοὺς προϋπολογισμοὺς ἀνὰ χεῖρας, ὅτι οὐδεμία προσγίνεται εἰς τὸ Κράτος ὠφέλεια ἀνωτέρα ἐκείνης, ἣν σήμερον μὲ τὰ καθεστῶτα πραγματοποιεῖ. Εἰς τοὺς λόγους μου, κύριοι βουλευταί, σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε καλῶς. Δὲν ὁμιλῶ εἰμὴ ἐκ πόνου πρὸς τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα. Δὲν πρόκειται μάλιστα ἁπλῶς περὶ Δημοσίου συμφέροντος σήμερον, ἤθελον θυσιάσει μάλιστα τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους χάριν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν· ἀλλὰ πρόκειται περὶ Ἐθνικοῦ συμφέροντος, διότι τὸ μόνον καταφύγιον, ὅπερ ἔχομεν ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προσβλέψωμεν εἰς ἐπιδίωξιν ἐπιτυχῆ δανείου, εἶναι αὐτό. Μὴ τὸ ἀπαλλοτριώσωμεν, πρὸς Θεοῦ, ἀφοῦ ἤδη ἐπείσθημεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ πράξει ἡμῶν ταύτῃ οὐδεμία πολιτικὴ ἔννοια. Ὁμοθυμαδὸν πρέπει νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὴν σύμβασιν, ὅταν πειθώμεθα, ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, καὶ ἔχουσιν οὕτως. Προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ μελετήσῃ τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ νὰ μοὶ εἴπῃ ἐὰν εὑρίσκῃ που ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου, καὶ ἂν ἔχῃ ἄλλον χαρακτῆρα ἡ σύμβασις αὕτη, ὅπως προχθὲς εἶπον, εἰμὴ νὰ προσπορίσῃ ἐργασίαν εἰς ἀνθρώπους ἐντίμους, ἐπαναλαμβάνω. Καὶ δὲν θὰ τὸ ἐπράττομεν, ἐὰν παρ’ ἐλπίδα ἐπεψηφίζομεν τὴν σύμβασιν, δὲν θὰ τὸ ἐπράττομεν μόνον ἐπὶ ταύταις ταῖς ζημίαις ταῖς ὑλικαῖς, θὰ τὸ ἐπράττομεν ἐπὶ καταστροφῇ τῆς Ἐθνικῆς ὑποθέσεως, διότι εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκ τοῦ χρήματος ἀνηρτήθη πλέον ἡ Ἐθνικὴ ὑπόθεσις, ἀφοῦ πάσας τὰς ἄλλας θυσίας τὰς ἐπεβάλομεν, καὶ καλῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰς ἐπιβάλῃ εἰς τὸν Τόπον. Συλλογισθῆτε, ὅτι ἔχομεν 80,000 ἀνδρῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τοὺς ἐνδύσωμεν, νὰ τοὺς τροφοδοτήσωμεν καὶ αὔριον, ἴσως τὸ εὔχομαι ἀπὸ καρδίας, νὰ τοῖς δώσωμεν πολεμοφόδια. Καταστρέφει δὲ τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, διότι οὐχὶ μόνον ὅπως εἶναι συντεταγμένα τὰ ἄρθρα—δὲν ἐπικρίνω ταῦτα, δὲν ἠδύναντο ἴσως νὰ συνταχθῶσιν ἄλλως—ἀλλ’ ὅπως ἔχει ἡ οὐσία τῆς ὑποθέσεως, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι καθ’ ὃν χρόνον θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνάγκη, τὸ δάνειον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συνομολογηθῇ, καὶ οὕτω χρήματα δὲν θὰ ἔχωμεν, καταφύγιον πρὸς ἐπιδίωξιν δανείου δὲν θὰ ἔχωμεν, καὶ θὰ μείνωμεν μὲ τὰς χεῖρας ἐσταυρωμένας. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη τὸ 1 ἄρθρον, πάντα τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ ἐκλείψουν· τὸ 3 ἴσως εἶναι ἀναγκαῖον. Ἡ σήμερον τελουμένη ἐργασία εἰς τί μᾶς χρησιμεύει, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ ματαιώσωμεν τὴν ἐλπίδα τοῦ δανείου; Θὰ τὴν ματαιώσωμεν δὲ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον. Δὲν ὑπάρχει ἐχθρὸς ἀσπονδότερος εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 1, εἰμὴ αὐτὸς ὁ πονηρὸς γείτων αὐτοῦ, τὸ ἄρθρον 2. Ὅσοι ἐμελετήσατε τὰς ἐνεργείας τῶν ὁμάδων, τὰς ἐνεργείας τῶν ἀτόμων πρὸς σύναψιν δανείου ἢ πρὸς ἐπιχείρησιν ἄλλων κερδοσκοπικῶν ἐργασιῶν, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι ἀπὸ τὰ πάντα οἱ τοιοῦτοι—καὶ δὲν τοὺς ἐπικρίνω—ἐπιδιώκουσι νὰ ὠφεληθῶσιν. Οἱ συμβληθέντες μετὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 1, τίθενται εἰς θλιβερὰν θέσιν ἀπέναντι τῶν κερδοσκοπούντων. Γνωρίζετε πάντες—διότι ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα κατ’ ἀριθμὸν μόνον διαφέρουν ἀπὸ τὰ τελούμενα εἰς τὰ ἰδιαίτερα ἡμῶν αὐτῶν χρηματικὰ συμφέροντα—γνωρίζετε πάντες οἱ εἰς τὰς Ἐπαρχίας ζῶντες τί γίνεται ἐκεῖ ἐν ταῖς παντοίαις δημοπρασίαις, γνωρίζετε τὴν λέξιν, ἥτις καθιερώθη ἐν αὐταῖς, δὲν τὴν ἐκφέρω, ἀλλὰ τὴν γνωρίζετε πάντες. Ἡ ἔγκρισις τῆς συμβάσεως ταύτης ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀποτυχίας τοῦ δανείου. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἵτινες θὰ ἀπειλήσουν αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς, ὅτι θὰ πραγματοποιήσουν τὸ δάνειον; Καὶ αὐτοὶ οἵτινες ἔχουν τόσον σπουδαῖα ὠφελήματα ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης, δὲν θὰ σπεύσουν νὰ πράξουν πᾶσαν θυσίαν διὰ νὰ μὴ χάσουν τὰ ὠφελήματα ταῦτα; Μήπως νομίζετε, ὅτι οἱ ἐργαζόμενοι πρὸς συνομολόγησιν δανείων θὰ τοποθετήσουν τὰ ἴδια ἑαυτῶν χρήματα καὶ δὲν καταδέχονται νὰ ἔλθουν εἰς τοιαύτας συμφωνίας; παντάπασιν. Τὸ αὐτὸ ἔργον θὰ ἐκτελέσουν οὗτοι, τὸ ἔργον τοῦ ἐντίμου βεβαίως, τοῦ σπουδαίου—καὶ πρέπει νὰ ὦσι σπουδαῖοι, διότι θὰ ἀντιπροσωπεύωσι κεφάλαια καὶ αὐτοὶ—τοῦ σπουδαίου, λέγω, μεσίτου. Μεσῖται εἶναι οἱ διαπράττοντες τὰ δάνεια, ἰδίως μάλιστα παρ’ ἡμῖν. Ἐὰν τὴν ὠφέλειαν τὴν προσδοκωμένην ἐκ τοῦ δανείου δύνανται νὰ τὴν λάβωσιν ἐκ τῆς ἐπωφελοῦς ταύτης ἐπιχειρήσεως, διατί νὰ ἀναλάβωσι τὰ βάρη καὶ τὰς φροντίδας τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου; Ἰδοὺ ποῖος εἶναι ὁ κίνδυνος ὁ μέγιστος· ἀλλὰ τὸ κυριώτατον πάντων εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποξενωθῶμεν κατ’ οὐδένα λόγον τοῦ πολυτίμου αὐτοῦ κεφαλαίου. Τίς μοὶ ἐγγυᾶται; Μοὶ ἐγγυᾶται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Μοὶ ἐγγυᾶται ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην συνομολογήσεως μεγάλου δανείου—καὶ θὰ περιέλθῃ δυστυχῶς ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ κραυγάζει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία—τίς μοὶ ἐγγυᾶται, ὅτι δὲν δύναται νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην μετὰ ἓν ἔτος; Ἀλλὰ τί θὰ δώσῃ εἰς ἐγγύησιν τότε;

