1885.11.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

Τῆς 27 Νοεμβρίου 1885.

(Τετάρτη)

Ὥρα 4 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον περὶ μεταφορᾶς ἐκτάκτου πιστώσεως ἀπὸ τῆς χρήσεως τοῦ 1884 εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1886. Ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ ἐξετάσεων τῆς τετάρτης τάξεως τῆς Ναυτικῆς Σχολῆς καὶ περὶ προβιβασμοῦ αὐτῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυποπλοιάρχου. (Ὅρα Παράρτημα). Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἔκαμεν ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Δημητριάδης, νομίζω, κατ’ ἐμὴν κρίσιν ὅτι, ἀφοῦ ἐγένετο ἐξαίρεσις διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ναύτας. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω ἐγὼ καὶ αὐτὴν μοὶ ἔδωκε καὶ τὸ Γραφεῖον. Τώρα ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ δώσῃ ἄλλην ἐξήγησιν εἰς τὸν νόμον.....

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ ἄλλην ἐξήγησιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀξελὸς ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχουσαν ἑξῆς: «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ «καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα πρὸ μικροῦ ἀ«ποσταλὲν ὑπὸ τοῦ Ἐπάρχου Βώλου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, «δι’ οὗ καταγγέλλεται ἡ ἔνοχος ἀνάμιξις τοῦ Ἀστυνόμου «Βώλου εἰς ἐνεργείας πρὸς ὑποτίμησιν τὴν ἀξίας τῶν τρα«πεζικῶν γραμματίων τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης «λόγῳ αἰσχροκερδείας, ἕνεκα δὲ τούτων διεταράχθη ἡ δη«μοσία τάξις». Ὁ βουλευτὴς κ. Τριγώνης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γαιῶν καὶ φυτειῶν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα). Οἱ ἔμποροι Πατρῶν δι’ ἀναφορᾶς των ζητοῦσι νὰ μὴ αὐξήσωσι τὰ τελωνιακὰ τέλη τῶν ἀλατζάδων καὶ λοιπῶν. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Κυριακούλης Μαυρομιχάλης ἔχει ζητήσει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4Κ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Γνωρίζω καλῶς, ὅτι τὸ κάπνισμα ἀπηγορεύθη αὐστηρῶς εἰς τοὺς ὁπλίτας, τοὺς στρατωνισθέντας ἐν ταῖς αἰθούσαις τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Ἐν τούτοις ἐνόμισα καλὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐπικαλεσθῶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα καὶ τοῦ τελευταίου ὁπλίτου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ συστήσω εἰς τοὺς ἁρμοδίους μεγαλειτέραν, εἰ δυνατόν, προσοχήν, μὴ τυχὸν ἐξ ἀμελείας συμβῇ δυστύχημα τι, καθόσον φρονῶ, καὶ πιστεύω, ὅτι πάντες φρονεῖτε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι καὶ τὸ ἀμίμητον κτίριον τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἡ λαμπρὰ αὐτοῦ βιβλιοθήκη εἰσὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἀνεκτίμητοι θησαυροί, τοὺς ὁποίους ἐν περιπτώσει ἀτυχοῦς συμβεβηκότος δὲν θέλομέν ποτε δυνηθῆ νὰ ἀντικαταστήσωμεν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§6Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπανέλαβον, δὲν ἐπέμενον εἰς τὴν περὶ τοῦ ἐν Χανίοις Προξένου ἐπερώτησίν μου, διότι ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἡ περὶ ἀποπομπῆς τοῦ εἰρημένου Προξένου εἴδησις, ἥτις ὑπῆρξε καὶ ἡ κυρία αἰτία, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις, δὲν εἶναι ἀληθής. Ἀλλ’ ἡ δημοσίευσις διά τε τοῦ ξένου καὶ ἐγχωρίου τύπου δύο διπλωματικῶν ἐγγράφων, διαμειφθέντων κατὰ τύπον μεταξὺ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐγγράφων μεγίστης σημασίας, ἐὰν τὸ περιεχόμενον αὐτῶν ἀναγνωρίζεται ὡς γνήσιον καὶ ἀκριβές, ἐξαναγκάζει με νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὰς ἑπομένας ἐρωτήσεις. Εἶνε γνήσιον, εἶναι ἀκριβὲς τὸ περιεχόμενον τῆς Τουρκικῆς κατὰ τὸν τύπον διακοινώσεως, λεγούσης, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ἐν Κρήτῃ Γενικὸν Διοικητὴν νὰ παύσῃ πᾶσαν μεταξὺ τοῦ ἐν Χανίοις Ἕλληνος Προξένου σχέσιν, καὶ νὰ παρακωλύῃ πᾶσαν αὐτοῦ συνεννόησιν τηλεγραφικὴν, κρυπτογραφικὴν ἢ φανερὰν, καὶ ὅτι ἀπαγορεύεται καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς ἐν Κρήτῃ Προξένους τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀνταποκρίνωνται κρυπτογραφικῶς. Πάντα ταῦτα ἐξετέθησαν· ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς δὲν ἀναγνωρίζεται πλέον ὡς Πρόξενος τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, διατελοῦντος κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐν φιλικαῖς σχέσεσι μετὰ τῆς Τουρκίας, διατελοῦσιν οὗτος καὶ οἱ λοιποὶ Πρόξενοι ὑπὸ ἀστυνομικὴν, οὕτως εἰπεῖν, ἐπιτήρησιν; Ἐὰν τοιαῦτα ἐξετέθησαν, ὁποῖον ἀποδίδει ἡ Κυβέρνησις χαρακτῆρα εἰς τὰ τοιαῦτα τῆς Ὑψηλῆς Πύλης διαβήματα πρὸς τὴν Ἑλλάδα; Δεικνύουσι ταῦτα φιλικὰς μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διαθέσεις; Εἶνε πρέπον, συνᾴδει πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους νὰ παραμένῃ ὡς Πρόξενος ἐν Κρήτῃ ὁ μὴ ἀναγνωριζόμενος ὡς τοιοῦτος ὁ ἐξυβριζόμενος, περιφρονούμενος καὶ διατελῶν ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν; Εἰς τὰς ἐρωτήσεις ταύτας, αἵτινες δὲν περιέχουσι πολλὰ διατὶ, παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος ἀπαντήσῃ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου. Μετὰ δὲ τὴν ἀπάντησιν ταύτην τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς καὶ σκέψεις, ὅπως καταδειχθῇ καὶ πιστωθῇ ὅτι νέαν ἔλαβον φάσιν αἱ μεταξὺ τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος σχέσεις καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν κινδύνων, οἵτινες ἀπειλοῦσι τὸν Τόπον ὡς ἐκ τῆς νέας φάσεως τῶν μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Τουρκίας σχέσεων. Ἐλπίζω, ὅτι τὸ στενογραφικὸν γραφεῖον ἐσημείωσεν ἐπακριβῶς τὴν ἐπερώτησίν μου, ὥστε νὰ μὴ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὴν κάμω ἐγγράφως.

§7Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς οὔτε σήμερον εἶναι παρὼν οὔτε χθὲς ἦλθε πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἐπεθύμουν δὲ νὰ ἦτο παρὼν, διότι δύναται νὰ μοὶ δώσῃ ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν, μεθ’ ἣν σκοπῶ νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις σχετικάς. Ἐν τούτοις θὰ δώσω ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησιν, ἵνα λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἀπαντήσῃ αὔριον. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἔχει ὡς ἑξῆς. «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὲ πλη«ροφορήσῃ διατί ἠκύρωσε τὴν ὁμόφωνον καὶ κατὰ παμ«ψηφίαν γενομένην ἀπόφασιν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς «Ἄνδρου, δι’ ἧς ἠλαττοῦτο τὸ ἐπιμίσθιον, ὅπερ τὸ Λι«μενικὸν Ταμεῖον Ἄνδρου πληρώνει εἰς τὸν νομομηχα«νικὸν Κυκλάδων, ἀφοῦ ἀναμφισβητήτως εἶναι λίαν ὑπέ«ρογκον τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 275 κατὰ μῆνα καὶ βα«ρὺ διὰ τὸ πτωχὸν Λιμενικὸν Ταμεῖον Ἄνδρου, καὶ ἀφοῦ «ἔλαβε γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ὁ μνησθεὶς μηχανικὸς «ἐπὶ τριετίαν λαμβάνων τὸ εἰρημένον μηνιαῖον ἐπιμίσθιον «οὐδέποτε ἐξεπλήρωσε τὴν ὑποχρέωσίν του, καθ’ ἣν ὤφειλε «νὰ μεταβαίνῃ ἅπαξ τοῦ μηνὸς εἰς Ἄνδρον, νὰ μένῃ ἐπὶ «δέκα ἑκάστοτε ἡμέρας πρὸς ἐπιτήρησιν τοῦ ἔργου, ἀλλὰ «μεταβαίνει ἅπαξ τοῦ μηνὸς καὶ μένει ἐπὶ ὥρας μόνον οὐδὲν «πράττων καὶ οὐδεμίαν χρησιμότητα παρέχων; Παρακαλῶ «προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ διατί ἀπέ«κρουσε τὴν παῦσιν τοῦ γραμματέως τῆς Λιμενικῆς Ἐπι«τροπῆς, ἀφοῦ ὁ Ἔπαρχος ἀναλαμβάνει δωρεὰν τὰ κα«θήκοντα τοῦ γραμματέως, τὰ ὁποῖα καὶ μέχρι τοῦδε αὐ«τὸς ἐξεπλήρωσε;» Τοὺς ἀληθεῖς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὰς εἰρημένας ἀκυρώσεις, ἐγὼ τοὺς γνωρίζω καὶ θὰ τοὺς ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν αὔριον μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ.

§8ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ὡμίλησα περί τινος προτάσεως νόμου καὶ σύμπασα ἡ Βουλὴ συνήνεσεν εἰς τὴν κατὰ προτίμησιν συζήτησιν αὐτῆς· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἀπησχόλουν ἄλλαι ἐργασίαι, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἠδυνήθη νὰ συζητηθῇ. Ἄλλως τε περιεῖχε καί τινα δυσκολίαν, ἀλλ’ αὕτη ἐξωμαλύνθη, καθόσον καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πιστεύω, θὰ εὑρεθῇ σύμφωνος, ὅτι τὸ ποσὸν νὰ διανεμηθῇ μεταξὺ τοῦ Ταμείου τῶν ἀποστράτων καὶ τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ προτάξωμεν σήμερον εἰς πρώτην συζήτησιν καὶ αὔριον εἰς δευτέραν. Ὑπάρχει δὲ τὸ κατεπεῖγον, διότι αἱ περιστάσεις τῶν προμηθειῶν δὲν δύνανται νὰ διαρκέσωσιν ἐπ’ ἄπειρον. Φρονῶ, ὅτι καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ δεχθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον κανονίζει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουζίνας προτείνει τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἑπομένως θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν ὑποστηρίζεται.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§12ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἔσχε γνῶσιν τηλεγραφήματός τινος, ἀποσταλέντος αὐτῷ ἐκ Σπάρτης ὑπὸ 200 περίπου πολιτῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ὑψοῦσι φωνὴν κατὰ τῆς ἀργίας τοῦ ἐκεῖ Γυμνασίου. Θὰ εἶναι μάταιον νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖ Γυμνάσιον, ὅταν ἐλλείπωσιν οἱ Καθηγηταί. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως φροντίσῃ, ὅπως ὅσον οἷόν τε συντομώτερον ληφθῇ πρόνοια περὶ συμπληρώσεως τοῦ Γυμνασίου διὰ διορισμοῦ Καθηγητῶν.

§13ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ Γυμνάσιον ἦτο πλῆρες, κατόπιν δὲ εἷς Καθηγητὴς μετετέθη τῇ αἰτήσει του συνεπείᾳ λόγων, τοὺς ὁποίους εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω, ἕτερος δὲ ἠναγκάσθη ν’ ἀποσυρθῇ καταταχθεὶς εἰς τὸν στρατόν· ὥστε ἐκ τῶν πέντε Καθηγητῶν ἐλλείπουσι δύο· διώρισα ἕνα, φροντίζω δὲ καὶ δι’ ἄλλον, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις Καθηγητῶν.

§14ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, τὸ Τμῆμα, θέλον ν’ ἀκούσῃ τὴν κατ’ ἀντιμωλίαν ἀνάπτυξιν τῶν ἐνστάσεων καὶ ἔχον ὑπ’ ὄψει, ὅτι, ὅ τε ἀποτυχὼν καὶ ἐνιστάμενος δὲν ἦτο παρών, προσδιώρισε τὴν Δευτέραν.

§16Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων ἐκληρώθη εἰς τὸ πέμπτον Τμῆμα. Μαθὼν τοῦτο παρεκάλεσα τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς νὰ συντάξῃ εἰδοποίησιν πρὸς ὅλα τὰ μέλη τοῦ Τμήματος, ἵνα συνέλθωσι τὴν Δευτέραν καὶ προβῶμεν εἰς ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς. Τὴν ὡρισμένην ἡμέραν ἦλθον εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δυστυχῶς πολλὰ ὀλίγοι ἐκ τῶν λοιπῶν μελῶν ἦλθον, νομίζω ἕξ. Ἐνώπιον ἡμῶν, μὴ ἀποτελούντων οὐχὶ πλέον Τμῆμα, ἀλλ’ ἁπλῆν συνάθροισιν, ἐνεφανίσθη εἷς τῶν ἐνισταμένων καὶ ὑπέβαλεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἔγγραφα, σπουδαιοτάτην ἔχοντα ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἐκλογῆς ὑπὸ τοῦ Τμήματος, πρόκειται νὰ φθάσωσι προσεχῶς τὴν Πέμπτην ἢ τὴν Παρασκευήν, παρεκάλεσα δὲ συνεπῶς νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν προφορικὴν ἀνάπτυξιν τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐνστάσεων πρὶν ἢ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα. Μὴ ἀποτελοῦντες ἀπαρτίαν ἐν τῷ Τμήματι καὶ ὑποχρεωμένοι ὄντες νὰ καλέσωμεν καὶ ἐκ δευτέρου τὰ μέλη νὰ ὁρίσωσι τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ γίνῃ ἡ προφορικὴ ἀνάπτυξις τῶν ἐνστάσεων, ἐνομίσαμεν, ὅτι θέλει ταχύτερον τελειώσει ἡ προκαταρκτικὴ αὕτη ἐργασία, ἐὰν προσδιορίσωμεν τὴν προσεχῆ Δευτέραν, τὴν ἀπόφασιν δὲ ταύτην ἀνεκοινώσαμεν εἰς τὰ λοιπὰ μέλη τοῦ Τμήματος, ἵνα προσέλθουν τὴν προσεχῆ Δευτέραν. Βλέπετε, ὅτι ἡ βραδύτης ἦλθεν ἐξ ἀνεξαρτήτων αἰτίων τῆς θελήσεώς μας, καὶ νομίζω ὅτι, προσδιορίσαντες ῥητὴν ἡμέραν, συντελοῦμεν νὰ γίνῃ ταχεῖα ἐξέλεγξις.

§17ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕως πότε νομίζετε, κύριε Κωνσταντόπουλε, ὅτι τὸ Τμῆμα δύναται νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του;

§19ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Τμῆμα ὄχι διὰ τῆς κανονικῆς του ἀπαρτίας, ἀλλὰ διὰ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἰδιαιτέρας προσδιώρισε τὴν Δευτέραν ὡς ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ γίνῃ ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἐνστάσεων. Κατὰ συνέπειαν, ἐγὼ εἶμαι εἰς πλήρη ἀδυναμίαν νὰ ὁρίσω τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ συνέλθῃ τὸ Τμῆμα. Τὸ Τμῆμα θ’ ἀποφασίσῃ.

§20ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν Δευτέραν ὥρισε τὸ Τμῆμα ὅπως συνεδριάσῃ καὶ ἀκούσῃ τῶν ἐνισταμένων κατ’ ἀντιμωλίαν, ἐνῷ κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του.

§21ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ δὲν ἐτηρήθη ποτέ.

§22ΕΤΕΡΟΙ. Καὶ ἐπὶ μῆνα παρετάθη ἡ κατάθεσις τῆς ἐκθέσεως.

§23ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μία ἐκ τῶν πρωτίστων ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς εἶνε ἡ περὶ τὴν κατάρτισιν αὐτῆς ἐνασχόλησις. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι ἔπρεπεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ βουλευτὴς Πατρῶν, νὰ εἶχε συντελεσθῆ, διότι τὸ νὰ δίδωμεν προθεσμίαν ὅπως παρασκευασθῶσι καταγγελίαι, ὅπως ἴσως προκληθῶσι καί τινα βουλεύματα Πλημμελειοδικῶν πρὸς καταστροφὴν ἑνὸς πολιτικοῦ οἰκοδομήματος, τοῦτο δὲν συνάδει μὲ τὴν ὀρθὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι πρέπει ὅσον τάχιστα ἡ ἐργασία αὕτη ἡ καταρτιστικὴ τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ἐκτελεσθῇ οὐχὶ τὴν Δευτέραν, ἀλλ’ αὔριον.

§24ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§25ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν ὅπως συνέλθῃ τὸ Τμῆμα αὔριον καὶ τὴν Πέμπτην ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του.

§26ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Τμῆμα ἀποφασίζει αὐτὸ καὶ κανονίζει τὰς ἐργασίας του καὶ τὰς ἡμέρας τῆς ἐργασίας· ἄλλως, κληρώσατε ἄλλο Τμῆμα.

§27ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Οὐδεμίαν πρακτικὴν σημασίαν ἔχει τοιαύτη ἀπόφασις, διότι ἔστω ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, ὥστε νὰ συνέλθῃ τὸ Τμῆμα καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του· ἂν δὲν συνέλθῃ, τὶ θὰ πράξῃ ἡ Βουλή; θ’ ἀναθέσῃ εἰς ἄλλο Τμῆμα, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὑποθέτω ὅτι τὸ Τμῆμα ἐννοεῖ τὰ καθήκοντά του, δὲν ἔχομεν δὲ μέχρι τοῦδε δείγματα τοιαύτης ἐκ μέρους τῶν Τμημάτων πολιτείας. Ἐὰν πεισθῇ ἡ Βουλή, ὡς ἐκ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου, ὅτι τὸ Τμῆμα δὲν θέλει νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν, τότε βεβαίως θ’ ἀντικατασταίνῃ τὸ Τμῆμα. Ἀλλ’ ὡς ἠκούσαμεν, τὸ Τμῆμα δὲν κατώρθωσεν ἀκόμη νὰ συνέλθῃ ἐν ἀπαρτίᾳ· τοῦτο ὅμως δὲν ἀποδεικνύει ὅτι ἀποφεύγουν τὴν ἐργασίαν. Διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου θὰ φθάσωμεν εἰς ἀντίθετον ἀποτέλεσμα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεροκωστόπουλος ζητεῖ νὰ ὁρισθῇ προθεσμία μέχρι τῆς προσεχοῦς Πέμπτης.

§29ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶνε δυνατὴ αὐτὴ ἡ πρότασις· τὸ Τμῆμα ὥρισε τὴν Δευτέραν νὰ συνέλθῃ, καὶ δὲν εἶνε δυνατὸν ἡ ἀπόφασίς του αὕτη ν’ ἀθετηθῇ.

§30ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Τμῆμα δὲν συνῆλθεν ὅπως ὁρίσῃ ἡμέραν· ποῖος ὥρισεν; Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ποίαν γνώμην ἔχει ὁ Πρόεδρος τοῦ Τμήματος, ἐδῶ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός. Παρῆλθεν ἡ πενθήμερος προθεσμία, καὶ συνεπῶς προκαλεῖται ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ὁρίσῃ πόσην προθεσμίαν ἐννοεῖ νὰ δώσῃ περισσοτέραν πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως.

§31ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ Τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον εἶσθε κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ὑπέβαλεν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν τὰς ἐκθέσεις του;

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα καθωρίσθη ἀρκούντως· ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Τμήματος ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν λοιπῶν μελῶν ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρὸ τῆς ἐρχομένης Δευτέρας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθουν ὅπως σκεφθοῦν περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἑπομένως ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὶν παρέλθῃ ἡ Δευτέρα, καὶ ἴσως ἀκόμη μία ἢ δύο ἡμέραι. Βεβαίως ἡ ἀπόφασις αὕτη τοῦ Τμήματος παραβιάζει τὸν Κανονισμόν, διότι ὁ Κανονισμὸς διαλαμβάνει ῥητῶς ὅτι τὰ Τμήματα ὀφείλουν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν νὰ ὑποβάλλουν τὰς ἐκθέσεις των. Τὸ τμῆμα ὅμως ἐδικαιολόγησεν ἀποχρώντως, κατ’ ἐμὲ, τὴν ἀναβολὴν ταύτην. Σήμερον ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ πράξῃ ἄλλο τι, ἀφοῦ τίθεται οὕτω πως τὸ ζήτημα, εἰμὴ ἢ νὰ χορηγήσῃ τὴν προθεσμίαν, τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύει τὸ Τμῆμα, δηλαδὴ νὰ συγχωρήσῃ εἰς αὐτὸ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του μέχρι τῆς ἐρχομένης Τρίτης ἢ Τετάρτης, ἤ, ἂν δὲν θέλῃ νὰ πράξῃ τοῦτο, νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἐκλογὴν ἀπὸ αὐτὸ καὶ νὰ τὴν ἀναθέσῃ εἰς ἄλλο Τμῆμα. Λοιπὸν ἂν προτείνεται ἀπό τινα τῶν βουλευτῶν τὸ δεύτερον, ὅπερ δὲν πιστεύω, τότε θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν καὶ θὰ προκαλέσητε τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ Τμήματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ καθαρὰ θέσις τοῦ ζητήματος.

