1885.12.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46

τῆς 4 Δεκεμβρίου 1885.

(Τετάρτη).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Βώλου κύριος Φιλάρετος ὑποβάλλει ἐγγράφους δύο ἐπερωτήσεις τὰς ἑξῆς· «Παρακαλεῖται ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς Εἰσαγγελικὰς ἐκθέσεις τῆς τελευταίας τριμηνίας περὶ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν Δικαστικῶν Γραφείων, τὸν δὲ κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν αὐτῶν ἅμα τῇ καταθέσει των. Ὁ δὲ κύριος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς παρακαλεῖται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τίνων λόγων ἕνεκεν δὲν ἐκανονίσθη ἔτι ἡ ἐν τῷ κατὰ θάλασσαν στρατῷ θέσις τῶν ὑπολογιστῶν συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ Νόμου τῆς 29 Μαρτίου 1884 περὶ βαθμολογίας καὶ προσόντων τῶν οἰκονομικῶν βαθμοφόρων τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ.

Ὁ ἐκ Βώλου βουλευτὴς

Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ».

Θέλουν διευθυνθῆ εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς. Οἱ πληρεξούσιοι τῆς Κοινότητος Λίμνης ζητοῦσι νὰ συστηθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐπισπευθῇ ἡ ἔκδοσις τοῦ παραχωρητηρίου διὰ τὸ αὐτόθι ὀρυχεῖον. Οἱ κατάδικοι Χαλκίδος ἀπευθύνουσιν ἐκ τῶν φυλακῶν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν ἐν ᾗ ἐκθέτουσιν, ὅτι ὑποφέρουσι βάσανα ἀνυπόφορα ἐκ μέρους τοῦ Ἐπιστάτου τῶν ἐκεῖ φυλακῶν, καὶ ὅτι ἀνεφέρθησαν ἐπανειλημμένως εἰς τὸν Νομαρχεύοντα, ἀλλ’ ὅτι δὲν εὗρον οὐδεμίαν ἀκρόασιν τὰ παράπονα αὐτῶν. Λοιπὸν παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τὴν ἀναφοράν των, ὅπως ληφθῇ πρόνοια.

§2ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, κύριε Πρόεδρε, καθότι καὶ ἐγὼ ἔχω ἐπιστολήν, ὅτι εἶναι μία ἀντιζηλία μεταξὺ Ἐπιστάτου καὶ Ὑπεπιστάτου. Ὁ Ἐπιστάτης αὐτὸς ὑπῆρξεν εἴκοσιν ἔτη Ἐπιστάτης καὶ δὲν ἐγεννήθη οὐδὲν παράπονον κατ’ αὐτοῦ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πρόκειται τώρα νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία, ἡ ὁποία ἔμεινεν ἐκκρεμὴς χθὲς περὶ συντηρήσεως τοῦ Γυμνασίου ἐν Γυθείῳ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις ἐπὶ τῆς συμπληρωτικῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Καλαβρύτων. (Ἀναγινώσκει). «Τὸ Τμῆμα προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ κυρίου Παπαγιαννακοπούλου ὡς νομίμου βουλευτοῦ.» Ζητεῖ τις τὸν λόγον; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Τμήματος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀνακηρύσσεται ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος νόμιμος βουλευτὴς τῆς Ἐπαρχίας Καλαβρύτων, ἔχων καὶ τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Ἄς προσέλθῃ ὁ ἱερεὺς, ὅπως ὁρκισθῇ ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος. (Ὁρκίζεται). (Γίνεται εἶτα δεκτὸν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1886. Ὁμοίως εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ περὶ δανείου τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων. Εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀρχικελευστῶν. Ὁμοίως εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Νόμου περὶ συστάσεως σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων.

§4ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, αὐτὸ ὑποβάλλω τροπολογίαν, ἣν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ ἐργολαβίας τῆς διαχειρίσεως τοῦ πετρελαίου κτλ.

