1885.11.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

τῆς 20 Νοεμβρίου 1885

(Τετάρτη)

(Ὥρᾳ 4 Μ. Μ.)

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν εἰσφορῶν. (Ὅρα Παράρτημα). Διάφοροι κάτοικοι Βόλου διὰ τηλεγραφήματος παραπονοῦνται, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα καθὼς καὶ τὸ Παρθεναγωγεῖον ἀργοῦσιν ἕνεκα τῆς καταλήψεως τῶν Σχολείων ὑπὸ τοῦ στρατοῦ. Λέγουσιν, ὅτι ἀργεῖ ἐπίσης καὶ τὸ Σχολαρχεῖον διὰ τὴν ἔλλειψιν διδασκάλου καὶ ζητοῦσι θεραπείαν τοῦ κακοῦ.

§2Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λυποῦμαι πολὺ, διότι αἱ ἰδιαίτεραι παραστάσεις μου δὲν ἔφερον θεραπείαν. Ἐπανειλημμένως παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ περὶ τούτου πρόνοιαν. Εἰς τὸν Βόλον, ὅπου ὑπάρχουν τόσα οἰκήματα καὶ ὅπου φιλοτίμως οἱ κάτοικοι προσέφερον δωρεὰν κατοικίας διὰ τὸν στρατὸν, εἶνε ἄπορον πῶς κατελήφθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα. Οἱ κάτοικοι Βόλου παραπονοῦνται, λέγοντες, ὅτι ἐπὶ Τουρκοκρατίας 15,000 στρατιῶται εἶχον μεταβῆ εἰς Βόλον καὶ οὐδέποτε ἐπειράχθησαν τὰ καταστήματά των. Νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ τὸ τοιοῦτον ἀντικείμενον συζητήσεως, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ θεραπεύσῃ τὸ προσγινόμενον ἄδικον. Ἐὰν πρόκηται νὰ πολεμήσωμεν αὔριον ἢ μεθαύριον ἢ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ ὅπως ἔπαυσε τὸ Πανεπιστήμιον, εἶνε ἄδικον νὰ κλεισθῶσι καὶ τὰ Σχολεῖα πρὶν τῆς ὥρας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φέρῃ ἐπὶ τούτου θεραπείαν ὡς καὶ εἰς τὴν συμπλήρωσιν πολλῶν κενῶν θέσεων διδασκάλων.