§33ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Τμῆμα δὲν συνῆλθε διόλου· ποῖος ὥρισε τὴν Δευτέραν;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς προτείνετε νὰ δεχθῇ προθεσμίαν μέχρι τῆς Πέμπτης· ὁ Πρόεδρος τοῦ Τμήματος δηλοῖ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸ τοῦ Σαββάτου νὰ ὑποβληθῇ ἔκθεσις. Λοιπὸν ἔρχεται ἡ ἄλλη συνέπεια τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἄλλο Τμῆμα.

§35ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Διὰ νὰ τεθῇ πρότασις τοιαύτη, οἵαν ὁ Πρόεδρος ὑποδεικνύει, θὰ περιέχῃ ἀδιστάκτως μίαν μομφὴν κατὰ τῶν μελῶν τοῦ Τμήματος ὅτι ἀγνοοῦσι τὰ καθήκοντά των· ἐγὼ ὅμως εἶμαι μέλος τοῦ Τμήματος καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχω. Λοιπὸν διατί νὰ ὑποβληθῶ εἰς αὐτὴν τὴν μομφήν;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνατε ἂν θέλητε νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἄλλο Τμῆμα· ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ διὰ τῆς βίας νὰ τοὺς ὑποχρεώσω νὰ ἔλθωσιν, οὔτε ἐγὼ, οὔτε ἡ Βουλή.

§37ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος δὲν παραδέχεται νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τὴν Πέμπτην;

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δι’ αὐτὸ τὸ μεγάλο κακὸ ἐχάλασεν ὁ κόσμος; Σᾶς λέγουν ὅτι δὲν ἠμποροῦν· ἐὰν δὲ δὲν ὑποβάλουν τὴν ἔκθεσίν των μέχρι τοῦ Σαββάτου, τότε ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἄλλο Τμῆμα.

§39ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κύριος Γεροκωστόπουλος ζητεῖ τὴν αὐστηρὰν τήρησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἐνῷ αὐτὸς ὡμίλησε δεκάκις ἐπὶ τοιούτου θέματος μέχρι τοῦδε.

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν ῥητὴν δήλωσιν τοῦ Προέδρου τοῦ Τμήματος, ὅτι τὸ Τμῆμα δὲν ἐννοεῖ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, εἶναι περιττὴ τοιαύτη πρότασις. Ἐὰν ἔχητε ἐμπιστοσύνην, ἀφήσατε τὸ Τμῆμα μέχρι τῆς Δευτέρας· ἂν δὲν ἔχητε ἐμπιστοσύνην, ἀναθέσατε εἰς ἄλλο Τμῆμα τὴν ἀπόφασιν. Ἡμεῖς ἀρνούμεθα νὰ ὑποβάλωμεν αὐτὴν προτήτερα.

§41ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Σεῖς διερμηνεύετε, κύριε Εὐταξία, τὴν ἀπόφασιν ὁλοκλήρου τοῦ Τμήματος;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα μέχρι τῆς ὁποίας νὰ φέρῃ τὸ Τμῆμα τὴν ἔκθεσίν του μέχρι τοῦ Σαββάτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§43Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§44ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 40 τοῦ ΨΙΣΤʹ Νόμου τοῦ 1878, οἱ ἀπαλλαγέντες τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας δυνάμει τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ παρόντος Νόμου καὶ οἱ τυχόντες ἀναβολῆς κατατάξεως δυνάμει τοῦ ἄρθρου 38 καλοῦνται ἐν ὥρᾳ πολέμου εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἄνδρες τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς. Ἡ στρατιωτικὴ Ἀρχὴ διατίθησιν αὐτοὺς κατὰ τὰς ἀνάγκας τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν· δὲν καλοῦνται κατὰ συνέπειαν οἱ ὑποκείμενοι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 36 τοῦ Νόμου τούτου. Τὸ ἄρθρον 36 ἀναφέρει: Ἀπαλλάσσονται ὑπὸ ὅρον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ μαθηταὶ τῶν Ἱερῶν Σχολῶν τῶν ἀνεγνωρισμένων θρησκειῶν, τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς κτλ.» Ὅσοι τῶν ἀνωτέρω διακόψωσι τὰς σπουδάς των, ἢ μὴ δεχθῶσιν ἐν καιρῷ κατὰ τὴν ὑπόσχεσίν των τὸ ἱερατικὸν σχῆμα, ἢ ἀποβάλωσιν αὐτὸ πρὸ τῆς συμπληρώσεως δεκαετίας, ἐγγράφονται εἰς τὸν πρῶτον συνταχθησόμενον στρατολογικὸν κατάλογον, ἵνα ἐκπληρώσωσιν ἣν εἶχον ἐν τῷ στρατῷ καὶ τῇ ἐφεδρείᾳ αὐτοῦ ὑποχρέωσιν, ὁποιανδήποτε καὶ ἂν ἄγωσιν ἡλικίαν, καὶ ἀκολούθως τάσσονται εἰς τὴν ἐθνοφρουράν». Ἔρχεται τὸ ἄρθρον 11 τοῦ ΑΛΓʹ Νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει. «Ἐν ὥρᾳ πολέμου καλοῦνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, πλὴν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 40 τοῦ ΨΙΣΤʹ Νόμου ἀναφερομένων, καὶ οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ παρόντος Νόμου ἀπαλλασσόμενοι, δηλαδὴ οἱ μόνοι υἱοί. Ἔρχεται τὸ ἄρθρον 4 § 2, τὸ ὁποῖον ὁρίζει: «Οἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἀπαλλαγέντες τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας καλοῦνται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου πρὸς ὑπηρεσίαν». Αὐτοὶ δὲν ἀπηλλάγησαν τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, ὑπάγονται ὑπὸ κατηγορίαν, δηλαδὴ ὑπὸ ἐπιφύλαξιν, ἂν δὲν ἐκπληρώσωσι τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσαν μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ 30 ἔτους τῆς ἡλικίας των (διότι τότε γίνονται ἱερεῖς), τότε ἐγγράφονται εἰς τὸν στρατολογικὸν ἔλεγχον καὶ κληροῦνται. Αὐτοὶ λοιπὸν δὲν ἀπηλλάγησαν τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἀκόμη, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4 § 2.

§45ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§46ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον πρώην Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸν Νόμον περὶ ἐφεδρείας, νὰ μᾶς δώσῃ τὰς δεούσας διασαφήσεις, ἐὰν οἱ μαθηταὶ τῆς Ἱερατικῆς ἢ τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς § 2 τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ περὶ ἐφεδρείας Νόμου.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ἐκφράσω γνώμην, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶνε ὀρθὸν νὰ καλεῖται ὁ ὑποβαλὼν τὸν νόμον νὰ ἑρμηνεύσῃ ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν συνέταξε τὸ ἄρθρον, ὅπως ἡ ἑρμηνεία αὐτοῦ χρησιμεύσῃ ὡς ὁδηγὸς, διότι τοῦτο δίδει εἰς τὸν ὑποβαλόντα τὸν Νόμον ἐξουσίαν ὑπερβολικήν. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔννοιαν νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπόσχω νὰ δώσω ἑρμηνείαν προκαλούμενος. Ἐὰν ὅμως ἁπλῶς προκαλοῦμαι νὰ δώσω γνώμην, ἡ ἰδέα μου εἶνε ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1884, κανονίζων ἐν ἄρθρῳ 4 τὰ τῆς κατατάξεως πρὸς ὑπηρεσίαν τῶν ἀποτελούντων τὴν ἐφεδρείαν, δὲν περιλαμβάνει ἐν αὐτοῖς τοὺς μαθητὰς τῶν ἐκκλησιαστικῶν σχολῶν, ἀνήκοντας εἰς κατηγορίαν ἰδίαν. Τούτων ἡ κατάταξις ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἀνεβλήθη· διαρκούσης δὲ τῆς ἀναβολῆς οὔτε ἐν ἐπιστρατεύσει οὔτε ἐν πολέμῳ εἶνε ὑπόχρεοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, ἡ γνώμη αὕτη εἶνε καθαρῶς ἀτομική. Νομίζω δὲ ὅτι οὐδὲ ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὴ μόνη νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ὑποχρεωτικήν· δύναται νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ὡς μέλος τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τουτέστιν ἐν νομοσχεδίῳ. Δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν ἐνταῦθα, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν θ’ ἀκούσῃ ὅσα ἂν εἴπωμεν, ἀλλὰ θὰ συμβουλευθῇ ἐκείνους οἵτινες εἶνε τεταγμένοι ἵνα δίδωσι γνώμην εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ θ’ ἀποφασίσῃ ἐν πλήρει ἐξουσίᾳ καὶ ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ εὐθύνῃ.

§48ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Μυκώνιος περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῆς στρατεύσεως τῶν ἐκ τῶν ἱερατικῶν σχολῶν λαλῶν εἶπεν ὅτι πῶς θὰ φονεύσῃ ἄνθρωπον καὶ θὰ γίνῃ λειτουργὸς τοῦ Ὑψίστου; Ἐγὼ γνωρίζω περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἓν παράδειγμα. Κατὰ τὰ 1827 εἷς τῶν ὁπλαρχηγῶν τῶν διακριθέντων ἐπὶ Τουρκοφαγίᾳ ἐνόμιζεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ τὸ ἱερὸν μυστήριον τοῦ μυστικοῦ δείπνου, δηλαδὴ τῆς θείας μεταλήψεως. Συνέπεσε λοιπὸν νὰ γείνῃ λόγος πρός τινα τῶν τότε διακεκριμένων Ἀρχιερέων ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἀπέχει τῆς θείας μεταλήψεως, διότι ἔχει φονεύσει πολλοὺς ἀνθρώπους. Τότε ὁ συνετὸς ἐκεῖνος καὶ πατριώτης Ἀρχιερεὺς ἔκαμε τὴν ἐπιοῦσαν ἱερουργίαν καὶ ὅταν προσεκάλει μετὰ τὸ τέλος τῆς θυσίας τοὺς πιστοὺς ἵνα μετὰ φόβου Θεοῦ πίστεως καὶ ἀγάπης προσέλθωσιν, ἀπετάθη πρὸς τὸν ἀγωνιστὴν αὐτὸν καὶ εἶπε· Σὺ δὲ ἐλθὲ καὶ λάβε τὸ Ἅγιον ποτήριον νὰ κοινωνήσῃς μόνος, διότι ἐγὼ εἶμαι ἀνάξιος νὰ σοῦ μεταδώσω τὰ ἄχραντα μυστήρια, καθ’ ὅσον σὺ ὑπερήσπισας τὴν ἱερὰν πίστιν ἡμῶν. Δεύτερον ὁ ἀείμνηστος Κανάρης ἔκλαιε καὶ ὠδύρετο, διότι ἐν τῇ ναυαρχίδι, τὴν ὁποίαν ἐπυρπόλησε μετὰ τοῦ ἐκ Γόρτυνος Θεοφιλοπούλου, ἀνετίναξεν εἰς τὸν ἀέρα, ἐκτὸς τῶν ἄλλων Τούρκων, καὶ 800 παῖδας Χριστιανοὺς καὶ ἐξωμολογήθη, καὶ ὁ Κλῆρος ὁ μεγαλόφρων ἐκεῖνος, ὁ νοήμων τῆς ὀρθοδοξίας τῷ εἶπεν· Εἴθε νὰ εἶχεν ὁ χριστιανισμὸς καὶ ἄλλους ὡς σὲ ἀγωνιστάς.

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν ὅτι οἱ ἱερεῖς ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ὑπὸ ἀναβολὴν κατατάξεως διατελούντων. Ἐγὼ δὲν ἀποδέχομαι ὅτι ὑπάγονται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, φρονῶ μᾶλλον ὅτι ὑπάγονται εἰς τὴν τῶν ἐξαιρεθέντων ὑπὸ αἵρεσιν, ἐὰν γίνωσιν ἱερῖες. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ δευτέρα παράγραφος πράγματι ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν ὁ κ. Τρικούπης, δηλαδὴ ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀπαλλαγέντας οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τοὺς ὑπὸ ἀναβολὴν κατατάξεως διατελοῦντας, τοιοῦτοι δὲ εἶναι καὶ πάντες οἱ ἔχοντες ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ. Ὁ νόμος ἐπιτάσσει ὅπως μεταξὺ τριῶν ἀδελφῶν ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ στρατῷ οἱ δύο. Πᾶς δὲ ἔχων ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ τυγχάνει ἀναβολῆς κατατάξεως. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ θὰ δώσῃ τὴν πρέπουσαν ἑρμηνείαν, ἀπολύων τοὺς τοιούτους ἐκ τῆς τάξεως τοῦ στρατοῦ.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νομίζω, ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ἡρμήνευσε τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ ἔχοντος ἀδελφὸν ἐν τῷ στρατῷ. Ἐκ τοῦ ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ αὕτη εἶναι προσωρινὴ καὶ παύει, ὅτε παύσει καὶ ὁ λόγος αὐτός, δὲν ἕπεται ὅτι δὲν εἶναι ἀπαλλαγή, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς ἄλλην κατηγορίαν τοῦ νόμου. Ὁ νόμος ῥητῶς λέγει, ὅτι ἀπαλλάσσεται τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἐν εἰρήνῃ ὁ ἔχων ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ ἐξηγεῖ κατόπιν, ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ αὕτη εἶναι προσωρινή, ὅτι παύει ὑφισταμένη ἀφ’ ἧς στιγμῆς παύσει ὑφιστάμενος ὁ λόγος. Ἀλλὰ τοῦτο κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου ἀληθεύει περὶ πάσης τοιαύτης ἀπαλλαγῆς. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἐν εἰρήνῃ, ἥτις νὰ μὴ ᾖναι ὑπὸ ὅρον, ἑπομένως προσωρινή. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ μονογενοῦς, βλέπετε, ὅτι θέλει αὕτη παύσει, ἐὰν ὁ μονογενὴς οὗτος ἀποκτήσῃ ἀδελφὸν, ἢ ἐὰν ἀποβιώσουν οἱ γονεῖς του, διότι ὁ νόμος ὑπὸ τὴν λέξιν «μονογενὴς» ἐνόησε τὸν ἔχοντα γονεῖς ζῶντας. Ἐπίσης, προκειμένου περὶ πρωτοτόκου ὀρφανοῦ, ἔχοντος ζῶσαν τὴν μητέρα, ἐὰν ἡ μήτηρ ἀποβιώσῃ, παύει ἡ ἀπαλλαγή. Πᾶσαι ἄρα αἱ ἀπαλλαγαὶ εἶναι προσωριναὶ καὶ ἀποτελοῦσιν ἀναβολὴν κατατάξεως. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἀποτελεῖ ἀναβολὴν κατατάξεως καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ ἔχοντος ἀδελφὸν ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλ’ εἶναι ἀπαλλαγὴ ὁμοία πρὸς τὰς ἄλλας ἀπαλλαγὰς καὶ ὑποκειμένη εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1884, καθ’ ἃς οἱ ἀπαλλασσόμενοι καλοῦνται εἰς τὸν στρατὸν ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως ἢ πολέμου.

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δὲν συνενοήθημεν. Ὅτι ὑπάρχουσί τινες ἀπαλλαγαὶ προσωρινῶς, τὸ συνομολογῶ, καὶ βεβαίως τοιοῦτοι ἀπαλλαγέντες δὲν δύνανται παρὰ ἐν ἐπιστρατεύσει νὰ ὑπηρετήσωσιν. Οἱ μὴ ὑπαγόμενοι εἰς στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν κατὰ τὸν νόμον διαιροῦνται εἰς τρεῖς τάξεις· τὴν τῶν ἐξαιρουμένων, οὗτοι δὲ εἶναι οἱ σωματικῶς ἀνίκανοι ἢ οἱ ὀπωσδήποτε εἰς τὴν τάξιν ταύτην ἀνήκοντες· τὴν τῶν ἀπαλλασσομένων ἕνεκα οἰκογενειακῶν λόγων ὀρφανίας κλπ., τοὺς ὁποίους ἀναφέρει ὁ Γαλλικὸς νόμος, τοῦ ὁποίου ὁ ἰδικός μας εἶναι σχεδὸν πιστὴ μετάφρασις τὴν τῶν τυγχανόντων ἀναβολῆς κατατάξεως, εἰς τὴν τρίτην δὲ ταύτην τάξιν ὑπάγονται κυρίως οἱ ἔχοντες ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα εἰς τὸν στρατόν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου ΑΡΜ λέγει, ὅτι οἱ ἀπαλλαγέντες προσκαλοῦνται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως, δὲν ἐννοεῖ βεβαίως τοὺς ἐξαιρουμένους οὔτε τοὺς εἰς ἀναβολὴν κατατάξεως διατελοῦντας· οὗτοι θὰ προσέλθωσι τότε μόνον, ὅταν ἐκλείψῃ ὁ εἷς ἢ οἱ δύο ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Τρικούπης τελευταῖον, ὑποβάλλει ῥητῶς τοὺς ἔχοντας ἀδελφὸν ἢ ἀδελφοὺς εἰς τὸν στρατὸν εἰς τὴν τρίτην τάξιν τῶν δικαιουμένων ἀναβολῆς κατατάξεως καὶ οὐχὶ τὴν τῶν ἀπαλλασσομένων. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δυνάμεθα, ἂν ἐγείρεταί τις ἀμφιβολία, ν’ ἀναπτύξωμεν μὲ τὰ κείμενα.

§52Α. Π. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§53ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§54ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§55ΚΟΡΠΑΣ. Ἐὰν μετεφράσθη ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ ἢ ἐκ τοῦ Γερμανικοῦ ὁ ἡμέτερος στρατολογικὸς νόμος, ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ εἶναι νόμος τοῦ Κράτους, καὶ πᾶν ὅ,τι οὗτος λέγει πρέπει νὰ ἐκτελῆται. Καὶ ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος καὶ ὁ ἀρχικὸς διαλαμβάνουσι τρεῖς κατηγορίας· τοὺς ἐξαιρέτους λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος, τοὺς ἀπαλλασσομένους, ἤτοι τοὺς ἔχοντας ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ κτλ, καὶ τοὺς πρὸς οὓς χορηγεῖται ἀναβολὴ κατατάξεως· οὗτοι καλοῦνται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ περὶ ὧν πρόκειται σήμερον μαθηταὶ τῶν Ἱερατικῶν Σχολῶν ἀπαλλάσσονται ὑπὸ ὅρον, καὶ ἐὰν δὲν ἀναλάβωσι τὸ ἱερατικὸν σχῆμα, ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσι.

§56ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ εἷς τῶν ὅρων τοῦ νόμου εἶναι ἀνατρεπτικὸς, ὁ ἕτερος δὲ ἀναβλητικὸς, δηλαδὴ ἐὰν δὲν λάβωσι τὸ σχῆμα κατατάσσονται.

§57ΚΟΡΠΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§58Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῆς καταστάσεως τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις καὶ πολλοὶ ἐξέθηκαν πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν ταύτην ὡς χειρίστην, διότι ὅλοι οἱ κάτοικοι τῶν νέων ἐπαρχιῶν ὑποφέρουσιν ἐξ αὐτῆς καὶ ἰδίως οἱ ἔμποροι, οἵτινες, ἔχοντες νὰ ἐμβάσωσι χρήματα, εἴτε εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Βασιλείου, εἴτε εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, δὲν εὑρίσκουσι διὰ τῶν εἰς χεῖράς των γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειρο–Θεσσαλίας νόμισμα ἢ συνάλλαγμα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ πραγματοποιήσουν τὰ ἐμβάσματά των. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ ἄτοπον τοῦτο θέλει διορθωθῆ διὰ τῆς διαταγῆς, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὰ Ταμεῖα τῶν νέων ἐπαρχιῶν νὰ δέχωνται καταθέσεις χρημάτων καὶ δίδωσιν ἐπιταγὰς ἐπὶ τῶν λοιπῶν Ταμείων τοῦ Κράτους. Τὸ μέτρον τοῦτο ἐφηρμόσθη εἰς Ἄρταν ὅπου ἔμποροι ἔλαβον ἐπιταγὰς ἐπὶ τοῦ Ταμείου Κερκύρας· ἀλλὰ τὸ Ταμεῖον τοῦτο δὲν ἔχει χρήματα, ὅπως πληρώσῃ τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιταγὰς τοῦ Ταμίου Ἄρτης, οἱ δὲ ἔμποροι κινδυνεύουσι νὰ μὴ δυνηθῶσι νὰ ἐκτελέσωσιν ἐγκαίρως τὰς ἐμπορικὰς αὐτῶν πληρωμὰς καὶ νὰ περιέλθωσιν ἀδίκως εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν ὅπως τὰ Ταμεῖα εὕρωσι χρήματα, ὅταν δὲν ἔχωσι τοιαῦτα· ἀλλὰ τοῦτο δεικνύει, ὅτι τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ληφθὲν μέτρον δὲν ἐπαρκεῖ, ὅπως θεραπεύσῃ τὰς ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις καὶ ἰδίως ἐν Ἄρτῃ ὑπαρχούσας ἐμπορικὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπείγουσαι καὶ θέτουσιν εἰς κίνδυνον τὰ συμφέροντα καὶ τὴν πίστιν τοῦ ἐκεῖ ἐμπορίου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξεύρῃ ἕτερόν τινα τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ δώσῃ θετικὴν ἀξίαν εἰς τὸ νόμισμα, τὸ κυκλοφοροῦν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, καὶ ἂν ἦνε δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειρο–Θεσσαλίας, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἡ φιλοτιμία της ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν ἀξίαν τῶν γραμματίων της καὶ ἐμποδίσῃ τὸν ἐξευτελισμὸν αὐτῶν, καὶ μὲ τὰς ἄλλας Τραπέζας, ὅπως τὰ Ταμεῖα τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἐκδίδωσιν ἐπιταγὰς ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν ἐν ὡρισμέναις πόλεσι καὶ ἰδίως ἐν Ἀθήναις, Κερκύρᾳ καὶ Πάτραις καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν Ταμείων τοῦ Κράτους. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ἐμβάσματα νὰ κάμῃ εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὰς τρεῖς Τραπέζας, ὅπως μετρᾷ εἰς αὐτὰς μέρος τῶν χρημάτων, ἅτινα ἐμβάζει εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, αὗται δὲ δέχωνται ἐπιταγὰς τῶν Ταμείων τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Τὸ μέτρον τοῦτο, νομίζω, δύναται νὰ σώσῃ τοὺς ἐμπόρους ἀπὸ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διατρέχει ἡ πίστις καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Τὴν σκέψιν ταύτην παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του.