§107ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νέον δάνειον ἢ δι’ αὐτό;

§108ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐρώτησίς σας εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸ νομοσχέδιόν σας.

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ λέγετε, ὅτι τίς δὲν βλέπει, ὅτι μετὰ ἓν ἔτος θὰ εὑρεθῇ ἐν ἀνάγκῃ ἡ χώρα νὰ συνομολογήσῃ δάνειον; Ἠρώτησα τὸ δάνειον τῶν 100 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐψήφισε πρὸ ὀλίγου ἡ Βουλή, ἢ ἄλλο δάνειον ἐκτὸς αὐτοῦ;

§110ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναντιῤῥήτως δὲν ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσητε τοῦτο σεῖς πρὸ πάντων ὁ ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον, καθόσον ὁμιλῶ περὶ ἀπωλείας αὐτοῦ τοῦ πόρου, καὶ ἡ ἀπώλεια, κατὰ τὸ 2 ἄρθρον σας, δὲν θὰ γίνῃ εἰμὴ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ δανείου τῶν 100 ἑκατομμυρίων.

§111Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τότε μετὰ ἓν ἔτος θὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἄλλο.

§112ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται, κύριε Ῥάλλη, περὶ τοῦ δανείου σήμερον, καὶ σᾶς συνιστῶ, ἀφοῦ συνήθως διακόπτετε, νὰ μελετᾶτε κάλλιον τὰ συζητούμενα, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἄλλου τινὸς, πρόκειται δηλαδὴ περὶ τῆς μόνης ἐγγυήσεως, ἣν ἔχομεν νὰ προσφέρωμεν καὶ τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ χάσωμεν. Λοιπὸν ἰδοὺ διὰ ποίους σπουδαίους καὶ ἐπείγοντας, ἐπιβαλλομένους λόγους, ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου τούτου. Κατ’ οὐδένα λόγον δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ ἵνα ὑπάρχῃ ὑπόνοια, ὅτι δυνάμεθα νὰ χάσωμεν τὸν θησαυρὸν, ἐπαναλαμβάνω, τοῦτον, ὅστις αὔριον δύναται νὰ μᾶς σώσῃ οἰκονομικῶς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ δανείου—καὶ πρόκειται ἐν τῷ ἄρθρῳ 1—ὅλας αὐτὰς τὰς θυσίας ἡμεῖς τὰς πράττομεν προθύμως καὶ ὁ κύριος Τράκας ἀφίνει τὴν Γατζοῦν, καὶ οἱ τοῦ Μεσολογγίου βουλευταὶ ἀφίνουν τὰς ἁλυκὰς τοῦ Μεσολογγίου—καὶ δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα αἱ θυσίαι αὗται διὰ τοὺς τόπους ἐκείνους—καὶ ὁ κύριος Φιλάρετος ἀφίνει τὰς τοῦ Βώλου· ἀλλὰ τὰς θυσίας ταύτας νὰ τὰς ὑποστῇ τις μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὠφελήσῃ ἐργολάβους, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀντιπρόσωπος, σπουδαίως μεριμνῶν καὶ περὶ τῶν τῆς ἰδίας αὑτοῦ Ἐπαρχίας συμφερόντων καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὥστε νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ὑποχρεωμένη ἡ πλειοψηφία νὰ πράξῃ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ψῆφος αὐτῆς συνεδέετο πρὸς ἀντικείμενα ἔχοντα χαρακτῆρα πολιτικόν. Ἡ συντήρησις, ἐπαναλαμβάνω, μιᾶς Κυβερνήσεως εἶναι πολὺ σπουδαιότερον ἀπὸ τὴν ἐξοικονόμησιν ὀλίγων χρημάτων, δύναμαι νὰ εἴπω καὶ πολλῶν, τοῦ Δημοσίου· ἀλλὰ τοιοῦτον χαρακτῆρα δὲν δύναται νὰ ἔχῃ. Ἐὰν εἶχε τοιοῦτον χαρακτῆρα, ἴσως οὐδὲ ἐγὼ, ἀφοῦ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἤθελον ἀντιταχθῆ, ἀντιτάσσομαι δὲ διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι τοιοῦτον χαρακτῆρα δὲν ἔχει, καὶ ὅτι οὐδεμία διαλεκτικὴ δύναται νὰ ἀποδώσῃ αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα· λέγω δὲ ταῦτα ἐκ στοργῆς, τὸ ἐπαναλαμβάνω πρὸς τοὺς συναδέλφους τῆς πλειοψηφίας, διότι, ἐὰν ἐπιβάλωμεν θυσίας εἰς τὸ Κράτος, πρέπει νὰ ἔχωμεν δικαιολογίαν ἀληθῆ, ἐνταῦθα δὲ οὐδεμίαν ἔχομεν δικαιολογίαν. Ἐπιμένω δὲ προσέτι καὶ ἐκ στοργῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τὴν ἀνάῤῥησιν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης συνετέλεσα καὶ ἐγὼ καὶ ὑπεστήριξα ταύτην μέχρι τοῦδε, συνδέομαι δὲ μετὰ τῶν πλείστων ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς διὰ στενῆς καὶ μακροχρονίου φιλίας. Εὑρίσκω ὅτι ἡ τοιαύτη λύσις τοῦ ζητήματος, καὶ θὰ ἐπέλθῃ ἀναντιῤῥήτως μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἡ ἔγκρισις, ὄχι ὅτι εἶναι ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη θὰ τὴν ὑποχρεώσῃ, θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἔγκρισις τῆς συμβάσεως ἄνευ δανείου, θὰ ἦναι δὲ μεγάλη ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν θέλω νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴν τὴν εὐθύνην ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, δὲν θέλω νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴν ὁ κύριος Δηλιγιάννης. Ἐλέχθη περὶ τῆς νομικῆς ὑποχρεώσεως, δὲν εἶναι βεβαίως ἀποδεδειγμένη ἢ βέβαιον ὅτι ὑπάρχει νομικὴ ὑποχρέωσις· ἐλέχθη ὅμως καὶ περὶ ὑποχρεώσεως ἠθικῆς· αὕτη ὑπάρχει ἀναντιῤῥήτως, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον προχθὲς, ὅτι μόνον ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δύναται νὰ λύσῃ τὰ ἠθικὰ δεσμὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἥτις καὶ ἠθικῶς εἶναι συνδεδεμένη μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ δώσῃ σήμερον εἰς αὐτὴν τὴν ἀρωγήν της ψηφίζουσα κατὰ τοῦ ἄρθρου τούτου. Καὶ σᾶς παρακαλῶ αὖθις νὰ ἐπιστήσητε εἰς τοὺς λόγους μου τὴν προσοχήν σας. Ψηφίζοντες, κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειονοψηφίας κατὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, τὴν μὲν Κυβέρνησιν ἀπαλλάσσεται ἀπὸ εὐθύνης βαρυτάτης, ἀλλὰ περισώζεται συγχρόνως μάλιστα τιμαλφέστατα συμφέροντα τοῦ Κράτους, συνδεόμενα ἀναποσπάστως μὲ τὸ μέγα ἡμῶν ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον πάντες καὶ ἐν πάσκις ταῖς πράξεσιν ἡμῶν, ἐν πᾶσι τοῖς συλλογισμοῖς ἡμῶν πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν, τὸ ζήτημα τὸ Ἐθνικόν.

§113ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ εὐχαριστήσω τὸν κύριον βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας διὰ τὴν στοργὴν, ἣν ἐκδηλόνει ὑπὲρ τῶν μελῶν τῆς κυβερνήσεως καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ προσωπικῶς· χρεωστῶ νὰ τὸν εὐχαριστήσω καὶ διὰ τὴν στοργὴν, τὴν ὁποίαν δεικνύει καὶ ὑπὲρ τῆς πλειονοψηφίας, διότι κοινὴν ἔχει τύχην ἡ πλειονοψηφία μετὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἀφοῦ ἐμπιστεύεται αὐτὸ, καὶ ἐνόσῳ ἐμπιστεύεται αὐτὸ, καὶ ἐνόσῳ παρέχει εἰς αὐτὸ τὴν ἐξουσίαν νὰ κυβερνᾷ ἐν τῇ χώρᾳ. Ἀλλ’ ἡ στοργὴ αὕτη, ἣν μετὰ τοσαύτης θερμότητος θέλει νὰ ἐκδηλώσῃ πρὸς ἡμᾶς, ἦτο περιττὴ, διότι ἡμεῖς ἔχομεν πλήρη συνείδησιν τῆς εὐθύνης ἡμῶν καὶ τῆς ἐξουσίας, ἣν διαχειριζόμεθα. Δὲν γνωρίζω ἂν ἦτο ἀναγκαία ἡ ἐκδήλωσις τῆς στοργῆς τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν· ἔχω ὅμως ἀφορμὰς νὰ ὑποθέτω, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν ἦτο περιττὴ, διότι ἡ πλειοψηφία, ἐφ’ ὅσον παρέσχε τὴν συνδρομὴν εἰς τὴν κυβέρνησιν, παρέσχεν αὐτὴν ἐν πλήρει ἐπιγνώσει καὶ ἐν πλήρει συγκοινωνίᾳ ἐν ταῖς ἰδέαις καὶ ταῖς γνώμαις τῆς κυβερνήσεως περὶ τὸ διοικεῖν. Καὶ διατί αὐτὴ ἡ θερμότης εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς στοργῆς δι’ αὐτοὺς τοὺς μεγάλους κινδύνους, οἵτινες ἀπειλοῦσι τὴν ἐφαρμοζομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πολιτικὴν, πολιτικὴν, ἐξ ἧς ἐξήρτηται τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους; Σᾶς βεβαιώνω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ τις ζωηροτάτην τὴν ἀντίληψιν, ἵνα ἀντιλαμβάνηται πραγμάτων ἀξίας κοινῆς οὕτως, ὥστε νὰ παριστᾷ ταῦτα ὡς ἀναπόσπαστα μὲ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα. Καὶ γνωρίζετε περὶ τίνος πρόκειται, κύριοι; Πρόκειται τάχα περὶ τοῦ ἐσόδου τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος ἢ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου; Πρόκειται τάχα τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ μὴ ἦνε δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ τὸ ἐκ τῶν δύο τούτων μονοπωλίων προσδοκώμενον ἔσοδον, ἐὰν ἡ σύμβασις ἤθελεν ἐπικυρωθῇ καὶ ἑπομένως ἐὰν ἠδύνατο τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ἦνε βέβαιον, ὅτι θέλει εἰσπράξει τὸ ποσὸν τοῦτο; Πρόκειται περὶ ἀνικανότητος τοῦ δημοσίου ταμείου ἵνα ἐγγυηθῇ τὸ χρῆμα, τὸ ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου προκύπτον, διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου, τοῦ ὁποίου ἡ συνομολόγησις ζητεῖται; Ὄχι· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ἐὰν ἤθελε κριθῇ ὑπὸ τῶν προσφερόντων τὰ κεφάλαια, ὑπὸ ἐκείνων μεθ’ ὧν ἡ κυβέρνησις ἤθελε συναλλαγῆ, ἵνα συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, ἐὰν ἐκρίνετο ἀναγκαῖον νὰ ἀνατεθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ διαχείρισις τῶν μονοπωλίων αὐτῶν, ἵνα παρασχεθῇ αὐτοῖς μείζων ἐγγύησις, ὅτι τὰ χρήματα τὰ ἐκ τῶν δύο τούτων μονοπωλίων προκύπτοντα δὲν ἤθελον τραπῆ ἐπὶ ἄλλην διεύθυνσιν εἰμὴ μόνον ἐπὶ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τοῦ δανείου. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τούτου καὶ μόνου, καὶ σημειώσατε, ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ διοίκησις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ 1867 καὶ ἐντεῦθεν — διότι ἀπὸ τότε παρεχωρήθη τὸ πρῶτον πρόσοδος τοῦ δημοσίου ὡς ἐγγύησις—οὐδέποτε ἠθέτησε παραπλησίαν ὑπόσχεσιν καὶ οὐδέποτε μετέτρεψε τὰς δημοσίας προσόδους, τὰς προορισθείσας πρὸς ἐξυπηρέτησιν δανείου, πρὸς ἄλλους σκοπούς· ἑπομένως κατὰ τοῦτο ἡ πίστις αὐτῆς οὐδέποτε ἐκλονίσθη, καὶ οὐδέποτε ἐδόθη ἀφορμὴ εἰς τοὺς δανειστὰς αὐτῆς, ἵνα μὴ πιστεύσωσιν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν περὶ τῆς παραχωρήσεως τῶν προσόδων πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν δανείων. Ἀλλ’ ὑποτεθείσθω ὅτι ἦτο ἀνάγκη πρὸς περισσοτέραν ἀσφάλειαν αὐτῶν ἡ διαχείρισις τοῦ μονοπωλίου· ἴσως ἤθελε συντελέσει καὶ τοῦτο τὸ κέρδος. Ἀλλὰ τὸ κέρδος αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἠκούσατε διὰ τόσων λόγων ἐξογκωθὲν εἰς 200 ἢ 250,000 δραχμὰς, ἐὰν ὑπολογίσητε τὰ ἔξοδα, δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰς 80,000. Ἐὰν λοιπὸν καὶ 80,000 δραχμαὶ ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς γόητρον εἰς τὰ κεφάλαια, ἵνα προσέλθουν εἰς τὸ δάνειον, δὲν ἠθέλομεν οὐδὲ τοῦ γοήτρου τούτου νὰ στερηθῶμεν, καὶ ἐπροτείναμεν τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τὸ 2 ἄρθρον ἐτάραξε καθ’ ὑπερβολὴν τὸν εὐτάρακτον συνάδελφόν μου, τὸν βουλευτὴν Εὐρυτανίας. Εὗρεν ὅτι οἱ συναλλασσόμενοι μετὰ τοῦ δημοσίου, οἵτινες ἔχουν βεβαίως νὰ κερδήσουν ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως αὐτῆς 90 ἢ 80,000 δραχμὰς, θὰ ἀποφασίσουν διὰ τῶν 80,000 αὐτῶν νὰ διαφθείρωσιν ἐκείνους, οἵτινες θέλουν συναλλαγῆ μετὰ τοῦ δημοσίου πρὸς εὕρεσιν δανείου 100 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι ἐντεῦθεν τὸ δάνειον ἀπόλλυται, δὲν ὑπάρχει πλέον ἐλπὶς δανείου. Τῇ ἀληθείᾳ δὲν γνωρίζω, οὐδὲ δύναμαι νὰ βαθμολογήσω τὴν σπουδαιότητα τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἀπέδωκεν ἴσην ἐκτίμησιν εἰς ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν ἰδίως, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ βουλευτοῦ Εὐρυτανίας ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου ἢ ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου αὐτοῦ, ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ ψῆφον δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διὰ νὰ καταδειχθῇ ὅτι καὶ αὕτη ἐξετίμησεν ἐπίσης τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, ὅπως τὰ ἐξετιμήσαμεν καὶ ἡμεῖς.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται). (Γίνεται δεκτὸν, καθὼς καὶ τὸ τρίτον ἄρθρον ἄνευ ἄλλης ἀντιῤῥήσεως).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον.