§3ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Εὐχαρίστως δράττομαι τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ἵνα δώσω ἐξήγησιν, ἥτις μοὶ φαίνεται ἀναγκαία. Ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας προσεπάθησα, ὅσον ἦτο δυνατὸν καὶ ὅσον αἱ περιστάσεις μοὶ ἐπέτρεπον, νὰ συμπληρώσω τὰς ἐλλείψεις τῶν Δημοτικῶν καὶ Ἑλληνικῶν Σχολείων, ἀλλ’ εἶχον ν’ ἀγωνισθῶ πρὸς δύο ἀνυπέρβλητα προσκόμματα· πρῶτον εἰς τὴν ἔλλειψιν προσωπικοῦ, ἔχοντος τὰ προσόντα, καὶ δεύτερον εἰς τὴν ἐπιστρατείαν, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας πολλοὶ ἐκ τῶν διδασκάλων κατετάχθησαν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Καταγίνομαι ὁλονὲν καὶ ἐλπίζω ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου νὰ κατορθώσω ἐκ τῶν ἐνόντων τὴν συμπλήρωσιν τῶν Σχολείων διὰ διορισμοῦ καὶ βοηθῶν ἐν τοῖς πλείστοις ἐξ αὐτῶν. Εἰς τούτους κατέφυγον, ἂν καὶ εἴχομεν κατὰ νοῦν ν’ ἀποφύγωμεν τὸν διορισμὸν βοηθῶν, καὶ τοῦτο, διότι ἄλλως τὰ πλεῖστα Σχολεῖα ἄνευ αὐτῶν ἤθελον μείνει κεκλεισμένα. Ὡς πρὸς τὸν Βόλον παρατηρῶ, ὅτι τὸ παράπονον τῶν κατοίκων αὐτοῦ δὲν εἶνε βάσιμον. Ἰδοὺ τί συνέβη. Τὴν 12 Ὀκτωβρίου συνεπείᾳ παρακλήσεως τοῦ συναδέλφου μου κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ἀπηύθυνα πρὸς τὸν Ἔπαρχον καὶ τὸν Γυμνασιάρχην τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα· «Παραδώσατε ἀμέσως Στρατιωτικῇ Ἀρχῇ πάντα τὰ Σχολεῖα Βόλου ἀνεξαιρέτως». Μετά τινας ἡμέρας καὶ συνεπείᾳ τῶν καθημερινῶν παραστάσεων τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Βόλου, τοῦ κ. Φιλαρέτου καὶ Ἀξελοῦ, ἀπηύθυνα πρὸς τὸν Ἔπαρχον Βόλου τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα· «Πληροφορήσατέ με τάχιστα ἂν ἦνε δυνατὸν ἐγκαταστῆσαι στρατιώτας εἰς ἄλλα οἰκήματα ἐκτὸς Σχολείων ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει φροντίσατε μετὰ σπουδῆς πρὸς ἐξεύρεσιν τοιούτων καταλλήλων διὰ καταστήματα Σχολείων». Πρό τινων δὲ ἡμερῶν ἔλαβον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα, ὅτι «παραδοθέντος Γυμνασίου εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν συνεπείᾳ διαταγῆς, πλεῖστοι κάτοικοι, ἵνα μὴ μένωσι τέκνα ἀργὰ, αὐθορμήτως εὗρον ἕτερον οἴκημα μᾶλλον εὐρύχωρον, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς Γυμνάσιον». Ἀμέσως τότε διετάχθη ἐπανάληψις μαθημάτων Γυμνασίου. Τὸ μόνον βάσιμον παράπονον τῶν κατοίκων Βόλου εἶναι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ πρότυπον Δημοτικὸν Σχολεῖον, διότι τὰ λοιπὰ λειτουργοῦσιν. Εἰς τὸ Σχολεῖον τοῦτο ἦσαν διωρισμένοι τέσσαρες διδάσκαλοι· οἱ τρεῖς κατετάχθησαν εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ὁ τέταρτος πρόκειται ἤδη νὰ καταταχθῇ ὡς κληρωτὸς τὴν 1 Δεκεμβρίου. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς, ἐὰν γνωρίζωσι πρόσωπα κατάλληλα, νὰ τὰ ὑποδείξωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ τάχιστα θέλουσι συμπληρωθῆ τὰ κενά.

§4ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οἱ κάτοικοι Βόλου, ὡς γνωρίζετε, προσέφερον οἰκήματα, καὶ ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖτε νὰ ἔχητε τὰ ἄλλα Σχολεῖα κεκλεισμένα.

§5ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δι’ ἐγγράφου ἐκ Βόλου μᾶς ἀνηγγέλθη, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου περὶ καταναγκαστικῶν εἰσφορῶν θέλει καταλάβει ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία πολλὰς ἀποθήκας, ἰδίως ἐκείνας, αἵτινες ἐχρησίμευον εἰς ἀποθήκευσιν σιτηρῶν. Ἐὰν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία χρησιμοποιήσῃ τὰ οἰκήματα ταῦτα, θὰ ἐλευθερωθῶσι καὶ τὰ δύο Σχολεῖα, ἅπερ εἶχε καταλάβει.

§6ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὰ Σχολεῖα ἀργοῦσι, συμβαίνει καὶ ἕτερον ἄδικον, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῆς Δʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου πρόκειται νὰ ἀπολέσωσιν ὁλόκληρον τὸ ἔτος των· διότι, ἐνῷ ἐξητάσθησαν, ὁ καθηγητὴς τῶν μαθηματικῶν ἐκλήθη εἰς τὴν ἐπιστρατείαν καὶ δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία πρὸς βαθμολόγησιν.