§59ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρεκάλεσα τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα συνεννοηθῇ μετὰ τῶν λοιπῶν Τραπεζῶν, ὅπως εὑρεθῇ τρόπος θεραπείας τοῦ κακοῦ. Μοὶ ἀνεκοίνωσε τὴν γνώμην της ἐφ’ ἧς προέτεινά τινας παρατηρήσεις, ἐπὶ τούτων δὲ μοὶ ἐζήτησε καιρὸν νὰ σκεφθῇ. Ἴσως αὔριον συνενοηθῶ μετ’ αὐτῆς ὅπως ἴδω τὶ μέλλει γενέσθαι.

§60ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εὔχομαι τὸ γενικώτερον τοῦτο μέτρον νὰ ἐπιτύχῃ. Γνωρίζων ὅμως τὰς ἰδέας τῶν Τραπεζῶν, φοβοῦμαι μήπως, καὶ ἂν δὲν ἀποτύχῃ ὁλοσχερῶς, τὸ μέτρον τοῦτο ἀργήσῃ πολὺ νὰ ἔλθῃ εἰς ἀποτέλεσμα. Παρακαλῶ ἑπομένως ὑμᾶς, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ λάβητε εἰδικώτερόν τι μέτρον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνάγκας τῶν ἐμπόρων, ὅπως δοθῇ ἀξία εἰς τὰ εἰς χεῖράς των χρήματα, τὰ ἀντιπροσωπευόμενα ὑπὸ γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειρο–Θεσσαλίας.

§61ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὡς πρόεδρος τοῦ γενικοῦ συμβουλίου τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, νομίζω, ὅτι χρεωστῶ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη διὰ τοῦ κυρίου Προέδρου αὐτῆς ὅτι θὰ λάβῃ ἵνα καταστήσῃ κοινὴν τὴν κυκλοφορίαν τῶν Τραπεζῶν, θέλει τὰ λάβει. Καὶ ἐγὼ ἑνόνω τὴν φωνήν μου μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ὅπως ὅσον τάχιον ἀρθῇ ἡ ὑπάρχουσα ἀνωμαλία. Νομίζω ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ μία καλὴ θέλησις ἐκ μέρους ὅλων τῶν προνομιούχων καὶ δικαιούχων πρὸς ἔκδοσιν καὶ κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων Τραπεζῶν, κοινὴ κυκλοφορία ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα τῶν γραμματίων αὐτῶν οὐ μόνον δὲν θέλει βλάψει οὐδεμίαν, ἀλλ’ ἴσως καὶ θὰ τὴν ὠφελήσῃ. Τοῦτο βεβαίως κρέμαται ἀπὸ τὴν καλὴν ἢ τὴν κακὴν διάθεσιν ἑκάστης τῶν Τραπεζῶν καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὰ δέοντα μέτρα εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν μία ἐκ τῶν Τραπεζῶν ἀρνεῖται νὰ συνεργασθῇ μετὰ τῶν ἄλλων δύο, νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὰς ἄλλας δύο ἢ καὶ εἰς ἄρνησιν ἑτέρας ἐκ τῶν δύο συνεννοηθῇ καὶ μὲ μίαν μόνην, ὅπως διὰ Κυβερνητικοῦ μέτρου λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐκτὸς τούτου νομίζω χρέος μου νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ τρομερὰ αὐτὰ παράπονα καὶ αἱ θορυβώδεις ἐγκλήσεις, αἱ γινόμεναι ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῶν νέων ἐπαρχιῶν, εἶνε ὁπωσοῦν ἄδικοι. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας ἐν ὅλῳ, κατὰ τὴν σημείωσιν ἣν ἔλαβον σήμερα τὸ πρωΐ, δὲν ἔχει εἰς κυκλοφορίαν ἢ 2,350,000 δραχμὰς περίπου.

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τί ὑποτίμησιν ἔχουν ἐκεῖ τὰ γραμμάτιά της;

§63ΣΥΓΓΡΟΣ. Δὲν ἔχουν ὑποτίμησιν ἀνωτέραν τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῶν ἄλλων Τραπεζῶν.

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Γνωρίζετε τὴν ὑποτίμησιν;

§65ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὅσον τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα τιμᾶται ἐδῶ τιμᾶται καὶ εἰς Βόλον περίπου. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς ἐκδίδει συνάλλαγμα ἐπὶ Παρισίους πρὸς 126, καὶ σήμερον ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Βόλου βεβαιοῦν ὅτι τὸ κεντρικὸν Κατάστημα ἐκεῖ ἐξακολουθεῖ ἐκδίδον συναλλάγματα ἐπὶ Παρισίους πρὸς 126 λεπτὰ τὸ φράγκον. Εἰς Ἄρταν καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὑποκαταστήμασι τῆς Τραπέζης δὲν εἶνε εὔκολον νὰ ἐκδίδωνται συναλλάγματα ἐπὶ τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ οὔτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐξέδοσέν ποτε τοιαῦτα ἐν τοῖς ὑποκαταστήμασιν αὐτῆς. Ἄλλως τε οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχουσιν αἱ Τράπεζαι νὰ ἐκδίδωσι συναλλάγματα ἐπὶ τὸ ἐξωτερικόν. Εἰς τὴν Ἄρταν, σᾶς βεβαιῶ, οἱ κάτοικοι εἶνε οἱ μᾶλλον μεμψίμοιροι καὶ, οὕτως εἰπεῖν, ἀνοικονόμητοι. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Τραπέζης ἐκεῖ δὲν ἔχει αὕτη εἰμὴ δυσαρεσκείας διηνεκεῖς ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου δικαίου. Εἰς τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν ἡ Τράπεζα δὲν ἔχει ὡς προεῖπον κυκλοφορίαν εἰμὴ 2,350,000 δραχμάς. Σᾶς ἀφίνω νὰ συμπεράνητε ἂν ἡ κατάστασις αὕτη εἶνε ἀνώμαλος, ὁπόταν ἀπέναντι τῶν 2,350,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἔχει εἰς κυκλοφορίαν, ἔχῃ δώσει μέχρι σήμερον 5,500,000 ἐνυπόθηκα δάνεια καὶ 2,000,000 περίπου εἰς ἐμπορικὰ καὶ γεωργικὰ γραμμάτια, κατὰ συνέπειαν ἔχει λαμβάνειν 7,500,000 ἀπέναντι τῶν 2,350,000, τὰ ὁποῖα χρεωστεῖ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μοὶ εἰπῆτε ἂν ὑπάρχῃ θέσις ἀσφαλεστέρα. Ἅμα ἐντὸς 3 ἢ 6 μηνῶν οἱ χρεωστοῦντες εἰς τὴν Τράπεζαν ἀποδώσωσι τὰ πρὸς αὐτὴν χρέη της μόνον ἐκ γραμματίων, αὐτὴ ἀφ’ ἑαυτῆς ἐκλείπει ἡ κυκλοφορία γραμματίων καὶ ἀπαλλάσσονται αὐτοῦ τοῦ κακοῦ, δι’ ὃ τοσοῦτον θορυβοῦσιν, εὔχομαι δὲ καὶ τῶν λοιπῶν Τραπεζῶν ἡ θέσις νὰ εἶνε τόσον ὁμαλή. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν οἱ κάτοικοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν εἶνε ὅλοι, οὕτως εἰπεῖν, ἢ σχεδὸν ὅλοι κολλυβισταί.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ οἱ παρόντες ἐνταῦθα;

§67ΣΥΓΓΡΟΣ. Οἱ παρόντες πάντοτε ἐξαιροῦνται (ἱλαρότης). Ὁ κολλυβισμὸς εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Θεσσαλοῦ ἐνεσταλάχθη ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς Τουρκοκρατίας. Τὸ ἑξῆς ἀρκετὰ παράδοξον συνέβη εἰς ἐμὲ αὐτὸν ὅταν ἐταξείδευον εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Εἶχον ἀνάγκην νὰ πληρώσω εἴς τινα 5 δραχμάς· λοιπὸν ἡτοιμαζόμην νὰ τῷ δώσω ἓν πεντάδραχμον ἀργυροῦν, ὁ συνοδεύων με ὅμως φίλος μοὶ εἶπε· Τί κάμνεις; δός μοι τὸ πεντάδραχμον καὶ ἐγὼ πληρώνω, καὶ μοῦ τὸ ἐπῆρε καὶ ἤρχισε νὰ δίδῃ νομίσματα διάφορα, ἤτοι τέταρτα μετζιτίου καὶ τὰ τοιαῦτα, ὥστε νὰ κερδίσῃ 20 ἢ 30 λεπτὰ ἐξ αὐτῆς τῆς δοσοληψίας. (γέλως) Εἰς τὴν Ἄρταν, ὅπου ἡ Τράπεζα εἶνε ὑποχρεωμένη ἐκ τοῦ Καταστατικοῦ αὐτῆς νὰ ἔχῃ ὑποκατάστημα, ὅλη ἡ δοσοληψία τῆς Τραπέζης εἰς ἐμπορικὰ γραμμάτια, δάνεια ἐνυπόθηκα καὶ γεωργικὰ γραμμάτια μόλις ἀναβαίνει τὰς 250,000 δραχμὰς μετὰ 3 ἐτῶν ἐγκατάστασιν. Φαντάσθητε λοιπὸν ποία εἶνε ἡ κυκλοφορία καὶ πόσαι εἶνε αἱ δυσκολίαι αἱ ὑπάρχουσαι ἐκεῖ ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης. Ὅλα τὰ ἀνωτέρω δὲν μὲ ἐμποδίζουν νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς, οὕτως εἰπεῖν, τῶν γραμματίων τῶν Τραπεζῶν ἀμοιβαίως τῆς κυκλοφορίας ἐκτὸς τοῦ κύκλου τῆς περιφερείας ἑκάστης φέρει τὴν ἀνωμαλίαν, καὶ ταύτην ἡ Κυβέρνησις δέον συντόνως νὰ φροντίσῃ νὰ ἄρῃ.

§68ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ Κύριος Βουλευτὴς Σύρου, ἔχων φαίνεται τὴν ἰδέαν ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἐμφοροῦνται κολλυβιστικοῦ πνεύματος, ἐπέτρεψεν εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ διευθυνομένην Τράπεζαν νὰ ἀναπτύξῃ τοιοῦτον πνεῦμα φιλοτιμουμένη, ἵνα ὑπερβῇ κατὰ τοῦτο τοὺς ἀδίκως ὑπ’ αὐτῆς ὡς κολλυβιστὰς ὑποτιθεμένους κατοίκους τῶν νέων Ἐπαρχιῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς Σύρου δὲν ἔχει ἀκριβεῖς πληροφορίας ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῶν γραμματίων εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας. Τὰ γραμμάτια τῆς ἐκεῖ Τραπέζης ὑποτιμῶνται τῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ 8 καὶ 10%. Τὸ κατάστημα δὲ τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς δὲν δίδει συνάλλαγμα εἰς τὸ ἐξωτερικόν· δὲν εἰξεύρω ἂν ἤδη ἐδόθη αὐτῷ διαταγὴ ὅπως δίδῃ τοιοῦτον, ἀλλ’ ἔχω τηλεγράφημα, δι’ οὗ μοὶ ἀναγγέλλουσιν πολλοὶ ἔμποροι ὅτι μὴ εὑρίσκοντες συνάλλαγμα εἰς Ἄρταν ἔλαβον ἐπιταγὰς τοῦ Ταμείου Ἄρτης ἐπὶ τοῦ Ταμείου Κερκύρας, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει χρήματα ὅπως τὰς πληρώσῃ. Ἂν δὲ ἐν Ἄρτῃ ἡ Τράπεζα ἔχῃ μόνον εἰς κυκλοφορίαν 250,000 δραχμῶν, τοῦτο προέρχεται, διότι τὰς ἐκεῖ συναλλαγάς της ἡ Τράπεζα περιορίζει ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ δύο ἢ τριῶν χωρίων καὶ δὲν θέλει νὰ παρέχῃ μεγαλειτέρας εὐκολίας εἰς ὅλον τὸν Νομὸν Ἄρτης. Τοῦτο δὲν ἔπρεπεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἔλλειψιν τοῦ τόπου, ἀλλ’ ὡς ἔλλειψιν καλῆς θελήσεως τῆς Τραπέζης, ἵνα δώσῃ εἰς τὸν τόπον τὰς εὐκολίας, ὡς δικαιοῦται οὗτος ν’ ἀναμένῃ παρ’ αὐτῆς, ὡς προνομιούχου Τραπέζης. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ συστήσω τὴν πρότασίν μου εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν ἵνα θεραπεύσῃ τὴν ὑφισταμένην δυσκολίαν ὅσον οἷόν τε ταχύτερον καὶ δι’ εἰδικοῦ τινος μέτρου.

§69ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς καὶ προχθὲς ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, συνεννοήθην μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἵνα ἐπιτύχω συνεννόησιν τοιαύτην, ἡ ὁποία νὰ καταστήσῃ θεμιτὴν τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἑκάστης τῶν τριῶν Τραπεζῶν καὶ εἰς τὴν ἀλλοτρίαν αὐτῶν περιφέρειαν ὑπὸ ὅρους, οἵτινες νὰ ἐξασφαλίζωσι τὰ συμφέροντα ἑκάστης τῶν Τραπεζῶν. Ἂν δὲν ἤθελον καταλήξει εἰς ἀποτέλεσμα, εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἵνα μὴ παρατείνεται ἡ κατάστασις ἐκείνη, ἤθελε προβῆ εἰς μέτρον, ὅπερ ἤθελε θεωρήσει ἀναγκαῖον, ζητοῦσα τὴν συνδρομὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὡς πρὸς τὸ γεγονὸς δὲ, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης περὶ τοῦ Ταμείου Κερκύρας, σήμερον τηλεγραφικῶς ἔσπευσα νὰ δώσω παραγγελίαν εἰς τὸ Ταμεῖον, ὅπως παρέχῃ εὐκολίαν. Ἐὰν ὅμως τὸ κακὸν τοῦτο κρίνεται, ὅτι ἐπάγει τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, χρεωστῶ νὰ κάμω παρατήρησιν, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος δὲν ἔχει κυρίως πραγματικὴν καὶ κυρίαν αἰτίαν τὴν κυκλοφορίαν τοῦ ὑπερβολικοῦ ποσοῦ τῶν γραμματίων, ἀλλὰ ἔχει κυρίαν αἰτίαν τὴν μεγάλην ζήτησιν τοῦ συναλλάγματος. Κατὰ τὴν τελευταίαν χρονικὴν περίοδον πολλαὶ ἀφορμαὶ καθίστων περιζήτητον τὸ συνάλλαγμα. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἦτο γνωστὸν, ὅτι ἡ ζήτησις τοῦ συναλλάγματος προέβαινε καὶ ἤθελεν ἔτι προβῆ ἐπὶ τοσοῦτον, ἡ κερδοσκοπία ὠχυρώθη ὄπισθεν αὐτῆς καὶ ἀνύψωνε τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος. Ὁμιλῶν περὶ κερδοσκοπίας, δὲν ζητῶ νὰ κατακρίνω τοὺς ζητοῦντας τὸ ἴδιον κέρδος· τὸ κέρδος εἶνε θεμιτὸν, ἑπομένως δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπικρίνω αὐτούς. Συνέπεσε πρὸς ταῖς ἄλλαις ἀνάγκαις καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποτίσεως τῶν τόκων δύο μεγάλων δανείων, καὶ τῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825, ἥτις κατ’ αὐτὰς παρέρχεται, ἐὰν δὲν παρῆλθεν ὁλοσχερῶς· ἑπομένως νομίζω, ὅτι θέλει μειωθῆ ἡ ζήτησις τοῦ συναλλάγματος καὶ δὲν θέλει ὑπάρξει ἀφορμὴ νὰ ὑπάρχωσι τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν. Ἀλλ’ ἐὰν, ὡς παρετήρησεν ὁ Πρόεδρος τοῦ γενικοῦ Συμβουλίου τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος πρὸς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας εἶνε τόση, ὅση εἶνε ἡ διαφορὰ πρὸς τὰ γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς, τότε καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἔχουσι τόσας ἀφορμὰς νὰ παραπονῶνται, ὅσας καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ ἐπιλοίπου Βασιλείου. Ἑπομένως οὐδεμία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν κατοίκων τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καὶ τῶν κατοίκων τοῦ λοιποῦ Βασιλείου.

§70ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, διαρκῶς παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν ὑπὸ διαφόρους φάσεις, καὶ ἡμεῖς πάντες μὲ τὴν σμίλην ἀνὰ χεῖρας ζητοῦμεν νὰ λεπτύνωμεν τὰς ἰδιωτικὰς περιουσίας, ὅπως καταντήσωμεν ὀγκωδεστέραν τὴν περιουσίαν τοῦ κοινοῦ, τὴν τοῦ Δημοσίου. Διὰ ν’ ἀποφύγωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν στενοχωρίαν, ἥτις πάντοτε ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων μᾶς ἀπασχολεῖ, νομίζω ἐπίκαιρον νὰ ἐπαναλάβω ὅτι ἕνα σπουδαῖον πόρον Ἐθνικὸν τὸν ἀφίνομεν οὐχὶ προσηκόντως ἐκμεταλλευόμενον. Ἐννοῶ, κύριοι, τὰ Τελωνεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων μόλις εἰσπράττομεν τὸ ¼ ἢ τὸ ⅕, ἐν ᾧ ἐὰν εἰσεπράττοντο τὰ τέλη προσηκόντως φρονῶ ὅτι θὰ εἰσεπράττομεν 60–70 ἑκατομμύρια. Ἐνοικιάσατε τὰ Τελωνεῖα καὶ θὰ ἔχετε 60–70 ἑκατομμύρια πρόσοδον, ὥστε δι’ αὐτῆς δύνασθε νὰ πληρώσητε ὁλόκληρον τὸν ἔκτακον Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Μὴ λέγετε ὅτι δὲν παρουσιάζεται καὶ ἄλλο Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνοικιάζῃ τὰ Τελωνεῖα, διότι τὰ ἄλλα Κράτη ἔχουσι κεκλεισμένα τὰ πέριξ των, διότι περιβάλλονται ἀπὸ ἄλλα ὅμορα Κράτη, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσοι φύλακες τῆς περιουσίας τῶν Τελωνείων· ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς εἶναι πανταχόθεν ἀναπεπταμένη ἐκ θαλάσσης καὶ ἐκ τῶν γνωστῶν μεθορίων. Ἐρωτήσατε τοὺς Βουλευτὰς τῆς Μεθορίου γραμμῆς καὶ θὰ σᾶς εἴπωσιν ὅτι οὐδὲν εἰσερχόμενον φορολογεῖται. Κατὰ συνέπειαν ὀφείλομεν πάντες εἰς τὰς ἐνεστώσας ἀνάγκας, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐνοικίασιν τῶν Τελωνείων, ἐξ ἧς ἐλπίζομεν νὰ εἰσπράξωμεν 60 τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ πόρος, τὸν ὁποῖον ἀφίνομεν. Διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς τὴν ἐνοικίασιν τῶν Τελωνείων.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου.