§6Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντων νομοσχεδίων δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, ἐξήγησα δὲ καὶ διατί δὲν ἔλαβον τὸν λόγον. Ἐθεώρησα, ὅτι, μὴ εὑρισκομένου τοῦ Κράτους ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι, δὲν ἦτο πρέπον νὰ λογομαχῶμεν· δὲν μεταχειρίζομαι δὲ τὴν λέξιν ταύτην, διότι θεωρῶ, ὅτι αἱ συζητήσεις εἶνε ἄσκοποι, ἀλλ’ ὅταν αἱ περιστάσεις ἀπαιτῶσι δρᾶσιν, ἐπιτρέπεται συζήτησις μόνον, ἐφ’ ὅσον ἐκ ταύτης προσδοκᾶται ἄμεσον ἀποτέλεσμα. Ἡ συζήτησις πολλάκις φέρει τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς μετὰ μακρὸν χρόνον καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχωσι λόγοι, ἵνα θεωρῆται ἡ ἄμεσος ἐνέργεια ὡς μόνη ὠφέλιμος, ἡ συζήτησις ἡ προωρισμένη, ἵνα μετὰ μακρὸν χρόνον τελεσφορήσῃ, εἶναι χρήσιμος· ἀλλ’ ὅταν αἱ περιστάσεις ἀπαιτῶσι δρᾶσιν καὶ μόνον δρᾶσιν, συζήτησις, ἥτις δὲν πρόκειται ν’ ἀπολήξῃ εἰς ἀποτέλεσμά τι, πρὸς αὐτὴν τὴν δρᾶσιν σχετιζόμενον, εἶναι ἐπιβλαβής. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα, ὅτι ἔδει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην ἦτο τὸ μόνον σκόπιμον ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσι, τουτέστι τὸ τῆς μεταβολῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἤκουσα παρὰ πολλῶν λεγόμενον, ὅτι ἔδει ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ν’ ἀναπτυχθῶσιν αἱ ἀντίθετοι ἰδέαι τῶν κομμάτων, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ περὶ αὐτῶν, καὶ ἀποφασίζουσα περὶ τούτων, κανονίσῃ καὶ τὸ κυβερνητικὸν ζήτημα. Ἐγὼ ὅμως εἶχον ἀντίθετον ταύτης ἰδέαν· ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται σήμερον νὰ ἀποφασίσῃ περὶ προγραμμάτων, διότι τὸ πρόγραμμα εἶναι κοινὸν εἰς ἅπαν τὸ Ἔθνος, ἡ δὲ Βουλὴ πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ μόνον περὶ καταλληλοτέρας ἐκτελέσεως, ἕκαστος δὲ θὰ σχηματίζῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ περὶ τῆς καταλληλοτέρας Κυβερνήσεως πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος ὄχι ἐκ τῆς συντάξεως τῶν προγραμμάτων, ἅτινα ὑποβάλλονται εἰς αὐτὸν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ συνόλου τῶν παρατηρήσεων αὑτοῦ περὶ τῶν ἐνεργειῶν ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἀξιοῦσι νὰ κυβερνήσωσι τὴν Χώραν. Πολὺ καταβιβάζουσι τὸ ζήτημα ἐκεῖνοι οἵτινες θεωροῦσιν, ὅτι ἡ λύσις αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς ἕκαστος ἐπαγγέλλεται, ὅτι δύναται νὰ κυβερνήσῃ. Δὲν εἶναι σήμερον ἐποχὴ ἐπαγγελιῶν, ἀλλ’ εἶναι ἐποχὴ δράσεως, καὶ ἕκαστος πρέπει νὰ κρίνῃ, τίς δύναται ὠφελιμώτερον νὰ δράσῃ. Ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς ἀναντιῤῥήτως ἦτο, ὅτι ὠφελιμώτερον ἠδύναντο νὰ δράσωσιν οἱ νῦν Κυβερνῶντες, ἑπομένως πᾶσα συζήτησις περὶ τοῦ κυβερνητικοῦ ζητήματος ἦτο ἄσκοπος ἐν τῇ Βουλῇ, οὖσα δὲ ἄσκοπος ἦτο καὶ ἐπιβλαβὴς, διότι, ὡς εἶπον, συζήτησις, μὴ τείνουσα εἰς ἄμεσον ἀποτέλεσμα, παρεκώλυε τὴν ἐνέργειαν τῶν Κυβερνώντων καὶ ἑπομένως παρεκώλυε τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, πρὸς ὃν ἐκλήθησαν οὗτοι, ἵνα κυβερνῶσι. Δυνάμεθα νὰ φρονῶμεν, καὶ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι οἱ νῦν Κυβερνῶντες δὲν εἶναι οἱ κατάλληλοι, ἵνα ἐκτελέσωσι τὸ Ἐθνικὸν πρόγραμμα· δυνάμεθα νὰ φρονῶμεν, ὅτι δὲν ἔχουσι καὶ ἀντίληψιν ἐπαρκῆ τοῦ προγράμματος τούτου· δυνάμεθα νὰ φρονῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλοι, ἵνα κυβερνῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες τὴν ἰδίαν αὑτῶν γνώμην ὑποτάσσουσιν εἰς τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ ὑποτάσσουσι τὴν γνώμην αὑτῶν εἰς τὴν γνώμην τοῦ Ἔθνους, τὴν ἀντιπροσωπευομένην βεβαίως ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, καθ’ ἃ αὐτοὶ εἶπον. Ἀλλ’ ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν φρονῶμεν περὶ τούτου, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν συνείδησιν, ὅτι ἀφοῦ, ὡς ἐκ τῶν ὅρων τοῦ Πολιτεύματος ἡμῶν, οἱ νῦν κυβερνῶντες κέκληνται, ἵνα διευθύνωσι τὰ πράγματα, θέλουσι διευθύνει αὐτὰ πολλῷ καταλληλότερον, ἂν ἀφίωνται ἐλεύθεροι, ἵνα διαθέτωσι πάντα τὸν χρόνον αὑτῶν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου, ὅπερ τοῖς ἀνετέθη, καὶ δὲν παρακωλύωνται ὑπὸ συζητήσεων, οὐδένα δυναμένων νὰ ἔχωσιν ἄμεσον σκοπόν. Αἱ συζητήσεις, ἐφ’ ὅσον διεξήχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ μέχρι τοῦδε, ἀπέδειξαν, νομίζω, τὴν ὀρθότητα τῶν σκέψεων ἡμῶν. Ἀπέσχομεν ἡμεῖς ὡς Ἀντιπολίτευσις τῶν συζητήσεων, ἵνα ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ποιῆται χρῆσιν παντὸς τοῦ χρόνου εἰς τὰ τῆς ἐκτελέσεως· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις προετίμησε νὰ μὴ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς στάσεως ταύτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τοὐναντίον ἐπὶ πάσης ἀφορμῆς διδομένης εἰς αὐτὴν ἐκ τῶν τάξεων τῆς συμπολιτεύσεως ν’ ἀγορεύῃ ἐπὶ ὥρας πολλάς. Ποῖον δὲ ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης τακτικῆς τῆς Κυβερνήσεως; Ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν εἰργάσθη ἐκεῖ ὅπου ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ ὠφελίμως, τουτέστιν εἰς τὰ τῆς ἐκτελέσεως κατὰ τὰς ὥρας ἐκείνας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀνέπτυξεν ἐνταῦθα θεωρίας, αἵτινες εἰς πᾶν ἄλλο ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσι συντελέσασαι, ἢ εἰς ἐξυπηρέτησιν τοῦ Ἐθνικοῦ σκοποῦ. Ἔφερε τὸ Ὑπουργεῖον προτάσεις εἰς τὴν Βουλήν, ἃς αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν, ὅτι δὲν ὑπεβάλλοντο, ὅπως ψηφισθῶσιν, ἀλλ’ ὑπεβάλλοντο ἁπλῶς, ἵνα προκαλέσωσι συζητήσεις δοκιμαστικάς· ἔφερε προτάσεις, ὧν αὐτὴ ἡ δοκιμαστικὴ συζήτησις, ἐνῷ κατεδαπάνα πολύτιμον χρόνον, ἦτο καὶ λίαν ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Αἱ προτάσεις αὗται ἀφεώρων εἰς νομοθεσίαν, ἥτις, ἂν ὑπετίθετο, ὅτι ἦτο ἀναγκαία ἐν Ἑλλάδι, θὰ παρίστα τὴν Χώραν ἡμῶν ὡς μὴ παρέχουσαν τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, ἃς πρέπει νὰ παρέχῃ ἁπανταχοῦ ὑπὲρ τῆς πίστεως αὑτῆς. Εἴδομεν τὴν Κυβέρνησιν, παρ’ οὐδενὸς προκαλουμένην, συζητοῦσαν ἐπὶ ὥρας καὶ ἀναπτύσσουσαν θεωρίας, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ διὰ συμβάσεων ἀναληφθεῖσαι ὑποχρεώσεις τῆς Πολιτείας πρὸς τοὺς δανείσαντας εἰς αὐτὴν δὲν εἶναι ἱεραὶ, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπεται εἰς τὰς Κυβερνήσεις νὰ ἐξετάζωσιν, ἂν αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβε τὸ Κράτος, ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὸν θεμελιώδη νόμον τοῦ Κράτους, ὅπως, ἂν δὲν ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὸν θεμελιώδη νόμον τοῦ Κράτους, καίτοι κυρωθεῖσαι ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, θεωρηθῶσιν ὡς μὴ ὑπάρχουσαι, καὶ ζημιωθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες συνεβλήθησαν πρὸς τὸ Κράτος, ἤτοι πρὸς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, καὶ ταὐτοχρόνως πρὸς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ζημιωθῶσι, λέγω, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς συνεβλήθησαν τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως ὑπὲρ αὐτῶν ἀποζημιώσεως. Αἱ συζητήσεις αὗται ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ οὐδενὸς σκοποῦ· διότι, ἀφοῦ τοιουτοτρόπως διετάραξε τὰς συνειδήσεις ἁπάντων, ἀφοῦ τοιουτοτρόπως ἐκλόνισε τὰς πεποιθήσεις ἐκείνων, εἰς τὰς πεποιθήσεις τῶν ὁποίων ὀφείλομεν ν’ ἀποβλέπωμεν, ὅταν πρόκηται περὶ Δημοσίας πίστεως, εἶπεν ἔπειτα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι περὶ τούτων ὡμίλησε μόνον, ἵνα παρασκευάσῃ τὸ ζήτημα διὰ τὸ μέλλον, ὅτι ἐν τῷ παρόντι δὲν πρόκειται νὰ ληφθῇ ἀπόφασίς τις περὶ τούτων. Διετάραξε τὰς συνειδήσεις διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας ἐπὶ τοῦ κινητοῦ εἰσοδήματος, ὡσανεὶ ἡ Ἑλλὰς εἶχε πληθώραν κινητῶν κεφαλαίων, καὶ δὲν εἴχομεν ἄλλο τι νὰ σκεφθῶμεν ἤδη, παρὰ πῶς νὰ ἀνακουφίσωμεν τὸν Τόπον ἀπὸ τοῦ βάρους τῆς πληθώρας ταύτης. Ἀνεζήτησεν ἐν ταῖς Νομοθεσίαις τῶν ξένων Κρατῶν ἁπάσας τὰς ἐπιβαρύνσεις, εἰς ἃς ὑποβάλλονται παρ’ αὐτοῖς τὰ κινητὰ κεφάλαια, καὶ χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ ἂν εἰς τὰ ξένα ἐκεῖνα Κράτη τὰ κινητὰ κεφάλαια ἔχωσιν ἄλλα τὰ ἑλκύοντα αὐτὰ, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ ὑποστῶσι τὰς ἐπιβαρύνσεις καὶ νὰ μὴ φυγαδευθῶσιν ἕνεκα αὐτῶν. Ἐθεώρησε πρέπον νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς προτάσεις περὶ ἐπιβαρύνσεως ἀνωτέρας καὶ ἐκείνης, εἰς ἣν τὰ κινητὰ κεφάλαια ὑποβάλλονται ἐν ταῖς Χώραις ἔνθα εἰσὶν ἄφθονα, καὶ ἀφοῦ τοιουτοτρόπως διετάραξε τὰς πεποιθήσεις ἐκείνων, οἵτινες δύνανται νὰ διατηρήσωσιν ἐνταῦθα τὰ κινητὰ αὐτῶν κεφάλαια ἢ νὰ φέρωσιν ἄλλα, εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ περὶ τούτου δὲν ἐποιήσατο λόγον πρὸς τὸν σκοπὸν νομοθεσίας ἀμέσου, ἀλλὰ μόνον ἵνα ὡριμάσῃ τὸ ζήτημα, ὅπως περὶ τούτου ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς ἀποφάσεις ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν δὲν θὰ ἔχῃ τὸν καιρόν, ἵνα καταγίνηται εἰς συζητήσεις· διότι τώρα, ἔχοντες περίσσειαν χρόνου, δυνάμεθα νὰ συζητῶμεν, ὅπως οἰκονομῶμεν τὸν χρόνον, κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν, ἀφοῦ παρέλθωσιν αἱ παροῦσαι δυσχέρειαι, θὰ ἐπείγῃ ὁ χρόνος πλειότερον ἢ νῦν. Τοιαύτη ὑπῆρξε τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐνέργεια, μὴ προκαλουμένης ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ μόλις ἐκ τῶν τάξεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠκούετο ἡ ἐλαχίστη φωνὴ ἐπὶ νομοσχεδίου πραγματικοῦ, φωνὴ ἀφορῶσα οὐχὶ εἰς τὸ Κυβερνητικὸν ζήτημα, ἀλλ’ εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ πραγματικὸν ζήτημα, τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιεχόμενον, εὐθὺς τότε ἐβλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν προσπαθοῦσαν νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ μιᾶς οἱασδήποτε λέξεως τοῦ ἀγορεύοντος ἀντιπολιτευομένου, ἵνα παραστήσῃ τὸ Κυβερνητικὸν ζήτημα ὡς προκαλούμενον, καὶ τοιουτοτρόπως ῥίψῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὸ χάος τοιούτων συζητήσεων. Ἀπέναντι τοιαύτης ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἠναγκάσθημεν ν’ ἀπόσχωμεν καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς συζητήσεως τῶν λεπτομερειῶν τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀφορώντων εἰς καθαρῶς οἰκονομικὰ ἢ ἄλλα ζητήματα, μὴ μετέχοντα Κυβερνητικοῦ χαρακτῆρος. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτην ἠκολουθήσαμεν τακτικήν, δι’ οὓς εἶπον λόγους, ἐπὶ πάντων τῶν μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, καίτοι πολλὰ περὶ αὐτῶν εἴχομεν νὰ εἴπωμεν, δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν τακτικὴν, προκειμένου περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως περὶ διαχειρίσεως καὶ πωλήσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων. Καὶ πολλὰ ἄλλα νομοσχέδια ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν, καθ’ ὧν αἱ συνειδήσεις ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων ἐξανίσταντο· τὰ πλεῖστα τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων δὲν ἠδύναντο νὰ τύχωσι τῆς ἐπιδοκιμασίας ἡμῶν, πολλὰ δ’ ἐξ αὐτῶν ἐθεωροῦμεν ὀλέθρια, καὶ οὐ μόνον τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια ἐθεωροῦμεν ἔχοντα τὸν χαρακτῆρα τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἄλλα νομοσχέδια καὶ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἐθεωροῦμεν τοιαῦτα. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ χθὲς ψηφισθὲν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς κατατάξεως τῆς δευτέρας σειρᾶς τῶν ὑποχρέων τῆς ἐνεστώσης ἡλικίας, καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον θεωροῦμεν ὀλέθριον διὰ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς Χώρας. Ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων καὶ περὶ τούτου τοῦ νομοσχεδίου ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀπόσχωμεν ἀπὸ πάσης ἀντιῤῥήσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ οἰκονομικὰ, τὰ νομοσχέδια τὰ στρατιωτικά. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐπεψηφίσαμεν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ, ἐν ὅσῳ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐξηκολούθει ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις προεκάλεσε τὴν ἀνάγκην τοῦ νομοσχεδίου τούτου, προεκάλεσεν αὐτὴν, μὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψει τὰς ἀνάγκας, αἵτινες ἤθελον παρουσιασθῆ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως τῶν ἀνδρῶν τούτων, καὶ θεωρήσασα ὅτι εἶχε τὰ μέσα, ἵνα καλέσῃ οὐ μόνον τὰς πέντε ἡλικίας, ἀλλὰ καὶ μετὰ τῶν πέντε ἡλικιῶν τοὺς ἀπηλλαγμένους καὶ τοὺς εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας προωρισμένους. Ἐλάβομεν ἀφορμὴν παροδικῶς νὰ παραστήσωμεν, ὅτι εἶχεν ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ μὴ καλέσῃ τοὺς ἀπηλλαγμένους, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ ποιήσηται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἠδύνατο διὰ νομοθετικῆς διατάξεως νὰ τὸ λάβῃ, δὲν ἐθεώρησεν ὅμως πρέπον νὰ μὴ καλέσῃ τοὺς ἀπηλλαγμένους. Ἐκάλεσε τοὺς ἀπηλλαγμένους, ἐκάλεσε τοὺς εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας προωρισμένους, τουτέστι τοὺς ἀναπήρους, καὶ ἤδη, ἵνα διατηρῇ ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ τοὺς ἀναπήρους, δὲν κατατάσσει ἐκείνους, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὸν σκελετὸν τοῦ στρατοῦ, οἵτινες εἶναι ἀληθὴς στρατὸς, περὶ τὸν ὁποῖον κατατάσσονται οἱ ἔφεδροι. Ἀλλ’ ἀφοῦ ταῦτα φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ οὕτως εἰργάσθη ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ τὰς θέσεις ἐν τοῖς στρατῶσιν, ἀφοῦ τὰ ἐνδύματα κατέλαβον οἱ εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας προωρισμένοι, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς σήμερον νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι θέλει πράξει ἄλλως ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ ἐπιμείνῃ, ὅπως τύχῃ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν μὴ κατάταξιν τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες εἶναι, ὡς εἶπον, ὁ σκελετὸς τοῦ στρατοῦ, οἵτινες ὅμως δὲν δύνανται νὰ καταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, διότι κατέχονται αἱ θέσεις αὐτῶν παρ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶνε οὐ μόνον ἄχρηστοι εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβεῖς εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ; Περιττὴ ἦτο πᾶσα συζήτησις, διότι βεβαίως ἤθελεν ἐπιτευχθῆ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου ἡ ψήφισις τοῦ νόμου καὶ ἠθέλομεν μόνον ἀπολέσει τὸν χρόνον. Περὶ τοῦ νομοσχεδίου ὅμως τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν σύμβασιν περὶ τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων σκεπτόμεθα ἄλλως· σκεπτόμεθα ἄλλως, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς συντελοῦν εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ συστήματος, οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶναι, τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐθνικοῦ προγράμματος, ἀλλ’ ἀντιστρατεύεται ἄντικρυς πρὸς τὸ πρόγραμμα τοῦτο, καὶ καθιστᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος ἐντελῶς ἀδύνατον. Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον νὰ ἐξετασθῇ ἡ σύμβασις αὐτοτελῶς καὶ νὰ ἐκτιμηθῇ ὡς ἐκ μόνων τῶν διατάξεων αὐτῆς, ἴσως ἠθέλομεν ἀπόσχει καὶ τῆς συζητήσεως ταύτης, καί τοι θεωροῦμεν τὴν σύμβασιν ἐπιβλαβῆ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ταμείου. Θὰ ἠδυνάμεθα καὶ ὡς πρὸς ταύτην νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν ὡς πρὸς ἄλλα νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήσαμεν ἐπιβλαβῆ, διότι ἡ ἐπιψήφισις αὐτῶν ἦτο βεβαία καὶ ἡ συζήτησις δὲν ἠδύνατο νὰ ἀπολήξῃ εἰς πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ συμβαίνει ἤδη ὡς ἐκ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ἐν αἷς διατελοῦμεν, νὰ λαμβάνῃ ἡ σύμβασις αὕτη ἀξίαν ὅλως ἀλλοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀρύεται ἐκ τῶν διατάξεων αὐτῆς, τῶν ἀναγραφομένων ἐν τοῖς ἄρθροις, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ἀρύεται ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς διὰ τῆς συμβάσεως γινομένης παραχωρήσεως πρὸς οἰκονομολογικὰ μέτρα ἄλλα ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἐθνικοῦ προγράμματος. Ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ δανείου 100,000,000 δραχμῶν καὶ ζητεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ τὰ κατ’ αὐτὸ, ὅπως θεωρήσει σκοπιμώτερον. Ὅτε δὲ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, εἶπεν, ὅτι δι’ αὐτοῦ ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς ἔκτακτον ἀπόδειξιν ἐμπιστοσύνης τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας πρὸς τὴν Ἐκτελεστικὴν, οὐχὶ βεβαίως πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ διευθύνοντα τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ζητεῖται δ’ ἐμπιστοσύνη οὐχὶ ἔκτακτος, ζητεῖται ἡ ἐμπιστοσύνη ἐκείνη, τὴν ὁποίαν αἱ Ἐκτελεσταὶ Ἐξουσίαι εἰς ἄλλα Κράτη ἀπολαμβάνουσι πάντοτε παρὰ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Εἰς ἄλλα Κράτη, ὁσάκις ψηφίζονται ἄδειαι δανείων, ψηφίζονται ἄνευ οὐδενὸς ὅρου. Ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία θέλει διαπραγματευθῆ τὰ τοῦ δανείου ὅσον ἔνεστι συμφορώτερον, θεωρεῖ δὲ ἐπιβλαβὲς νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ νόμῳ τῆς ἀδείας διατάξεις, κανονιζούσας τὰ κατὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ, διότι αἱ διατάξεις αὗται δύνανται ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι νὰ θεωρηθῶσι παρὰ τῶν διαπραγματευομένων πρὸς τὸ Δημόσιον ὡς οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους τὸ Δημόσιον εἶναι εὐδιάθετον νὰ παραχωρήσῃ καὶ νὰ μὴ θελήσωσιν ἀπὸ τῶν ὅρων ἐκείνων νὰ ὑποχωρήσωσιν. Ὅθεν εἶναι πρέπον οὐδεμία νὰ δίδωται ἔνδειξις διὰ τοῦ νόμου περὶ τῶν ὅρων, ὅπως δύνηται ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ κανονίζῃ τὰ κατ’ αὐτοὺς, διεξάγουσα τὰς διαπραγματεύσεις ὅσον ἔνεστιν ἐπιτυχέστερον. Τὸ νομοσχέδιον ἄρα ἐκεῖνο οὐδένα εἴχομεν λόγον ν’ ἀποκρούσωμεν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τί ἄλλο εἶναι παρὰ νέον νομοθέτημα, ὅμοιον πρὸς ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ὁποῖα οὐδὲν ἔσχον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα; Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἀδειῶν, εἴτε ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων, εἴτε πωλήσεως τῶν τίτλων τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ὅσοι μέχρι τοῦδε δὲν διετέθησαν, ἐπὶ ὅροις κατωτέροις ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὁ ἰσχύων νόμος καθώριζεν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδεμίαν παρενέβαλε δυσκολίαν πρὸς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, καίτοι ἐγίνωσκεν, ὅτι ἡ ψήφισις αὐτῶν οὐδένα εἶχε πρακτικὸν σκοπόν· ἐθεώρει ὅμως ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιτραπῇ ἄνευ παρατηρήσεων ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων, ἵνα αὐτὰ τὰ πράγματα εὐγλωττότερον αὐτῆς ὁμιλήσωσι καὶ ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνονται διὰ τοιούτων μέσων τὰ δάνεια, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ ψηφίζεται νόμος ἀδείας, ἵνα ἀποκτήσωμεν καὶ τὸ δάνειον. Ἤδη ἐπίσης ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν χθὲς, εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν σήμερον ὁ νόμος περὶ δανείου, καὶ θὰ ψηφισθῇ καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἴσως αὔριον. Εἰς τί δὲ συντελεῖ ἡ ψήφισις τοῦ νόμου τούτου; Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ δανεισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ γενικῇ ἐγγυήσει τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, ἢ ἐπὶ εἰδικῇ ἐγγυήσει προσόδου τινὸς τοῦ Κράτους, ἔχει καὶ ἤδη πρὸς τοῦτο ἀδείας, καὶ ἀδείας πολλῷ χρησιμωτέρας τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ δανείου 100.000.000· ἔχει ἄδειαν ἐκποιήσεως τῶν ἀδιαθέτων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, καὶ ἄδειαν ἐκποιήσεως αὐτῶν εἰς οἷαν ἂν αὕτη θεωρήσῃ συμφέρουσαν τιμήν. Οἱ τίτλοι ἐκεῖνοι ἔχουσιν ὑπεγγύους εἰδικὰς προσόδους, ἔχουσι δὲ καὶ τὸ πλεονέκτημα ἀπέναντι οἱουδήποτε νέου δανείου, ὅτι εἶναι ἤδη ἐκδεδομένοι, ὅτι εἶναι ἤδη ἀνεγνωρισμένοι ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις, ὅτι ἔχουσι καὶ τιμὴν ἐν αὐτοῖς. Ἂν ἐκ τῶν ἀδειῶν ἐκείνων δὲν δύναται νὰ ἐπωφεληθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα πραγματοποιήσῃ μικρὰ δάνεια, ποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐλπίδα, ὅτι θέλει πραγματοποιήσει τὸ μεγαλείτερον δάνειον, τὸ μηδεμίαν παρέχον ἐγγύησιν ἀνωτέραν τῶν ὑπὸ τῶν τίτλων τῶν ἀδιαθέτων τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 παρεχομένων; Ἡ ψήφισις ἄρα τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου μόνου οὐδεμίαν ἔχει χρησιμότητα καὶ μένει ἄλυτον τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ἀπαραίτητον ζήτημα πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Ἐθνικοῦ προγράμματος, τὸ ζήτημα τῆς εὑρέσεως χρημάτων διὰ δανείων. Ἡ εὕρεσις χρήματος μεταλλικοῦ διὰ δανείων εἶναι σήμερον ὁ ἀπαραίτητος ὅρος πάσης Ἐθνικῆς ἐνεργείας· εἶναι ἀπαραίτητον τὸ δάνειον διὰ τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ, συνάμα λαμβανομένων· εἶναι ὅμως ἀπαραίτητον τὸ δάνειον καὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἵνα ὑποστηρίξῃ κυκλοφορίαν τοῦ γραμματίου τῶν Τραπεζῶν, τὸ ὁποῖον ὁσημέραι ὑποτιμᾶται, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ὑποτίμησις καθιστᾷ τὴν χρηματικὴν κυκλοφορίαν ἐν τῷ Τόπῳ προβληματικήν. Ἐὰν δὲν ληφθῇ ταχέως πρόνοια περὶ εὑρέσεως μεταλλικοῦ νομίσματος, ὅπως δύναται ἡ Κυβέρνησις τὰ συναλλάγματα αὐτῆς νὰ ἐκδίδῃ ἐπὶ τοῦ ἰδίου αὐτῆς χρήματος, τὸ συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη ὑπερτετιμημένον κατὰ 25, 26 καὶ 27%, θὰ ὑπερτιμηθῇ πολὺ περισσότερον καὶ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον θὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας αὐτοῦ, ἢ ἴσως εἰς ἀξίαν ἔτι μικροτέραν. Εἶναι λοιπὸν ζήτημα ἐθνικῆς σωτηρίας τὸ ζήτημα τοῦ μεταλλικοῦ δανείου· τὸ ζήτημα δὲ τοῦτο τῆς ἀναστηλώσεως τῆς χρηματικῆς κυκλοφορίας ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ προγράμματος ἡμῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν δύναται νὰ λυθῇ διὰ τῶν ἄλλων μέσων, ἅτινα μέχρι τοῦδε ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἓν μόνον μέσον παρουσιάζετο, ὅπως καταστῇ πιθανὴ καὶ σχεδὸν βεβαία, δύναμαι νὰ εἴπω, ἡ πραγματοποίησις δανείου, τὸ μέσον δὲ τοῦτο ἦτο ἡ εἰς ἐξασφάλισιν παραχώρησις πρὸς τοὺς δανείσοντας τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς πωλήσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων. Ἐὰν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐφρόνει περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἄλλως, ἢ ὅπως φρονεῖ, θὰ ἠδύνατο ἴσως ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ νὰ χρησιμεύσῃ καὶ οὗτος πρὸς εὕρεσιν δανείου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, καθὰ εἶπεν ὁ Πρόεδρος αὐτῆς, τὸ μὲν μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ δὲν ἀσπάζεται καὶ εἰς τοῦτο συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ, συμφωνῶ ὅτι τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ θὰ ἦτο μέτρον ἐπιβλαβέστατον εἰς τὴν χώραν, ἀλλὰ δὲν ἀσπάζεται καὶ τὸ ἕτερον σύστημα, ὅπερ παρέχει διὰ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ τὴν διαχείρισιν, ἥτις διαχείρισις εἶναι τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ δυνάμεθα ἤδη νὰ εὕρωμεν χρήματα. Τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι τὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας, διότι ἡ διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογία ἀσχέτως πρὸς τὰ ἄλλα πλεονεκτήματα, κατ’ ἐμὴν γνώμην, παρέχει καὶ τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, τὸ σχετικὸν πρὸς τὸ ζήτημα, περὶ οὗ ἤδη πραγματευόμεθα, ὅτι περιέχει διαχείρισιν, ἣν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον δανείσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν κεφάλαια. Ταῦτα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἀποδέχεται, τὸ μὲν μονοπώλιον καλῶς, τὸ δὲ τῶν κοπτηρίων σύστημα κακῶς, κατ’ ἐμὴν γνώμην· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δὲν ἀποδέχεται αὐτὰ, ὥστε ἐξ αὐτῶν οὐδὲν ἔχομεν νὰ ἐλπίσωμεν πρὸς εὕρεσιν δανείου. Μόνη ἄρα ἐλπὶς πρὸς εὕρεσιν δανείου σήμερον εἶναι ὁ συνδυασμὸς πρὸς αὐτὸ τῆς διαχειρίσεως τῆς προσόδου τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων. Τὴν διαχείρισιν ταύτην τὸ Ὑπουργεῖον προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα παραχωρήσῃ εἰς ἑταιρίαν, ἥτις οὐδεμίαν ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν, ὅπως χορηγήσῃ δάνειον εἰς τὸ Κράτος. Ὅτε δὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ περὶ τούτου ἦλθεν ὑπὸ συζήτησιν, ἐγένετο λόγος πολὺς περὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ καὶ ἀπεδείχθη, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὅτι αὗται εἶναι ἐπιβλαβεῖς πρὸς τὸ Δημόσιον αὐταὶ καθ’ ἑαυτὰς, ἐπεφυλαττόμην δὲ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος, ποιούμενος ἐξαίρεσιν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἣν εἶχον παραδεχθῆ, τῆς ἀποχῆς ἀπὸ τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, ἵνα πραγματευθῶ τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ τὴν ἄλλην ἄποψιν, ἣν θεωρῶ τὴν σπουδαιοτέραν πασῶν, ὑπὸ τὴν ἄποψιν τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς προσόδου ταύτης πρὸς εὕρεσιν δανείου. Οἱ ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐξετάσαντες αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ συνδυασμοῦ τῆς συμβάσεως πρὸς τὸ δάνειον ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη κακῶς διεσκευάσθη, ἀπέδειξαν, ὅτι οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος, ἵνα ἀπομακρυνθῇ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς συμβάσεως, ἣν ἡ προκάτοχος εἶχε συνομολογήσει πρὸς τὰ αὐτὰ πρόσωπα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε συνομολογήσει σύμβασιν περὶ διαχειρίσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων, περιοριζομένην εἰς τὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν εἰδῶν τούτων ἀπὸ τῶν κεντρικῶν εἰς τὰς εἰδικὰς ἀποθήκας καὶ εἰς τὰ τῆς πωλήσεως αὐτῶν ἐν ταῖς κεντρικαῖς καὶ ἐν ταῖς εἰδικαῖς ἀποθήκαις· ἀλλ’ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε θεωρήσει, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐπετρέπετο, ὅπως εἰς τὰ πρόσωπα, εἰς ἃ ἤθελεν ἀνατεθῆ ἡ διαχείρισις τῶν τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, εἰς τὰ πρόσωπα ταῦτα ἀνατεθῆ καὶ ἡ προμήθεια τοῦ πετρελαίου καὶ ἡ καλλιέργεια τῶν ἁλυκῶν· ἐθεώρει, ὅτι ἀπῃτεῖτο ἔλεγχος καὶ ὅτι αἱ δύο αὗται ἐργασίαι ἔπρεπε νὰ διατελῶσιν ἐντελῶς κεχωρισμέναι· διότι, ἐὰν συνεκεντροῦντο εἰς τὰς αὐτὰς χεῖρας, θὰ ἦτο ἀδύνατον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξασκῇ τινα ἔλεγχον. Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος ἵν’ ἀνατεθῶσι τὰ τῆς προμηθείας τῶν πετρελαίων εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ἥτις ἔχει ἤδη ἀναλάβει τὰ τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου ἐν ταῖς γενικαῖς καὶ ἐν ταῖς εἰδικαῖς ἀποθήκαις τοῦ Κράτους. Ἡ σύμβασις οὐδεμίαν παρουσιάζει ὠφέλειαν ἀπέναντι τοῦ συστήματος τοῦ νῦν κρατοῦντος· σήμερον ἀγοράζεται τὸ πετρέλαιον παρ’ ἄλλης Ἑταιρίας, ἀγοράζεται ὑπὸ ὅρους, οἵτινες, ἐὰν διαφέρωσι τῶν ὅρων τῶν περιεχομένων ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει, διαφέρουσι, καθ’ ὅσον εἶνε ἐπωφελέστεροι εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν εἶνε ἐπωφελέστεροι, βεβαίως οὐδένα ὅρον ἀπέκτησεν ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῶν συμβληθέντων πρὸς αὐτὴν ὠφελιμώτερον πρὸς τὸ Δημόσιον τῶν νῦν λειτουργούντων. Πρὸς ποῖον ἄρα λόγον νὰ δώσωμεν εἰς ταύτην τὴν Ἑταιρίαν τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν διεξάγει ἐπιτυχῶς σήμερον ἄλλη Ἑταιρία καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐξακολουθῇ δι’ αὐτῆς ἐνεργοῦσα τὴν προμήθειαν; Ἡ Κυβέρνησις εἶναι σήμερον ἐλευθέρα, δίδουσα δύο μηνῶν διορίαν μόνον νὰ ἐνεργήσῃ τὴν προμήθειαν δι’ οἱουδήποτε θέλει, εἴτε διὰ τῶν αὐτῶν, εἴτε δι’ ἄλλων, καὶ ἂν διὰ τῶν αὐτῶν ἐνεργήσῃ, νὰ δίδῃ εἰς αὐτοὺς μόνον 1 καὶ ½% λόγῳ προμηθείας. Τί ἀναγκάζει ἤδη τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν προμήθειαν ἀπὸ τῆς ἄλλης Ἑταιρίας καὶ νὰ δώσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τὴν διαχειριστικήν; Ἐὰν θεωρῇ, ὅτι κακῶς διεξάγει ἡ νῦν ἔχουσα τὴν ἐντολὴν ταύτην Ἑταιρία τὰ τῆς προμηθείας, δύναται ν’ ἀναθέσῃ αὐτὴν εἰς ἄλλην, ἀλλὰ μόνην Ἑταιρίαν ὀφείλει νὰ ἀποκλείσῃ ἀπὸ τοῦ ἔργου τούτου ἐκείνην, ἥτις διεξάγει τὰ τῆς διαχειρίσεως. Ὡς πρὸς δὲ τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν, τί παρακινεῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο σήμερον; Εἶναι σήμερον ἡ Βουλὴ τοσοῦτον ἐλευθέρα ἄλλης ἐργασίας, ὥστε νὰ δύνηται νὰ δώσῃ εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τούτου τὴν προσοχὴν, ἥτις εἶναι ἀναγκαία; Φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ περιστάσει δύναται νὰ προκαλέσῃ συναγωνισμὸν πρὸς παραχώρησιν εἰς ἐργολαβίαν τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν; Νομίζει, ὅτι σήμερον ἀπέναντι τῶν παρασκευῶν τῆς Χώρας πρὸς ἔκτακτον ἐνέργειαν εἶναι πλειότερον ἢ ὅτι θὰ εἶνε βραδύτερον διατεθειμένοι οἱ κεφαλαιοῦχοι ν’ ἀσχοληθῶσιν εἰς τοιαῦτα ζητήματα; Δὲν εἶναι ὀρθότερον, καὶ ἂν θεωρηθῇ ὅτι ἡ καλλιέργεια τῶν ἁλυκῶν πρέπει νὰ δοθῇ εἰς ἐργολαβίαν πενταετῆ ἢ δεκαετῆ, νὰ γένηται τοῦτο ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ κεφαλαιοῦχοι θέλουσιν ἔχει ἐστραμμένην τὴν προσοχὴν αὐτῶν εἰς Χώραν ἐν εἰρήνῃ παγίᾳ διατελοῦσαν καὶ μὴ διὰ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς φαινομένην ὡς παρασκευαζομένην εἰς πόλεμον; Δεσμεύοντες τὴν Χώραν ἡμῶν σήμερον εἰς ἐργολαβίαν δεκαετῆ, ἀναντιῤῥήτως τὴν δεσμεύομεν εἰς αὐτὴν ὑπὸ ὅρους πολλῷ βαρυτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἤθελεν ἀπολαύσει, ἐὰν ἡ κατάστασις ἦτο παγίως εἰρηνική. Διατί δὲ παραχωροῦμεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν, εἰς ἣν παρεχωρήσαμεν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων, τὴν δεκαετῆ καλλιέργειαν τῶν ἁλυκῶν καὶ τὴν πενταετῆ προμήθειαν τῶν πετρελαίων; Μήπως πράττομεν τοῦτο, ἵνα ἀποκτήσωμεν βελτίωσιν τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀναδεχθῆ αὕτη πρὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τῆς διαχειρίσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων; Οὐχί· οὐδένα ὅρον βελτίονα ἀπεκτήσαμεν· τοὐναντίον, προσετέθησαν καὶ ὅροι ἐπιβαρυντικοί· εἰς τὰ τοῦ ἅλατος μάλιστα προσετέθη καὶ ὅρος ἐπιβαρύνων τὸ Δημόσιον διὰ 250 ἕως 300 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος ἐπὶ πλέον τῶν ἐν τῇ συμβάσει τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, οἱ διαχειρισταὶ τῶν πετρελαίων καὶ ἁλάτων εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολαμβάνωσιν ½ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ πωλουμένου ἅλατος ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις, 4 δὲ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ πωλουμένου ἅλατος ἐν ταῖς εἰδικαῖς ἀποθήκαις. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις θὰ ἐπωλεῖτο τὸ ἥμισυ τοῦ ἅλατος—θὰ ἐπωλεῖτο δὲ πλειότερον τοῦ ἡμίσεος, διότι κατὰ τὸ σύστημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ παρ’ ἐκείνης ὑποβληθέντι περὶ συστάσεως εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις ἐπωλεῖτο τὸ ἅλας κατὰ 3½ λεπτὰ εὐθηνότερον ἢ ἐν ταῖς εἰδικαῖς — ἐὰν, λέγω, τὸ ἥμισυ τοῦ ἅλατος θὰ ἐπωλεῖτο ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις, ποία θὰ ἦτο ἡ διαφορὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπελάμβανον οἱ συμβληθέντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἡμίσεος λεπτοῦ πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπολαμβάνωσιν ἤδη διὰ τῶν 4 λεπτῶν; Εἰς 14,000,000 ὀκάδων ὑπελόγισεν ἡ Κυβέρνησις τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἅλατος κατ’ ἔτος· ἑπομένως εἰς 8,000,000 ἐὰν ὑπολογισθῇ ἡ κατανάλωσις τοῦ ἅλατος ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις, ἀντὶ ½ λεπτοῦ θὰ ἐλάμβανον οἱ συμβληθέντες πρὸς τὸ Δημόσιον 40,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἀντὶ 4 λεπτῶν θὰ λαμβάνωσιν ἤδη 320,000 δραχμῶν, ἑπομένως διαφορὰ 280,000 δραχμῶν, παρεχομένων εἰς αὐτοὺς διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως οὐ μόνον ἄνευ τινὸς ἀνταλλάγματος, ἀλλὰ κατόπιν προσθήκης ὠφελημάτων μεγίστων, κατόπιν τῆς παραχωρήσεως εἰς αὐτοὺς ἐπὶ 10 ἔτη τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν καὶ ἐπὶ 5 ἔτη τῆς προμηθείας τοῦ πετρελαίου. Τοιαῦτα ἐξέθηκαν οἱ ὁμιλήσαντες κατὰ τῆς συμβάσεως καὶ ἄλλα, ἀλλ’ ὡς εἶπον, ὅσῳ σπουδαῖα καὶ ἂν ἦναι ταῦτα, καὶ βεβαίως σπουδαιότατα εἶναι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν χορηγίαν 280,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ Δημοσίου ταμείου ἄνευ οὐδενὸς περαιτέρω ἀνταλλάγματος, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατάργησιν παντὸς ἐλέγχου μεταξὺ τοῦ προμηθεύοντος τὸ πετρέλαιον καὶ τοῦ διαχειριζομένου, μεταξὺ τοῦ καλλιεργοῦντος τὰς ἁλυκὰς καὶ τοῦ διαχειριζομένου τὸ ἅλας, καί τοι σπουδαιότατά εἰσι ταῦτα, οὐχ ἧτον θὰ ἀπεῖχον ἴσως καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀπὸ πάσης συζητήσεως, ἐὰν μὴ ἐθεώρουν, ὅτι ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐξήρτηται ἡ πραγματοποίησις τοῦ δανείου καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ πράξῃ πᾶν τὸ ἐφ’ ἑαυτῇ, ἵνα κατορθώσῃ νὰ ματαιώσῃ τὴν σύμβασιν ἵνα κατορθώσῃ νὰ ἐπιφυλαχθῇ τὸ μέσον τοῦτο πρὸς πραγματοποίησιν δανείου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν νομοσχεδίου ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἕτερον νομοσχέδιον, εἰπὼν, ὅτι διὰ τούτου ἱκανοποιεῖται ἡ γνώμη τῶν φρονούντων, ὅτι πρέπει νὰ διατεθῶσι τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων πρὸς εὕρεσιν δανείου, ἤδη δὲ συζητοῦμεν περὶ τοῦ νέου τούτου νομοσχεδίου. Καὶ πρῶτον ἡμῶν ἔργον εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν τῷ ὄντι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἱκανοποιῆται ἡ γνώμη τῶν ἐχόντων τοιαύτην ἀξίωσιν· διότι, ἐὰν ἱκανοποιῆται, καί τοι μεγάλη ἡ ζημία, ἡ προερχομένη ἐκ τοῦ κακοῦ καταρτισμοῦ τῆς συμβάσεως, τοσαύτη ὅμως εἶναι ἡ ἀνάγκη μεταλλικοῦ χρήματος ὥστε καὶ τὴν ζημίαν, τὴν ἐκ τοῦ τοιούτου καταρτισμοῦ τῆς συμβάσεως, θεωρῶ ἐλαφροτάτην ἀπέναντι τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ τῆς πραγματοποιήσεως δανείου καὶ τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας τὸ ἐκ τοῦ δανείου κεφάλαιον θέλει παράσχει εἰς τὴν Πολιτείαν. Πᾶσαι αἱ σκέψεις ἡμῶν περὶ τῆς συμβάσεως, πᾶσαι αἱ σκέψεις ἡμῶν περὶ τῶν διαφορῶν μεταξὺ τῆς ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὑποβληθείσης συμβάσεως καὶ τῆς ὑποβληθείσης ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν, ὅταν διὰ τῆς τοιαύτης συμβάσεως προσαποκτᾶται καὶ δάνειον, ὁποίου ἔχομεν σήμερον ἀνάγκην. Ἀλλὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον πληροῖ τὸν ὅρον τοῦτον; Ἐξαρτᾷ τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως δανείου; Πᾶν ἄλλο εὑρίσκομεν ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ ἢ τὴν ἰδέαν ταύτην, ἥτις εἶναι ἡ μόνη ἡ δυναμένη νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς θεωροῦντας, ὅτι τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν πετρελαίων καὶ ἁλάτων δὲν πρέπει νὰ διατεθῶσιν εἰμὴ μόνον ἀπέναντι ἐπαρκοῦς δανείου. Ἡ σύμβασις ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ὡς ἔχει, ἐπ’ ὀνόματι τῶν μετ’ αὐτῆς συμβληθέντων ἄνευ δανείου. Ἤρκει αὕτη ἡ διάταξις τοῦ 1 ἄρθρου, ὡς ἐκθέτω αὐτὴν, ἵνα παραστήσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς οὐδόλως ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὴν ἀπαίτησιν πρὸς ἧς τὴν θεραπείαν εἰσήχθη· ἀλλ’ ὅταν τὸ ἄρθρον 1 ἐξετασθῇ ὡριμώτερον, θέλετε ἴδει, ὅτι δι’ αὐτοῦ πάντα τὰ ἄλλα ἄρθρα καθίστανται μάταια, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἡ Κυβέρνησις διεπραγματεύθη τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν, ὅπως ὑπέγραψαν αὐτὴν καὶ οἱ μετ’ αὐτῆς συμβληθέντες· ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἀρτία, συμβαίνει μάλιστα νὰ μὴ γίνηται ἐν αὐτῇ λόγος καὶ περὶ τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐγίνετο λόγος ἐν τῇ συμβάσει τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοῦτο ὑποθέτω εἶναι ἁπλῆ παράλειψις τῆς ὑπηρεσίας, καί τοι δὲ δὲν ἀναφέρεται, ἐννοεῖται ὅτι ὑποτίθεται ὑπάρχουσα, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἐξουσίαν, ἵνα ἄνευ τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς ὑπογράψῃ τοιαύτην σύμβασιν· εἰς τὴν Βουλὴν ἄρα ἀνήκει ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῆς συμβάσεως ταύτης τὸ ἄρτιον. Ἡ σύμβασις εἶναι ἀρτία, ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησε πρὸς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν διαχείρισιν ὑπὸ τοὺς ἐν τῇ συμβάσει ὅρους τὴν παραχώρησιν εἰς αὐτοὺς τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, οὗτοι δὲ ἐδήλωσαν, ὅτι ἀναλαμβάνουσιν αὐτὴν, ἀφοῦ δ’ ἐτέθησαν ὑπὸ τὸ ἔγγραφον αἱ ὑπογραφαὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν πρὸς αὐτὴν συναλλαττομένων, εἶναι πλῆρες τὸ συμβόλαιον. Τὸ συμβόλαιον ὅμως τοῦτο δύναται νὰ καταστῇ ἄκυρον, ἐὰν ἡ Βουλὴ δηλώσῃ τοῦτο· εὐθὺς ὅμως ὡς ἡ Βουλὴ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς μετ’ αὐτῆς συμβληθέντας, ὅτι, λαβοῦσα ἤδη παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν, ἵνα κυρώσω ὅ,τι πρὸς ὑμᾶς συνεφώνησα, δὲν ἐκτελῶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸς ὑμᾶς ὑπεσχέθην;