§7ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἀντικατέστη. Τί ἄλλο θέλετε νὰ κάμω; ἡ γενικὴ κατάστασις εἶναι τοιαύτη.

§8ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρέπει νὰ διαταχθῇ ὁ Γυμνασιάρχης νὰ τοὺς βαθμολογήσῃ ἀφοῦ οὐχὶ ἐξ ὑπαιτιότητος αὐτῶν δὲν ἐβαθμολογήθησαν μέχρι τοῦδε.

§9ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἐπειδὴ εἶνε ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν τὰ τῆς τύχης μας, ἐρωτῶ διατί ἕως τώρα δὲν διενεμήθη;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διενεμήθη σήμερον· αὔριον θέλει τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἂν θέλετε, ζητεῖτε τὴν προτίμησιν. Διάφοροι δημοδιδάσκαλοι ὑπέβαλον ἀναφοράν, ζητοῦντες τὴν αὔξησιν τοῦ ἐπιδόματος δευτεροβαθμίου δημοδιδασκάλου.

§11ΤΖΑΝΕΣ. Εἶνε γνωστόν, ὅτι ἀπὸ τὰς συχνὰς καὶ ἀλλεπαλλήλους πλημμύρας κατεστράφησαν καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Ἐπαρχίαις πολλοί, οἵτινες κυρίως εἶχον εἰς χθαμαλὰ μέρη οἰναποθήκας. Ἐκ τοῦ νόμου δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία. Θὰ παρακαλέσω καὶ θὰ ἱκετεύσω τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἀφοῦ ἐκ τοῦ νόμου δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία. Ἐπίσης εἶνε ἀληθές, ὅτι οἱ καταστραφέντες εἶνε ὑπόχρεοι νὰ πληρώσωσι λόγῳ φόρου, ἐκ τοῦ νόμου καὶ 500 καὶ 800 δραχμάς. Ἐὰν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μετὰ τὴν καταστροφήν, ἣν ὑπέστησαν, ἀναγκασθῶσι νὰ πληρώσωσι καὶ τὸν φόρον, εἶνε παντελῶς κατεστραμμένοι. Διὰ τοῦτο εἶνε ἐπιεικὲς καὶ φιλάνθρωπον καὶ δίκαιον ὅτι ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· ὁ μὲν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ παραγγείλῃ πρὸς τοὺς κ. Νομάρχας νὰ συστήσωσι προσοχὴν εἰς τοὺς Δημάρχους τῆς περιφερείας αὐτῶν, ἵνα μὴ τὰ ὄργανά των, ἤτοι οἱ ἀγροφύλακες, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ περιφήμου περὶ βοσκῆς νόμου, ὃν ἐφαρμόζουσι, καθίστανται ὁσημέραι ἔμποροι· ὁ δὲ κύριος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς νὰ παραγγείλῃ τοὺς κ. Εἰσαγγελεῖς νὰ εἰσαγάγωσιν ἀπ’ εὐθείας τὰς καταγγελίας, αἵτινες δίδονται κατὰ τοιούτων ἀγροφυλάκων καὶ χωροφυλάκων, οἵτινες δυστυχῶς ἀνεγνωρίσθησαν ὡς τὰ ἀμεσώτερα ὄργανα τῆς λειτουργίας τοῦ νόμου. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶνε νόμος, περὶ οὗ ἐγὼ τουλάχιστον δὲν εὑρίσκω ὄνομα, καὶ πολὺ ὀρθῶς πολλοὶ βουλευταὶ διὰ τὰς Ἐπαρχίας των δὲν τὸν ἐδέχθησαν· ἐὰν ἤμην τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐπεψηφίζετο, δὲν ἤθελον δεχθῆ αὐτόν, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ἀφρόνως εἷς πρώην συνάδελφός μου τὸν ἐδέχθη. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν νὰ παρακαλέσω τὸν μὲν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ταχέως νὰ ἐνεργήσῃ, καθὼς καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παραγγείλῃ εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς νὰ τιμωρῶσι τοὺς χωροφύλακας διὰ τοῦ πλέον αὐστηροῦ τρόπου.