§72ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, μετὰ τὸν ἄρτον ὁ οἶνος χρησιμεύει ὡς ἀναπόφευκτος εἰς τὴν συντήρησιν τῆς ζωῆς τοῦ Ἕλληνος, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀγροτικὸς, καὶ διὰ νὰ ἐργασθῇ καὶ διατηρήσῃ τὴν ὑγείαν του, ἔχει ἀνάγκην νὰ πίῃ οἶνον, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον καὶ ἄλλην ἡμέραν ὅτι ἡ ἀμπελοφυτεία εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀνεπτύχθη περισσότερον παρ’ εἰς πᾶν ἄλλο Κράτος· ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ὁ φόρος τοῦ οἴνου εἶναι ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος ἐπηρεάζει περισσότερον παρ’ ἄλλος τις τὰς τάξεις τῆς Ἑλλάδος. Ὑπῆρξε, κύριοι, τὸ ἐλεεινὸν σύστημα τοῦ 1883· ἦλθε τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι μέτρον τοῦ παρελθόντος, ἀλλ’ οὐχ ἧττον καὶ αὐτὸ ἔχει τὰς καταπιέσεις του. Κύριοι, δὲν στενοχωρεῖ τὸν φορολογούμενον εἰς τὴν Ἑλλάδα τόσον τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ὅσον αἱ διατυπώσεις τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου αὐτοῦ, ὅπερ καὶ καταπιέζει καὶ καθιστᾷ τοὺς διαφόρους φόρους σφόδρα ὀχληροὺς εἰς τοὺς φορολογουμένους· διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀποφεύγωμεν τὰς πολλὰς διατυπώσεις. Καὶ ἂς τὸ εἴπωμεν, κύριοι, καὶ ἂς μὴ ἐντρεπώμεθα, τοῦτο προέρχεται δυστυχῶς ἐξ ἡμῶν, οἵτινες ἐπιβαλλόμεθα εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ τοὺς διορισμοὺς τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες μὴ φοβούμενοι τὴν ἐπιτήρησιν τῆς προϊσταμένης Ἀρχῆς δὲν εἶναι τίμιοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Λοιπὸν ὅλαι αὐταὶ αἱ διατυπώσεις, αἵτινες καθιεροῦνται παρ’ ἡμῶν τῶν βουλευτῶν, οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχουσιν, ἢ νὰ γυμνώσωσι τὸν λαόν. Λοιπὸν, κύριοι, πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς τὰς νομοθεσίας μας νὰ ἀποφύγωμεν τὰς διατυπώσεις καὶ νὰ φέρωμεν νόμους, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ συμμορφώνεται ὁ λαὸς, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην περιστροφῶν. Διὰ τοῦτο ἐσύστησα τὸ σύστημα τῆς ἐξ ὑπ’ ἀρχῆς ἐνοικιάσεως καὶ εἶπον τοὺς λόγους διατὶ δὲν εἶναι καταπιεστικὸν παρὰ ἐὰν κάμωμεν τὴν ἐνοικίασιν μετὰ τὴν δήλωσιν. Πολλοὶ ἔχουν τὴν ἰδέαν, ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν δὲν θὰ γίνῃ ἐνοικίασις διά τινας δήμους καί τινα μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα γίνονται ἀκριβεῖς δηλώσεις. Ἔχω παράδειγμα τὸν φόρον τῶν ποιμνίων· ὅλων τῶν δήμων οἱ φόροι ἐνοικιάζονται. Ἔχομεν ἄλλα παραδείγματα, ὅτι διὰ τῆς ὀψίμου, οὕτως εἰπεῖν, ἐνοικιάσεως φορολογοῦνται μαζῆ μὲ τὰ μὴ δηλωθέντα καὶ τὰ δηλωθέντα. Λοιπὸν ἀντὶ νὰ φροντίσητε περὶ νέας δηλώσεως καὶ νέας κλοπῆς τοῦ ὑπαλλήλου, δὲν εἶναι καλλίτερον ἀπ’ ἀρχῆς νὰ ἄρχεται ἡ ἐνοικίασις καὶ νὰ ἔρχεται ἀπ’ εὐθείας ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ καταμετρᾷ τὸ προϊὸν, τοῦ ὁποίου θὰ εἰσπράξῃ τὸν φόρον;

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῦ θὰ στηριχθῇ διὰ νὰ κάμῃ προσφορὰν;

§74ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ σᾶς τὸ λέγω, διότι ἔχετε δίκαιον ν’ ἀπορήσητε εἰς τοῦτο, διότι δὲν διετελέσατε ἐνοικιαστής, οὔτε σᾶς ἐφορολόγησεν ἐνοικιαστής, ἐνῷ ἐγὼ ὑπῆρξα ἐνοικιαστής, καὶ γνωρίζω ὅ,τι γνωρίζουσι πάντες οἱ ἐνοικιασταί. Μάθετε λοιπὸν, ὅτι οἱ μετερχόμενοι τὸν ἐνοικιαστὴν γνωρίζουσιν ὄχι μόνον πόσον οἶνον θὰ ἐσοδεύσῃ ἓν φορολογικὸν τμῆμα, ἀλλὰ καὶ πόσον ἐξάγει εἰς ἄλλο τμῆμα ἢ εἰσάγει ἐξ ἄλλης περιφερείας. Τοῦτο ὑπάρχει σήμερον ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου, τοῦτο ὑπῆρχε καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τῶν κουκουλίων, τὰ ὁποῖα ἦτο μάλιστα ἓν προϊὸν ἐπισφαλές· διότι, ὅταν ὁ σκώληξ ἀνέβαινεν εἰς τὸ κλαδὶ, ἐὰν ἡ χειμὼν ὑγρὸς πολὺ ἢ λίβας ἐφύσα, ἐκινδύνευε νὰ καταστραφῇ κατὰ μέγα μέρος, καὶ ἐν τούτοις οἱ μετερχόμενοι τὸν ἐνοικιαστὴν ἐγνώριζον ποίαν ὤφειλον νὰ παρουσιάσωσι προσφορὰν ἐνοικίου. Νομίζω, ὅτι διέλυσα τὴν ἀπορίαν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, διότι τῷ ἔδωκα πληροφορίας περὶ τῶν γνώσεων τῶν ἐνοικιαστῶν περὶ τοῦ ἐξαγομένου προϊόντος τῶν ἀμπέλων. Βεβαίως δὲν θὰ γνωρίζωσι μέχρις ὀκάδος, ἀλλὰ τὸ λάθος των θὰ ἦνε κατὰ 1|20 ἢ 1|15 τὸ πολὺ τοῦ ἐξαχθησομένου, σπανίως κατὰ τὸ ⅒· ἑπομένως δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ μὴ προσέλθωσιν ἐνοικιασταὶ νὰ προσφέρωσι συμφέρον τίμημα· εἶπον δὲ ὅτι διὰ τοῦ πήχεως ἔχομεν ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τὸν εὐκολώτερον ἐλεγκτὴν τοῦ ποσοῦ καὶ τὴν εὐκολωτέραν μέθοδον τῆς καταμετρήσεως, ἀφοῦ κατὰ τὰ 99% ἀποθηκεύονται ἐν Ἑλλάδι εἰς βαρέλλας οἱ οἶνοι· ἰδοὺ, ὅτι δὲν ἔχομεν δυσκολίαν εἰς τὴν καταμέτρησιν. Λοιπὸν ἢ πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν ἐξ ὑπ’ ἀρχῆς ἐνοικίασιν τοῦ φόρου τῶν οἴνων, ἢ πρέπει νὰ παραιτηθῶμεν ἐντελῶς τῆς ἐνοικιάσεως καὶ νὰ περιορισθῇ ὁ φόρος τοῦ Δημοσίου ἐπὶ μόνον τῶν δηλωθέντων ποσῶν, καὶ εἰς τοῦτο συμφωνῶ πληρέστατα καὶ ἐγώ· διότι, ἐὰν κρυβῇ καὶ ποσόν τι, θὰ εἶνε ὑπὲρ τοῦ φορολογουμένου, ἐνῷ τώρα τὸ κρυβὲν θ’ ἀποῤῥοφηθῇ κατὰ μέγιστον μέρος ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ τοὺς κακοήθεις ἐπὶ τῆς ἀνακαλύψεως ὑπαλλήλους, τοὺς κακοήθεις ἀντιπροσώπους τοῦ Ἐφόρου καὶ τῆς Διοικήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις. Λοιπὸν ἢ πρέπει νὰ παραιτηθῶμεν ὅλως διόλου τῆς ἐνοικιάσεως, ἢ ἄλλως, ἀφοῦ διατηροῦμεν τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως, πρέπει νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν ἐξ ὑπαρχῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, καὶ ἥτις, ἐὰν δὲν παραδεχθῇ, εἶμαι ἐναντίος ὅλων τῶν τροπολογιῶν, καὶ λέγω νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν νόμον τὸν περυσινὸν τοῦ 1885. Δευτέρα τροπολογία εἶναι αὕτη. Ἕκαστος ἀμπελοκτήμων, διὰ νὰ ἐργασθῇ ὅπως πρέπει, ἔχει ἀνάγκην νὰ φάγῃ καὶ νὰ πίῃ. Λοιπὸν πρέπει νὰ τῷ χαρίσωμεν, ἂν ὄχι τὸ ὅλον, τοὐλάχιστον τὸ ἥμισυ τῶν ὀκάδων, τὰς ὁποίας θὰ πίῃ· διὰ τοῦτο ἐγὼ καὶ ἕτεροι συνάδελφοι ὑπεβάλομεν πρότασιν ἀπαλλαγῆς φόρου 500 ὀκάδων δι’ ἕκαστον φορολογούμενον.

§75ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Τότε ποῖοι μένουν νὰ πληρώσωσι φόρον, ἀφοῦ ἀφαιρεῖς ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς μικροὺς τὸν φόρον;

§76ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς μικροὺς, οἵτινες σκάπτουσι τὴν ἄμπελόν των μὲ τὴν γυναῖκά των καὶ τὰς θυγατέρας των, τοὺς δὲ υἱούς των μισθώνουσι δούλους ἢ ποιμένας διὰ νὰ συντηρηθῶσι, δι’ αὐτοὺς ἐγὼ ὁμιλῶ καὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἐστάλην ἀντιπρόσωπος, καὶ ὄχι ἀπὸ τοὺς ἔχοντας νὰ ζήσωσι καθὼς σὺ καὶ ἐγώ. Ἡ τρίτη τροπολογία μου εἶναι αὕτη. Εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν Πρωτεύουσαν, πωλοῦνται αἱ σταφυλαὶ ἀμπέλων ὁλοκλήρων πεδιάδων. Λοιπὸν δὲν πληρώνουν φόρον· διατί νὰ μὴ πληρώνωσιν οὗτοι φόρον, ἀφοῦ μάλιστα τὰ κτήματα αὐτὰ εἶναι τὰ μᾶλλον προσοδοφόρα κτήματα ἐν Ἑλλάδι; Διὰ τοῦτο ἔκαμα τροπολογίαν νὰ ἐνοικιάζεται ὁ φόρος τῶν πωλουμένων σταφυλῶν εἰς πόλεις, ἐχούσας πληθυσμὸν πλέον τῶν 5,000, καὶ νὰ πληρώνουν 1 λεπτὸν κατ’ ὀκάν. Ἐὰν εἰς αὐτὰς τὰς τροπολογίας ἐπιμένῃ, νὰ μὴ τὰς παραδεχθῇ ὁ κύριος Πρωθυπουργός, θέλω καταψηφίσει τὸ νομοσχέδιον.

§77ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν ἔχω παρὰ ὀλίγας παρατηρήσεις νὰ κάμω. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ τὶ σκέπτεται περὶ τῶν ἐξαγομένων οἴνων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν βλέπω διάταξιν τοιαύτην. Ὁ καταργούμενος νόμος ἔλεγεν, ὅτι φορολογεῖται ἐν τοῖς τελωνείοις. Ὁ νέος νόμος οὐδεμίαν τοιαύτην διάταξιν περιέχει· ἐννοεῖ νὰ τοὺς ὑποβάλῃ εἰς τὴν διάταξιν τῶν ἀποταμιευομένων οἴνων;

§78ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§79ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἀλλὰ τότε, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τρέχει καὶ τὸ Δημόσιον τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῇ ζημίαν, διότι μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου μέγα ποσὸν ἐξάγεται. Διὰ τοῦτο ὑπεβάλομεν τροπολογίαν χθὲς, διὰ τῆς ὁποίας λέγομεν: «Οἱ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγόμενοι οἶνοι φορολογοῦνται εἰς τὴν ἐξαγωγὴν συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ καταργουμένου Νόμου». Νομίζω, ὅτι εἶνε μία πρότασις τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἀποκρούσῃ, διότι εἶνε λογική, εἶνε εὐεργετικὴ εἰς τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ δὲν τρέχει καὶ τὸν κίνδυνον τὸ Δημόσιον νὰ ὑποστῇ ζημίαν· διότι ὁ ἐξαγόμενος οἶνος δὲν παράγεται ἀπὸ πόλεις ἐχούσας πλέον τῶν 2,500 κατοίκων, ἀλλὰ ἀπὸ χωρία, ἔχοντα πληθυσμὸν κατώτερον. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι κατὰ τοῦτο θὰ ἰσχύῃ ὁ προηγούμενος νόμος καὶ θὰ πληρώνωσιν ἓν λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν οἱ ἐξάγοντες τὸν οἶνον, καὶ οὕτω θὰ ὠφελεῖται τὸ Δημόσιον. Καλλίτερον θὰ ἦνε, φρονῶ, νὰ μὴ ὑποβάλητε τοὺς κατοίκους εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου, εἰς τὰς δηλώσεις καὶ εἰς τὰς καταμετρήσεις, ἀφοῦ διὰ τοῦ ἄλλου μέσου ἀποφεύγομεν πάντα ταῦτα, καὶ τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράττῃ πλειότερα. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἀποδεχθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν τροπολογίαν ἡμῶν.

§80ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἐν τοῖς στενοῖς αὐτοῖς καιροῖς, ἐν οἷς εὑρισκόμεθα, πρέπει νὰ διέλθωμεν ἀσυζητητεὶ τὸ νομοσχέδιον, καὶ εἰς τὴν ἐρχομένην Σύνοδον δυνάμεθα νὰ τὸ διορθώσωμεν.