§116ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος καὶ ἀποχώρησις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 132. Εἶπον Ναὶ 124, Ὄχι 5, καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως τὸ σύνολον ἐγένετο δεκτὸν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀρχικελευστῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§119ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφοῦ πρὸ τῆς γενομένης ψηφοφορίας ἡ Ἀντιπολίτευσις σύσσωμος ἀπεχώρησε, χωρὶς νὰ δηλώσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἀπῆλθε, νομίζω ὅτι δὲν ἁρμόζει νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχει ἱστορία τοῦ γεγονότος τούτου, διότι καὶ ἄλλοτε ἡμεῖς ὄντες ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, δὲν ἐννούσαμεν ὅτι ἠδύνατο ἡ Συμπολίτευσις μόνη παραμένουσα νὰ ψηφίζῃ νομοσχέδια ἄνευ συζητήσεως, ἀπούσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νομίζω ὅτι δυνάμεθα σήμερον νὰ μὴ προχωρήσωμεν. Ἀλλ’ αὔριον ἐπανερχόμενοι ἐνταῦθα, βεβαίως θὰ ἔχωμεν δήλωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν ἀπῆλθεν ἐσκεμμένως ἢ ἀπῆλθε μόνον, διότι ἡ ὥρα παρῆλθε. Νομίζω, ὅτι σήμερον δὲν εἶνε ὀρθὸν νὰ ἐπιμένωμεν συζητοῦντες· ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἦμαι συνεπὴς μὲ ὅσα ἄλλοτε εἶπον καὶ μὲ τὴν πολιτείαν, τὴν ὁποίαν μετῆλθον. Εἴπομεν τότε, ὅτι δὲν εἶνε ὀρθὸν οὐδὲ Συνταγματικὸν νὰ ψηφίζῃ ἡ Βουλὴ μονομερῶς νομοσχέδια ἄνευ συζητήσεως. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ συναινέσῃ, ὅπως λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ αὔριον ἐπανέλθωμεν.