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅταν συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι ἐγεννήθη ζήτημα περὶ ἐξοφλήσεως γραμματίων ἢ συμβολαίων, ἐκδεδομένων πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου, καὶ ὁριζόντων τὴν ἐξόφλησιν τοῦ χρέους εἰς χρυσὸν ἢ ἄργυρον, ἐὰν ἡ ἐξόφλησις θὰ γίνεται κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν ἀξίαν τοῦ Τραπεζικοῦ Γραμματίου καὶ μεταλλικοῦ νομίσματος, ἀφοῦ κατὰ τὸν Νόμον τοῦτον ὑποχρεοῦται τις νὰ δεχθῇ Τραπεζικὰ Γραμμάτια, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν προσυμπεφωνημένων, ἢ θὰ γίνεται ἡ ἐξόφλησις κατὰ τὴν ἀγοραίαν ἀξίαν τοῦ νομίσματος καὶ Τραπεζικοῦ Γραμματίου. Ἀτυχῶς ἦλθον τὰ πράγματα ὅπως τὰ ἐφοβούμεθα. Χθὲς καὶ προχθὲς ἐγένοντο ἱκαναὶ διαμαρτυρίαι, διότι οἱ ὀφειλέται ζητοῦσι νὰ πληρώσωσι τὰ χρέη των, καίτοι κατὰ τὰ χρεωστικά των ἔγγραφα ὑπόσχονται νὰ τὰ πληρώσωσιν εἰς χρυσὸν ἢ ἄργυρον ἢ γραμμάτια, κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν ἀξίαν τοῦ συναλλάγματος, μὴ ἀναγνωρίζοντες ὡς ἰσχυρὰν τὴν ἐξήγησιν, ἣν ἔδωκεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὅστις εἶπεν ὅτι ἡ πληρωμὴ θὰ γίνηται μὲν εἰς γραμμάτια, ἀλλὰ θὰ πληρώσωσιν οἱ ὀφειλέται καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ ἢ ἀργύρου, τὸν ὁποῖον ὤφειλον νὰ δώσωσι κατὰ τὰς συμφωνίας των. Καὶ τὴν ἐξήγησιν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐνέκρινεν ἡ Βουλὴ ὡς ἐπίσημον ἐξήγησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Νόμου, καὶ διὰ τοῦτο συμπεριελήφθη εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Ἔμαθον δὲ ὅτι καὶ μερικοὶ μεγαλόσχημοι δικηγόροι καὶ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς ἰδέας αὐτῆς, οἷος ὁ κύριος Παπαῤῥηγόπουλος καὶ ὁ κύριος Ψαρᾶς, καὶ ὅτι ἡ γνωμοδότησις, ἥτις ἔγινεν εἰς τὰ πρακτικά, δὲν ἰσχύει κατ’ αὐτούς· ἀναμένουσι δὲ καὶ ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἥτις νὰ περιβάλῃ μὲ ἐπίσημον δικαστικὴν κύρωσιν τὴν γνώμην των. Τὸ κατ’ ἐμὲ φοβοῦμαι μήτι ἐπιτύχουν οἱ ῥηθέντες νομοδιδάσκαλοι, διότι μὲ ὅλα τὰ φῶτα, ἅπερ ἔχουσι τὰ μέλη τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου, καὶ τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἔχω πρὸς αὐτά, μολαταῦτα ἔχω ἀμφιβολίας, διότι ἀπὸ αὐτὸ τὸ δικαστήριον ἐξῆλθον ἀποφάσεις ἀντιχριστιανικαί, ἀφοῦ ἐξῆλθε καὶ ἡ ἀπόφασις, δυνάμει τῆς ὁποίας κατηργήθη 1) ἡ προϋπάρχουσα νομολογία, ὅτι ὁ τόκος δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 12% — οὗτοι ἔδωκαν τὴν ἄδειαν νὰ ζητῇ τις ὅσον θέλει τόκον καὶ διὰ τοῦτο παρουσιάσθη συμπεφωνημένος τόκος 5 λεπτὰ τὴν ἡμέραν διὰ τὴν δραχμήν· — 2) ἐὰν ἡ πρώτη νομολογία δὲν ἐπέτρεπε νὰ ὑπερβῇ ἐκ τοῦ τόκου τὸν διπλασιασμὸν τοῦ κεφαλαίου, οὗτοι ἐνομολόγησαν ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐξάνει διὰ τοῦ τόκου ἐπ’ ἄπειρον. Ἀφοῦ λοιπὸν παρουσιάσθη τοιαύτη νομολογία ἀπὸ τὸ ἀνώτατον δικαστήριον, οὐδὲν μοὶ ἐγγυᾶται, ὅτι δὲν εἶνε πιθανὴ καὶ ἡ κύρωσις τῆς γνώμης τοῦ κυρίου Παπαῤῥηγοπούλου καὶ Ψαρᾶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξοφλήσεως τῶν συμπεφωνημένων πληρωμῶν εἰς χρυσὸν καὶ ἄργυρον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ καλέσῃ τοὺς κυρίους Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν τῆς Δικαιοσύνης ἵνα φροντίσωσι νὰ παρουσιάσωσι νόμον πρὶν ἢ λήξῃ ἡ Βουλὴ, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δοθῇ νομοθετικὴ ἐξήγησις εἰς τὸν ψηφισθέντα προηγουμένως νόμον. Παρακαλῶ καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἦλθον τὰ πρακτικὰ τῆς τελευταίας βουλευτικῆς ἐκλογῆς τῶν Καλαβρύτων.