§81Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία, κύριοι, ὑπεβλήθη ἀντίῤῥησις, καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἀντελήφθην, κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἤγουν κατὰ τῆς ἐγγείου φορολογίας τῶν ἀμπέλων. Καὶ βεβαίως ἑπόμενον ἦτο τοῦτο, διότι δὲν βλέπω λόγον τινὰ, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δέον νὰ μείνῃ ἀφορολόγητος ἡ πρόσοδος τῶν ἀμπέλων, ἐνῷ πᾶσα ἄλλη πρόσοδος ἐν τῇ Πολιτείᾳ ὑποβάλλεται εἰς φόρους. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου δύναται καὶ πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, ἵνα μὴ φορολογῶνται μόνον οἱ λιανικῶς καταναλίσκοντες οἶνον, ἤγουν οἱ πενέστεροι κατὰ κανόνα τῶν πολιτῶν, μένωσι δὲ ἀφορολόγητοι οἱ παραγωγοὶ τοῦ οἴνου καὶ οἱ χονδρικῶς προμηθευόμενοι τὸν ἀναγκαιοῦντα αὐτοῖς οἶνον. Ἀλλ’ ἐνῷ, κύριοι, οὐδεμία ἀντίῤῥησις δύναται νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, φρονῶ, ὅτι πολλαὶ διαφωνίαι δύνανται νὰ ὑποβληθῶσι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Αἱ διαφωνίαι αὗται εἰς δύο κυρίως συστήματα ἐπιβολῆς τῆς ἐγγείου φορολογίας δύνανται νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως καὶ τῆς ποιότητος ἑκάστης, καὶ εἰς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῆς ἀμπέλου, εἴτε πρὸ τοῦ τρυγητοῦ, ἤγουν ἐπὶ τῶν σταφυλῶν, εἴτε κατὰ τὸν τρυγητὸν, ἤγουν ἐπὶ τοῦ γλεύκους, εἴτε μετὰ τὸν τρυγητὸν, ὅταν τὸ γλεῦκος μεταποιηθῇ εἰς οἶνον. Τὸ τελευταῖον τοῦτο σύστημα εἰσάγεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐγώ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος, ὁ εἰσαγόμενος διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, δὲν εἶναι ὁ προτιμότερος· ὡς τοιοῦτον δὲ θεωρῶ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως καὶ τῆς ποιότητος τῶν ἀμπέλων, ἤγουν τὸν στρεμματικὸν φόρον. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι πολὺ σπουδαῖον, καὶ νομίζω, ὅτι ἅπαντες ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὸ ἐμβριθῶς, ἵνα πραγματικῶς ἐκλέξωμεν τὸ προτιμότερον σύστημα τῆς φορολογίας. Τὴν ἐκλογὴν μάλιστα ταύτην καθιστᾷ εὐχερεστέραν ἡ δήλωσις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἀποδίδει πολιτικήν τινα σημασίαν εἰς τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἐπιχειρῶ λοιπὸν νὰ ἐξετάσω ἐνώπιον ὑμῶν ποῖον τῶν δύο συστημάτων, τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, ἢ τὸ σύστημα τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου μετὰ τὸν τρυγητὸν εἶναι τὸ προτιμότερον. Τὸ ζήτημα τοῦτο δύναται βεβαίως νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ δύο ἐπόψεις· πρῶτον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν καθαρῶς θεωρητικὴν, καὶ δεύτερον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πρακτικῆς ἐφαρμογῆς ἑκατέρου τῶν συστημάτων. Ἄν, κύριοι, ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ θεωρητικὴν ἁπλῶς ἔποψιν, ὁμολογῶ, ὅτι δυσκόλως ἤθελέ τις φθάσει εἰς ὡρισμένην προτίμησιν. Κατὰ τὰς θεωρητικὰς ἀρχὰς ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ μόνης τῆς καθαρᾶς προσόδου τοῦ ἀκινήτου, ἀλλ’ ἡ καθαρὰ αὕτη πρόσοδος εἶναί τι κατὰ τὴν κρίσιν μου ἐντελῶς ἀνέφικτον καὶ ὑπὸ οὐδὲν σύστημα δύναται ἀκριβῶς νὰ ἐπιτευχθῇ, νὰ προσδιορισθῇ, διότι ποικίλαι περιστάσεις αὐξομειοῦσιν αὐτὴν ἐπὶ ἑκάστου κτήματος, ὥστε οἷοι δήποτε γενικοὶ κανόνες ἀδύνατον νὰ προλάβωσι τὰς μεταξὺ τῶν φορολογουμένων ἀδικίας καὶ ἀνισότητας. Ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων ὅσας δήποτε καὶ ἂν διακρίνωμεν ποιότητας, εἶναι ἀδύνατον νὰ κατατάξωμεν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν τάξιν ἀμπέλους τῆς αὐτῆς ἀκριβῶς ποιότητος καὶ παραγωγῆς· ἑπομένως ἀδύνατον εἶναι νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν αὐτὸν φόρον ἐπὶ τῶν τοιούτων κτημάτων. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἡ παραγωγὴ τῆς ἀμπέλου δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ μόνης τῆς ἐκτάσεως καὶ ποιότητος αὐτῆς, ἀλλὰ προσδιορίζεται ἀπὸ πλῆθος ἄλλων ἀτμοσφαιρικῶν ἢ κοινωνικῶν περιστάσεων, καὶ κατὰ συνέπειαν οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐκ τῶν προτέρων πεποίθησιν, ὅτι, φορολογοῦντες κατ’ ἔκτασιν καὶ ποιότητα, ἐπιβάλλομεν τὴν φορολογίαν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἀλλ’ αἱ αὐταὶ ἐλλείψεις ἐνυπάρχουν καὶ εἰς τὸ ἕτερον σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, διότι ἀγνοοῦμεν ἂν τὸ παραχθὲν εἶναι καθαρὰ πρόσοδος τῆς ἀμπέλου καὶ κατὰ πόσον, ἐνδέχεται δὲ ἡ παραγωγὴ νὰ μὴ εἶναι ἰσαξία οὔτε πρὸς τὰ καταβληθέντα ἔξοδα, καὶ ὅμως ἡμεῖς εἰς πᾶσαν περίστασιν τὸν αὐτὸν ἐπιβάλλομεν φόρον. Ἐπίσης διαφορὰ σπουδαία δύναται νὰ ὑπάρχῃ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποιότητα καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ ὑπὸ μιᾶς ἑκάστης τῶν ἀμπέλων παραγομένου οἴνου. Ἂν λοιπὸν, κύριοι, ἐπρόκειτο νὰ ἀκολουθήσωμεν θεωρητικὰς ἀρχὰς, φρονῶ, ὅτι δὲν ἤθελεν ὑπάρχει λόγος νὰ προτιμηθῇ τὸ ἓν σύστημα τοῦ ἑτέρου. Ἂν ὅμως ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν πρακτικὴν ἐφαρμογὴν ἑκατέρου τῶν συστημάτων, ἂν δηλαδὴ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν εὐχερέστερον τρόπον τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου, τότε κατ’ ἐμὲ ἅπαντες οἱ λόγοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ἰδοὺ, κύριοι, ἐν ὀλίγοις οἱ λόγοι, ἐφ’ ὧν στηρίζω τὴν γνώμην μου ταύτην. Πρὸ πάντων καὶ κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ στρεμματικοῦ φόρου καὶ κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ἀκολουθοῦμεν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σύστημα, ἤγουν τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων· ὅθεν ἐξεταστέον ὑπὸ ποῖον σύστημα εὑρίσκεται εἰς εὐχερεστέραν θέσιν ὁ φορολογούμενος. Νομίζω, ὅτι εἰς εὐχερεστέραν θέσιν εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, διότι ἡ ἔκτασις τῶν ἀμπέλων εἶναι γνωστὴ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας αὐτῶν, καὶ εἶναι εὔκολον νὰ δηλώσωσιν αὐτὴν ἀκριβῶς· τὸ ποσὸν ὅμως τῆς παραγωγῆς δὲν εἶναι εὔκολον νὰ εἶναι γνωστὸν ἀκριβῶς, καὶ κίνδυνος ὑπάρχει μὴ ὑποπέσῃ εἰς ἀκούσιον λάθος ὁ δηλῶν. Προβαίνων περαιτέρω, παρατηρῶ, ὅτι ὑπὸ οὐδέτερον τῶν συστημάτων δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὰς δηλώσεις. Πάντοτε γεννᾶται ἡ ὑπόνοια ὅτι αἱ δηλώσεις δὲν ἐγένοντο μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης εἰλικρινείας καὶ ἀκριβείας. Ἀναγκαζόμεθα λοιπὸν εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις νὰ προβῶμεν εἰς ἐξέλεγξιν τῆς ἀκριβείας τῶν δηλώσεων· ἀλλ’ ἡ ἐξέλεγξις αὕτη ἐπὶ μὲν τῆς στρεμματικῆς φορολογίας εἶναι εὐχερεστάτη, ἐπὶ δὲ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου δυσχερεστάτη. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν πρόκειται νὰ ἐξακριβώσωμεν τὴν ἔκτασιν τῆς ἀμπέλου. Ἀλλ’ ἡ ἄμπελος εἶναι ἀκίνητον ἐκτεθειμένον ὑπὸ τὰς ὄψεις ὅλων, ἡ καταμέτρησις τοῦ ὁποίου εἶναι ἐργασία τεχνική, περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς ὁποίας δύναται ἑκάστοτε νὰ βεβαιωθῇ πᾶς ὁ ἔχων ἀμφιβολίαν. Τοὐναντίον, ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς δύναται πολλὰς νὰ παράσχῃ δυσκολίας, διότι καὶ ἡ ἀκριβὴς καταμέτρησις τῶν περιεχόντων τὸν οἶνον ἀγγείων ἀπαιτεῖ πολὺ μεγαλειτέρας γνώσεις παρὰ τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὴν καταμέτρησιν τῶν ἀκινήτων, καὶ δύναται νὰ γεννήσῃ πολλὴν διαφωνίαν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν καταχρήσεων, ἃς ἑκάτερον σύστημα δύναται νὰ προκαλέσῃ, μεγάλη διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων. Ἡ καταμέτρησις τῶν ἀμπέλων, καὶ ὑπὸ ἐνοικιαστῶν ἔστω γενομένη, γίνεται δημοσίᾳ καὶ οὐδεμίαν γεννᾷ περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν ἐνεργούντων αὐτὴν ἀμφιβολίαν, διότι ἡ ἐξέλεγξις κατὰ πᾶσαν στιγμὴν εἶναι δυνατή. Ἀλλ’ ἡ καταμέτρησις ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου θὰ ἐνεργηθῇ τῇ ἐπιμελείᾳ ἐνοικιαστῶν ὑπὸ ἀνθρώπων μὴ δυναμένων νὰ παράσχωσιν ἀξιοπιστίαν καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἐργασίαν δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ἐξελέγξωμεν, διότι τὸ ποσὸν τοῦ οἴνου δύναται νὰ αὐξομειωθῇ. Ἐκτὸς τούτου ἡ καταμέτρησις ἐπὶ στρεμματικῆς φορολογίας ἐνεργεῖται ἐν ὑπαίθρῳ, διὰ δὲ τὴν καταμέτρησιν τοῦ οἴνου οἱ ἐνεργοῦντες αὐτὴν ἀνάγκη νὰ εἰσέλθωσιν εἰς ὅλας τὰς ἀποθήκας καὶ εἰς ὅλας τὰς οἰκίας, ἔνθα δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς καταχρήσεις ὁμοίας ἐκείνων, αἵτινες ἐγένοντο ἡμῖν γνωσταὶ ὡς ἐκ τῆς φορολογίας τῶν ζώων. Ἠκούσατε, κύριοι, πόσαι καὶ ὁποῖαι καταχρήσεις τελοῦνται ὑπὸ τῶν ἀπαριθμητῶν τῶν ζώων, τῶν βεβαιούντων τὴν ἀκρίβειαν τῶν δηλώσεων, τῶν κτηνοτρόφων· αἱ αὐταὶ καὶ πλείονες ἀκόμη ἀναντιῤῥήτως θὰ συμβῶσι καὶ ὑπὸ τὸ σύστημα, τοῦτο. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρίσθη ὅτι ὀλιγώτεραι θὰ συμβῶσι κατὰ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἡ ἀπαρίθμησις τῶν ζώων τελεῖται ἐν ἀποκέντροις μέρεσιν, ἐνῷ ἡ καταμέτρησις τοῦ οἴνου τελεῖται ἐν τοῖς χωρίοις. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν εἶναι σπουδαία, διότι ἡ καταμέτρησις τῶν ζώων τελεῖται εὐχερῶς διὰ τῆς ἁπλῆς ἀριθμήσεως, ἡ καταμέτρησις ὅμως τοῦ οἴνου θὰ γίνεται δι’ ἐργασίας, δυναμένης νὰ βλάψῃ τὸν οἶνον, καὶ τῆς ὁποίας τὴν ἀκρίβειαν οὔτε ὁ φορολογούμενος αὐτὸς θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξελέγξῃ. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ εἴσοδος ἀνθρώπων τοσούτων ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ πολίτου ἀποτελεῖ, νομίζω, μίαν σπουδαίαν διατάραξιν τοῦ ἀσύλου τῆς κατοικίας καὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ οἰκίᾳ ἐμπερικλείονται. Ἐκτὸς τούτων φρονῶ, ὅτι θέλοντες νὰ φορολογήσωμεν τὴν ἔγγειον πρόσοδον τῶν ἀμπέλων, ὀφείλομεν ἄνευ δισταγμοῦ νὰ προτιμήσωμεν τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ἡ βεβαίωσις, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ φόρου τούτου εἶναι πολὺ εὐχερεστέρα ἀπὸ τὴν βεβαίωσιν τῆς παραγωγῆς τοῦ οἴνου. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἀμφότεραι αἱ βεβαιώσεις δύνανται νὰ ἔχωσι τὰς ἐλλείψεις των καὶ δυνατὸν νὰ δίδωσιν ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ μὲν βεβαίωσις ἐπὶ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας θέλει γίνεσθαι μετὰ παρέλευσιν μακροῦ χρονικοῦ διαστήματος, πενταετίας ἢ δεκαετίας, καθ’ ἣν ὁ φορολογούμενος διατελεῖ ἥσυχος καὶ ἀνενόχλητος, ἡ δὲ βεβαίωσις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου θέλει γίνεσθαι κατ’ ἔτος. Ὅταν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ φορολογούμενοι δὲν εἶναι ἁπλῶς τόσοι ὅσοι οἱ κτηνοτρόφοι, ἀλλ’ ἴσως πολὺ περισσότεροι, θέλομεν κατανοήσει ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰσαγομένου πρόκειται νὰ ἐμβάλωμεν ὁλόκληρον τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος εἰς μυρίας φροντίδας καὶ εἰς μυρίας καταπιέσεις. Ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου. Νομίζω, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἀκόμη τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου εὑρισκόμεθα εἰς πολὺ καλλιτέραν θέσιν ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, ἢ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ παρελθὸν δὲν ὑποστηρίζει τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐκφράζω, ἀλλ’ ἐγώ, κύριοι, φρονῶ ὅτι τὰ συμβάντα ἐν τῷ παρελθόντι δὲν πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς ἐλλείψεις τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω, ἀλλ’ εἰς ἀμέλειαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρέλειψαν νὰ λάβωσι τὰ ἀναγκαῖα μέτρα πρὸς ἐπιτυχῆ λειτουργίαν τοῦ συστήματος. Ὅταν παρῆλθεν εἰκοσιπενταετία χωρὶς ποσῶς νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ νέων δηλώσεων καὶ κατατάξεως τῶν ἀμπέλων, περὶ προσδιορισμοῦ τῶν νέων φυτειῶν, περὶ ἀναζητήσεως τῶν ἰδιοκτητῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπῆλθε πλήρης μεταβολὴ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ἑπόμενον ἦτο ὅτι ἤθελεν ἀποτύχει ὁ στρεμματικὸς φόρος. Ἂν ὅμως περὶ πάντων τούτων ἐλαμβάνετο ἡ δέουσα πρόνοια, ποσῶς δὲν παραδέχομαι ὅτι ἤθελον ἐπέλθει τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα. Φρονῶ μάλιστα ὅτι ὑπάρχει μέσον τι, διὰ τοῦ ὁποίου δύναταί τις νὰ ἦναι ἐξησφαλισμένος περὶ τῆς μέχρι λεπτοῦ ἀκόμη εἰσπράξεως τοῦ στρεμματικοῦ φόρου. Ἂν ἠθέλομεν παραδεχθῆ, ὅτι εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ προβῇ εἰς τὸν τρυγητόν, ἂν δὲν ἔχῃ πληρώσει τὸν φόρον του εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, καὶ ἂν ἠθέλομεν ἐπιβάλλει ποινὴν πρὸς κύρωσιν τῆς διατάξεως ταύτης, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδεὶς ἤθελε τολμήσει νὰ ἀρνηθῇ τὴν καταβολὴν τοῦ φόρου.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἄν ἐκ συστάσεως ὅλοι ἤθελον ἀποφασίσει νὰ τρυγήσουν χωρὶς νὰ πληρώσουν τὸν φόρον;

§83ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶ τοιαύτην σύστασιν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ παρουσία πέντε χωροφυλάκων ἤθελεν ἐμποδίσει τοὺς μὴ πληρώσαντας, οἵτινες θέλουσιν εἶσθαι γνωστοὶ εἰς τὸν Ταμίαν, νὰ τρυγήσωσι μέχρις ὅτου πληρώσουν.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν τρυγήσῃ καὶ χωρὶς νὰ πληρώσῃ, τοῦτο πρέπει νὰ χαρακτηρίσωμεν ὡς ἀντίστασιν κατὰ τῆς Ἀρχῆς;

§85ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο θὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἰδία ἀξιόποινος πρᾶξις· ἀλλ’ ἔχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ νὰ τρυγήσῃ πρὶν πληρώσῃ τὸν φόρον. Μετὰ τῶν λοιπῶν ἐξόδων τοῦ τρυγητοῦ θὰ πληρώσῃ καὶ τὸν λοιπὸν φόρον ἵν’ ἀποφύγῃ τόσας ἐπιζημίους συνεπείας.

§86ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ποιότητος τῆς ἀμπέλου δὲν σᾶς φαίνεται καταπιεστική;

§87ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ποιότης θὰ βεβαιωθῇ ἅπαξ κατὰ τὰ καὶ ἄλλοτε ἰσχύοντα, θὰ μείνῃ δὲ ἀμετάβλητος ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Τέλος ἐγὼ, κύριοι, αὐτὴν τὴν πεποίθησιν ἔχω. Ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι ὁ μόνος τρόπος, ὁ δυνάμενος νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑλλάδι τῆς ἐγγείου φορολογίας τῆς ἀμπέλου, εἶναι ἡ στρεμματικὴ φορολογία. Ἑτέραν τινὰ ἀντίῤῥησιν ἤκουσα κατ’ αὐτῆς παρὰ τοῦ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς ἵνα δυνηθῶμεν νὰ διατυπώσωμεν σύστημα τοιοῦτον φορολογικόν. Καὶ τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην δὲν θεωρῶ βάσιμον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παρεδέχετο τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν τῶν ἀμπέλων, φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐν διαστήματι ὀλιγίστων ἡμερῶν ἄνθρωποι εἰδικοὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς λαμβανόμενοι νὰ καταρτίσωσι πληρέστατον καὶ ἀκριβέστατον νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§88ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§89Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἐννοήσητε, κύριοι, τὰς ζημίας καὶ τὰς ἐνοχλήσεις, τὰς ὁποίας θέλουν ὑποφέρει οἱ φορολογούμενοι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω εἰς ποίαν θέσιν θέλω εὑρεθῆ ἐκτεθειμένος ἐγὼ αὐτὸς, ἂν ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Λαμβάνω δὲ ὡς παράδειγμα τὸν ἑαυτόν μου, διότι εἰς παρομοίαν μὲ ἐμὲ θέσιν εὑρίσκονται καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἐξ ὑμῶν καὶ ἄπειροι ἄλλοι συμπολῖταί μας. Ἐντὸς τῆς σταφιδοφυτείας μου, κειμένης ἐν τῇ περιφερείᾳ μικροῦ τινος χωρίου τοῦ Δήμου Ἐράνης, καλλιεργῶ ὀλίγα στρέμματα ἀμπέλου, ἐκ τῶν ὁποίων παράγονται ἐτησίως περὶ τὰς 2 χιλιάδας ὀκάδας οἴνου· τὸν οἶνον τοῦτον ἀποταμιεύω εἰς χωριστὸν μέρος τῆς ἐξοχικῆς μου οἰκίας, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματος· διότι, ὡς γνωρίζετε, εἰς τοὺς ἐργάτας πλὴν τοῦ ἡμερομισθίου δίδομεν καὶ οἶνον. Τὸ κλειδίον τοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον ἐναποταμιεύω τὸν οἶνον, δὲν ἀφίνω εἰς τὸν ἐντὸς τοῦ κτήματος διαμένοντα ἐπιστάτην, ὅπως δὲν ἀφίνω καὶ τὸ κλειδίον τῆς οἰκίας ἐν ᾗ κατοικῶ, ὅταν διαμένω ἐκεῖ. Ἐπὶ τῶν δύο χιλιάδων ὀκάδων ὀφείλω νὰ πληρώσω δέκα δραχμὰς διὰ φόρον. Διὰ τὸ ἀσήμαντον τοῦτο ποσὸν ἀκούσατε ποίας διατυπώσεις χρεωστῶ νὰ διέλθω. Ὀφείλω πρῶτον νὰ συντάξω δήλωσιν εἰς διπλοῦν, καὶ ἂν ἐνόησα ἀκριβῶς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 3, τὴν δήλωσιν ταύτην πρέπει νὰ τὴν παρουσιάσω αὐτοπροσώπως εἰς τὸν Δήμαρχον τῆς Ἐράνης, διότι κατὰ τὸν νόμον αἱ δηλώσεις ὑπογράφονται ἐνώπιον τοῦ Δημάρχου. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ μεταβῶ εἰς τὸ Δημαρχεῖον διὰ νὰ ὑπογράψω τὴν δήλωσίν μου, καὶ ἂν συμβῇ ὁ Δήμαρχος νὰ μὴ εἶνε φίλος μου, εἶνε δὲ καὶ ὀλίγον δυσηρεστημένος ἐναντίον μου, διότι ὑπεστήριξα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὸν ἀντίπαλόν του, δὲν εἶνε δύσκολον νὰ μὲ κρατήσῃ ὄρθιον ἕως οὗ ἔλθῃ ἡ σειρά μου νὰ ὑπογράψω τὴν δήλωσιν. Ἀλλ’ ἐὰν συμπέσῃ νὰ μὴ εὑρεθῶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ.....