§7ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει τὴν ἄδειαν ταύτην ὑπὸ ὅρον.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν λέγει, ὅτι λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄδειαν ταύτην ὑπὸ ὅρον. Ἐὰν τὸ ἄρθρον περιεῖχέ τι περὶ ὅρου δὲν ἤθελον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παρατήρησιν ταύτην· ἄνευ οὐδενὸς ὅρου τὸ ἄρθρον 1 λέγει: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν». Ἡ Κυβέρνησις ἄρα, εὐθὺς ὡς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο γένηται νόμος, ἔχει τὸ καθῆκον νὰ κυρώσῃ αὐτήν, διότι διὰ τῆς ὑπογραφῆς της ὑπεσχέθη πρὸς τοὺς συμβληθέντας νὰ ἐκτελέσῃ τὰς διατάξεις αὐτῆς· ἑπομένως τὸ ἄρθρον 2, τὸ λέγον, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα μὴ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, καὶ μὴ κυροῦσα αὐτὴν νὰ πράξῃ ὅσα τὸ ἄρθρον 2 ἀναφέρει, τὸ 2 ἐκεῖνο ἄρθρον οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν. Ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι τὸ ἄρθρον 1 τροποποιεῖται, ὑποθέτω ὅτι τὸ ἄρθρον 1 καταργεῖται, διότι βεβαίως τοῦτο πρέπει νὰ πράξῃ ἡ Βουλή, ἐὰν ὅσα εἶπον περὶ τῆς συμβάσεως ἦναι πραγματικὰ, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη δανείου, καὶ ἐὰν δάνειον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι θέλει πραγματοποιηθῆ εἰμὴ μόνον διὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς διαχειρίσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος. Διὰ τοῦ ἄρθρου 1, ὡς ἔχει, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι κατ’ αὐτὸ εἶναι ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις νὰ κυρώσῃ ἢ νὰ μὴ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ἐνῷ, ὡς προεῖπον, εἶναι ὑπόχρεως νὰ κυρώσῃ αὐτὴν, ὁπωσδήποτε ὅμως ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα καὶ ἄνευ τῆς συνομολογήσεως δανείου νὰ παραχωρήσῃ εἰς τοὺς μετ’ αὐτῆς συμβληθέντας τὰ τῆς διαχειρίσεως ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῖς ἐν τῇ συμβάσει. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐὰν ἡ Βουλὴ φρονῇ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην δανείου, καὶ ὅτι δάνειον δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν εἰμὴ μόνον διὰ τῆς διαχειρίσεως ταύτης; Βεβαίως οὐχί· ἑπομένως τὸ ἄρθρον 1 κατ’ ἐμὲ δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ ἄρθρον 1 καταργηθῇ, ἐξεταστέον τὸ ἄρθρον 2. Τὸ ἄρθρον 2 ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρήσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων εἰς Ἑταιρίαν, ἥτις ἤθελεν ἀποδεχθῆ τοὺς ὅρους τοὺς ἐν τῇ συμβάσει· ἐπιτρέπει προσέτι νὰ παραχωρήσῃ εἰς Ἑταιρίαν ἐπὶ οἱοισδήποτε ὅροις τὴν μίσθωσιν τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, ἀρκεῖ ἐν τῇ πρώτῃ καὶ τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει ἡ Ἑταιρία νὰ συνομολογήσῃ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως δάνειον. Τί προσεδοκῶμεν ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης ὡς πρὸς τὸ δάνειον; Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς κυβερνητικὰς ἐκθέσεις καὶ τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα, βλέπομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἐκ τοῦ πετρελαίου οἱ διαχειρισταὶ θέλουσιν ἔχει ἐν χερσὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους τετάρτου 400,000 δραχμῶν, ἐκ τοῦ ἅλατος ἐπὶ 14,000,000 ὀκάδων πρὸς 20 λεπτὰ, ὅτι θέλουσιν ἔχει 2,800,000 δραχμῶν, ἐκ δὲ τῶν πυρείων καὶ τῶν παιγνιοχάρτων 800,000· ἐν ὅλῳ ἄρα 7,800,000 δραχμῶν. Ὁ δανείζων εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπέναντι τῶν προσόδων τούτων δὲν εὑρίσκεται εἰς οἵαν θέσιν διατελεῖ ὁ δανείζων ἐπὶ τῇ γενικῇ πίστει τῆς Ἑλλάδος, ἢ ὁ δανείζων ἐπὶ εἰδικῇ ἐγγυήσει καὶ περιμένων ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου τὴν πληρωμὴν τῶν παρὰ τοῦ Κράτους εἰσπραττομένων. Ἐνταῦθα διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων πρὸς τὸ δάνειον ὁ δανείζων κατέχει αὐτὸς τὴν ἐγγύησιν, ἤτοι τὴν πρόσοδον, καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ἀπεκδέχηται παρ’ αὐτοῦ τὴν πληρωμὴν τοῦ τυχὸν περισσεύματος μετὰ τὴν ἀπότισιν τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου ἀπαιτουμένων. Δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ δυσκολία πρὸς εὕρεσιν δανείου, ὅταν τοιαῦτα προσφέρωμεν. Ὁ μὴ ἀρκούμενος εἰς τὴν ἀναγραφὴν εἰδικῆς ἐγγυήσεως ἐκ Τελωνιακῶν ἢ ἄλλων προσόδων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου εἰσπραττομένων ἄλλως θέλει σκεφθῇ, ὅταν πρόκηται αὐτὸς νὰ εἰσπράξῃ τὸ ἀντίτιμον τῆς πωλήσεως εἴδους, τὸ ὁποῖον εἰς μόνον αὐτὸν ἐπιτρέπεται νὰ πωλῇ ἐπὶ ὡρισμένοις ὅροις· οὗτος εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἐρχομένου εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἀγοράσῃ κτῆμα ἢ ἄλλην περιουσίαν παρὰ τοῦ Δημοσίου ἢ παρ’ ἰδιώτου. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἐὰν τὸ Δημόσιον προσφέρῃ εἰς κεφαλαιοῦχον κτῆμα ἢ περιουσίαν ἄλλην πρὸς πώλησιν, οὗτος δὲν θὰ ἐξετάσῃ τὶς ἡ πίστις τοῦ Δημοσίου, ἵνα ἀγοράσῃ τὸ κτῆμα ἢ τὴν περιουσίαν, ἀλλὰ τὶς ἡ ἀξία τῆς περιουσίας αὐτῆς, περιουσία δὲ εἶναι ἡ ἀποκλειστικὴ πώλησις τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος. Ταύτην προσφέρον τὸ Δημόσιον εἰς τὸν δυνάμενον καὶ τὸν πρόθυμον νὰ δανείσῃ, πρέπει νὰ ζητήσῃ ἀντ’ αὐτῆς δάνειον ἀνάλογον πρὸς τὸ προσφερόμενον, ἂν ἔχῃ ἀνάγκην αὐτοῦ. Τίνος δανείου ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἠκούσαμεν παρ’ αὐτῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἔχει ἀνάγκην δανείου ὀνοματικοῦ 100,000,000. Ἡ πρόσοδος, τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον παραχωρεῖ εἰς τὸν δυνάμενον νὰ δανείσῃ, πρὸς ποῖον δάνειον ἀντιστοιχεῖ; Εἶναι ἱκανὴ, ἵνα καλύψῃ τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοιούτου δανείου, ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ; Βεβαίως εἶναι ἱκανὴ νὰ καλύψῃ τὰ τῆς ὑπηρεσίας δανείου πολὺ ἀνωτέρου· τὸ ποσὸν, τὸ παρεχόμενον ἐτησίως εἰς τὸν δανειστὴν, εἶναι κατὰ τὰς σημειώσεις τῆς Κυβερνήσεως 7,800,000 δραχμῶν· τὸ ποσὸν τοῦτο, προκειμένου περὶ περιουσίας διδομένης εἰς αὐτὸν καὶ κατακρατουμένης ὑπ’ αὐτοῦ ἀντιστοιχεῖ πρὸς δάνειον πραγματικὸν 100,000,000, ἐνῷ ἡμεῖς ζητοῦμεν ὀνοματικὸν δάνειον 100,000,000, ὥστε διὰ τοῦ πόρου τούτου δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν ἅπαν τὸ δάνειον, οὗτινος ἔχομεν ἀνάγκην, τὸ δάνειον δι’ οὗ θέλομεν πραγματοποιήσει τὸ ἐξωτερικὸν πρόγραμμα, τὸ δάνειον δι’ οὗ θέλομεν ἀνορθώσει τὴν ἐσωτερικὴν κυκλοφορίαν τοῦ νομίσματος, καὶ ἑπομένως πᾶσαν τὴν συναλλαγὴν τῆς Χώρας. Δὲν ἐπιτρέπεται ἄρα νὰ ψηφίσωμεν Νόμον περιέχοντα ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως χορηγήσῃ τὰ ὠφελήματα τοῦ ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν δύο μονοπωλίων ἄλλως ἢ ἀντὶ δανείου ἴσου πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον τῶν 100,000,000 δραχμῶν ὀνοματικῶν. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον ὑπέβαλε Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρήσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων ἀντὶ δανείου ἀορίστως, τουτέστι καὶ ἀντὶ δανείου 100,000 δραχμῶν, καὶ ἀντὶ δανείου 1,000,000 καὶ ἀντὶ δανείου 10,000,000. Ψηφιζομένου τοῦ Νομοσχεδίου, οὐδὲν τὸ κωλύον ὅπως ἀκούσωμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὐτοὶ οὗτοι οἱ συμβληθέντες συνῄνεσαν ὅπως δανείσωσιν εἰς αὐτὴν 2,000,000 δραχμῶν, καὶ ἑπομένως ὅτι ἐπληρώθη καὶ ὁ ὅρος τοῦ 2 ἄρθρου. Ἡ Βουλὴ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν παραχώρησιν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, ἐὰν μὴ πραγματοποιηθῇ ἀπέναντι αὐτῶν δάνειον ὀνοματικὸν 100,000,000 δραχμῶν· πρὸς ταύτην τὴν ἀπαίτησιν τὸ ἄρθρον 2 οὐδόλως ἀνταποκρίνεται· οὐ μόνον δὲν θέτει τὸ κατώτατον ὅριον εἰς τὰ 100,000,000, οὐδὲ πλησιάζει εἰς αὐτά, ἀλλ’ οὐδὲν θέτει ὅριον. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι εἶναι καὶ ἀνάγκη νὰ ἐπιτρέψωμεν πάντα ὅσα τὸ ἄρθρον 2 περιλαμβάνει, ἵνα εὑρεθῇ τὸ δάνειον τῶν 100,000,000. Οἱ δανείσοντες θέλουσι ζητήσει τὴν διαχείρισιν, τὴν ἀποφέρουσαν ἐτησίως τὰ 7,800,000 δραχμῶν· θέλουσι ζητήσει, ὅπως τὸ ποσὸν τοῦτο εἰσπράττηται παρ’ αὐτῶν, εὐθὺς δὲ ὡς ἀποκτήσωσι τοῦτο, ἔχουσι πᾶν ὅ,τι τοῖς ἀναγκαιοῖ εἰς ἐξασφάλισιν κατὰ παντὸς κινδύνου μὴ πληρωμῆς τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ παρ’ αὐτῶν συνομολογηθέντος δανείου ἀναγκαίων χρημάτων. Πάντα τἆλλα εἶναι περιττά· περιττὸν εἶναι νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ προμήθεια τῶν πετρελαίων, περιττὸν εἶναι νὰ τοῖς δοθῇ ἡ καλλιέργεια τῶν ἁλυκῶν· ταῦτα δὲν ἀποτελοῦσι διαχείρισιν. Οὕτω δὲ διατηρεῖται ἀκέραιον τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διαθέσῃ τὰ τῶν ἁλυκῶν ἐν ὥρᾳ εὐθέτῳ, ἐνῷ ἡ σημερινὴ ὥρα δὲν εἶναι εὔθετος πρὸς τὴν λύσιν τοιούτων ζητημάτων, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ καταγίνωμεν εἰς τοιαῦτα θέματα, ἀλλὰ καὶ ἂν ἠδυνάμεθα δὲν εἶναι ἡ ὥρα εὔθετος εἰς τὸν συναγωνισμὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναγκαῖος πρὸς τὴν ἐπωφελῆ πραγματοποίησιν τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἤθελε διαῤῥυθμισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ ἐλπίδα ὅτι τὰ κεφάλαια θέλουσι σπεύσει νὰ ἔλθωσιν εἰς Χώραν ἐπαγγελλομένην ὅτι ἑτοιμάζεται εἰς πόλεμον. Δὲν εἶναι ἄρα ἀνάγκη νὰ ληφθῇ σήμερον μέτρον περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν καὶ περὶ προμηθείας πετρελαίων, ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ δοθῇ διὰ τοῦ Νόμου ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως παραχωρήσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ πετρελαίου καὶ ἅλατος εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἥτις θὰ χορηγήσῃ εἰς αὐτὴν δάνειον ὀνοματικὸν 100,000,000 δραχμῶν ἐπὶ ὅροις ἐν ἄλλῳ Νομοσχεδίῳ ἀναγραφομένοις. Τὸ ἄρθρον 2 ὁμιλεῖ καὶ περὶ μισθώσεως μονοπωλίου. Καὶ τὸ μονοπώλιον πληροῖ τοὺς ὅρους, οὓς πληροῖ καὶ ἡ ἁπλῆ διαχείρισις, ἀλλ’ ἐὰν θεωρηθῇ ἀναγκαῖον νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ Νόμῳ τὰ περὶ μονοπωλίου, πρέπει νὰ καθορισθῶσι κατά τι τὰ περὶ αὐτοῦ τοὐλάχιστον χρονικῶς· διότι τὸ ἄρθρον 2 ὁμιλεῖ περὶ μισθώσεως μονοπωλίου ἀορίστως, δύναται ἄρα ἡ μίσθωσις νὰ εἶνε πενταετὴς ἢ δεκαετὴς κατὰ τὰ χρονικὰ ὅρια τῆς ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν συμβάσεως, δύναται νὰ εἶνε τριακονταετὴς κατὰ τὰ ἐν τῇ συμβάσει τοῦ 1881, δύναται δὲ νὰ ᾖ καὶ πολλῷ μακροχρονιωτέρα. Περὶ τούτου πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια· ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ πραγματοποιήσεως δανείου, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅρους λίαν εὐρεῖς· διότι ἀπέναντι τῆς πραγματοποιήσεως δανείου αἱ ζημίαι, ἃς θέλομεν ὑποστῆ, ἐξαγοράζονται ἐκ τῶν ἀγαθῶν, τῶν ἐκ τῆς προσκτήσεως σήμερον μεταλλικοῦ κεφαλαίου. Τὸ ἄρθρον 2 οὐδόλως ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν παρ’ ἡμῶν ἐπιδιωκόμενον. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀνταποκρίνεται μόνον ἄρθρον ἀπαγορεῦον τὴν παραχώρησιν τῆς διαχειρίσεως τῶν πετρελαίων καὶ τῶν ἁλάτων ἐπ’ ἄλλοις ὅροις, ἢ μόνον ἐπὶ τῇ πραγματοποιήσει δανείου ἐπαρκοῦς πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας. Τοῦτο πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον περιέχει καὶ 3 ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν ὅσῳ δὲν ἀποφασίσῃ τί θέλει πράξει κατὰ τὸ ἄρθρον 1 καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 — δύναται δὲ νὰ διατελῇ ἀναποφάσιστος ἐφ’ ὅσον χρόνον θέλει — νὰ παραχωρήσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος καὶ τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν εἰς τὴν τοιαύτην ἢ ἄλλην Ἑταιρίαν ὑπὸ οἱουσδήποτε ὅρους. Εὐλόγως δ’ ἤθελέ τις ἐρωτήσει ἄν, προκειμένου περὶ προσωρινῆς συμφωνίας, δικαιολογεῖται ἡ παραχώρησις εἰς ἐργολαβίαν τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν· Ἡ ἐργολαβία τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν προϋποθέτει χρονικὴν διάρκειαν ἱκανήν. Ἡ Ἑταιρία, ἡ κατὰ τὸ 1881 συμβληθεῖσα, ἐζήτησε 30 ἐτῶν διάρκειαν· ἡ νῦν ζητεῖ 10 καὶ ἵνα παραιτηθῇ πρὸ τῆς δεκαετίας ζητεῖ ἀποζημίωσιν. Πῶς ἄρα εἶναι δυνατὸν διάταξις, κανονίζουσα προσωρινῶς τὰ περὶ τούτων, νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως παραχωρήσῃ εἰς ἐργολαβίαν τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλυκῶν; Τοιαῦται ἄδειαι, ὁποίας περιέχει τὸ ἄρθρον 3, ἐξέρχονται τῶν ὁρίων, ἅτινα ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ὀφείλει νὰ διαγράφῃ εἰς ἑαυτήν, ὁσάκις δίδει ἐντολὰς εἰς τὴν Ἐκτελεστικήν. Τὸ νομοσχέδιον ἄρα τὸ ὑποβληθὲν οὐδόλως ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπαγγέλλεται. Τὸ ἄρθρον 1 ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως παραχωρήσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος εἰς τοὺς μεθ’ ὧν συνεβλήθη ἄνευ δανείου, ὡς δὲ ἐξήγησα οὐ μόνον ἐπιτρέπει τοῦτο, ἀλλὰ καὶ καθιστᾷ τὴν παραχώρησιν ἀναπόδραστον, διότι εὐθὺς ὡς λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄδειαν, εἶναι ὑπόχρεως ν’ ἀναγνωρίσῃ ὑπὲρ τῶν συμβληθέντων μετ’ αὐτῆς τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως. Τὸ ἄρθρον 2 δὲν προσδιορίζει ποσὸν δανείου ἀνάλογον πρὸς τὴν ἐτησίαν πρόσοδον τῆς διαχειρίσεως τῶν δύο μονοπωλίων, οὔ τινος ἡ συνομολόγησις νὰ συνδέηται ἀῤῥήκτως πρὸς τῆς διαχειρίσεως ταύτης τὴν παραχώρησιν. Τὸ δὲ ἄρθρον 3 λύει ὁλοσχερῶς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προσωρινότητος τῇ ἐπιτρέπει νὰ παραχωρήσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τῶν ἁλάτων καὶ τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν ἐπὶ οἱοισδήποτε ὅροις. Τοιαύτας διατάξεις, κύριοι, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θὰ ἐπετρέπετο εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ. Ἐν ταῖς σημεριναῖς δὲ περιστάσεσιν, ὅτε ὕπατον ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ φροντὶς περὶ τῆς διεξαγωγῆς τῆς Ἐθνικῆς ὑποθέσεως, δὲν δύναται αὕτη ἄνευ παραγνωρίσεως τῆς κυριωδεστάτης αὑτῆς ἐντολῆς νὰ δώσῃ ψῆφον ὑπὲρ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου.