§120ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ζυγομαλᾶ· ἂν δεχθῶμεν τὴν πρότασιν ταύτην, τότε βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἔχῃ πάντοτε τὸ μέσον νὰ παραλύῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Προτείνω λοιπὸν νὰ προχωρήσωμεν.

§121Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐννοῶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ζυγομαλᾶ, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ὅσα ἄλλοτε ἔπραξεν· ἀλλὰ καὶ ἐγὼ συνεπὴς μὲ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν πάντοτε εἶχον, ἀνθίσταμαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Ζυγομαλᾶ· καὶ ὡς πάντοτε κατέκρινα τὰς ἀποχωρήσεις καὶ μάλιστα τὰς τοιαύτας, οὕτω κατέκρινα τὴν ἀποχώρησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν τρίτην Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου, οὕτω καὶ σήμερον κατακρίνω πολὺ περισσότερον τὴν ἄνευ λόγου τινὸς ἀποχώρησιν καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ εἰς τοιαύτας περιστάσεις καὶ ἄνευ δηλώσεώς τινος τῆς νῦν Ἀντιπολιτεύσεως. Διὰ τοιοῦτον λόγον λοιπὸν δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἥτις εὑρέθη εὐτυχῶς ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ ἔδωκεν ἓν καλὸν μάθημα εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐνόμισαν, ὅτι δύνανται νὰ παραλύσωσιν οὕτως τὰς ἐργασίας. Πρέπει νὰ προχωρήσωμεν· δὲν πρέπει ὅμως νὰ γίνῃ καὶ κατάχρησις. Πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν, ὡς νὰ μὴ εἶχε συμβῆ τίποτε, νὰ ψηφίσωμεν δὲ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαιτοῦσι μακρὰς συζητήσεις, διότι εἴμεθα εἰς τοιαύτην ὥραν κεκμηκότες.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ᾼΡΝϚʹ. νόμου περὶ συστάσεως Σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τοῦ ἀποθέματος τῶν λιμενικῶν φόρων Ἀργοστολίου. Εἰς τὸ 1 ἄρθρον ὑπεβλήθη τροπολογία ὡς ἑξῆς: «Τὸ ἐκ λιμενικῶν φόρων ἀπόθεμα τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου, τὸ ἤδη κατατεθειμένον ἐν τῇ Ἰονικῇ Τραπέζῃ, διατίθεται ὑπὲρ τοῦ Δήμου Κραναίων πρὸς ἀνέγερσιν καταστημάτων διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, πρὸς διοχέτευσιν ποσίμων ὑδάτων, ἢ ἐκτέλεσιν ἄλλων κοινωφελῶν ἔργων ἐν τῇ πόλει Ἀργοστολίου. Τὰ ἔργα ταῦτα προσδιορίζονται καὶ διευθύνονται ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ἐκ τοῦ Δημάρχου Κραναίων καὶ δύω μελῶν ὑπὸ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκλεγομένων. Διὰ Β. Διατάγματος θέλουσι κανονισθῆ τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου».