§90ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι ἠμπορεῖτε καὶ δι’ ἄλλου τῆς ἐκλογῆς σας.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θέλω δηλώσει, καὶ ἐγὼ πρέπει νὰ ὑπογράψω τὴν δήλωσιν. Πρέπει λοιπὸν νὰ μεταβῶ διὰ νὰ παρασταθῶ ἐνώπιον τοῦ Δημάρχου, διότι ἄλλως ἡ δήλωσις δὲν εἶνε δεκτή, ἐκτὸς ἐὰν διορίσω εἰδικὸν πληρεξούσιον. Μετὰ τοῦτο θέλει ἐκτεθῆ εἰς ἐνοικίασιν ὁ φόρος τῶν ἐλλιπῶς δηλωθέντων ἢ μηδόλως δηλωθέντων οἴνων, τουτέστιν ἡ ἐξέλεγξις τῶν δηλώσεων. Τὴν ἐνοικίασιν ταύτην θέλει ἀναλάβει πρόσωπον, τὸ ὁποῖον, καθὼς σᾶς ἐξήγησα εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν, θέλει εἶσθαι ἐκ τῆς κατωτάτης τάξεως· διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐνοικιάσεως ὁλοκλήρου τῆς προσόδου, ὅπερ ἀποτελεῖ ἐπιχείρησιν, ἀλλὰ περὶ ἐξελέγξεως, καὶ τοιούτου εἴδους ἐργασίαν δὲν ἀναλαμβάνουν πολλοί. Ὁ κύριος λοιπὸν αὐτὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὸ κτῆμά μου διὰ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν ἀκρίβειαν τῆς δηλώσεώς μου, καὶ ἐπειδὴ θὰ εὕρῃ κεκλεισμένον τὸ μέρος ἔνθα φυλάττεται ὁ οἶνος, ὡς καὶ τὴν οἰκίαν ἐν ᾗ κατοικῶ, θέλει ἀνοίξει καὶ τὰ δύο ταῦτα, ἐπικαλούμενος πάντοτε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ ἄν ποῦ εἶνε κεκρυμμένος οἶνος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἐδήλωσα. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· ἐκ τοῦ οἴνου, τὸν ὁποῖον παράγω, συνειθίζω νὰ κρατῶ τὸ τέταρτον περίπου, διὰ νὰ τὸ μεταχειρίζωμαι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Διὰ νὰ μὴ φορολογηθῇ ἐκ νέου τὸ μέρος τοῦτο, πρέπει νὰ ὑποστῶ ὁλόκληρον τὴν διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν διαγράφει τὸ ἄρθρον 15· πρέπει διὰ τὰς 300 ἢ 400 αὐτὰς ὀκάδας οἴνου νὰ κάμω νέαν δήλωσιν, νὰ προσκαλέσω τὸν Δήμαρχον διὰ νὰ μεταβῇ αὐτοπροσώπως ἢ νὰ ἀποστείλῃ τὸν Πάρεδρον αὐτοῦ, ἵνα βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ δήλωσίς μου εἶναι ἀκριβής. Μετὰ τοῦτο ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος νὰ στείλῃ τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 7 Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ τὴν ἐξελέγξῃ. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν τελειώνει ἕως ἐδῶ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ὁ ἐνοικιαστὴς τῆς ἑπομένης ἐσοδείας, εἶνε πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῶ καὶ μετ’ αὐτοῦ εἰς διενέξεις, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ οἶνος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐδήλωσα ὡς προϊὸν τῆς παρελθούσης ἐσοδείας, ἀνήκει εἰς τὴν νέαν ἐσοδείαν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρω διὰ τίνος μέσου θὰ κατορθώσῃ νὰ βεβαιωθῇ τίνος ἐσοδείας εἶνε ὁ οἶνος. Τοιαῦται εἶνε, κύριοι, αἱ ἀτελεύτητοι διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ὑποστῇ εἷς φορολογούμενος, ὡς ἐμέ, διὰ νὰ πληρώσῃ φόρον 10 δραχμῶν. Εἰς τὴν αὐτὴν περίπου θέσιν εὑρίσκεται σχεδὸν ὅλος ὁ πληθυσμὸς τοῦ Κράτους, διότι ἀμφιβάλλω, ἐὰν μεταξὺ τῶν 400,000 οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι κατοικοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα, δύνασθε νὰ εὕρητε 50 ἢ 60,000 ἄνευ ἀμπέλων. Οὐχὶ χάριν τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ἀλλὰ καὶ χάριν τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν ἀθλιότητα καθ’ ἑκάστην μᾶς περιγράφει ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴν ἀρνηθῶμεν τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου· διότι εἶνε ἀληθές, ὅτι ὁ οἶνος ἀπολαμβάνει πολλῶν συμπαθειῶν, καθόσον χρησιμεύει εἰς ἐνίσχυσιν τῆς σωματικῆς δυνάμεως τῶν ἐργατικῶν τάξεων, καί, κατὰ τὸν προφήτην, εὐφραίνει τὰς καρδίας τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου εἶνε βέβαιον, ὅτι ὁ οἶνος γίνεται παραίτιος πολλῶν κακῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλος προφήτης εἶπεν «ἀκόλαστον οἶνος καὶ ὑβριστικὸν μέθη, ἄφρων δὲ ἀνὴρ τοῖς τοιούτοις ἐμπλέκεται». Ἕνεκα τούτου εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὁ οἶνος, ἐὰν δὲν κατατάσσηται μεταξὺ τῶν ἀντικειμένων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται κατ’ ἐξοχὴν φορολογήσιμος ὕλη, ὅπως ὁ καπνὸς καὶ τὰ πνευματώδη ποτά, φορολογεῖται ὁπωσοῦν βαρέως. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὡς γνωρίζετε, ἐκτὸς τοῦ ἐγγείου φόρου ὑποβάλλεται καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους φόρους, κυριώτερος τῶν ὁποίων εἶνε τὸ δικαίωμα τῆς καταναλώσεως τοῦ λιανικῶς πωλουμένου οἴνου, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται εἰς 18% ἐπὶ τῆς τιμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἕκαστος οἰνοπώλης πωλεῖ τὸν οἶνόν του καὶ τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἀναγεγραμμένην εἰς τὸ δημοσιώτερον μέρος τοῦ καταστήματός του. Νομίζω λοιπὸν καὶ ἐγώ, ὅτι πρέπει νὰ φορολογήσωμεν τὸν οἶνον, ἀλλ’ ὀφείλομεν ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος νὰ προσέξωμεν πολὺ μήπως περιπλέξωμεν τοὺς ἐντολεῖς μας εἰς ἐνοχλήσεις καὶ διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ προξενήσουν χωρὶς λόγον πολλὰς ζημίας. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ θέλομεν φορολογήσει τὸν οἶνον· θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τοῦ οἴνου ἔγγειον φόρον ἢ δικαίωμα καταναλώσεως; Ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι, ἐὰν ἔχωμεν μεγάλας ἀνάγκας, εἰμποροῦμεν νὰ κάμωμεν καὶ τὰ δύο· ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρέπει νὰ ἐκλέξωμεν ἢ ἔγγειον φόρον ἢ δικαίωμα καταναλώσεως. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς εἶνε ὑπὲρ τοῦ ἐγγείου φόρου, δὲν ἔχετε νὰ καταφύγητε παρὰ εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἤτοι εἰς τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν. Ἡ στρεμματικὴ φορολογία εἶνε ἀπηλλαγμένη τῶν ἐνοχλήσεων, τὰς ὁποίας συνεπάγεται ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ παραγομένου οἴνου. Καὶ δὲν λέγω, οὔτε ἠξίωσέ τις ποτέ, ὅτι ἡ στρεμματικὴ φορολογία εἶνε σύστημα ἐξασφαλίζον τὴν ἰσότητα καὶ τὴν δικαιοσύνην· ἔχει καὶ αὐτὸ τὰς αὐτὰς ἀτελείας, τὴν αὐτὴν ἀνισότητα καὶ τὰς αὐτὰς ἀδικίας, ἃς ἔχουν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα συστήματα· διότι, καθὼς σᾶς ἐξήγησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μαντινείας κ. Κωνσταντόπουλος, διὰ νὰ ἦνε δικαία ἡ φορολογία, πρέπει νὰ στηρίζηται εἰς τὴν καθαρὰν πρόσοδον, ἀλλὰ ἡ ἐξεύρεσις τῆς καθαρᾶς προσόδου εἶνέ τι ἀνέφικτον. Ἀλλὰ τὸ μέγα ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ στρεμματικὴ φορολογία, εἶνε ἡ μονιμότης τοῦ φόρου. Διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ὑποβάλλεται μὲν ὁ φορολογούμενος ἐν ἀρχῇ εἰς ἐνοχλήσεις τινάς, ἀλλ’ ἡ ἅπαξ συντελεσθεῖσα ἐργασία διαρκεῖ ἐπὶ πολὺν χρόνον καὶ οἱ πολῖται μένουν διά τινα ἔτη ἀνενόχλητοι, ἐνῷ μὲ τὸ ἄλλο σύστημα εἶνε καταδικασμένοι οἱ φορολογούμενοι ὄχι ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις τοῦ ἔτους νὰ ἐνοχλῶνται. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν ὑπὲρ τὸ 1,000,000 στρεμμάτων ἀμπέλων, καὶ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Πρωθυπουργός, δὲν πρόκειται νὰ εἰσπράξῃ πλέον τοῦ 1, 500,000· τοὐλάχιστον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων αὐτὸ τὸ ποσὸν σημειώνεται. Ἐὰν ἀληθεύῃ, ὅτι ἔχομεν 1,000,000 στρεμμάτων ἀμπέλων, ἴσως δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ τὰ διαιρέσωμεν εἰς πολλὰς τάξεις καὶ πολλὰς ποιότητας, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὸν φόβον, ὅτι θὰ ἀδικηθοῦν οἱ ἀσθενέστεροι ἀπὸ τοὺς ἰσχυροτέρους· δυνάμεθα νὰ κατατάξωμεν ὅλας τὰς ἀμπέλους εἰς μίαν τάξιν (Θόρυβος) πρὸς 1 καὶ ἡμίσειαν δραχμήν. Βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι θὰ ἦνε πολὺ ἀνεκτότερον διὰ τοὺς φορολογουμένους καὶ τοὺς ἔχοντας τῆς ἐσχάτης ποιότητος ἄμπελον νὰ πληρώνωσι 1½ δραχμὴν κατὰ στρέμμα παρὰ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου. Σᾶς εἶπον, ὅτι εἰς 400,000 ἴσως καὶ ἐπέκεινα ἀναβαίνει ὁ ἀριθμὸς τῶν παραγόντων οἶνον· ἐὰν πρόκηται νὰ εἰσπράξητε 1,500,000, ἀναλογεῖ κατὰ μέσον ὅρον 5 δραχμὰς εἰς ἕκαστον φορολογούμενον, ἑπομένως ὑπάρχουν καὶ φορολογούμενοι, οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώσουν 1 ἢ 2 δραχμάς. Ὁ φόρος λοιπὸν εἶνε ἀσήμαντος. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς καθυστερήσεις, διὰ τὰς ὁποίας κατακρίνεται ἡ στρεμματικικὴ φορολογία, εἶνε περιττὸν νὰ εἴπω τίποτε σήμερον, διότι καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ συμβαίνουν καθυστερήσεις, διότι ὁ φόρος δὲν θέλει εἰσπραχθῆ ἀμέσως μὲ τὴν δήλωσιν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει πινάκων, οἵτινες θέλουν συνταχθῆ μετὰ τὰς δηλώσεις καὶ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῶν. Ἐὰν ὅμως δὲν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἔγγειον φορολογίαν καὶ κλίνῃ ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς καταναλώσεως, νομίζω, ὅτι δύναται καὶ μὲ τὸ σύστημα τοῦτο νὰ εἰσπράξῃ τὸ 1 καὶ ½ ἑκατομμύριον ἴσως καὶ περισσότερον, ἐὰν διατηρήσῃ τὸν ὑπάρχοντα νόμον περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ ἐνοικιάσῃ τὸ δικαίωμα καὶ ὄχι νὰ ἀναθέτῃ εἰς ἴδιον ὄργανον τὴν βεβαίωσιν αὐτοῦ. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἄλλοτε, ἐκ τοῦ καταναλισκομένου οἴνου ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ εἰσπράξῃ 3,000,000. Ἐπειδὴ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν τὸ παρελθὸν θέρος, ὁ φόρος ἠλαττώθη κατὰ τὸ ἥμισυ, δυνάμεθα, διατηροῦντες τὴν ἐλάττωσιν ταύτην, νὰ εἰσπράξωμεν τὸ 1½ ἑκατομμύριον· ἀλλὰ πρὸς τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τοὺς οἰνοπώλας καὶ τοὺς εἰδήμονας νὰ σφετερίζωνται τὸν φόρον, πρὸς τοῦτο δὲ πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν ἐνοικίασιν. Γνωρίζω ἐκ μακρᾶς πείρας τὰς πιέσεις καὶ τὰς ἀδικίας, τὰς ὁποίας διαπράττουσι συνήθως οἱ ἐνοικιασταὶ, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἔχω τοιοῦτον φόβον· διότι δὲν πρόκειται νὰ θέσωμεν εἰς συνάφειαν τοὺς ἐνοικιαστὰς μὲ τοὺς φορολογουμένους, μὲ τοὺς χωρικοὺς, μὲ τοὺς παραγωγοὺς τοῦ οἴνου· πρόκειται νὰ τοὺς θέσωμεν εἰς συνάφειαν μὲ τοὺς οἰνοπώλας· οὗτοι δὲ κατοικοῦντες ἐντὸς τῶν πόλεων, εἶναι ἄνθρωποι ἀνεπτυγμένοι, καὶ δὲν εἶναι φόβος νὰ καταπιεσθοῦν ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστάς. Δὲν βλέπω λοιπὸν διατὶ νὰ φοβηθῶμεν τὴν ἐνοικίασιν, ὅταν εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι μὲ τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου θέλομεν εἰσπράξει πολὺ περισσότερον παρ’ ὅ,τι εἰσεπράχθη, ὅταν ὁ φόρος ἦτο διπλάσιος κατὰ τὸ σύστημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο συστημάτων νὰ σκεφθῇ, καὶ ἐὰν μὲν θέλῃ νὰ ἐπιβάλῃ ἔγγειον φόρον, νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, ἐὰν δὲ προτιμᾷ νὰ φορολογήσῃ τὸν οἶνον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως. Ἅμα ἀπομακρυνθῆτε ἀπὸ αὐτὰ τὰ δύο μέσα, βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι θὰ ἐκθέσετε τοὺς φορολογουμένους εἰς ἀτελευτήτους περιπλοκὰς καὶ διενέξεις.

§92Χ. Ζ. ΚΥΤΗΛΗΣ. Φαίνεταί μοι ὅτι πάλιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κατοίκους τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἐπέρχεται τὸ κοινῶς λεγόμενον πρώην καθεστώς. Ἐπὶ τῆς Ὀθωμανικῆς δυναστείας ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου εἰσεπράττετο ἀμέσως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ὑπάλληλος τῆς τότε ἐποχῆς, ὁ ἀντιστοιχῶν πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ἀπέστελλεν εἰδήμονας καταμετρητὰς τῶν οἴνων, οἵτινες μετὰ τοῦ σχετικοῦ Παρέδρου ἐμέτρων ἅπαντα τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰ βαρέλλια κρασιὰ, εἰς τὰ ὁποῖα μετὰ ταῦτα ἐσημειόνοντο ἐν ἰδιαιτέρῳ καταστίχῳ καὶ ἐμοίραζον κατὰ τὸ δοκοῦν εἰς βάρος τῶν φορολογουμένων, ἀφοῦ βεβαίως ἀπὸ τοὺς ἔχοντας τὸ πολὺ ἐλάμβανον κἄτι τι πρὸς ἀποζημίωσιν. Ἐκ τούτου συνέβαινεν ὥστε οἱ πλεῖστοι τῶν μὴ ἐχόντων ἄμπελον καὶ οἶνον ὑπεχρεοῦντο νὰ ἔχουν ὑπὲρ τὰς 200 ἢ 300 ὀκάδας οἴνου, οἱ δὲ ἔχοντες τὸν πολὺν, αὐτοὶ βεβαίως εἶχον τὸ ὀλιγώτερον πάντων, διότι ἐκ συνεννοήσεως ἐγίνετο τὸ πολὺ ὀλίγον καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ Ἤπειρον παρῆλθεν αὐτὸ τὸ εὐλογημένον πρώην καθεστὼς, θὰ ἴδωσιν αἰφνιδίως ἀντὶ τοῦ Τούρκου Ἀχμὲτ ἢ Χασᾶν ἕνα Γεώργην ἢ ἕνα Γιάννην νὰ εἰσέρχηται εἰς τὰς οἰκίας των μὲ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ ἔτι χειρότερον νὰ καταμετρήσῃ αὐτὰ τὰ ποσὰ, μετὰ ταῦτα δὲ νὰ γίνωσιν ἐνοικιάσεις εἰς ἐποχὴν βεβαίως ὁπότε καὶ οἱ χωρικοὶ θὰ ὦσιν ἠναγκασμένοι νὰ ῥίψωσι καὶ ὀλίγον ὕδωρ ἐντὸς τοῦ οἴνου. Πρὸς ἀποφυγὴν λοιπὸν αὐτῆς τῆς μεγάλης τιμῆς, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον διὰ νὰ ἐπανακτήσωσι τὸ πρώην καθεστὼς, συμφέρον εἶναι καὶ διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἀμπελοφυτείας, ἵνα καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εὐδοκήσῃ νὰ τεθῇ φόρος ἐπὶ τῶν στρεμμάτων τῶν ἀμπέλων, ἡ δὲ στρεμματικὴ αὕτη φορολογία νὰ μὴ μείνῃ διὰ πολλὰ ἔτη ἀνεξέλεγκτος, ἀλλὰ μετὰ πέντε ἢ ἓξ τὸ πολὺ ἔτη πάντοτε νὰ γίνεται μία ἀναθεώρησις διὰ νὰ μὴ βλάπτεται τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως.

§93ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ μέχρι τοῦδε ἐφαρμοσθέντα συστήματα ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου δύναμαι νὰ τὰ ἀνακεφαλαιώσω πρῶτον εἰς φορολογίαν ἔγγειον, ἥτις ἐβεβαιοῦτο κατὰ δύω τρόπους, κατὰ μίαν περίοδον χρονικὴν δι’ ἐνοικιάσεως, κατ’ ἄλλην περίοδον χρονικὴν δι’ ἐπιβολῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν ἀμπέλων· καὶ εἰς τὸ ἄλλο σύστημα τῆς φορολογίας τῆς ἐμμέσου τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως. Καὶ τὰ δύω συστήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντίθετα τοῦ συστήματος τοῦ προβαλλομένου νομοσχεδίου, εὗρον πολλοὺς συνηγόρους ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ ἐν πρώτοις ἐσυνηγόρησαν ὑπὲρ τῆς ἐγγείου φορολογίας, τῆς βεβαιουμένης διὰ τῆς ἀμέσου ἐνοικιάσεως. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, εἶχεν ὅμως τοὺς ἀντιλέγοντας. Οἱ ἀντιλέγοντες ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀντιλέγουν καὶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι αὐτοὶ ἀντεῖπον κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐσυζητήθη τὸ νομοσχέδιον, ἀφηγηθέντες εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μεγάλα κακὰ, τὰ ὁποῖα ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος ἐκείνου παρήγαγε, καὶ τὰ μεγάλα ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ἐκείνης προέκυψαν. Ἀλλὰ καθ’ ἃ σήμερον ἤκουσα, αὐτοὶ οἱ ἐπικαλεσθέντες τὰ τότε προκύψαντα ἄτοπα καὶ τὰς ἄλλας τότε καταδειχθείσας πλημμελείας τοῦ συστήματος ἐκείνου προτιμῶσι τὸ σύστημα ἐκεῖνο τοῦ νομοσχεδίου τούτου· διότι τοιοῦτον ἦτο, ἐὰν δὲν σφάλλω, τὸ συμπέρασμα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι μεταξὺ τῶν δύω συστημάτων πρέπει νὰ κηρυχθῆτε εἴτε ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας, εἴτε ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἀμέσου ἐνοικιάσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως. Διὰ τὸ σύστημα τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας προωριζόμην νὰ ἔχω συμπαθείας, διότι εἶναι τὰ μάλα ἀρεστὸν καὶ κατ’ ἐπιμόνως ἐκφρασθεῖσαν θέλησιν καὶ ἐπιθυμίαν ἐπιζητούμενον ἐν περιφερείᾳ, μετὰ τῆς ὁποίας συνδέομαι διὰ στενοτάτων δεσμῶν, καὶ παρ’ ᾗ ἔτυχον πάντοτε ἐνδείξεων μεγίστης συμπαθείας. Ἡ Μαντινεία καὶ ἡ Ἀρκαδία προτιμῶσι τὸ σύστημα τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας. Ἀλλὰ μολονότι προωριζόμην νὰ συμπαθῶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου εἰς τὸ εἰρημένον σύστημα, δὲν δύναμαι νὰ παρίδω τὰς μεγάλας ἀτελείας καὶ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει. Ἐὰν μάλιστα ὤφειλον νὰ ἐξετάσω αὐτὸ ὑπὸ τὴν ταμιευτικὴν ἔποψιν, δὲν δύναμαι νὰ λησμονήσω τὰ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ φόρου τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας τῶν ἀμπέλων εἶχε παραγάγει ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, καθ’ ἣν πάντες ἐδιοίκησαν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς μὲ ὅσην κατέβαλε προσπάθειαν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ πλέον εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Τὰ ἀποτελέσματα, λέγω, τὰ ταμιευτικὰ τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας τῶν ἀμπέλων ἀκόμη ἐνθυμούμεθα, διότι μόλις κατὰ τὸ 1883 ἀντικατεστάθη ὁ φόρος ἐκεῖνος. Οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας τῶν ἀμπέλων ἐνόμισαν, ὅτι αἰτία τῶν τοιούτων ταμιευτικῶν ἀποτελεσμάτων ἦτο, ὅτι δὲν ἀνεθεωρήθη οὐδ’ ἡ καταμέτρησις, ἡ ἀρχικῶς γενομένη τῶν ἀμπέλων, οὐδὲ ἡ κατὰ ποιότητα κατάταξις αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προβάλλουσι, δὲν εἶναι ὀρθὸς, καὶ σφάλλουσι κατὰ τὴν μνήμην, διότι τοιαύτη ἀναθεώρησις ἐγένετο. Ἀλλ’ ἡ μεγάλη δυσκολία προκύπτει, διότι ἐὰν δυσκολεύεσθε, ὅταν ἔχετε ἀντικείμενα κινητὰ καὶ μεταβλητὰ, νὰ καταμετρήσητε αὐτὰ, εἴτε κατὰ βάρος, εἴτε νὰ διακρίνετε τὴν ποιότητα αὐτῶν, μεγάλας δυσκολίας παράγει καὶ ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου κατ’ ἔκτασιν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἂν καὶ τὸ ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἐπιβάλλητε τὸν φόρον, εἶναι ἀκίνητον καὶ μόνιμον καὶ ἀμετάβλητον. Ἐκεῖ μὲν ἀμφιβολίας ἀπαντᾶτε ὡς πρὸς τὸ ποσὸν ἢ ὡς πρὸς τὸ ποιὸν, ἐδῶ δὲ δυσκολίας ἀπαντᾶτε ὡς πρὸς τὸν κτήτορα. Ἐκεῖ ἔχετε τὸν κτήτορα γνωστὸν, διότι κτήτωρ εἶναι ὁ κατέχων, ἑπομένως συλλαμβάνετε αὐτὸν καὶ ζητεῖτε παρ’ αὐτοῦ τὸν φόρον. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὁ κατέχων πολλάκις εἶναι ἄγνωστος, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης περισσότερον ἄγνωστος. Ἀναγνωρίζετε εἰς τὰ βιβλία σας ἰδιοκτήτην τὸν Α τῆς ἀμπέλου Β καὶ αὐτὸς διαμαρτύρεται ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὅτι δὲν εἶναι ἰδιοκτήτης, διότι ἐχορήγησε τὴν ἄμπελον ὡς προῖκα ἢ ἐπώλησε πρὸς τὸν Γ καὶ ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, καὶ ἐπέρχεται πάντοτε ἀναζήτησις τοιαύτη, ἡ ὁποία ἐπιφέρει τὰ μέγιστα κωλύματα εἰς τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ὅτι ὅλοι ἔχετε ἀκριβῆ γνῶσιν ἢ νὰ εἴπω κάλλιον εἴδησιν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται ἡ οἰκονομικὴ διοίκησις πρὸς καταμέτρησιν ἐκτάσεων γῆς. Τὰ μέσα αὐτὰ εἶναι ἀτελῆ, διότι δὲν ἔχομεν ἀριθμὸν Γεωμετρῶν τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλην τὴν πληθὺν τῶν καταμετρήσεων, τὴν ὁποίαν κατέστησεν ἀναπόφευκτον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς Ἐθνικῆς γῆς καὶ ἡ περὶ διαφόρων φόρων στρεμματικῶν νομοθεσία. Οὕτω δ’ ἡ καταμέτρησις ἀμπέλων καθίσταται δυσκολωτάτη. Ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησα ν’ ἀναθεωρήσω τοὺς πίνακας, καθ’ οὓς ἐβεβαιοῦτο ὁ φόρος τῶν ἀμπέλων, ὅταν ἴσχυεν ἡ φορολογία αὐτῶν κατὰ στρέμμα, ἀλλὰ περιεπλάκην καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ συναγάγω ἀκριβῆ πορίσματα τῶν γενομένων ἐργασιῶν πρὸς καταμέτρησιν. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς κατὰ ποιότητα κατατάξεως τῶν ἀμπέλων. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι αὕτη γίνεται ὑπὸ ἐγχωρίων Ἐπιτροπῶν, καὶ γνωρίζετε πόσον δύσκολον εἶναι, καὶ ἐὰν τὰ μέλη τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν ἐμφορῶνται ὑπὸ τῶν καλλιτέρων αἰσθημάτων, ν’ ἀνεύρωσι τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ μόνον δὲν δύναμαι νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς ἐπαναγωγῆς τοῦ συστήματος τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας, ἀλλὰ συμβουλεύω τὴν Βουλὴν, καὶ ἂν ἤθελέ ποτε νὰ δοκιμάσῃ αὖθις τὸ σύστημα τοῦτο, νὰ μὴ πράξῃ τοῦτο κατὰ τὸ παρὸν ἔτος. Κατὰ τὸ παρὸν ἔτος ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα ὅσον εἶναι δυνατὸν περισσότερον βέβαιοι, ὅτι θέλομεν εἰσπράξει ὅσον εἶναι δυνατὸν περισσότερα ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα προϋπολογίζομεν· ἐὰν δὲ ἠθέλετε περιπέσει κατὰ τὸ ἔτος τὸ παρὸν εἰς τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἄφινε κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ἡ στρεμματικὴ φορολογία, νομίζω ὅτι ἠθέλετε προξενήσει κακὸν εἰς τὸν Τόπον. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν ποτε ἤθελε σᾶς γεννηθῆ ἐπιθυμία νὰ δοκιμάσητε αὖθις τὸ σύστημα τοῦτο τῆς φορολογίας, ἐπιμένω νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἐκλέξητε τὸ ἔτος 1886 διὰ νὰ τὸ δοκιμάσητε. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς ἀπάντησιν τῆς γενομένης παραβολῆς τοῦ συστήματος τοῦ εἰσαγομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς ἑκάτερον τῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα παρεστάθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ ἄλλων προαγορευσάντων. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐξητάσθη καὶ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, καί τινες κατεπτοήθησαν ἀπὸ τὸ μέγεθος τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ἀμπέλων. Καὶ μετὰ λόγου κατεπτοήθησαν οἱ συνάδελφοι. Ἄνθρωποι μάλιστα, οἵτινες ἔφθασαν εἰς ἡλικίαν, ἣν καὶ ἐγὼ διανύω, βεβαίως δὲν θέλουσι πληροφορηθῆ εὐχαρίστως, ὅτι διὰ τοῦ νόμου ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ ταξειδεύσωσιν ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς μεσογείους Ἐπαρχίας τῆς Πελοποννήσου, ἵνα συντελέσωσιν εἰς τὴν βεβαίωσιν φόρου 10 δραχμῶν. Εὐτυχῶς τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Καὶ μολονότι ἔσπευσεν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου καὶ συγγενής μου καὶ βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων νὰ ἄρῃ τὴν ἀνησυχίαν ταύτην ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας, ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἐνισχύσω τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν αὐτῷ παραμυθητικῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων. «Ἡ δήλωσις γράφεται ἐπὶ διπλοτύπου καὶ ὑπογράφεται ὑπὸ τοῦ δηλοῦντος ἢ ἄλλου κατ’ ἐκλογήν του ἐνώπιον τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς κλπ.» Ἐὰν λοιπὸν εἶμαι ἰδιοκτήτης στρέμματος ἀμπέλου ἐν Λαγκαδίοις, δὲν ὑποχρεοῦμαι νὰ ἐπιβιβασθῶ τοῦ ἀτμοπλοίου νὰ φθάσω εἰς Ναύπλιον, ἐκεῖθεν μέχρι Τριπόλεως καὶ ἐκεῖθεν νὰ μεταβῶ εἰς Λαγκάδια διὰ νὰ δηλώσω. Δύναμαι νὰ γράψω ἐπιστολὴν εἰς φίλον καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ μεταβῇ ἐνώπιον τοῦ Δημάρχου καὶ ὑποβάλῃ τὴν δήλωσίν μου.