§9ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὀπτικὴ κατώρθωσε νὰ ἀνεύρῃ ὄργανα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ παραστήσῃ εἰς τὸν ὀφθαλμὸν τὰ ἀντικείμενα πολλῷ μεγαλείτερα ἢ ὅσον ὑπάρχουσιν ἐν τῇ φύσει. Δύναται δέ τις νὰ ἀνεύρῃ ἐν τοῖς ἐργοστασίοις, ἐν οἷς κατασκευάζονται τὰ ὄργανα, τὰ ὑπὸ τῶν ὀπτικῶν ἐπινοηθέντα, διάφορα τοιαῦτα ὄργανα, ἐκ τῶν ὁποίων, ἄλλα μὲν νὰ παριστῶσι τὰ ἀντικείμενα τὰ ἐν τῇ φύσει μεγαλείτερα τῶν πραγματικῶν κατὰ ὡρισμένον ἀριθμὸν δυνάμεως, ἄλλα δὲ κατὰ μείζονα ἀριθμὸν δυνάμεως. Ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ θέλοντος νὰ προμηθευθῇ τοιαῦτα νὰ ἐκλέξῃ ἐκεῖνο τὸ ὄργανον, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην, ἀναλόγως τῆς μεγεθύνσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ. Δύναται δέ τις νὰ ἐρωτήσῃ μήπως καὶ ἡ διαλεκτικὴ κατώρθωσεν ὅ,τι κατορθώνει ἡ βιομηχανία τῆς ὀπτικῆς; Ἂν δ’ ἦτο σήμερον παρεστὼς ἐν τῇ Βουλῇ ὁ τοιαύτην δυνάμενος νὰ ἀπευθύνῃ ἐρώτησιν, ἤθελεν αἰσθανθῆ μείζονα ἔκπληξιν, καὶ ἤθελεν ἀναζητήσει μάτην νὰ ἀνεύρῃ τὰς σχέσεις τῶν συμπερασμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου κατήγαγε, πρὸς τοὺς ἰσχυρισμοὺς καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὑπὲρ τῶν συμπερασμάτων του τούτων. Πῶς ἠδύνατο νὰ μὴ ἐκπλαγῇ ἀκούων, ὅτι μία τῶν αἰτιῶν, αἵτινες κατέστησαν δύσκολον τὴν εὕρεσιν καὶ τὴν συνομολόγησιν δανείου, καὶ ἴσως μία τῶν αἰτιῶν, ἡ μᾶλλον ἐπηρεάσασα, ἦτο τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος τῶν κινητῶν κεφαλαίων, καὶ ἰδίως αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσα ἐπὶ ἀμφισβητήσεως συμβάσης μεταξὺ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Κραναίας καὶ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Χαλκίδος περὶ τῆς ἐννοίας ἑνὸς τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου! Ἓν μόνον παρελείφθη νὰ λεχθῇ σήμερον ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, καὶ ἠπόρησα πῶς δὲν ἐλέχθη, διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἄλλοτε πολλάκις ἐποιήσατο χρῆσιν τοιούτου ἐπιχειρήματος· ἓν μόνον δὲν ἐλέχθη, ὅτι, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον ἐδήλωσεν ὅτι δὲν σκοπεῖ νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἀνεβιβάσθησαν ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις αἱ τιμαὶ τῶν ἐθνικῶν χρεωγράφων, αἵτινες εἶχον ἐκπέσει μόλις εἶχε γνωσθῆ ὅτι εἰσήχθη τοιοῦτον νομοσχέδιον, καὶ ὅτι τοιαύτην εἶχεν ἀνακοινώσει γνώμην ἐπὶ τῆς διαφωνίας τῶν κκ. βουλευτῶν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τοιοῦτον ἐπιχείρημα εἶχεν ἐπικαλεσθῆ ἄλλοτε. Τότε εἶπεν ὅτι εὐθὺς ὡς ἐγνώσθη ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶχεν ἀναβιβασθῆ ἐπὶ τὴν Ἀρχὴν, τὰ χρεώγραφα τὰ Ἑλληνικὰ εἶχον ὑπερτιμηθῆ πέραν τῆς προσηκούσης τιμῆς, καὶ ὅτι εὐθὺς ὡς ἐγνώσθη ὅτι κατῆλθε τῆς Ἀρχῆς, καὶ μάλιστα ὅτι ὁ Κουμουνδοῦρος ἀνεβιβάσθη ἐπ’ αὐτῆς, καθολικὴ τότε ἐπῆλθε πτῶσις τῆς τιμῆς τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις. Δὲν γνωρίζω ἂν τοιαῦται διακυμάνσεις συνέβησαν ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις ἐκ τῶν τελευταίων ἐν τῇ Βουλῇ γενομένων, καὶ ἂν ἐπῆλθεν ὑποτίμησις τῆς τιμῆς τῶν χρεωγράφων, ὅταν εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν κινητῶν κεφαλαίων, καὶ μάλιστα ὅταν, ἵνα διαλύσω τὴν διαφωνίαν τοῦ κ. Βαλσαμάκη καὶ τοῦ κ. Καλογεροπούλου, εἶπον εἰς αὐτοὺς τί ὁ δικαστικὸς σύμβουλος μοὶ εἶχεν εἰπεῖ περὶ τῆς ἐννοίας διατάξεώς τινος τοῦ νόμου. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἀνετιμήθησαν τὰ χρεώγραφα, ἀφοῦ ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν σκοπῶ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν γνωρίζω τοῦτο, διότι δὲν μᾶς ἐπληροφόρησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἔμαθον ὅμως παρ’ αὐτοῦ, διότι ἔσπευσε νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ὅτι τὸ διάβημα ἐκεῖνο τῆς Κυβερνήσεως ἀπήλειψε πᾶσαν ἐλπίδα περὶ εὑρέσεως δανείου, καὶ ἂν δὲν συνέβαινε νὰ ὑπάρχῃ τὸ μονοπώλιον τοῦ πετρελαίου ἦτο πλήρης ἀπελπισία. Καὶ ἡ ἀπελπισία ἦτο μεγαλειτέρα καθ’ ὅσον ἡ Βουλὴ καὶ ἡ πλειονοψηφία αὐτῆς δὲν τυγχάνουσι διατεθειμέναι νὰ προβῶσιν εἰς ἄλλην γεναίαν ἀπόφασιν. Τὰ πρὸς δανεισμὸν προωρισμένα κεφάλαια, μᾶς εἶπεν, ἔχουσιν ἀνάγκην ἐγγυήσεως, καὶ ἡ πρωτίστη τούτων εἶναι νὰ ἔχωσι τὴν βεβαιότητα, ὅτι θέλουσι πληρόνεσθαι οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἦναι τὰ κεφάλαια βέβαια, πρέπει οἱ δανεισταὶ νὰ εἰσπράττωσι τὰ ἔσοδα ταῦτα μόλις ἐξερχόμενα τῆς πηγῆς, ἐκ τῆς ὁποίας ἀναβλύζουσιν. Ἀλλὰ ποῦ νὰ εὕρωσι πλέον ἔσοδα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα θέλουσι δύνασθαι νὰ λαμβάνωσιν ἀμέσως, ἀφοῦ ὁ νόμος περὶ κοπτηρίων κατηργήθη; Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐὰν εἴμεθα σήμερον ἐν δυσκολίᾳ νὰ εὕρωμεν δάνειον, ἂν ἀπαντῶμεν δισταγμοὺς, ἂν ἴσως προβάλλωνται ὅροι μὴ προσήκοντες, μετὰ τὰ εἰρημένα ἕπεται, ὅτι πταίει ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, καὶ ἴσως ὁ ἐντειλάμενος εἰς αὐτὴν τοιοῦτον φρόνημα Ἑλληνικὸς λαός. Ἐὰν δὲν συνέβαινεν ὅ,τι συνέβη τὴν 7 Ἀπριλίου καὶ ἂν ἡ Βουλὴ πέρυσι δὲν ἤθελε μεταβάλει τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τώρα ἠθέλομεν ἔχει τὰ κοπτήρια καὶ διὰ τοῦ τοιούτου συστήματος ἠθέλομεν ἔχει πρόχειρα τὰ ἐκ τῶν ἐσόδων ἀναβλύζοντα χρήματα. Δὲν γνωρίζω ἂν δύναταί τις νὰ σπουδαιολογήσῃ, λέγων ταῦτα, καὶ ἂν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἴς τινα ὁμιλοῦντα πρὸς τὴν Βουλὴν τῆς πατρίδος νὰ λησμονῇ τὰς αἰτίας, διὰ τὰς ὁποίας τὰ κεφάλαια διστάζουσι νὰ δανεισθῶσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἂν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς πάντα ὁμιλοῦντα πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ λησμονῇ τὰς αἰτίας, δὲν εἶναι βεβαίως ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν δημιουργὸν τῶν αἰτίων τούτων νὰ πράττῃ τὸ τοιοῦτον. Καὶ ὁμιλοῦσιν, ὅτι ἡμεῖς ἐτρώσαμεν τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος, διότι εἰσηγάγομεν νομοσχέδιον φορολογίας τῶν κινητῶν κεφαλαίων! Καὶ θαῤῥοῦσι νὰ ἰσχυρίζωνται, ὅτι ἡμεῖς ἐφονεύσαμεν τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος, διότι εἴπομεν πρὸς τοὺς διαφωνοῦντας περὶ τῆς ἐννοίας ἄρθρου τινὸς τοῦ νομοσχεδίου, ποίαν εἶπεν εἰς ἡμᾶς γνώμην ὁ δικαστικὸς σύμβουλος καὶ ποίαν ἔχομεν ἡμεῖς γνώμην περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας ἐπὶ παραπλησίας περιπτώσεως! Τάχα ἐλησμονήθησαν αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884, διότι, ἀφ’ οὗ χρόνου αὗται ἔλαβον χώραν παρῆλθον μῆνες ἢ καὶ ἐνιαυτός; Τάχα ἐλησμονήθησαν ὅσα ἐν τῇ Βουλῇ ἐλέχθησαν, καὶ ὅσα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐπανελήφθησαν περὶ τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἐπήνεγκαν τὴν χειροτέρευσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους καὶ ἑπομένως τὴν χειροτέρευσιν τῆς πίστεως αὐτοῦ; Μᾶς ὑπέδειξαν τὴν ἀνοχήν των, διότι ἐσιώπων ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα συνεζητοῦντο ἐνταῦθα. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ποίαν γνώμην ἔχουσι περὶ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν μετέρχεται ἡ πλειονοψηφία, ἥτις κατὰ πᾶσαν στιγμὴν μετ’ ἀνοχῆς ἐδείχθη μὴ θελήσασα ν’ ἀναμνήσῃ εἴς τινα τὰς αἰτίας τῆς ἐνεστώσης οἰκονομικῆς καταστάσεως. Καὶ πρὸς τίνα λόγον ἐκεῖνοι ὑπέλαβον ὅτι προσῆκεν αὐτοῖς νὰ σιωπῶσι; Πρὸς τίνα λόγον μᾶς τὸ εἶπον; Ἐὰν ἐνόμιζον, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ παρακωλύσωσιν ἡμᾶς ἢ νὰ συμβουλεύσωσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ νομοθετήματα ἐπιζήμια καὶ μάλιστα οἰκονομικὰ, ἐὰν εἶχον γνώμην ὡρισμένην ὅτι τὰ οἰκονομικὰ νομοθετήματα ἦσαν ἐπιζήμια καὶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὸν τόπον, οὐχὶ μόνον ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ καὶ καθῆκον εἶχον νὰ μὴ σιωπήσωσι, καὶ νὰ μὴ κρύψωσι τὴν γνώμην των ἀπὸ τὴν Βουλήν. Πολλάκις μᾶς ὑπέδειξαν τὴν τοιαύτην τακτικήν των· ἀλλὰ πρὸς τί τοῦτο; Διὰ νὰ ποιήσωνται δῆλον ὅτι οὐδὲν παρεμβάλλουσι πρόσκομμα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; Τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς εἰσὶν ὁ ἀψευδέστερος μάρτυς, καὶ ἐάν ποτε ἀναζητηθῇ ἡ ἱστορία τῆς Συνόδου ταύτης, δύναται ὅστις θέλει νὰ προσφύγῃ πρὸς τοῦτο εἰς αὐτά· δύναται ὅστις θέλει νὰ σπουδάσῃ αὐτὰ νὰ προσφύγῃ ἐκεῖ. Καὶ ἐθεωρήθη τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν προτάσεις δοκιμαστικὰς, καὶ διὰ τῆς συζητήσεως αὐτῶν ἐγένετο αἴτιον ν’ ἀπολεσθῇ χρόνος χρήσιμος πρὸς δρᾶσιν, ἐκτὸς τῆς ἄλλης μεγάλης ζημίας, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν Δημοσίων συμφερόντων ἐπήνεγκε τῶν προτάσεων ἐκείνων ἡ συζήτησις. Ὑπελάμβανον ἴσως οἱ ταῦτα λέγοντες, ὅτι ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εὑρέθη παριεληλυθὸς εἰς τοιαύτην ἀνάγκην ὥστε νὰ προβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοθετήματα φορολογίας 13 καὶ 14 ἢ 15 ἑκατομμυρίων, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο ὤφειλε νὰ δειχθῇ κεκλεισμένους ἔχων τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὴν τάξιν ἐκείνην τῆς παραγωγῆς, ἥτις δὲν ὑπεβλήθη ἔτι εἰς φορολογίαν· ἐνόμιζον ὅτι ἤρκει ἡ θέλησις τοῦ ὑπουργείου νὰ προβάλῃ τὰ νομοθετήματα περὶ φορολογίας τῶν 14 ἢ 15 ἑκατομμυρίων, καὶ ἡ θέλησις τῆς πλειονοψηφίας διὰ νὰ ψηφίσῃ αὐτὰ, καὶ ὅτι ἤρκουν αὐτά καὶ μόνα διὰ νὰ καλύψωσι τὴν εὐθύνην καὶ τοῦ ὑπουργείου καὶ τῆς πλειονοψηφίας. Ἐὰν ὑπάρχῃ τάξις παράγουσα, ἀπηλλαγμένη ὅμως φορολογίας, εἶχε καθῆκον τὸ ὑπουργεῖον νὰ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της καὶ ἐπὶ τὸν νέον τοῦτον φόρον, τὸν προωρισμένον νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς τάξεως, ἥτις κρίνεται ὡς παράγουσα καὶ μὴ φορολογουμένη, ὡς εἶχε καθῆκον νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πᾶσαν εὐκαιρίαν καὶ πάντα τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ ἐπιβολῆς νέου φόρου, νὰ βασανίσῃ ἀποχρώντως τὴν ὑπόθεσιν, νὰ μελετήσῃ αὐτὴν καὶ ὅταν ἴδῃ ὡριμάζουσαν τὴν περὶ ἐπιβολῆς τοῦ νέου τούτου φόρου ἰδέαν, νὰ δώσῃ τὴν τελευταίαν ψῆφον πρὸς κατασκευὴν τοῦ νόμου, τοῦ τὸν φόρον τοῦτον ἐπιβάλλοντος. Δὲν ἠδυνήθην νὰ μείνω ἐπὶ πολλὰς ὥρας μετὰ τοῦ συναδέλφου μου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ ἀκούσω ἐν ἐκτάσει τοὺς λόγους, οἵτινες ἔπεισαν αὐτὸν διὰ νὰ προβάλῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς ἐπὶ 40 ἡμέρας τῆς κατατάξεως τῆς 3ης σειρᾶς τῶν ὑποχρέων τοῦ ἔτους τούτου. Ἀλλ’ ἴσως δὲν ἦτο καὶ ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσω αὐτὸν διὰ νὰ μοὶ ἀφηγηθῇ τοὺς λόγους, ἀφοῦ ἐγνώριζον εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκοντο αἱ ἀποθῆκαι τοῦ στρατοῦ καθ’ ὃν χρόνον ἐπῆλθον τὰ συμβεβηκότα τοῦ 7βρίου, ποῖαι δὲ ἀνάγκαι προέκυψαν ἕνεκα τῶν συμβεβηκότων ἐκείνων, καὶ εἰς ποίας δυσχερείας εὑρέθη περιελθοῦσα ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ. Καὶ ἀνευρίσκουσιν ἤδη τὸ μέτρον πλημμελὲς, καὶ καταστρέφον τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐκλήθησαν ὑπὸ τὰ ὅπλα οἱ εἰς ἐπιστράτευσιν ὑποκείμενοι, διότι ἐζητήθη 40 ἡμερῶν ἀναβολὴ, ἕως ἂν γένωνται αἱ προσήκουσαι προμήθειαι, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς περίθαλψιν τῶν καλουμένων ὑποχρέων, καὶ πρὸς ἐπαγωγὴν αὐτῶν καὶ εἰς τὰς μονάδας τοῦ στρατοῦ. Ἤκουσα θεωρίας διαφόρους, τὰς ὁποίας ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἰδίως περίεργόν τινα θεωρίαν, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας δὲν εἶναι ἐμπιστοσύνη πρὸς τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ εἶναι ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ὑπέλαβεν ἴσως ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι ἤθελον πολὺ ὑπερηφανευθῇ, ἂν ἡ Βουλὴ ἐπεψήφιζε τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου, οἷον ἐπρόβαλον αὐτὸ εἰς αὐτήν· ὅτι ἠδυνάμην νὰ ὑπολάβω, ὅτι ἡ συνδρομὴ, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ψήφου της χορηγεῖ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἦτο θωπεία τῆς Βουλῆς αὐθαίρετος πρὸς τὰ πρόσωπα τῶν Ὑπουργῶν! Καὶ λέγει ταῦτα ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε ἐζήτησε νὰ παραπείσῃ τὴν Βουλὴν εἰς τοιοῦτον σολοικισμὸν, καὶ ὁ ὁποῖος ἰσχυρίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ εἶπεν. Ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, ἐκάθητο ἐπὶ τῆς ἕδρας ἐκείνης ὁ Κουμουνδοῦρος, πρωθυπουργὸς, ὁ δὲ βουλευτὴς Μεσολογγίου οὐδὲν ἄλλο ἔλεγε τότε εἰμὴ, ὅτι οὐδ’ αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία ἐμπιστεύεται τὸ πρόσωπον τοῦ Κουμουνδούρου. Καὶ ἐξετόξευε κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ πολιτικοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς ὕβριν προσωπικὴν, ὡς σεῖς οἱ ἴδιοι θέλετε πεισθῇ ὅταν μετ’ ὀλίγον θέλω σᾶς ἀναγνώσει τὸ περὶ τούτου χωρίον τοῦ λόγου αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου τῶν 120,000,000 περιεῖχε διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας προσδιωρίζετο ὁ κατώτατος ὅρος τῆς τιμῆς τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, καὶ ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ ποσοῦ τοῦ τόκου. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἀφοῦ διὰ ποικίλων ἄλλων ἐπιχειρημάτων ἀντετάχθη κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἀφοῦ ἐζήτησε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ δάνειον ἐκεῖνο ὡς εἶχε διασκευασθῆ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἦτο δάνειον τοκογλυφικὸν, ἀφοῦ προσεπάθησε νά πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι, μολονότι τὸ δάνειον ἦτο τοκογλυφικὸν, μόλα ταῦτα δὲν ἤθελε δυνηθῆ ὁ Κουμουνδοῦρος νὰ τὸ πραγματοποιήσῃ, ὅτι ἤθελε ἀποτύχει ἐντελῶς, εἶπεν ἐπὶ τέλους πρὸς τὴν Βουλήν· «Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἔλεγε τότε ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου (ὅρα σελ. 603 πρακτικῶν τῆς Βουλῆς ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 19 Δεκεμβρίου 1880)· οὐδεμίαν τιμὴν ἔπρεπε νὰ ὁρίσωμεν· ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἱκανὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα, ἀφοῦ διατυπώσωμεν τὰ τοῦ δανείου ὅπως νομίζομεν ὅτι συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐκδοθῇ, ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, στηριζόμενοι ἐπὶ τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχομεν εἰς αὐτὴν, νὰ τὸ ἐκδώσῃ εἰς οἵαν αὕτη ἤθελεν ὁρίσῃ τιμήν. Ἀλλὰ τολμᾶτε νὰ δώσητε ἐμπιστοσύνην τοιαύτην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ ἐπιτρέψητε τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, χωρὶς νὰ εἴπητε ποῖος θὰ ἦναι ὁ κατώτερος ὅρος τῆς τιμῆς αὐτοῦ; Τοῦτο ἀπῄτουν αἱ περιστάσεις, νὰ εἴχομεν τὸ θάῤῥος νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διάθεσιν δανείου 120 ἑκατομμυρίων κατὰ βούλησιν καὶ ἐπὶ τῇ τιμῇ, ἣν αἱ διαπραγματεύσεις κατὰ τὴν κρίσιν της ἤθελον ἀποδείξει τὴν πρέπουσαν. Ἄνευ Κυβερνήσεως, εἰς ἣν νὰ δυνάμεθα τοιαύτην νὰ χορηγήσωμεν ἐμπιστοσύνην, τὸ ζήτημα ἡμῶν δὲν δύναται νὰ διεξαχθῇ αἰσίως. Ἂν καὶ ἐγὼ αὐτὸς διστάζω νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς καταργήσεως, καὶ ὑμεῖς, ὡς εἶμαι πεπεισμένος, δὲν τολμᾶτε νὰ ψηφίσητε τὴν κατάργησιν». Καὶ παρίστα ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐκείνη, ἥτις ὑπεστήριζε τὸ ὑπουργεῖον, δὲν ἐτόλμα νὰ ἐμπιστευθῇ τοιαύτην ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐδυσπίστει περὶ τὴν διάθεσιν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000! Ἐγὼ οὐδέποτε ἐφρόνησα, ὅτι ἡ ὑποστήριξις τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ διὰ ταύτης ἐκδηλουμένη ἐμπιστοσύνη εἶναι ἐμπιστοσύνη ἐκδηλουμένη πρὸς τὰ πρόσωπα· ἐφρόνησα ὅμως ὅτι ἐκδηλοῖ τὴν πεποίθησιν τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τὴν πολιτείαν τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν προσώπων. Ἂν ἄλλοι παρέστησαν τὴν ἐμπιστοσύνην ταύτην τότε μὲν ὡς προσωπικὴν, διὰ νὰ τρώσωσιν ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐπολέμουν, τώρα δὲ παρουσιάζουσιν αὐτὴν ὡς ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ἥκιστα μεριμνῶ, διότι ἐγὼ οὐδέποτε θέλω ἐπιτρέψει εἰς ἐμαυτὸν νὰ τανύω τὰ βέλη μου κατὰ τῶν ἀντιφρονούντων ἢ τῶν ἀντιπάλων πέραν τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διαγράφει ἡ ἠθικότης καὶ ἡ δικαιοσύνη. Ἀλλ’ οἱανδήποτε καὶ ἂν ἐκδηλώσητε πρὸς τὸ ὑπουργεῖον ἐμπιστοσύνην, ὑπερψηφίζοντες τοῦ νομοσχεδίου τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον τῷ ὄντι τοιαύτην ἀξιοῖ παρὰ τῆς Βουλῆς εὐρεῖαν ἐμπιστοσύνην, ἔσπευσεν ὁ προαγορεύσας νὰ σᾶς δώσῃ τὴν ἀπαισίαν εἴδησιν, ὅτι οὐδὲν θέλει ὠφελήσει καὶ ὁ νόμος περὶ δανείου. Καὶ διὰ νὰ σᾶς βεβαιώσῃ περὶ τούτου, σᾶς προεκάλεσε νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι δύο ἄλλοι νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατε, καὶ δι’ ὧν παραπλησίαν ἐξεδηλώσατε ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, μένουσιν ἀμφότεροι ἄνευ ἐφαρμογῆς, διότι δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν. Εἶνε ἀληθὲς, ὅτι ἡ Βουλὴ μετ’ εὐρείας ἐμπιστοσύνης ἔδωκε τὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐκποιήσῃ τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, τὰς μὴ διατεθείσας, εἰς οἱανδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ἐγκρίνει τιμὴν, καὶ κάτωθι τοῦ ὅρου τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου, καὶ ὅτι ἐκ τῶν ὁμολογιῶν τούτων οὐδεμία εἰσέτι ἐπωλήθη. Εἶνε ὡσαύτως ἀληθὲς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐνεπιστεύθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον νόμον περὶ ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων 10,000,000 καὶ ἀφῆκεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὴν ἐξουσίαν νὰ προσδιορίσῃ τόν τε τόκον καὶ πάντα τὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐντόκων γραμματίων καὶ τὰς προθεσμίας καὶ τὰς ἄλλας παροχὰς, καὶ ὅτι οὐδὲ ὁ νόμος οὗτος ἐξετελέσθη εἰσέτι, διότι τὰ ἔντοκα γραμμάτια δὲν ἐτοποθετήθησαν ἀντὶ κεφαλαίων οὐδαμοῦ. Ἀλλὰ τί τάχα νὰ ἔπταισε τὸ ὑπουργεῖον εἰς ὅλα ταῦτα; Ποία τάχα νὰ ἦτο ἡ αἰτία, ἥτις τοιαῦτα παρήγαγεν ἀποτελέσματα; Ἡ ἀνικανότης τοῦ Ὑπουργείου, ἡ ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης τῶν κεφαλαίων πρὸς τὸ πρόσωπον ἡμῶν, ἡ ἀδεξιότης ἡμῶν, ἢ ἡ ἀξία καὶ ὑπόληψις, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον περιέλθει αἱ ἀδιάθετοι ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, αἵτινες εὑρέθησαν ἐνεχυριασμέναι εἰς ποικίλα προεξοφλητικὰ γραφεῖα, ὅσα ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ τῇ Δύσει; Πολλὰς ἕνεκα τούτων ἔπιον πικρίας ἐκεῖνοι οἵτινες ἐκλήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, διότι μεγίστη πικρία εἶναι εἰς ἐκεῖνον, ὅστις διαχειρίζεται τὰ οἰκονομικὰ τῆς πατρίδος του, νὰ ἀκούῃ ἐνεχυριούχους ὁμολογιῶν ἐθνικοῦ δανείου, κατέχοντας τὰς ὁμολογίας ἀντὶ τῆς ἡμισείας τιμῆς, διότι αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 ἦσαν τετιμημέναι ἀντὶ 500 φράγκων, καὶ εἶχον ἐνεχυριασθῆ ἀντὶ 250· μεγίστην πικρίαν αἰσθάνεται, λέγω, ὁ διαχειριζόμενος τὰ οἰκονομικὰ τῆς πατρίδος του, ἀκούων τοὺς ἐνεχυριούχους τούτους λέγοντας πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἔχουσιν ἀνάγκην περιθωρίου. Ἀλλὰ τίς τάχα ἡ αἰτία ὅλων τούτων; Καὶ ἀνθ’ ὅλων αὐτῶν τάχα ἐπαρκὴς θεραπεία τῶν πραγμάτων ἦσαν αἱ συμβουλαὶ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην δανείου, καὶ αἱ πιθανότητες ὅτι ὡρισμένη πιστωτικὴ οἰκία ἔν τινι μεγαλοπόλει ἦτο πρόθυμος νὰ μᾶς δανείσῃ; Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἐπεθύμουν νὰ ὁμιλῶ πρὸς φίλους, διὰ νὰ ἐπιδείξω εἰς αὐτοὺς ποίαν ἀπάντησιν ἔδωκεν ἡ πιστωτικὴ ἐκείνη οἰκία εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀπετάθησαν πρὸς αὐτὴν ζητοῦντες ν’ ἀναλάβῃ δανείου συνομολόγησιν. Εἰς τὴν ἀπάντησιν ἐκείνην ἤθελε πολλὰ διδαχθῆ πᾶς ἄνθρωπος, ὅστις ἤθελε κληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος του, καὶ πρὸ παντὸς ἤθελε διδαχθῆ, ὅτι ὅστις προϋπολογίζει, καὶ ὅστις προσδιορίζει ποσὸν ἐσόδων, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ πιθανὸν, δὲν πρέπει νὰ σπεύδῃ νὰ στηρίξῃ δάνεια ἐπὶ προϋπολογισμῶν τοιούτων, δὲν πρέπει νὰ σπεύδῃ νὰ συνομολογῇ δάνεια ἐπὶ τοιούτων προϋπολογισμῶν, ἀλλὰ ν’ ἀφίνῃ νὰ λειτουργῶσι πρῶτον οἱ φόροι, ἵνα ἴδῃ πόσα παρήγαγεν ἐξ αὐτῶν ἔσοδα καὶ ὅπως ἐπ’ αὐτῶν στηρίξῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἤθελε διδαχθῆ, ὅτι οὐδέποτε πρέπει νὰ πράξῃ τὴν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω, διότι ὀλέθρια πάντοτε ἐπάγεται ἀποτελέσματα, οὐδέποτε πρέπει νὰ πράξῃ τὸν συνδυασμὸν τοιούτου δανείου μετὰ προκαταβολῆς, διότι θέλει περιαγάγῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς πατρίδος του ἐκεῖ ὅπου εἶχε περιαχθῆ κατὰ τὴν 19 Ἀπριλίου, καθ’ ἣν ὡρκιζόμεθα ἐνώπιον τοῦ ἡγεμόνος ὡς ὑπουργοὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐλεγχόμεθα νῦν, διότι δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, μὴ ἐκτιμήσαντες τὸν νόμον περὶ πωλήσεως τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου, καὶ μὴ εὑρόντες νὰ ὑποθηκεύσωμεν τὰ ἔντοκα γραμμάτια! Πῶς ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνεύρωμεν μεγαλειτέρας τιμὰς, ἀπὸ ἐκείνας αἵτινες μᾶς ἐπροτάθησαν κατὰ μῆνα Ἰούλιον, καὶ εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐστέρξαμεν νὰ πωλήσωμεν τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου, καθ’ ὃν χρόνον οἱ ἔχοντες ἐνέχυρον ὁμολογίας ἀντὶ 250 φράγκων μᾶς ἐζήτουν συμπλήρωσιν τῆς ἀξίας αὐτῶν, περιθώριον, ὡς λέγουσιν; Τίς δύναται νὰ ἐλπίσῃ ἐκποιῶν τὰς ὁμολογίας ταύτας νὰ λάβῃ μεγαλειτέρας τιμὰς ἀπὸ ἐκείνας, αἵτινες μᾶς ἐπροτάθησαν; Ἀλλὰ δὲν ἐστέρξαμεν νὰ τὰς ἐκποιήσωμεν εἰς τὰς τιμὰς ταύτας· ἑπομένως δὲν ἐπωλήσαμεν, διότι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ πωλήσωμεν. Ἠδυνάμεθα νὰ πωλήσωμεν, δὲν ἠθελήσαμεν δὲ νὰ πωλήσωμεν κατὰ μῆνα Ἰούλιον, διὰ νὰ μὴ ὑποτιμήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν χρεώγραφα κατὰ τοὺς ὅρους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους, βελτιουμένης τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, προσεδοκῶμεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν. Καὶ ὅταν οἱ νόμοι ἐκεῖνοι συνεζητοῦντο εἰς τὴν Βουλὴν, σᾶς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι αὐτὸς ἐνόει, ὅτι ματαιοπονεῖ ἡ πλειονοψηφία καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ δὲν ἔφερεν οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν, διὰ νὰ μὴ παρεμβάλῃ πρόσκομμά τι εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τῷ ὄντι ὀφείλομεν χάριτας εἰς τὸν ἡγέτην τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι δὲν ἀντεῖπε τότε κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων· ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελεν ἀντείπει, ἡ πλειοψηφία, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἤθελεν ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην, ἣν ἐξήνεγκε διὰ τῆς ψήφου της. Ἀλλὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα τὴν ἑσπέραν ταύτην ν’ ἀπευθύνῃ κατὰ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, διατί, ἀφοῦ ἐγνώριζε τότε, ὅτι εἶνε ἀληθὴς ματαιοπονία, ὅτι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι, διατί δὲν ἔσπευδε νὰ φωτίσῃ τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ ἐξηγήσῃ εἰς αὐτὴν τὰς αἰτίας, διὰ τὰς ὁποίας τοιαῦτα ἐπήρχοντο ἀποτελέσματα, καθιστῶντα ματαίους τοὺς κόπους αὐτῆς εἰς τὸ ψηφίζειν τοὺς νόμους ἐκείνους; Δὲν ἐννοῶ δὲ διὰ τίνος τέχνης—διότι ἐλπίζω νὰ μὴ εἶνε οἰκεία εἰς τὸν βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου ἡ τοιαύτη τέχνη, διότι δὲν εἶνε συγκεχωρημένον νὰ εἶνε οἰκεία εἰς οὐδένα τυγχάνοντα βουλευτὴν—δὲν ἐννοῶ δὲ διὰ τίνος τέχνης ἠδυνήθη ν’ ἀποφύγῃ νὰ καταστήσῃ καταφανῆ τὴν διάκρισιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ σύμβασις περὶ διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, ὡς δὲν ἐννοῶ πῶς κατώρθωσε νὰ λησμονήσῃ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι μόνον ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος, μόνον ἐκ ταύτης, καὶ ἑπομένως ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῆς προμηθείας, τῆς διδομένης εἰς τοὺς ἐργολάβους, οἱ ἐργολάβοι οὗτοι ἔμελλον νὰ κερδήσωσι 280,000 δρ. κατ’ ἔτος. Εἶπον, ὅτι δὲν ἐννοῶ διὰ τίνος τέχνης ἀπέφυγε νὰ καταστήσῃ δῆλον εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ μὴ παραλίπω νὰ καταστήσω εἰς αὐτὴν δῆλον, ἀλλὰ νὰ προσπαθήσω νὰ φωτίσω αὐτὴν διὰ νὰ ἔχῃ ἀκριβῆ ἰδέαν τῶν πραγμάτων. Ἡ πρόσοδος, ἡ ἐκ τῆς διαχειρίσεως τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος, εἴτε ψηφισθῇ ἡ σύμβασις εἴτε δὲν ψηφισθῇ, εἶνε δυνατὸν νὰ προσδιορισθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἤθελε συνομολογηθῆ, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου, διότι αὐτὸ παρέχει διὰ διατάξεως τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσδιορίσῃ τὰς εἰδικὰς προσόδους, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς ἀσφάλισιν τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἔχει δυνάμει τοῦ νόμου τούτου τὸ δικαίωμα τοῦτο, δύναται νὰ προσδιορίσῃ τὰς προσόδους τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, ἵνα χρησιμεύσωσι πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν. Καὶ ἀφοῦ διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου, τὴν ὁποίαν θέλει συνομολογήσει μετὰ τῶν δανειστῶν, θέλει κανονίσει πάσας τὰς συμφωνίας, ὅπως ἐπιτρέπῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, πάσας τὰς λεπτομερείας περὶ τοῦ τρόπου τῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἤθελε συνομολογήσει μετὰ τῶν δανειστῶν, ἠδύνατο νὰ κανονίσῃ τρόπον, καθ’ ὃν ἤθελε κατασταθῆ ἀναντίῤῥητον εἰς τοὺς δανειστάς, ὅτι θέλουσι δύνασθαι οὐδὲν ἄλλο νὰ πράξωσιν εἰμὴ νὰ τείνωσι τὴν χεῖρά των καὶ νὰ λάβωσιν ἀκεραίαν πᾶσαν τὴν ἐκ τῶν μονοπωλίων τούτων πρόσοδον. Λοιπὸν ἡ κύρωσις τῆς συμβάσεως, ἢ ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως, οὐδὲν παρέχει καὶ οὐδὲν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μέσον πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου, ἐὰν τὴν συνομολόγησιν ταύτην εὐκολύνῃ ἡ παροχὴ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς εἰσπράξεως τῆς προσόδου ταύτης, καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐκ ταύτης προκυπτόντων χρημάτων. Ἀλλὰ διατί περιελήφθη τὸ δεύτερον; Καὶ διατί ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ συνεδέθη ἡ ὑπόθεσις αὕτη μετὰ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου; διότι μετὰ γνώμην ἀνδρῶν, ἄριστα γνωριζόντων τὰ τῆς ὕλης ταύτης, ἐνδεχόμενον ἦτο τὸ ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν δύο μονοπωλίων κέρδος νὰ ἐνασκήσῃ γοητείαν τινὰ πρὸς τοὺς κατόχους τῶν κεφαλαίων, καὶ νὰ θεωρηθῇ ὡς κέρδος πρόσθετον πρὸς τὸ ἐκ τῶν τόκων καὶ τῶν ἄλλων κερδῶν τοῦ δανείου παρασκευασθησόμενον ὑπὲρ τῶν δανειστῶν. Δὲν ἐπρόκειτο λοιπὸν νὰ προταθῇ διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου πρὸς ἐγγύησιν τοῦ δανείου ἡ πρόσοδος ἢ νὰ καταστῇ ἀσφαλεστέρα ἡ εἴσπραξις τῶν χρημάτων, διότι αὕτη καὶ ἄνευ τούτου εὐκοπώτερον ἦτο νὰ καταστῇ βεβαία καὶ ἀναντίῤῥητος· ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ παροχῆς εἰς τοὺς συμβληθησομένους μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κέρδους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον οἱ ἐργολάβοι ἐλπίζουσι νὰ προσπορίσωσιν, ἀναλαμβάνοντες τὴν διαχείρησιν τῶν δύο μονοπωλίων. Καὶ τὸ κέρδος τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ προσδιορίσω ὁπόσον εἶναι. Ἤκουσα τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἀναβιβάσαντος τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἤθελον λαμβάνει ἐτησίως οἱ ἐργολάβοι, εἰς 1,100,000 ἢ 1,200,000 δραχμῶν. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι ὁ κύριος βουλευτὴς Ἄρτης δὲν ὑπέθεσεν ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι κέρδος τῶν ἐργολάβων. Ἐλπίζω δὲ ὅτι καὶ ὑμεῖς δὲν δύνασθε νὰ ὑποθέσητε τοιοῦτόν τι. Ἐὰν ἐνθυμηθῆτε ὅτι διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀποζημιώνονται πάντα τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα οἱ ἐργολάβοι θέλουσι καταβάλει καὶ εἰς καλλιέργειαν τῶν ἁλικῶν, καὶ εἰς μεταφορὰν τοῦ ἅλατος ἐκ τῶν ἁλικῶν εἰς τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας, καὶ ἐκ τῶν κεντρικῶν ἀποθηκῶν εἰς τὰς εἰδικὰς ἀποθήκας, ὡς καὶ εἰς ἐνοίκια ἀποθηκῶν καὶ εἰς μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ, ὡς ἐπίσης καὶ εἰς ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἤθελον καταβάλει διὰ τὴν ἐκφόρτωσιν τοῦ πετρελαίου καὶ τὴν μεταφορὰν αὐτοῦ ἀπὸ τὰς κεντρικὰς εἰς τὰς εἰδικὰς ἀποθήκας, καὶ τὰ ἄλλα ἔξοδα τοῦ προσωπικοῦ, θέλετε πεισθῆ ὅτι δὲν εἶναι ἅπαν τὸ εἰρημένον ποσὸν κέρδος. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 1,200,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον θέλουσι λάβει οἱ ἐργολάβοι κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κυρίου Καραπάνου, δὲν εἶναι ὅλον κέρδος ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα, τάχα πόσον νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογίσητε τὸ κέρδος; ἐὰν εἶναι τὸ κέρδος τὸ ¼ τὸ ⅓ τοῦ ποσοῦ τούτου, τότε ἐπὶ 1,100,000 ἢ 1,200,000 τὸ ἓν τρίτον εἶναι 300 χιλιάδες δραχμαὶ ἢ 400 χιλιάδες δραχμαί, ἐὰν εἶναι ὀλιγώτερον τοῦ ⅓, ἂν εἶναι τὸ ¼, εἶναι 250 χιλιάδες δραχμαί. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ κέρδος τῶν 250 χιλιάδων δραχμῶν ὑπετέθη ὅτι δύναται νὰ ἐνασκήσῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν δανειστῶν, καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ ὠθήσῃ αὐτοὺς, ἵνα συνομολογήσωσι δάνειον, προσβλέποντες πρὸς τὸ κέρδος ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων τούτων, καὶ πρὸς τὴν διαφορὰν ταύτην τοῦ κέρδους, τὴν ὁποίαν οἱ ἐργολάβοι ἤθελον συγκομίσει ὑπὲρ ἑαυτῶν. Βλέπετε λοιπὸν πόσον μέγα εἶναι καὶ σπουδαῖον τὸ ζήτημα, καὶ πόσον εὐλόγως ἀνυψώθη εἰς τὸν βαθμὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἀνυψώθη, ὥστε νὰ παρασταθῇ, ὅτι, ἀφοῦ τὰ μονοπώλια παρεχωρήθησαν εἰς ἄλλους, καὶ ἀφοῦ συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος οὕτως, οὐδεμία ὑπάρχει ἐλπὶς περὶ εὑρέσεως δανείου, ἑπομένως ἡ ἔλλειψις δανείου συλλογισθῆτε ὁποίαν ἀπογοήτευσιν παρέχει! συλλογισθῆτε ὅτι δὲν δύνασθε νὰ δανεισθῆτε, νὰ ἐφαρμόσητε τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠσθάνθη τὸ ἔθνος, ἀφοῦ δὲν εὑρέθη δάνειον, καὶ συλλογισθῆτε εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεσθε ὑποστηρίζοντες Κυβέρνησιν, ἥτις σᾶς ἄγει εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀποτυχίας! Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ φακὸς, τὸν ὁποῖον σᾶς ἐπαρουσίασαν διὰ νὰ ἴδητε τὰ πράγματα, δὲν εἶνε συνήθης φακός. Δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους μεταχειρίζεσθε τὴν ἑσπέραν, ὅσοι τυχὸν περιεπέσατε εἰς πρεσβυωπίαν· δὲν εἶναι οὔτε ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεσθε, ὅταν ζητῆτε νὰ ἐρευνήσητε τὰ συστατικὰ ἐντόμου τινὸς ἢ ζωϋφίου, καὶ διὰ τοῦτο συμβαίνει τὸ παράδοξον φαινόμενον, ἡ ὑπόθεσις τοῦ κανονισμοῦ τοῦ ἅλατος καὶ τοῦ πετρελαίου ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς ζήτημα, ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ ἔκβασις τῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος! Δὲν εἶπον ὅτι ἀνεβιβάσθη εἰς ζήτημα ὑπουργικὸν, διότι αὐτὸ εἶναι ταπεινότατον, ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τῆς ἐκβάσεως τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠσπάσθη τὸ Ἔθνος. Τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ προκύψῃ ἀπὸ τοιαύτην ἐπιχείρησιν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ, διότι ἕκαστος ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ ν’ ἀναλάβῃ τὴν Ἀρχὴν, τὸ πρακτικὸν, λέγω, ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ προκύψῃ, εἶνε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν τέλει τοῦ λόγου τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἠκούσατε ἐκφυγὸν ἀπὸ τὰ χείλη αὐτοῦ. Σᾶς λέγουσιν ὅτι ἐὰν δὲν ἤθελε χρησιμεύσῃ ὁ κανονισμὸς ἢ ἡ διαχείρισις τῶν μονοπωλείων τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος εἰς συνομολόγησιν δανείου, ἡ σύμβασις δὲν πρέπει νὰ κυρωθῇ μεταξὺ τῶν ἐργολάβων ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ χορήγησις τοῦ δανείου περιορισθῇ εἰς 100 χιλιάδας δραχμὰς ἢ εἰς μόνον ἓν ἑκατομμύριον, δύνανται οὕτω νὰ δικαιολογήσωσι τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως; Τί ἀποφαίνεται ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου διὰ τούτου; Ὅτι δὲν ἐμπιστεύεται τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἀφοῦ δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν διότι εἶνε ἀνίκανος, ἀφοῦ λέγει ὅτι εἶναι πιθανὸν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως νὰ προτιμήσωσιν ἐργολάβους, οἵτινες θέλουσι χορηγήσει δάνειον 100 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ παραχωρήσωσι τὰ μονοπώλια, τί νὰ εἴπω; Νὰ εἴπω ὅτι τοιαῦτα εἶνε ἀνάρμοστα νὰ προβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν διὰ Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος; Ἀλλ’ ἔχουσι δικαίωμα νὰ τὰ ἀποτείνωσι, καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ παραπονώμεθα, διότι οὔτε ἡ σήμερον οὔτε ἡ χθὲς μᾶς ἐδίδαξεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ φροντίζωμεν τί περὶ ἡμῶν φρονοῦσιν ἐκεῖνοι οἵτινες περὶ ἡμῶν τοιαῦτα λέγουσι. Νομίζω, ὅτι εἶνε ἀναπόφευκτον, ὅταν τις ἀποδέχηται εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ, ἐξαιρέσεις ἢ ἀθέτησιν κοινῶν τινων ἀληθειῶν ἀναγνωρισθεισῶν ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, ὅτι πρέπει ν’ ἀποδέχεται τὰς ἐξαιρέσεις ταύτας μεθ’ ὅλων τῶν συνεπειῶν αὐτῶν. Βεβαίως ἡ ἀποδοχὴ ἢ ἡ ἵδρυσις τῶν μονοπωλίων εἶνε ἀναίρεσις τῆς ἀληθείας τῆς ἀνακηρυχθείσης ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης. Ἀλλ’ ὅταν ἀποδέχεται τοιαύτην ἀναίρεσιν, πρέπει νὰ ἀποδέχηται αὐτὴν μεθ’ ὅλων τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας ἡ ἵδρυσις τοῦ μονοπωλίου συνεπάγει, καὶ ἡ πρώτη τῶν συνεπειῶν εἶνε νὰ παρέχῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦ μονοπωλίου εἰς πάντας τοὺς καταναλίσκοντας τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἐπὶ ἴσῃ τιμῇ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ὑπέλαβεν, ὅτι δύναται καὶ τὸν κανόνα τοῦτον ν’ ἀθετήσῃ, καὶ νὰ συμβληθῇ μετὰ τῶν ἐργολάβων, ἵνα τὸ ἅλας εἰς μὲν τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας πωλῆται πρὸς λεπτὰ δέκα, εἰς δὲ τὰς εἰδικὰς πρὸς λεπτὰ δέκα τρία καὶ ἥμισυ τὴν ὀκάν. Καὶ ποῖος σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ διαιρέσητε τοὺς πολίτας εἰς δύο τάξεις, καὶ νὰ ὑπολάβητε, ὅτι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύσητε μονοπώλιον καὶ ἔχετε καὶ ἄλλο δικαίωμα εἴς τινα μέρη, εἰς τὰ παράλια, νὰ προσδιορίσητε τιμήν, 10 λεπτῶν καὶ εἰς ἄλλα μέρη, τὰ μεσόγεια, νὰ προσδιορίσητε τιμὴν 13 καὶ ἥμισυ λεπτῶν; διότι οἱ κάτοικοι οἱ περίοικοι τῶν κεντρικῶν ἀποθηκῶν θέλουσιν ἀγοράζει τὸ ἅλας πρὸς δέκα λεπτά, ἀλλ’ οἱ κάτοικοι τῶν μεσογείων, οἵτινες ἤθελον ἀγοράζει αὐτὸ ἀπὸ τὰς εἰδικὰς ἀποθήκας, θέλουσι τὸ ἀγοράζει πρὸς 13 καὶ ½ λεπτὰ τὴν ὀκάν. Ἀφοῦ ἀπεδέχθη τὴν διάκρισιν ταύτην, ἑπόμενον ἦτο ν’ ἀποδεχθῇ καὶ ἄλλην διάκρισιν, διότι ἡ δευτέρα διάκρισις ἀπέβαινεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Εἶπεν ἐν τῇ συμβάσει, ἣν συνωμολόγησεν, ὅτι εἰς τοὺς ἐργολάβους πρέπει νὰ χορηγῆται διὰ προμήθειαν ἥμισυ λεπτὸν ἐπὶ τοῦ ἅλατος τοῦ πωλουμένου ἐκ τῶν κεντρικῶν ἀποθηκῶν καὶ τέσσαρα λεπτὰ ἐπὶ τοῦ πωλουμένου ἐκ τῶν εἰδικῶν. Καὶ ὑπολογίζει διὰ τῶν τεσσάρων λεπτῶν ν’ ἀποζημιωθῇ ὁ ἐργολάβος διὰ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς τοῦ ἅλατος εἰς τὰς εἰδικὰς ἀποθήκας, καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐπάγει τῶν ἰδιωτικῶν ἀποθηκῶν ἡ διαχείρισις. Ὑπελόγισε δὲ ὡς εἶπε τὴν ζημίαν εἰς 280,000 δραχμάς, διότι ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα ἤθελε πωληθῆ 7 ἑκατομμυρίων ἅλας ἐκ τῶν κεντρικῶν ἀποθηκῶν, δηλαδὴ τὸ ἥμισυ τῆς παραγωγῆς τοῦ ἅλατος. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο στηρίζεται εἰς τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τοῦ ἀντικειμένου τοῦ μονοπωλίου. Τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τοῦ ἀντικειμένου τοῦ μονοπωλίου εἶνε ἀδύνατον ν’ ἀποδεχθῶ ἐγώ. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι, ἐὰν αἱ παραδόσεις τῆς παρελθούσης πεντηκονταετίας μοὶ ὑποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβάλω τὰ τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος, ἐὰν αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τῆς χώρας ταύτης μοὶ δεικνύωσιν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μεταβληθῶσι τὰ τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος, δὲν ἔπρεπε ὅμως νὰ παραβῶ τὸν κανόνα νὰ παράσχω τὸ ἅλας εἰς πάντα κάτοικον τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου εἰς τὴν αὐτὴν τιμήν, καὶ νὰ προσδιορίσω τὴν τιμήν του ἐν πάσαις ταῖς ἀποθήκαις εἰς 15 λεπτά. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ἅλας εἰς τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας θέλει πωλεῖσθαι εἰς τὴν τιμήν, εἰς τὴν ὁποίαν πωλεῖται καὶ εἰς τὰς εἰδικάς, ποῖος θέλει σπεύσει νὰ ἀγοράσῃ αὐτὸ ἀπὸ τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας, ἀφοῦ δύναται νὰ παραλάβῃ αὐτὸ εἰς τὴν κατοικίαν του, εἰς τὰς εἰδικὰς ἀποθήκας; Ἑπομένως ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ ὅτι θέλει πωληθῆ ἀπὸ τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας ποσὸν 7 ἑκατομμυρίων ὀκάδες ἅλατος, τὸ ἥμισυ τῆς παραγωγῆς. Ἐὰν δὲ δὲν εἶνε συγκεχωρημένον νὰ ὑπολογισθῇ ὅτι ἤθελε πωληθῆ 7 ἑκατομμυρίων ὀκάδες ἅλατος ἐκ τῶν κεντρικῶν ἀποθηκῶν, πῶς θέλει θεωρηθῆ εἰς αὐτὸν συγκεχωρημένον νὰ εἴπῃ ὅτι 280 χιλιάδες δραχ. δίδονται μάτην εἰς τοὺς ἐργολάβους, διότι ἑπτὰ ἑκατομμύρια ὀκάδων ἅλατος θέλουσει πωλήσει ἐκ τῶν κεντρικῶν ἀποθηκῶν, καὶ θέλουσι λάβει τέσσαρα λεπτὰ τὴν προμήθειαν ἀντὶ τοῦ ἡμίσεος κατ’ ὀκᾶν, τὸ ὁποῖον ἤθελον λάβει κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη; Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ αὐτὸ σύστημα καὶ ἐπὶ πάσας τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως! Καὶ ἴσως ἐπὶ τῆς λεπτομερείας ταύτης ἴσως ἤθελεν εἰκασθῆ διὰ τούτων ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἢ οἱ Ὑπουργοί, ἠθέλησαν νὰ δώσωσι 280 χιλιάδες δραχμὰς εἰς τοὺς ἐργολάβους, ἐνῶ διὰ τῆς μέχρι τοῦδε συμβάσεως, ἥτις εἶχε συνομολογηθῆ παρὰ τῶν προκατόχων, δὲν παρείχετο εἰς αὐτοὺς τὸ ποσὸν τοῦτο. Καὶ οὕτω θέλει δυνηθῆ τις ἀκούων ταῦτα νὰ κρίνῃ ὅτι τὸ ὀλιγώτερον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἰκάσῃ ἐκ τοιαύτης πράξεως καὶ ἀποφάσεως τῶν διαχειριζομένων τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, εἶνε τὸ νὰ ὑπολάβῃ ὅτι εἶνε σπάταλον. Καὶ βεβαίως θέλω εἶσθαι εὐτυχής, ἐάν δι’ αὐτὸ καταγνώσητε εἰς ἐμὲ σπατάλην! καὶ θέλετε μὲ καταδικάσει ἐπὶ σπατάλῃ, διότι ἀφειδῶς ἐζήτησα νὰ παραχωρήσω εἰς τοὺς ἐργολάβους 280 χιλιάδας δραχμῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης. Ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλήν, οὐχὶ μόνον τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν οὕτω δυσμενῆ περὶ ἡμῶν κρίνουσαν μειονοψηφίαν, νὰ μὴ ῥίψῃ ἀκόμη καταδικαστικὴν καὶ μέλαιναν καθ’ ἡμῶν ψῆφον ἕως ἂν μελετήσῃ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1885 καὶ ἴδῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διαχειριζόμεθα τὰ δημόσια χρήματα. Τότε θέλει δυνηθῆ νὰ παραβάλῃ αὐτὸν πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1884 καὶ 1883, καὶ μετὰ τοῦτο θέλει δυνηθῆ νὰ προβῇ εἰς εὐσυνείδητον ἀπόφασιν καὶ ἀνακοινώσῃ ποίαν ἐσχημάτισε κρίσιν. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐὰν εὐαρεστῆται ἄς ἀνακοινώσῃ τὴν γνώμην της· ἴσως τότε δὲν θέλει ἔχει συμφέρον νὰ τὴν ἀνακοινώσῃ δημοσίᾳ, ἀλλ’ ἄς τὴν ἀνακοινώσῃ τοὐλάχιστον κρύφα πρὸς ἐμὲ πρὸς παραμυθίαν μου. Ἀλλὰ πρὶν ἢ καταλήξῃ εἰς τό συμπέρασμα ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐξέφρασεν ἀπορίαν διατί τέλος πάντων ἐσπεύσαμεν νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν ἐν τοιούτῳ τινὶ χρόνῳ, ἐνῷ, ἐὰν ἀφίναμεν νὰ εὐπλοήσωσι τὰ πράγματα τῆς πατρίδος, νὰ κατασταθῶσιν αἱ πολιτικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τῆς χώρας ὁμαλώτεραι, τότε ἠδυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν ταῦτα συμφορώτερον, προκαλοῦντες μάλιστα ἐν ἀνάγκῃ καὶ διαγωνισμόν. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, νὰ διακρίνητε καλῶς. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἁλάτων, ἀλλὰ περὶ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν, καὶ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλικῶν ἔπρεπε νὰ ἐπιφυλάξωμεν ἀκεραίαν καὶ ἄθικτον διὰ νὰ τὴν ἐκθέσωμεν εἰς δημοπρασίαν ἐπὶ διαγωνισμῷ εἰς ὁμαλωτέρους χρόνους, διὰ νὰ μὴ ἀπολέσωμεν τὰ μεγάλα κέρδη, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν, διατιθέντες τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν κατὰ τοὺς ὁμαλοὺς καιρούς. Τῇ ἀληθείᾳ ἴσως σφάλλω, ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι οὐδὲ τὸ ζήτημα τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν τὸ ἀνεβίβασα εἰς τοσοῦτον ὕψος. Εἶνε ἀληθὲς, ὅτι, πρὶν ἢ γένηται λόγος τις ἐν τοῖς ἐπισήμοις κύκλοις περὶ βελτιώσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν ἁλάτων καὶ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν, εἶχον ἀσχοληθῆ περὶ ταῦτα, καὶ κατὰ τὸ 1879 εἶχον ἔλθει εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ ἀλλοδαποῦ περὶ τρόπου κρείττονος τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἐργασία αὕτη δὲν κατέληξεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἐνόμιζον ὅτι ἦτο περιττὸν νὰ ποιήσωμαι τὴν ἐλαχίστην μνείαν αὐτῆς, ὡς δὲν συνειθίζω νὰ ποιῶμαι μνείαν οὐδὲ τῶν πράξεων ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας συνέβη ὁπωσδήποτε νὰ λάβω μέρος τι. Ἡ διαπραγμάτευσις αὕτη περὶ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν ἦτο προγενεστέρα τῆς συμβάσεως τοῦ 1881, ἦτο προγενεστέρα φυσικῷ τῷ λόγῳ καὶ τῆς συμβάσεως, τῆς πέρυσιν ὑπογραφείσης ὑπὸ τοῦ προκατόχου ὑπουργείου. Ἠγόμην δὲ εἰς τὴν γνώμην νὰ κανονισθῶσιν ἐπὶ τὰ κρείττω τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν, πρῶτον μὲν διότι κοινή τις μελέτη, ἣν ἐπὶ πολλὰ ἔτη μετὰ τινος ἄλλου συναδέλφου, μέλους τοῦ Κοινοβουλίου, ἐποιησάμεθα ἐπὶ διαφόρων ἀντικειμένων τῆς δημοσίας διοικήσεως, μὲ ἐφώτισε περισσότερον περὶ τῶν συμβαινόντων καὶ κατὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλικῶν καὶ κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ἁλάτων, καὶ προσέτι περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ ἐν χρήσει καλλιέργεια τῶν ἁλικῶν καὶ ἡ ἐν χρήσει διαχείρισις τῶν ἁλάτων παρῆγεν. Ἠσθάνθην δὲ ἔνθερμον πόθον ἔκτοτε νὰ συντελέσω εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος. Καὶ δὲν μὲ ἐνεθάῤῥυνε μόνον ἡ ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐπέβαλε τὸ καθῆκόν μου, νὰ φροντίσω νὰ καταστήσω πρόχειρον τὸ ἅλας εἰς πάσας τὰς περιφερείας, ἀφοῦ ἐξηκολούθουν διατηρῶν τὸ μονοπώλιον, ἀλλὰ ἐθέρμανεν ἀκόμη τὴν ἐπιθυμίαν μου καὶ ἡ φροντὶς πῶς νὰ καταστήσω κρείττονα καὶ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλάτων καὶ τὴν διοίκησιν τῶν ἁλικῶν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσω κρείττονα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, καὶ προσέτι διὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν κρειττόνων οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων νὰ μειώσω τὴν ἀφορμὴν, ἥτις αἰωνίως ἐσκανδάλιζε τὴν δημοσίαν συνείδησιν, τὴν ἀφορμὴν τῶν κλοπῶν τῶν ἁλάτων καὶ τῶν καταχρήσεων. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς διαχειρίσεως τοῦ μονοπωλίου, διέκρινα ἀκριβῶς τὴν τακτικὴν, ἣν ἠκολούθησεν ὁ Κουμουνδοῦρος, ἀπὸ τὴν τακτικὴν, ἣν μετῆλθον ἄλλοι ὡς ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν διατελέσαντες, καὶ εὕρισκον, ὅτι, μὲ ὅλα ὅσα ὁ πολὺς ἀριθμὸς τῶν εἰδικῶν ἀποθηκῶν δύναται νὰ περιέχῃ ἄτοπα, ἕνεκα ἐλλείψεως ἀμέσου ἐπιτηρήσεως καὶ ἐπαγρυπνήσεως, τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου εἶχον αὐξήσει εἰς ἀναλογίαν ἐντελῶς δυσανάλογον πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ, ὅπερ ἐνεδείκνυεν, ὅτι ὅσον προχειρότερον ἦτο τὸ ἅλας, τοσοῦτον εὐκολωτέρα ἦτο ἡ κατανάλωσις αὐτοῦ καὶ τοσοῦτον ηὔξανεν αὕτη. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ πόθου ὡδηγούμην εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας διεξήγαγον κατὰ τὸ 1879. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο ἐπῆλθον μέτρα διάφορα ὑπὸ ἀξιοτίμων συναδέλφων ληφθέντα καὶ ἐν πρώτοις ἡ σύμβασις, ἡ κατὰ τὸ 1881 συνομολογηθεῖσα, ἥτις τὸν αὐτὸν εἶχε σκοπὸν, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον ἡ σύμβασις, ἡ πέρυσι συνομολογηθεῖσα, ἥτις καὶ αὕτη τὸν αὐτὸν εἶχε σκοπὸν, παραλείπουσα μόνον τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλικῶν. Τὸ σύστημα τῶν σκέψεων, αἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως τοῦ 1884, ἐνδέχεται νὰ ἐδικαιολόγει εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ αὐτοῦ συστήματος τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν. Ἀλλὰ δὲν μοὶ ἦτο δυνατὸν νὰ πεισθῶ ἐκ τούτων τῶν σκέψεων ἵνα πράξω καὶ ἐγὼ τὸ αὐτό. Ἐξηκολούθουν δὲ νὰ ἐπιθυμῶ νὰ μεταβάλω τὸ σύστημα τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν, οὐδὲ μοὶ ἦλθε κατὰ νοῦν ὅτι ἐνῷ νῦν δαπανῶ 280 –300 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος πρὸς καλλιέργειαν τῶν ἁλυκῶν, ἂν εὕρισκον τρόπον διὰ νὰ μεταβάλω τὴν καλλιέργειαν καὶ δαπανῶ μόνον 220,000, δὲν μοὶ ἦλθε κατὰ νοῦν ὅτι ὑποβάλλω εἰς ζημίαν τὸ δημόσιον ταμεῖον, οὐδὲ ὅτι στερῶ αὐτὸ μεγάλων κερδῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἤθελε παραγάγει, ἐὰν ἐκανονίζοντο τὰ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν μετὰ 10 ἔτη ἢ μετὰ 8 ἔτη, διότι ἐπὶ τέλους ἐκ 220 χιλιάδων δραχμῶν ἐν ὅλῳ δαπάνης, καταβαλλομένης νῦν κατὰ τὴν σύμβασιν διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλικῶν, δὲν ἠξεύρω πόσον ἤθελεν ἀξιώσει τις νὰ κερδίσῃ διὰ νὰ ζητήσῃ ἄλλους καταλληλοτέρους καιροὺς καὶ εὐτυχεστέρας περιστάσεις διὰ νὰ παραχωρήσῃ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλικῶν δι’ ὀλιγώτερον ποσόν. Ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο διὰ νὰ παραχωρήσῃ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλυκῶν ἐκ συνδυασμοῦ μετὰ ἱδρύσεως βιομηχανίας, ἥτις δύναται νὰ ἱδρυθῇ διὰ τῆς χρήσεως τῶν ἁλάτων, τὸ ζήτημα ἤθελεν εἶσθαι διαφορετικὸν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν οὐδεμία νὰ κατορθωθῇ τοιαύτη συμφωνία χωρὶς νὰ ἀναδεχθῇ τις ὑποχρέωσιν διαρκείας πολυετοῦς, οὐδέποτε δὲ μικροτέρας τῶν 25 ἢ 30 ἐνιαυτῶν. Καὶ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος, ἐπιφυλασσόμενον τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ εὐθὺς ὡς δυνηθῇ νὰ προνοήσῃ καὶ περὶ τῆς τοιαύτης χρήσεως τοῦ ἅλατος, ἐπιφυλασσόμενον, λέγω, τότε νὰ κανονίσῃ ταῦτα. Ἀλλὰ δὲν ἐνόμιζον, ἴσως ἦτο σφάλμα μου, ὅτι προνοῶν ἀπὸ τοῦδε περὶ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλικῶν καὶ μὴ ἀφίνων νὰ ἐξακολουθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο μέχρι τοῦδε, ὅτι ἐγενόμην αἴτιος ζημίας τοῦ δημοσίου ταμείου· ἐξ ἐναντίας, εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου ἠλάττωσα, καὶ τέλος πάντων ἀφήρουν μίαν ἀφορμὴν, ἥτις πολλάκις ἐνέβαλεν εἰς ἀνησυχίαν τὴν κοινωνίαν, καὶ ἠδύνατο ἐπὶ τέλους νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς κηλὶς ἐπικαθημένη εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἑλλάδος. Ἐξέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν πάνθ’ ὅσα εἶχον νὰ εἴπω εἰς αὐτήν. Τὸ ζήτημα, ὡς προεβλήθη, δὲν εἶνε ἀμέτοχον πολιτικῆς· ἐξ ἐναντίας, μοὶ φαίνεται, ὅτι παρεστάθη ὅτι ζητεῖται νὰ διασωθῶσι τὰ μεγάλα συμφέροντα, τῶν ὁποίων τὴν διάσωσιν ἀνέλαβεν ἡ ὑπὸ τοῦ ἔθνους γενομένη ἀποδεκτὴ πολιτική. Αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐτέθη εὐκρινῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Βουλὴ ἐκλήθη νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν της. Εἰς τὴν ψῆφον αὐτῆς ταύτην ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβληθῶ. Ἓν μόνον πρᾶγμα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τῆς φράσεως τοῦ ἄρθρου 1 ἢ τοῦ ἄρθρου 2 ἢ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου, νὰ μὴ ὑπολάβωμεν, ὅτι ἐκεῖ κρύπτεται ἡ ἐπιτυχία ἢ ἡ ἀποτυχία τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη τὸ Ἔθνος. Εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς φράσεως εἴτε πρὸς συμπλήρωσιν ἐλλείψεως, εἴτε πρὸς ἀφαίρεσιν πλεονασμοῦ, εἴτε πρὸς ἀκριβεστέραν καὶ πληρεστέραν ἔκφρασιν ἐννοίας, ἐγὼ οὐδέποτε ἀντιλέγω, καὶ ἂν ἤθελον ἐξακολουθῇ νὰ μὲ κατακρίνωσιν ὡς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσέχω εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἢ ὁ ὁποῖος δὲν συστέλλομαι νὰ λέγω ὅτι ῥυμουλκοῦμαι ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους. Τέλος πάντων αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, καὶ ἐπειδὴ εὐτυχῶς ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς μέχρι τοῦδε δὲν εὗρε ταῦτα τὰ ἰδιώματα ὡς ἄγοντα εἰς τὸν θάνατον, εὐμενῶς μὲ ἀποδέχεται ἀκόμη ἐν τῇ Κυβερνήσει. Καὶ δὲν φρονῶ ταῦτα αὐθαιρέτως. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἀπαιτῶσι παρὰ τοῦ Ἔθνους νὰ ἀποδέχηται τυφλῶς τὰς γνώμας αὐτῶν, σφάλλουσιν ἐν πολιτεύματι φιλελευθέρῳ, διότι τὸ δικαίωμά των δὲν ἔχει ἀρχὴν, οὐδὲ δύναταί τις ν’ ἀξιώσῃ παρά τινος νὰ ἀποδέχηται τὴν γνώμην αὐτοῦ πρὶν ἢ διαφωτίσῃ τὸν ἀκούοντα περὶ τῆς ἀληθείας τῆς γνώμης του καὶ περὶ τῶν λυσιτελῶν εἰς τὴν χώραν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἔχομεν καθῆκον νὰ ὁμιλῶμεν πρὸς τὸ ἔθνος. Δὲν ἔχομεν ὅμως δικαίωμα νὰ ζητῶμεν νὰ ἀκολουθῇ τυφλῶς ἡμᾶς. Ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἐάν τις νομίζῃ, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του εἰς τὸν λαὸν τῆς πατρίδος του. Αὐτός ὅμως, πρὶν ἢ ἐκφράσῃ τοιαύτην τινὰ γνώμην, πρέπει νὰ κηρύξῃ, ὅτι δὲν στέργει νὰ τηρήσῃ αὐτὴν ὑπὸ φιλελεύθερον πολίτευμα, πρέπει δὲ νὰ μεταβῇ νὰ ἀναζητήσῃ τὴν δύναμιν ἐκεῖ ὅπου αὕτη ὑπάρχει ὅπως περιβληθῇ αὐτὴν, καὶ διὰ τῆς δυνάμεως νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκβιάσῃ τοὺς συμπολίτας του νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς γνώμας αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἔστω οὗτος βέβαιος, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελε ἐπιτύχει νὰ ἐκβιάσῃ αὐτοὺς διὰ τῆς δυνάμεως, ἐν Ἑλλάδι δὲν θέλει μετρήσει πολὺν χρόνον· ἡ δὲ ἱστορία τῆς χώρας διδάσκει εἰς αὐτὸν πόσον διήρκεσαν τοιαῦτα πειράματα. Διὰ τοῦτο ἐγὼ εἰμὶ τοσοῦτον ταπεινόφρων, ὥστε νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑποτάσσω ἐμαυτὸν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους, ἀγωνιζόμενος καὶ ἀσχολούμενος διὰ τοῦ λόγου, ἐφ’ ὅσον ἀκούομαι, νὰ διαφωτίζω τὰς γνώμας αὐτοῦ, καὶ νὰ ἐνδεικνύω εἰς αὐτὸ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. Ἐὰν δὲ τοιαῦτα φρονῶ οὕτω πως πολιτευόμενος, καὶ τοιαύτην ἐπέσυρα κατ’ ἐμοῦ μομφὴν εἰπὼν ὅτι ρυμουλκοῦμαι ὑπὸ τοῦ Ἔθνους, συγκεχωρημένος θὰ ἦμαι, διότι ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ταπεινοῦ φρονήματος ἐμφορούμενος ἐνόμιζον, ὅτι πρέπει νὰ συμβιβάζω τὴν γνώμην μου μετὰ τῆς γνώμης τῆς πλειονοψηφίας, καὶ νὰ συναρμολογῶ αὐτὴν οὕτως, χωρὶς μὲν νὰ θυσιάζω τὴν οὐσίαν, χωρὶς νὰ παραβλάπτω συμφέρον τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ σπαταλῶ δημόσια χρήματα, χωρὶς νὰ ἐκθέτω εἰς κίνδυνον τὴν πατρίδα μου, ἀλλὰ νὰ συναρμολογῶ αὐτὴν οὕτως, ὅσον ἕκαστος κατὰ καθῆκον πρέπει νὰ φρονῇ, ὅτι δὲν ἐγεννήθη αὐτὸς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἀλάθητος. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, πρὶν ἢ καταλήξω τὸν λόγον, δὲν θέλετε μὲ ἰδεῖ νὰ ἐγείρω ὑπουργικὸν ζήτημα, ἐὰν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ φράσις τις τοῦ νομοσχεδίου, εἴτε τούτου εἴτε ἄλλου τινὸς, μὴ ἐλαττοῦσα τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ μὴ ἀλλοιοῦσα τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ, καὶ μὴ ἀναιροῦσα τοὺς σκοποὺς αὐτοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἡ φράσις τοῦ ἄρθρου 1 ἢ τοῦ ἄρθρου 2 ἢ τοῦ ἄρθρου 3 ἤθελον ὑποτεθῇ ὑπό τινος ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, θέλει μὲ εὕρει πρόθυμον συζητητὴν, καὶ ἐπίσης πρόθυμον νὰ ἀσχοληθῶ μετ’ αὐτοῦ ἵνα ἀνεύρωμεν ὁμοῦ τὴν ὀρθοτέραν φράσιν. Κατὰ συνέπειαν ἐλπίζω ὅτι καὶ τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας θέλουσιν εἶσθαι ἥσυχα, δὲν θέλουσι δὲ ποτὲ ἀνησυχήσει ὅτι ἐγὼ διὰ τῆς ἐπιμονῆς μου ἤθελον ἐκβιάσει ποτὲ κἀνὲν ἐξ αὐτῶν νὰ ψηφοφορήσῃ ἐναντίον τῆς ἰδίας αὐτοῦ γνώμης, ἢ νὰ παραλλάξῃ τὴν ψῆφον, ἣν πρὸ μικροῦ ἔδωκεν (εὖγε ἐκ δεξιῶν).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§11ΤΙΝΕΣ. Νὰ γίνῃ διακοπὴ, κύριε Πρόεδρε.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά. (Γίνεται διακοπὴ 10 λεπτῶν).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§14Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον, κύριοι βουλευταὶ, ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου καὶ ἐλυπήθην ὅτι δὲν εὑρέθην παρὼν, ὅταν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μὲ ἐκάλεσεν ἐπὶ τὸ βῆμα. Ζητῶ, μάλιστα τὸ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ζητήσω, συγγνώμην παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου. Ἀλλ’ ἐκ τούτου οὐδεμία προέκυψε ζημία εἰς ἐμὲ, διότι τὸ ζήτημα τοῦ δανείου εἶνε ἀναποσπάστως συνδεδεμένον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, πρὸς τὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Τὴν γνώμην ταύτην ἔχω ἀφ’ ἧς ἐκαλούμην καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων νὰ κρίνω περὶ τῶν μέτρων τῶν οἰκονομικῶν, ἅπερ ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Χώραν κατὰ τὰς παρούσας κρισίμους τοῦ Ἔθνους στιγμάς. Ἐξήγησα δὲ καθαρῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην ταύτην, εἰπὼν, ὅτι ἄνευ δανείου, καὶ δανείου ἐπαρκοῦς, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις· εἶπον, ὅτι ἄνευ δανείου ἐπαρκοῦς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μειώσῃ, ἐὰν μὴ καὶ νὰ ἐξαλείψῃ, τὰς φρικτὰς συνεπείας τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἀλλὰ συγχρόνως εἶπον ὅτι τὸ δάνειον δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ ἐπὶ ὅροις ἀσυμφόροις, ἐὰν διὰ τὴν ἐγγύησιν αὐτοῦ δὲν προστεθῶσιν εἰς τὸν τακτικὸν τοῦ Κράτους Προϋπολοσμὸν ἐπαρκῆ ἔσοδα· διότι μὴ νομίζωμεν, ὅτι εἶναι μόνον αἱ ἐγγυήσεις αἱ διδόμεναι πρὸς τοὺς δανειστὰς, αἵτινες χρησιμεύουσιν αὐτοῖς, ὅπως κρίνωσι περὶ τῆς πίστεως ἡμῶν, ἀλλ’ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, ἡ ὁποία εἶναι τὸ θεμέλιον τῆς γνώμης αὐτῶν. Καὶ ἐκ τῆς σκέψεως ταύτης ὁρμώμενος, διεῖδον ἢ τὴν ἀποτυχίαν, ἢ τὴν μὴ ἐπωφελῆ διὰ τὸ Δημόσιον ἐπιτυχίαν τοῦ προταθέντος δανείου ἐν ἑνὶ τῶν ἐδαφίων τοῦ περὶ τούτου νομοσχεδίου. Ὁ νόμος περὶ τοῦ δανείου ἐν τῷ ἐδαφίῳ ἐκείνῳ ὁρίζει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ ἐγγυήσεις πρὸς συνομολόγησιν αὐτοῦ ἐκ τῶν κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους εἰσπραττομένων ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐσόδων· δὲν προτίθεται λοιπὸν νέον τι ἔσοδον πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου· πρὸς ἐξασφάλισιν δὲ αὐτοῦ ἀφαιροῦνται ἀπὸ τῶν τακτικῶν τοῦ Ἔθνους Προϋπολογισμῶν τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς τοῦτο χρήματα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὶς εἶναι ὁ τακτικὸς ἡμῶν Προϋπολογισμὸς, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τοῦτο πρὶν ἢ ῥιφθῶμεν εἰς τὴν ἀβεβαιότητα τῆς ἐπιζητήσεως δανείου, ἐν τοιαύταις μάλιστα μὴ ἐπιτρεπούσαις ἀβεβαιότητας στιγμαῖς. Κατὰ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886 ὁ τακτικὸς παρουσιάζει ἔλλειμμα 3 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν· τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 θὰ ἦναι εὐτύχημα ἐὰν δὲν ὑπερβῇ τὰ 15,000,000· ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο τῶν 15, ἢ καὶ τῶν 20 ἴσως ἑκατομμυρίων, δὲν θεωρῶ ἀνῆκον εἰς τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμόν· θὰ ἦναι κατὰ τὸ πλεῖστον προϊὸν τῶν περικυκλουσῶν ἡμᾶς περιστάσεων, οὐχ ἧττον ὅμως ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος δὲν θὰ κλείσῃ μὲ ἔλλειμμα μόνον 3, 000,000· κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμοὺς, τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 τὸ τακτικὸν θὰ ὑπερβῇ τὰ 6,000,000· καὶ λέγω μετριωτέρους, διότι κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου θὰ φθάσῃ εἰς 8,500,000. Τὸ ἔλλειμμα δὲ τοῦτο τῶν 6,000,000 διπλασιάζεται ἀμέσως διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ δανείου, διότι διὰ νὰ προμηθευθῶμεν 100,000,000 ὀνομαστικὸν δάνειον, θὰ δώσωμεν πρὸς ὑπηρεσίαν αὐτοῦ βεβαίως 6,000,000. Τοιαύτης οὔσης τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου, καὶ προστιθεμένης εἰς αὐτὴν τῆς ἄλλης ἀθλίας καταστάσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐφ’ ἧς πολλὰ ὀλίγα δύναται νὰ πράξῃ τις πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν κακῶν, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἰσοσκελῆ Προϋπολογισμὸν, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ἀπόπειρα ἡμῶν αὕτη—διότι ἀπόπειραν πρέπει νὰ ὀνομάσωμεν αὐτὴν—περὶ δανείου δυνατὸν νὰ ἀποτύχῃ. Διὰ τοῦτο ὑπέβαλον ἐν εἰλικρινείᾳ καὶ μὲ τὸν πόνον, τὸν ὁποῖον πάντες πρέπει νὰ αἰσθανώμεθα διὰ τὰς παρούσας τῆς Πατρίδος ἀνάγκας, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διστάσῃ ὅπως τακτοποιήσῃ διὰ προτάσεων ἀναλόγων τὰ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ οὕτως, ὥστε νὰ περισσεύσῃ αὐτῇ τὸ πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου ἀπαιτούμενον χρῆμα, καὶ ἀπέδειξα τότε, νομίζω ὅτι ὑπεραπέδειξα, ὅτι τοῦτο ἐὰν ἐγίνετο, ἤθελε γείνει πρὸς ὄφελος τοῦ λαοῦ.