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, καὶ ἐστάλησαν σήμερον εἰς τὴν Βουλήν.

§14Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς τελευταίας ἐρωτήσεως, ἣν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἀπηύθυνεν εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ ἐκπληρώσω λυπηρὸν καθῆκον, ὅπερ, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ παρατήρησις, ὤφειλε νὰ ἐκπληρώσῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν συνεκροτήθη ἡ παροῦσα ἔκτακτος Σύνοδος. Κατὰ τὸ μεταξὺ τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς Συνόδου καὶ τῆς παρούσης χρονικὸν διάλειμμα ἀπεβίωσεν ἓν τῶν διαπρεπεστάτων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων Ἀθανάσιος Γ. Πετιμεζᾶς. Ὁ πολιτικὸς οὗτος ἀνὴρ ἀντεπροσώπευσε τὴν Ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, πλὴν βραχέων διαλειμμάτων, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν ἀπὸ τῆς Μεταπολιτεύσεως τοῦ Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς ἀποβιώσεως αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ μαρτυρεῖ τὴν μεγάλην ὑπόληψιν, ἣν ἀπελάμβανε μεταξὺ τῶν συμπολιτῶν του, καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς τῆς ἡρωϊκῆς ἐκείνης Ἐπαρχίας εἶχε πρὸς αὐτόν. Καθ’ ὅλον τὸ μακρὸν τοῦτο διάστημα, καθ’ ὃ διετέλεσε πολλάκις καὶ Ὑπουργὸς, ὁ Ἀθανάσιος Πετιμεζᾶς διεκρίθη διὰ τὴν ὀρθὴν αὐτοῦ κρίσιν, τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ χαρακτῆρός του, τὴν σταθερότητα τῶν πεποιθήσεών του, τὴν εἰλικρίνειαν τῶν αἰσθημάτων του, καὶ πρὸ πάντων διὰ τὸ θάῤῥος καὶ τὴν παῤῥησίαν, μεθ’ ὧν ἐξέφραζε τὰς γνώμας του διὰ τῆς ἠχηρᾶς καὶ εὐγλώττου αὐτοῦ φωνῆς καὶ διὰ τοῦ ἀφελοῦς πλὴν μεστοῦ ἐπιχειρημάτων λόγου του, δι’ ὃ καὶ κατετάσσετο μεταξὺ τῶν πρώτων ῥητόρων τῆς Βουλῆς. Διὰ τὰ προτερήματά του ταῦτα ὁ Ἀθανάσιος Πετιμεζᾶς ἐτιμᾶτο παρὰ φίλων καὶ ἀντιπάλων· ὁ θάνατος αὐτοῦ ἐθεωρήθη Ἐθνικὸν δυστύχημα, καὶ πάντες ἡμεῖς, ἐπανελθόντες εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, μετὰ ψυχικοῦ ἄλγους προσβλέπομεν εἰς τὸ ἑδώλιον ἐκεῖνο, ἐφ’ οὗ ἐκάθητο ὁ ἐπιφανὴς πολιτευτὴς καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου ἐγειρόμενος ἔλεγε