§94ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐπισήμου πληρεξουσίου;

§95ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἦτο ἀνάγκη τοιούτου, θὰ τὸ ἔγραφε ῥητῶς ὁ νόμος, ἀλλὰ λέγει «ἢ ἄλλου τῆς ἐκλογῆς του».

§96ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν, ἵνα γίνῃ ἡ δήλωσις καὶ ἀποφύγωμεν τὴν δυστροπίαν τοῦ Δημάρχου.

§97ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς παραπλησίαν δυσκολίαν δὲν ἤθελεν εὑρεθῇ σταφιδοϊδιοκτήτης ἢ ἀμπελοκτήτης, ὅστις ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ ἔκρινε συμφέρον νὰ διατηρῇ 50 ἢ 80 πρόβατα. Ἡ διατήρησις τῶν προβάτων καὶ ἂν ἤθελεν εἶσθαι ἐπικίνδυνος εἰς αὐτὸν δι’ ἄλλους λόγους, ἤθελεν ὅμως ὑποβοηθεῖ τὰς ἐργασίας τῆς καλλιεργείας τοῦ κτήματός του. Ἀλλὰ μήπως, διότι ἔχει 50 ἢ 80 πρόβατα, ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς ὀλιγωτέρας ὑποχρεώσεις, ἀπὸ ἐκείνας εἰς ἃς ὑποβάλλεται ὁ ἔχων ὀλίγα στρέμματα ἀμπέλου; Δὲν εἶναι μόνον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, ὁ ὁποῖος καλλιεργεῖ συγχρόνως σταφιδάμπελον καὶ ἄμπελον. Οἱ πλεῖστοι τῶν σταφιδοκτημόνων καλλιεργοῦσι καὶ ἀμπέλους, διότι τῷ ὄντι βοηθεῖ τοὺς ἰδιοκτήτας εἰς τὴν καλλιέργειαν, διότι τοὺς παρέχει τὸν οἶνον εὐθηνότερον. Οὐδὲ ὁ τρόπος τῆς βεβαιώσεως μοὶ φαίνεται τοσοῦτον ἄγριος καὶ τοσοῦτον ποικίλος, ὥστε νὰ ἐμβάλῃ εἰς ἀπελπισίαν τινὰ διὰ τὸ μέγεθος τῶν ὑποχρεώσεων καὶ τὸ ἄχθος αὐτῶν. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου εἶνε ὀλιγώτερον ἁρμόζων εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸν ἔγγειον φόρον. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν μὲν πληθυσμοὺς συγκεντρωμένους ἐν ταῖς πόλεσι τῶν Ἀθηνῶν, τῶν Πατρῶν καὶ ἄλλαις τισιν, εἰς ἃς εἶνε κεχωρισμένον τὸ ἔργον τοῦ οἰνοπώλου ἀπὸ τοῦ οἰνοπαραγωγοῦ. Ἀλλ’ ὅπου δὲν ὑπάρχει πυκνὸς πληθυσμὸς, ὅπου οἱ πληθυσμοὶ εἶναι ἀγροτικώτεροι, ὁ αὐτὸς εἶνε καὶ παραγωγὸς καὶ οἰνοπώλης, καὶ ὑπάρχει δυσκολία νὰ διακριθῇ ὁ οἶνος, ὃν ἐκθέτει εἰς κατανάλωσιν, ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον δὲν ἐκθέτει. Τοῦτο δ’ ἐγένετο ἀφορμὴ εἰς καταθλίψεις τῶν φορολογουμένων. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι εἶνε ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνον νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν ἔγγειον φορολογίαν. Καὶ παράδειγμα φέρω τοὺς κατοίκους τῆς Ἐπαρχίας Μαντινείας. Ἐν ταύτῃ συμβαίνει νὰ εἶνε ἕκαστος τῶν κατοίκων καὶ παραγωγὸς καὶ οἰνοπώλης. Ἐν τῇ πόλει τῆς Τριπόλεως, ἥτις δὲν εἶνε κώμη συνήθης, ἀλλ’ ἔχει πληθυσμὸν ἄνω τῶν 10 ἢ 12,000 ἐκτὸς τῶν προαστείων, εἶναι δύσκολον νὰ ἐφαρμόσητε φόρον καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου, διότι τρέχετε τὸν κίνδυνον νὰ ἐπιβάλητε καὶ φόρον ἔγγειον εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκθέτουν τὸν οἶνον εἰς κατανάλωσιν. Νομίζω δὲ ὅτι, ἐὰν ὑποβιβάσωμεν τὸ ποσὸν τοῦ φόρου εἰς ὅρον ἀνεκτὸν μὴ ἐνοχλοῦντα, ἠθέλομεν καταστήσει τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου ἀνεκτὴν εἰς τὸν τόπον, καὶ δὲν θὰ ἀντεστρατεύετο κατ’ αὐτῆς καὶ δὲν θὰ ἠγωνίζετο ἕκαστος πῶς νὰ ἀποφύγῃ τὸ βάρος αὐτό. Ἐὰν κατωρθοῦτο νὰ γείνῃ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας διὰ τοῦ μικροῦ φόρου ἀνεκτὸν, ἠδυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν πρόσοδον σημαντικήν· διότι δὲν ὑπολογίζω 1½ ἑκατομμύριον, ὡς εἶπεν ὁ βουλευτῆς Τριφυλίας· διότι, ὅταν εἰσήγαγον τὸν Προϋπολογισμόν, ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἶχε συνταχθῆ πρὸ τοῦ Σεπτεμβρίου· ἑπομένως περιελάμβανε τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα προσεδόκων ὅτι ἤθελον εἰσπραχθῆ δυνάμει τῶν ὑπαρχόντων τότε νόμων. Ἀλλὰ μετὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον, καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἤθελον αὐξηθῆ εἰς 3,000,000 ἀντὶ τοῦ ἑνός, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν εἰσήγαγον τὸν Προϋπολογισμόν, παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ σημειώσῃ, ὅτι μεταξὺ τῶν νέων φόρων, οὓς ὑποβάλλω, εἶνε καὶ 1½ ἑκατομμύριον ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου.

§98ΜΑΝΕΤΑΣ. Εἰς πόσον ὑπολογίζετε τὸν παραγόμενον οἶνον;

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς Τριφυλίας σᾶς εἶπεν, ὅτι ἔχομεν ἀμπέλους 1,000,000 στρεμμάτων, πόσον δύναται νὰ παραγάγῃ ἕκαστον στρέμμα;

§100ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. 300 ὀκάδας.

§101ΕΤΕΡΟΙ. 200.

§102ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπολογίσητε 300 ὀκάδας, ἔχητε 300,000,000 ὀκάδας οἴνου. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἔπρεπε νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων, τοῦ λειτουργοῦντος καὶ τοῦ προβαλλομένου. Μέσος ὅρος δὲν ὑπῆρχε, καὶ λέγω δὲν ὑπῆρχε, διότι ἡ ἐπαναγωγὴ τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας κατὰ στρέμμα, πλὴν τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχεν, ἔπρεπε νὰ μᾶς καταστήσῃ προσεκτικοὺς ἕνεκα τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε παραγάγει· ἔμεινε τὸ σύστημα τὸ λειτουργοῦν μέχρι τοῦδε, ἤτοι τὸ δικαίωμα τῆς καταναλώσεως. Τὰ ἀποτελέσματα δὲ τούτου εἶναι γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῶν πινάκων, οἵτινες διενεμήθησαν. Ἔμεινε τὸ σύστημα τὸ προβαλλόμενον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποβῆ καὶ διὰ τὴν βεβαίωσιν ὀλιγώτερον ὀχληρὸν καὶ ὀλιγώτερον ἐπιζήμιον ἐκ καταχρήσεων καὶ κατὰ τὰ ἀποτελέσματα συμφερώτερον διὰ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου· ἐνδέχεται νὰ σφάλλω. Τέλος πάντων, καιρὸν ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ καὶ τὸν νόμον τοῦτον καὶ ἀποδεχθῇ ἕτερον σύστημα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω ἐκ καθήκοντος νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι, ὅτι, ἂν ἠθέλομεν μείνει εἰς τὸ μέχρι τοῦδε λειτουργοῦν φορολογικὸν σύστημα, ἠθέλομεν εἰσπράξει ἐλάχιστα ποσὰ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν ἐκ τοῦ συστήματος τούτου. Τὸ σύστημα ἄλλως τοῦτο ἀποδέχεται τρόπον βεβαιώσεως φόρου, ὅστις δὲν εἶναι ἄγνωστος εἰς τάξεις φορολογουμένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν γνωρίζω ἐὰν πρέπῃ νὰ προβῶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον ἀνάλυσιν, ἢ πρέπει νὰ ἀφήσω εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἥτις περιλαμβάνει τὸ σύστημα καὶ ἔπειτα νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τῶν ἄρθρων.

§103ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πρῶτον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§105ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἐπροτάθησαν διάφοροι γνῶμαι. Ἡ μία τῶν γνωμῶν τούτων συνίσταται εἰς τὸν προσδιορισμὸν ποσοῦ φορολογικοῦ ὅρου τοῦ αὐτοῦ ἀδιακρίτως ἐπὶ παντὸς πληθυσμοῦ, ἐν ᾧ γίνεται ἡ παραγωγή. Ἡ γνώμη δὲ αὕτη εἶνε μέση γνώμη, ἡ ὁποία ἔχει ἐξ ἑνὸς μέρους τὰς παραστάσεις τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, οἵτινες εἶνε ἀραιότεροι καὶ οἵτινες θέλουσι παραπονεθῆ, διότι θέλουσιν ἀποτίσει φόρον ἀνώτερον ἐκείνου, ὃν προσδιορίζει τὸ νομοσχέδιον, ἔχει δὲ ὡσαύτως τὴν συνηγορίαν τῶν πυκνοτέρων πληθυσμῶν τῶν χωρίων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ὁ πληθυσμὸς ἔχει 5,000 ψυχὰς, διότι οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τούτων θέλουσιν ὑπαχθῆ εἰς τὴν μέσην φορολογίαν καὶ πληρώσει ποσὸν φόρου ὀλιγώτερον. Ὥστε ἡ γνώμη αὕτη, ἂν ἤθελε γίνει ἀποδεκτὴ, ἤθελεν εὕρει τοὺς συνηγοροῦντας ὑπὲρ αὑτῆς, ἀλλ’ ἤθελεν εὕρει καὶ τοὺς ζημιουμένους. Ἂν συζητηθῇ ἀφηρημένως ἡ διάκρισις, ἣν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι δὲν εἶνε ἄδικος. Ὁ φόρος ὁ ἔγγειος ὡς πρὸς τὸν ὅρον πρέπει νὰ ἦνε ὅμοιος, πρέπει νὰ εἶναι ἴσος. Ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη μοὶ ἐπροτάθη. Ἀφοῦ ἐπιβάλλετε ἔγγειον φόρον, διατί ἐπιβάλλετε ἄνισον φόρον; Ἥμισυ λεπτὸν ἐδῶ, ἓν λεπτὸν ἐκεῖ, δύο λεπτὰ ἀλλαχοῦ. Αὐτὸ εἶνε ἐλάττωμα τοῦ ἐγγείου φόρου, καὶ ἂν ἤθελον δικαιολογήσει τοῦτο διὰ τοῦ λόγου, ὅστις ὑπηγόρευσεν ἐμοὶ τὴν γνώμην νὰ προτείνω ἄνισον φόρον, ἔτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ παρασταθῶ ὡς κοινωνιστὴς, διότι παραπλήσιός τις λόγος εἰσηγήσατο ἐν ἐμοὶ τὴν γνώμην ταύτην. Εἶπον κατ’ ἐμαυτὸν, ὁ φόρος δὲν ἐπιβάλλεται εἰς τὸν καταναλωτὴν, ἀλλ’ εἰς τὸν παραγωγόν· οὗτος δὲν καρποῦται μόνος τὸ παραγόμενον ποσὸν, ἀλλὰ μέρος αὐτοῦ ἐκποιεῖ· ἀλλ’ ἐὰν ἐκποιήσῃ τοῦτο ἐν χώρᾳ, τῆς ὁποίας ὁ πληθυσμὸς εἶνε πυκνότερος, θέλει εὑρεῖ καὶ τιμὴν ἀνωτέραν, ἐνῷ ὁ ἀγρότης, ἐὰν ἀποφασίσῃ νὰ πωλήσῃ μέρος τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον παρήγαγε, θέλει πωλήσει εἰς εὐτελεστάτην τιμήν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγει ὁ κάτοικος τῆς πόλεως, ἔχει μεγαλειτέραν ἀξίαν, ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγει ὁ κάτοικος τῶν ἀγροτικῶν Δήμων. Καὶ ἡ ἀνισότης τοῦ φορολογικοῦ ὅρου μοὶ ἐφάνη, ὅτι εἶναι εἶδος φόρου προοδευτικοῦ. Ἀντιλογίαι δύνανται νὰ προταθῶσι πολλαὶ, καὶ ἤκουσά τινας ἐξ αὐτῶν. Ἤκουσα π. χ. ὅτι ὁ ἔχων ἄμπελον παρὰ συνοικισμὸν, ἔχοντα πληθυσμὸν πολυπληθῆ, πληρώνει ἔξοδα καλλιεργείας ἀκριβώτερα. Ἤκουσα ἄλλην ἀντίῤῥησιν, ὅτι, ἂν ὁ κάτοικος τῆς ἀγροτικῆς περιφερείας δὲν ἀπέχῃ πολὺ ἀπὸ τὴν πόλιν, ἐνῷ ὑποβάλλεται εἰς ἔγγειον φόρον ὀλιγώτερον, ἔχει τὴν εὐκολίαν νὰ μεταφέρῃ τὸν οἶνόν του εἰς τὴν πόλιν καὶ νὰ πωλήσῃ εἰς οἵαν τιμὴν πωλεῖ ὁ παράγων τὸν οἶνον ἐν τῇ πόλει. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι αἱ ἀντιῤῥήσεις αὗται δύνανται νὰ πολεμηθῶσι, διότι ὁ κάτοικος τοῦ χωρίου τοῦ πλησίον πόλεως, ὁ τοῦ Ἀμαρουσίου π. χ., τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἔχει μὲν ὀλιγώτερα ἔξοδα καλλιεργείας, ἔχει ἴσως ἐνοίκια εὐθηνότερα, ἀλλ’ ἵνα μεταφέρῃ τὸν οἶκόν του εἰς τὰς Ἀθήνας, θέλει ὑποβληθῆ εἰς ἔξοδα μεταφορᾶς, εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Δημοτικοῦ φόρου ἀλλαχοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δικαιότερον εἶνε νὰ προσδιορισθῶσι τρεῖς φορολογικοὶ ὅροι· ἡμίσεος λεπτοῦ μέχρι 2,500 ψυχῶν, τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ ἀπὸ 2,500 μέχρι 5,000, καὶ τῶν δύο λεπτῶν ἄνω τῶν 5,000. Αὐτὴ ὅμως εἶνε αἰτιολογία, ἡ ὁποία δὲν συνδέεται μὲ ταμιευτικοὺς λόγους, ἀλλὰ μᾶλλον μὲ τὸ ἄνισον καὶ ἀνώμαλον τῶν περιστάσεων τῆς παραγωγῆς τοῦ οἴνου ἐν πληθυσμῷ ἀραιῷ καὶ πυκνῷ. Διὰ τοῦτο ἐὰν ἤθελεν ἡ Βουλὴ πεισθῆ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ τῆς καταστάσεως τοῦ οἴνου ἐν ἀραιῷ πληθυσμῷ καὶ ἐν πυκνῷ, καὶ ὅτι ἤθελεν εἶσθαι δίκαιον νὰ ἐξομοιώσῃ τὸν φόρον εἰς ἕνα ὅρον, ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου Ταμείου δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ αὐτόν.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὂχι, ὄχι.

§107ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐγένοντο παρατηρήσεις ἐπανειλημμέναι καὶ τροπολογία ἐπροτάθη, ὅτι πρέπει νὰ νομοθετηθῇ ἐξαίρεσις διά τινας περιφερείας, αἱ ὁποῖαι, καὶ ὅταν ὑπῆρχε τὸ σύστημα τῆς ἐγγείου φορολογίας τοῦ οἴνου, εἶχον ὑποβληθῆ εἰς ἐξαιρετικήν τινα κατηγορίαν περιφερειῶν· τοιαῦται δὲ ἦσαν αἱ νῆσοι Θήρα, οἱ Δῆμοι Θήρας καὶ Θηρασίας, ἡ νῆσος Αἴγινα, ἡ Κέα. Κατόπιν προσετέθησαν καὶ ἕτεραι νῆσοι, ὡς ἡ Μύκωνος, ἡ Πάρος, ἡ Σκόπελος. Τότε καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἴσχυε τὸ σύστημα τῆς κατὰ στρέμμα φορολογίας τῶν ἀμπέλων, κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ αἱ νῆσοι ἐπλήρωναν τὸν ἔγγειον φόρον κατὰ τὴν ἐξαγωγήν. Ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἀπεδείχθη λίαν πρόσφορος, διότι οἱ μὲν οἰνοπαραγωγοὶ ἐν ταῖς περιφερείαις ἐκείναις ἀπηλλάγησαν πάσης ἐνοχλήσεως ἐκ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου, τὸ δὲ Δημόσιον εἰσέπραττεν ἀνώτερον ποσὸν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἰσπράττει, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐξαίρεσις. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐκ τῆς Θήρας ἐκ τοῦ στρεμματικοῦ φόρου ἐβεβαιοῦντο, νομίζω, 17 ἕως 20,000 δραχμαὶ, ὅτε δὲ ἐπεβλήθη ὁ φόρος κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τὸ ποσὸν ἀνεβιβάσθη εἰς 70,000, καὶ οἱ τῆς νήσου κάτοικοι ἦσαν εὐχαριστημένοι, διότι ἀπηλλάγησαν ἀπὸ τῶν ἐνοχλήσεων τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως. Τώρα ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐγγείου φορολογίας, μοὶ ἐδηλώθη λοιπὸν ἡ ἐπιθυμία νὰ διατηρηθῇ ὑπὲρ τῶν περιφερειῶν ἐκείνων ἡ ἐξαίρεσις. Καὶ κατὰ τοῦτο ἔχουσι δίκαιον, οὐδ’ ἀντιλέγω παντάπασι.

§108ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ νὰ γενικευθῇ εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας, καθ’ ὅσον ἐξάγεται οἶνος· διότι ἔχομεν οἰνοποιεῖα ἐν Ἀθήναις, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐνισχύσωμεν ἐν τούτοις ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτὰ τὸν ἔγγειον φόρον τῶν δύο λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, δηλαδὴ τὸν ἀνώτερον ὅρον, τὸν ὁποῖον ἠθέλαμεν ἐπιβάλλει, ἐὰν ὁ οἶνος ἐπρόκειτο νὰ πωληθῇ ἐν Ἀθήναις· ἀλλ’ ὁ οἶνος αὐτῶν κατασκευάζεται μὲν ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ εἶναι προωρισμένος εἰς ἐξαγωγήν. Ἔχομεν π. χ. τὰ οἰνοποιεῖα τῶν ἀδελφῶν Οἰκονόμου, τοῦ Σόλωνος. Καὶ ἐνόσῳ μὲν ὁ οἶνος αὐτῶν μένει ἐν Ἀθήναις, θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν φόρον αὐτὸν τῶν δύο λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἤθελεν ἐξαχθῆ, ὀρθὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ πληρώνῃ κατὰ τὴν ἐξαγωγήν.