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ἠδύνατο νὰ γείνῃ;

§16ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελε γείνει πρὸς ὄφελος τοῦ λαοῦ καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, διότι ἐρωτῶμαι ὑπό τινος πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ· διότι ὁ λαὸς ἤθελεν ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τὴν φρικτὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὴν γνώμην ταύτην ἐπαναλαμβάνω καὶ νῦν, ἐπαναλαμβάνω ἐν ὀνόματι τοῦ ἀληθοῦς συμφέροντος τοῦ Τόπου καὶ τοῦ ἠθικοῦ συμφέροντος αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει τὴν διεύθυνσιν τηλικούτων πραγμάτων τῆς Πατρίδος σήμερον. Ἀλλ’ ἡ θέσις μου οὐδὲν ἄλλο ἐπιτρέπει εἰς ἐμὲ εἰμὴ νὰ ὑποβάλω γνώμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Κυβέρνησις ἴσως ἐσκέφθη, ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ συστηθέντος μέτρου δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας—τὸ εὔχομαι—καὶ διὰ τοῦτο περιωρίσθη νὰ ὑποβάλῃ ἁπλῶς νόμον περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν δανείου. Τὸν νόμον τοῦτον, ἂν καὶ δὲν πρόκηται περὶ τούτου ἡ συζήτησις, ἀλλ’ εἶναι τόσῳ συναφὴς, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως, τὸν νόμον τοῦτον θέλω ψηφίσει προθυμότατα, θεωρῶ μάλιστα ἐγὼ, ὅτι οὕτω, ὡς δηλαδὴ ὁ νόμος αὐτὸς ὁρίζει, πρέπει νὰ συνάπτωνται πάντοτε τὰ δημόσια δάνεια. Ὅταν ὑπάρχῃ Κυβέρνησις ἐν Συνταγματικῷ Κράτει, θὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, καὶ ὅταν ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἔχει τοῦ Ἔθνους τὴν πλειονοψηφίαν. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην ἐμπιστεύεται ὁ Τόπος, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὴν τιμὴν αὐτοῦ, τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτοῦ, καὶ δὲν θὰ διστάσῃ νὰ ἐμπιστευθῇ τὸ χρῆμα αὐτοῦ; Θεωρῶ δὲ, ὅτι οὕτω πρέπει νὰ συνάπτωνται τὰ δάνεια, διότι οὕτω δύνανται νὰ συναφθῶσιν ἐπωφελέστερον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπέκρινα τὴν ἄλλοτε εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἀνεκποιήτων ὁμολογιῶν, διότι ἐλέχθη τότε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἠδύναντο αὗται νὰ ἐκποιηθῶσιν ἐπὶ τιμῇ ἐλάσσονι τῆς ἐκδόσεως αὐτῶν· διεκηρύχθη οὕτω ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους ἡ ἔκπτωσις τῆς ἀξίας τῶν ὁμολογιῶν αὐτοῦ. Ἴσως καὶ τοῦτο συνετέλεσεν εἰς τὴν δυσκολίαν, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἀπήντησεν ἡ Κυβέρνησις, ὡς πρὸ μικροῦ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν ὁμολογιῶν ἐκείνων. Θεωρῶ δὲ τὸν τρόπον τοῦτον καταλληλότερον, διότι πλὴν τοῦ κακοῦ, ὅπερ ἀναποφεύκτως ἐπάγεται ὁ ἐκ τῶν προτέρων προσδιορισμὸς ὅρου τινὸς ἀνωτάτου καὶ κατωτάτου ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, καὶ περὶ οὗ οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, φρονῶ, ὅτι ἐὰν κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν οἱ δανεισταὶ λαμβάνουσι τὴν ὑπογραφὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ δίδουσιν εἰς αὐτὴν τὴν ἰδικήν των, εἶναι βέβαιοι, ὅτι ἐγένοντο ἀμέσως δανεισταὶ καὶ κατέστησαν ὀφειλέτην τὸ Δημόσιον, φρονῶ, λέγω, ὅτι οἱ δανεισταὶ θὰ ἦναι προθυμότεροι καὶ ἀποφασιστικώτεροι, ἑπομένως καὶ οἱ ὅροι αὐτῶν εὐπροσδεκτότεροι, ἐνῷ διὰ τῶν συμβάσεων, τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς, ἐπικρατεῖ εἰσέτι ἀβεβαιότης περὶ τοῦ κύρους τῶν συνομολογηθέντων. Ἐπὶ τοῖς λόγοις δὲ τούτοις φρονῶ, ὅτι ἡ ἐξουσία, ἣν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἀδύνατον νὰ ἐνέχῃ τὴν ἰδέαν εὐρυτέρας, ἐλάσσονος ἢ πλείονος ἐμπιστοσύνης, καὶ ἐλυπήθην μάλιστα—ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω—ὅταν ἤκουσα τοῦτο, διότι οὕτω τεθέντος τοῦ ζητήματος, ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἡ μερὶς, ἥτις δὲν ἐμπιστεύεται τὴν Κυβέρνησιν, εἰς δυσχερείας, ἐνῷ καλῆς Κοινοβουλευτικῆς τακτικῆς ἴδιον ἦτο τὰς δυσχερείας ταύτης νὰ προλάβῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν δυστυχῶς ἄλλον πόρον, θὰ εὑρεθῶμεν δὲ εἰς τὰς δυσχερείας τῆς συνομολογήσεως δανείου, ἃς ἐξέθηκα πρὸ μικροῦ· ἀλλ’ ὀφείλομεν ὁπωσδήποτε νὰ προχωρήσωμεν· τοῦτο ὑποβάλλει ἡμῖν ἡ Κυβέρνησις, αὐτὸ ὀφείλομεν ν’ ἀποδεχθῶμεν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν διαφόρων αὐτοῦ ἀγορεύσεων ὑποδεικνύει ἡμῖν τὴν ἐλπίδα, ὅτι διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς μισθώσεως τοῦ πετρελαίου καὶ τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν καὶ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἁλάτων θὰ εὑρεθῶσιν αἱ ἐγγυήσεις, αἵτινες δύνανται νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποπείρας πρὸς εὕρεσιν δανείου. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην θεωρῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶναι κυρίως διάθεσις ἐπωφελὴς τοῦ Δημοσίου θησαυροῦ, ἀλλ’ ὅτι εἶναι μέτρον, τεῖνον ἀποκλειστικῶς πρὸς θεραπείαν ὑψίστων τῆς Πατρίδος ἀναγκῶν, ὡς τοιοῦτον δὲ ὀφείλομεν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν καὶ ἰδίως νὰ ἐξετάσωμεν τὸν συνδυασμὸν, ὅστις γίνεται, τοῦ μέτρου τούτου πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου. Περὶ τῆς συμβάσεως ἐλάχιστα θὰ εἴπω. Λεπτομερέστατα ἐξήτασεν αὐτὴν ὑπό τινα ἔποψιν ὁ ἐκ Τριφυλίας ἀξιότιμος βουλευτής, ὑπ’ ἄλλην ὁ ἐξ Ἄρτης, καὶ τελευταῖον ὁ ἐκ Μεσολογγίου. Περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης μίαν θὰ ἐκφέρω γνώμην, ὅτι δὲν θεωρῶ αὐτήν, ἐὰν ἐπρόκειτο ὡς σύμβασιν νὰ τὴν ἐξετάσω, σύμβασιν ἀμφοτεροβαρῆ· τὴν θεωρῶ ἑτεροβαρῆ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐν αὐτῇ περὶ οὐδενὸς ἄλλου πρόκειται, εἰμὴ περὶ τοῦ πῶς νὰ ἐξευρεθῇ ἐργασία τις εἰς ἀνθρώπους ἐντίμους—δὲν γνωρίζω αὐτοὺς, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι εἶνε ἐντιμότατοι, ἀφοῦ δύο Κυβερνήσεις ἀλλεπαλλήλως συνηλλάχθησαν μετ’ αὐτῶν—νὰ δοθῇ, λέγω, ἐργασία εἰς ἀνθρώπους ἐντίμους, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος μὴ ἔχοντας ἄλλην τινὰ ἐνασχόλησιν. Ἐὰν ἐξετάσωμεν καλῶς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καὶ ἰδίως τὸν ἀφορῶντα τὰ δικαιώματα τῶν ἐργολάβων ἐπὶ τῇ παραλαβῇ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ πετρελαίου, θέλομεν ἰδεῖ ὅτι οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν, θέλουσιν αὐτοὶ δαπανήσει, καὶ ἂν εἶνε ἀκριβὴς—καὶ πιστεύω ὅτι εἶνε ἀκριβεστάτη—ἡ παρατήρησις, ἣν πρὸ μικροῦ ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀντικρούων τοὺς ἐξωγκωμένους, ὡς εἶπεν, ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Καραπάνου περὶ τῶν κερδῶν τῆς ἐπιχειρήσεως, ἂν εἶνε ἀληθὲς, ὅτι μόνον 250,000 δραχμὰς θὰ κερδαίνωσιν οὗτοι, νομίζω......