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δέχομαι τὴν τροπολογίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΛΖʹ. τῆς 22 Ἰουνίου 1882 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον, ἔχει διαφόρους παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§126ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 6).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται).

§128Κ. ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ὑπεβλήθησαν, κύριε Ὑπουργέ, διάφοροι τροπολογίαι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἰδίως διὰ τοὺς φαρμακοποιοὺς πρὸς βελτίωσιν τοῦ κλάδου τούτου, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν σας· διότι ἀληθῶς ἀκούομεν ὅτι θὰ τὰς λάβῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ ἡ Βουλὴ δὲν λαμβάνει τίποτε ὑπ’ ὄψιν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε σεῖς ὑπ’ ὄψιν σας τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§129ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς νὰ μοὶ στείλῃ τὴν τροπολογίαν, ὥστε νὰ τὴν λάβω ὑπ’ ὄψιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ὑπόλοιπα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον.

§131ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἤθελον ζητήσει τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ συνόλου· ἐπειδὴ ὅμως εἶμαι μόνος καὶ δὲν θὰ ὑποστηριχθῇ ἡ πρότασίς μου, κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§132ΔΗΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δεχόμεθα νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§133ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὑπεσχέθη ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἐζήτησα νὰ φέρῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πληροφορίας, ὅσον ἀφορᾷ τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα εἶνε δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ, καὶ τοὺς βαθμοφόρους, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν νέον ὀργανισμόν.

§134Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Κορωναίου ἔφερα τὰς σχετικὰς καταστάσεις· ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν, διὰ τὴν ὁποίαν πρώτην φορὰν ἀκούω τὸν κ. Ζυγομαλᾶ, δὲν ἔλαβον γνῶσιν.

§135ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐλάβετε γνῶσιν; Ἐγὼ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ὑπέβαλον ῥητὴν ἐπερώτησιν· ἄνευ τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ σχηματίσω πεποίθησιν ἂν πρέπῃ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ ἢ κατά. (Ἐνταῦθα ἐνεργεῖται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127, ἐξ ὧν 119 εἶπον Ναί, 2 εἶπον Ὄχι καὶ 6 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως τὸ σύνολον ἐγένετο δεκτὸν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§137ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀντικείμενον ἔχει τὸν λιμένα τῆς Κύμης. Νομίζω δὲ, ὅτι δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν ἐνταῦθα, ἀφοῦ καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν, εἰς τὴν τελευταίαν ἐργασίαν τῆς Συνόδου ταύτης ἐβεβαιώθη, ὅτι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. Δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν καὶ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συνεδρίασιν εἰς αὔριον· ἀλλ’ αὔριον ἔχομεν πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸν προϋπολογισμόν. (Ὅρα Παράρτημα).

§138ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα· πολὺ καλά.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8½.)