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤθελον σᾶς ἐξηγήσει τὴν αἰτίαν, ἐὰν μὲ ἀφίνατε. Δὲν μὲ ἀφῆκαν νὰ σᾶς εἴπω. Εἰς τὴν νῆσον Θήραν παράγεται οἶνος ἄφθονος, ἐπειδὴ δ’ ὁ πληθυσμὸς τῆς νήσου εἶναι πολὺ μικρὸς, ὁ παραγόμενος οἶνος προορίζεται ἀναγκαίως εἰς ἐξαγωγήν. Ἑπομένως τὸ ποσὸν τοῦ οἴνου, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται, εἶνε πολλαπλάσιον ἀντὶ ἐλαχίστου, τὸ ὁποῖον μένει εἰς τὸν τόπον. Κατὰ τὴν ἐξαίρεσιν, περὶ ἧς εἶπον, τὸ ποσὸν τὸ ἐξαγόμενον φορολογεῖται περισσότερον κατ’ ἀναλογίαν ἢ ὅσον φορολογεῖται ὁ οἶνος εἰς ἄλλα μέρη.

§110ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσον φορολογεῖται;

§111ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσον καὶ πρότερον· φορολογεῖται δραχμὴν 1 καὶ λεπτὰ 20 κατὰ βαρέλαν, περιέχουσαν 44 ὀκάδας.

§112ΤΙΝΕΣ. 2½ λεπτὰ περίπου.

§113ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Θὰ μὲ συγχωρήσητε. Ἐγὼ ὑπέβαλον τροπολογίαν καὶ δι’ αὐτῆς ἐνόουν τὸ ἑξῆς· Ὁ καταργούμενος νόμος εἶχε διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἔλεγεν ὅτι πάντες οἱ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγόμενοι οἶνοι πληρώνουσιν ἕν λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν, καὶ ἐζήτησα τὴν διατήρησιν αὐτῆς τῆς διατάξεως. Εἶπον δὲ καὶ τοὺς λόγους διατὶ ἡ διάταξις αὕτη εἶνε μᾶλλον συμφέρουσα· διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τὸ Δημόσιον θὰ ἀπολαμβάνῃ πλειότερον, θὰ ἀποφύγωμεν καὶ τὰς δυσκολίας, αἵτινες ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς παραγωγοὺς, θὰ εὐκολύνωμεν δὲ καὶ τὸ ἐμπόριον εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τῶν οἴνων, διὰ τῆς ὁποίας σὺν τῷ χρόνῳ θὰ εἰσάγηται χρῆμα εἰς τὸν τόπον ἄπειρον εἰς χρυσόν.

§114ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Καρυστίας, ἐγὼ δὲν ὡμίλησα εἰσέτι. Εἶπον περὶ ἐπιθυμίας, τὴν ὁποίαν ἐδήλωσαν ἀντιπρόσωποι περιφερειῶν ἄλλων, καθ’ ἃς ἰσχύει τὸ σύστημα τῆς ἐγγείου φορολογίας, καὶ ἐξήτασα τὴν γνώμην αὐτῶν, καὶ ἐξέθηκα τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία εἶχε καθῆκον νὰ μὴ θελήσῃ νὰ εἰσαχθῇ ἡ στρεμματικὴ φορολογία, καὶ παρεδέχθη ἐξαίρεσιν διὰ τὰς περιφερείας αὐτάς. Καὶ ὁ κυριώτερος λόγος ἦτον ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν παραγωγῶν ἀπὸ τῶν ἐνοχλήσεων, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου, ἀλλὰ καὶ προσέτι ἡ πλήρης βεβαιότης περὶ τῆς εἰσπράξεως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον. Ὑπῆρχε δὲ πλήρης ἡ βεβαιότης, διότι ἐπρόκειτο περὶ προϊόντος παραγομένου ἐν ταῖς νήσοις, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν βεβαίωσις τοῦ φόρου εἶνε εὐκολωτάτη ὡς καὶ ἡ εἴσπραξις αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπεκτείνητε τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἐν ἄλλαις περιφερείαις καὶ ἐν ταῖς περιφερείαις αὐταῖς, περὶ τῶν ὁποίων ἄλλοι ὡμίλησαν, ἐν ταῖς περιφερείαις ταῖς χέρσαις, ἵνα εἴπω οὕτω, ἐν περιφερείαις ὅπου ὑπάρχουσι χωρία, τὰ ὁποῖα παράγουσι τὸν οἶνον, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐξαγωγὴ δὲν ἔχει ὡρισμένον σημεῖον, διότι ὁ πλεῖστος καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον, εἶνε δύσκολον νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν προβάλλουσι· διότι, ἐὰν τοῦτο πράξωμεν, τότε θέλομεν καταντήσει εἰς ἓν χωρίον νὰ ἐφαρμόζωμεν τὴν ἔγγειον φορολογίαν καὶ εἰς τὸ ἄλλο ὄχι, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ἔχωμεν οὐδένα ἔλεγχον. Ἐὰν ἤθελέ τις μὲ ἐρωτήσει ποίαν ἔχω ἐκ τῶν προτέρων γνώμην, ἴσως δὲν ἤθελον εἶσθαι οὔτε ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς ἐξαιρέσεως, ἤτοι τῆς εἰς τὰ Τελωνεῖα πληρωμῆς τοῦ φόρου. Τότε ὁ φόρος καθίσταται ἔμμεσος, ἐνῷ ἡμεῖς ἐπιβάλλομεν φόρον ἔγγειον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγένετο ἀποδεκτὴ τότε ἡ ἐξαίρεσις καὶ οἱ κάτοικοί εἰσιν εὐχαριστημένοι καὶ δὲν ὑπάρχουσι παράπονα, ἐνόμισα, ὅτι ἠθέλομεν εἶσθαι δικαιολογημένοι νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν των ταύτην. Αἱ περιφέρειαι αὗται εἶνε ἡ Θήρα, ἡ Αἴγινα, ἡ Κέα, ἡ Μύκωνος, ἡ Σκόπελος καὶ ἡ Κύθνος. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐζήτησεν ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τῶν οἴνων τῶν κατασκευαζομένων ἐν τοῖς καταστήμασι τῶν οἰνοποιῶν, ἤτοι ἐπρότεινεν, ἵνα ὁ οἶνος ὁ εἰσαγόμενος εἰς τὰ καταστήματα τῆς οἰνοποιΐας καὶ παρασκευαζόμενος ἐν αὐτοῖς νὰ ἀπαλλάσσηται φόρου ἐγγείου, καὶ νὰ ἐπιβαρύνεται διὰ φόρου ἐξαγωγῆς. Ἀλλ’ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προέβαλεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι τότε θέλομεν εἰσαγάγει σύστημα μικτόν, ἄλλον οἶνον νὰ φορολογῶμεν διὰ τοῦ ἐγγείου φόρους, ἄλλους δὲ διὰ τοῦ ἐμμέσου φόρου, μοὶ φαίνεται ὀρθὸς καὶ μὴ ἐπιτρέπων τὴν ἀποδοχὴν τῆς γνώμης ταύτης.

§115ΡΑΛΛΗΣ. Ἔγγειος εἶνε καὶ ὁ εἷς φόρος, ἔγγειος εἶνε καὶ ὁ ἄλλος. (διάλογοι).

§116ΧΡ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς φορολογίας, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλετε, οὐ μόνον δὲν φορολογεῖτε τὴν καθαρὰν πρόσοδον, ἀλλ’ ἀφαιρεῖτε καὶ ὅλην τὴν πρόσοδον. Ἰδοὺ διατί. Ὅλοι γνωρίζετε τὴν Τρίπολιν· ἕν στρέμμα θὰ παραγάγῃ 250 ὀκάδας οἴνου· οὗτος δὲ κατὰ μέσον ὅρον θέλει πωληθῆ πρὸς 20 λεπτὰ τὴν μπότσα, ἤτοι 10 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἑπομένως θὰ λάβῃ 25 δραχμὰς ὁ παραγωγὸς ἀπὸ ἕν στρέμμα. Θέλει δύο ἡμεροδούλια διὰ τὸ κλάδευμα, τρία ἡμεροδούλια διὰ τὸ σκάψιμον, ἕν διὰ τὸ σκάλισμα, ἑπομένως 3 ἐπὶ 6 ἴσον 18, μίαν διὰ τὸν ἀμπελοφύλακα 19, καὶ μίαν διὰ νὰ τὸ τρυγήσῃ· τοῦ μένουν 5 δραχμαί· ἑπομένως ἐὰν φορολογήσητε τὰς 250 ὀκάδας πρὸς 2 λεπτά, θὰ λάβητε 5 δραχμάς, ἑπομένως τὸ ὅλον.

§117ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ κύριοι βουλευταὶ ἐκ Μαντινείας κατανοοῦσι κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγραφῇ ἐξαίρεσις ὑπὲρ ὡρισμένης περιφερείας, ἡ ὁποία ὑπάγεται εἰς μίαν τῶν κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ νόμος διαγράφει, ἐνῷ ἡ Τρίπολις ὑπόκειται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν χωρῶν, αἵτινες ἔχουσι πληθυσμὸν ἄνω τῶν 5,000 κατοίκων. Πρέπει νὰ ἀναγράψητε μίαν ἐξαίρεσιν, ὅτι ἐξαιρεῖται ἡ Τρίπολις, καίτοι ἔχουσα πληθυσμὸν ἄνω τῶν 5,000 (θόρυβος).

§118Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως ἐξαιρεῖται τὸ Γύθιον καὶ τὸ Οἴτυλον νὰ ἐξαιρεθῇ καὶ ἡ Τρίπολις.

§119ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἴσου Τριπολίτης ὡς ὑμεῖς, καὶ ἔχω ἐνδιαφέρον νὰ ἦμαι ἀρεστὸς, ἀλλὰ δὲν εἶμαι δικαιολογημένος νὰ προβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐγγράψῃ ἐξαίρεσιν, δι’ ὃν λόγον ἐνέγραψε διὰ τὸ Γύθιον καὶ τὸ Οἴτυλον· διότι, ἂν μὲ ἐρωτήσῃ ἡ Βουλὴ, διατί ἀποδέχομαι τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην, δὲν ἔχω ἰσχυρὸν λόγον νὰ προβάλω.

§120Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δικαιοσύνη ἀπῄτησε τὴν ἐξαίρεσιν καὶ διὰ τὰς ἄλλας Ἐπαρχίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ἐξαίρεσις· ἐν ὀνόματι λοιπὸν καὶ ἡμεῖς τῆς δικαιοσύνης ζητοῦμεν τὴν ἐξαίρεσιν (θόρυβος).

§121ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀπήντησεν εἰς ὅλας τὰς τροπολογίας μου, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον. Ἐπρότεινα τὴν ἀπαλλαγὴν ἑκάστου ἀμπελοκτήμονος τῆς πληρομῆς τοῦ φόρου 500 ὀκάδων οἴνου, δηλαδὴ τοῦ ἡμίσεος, ὅπερ πίνει ὅταν ἐργάζεται, (θόρυβος) Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν εἰς τὴν Τρίπολιν καὶ ἐν τούτοις κάμνει ἐξαίρεσιν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς τινας ἄλλας μεγαλοπόλεις, εἰς ἃς τρώγουν τὰς σταφυλὰς ἀφορολογήτους καὶ οὕτως ἀφίνομεν κτήματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον μᾶς δώσει 200,000 δραχμὰς φόρον, καὶ κτήματα ὡς εἶπον, τὰ μᾶλλον προσοδοφόρα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀνήκοντα εἰς εὐπόρους ἰδιοκτήτας.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος, εἶναι ὀρθὸν καὶ βεβαίως πόλεις, αἵτινες ἔχουσιν ἀμπέλους καὶ δὲν παράγουσιν ἄλλο ἢ βρωσίμους σταφυλὰς, δὲν πρέπει νὰ μένωσιν ἀφορολόγητοι, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀφέθη τὸ σύστημα τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ὅπερ ἀκριβῶς τὰς πόλεις ταύτας ἐφορολόγει, τὰς συνεπείας ὀφείλομεν νὰ ὑπομείνωμεν. Ἐγὼ δὲ ἀνέβην τὸ βῆμα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ τὴν εὐμένειαν αὑτοῦ καὶ εἰς τὰ Μέγαρα καὶ τὴν Σαλαμῖνα. Ἀπὸ τὰ 1880 ἀντὶ τοῦ στρεμματικοῦ φόρου ἐπεβλήθη φόρος ἐπὶ τῆς μεταφορᾶς καὶ εἰς τὰ Μέγαρα καὶ εἰς τὴν Σαλαμῖνα, ὧν ὁ οἶνος δὲν ἐξάγεται μὲν ὥστε νὰ φορολογεῖται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον μετεφέρεται ἔξω τῆς ἐπαρχίας εἰς τρόπον ὥστε ἐπωφελῶς φορολογεῖται ἡ μεταφορά. Ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο ζητοῦμεν ἢ νὰ πληρώνωμεν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον θέλει πληρόνει καὶ ἡ λοιπὴ Ἑλλάς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνῆλθον τὸ βῆμα θέλω προβάλει παρατήρησιν, ἥτις νομίζω ὅτι δὲν ὑπεβλήθη μέχρι τοῦδε, ἐὰν κρίνω ἐξ ὅσων ἀντιῤῥήσεων ἀντέκρουσεν ὁμιλήσας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Λαμβάνω δὲ ὡς παράδειγμα τὰ Μέγαρα, τὰ ὁποῖα μεταφέροντα πολὺν οἶνον εἰς διάφορα μέρη εὑρίσκονται διὰ τοῦτο εἰς θέσιν ἰδιάζουσαν. Τὰ Μέγαρα παράγουσιν ἐν καλῇ ἐσοδείᾳ τέσσαρα περίπου ἑκατομμύρια ὀκάδων οἴνου, τοῦ ὁποίου τὰ ¾ μεταφέρονται ἔξω τῶν Μεγάρων. Τούτου οὕτως ἔχοντος, αὐτὰ μὲν τὰ Μέγαρα, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐπειδὴ ἔχουσι πληθυσμὸν 6000 κατοίκων, ἐπὶ τοῦ ἐναποταμιευμένου ἐν τῇ πόλει ποσοῦ, τοῦ ¼ τῆς παραγωγῆς, θέλουσι πληρώσει τὸν ἀνώτατον ὅρον, 2 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ὁ δὲ Μεγαρικὸς οἶνος, ὁ μεταφερόμενος ἐκεῖθεν καὶ ἐπιβαρυνόμενος δι’ ἐξόδων μεταφορᾶς, ἐν μὲν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ θέλει πληρώνει πάλιν τὸν ἀνώτατον ὅρον. Ἐν δὲ Κορίνθῳ, ἐχούσῃ 4000 ψυχῶν, τὸν μέσον ὅρον, 1 λεπτὸν τὴν ὀκᾶν, ἐν Ἐλευσῖνι, ἐχούσῃ πληθυσμὸν 1500 κατοίκων, τὸν κατώτατον, ½ λεπτὸν τὴν ὀκᾶν. Ἐν ἄλλοις λόγοις τὸ αὐτὸ προϊὸν, φορολογούμενον δι’ ἐγγείου φόρου, ὑποβάλλεται εἰς διάφορον ὅρον φορολογικὸν οὐχὶ κατὰ τὴν ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς ἀξίαν, ἀλλὰ κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ τῆς πόλεως ἢ τοῦ χωρίου εἰς ὃ μεταφέρεται, καὶ μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ἐξόδων τῆς μεταφορᾶς. Τὰ ἄτοπα ταῦτα ἔδει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ καταδειχθῶσιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§123ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ συμπεριλάβῃ τὴν Θήραν.

§124ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐξαίρεσις διὰ κανένα.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προσέξατε, κύριοι. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὑπάρχουσι τροπολογίαι· προηγεῖται δὲ ἡ τοῦ κυρίου Τράκα. (Ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Τράκα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Δημητρακάκη. Ὁ κύριος Δημητρακάκης ἔχει τρεῖς τροπολογίας, ἀλλὰ θὰ ἀναγνώσω τὴν πρώτην, ἥτις ἀνάγεται ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, αἱ σταφυλαὶ, αἱ πωλούμεναι, νὰ πληρώνωσιν ἓν λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§126ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§127ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Ράλλην, λέγω, ὅτι ἐπὶ συζητήσεων ἄλλων ζητημάτων ἠμπορῶ νὰ ἀστειευθῶ ποτε· ἀλλ’ ὅταν συζητοῦμεν φορολογικὰ νομοσχέδια, δίδω πᾶσαν προσοχὴν καὶ σπουδαιότητα, καθόσον πάντες οἱ ἐντολεῖς μου εἶνε φορολογούμενοι.

§128ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ οἱ ἰδικοί μου εἶνε λωποδύται;

§129ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰ τρία τέταρτα τούτων εἶνε μὴ φορολογητέα (θόρυβος). Λέγει ὁ κ. Ράλλης ὅτι δὲν εἶνε σπουδαία ἡ πρότασις. Διατί; διότι μόνον ἐπὶ τοῦ οἴνου πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος καὶ ὄχι ἐπὶ τῶν σταφυλῶν. Ἀφοῦ χιλιάδων στρεμμάτων ἀμπέλων τὸ εἰσόδημα πωλεῖται εἰς σταφυλὰς καὶ πρὸ πάντων εἰς τὰς Ἀθήνας, Πειραιᾶ Πάτρας καὶ Σῦρον, τῶν ὁποίων ὁ φόρος θὰ ὑπερβῇ τὰς 150,000 δραχμὰς, διατί νὰ μένῃ ἀφορολόγητον τὸ εἰσόδημα κτημάτων διδόντων πρόσοδον ἀνωτέραν παντὸς ἄλλου κτήματος ἐν Ἑλλάδι;

§130ΡΑΛΛΗΣ. Εἴπατέ μας τὴν διαδικασίαν.

§131ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν λέγω· καὶ εἰς τὴν τροπολογίαν μου ὁρίζω, ὅτι ἡ βεβαίωσις θὰ γίνῃ δι’ ἐνοικιάσεως· ὁ δὲ ἐνοικιαστὴς βεβαιοῖ καὶ εἰσπράττει καθ’ ἑκάστην πρωΐαν διὰ ζυγίσματος τῶν σταφυλῶν τὸν ὁποῖον ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ φόρον τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ κατ’ ὀκάν. Ἔπειτα συνήθως τοὺς κανονισμοὺς τῶν ἐνοικιάσεων τοὺς διαγράφει Βασιλικὸν Διάταγμα. Ἰδοὺ πῶς ἐκανονίσθη καὶ τοῦτο. Ἐνοικιάζεται ἐπὶ δημοπρασίας· ὁ φόρος ἐπὶ τῶν σταφυλῶν ὁ ἐνοικιαστὴς θὰ ζυγίσῃ κάθε πρωΐ εἰς τὸν σταφυλοπώλην τὰ σταφύλια, τὰ ὁποῖα θὰ πωλήσῃ. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅπου εὕρομεν καὶ τὸν τρόπον αὐτὸν τὸν δύσκολον, κύριε Ράλλη. Εἰς τὸ τέλος τοῦ νόμου θὰ τεθῇ ὅτι διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος θέλουν κανονισθῇ τὰ τῆς δημοπρασίας.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Τί εἶναι αὐτά· ἠξεύρετε τί ψηφίζετε;

§133ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§134ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν τάξιν. Ὁ κ. Πρόεδρος ἔθηκεν εἰς ψηφοφορίαν τροπολογίαν τοῦ κ. Δημητρακάκη. Ἡ τροπολογία αὕτη ἐπρότεινε τὴν ἐπιβολὴν φόρου ἐπὶ τῶν σταφυλῶν, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουσι πρὸς βρῶσιν. Ἡ ψηφοφορία ἐγένετο δι’ ἀναστάσεως. Καθ’ ἣν ὥραν ἐγένετο ἡ ψηφοφορία, διάφοροι ἔλεγον, ὅτι ἐγένετο δεκτή, τινὲς ὄχι, ἕτεροι προέβησαν εἰς συζήτησιν πάλιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, καὶ ὡμίλησεν ὁ κ. Ῥάλλης καὶ ὁ κ. Δημητρακάκης. Ἂν θὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, θέλω λάβει τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ τύχῃ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς.

§135ΤΙΝΕΣ. Ἀπηγγέλθη τὸ ἀποτέλεσμα.

§136ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν ὅμως δὲν πρόκηται νὰ γίνῃ συζήτησις, τότε δὲν ἐννοῶ διατὶ ἐπετρέψατε εἰς τὸν κ. Ῥάλλην νὰ ἀγορεύσῃ. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ἐπροτάθη ἀπὸ τοὺς συναδέλφους νὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, πρὶν ἢ ἀπαγγελθῇ τὸ ἀποτέλεσμα ἀπὸ τὸν Πρόεδρον. Λοιπὸν τί σπεύδετε;

§137ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω, ὅτι δευτέρα συζήτησις δὲν ἐγένετο ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἀλλὰ περὶ τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§139ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ τρόπος τῆς βεβαιώσεως θέλει κανονισθῆ διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐκεῖ θέλει γίνει ἡ συζήτησις περὶ τῆς βεβαιώσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Ῥάλλης ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ φόρος εἶναι ἀνεφάρμοστος, ἐπρότεινε τὰς δυσχερείας τῆς βεβαιώσεως, ἑπομένως ὡμίλησεν ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη· ἀλλ’ ἀφοῦ ζητεῖτε ὀνομαστικὴν κλῆσιν, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀρνηθῶ. Νὰ ἐγερθῶσι 15. (Ἐγείρονται πλείους τῶν 15). Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δημητρακάκη λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνταῦθα ἐνεργεῖται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν διαλογὴν εὑρέθη, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, μεθ’ ὃ ὁ Πρόεδρος ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν περὶ ὥραν 9 μ. μ.)