§17ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπόθεσιν ἔκαμα.

§18ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω. Ἐὰν ἡ ὑπόθεσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶνε ἀκριβὴς, καὶ δύναμαι νὰ προσθέσω μετὰ τὴν διακοπὴν, ὅτι καὶ ἂν δὲν εἶνε ἀκριβὴς, ἀλλ’ ὡς ὑπόθεσις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ πλησιάζῃ βεβαίως πολὺ εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἐὰν λοιπὸν εἶνε ἀκριβὴς, τότε τὸ κέρδος αὐτὸ ἀπέναντι οὐδενὸς σχεδὸν καταβαλλομένου κεφαλαίου εἶνε μάλιστα μέγιστον. Οἱ ἐργολάβοι οὗτοι εἶνε ἀληθῶς ἐκ τῶν τρισολβίων συναλλασσομένων. Κατὰ τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, αὐτοὶ ὑποχρεοῦνται νὰ καταβάλωσιν ἐγγύησιν 300,000 δραχμῶν, ἥτις αὐξάνει διὰ τῶν νέων αὐτῶν προτάσεων εἰς 400,000, αὐξάνει δὲ ὑπὲρ αὐτῶν καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Τὴν ἐγγύησιν ταύτην δικαιοῦνται νὰ καταβάλωσιν εἰς χρεώγραφα τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν δανείων ἐπὶ τῇ τιμῇ τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν. Ἔχουσι προσέτι τὸ δικαίωμα νὰ καταβάλωσι μέχρι ποσοῦ 800,000 δραχμῶν ἐπίσης εἰς ὁμολογίας τῶν Ἐθνικῶν δανείων ἐπὶ τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως αὐτῶν, καὶ ἀπέναντι τῶν δύο τούτων ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 1,200,000 μετὰ τὴν προσθήκην τῶν 100,000, δικαιοῦνται νὰ λαμβάνωσιν ἐκ τῶν ἀποθηκῶν πετρέλαιον τιμῆς ἴσης πρὸς τὰ ⅘ τῆς ἀξίας τῶν ὁμολογιῶν. Εἶνε γνωστὸν, εἶνε μάλιστα Ἐθνικὸν δυστύχημα, ἀλλ’ εἶνε βέβαιον, ὅτι αἱ ὁμολογίαι τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν δανείων εἶνε σήμερον εἰς μεγάλην ἔκπτωσιν, ὑπερβαίνουσαν τὸ ⅕ τῆς ἀξίας τῆς ἐκδόσεως αὐτῶν. Ἑπομένως οἱ κύριοι οὗτοι ἐὰν ἀγοράσωσι σήμερον τὰς ὁμολογίας αὐτὰς, θὰ καταβάλωσι πράγματι εἰς τὸ Δημόσιον ποσὸν ἔλασσον ἐκείνου, ὅπερ θὰ ἐδικαιοῦντο νὰ λαμβάνωσιν εἰς εἶδος. Δὲν γνωρίζω ποῖαι εἶναι αἱ εὐκολίαι τῆς μεταφορᾶς ἐνταῦθα τοῦ πετρελαίου, οὐδὲ πῶς θὰ διοργανωθῶσι τὰ τῆς μετακομιδῆς καὶ ἀποθηκεύσεως αὐτοῦ· ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν Προϋπολογισμὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἀξία τοῦ πετρελαίου ἀνέρχεται εἰς τρία ἢ τέσσαρα ἑκατομμύρια, πειθόμεθα, ὅτι τὸ ἑκάστοτε δαπανώμενον χρηματικὸν ποσὸν πρὸς προμήθειαν, ὅπως ἐφοδιάζωνται αἱ ἀποθῆκαι, δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ ποσῶς, θὰ εἶνε μάλιστα ἴσως ἔλασσον τῶν ⅘ τοῦ ποσοῦ τῶν 1,200,000 δραχμῶν. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶνε ἀμφοτεροβαρὴς καὶ ὅτι οἱ ἐργολάβοι ἐπεδίωξαν καὶ ἐπέτυχον ἁπλῶς ἐργασίαν ἐπωφελῆ καὶ παντάπασιν ἀδάπανον. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ μεγίστου ἐνδιαφέροντος, ὅπερ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, πιστεύω δὲ, ὅτι καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως τὰ συμφέροντα ταῦτα προασπίσῃ ἐπαρκῶς· ὑποθέτω μόνον, ἀφορῶν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην καὶ εἰς πολλὰς ἐκ τῶν λοιπῶν, ὅτι ἐκ τῶν πολλῶν αὐτοῦ ἀσχολιῶν ἠναγκάσθη νὰ ἐμπιστευθῇ πλειότερον εἰς ἐκεῖνα τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα πολλάκις ὑπεμνήσθησαν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Γνωρίζω μάλιστα καλῶς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἐξεύρω τὸν πόνον αὐτοῦ πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι δὲν ἐπιτελῶ καθῆκον μόνον βουλευτοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ ἐπιτελῶ καὶ καθῆκον φίλου πρὸς φίλον, διέποντα νῦν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους, ὑποδεικνύων αὐτῷ τὰς ἐλλείψεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι, ἂν εἶνε πραγματικαὶ καὶ ἂν περὶ τούτων πεισθῇ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, θὰ διορθωθῶσιν ἀφεύκτως. Δὲν βλέπω δὲ συγχρόνως εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην οὐδὲν ἐπιτυγχανόμενον σήμερον συμφέρον, ὅπερ κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε καθεστῶτα δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ Δημόσιον· ἂν ὑπάρχωσι δὲ μικραί τινες διαφοραὶ, αὗται εἶναι μόνον δεκάδων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἀπαλλοτρίωσις δικαιωμάτων τοῦ Κράτους, ἥτις βεβαίως ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ, ἀλλὰ μόνον πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου σπουδαῖον καὶ ἐπαρκὲς, ὅπως δικαιολογήσῃ αὐτήν. Παραβάλλοντες τοὺς Προϋπολογισμοὺς, βλέπετε ὅτι, καὶ ἐὰν ἐξακολουθῶσι τὰ τοῦ πετρελαίου διεπόμενα ὡς μέχρι τοῦδε, τὸ αὐτὸ ἔσοδον θὰ εἶχε τὸ Δημόσιον· διὰ τὰς ἁλικὰς εἶναι μάλιστα ταυτότης ἐσόδων· διότι διὰ τὴν καλλιέργειαν π. χ. τῶν ἁλικῶν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἀναγράφονται 220,000 δραχμῶν, εἶπεν ἀληθῶς πρὸ μικροῦ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς 280,000, ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει 220,000, τόσαι δὲ ἀκριβῶς δίδονται ἐπὶ τούτῳ πρὸς τοὺς ἐργολάβους· διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ἁλάτων ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 560,000, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἐργολάβους δίδονται 560,0000. Ὥστε δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι, ἂν δὲν συνεδέετο ἡ ὑπόθεσις τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς ἀνάγκης σήμερον, θὰ κατεψήφιζον αὐτῆς ὡς ἀσυμφόρου. Ἀλλ’ ἂν τοιαύτη εἶναι ἡ σύμβασις ἁπλῶς ὡς σύμβασις, εἶναι μεῖζον ἔτι τὸ ἐξ αὐτῆς κακὸν, ὅταν συνδέωμεν αὐτὴν πρὸς τὴν θεραπείαν τοιούτων Ἐθνικῶν ἀναγκῶν. Ἂν τὴν συνεδέομεν ὁριστικῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως, θὰ ἦτο βεβαίως ἀγαθὸν, διότι ὅσον μεγαλείτερα θὰ ἦσαν τὰ ὀφέλη τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἐργολαβίαν ταύτην, τόσον προθυμότεροι θὰ ἦσαν οὗτοι πρὸς συνομολόγησιν δανείου· καὶ δὲν εὑρίσκω ἐγὼ τὰς 250,000 δραχμῶν τῆς ὑποθέσεως τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ὀλίγον κέρδος, ὥστε νὰ μὴ ἐγείρῃ τὸν πόθον καὶ τὸν διαγωνισμὸν μεταξὺ τῶν κεφαλαιούχων περὶ τοῦ τὶς πρῶτος νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον· διότι μὴ πλανώμεθα μὲ τὸ ποσὸν τοῦ δανείου. Τὸ ποσὸν τοῦ δανείου εἶναι ἀληθῶς 100,000,000, εἶναι ἀκριβῶς εἰπεῖν 60,000,000 τὸ ποσὸν αὐτοῦ τὸ πραγματικὸν, αἱ δὲ 280,000 εἶναι ἀπέναντι τοιούτου ποσοῦ μηδέν. Ἀλλὰ τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα δὲν θὰ τὰ καταβάλωσιν αἱ ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι θὰ συνομολογήσωσι τὸ δάνειον, ἐνίοτε μάλιστα αὗται δὲν καταβάλλουσι τίποτε, κερδοσκοποῦσι δὲ μόνον ἐπὶ τῆς ἐπιχειρήσεως. Λοιπὸν ἡ ὁμὰς, ἡ ὁποία πρὸς τὸ ἐλπιζόμενον ἐκ τῆς διαπράξεως τοῦ δανείου κέρδος ἤθελεν ἔχει καὶ ἓν κέρδος ἐκ 250,000 κατ’ ἔτος, εἶναι πλουσιοπαρόχως ηὐνοημένη ὁμὰς, ὥστε νὰ σπεύσῃ πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν τείνουσαν εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου. Ἀλλὰ—καὶ συνομολογῶ τοῦτο μετὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ—μεγαλείτερον τούτου εἶναι τὸ ἄλλο ἀγαθὸν, τὸ ἐκ τοῦ τοιούτου συνδυασμοῦ προκύπτον, τουτέστιν ἡ μείζων ἐγγύησις, ἡ πραγματικὴ ἐγγύησις, ἡ χειροπιαστὴ, τὴν ὁποίαν δίδομεν διὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς διαχειρίσεως. Καὶ δὲν εἶναι μικρὰ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν διδομένων ὑπὸ ἐγγύησιν εἰδικῶν πόρων, ἀλλὰ διαχειριζομένων καὶ εἰσπραττομένων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διδόμενοι εἰς ἐγγύησιν, εἶναι συγχρόνως ὑπὸ τὰς χεῖρας τῶν λαβόντων αὐτούς. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἀπελπισθέντες ἀπὸ τῆς προσθήκης νέων πόρων, ὅπερ θεωρῶ πάντοτε τὸ μόνον σοβαρὸν, τὸ μόνον σωτήριον, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ προσδιορίσωμεν ὁριστικῶς τὰ τῆς συμβάσεως ταύτης εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου. Πᾶσαν ἄλλην διάταξιν θεωρῶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον, διότι εἶναι ἐντελῶς κεχωρισμένη ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸν ζήτημα ὅπερ κυριώτατα καὶ ἀποκλειστικῶς πρέπει καὶ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν διὰ τῶν λαμβανομένων οἰκονομικῶν μέτρων. Ἔχω μάλιστα τὴν ἰδέαν, ἀφορῶν εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ περιέλθῃ εἰς μεγάλην στενοχωρίαν ἀπέναντι τῶν προσώπων, μεθ’ ὧν συνηλλάχθη. Ἐὰν εἴχομεν τοὐλάχιστον δήλωσιν τῶν ἐργολάβων αὐτῶν δεχομένων τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενον μέτρον, τὸ μεταβάλλον τὰ συμπεφωνημένα, ἠδυνάμεθα νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ τοιαύτην δήλωσιν ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων δὲν βλέπω. Ἑπομένως, τὸ κατ’ ἐμὲ, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ ἐπικυροῦντος τὴν σύμβασιν, θὰ εὑρεθῇ ἀπέναντι τῶν μετ’ αὐτῆς συναλλαχθέντων εἰς δυσχερεστάτην θέσιν. Δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν νομικὸν, καὶ διὰ τοῦτο ποιοῦμαι ἔκκλησιν εἰς τὴν γνώμην τῶν ἐν τῇ Βουλῇ νομικῶν, ἀλλὰ δὲν εἰξεύρω ἂν μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου οἱ ἐργολάβοι δὲν δύνανται ν’ ἀπευθυνθῶσι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τοῦ προστήσαντος καὶ νὰ ζητήσωσιν ἢ τὴν πραγματοποίησιν τῆς συμβάσεως, ἢ ἀποζημίωσιν. Αὐτὸ τὸ φοβοῦμαι ἁπλῶς· ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπάρχει δισταγμὸς, ὅτι ἡ ἠθικὴ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, οὐ μόνον τῆς παρούσης, ἀλλὰ καὶ πάσης ἄλλης, κατὰ πολὺ μειοῦται ἀπέναντι τῶν συναλλασσομένων εἰς πάσας τὰς ἐργολαβίας, τὰς ὁποίας εἰς τὸ μέλλον θέλει ἀναγκασθῆ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὸ Κράτος· διότι, ὅταν δὲν ἔχωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θέλει τηρήσει τὰ συνομολογηθέντα, ἀμφιβάλλω ἂν θὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι νὰ συνάψωσι συμφωνίας μετ’ αὐτῆς. Μάλιστα φρονῶ, ὅτι τὸ ἠθικὸν τοῦτο καθῆκον μεταδίδεται καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ἥτις ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται, ὡς ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης συμβαίνει, νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀνώτερα τοῦ Κράτους συμφέροντα, ὀφείλει νὰ μὴ ἐγκαταλίπῃ τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοιούτων συμβάσεων, διότι καὶ τότε ἡ πίστις τοῦ Κράτους ἐλαττοῦται. Οὕτως αἱ Συνταγματικαὶ Κυβερνήσεις ἐν Ἑλλάδι ἤθελον θεωρηθῆ ἀνίσχυροι νὰ συνομολογήσωσι συμβάσεις μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἤθελον ἐπικυρώσει αὐτὰς ἡ Βουλή. Τοῦτο τὸ ζήτημα θεωρῶ σπουδαιότατον καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διότι μόνον ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψει τὴν σύμβασιν λύονται τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἠθικὰ τοὐλάχιστον δεσμά. Μέχρις οὗ δὲν ἀποῤῥίψει σύμβασίν τινα ἡ Βουλή, ἡ Κυβέρνησις εἶναι δεδεμένη· ὅταν δὲ καὶ τὴν ἐπικυρώσῃ ὡς προτείνεται νῦν, εἶναι δεδεμένη ὀπισθάγκωνα. Ἀλλὰ πῶς θὰ εὕρῃ τὸ δάνειον ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν οὕτω παραβιάζῃ τὰς στοιχειωδεστέρας αὐτῆς ὑποχρεώσεις; Δὲν θὰ ἦναι δὲ φρικτὸν ν’ ἀποτύχωμεν καὶ ἐπὶ θυσίαις τοιαύταις εἰς τὴν εὕρεσιν δανείου; θὰ ἦναι δὲ φρικτὸν, διότι οἱ καιροὶ σπεύδουσι, διότι τὰ πράγματα κεῖνται ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς, διότι δὲν εἰξεύρομεν τὶ τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Ἴσως, —καὶ ἔχω ἐγὼ κατὰ δυστυχίαν τὴν λυπηρὰν ταύτην γνώμην—ἴσως ἀπωλέσαμεν ὁριστικῶς πλέον ὅ,τι πρὸ καιροῦ ἠδυνάμεθα ἀσφαλέστερον νὰ κερδίσωμεν· ἀλλὰ δὲν ἀπωλέσαμεν καὶ πᾶσαν ἐλπίδα· οὐδὲν Ἔθνος δύναται νὰ εἴπῃ ποτὲ, ἐπὶ ποινῇ ν’ αὐτοκτονήσῃ, ὅτι ἔχασε τὴν ἐλπίδα· καὶ σήμερον ἔτι δυνάμεθα νὰ κληθῶμεν εἰς δρᾶσιν, ἀλλὰ ἡ δρᾶσις εἶναι ἀδύνατος ἄνευ χρημάτων. Ἂν δὲ ἔχωσι τὰ πράγματα ὡς ἐξέθηκα ὑμῖν ταῦτα, καὶ οὕτως ἔχουσιν ἀτυχῶς, τῶν χρημάτων ἡ εὕρεσις, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου, εἶναι ἂν ὄχι ἀδύνατος, δυσκολωτάτη ὅμως. Προσέξατε, κύριοι βουλευταὶ, πρόσεξον Κυβέρνησις, διότι εἶναι μηδὲν ν’ ἀποτύχῃ τις ἐν ταῖς διπλωματικαῖς αὐτοῦ ἐνεργείαις καθόσον δὲν ἀποφασίζει ἐν αὐταῖς μόνος· διότι εἶναι μὲν θλιβερόν, ἀλλὰ συγχρόνως ἔντιμον ν’ ἀποτύχῃ τις ἐν τῇ δράσει, ἀλλὰ νὰ περιδέσῃ τὰς χεῖρας αὑτοῦ ἐξ ἀπρονοησίας καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τοῦ οἰκονομικοῦ, τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ἀποδεχόμενος καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἰδέαν, ἂν οὐχὶ τὴν φράσιν τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι τοῦτο τὸ ἄρθρον μόνον πρέπει νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή, τὴν σύμβασιν δὲ ταύτην ν’ ἀκυρώσῃ, ἀλλὰ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πᾶσαν τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖ, ἵνα συνομολογήσῃ οἱουσδήποτε θέλει ὅρους. Καὶ ἂν δεινοτέρους ἀντὶ τούτων συνομολογήσῃ, ἐγὼ θὰ χειροκροτήσω, ἀρκεῖ νὰ εὕρῃ τὰ 100,000,000, ἵνα σώσωμεν τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. Εἰς τοῦτο δὲ, κύριοι, τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν ἀποκλειστικῶς, τὰ λοιπὰ εἶναι μηδέν. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχουσι πολλὰ νομοσχέδια· τινὰ τούτων εἶναι ὠφέλιμα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπαραίτητα, ὁ δὲ χρόνος σήμερον μόνον διὰ τὰ ἀπαραίτητα πρέπει νὰ καταναλωθῇ. Ἐκ τῶν 50 νομοσχεδίων, τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, 36 δύνανται νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς προσεχῆ Σύνοδον. Ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων· λοιπὸν πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, τὸν Νόμον περὶ δανείου, τὰς πιστώσεις, τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ ναυτικὰ, νὰ παράσχωμεν ἀμείωτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν πάντα ταῦτα, καὶ νὰ ἀπέλθωμεν ἐν τῇ πεποιθήσει, ἐν τῇ ὑπερηφανίᾳ, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον ἡμῶν. Διαμένοντες ἐνταῦθα τοσοῦτον χρόνον καὶ καταναλίσκοντες αὐτὸν—εἰς οὐδένα ἐπιῤῥίπτω μομφὴν—τὸ πλεῖστον ἀγόνως, προεκαλέσαμεν τὸν κόρον, καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν τὸ Ἔθνος κορεσθῇ τῆς Βουλῆς αὑτοῦ, δυστυχῶς δὲ εἶναι ἤδη κεκορεσμένον. Ποιοῦμαι ἔκκλησιν εἰς τὴν φιλοπατρίαν ὑμῶν καὶ εἰς τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον καὶ τῆς Βουλῆς καθόλου καὶ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις πρέπει νὰ παρασκευασθῇ ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις καὶ δυνηθῇ νὰ προσβλέψῃ εἰς ἀγαθὴν λύσιν τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν ζητήματος. Πρὸς τοῦτο δὲ πρώτιστα καὶ κυρίως ἔχει ἀνάγκην χρημάτων, καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι ἑτοίμη καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει, ὡς ἐπανειλημμένως ἐδήλωσε, τὴν αὐτὴν γνώμην, νὰ δώσῃ πᾶσαν τὴν συνδρομὴν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὡσαύτως ἀνάγκην καὶ χρόνου πρὸς σύντονον, ἀδιάκοπον, ἀκοίμητον ἐργασίαν, ἐνταῦθα δὲ καταναλίσκεται ἀνωφελῶς χρόνος πολύτιμος. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔπρεπε νὰ κάθηται ἐνταῦθα ἓξ ὥρας καὶ νὰ συζητῇ περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ἐπωφελέστερον ἢ νὰ ἀποσιωπηθῶσιν, ἢ καὶ νὰ συζητηθῶσιν ἄλλοτε. Ἀπευθύνομαι λοιπὸν οὐ μόνον εἰς τὴν συναίσθησιν ὑμῶν πρὸς τὸ καθῆκον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν φιλοπατρίαν καὶ εἰς τὸ ἠθικὸν ὑμῶν συμφέρον. Διότι συλλογισθῆτε ὅτι ἀφ’ ἡμῶν ἐξαρτῶνται σήμερον ἡ τιμή, τὰ μέγιστα συμφέροντα, ἡ σωτηρία τῆς Πατρίδος· ἀφ’ ἡμῶν, λέγω, διότι μετ’ εὐχαριστήσεως παρετήρησα— καὶ δὲν ψυχολογῶ ἐπὶ τούτου, οὔτε ποιοῦμαι ὑπαινιγμοὺς, τὰ τοιαῦτα θεωρῶ ἀνάξια τῶν καιρῶν — ὅτι ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ μέτρων συνδεομένων πρὸς τὰ ὕψιστα συμφέροντα, εὐμενῶς, μετ’ εὐπειθείας πολλάκις, ἥτις τὴν τιμᾷ, ἀκούει τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἐφ’ ἡμῶν ἐπίκειται ἡ εὐθύνη τῆς ἐνασχολήσεως τοῦ Κοινοβουλίου εἰς ἔργα μὴ ἀναγόμενα εἰς τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας τῆς σήμερον· ἡ εὐθύνη τῆς ἐκτελέσεως, ἡ εὐθύνη τῆς τελεσφόρου ἐπιδιώξεως τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον προτιθέμεθα, ἀνήκει εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ἀλλὰ δὲν εἶναι κεχωρισμένη ἐν τοῖς ἀποτελέσμασι τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως ἡ εὐθύνη τῆς Βουλῆς. Ζητῶ συγγνώμην, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἐτόλμησα ὁ ἐλάχιστος ἐγὼ νὰ ὑποβάλω ὑμῖν τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ἀλλ’ ἐθεώρησα ὑπέρτατον καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω αὐτὰς εἰς τὴν σύνεσιν καὶ τὴν φιλοπατρίαν ὑμῶν. Ἐπανερχόμενος εἰς τὴν σύμβασιν, δύο λέξεις ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι ταύτην μὲν πρέπει νὰ ἀποῤῥίψωμεν, εἰς δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσωμεν ἐξουσίαν νὰ συμβληθῇ, ἔστω καὶ μεθ’ ὧν συνεβλήθη, ἔστω καὶ μετ’ ἄλλων, ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς συνομολογήσεως δανείου διὰ τὸ ποσὸν, ὅπερ ὥρισε τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Οὕτω δὲ θὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος σπουδαίως, οὕτω θὰ δείξωμεν εἰλικρινῶς ὅτι ὄχι μόνον δὲν παρεμβάλλομεν προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι ἐξομαλύνομεν μάλιστα πάντα τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα τυχὸν ἠδύναντο νὰ ἀπαντηθῶσιν. Ἐπεθύμουν ἤδη νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τινὰς ἀφορώσας ἰδίως τὸ ζήτημα τῶν ἁλυκῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ὥρα δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα. Ἐννοῶ ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἤδη κεκμηκυῖα, εἰξεύρω δὲ προσέτι ὅτι ὑπάρχει καὶ δευτέρα καὶ τρίτη ἀνάγνωσις· ἠξεύρω δὲ ἀκόμη ὅτι δύναμαι νὰ συζητήσω καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Ἴσως τὰς παρατηρήσεις μου ἐπὶ τῶν ἁλυκῶν, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ κυριώτερον νόμημα τοῦ Κράτους, νόμημα ἐγκαθιδρυμένον ἤδη εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, διότι τὰ κατ’ αὐτὸ ἐνομοθετήθησαν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ, ὅτε τὸ Ἔθνος προσέβλεπε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὡς πρὸς ὑπέρτατόν τι ὄν, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἀπεδέχθη καὶ τὸ ἀποδέχεται πληρῶνον ἀγογγύστως 30 καὶ 40 λεπτὰ εἰς ὄχι ὀλίγας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἴσως, λέγω, τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας φέρω ἐν ἄλλῃ συζητήσει. Περιορίζομαι ἤδη εἰς τὸ κύριον θέμα τοῦ λόγου μου· τὸ κύριον δὲ θέμα τοῦ λόγου μου εἶναι: Βοηθήσατε τὴν Κυβέρνησιν πρὸς εὕρεσιν χρημάτων· ἐσώσατε τὴν Ἑλλάδα δι’ εὑρέσεως χρημάτων.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουσι τὸν λόγον ὁ κύριος Οἰκονόμου καὶ κατόπιν ὁ κύριος Μεσσηνέζης.

§20ΤΙΝΕΣ. Παραιτοῦνται.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου....

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 182, ἐξ ὧν 115 εἶπον Ναί, καὶ 67 Ὄχι. (Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ Νομοσχεδίου.)

§25ΤΙΝΕΣ. Νὰ προχωρήσωμεν.

§26ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1 ἄρθρον).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§28ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§30ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Λούντζης ἐνόμισεν, ὅτι προέβητε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· δὲν ἐνόησεν ὅτι ψηφίζεται τὸ Νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχή.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀνακαλεῖ τὴν ἔνστασίν του;

§32ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἄν νομίζητε, ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία, προχωρήσατε.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Τί θὰ εἰπῇ αὐτό· παραιτεῖται τῆς ἐνστάσεως, καὶ ὕστερον λέγει, ἄν νομίζητε ὅτι εἶναι ἀπαρτία, προχωρήσατε. Λοιπὸν τίθεται εἰς ἀμφιβολίαν πάλιν ἡ ἀπαρτία, κύριοι. Δὲν παίζομεν ἐδῶ μὲ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις αὐτὰ τὰ παιγνίδια. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος. (Ἄρχεται ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθ’ ἣν ὥραν, κύριε Πρόεδρε, ἐγένετο ἡ ἔνστασις περὶ ἀπαρτίας, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο παροῦσα· τώρα ἀπῆλθεν, καὶ εἶναι περιττὸν ν’ ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8½ μ. μ.