συνήθως ὀλίγας πλὴν βαρυσημάντους λέξεις, αἵτινες ἔθετον πολλάκις πέρας εἰς τὴν συζήτησιν. Ὁσάκις ἡ Βουλὴ ἔλαβε τὴν ἀτυχίαν νὰ στερηθῇ τινος τῶν ἐγκρίτων αὑτῆς μελῶν, ἐθεώρησε καθῆκον αὑτῆς νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της ἐπὶ τούτῳ καὶ νὰ συστήσῃ τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ εἰς τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ τοῦτο θεωρῶ δίκαιον καὶ ἀναγκαῖον νὰ μὴ παραλείψω καὶ διὰ τὸν ἐπιφανῆ πολιτευτὴν τῶν Καλαβρύτων Ἀθανάσιον Πετιμεζᾶν. Προτείνω ἑπομένως εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφράσῃ ἐπισήμως τὴν λύπην αὑτῆς ἐπὶ τῇ στερήσει ἀνδρὸς πολιτευθέντος ἐπὶ 25 ὅλα ἔτη καὶ πολλαχῶς τὴν Πατρίδα ὑπηρετήσαντος, καὶ δεύτερον νὰ συστήσῃ εἰς τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως τὴν σεβαστὴν καὶ ἀναξιοπαθοῦσαν χήραν αὐτοῦ, ὅπως λάβῃ ἀνάλογον πρόνοιαν ὑπὲρ αὐτῆς, ἵνα δυνηθῇ καὶ αὕτη νὰ διανύσῃ ἐν σχετικῇ τινι ἀνέσει τὰς ὑπολοίπους ἡμέρας τοῦ βίου της. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἀμφότεραι αἱ προτάσεις μου θέλουσι γίνει παμψηφεὶ δεκταὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προσθέσω ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τι πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας περὶ τοῦ ἀποβιώσαντος κατὰ τὸ διάλειμμα, τὸ μεταξὺ τῶν δύω Συνόδων, συναδέλφου ἡμῶν βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων. Καὶ ὡς ἄτομα οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ὡς συνάδελφοι τοῦ ἀποβιώσαντος βουλευτοῦ, ἐτίμων ἰδιαζόντως καὶ τὴν παῤῥησίαν, μεθ’ ἧς ἐξετίθου τὸ φρόνημα αὐτοῦ πάντοτε, καὶ τὴν εἰλικρίνειαν, μεθ’ ἧς ἐγνωμάτευε περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων. Ὅτε συνέβη ὁ θάνατος αὐτοῦ, ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο παροῦσα· ἐνόμισα δὲ, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ διερμηνεύσω τὴν περὶ τοῦ ἀποθανόντος γνώμην τῆς πλειοψηφίας διὰ βραχέων, ἅπερ ἐπὶ τοῦ νεκροῦ αὐτοῦ εἶπον. Ὁ ἀποθανὼν ἐκ Καλαβρύτων πολιτευτὴς προσήνεγκεν ἀληθῶς ὑπηρεσίας εἰς τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν, διότι πρὸ 25 ἐτῶν, ἀφ’ ἧς ἀνεμίχθη εἰς τὰ κοινὰ, πάντοτε ἐξήνεγκε τὰς γνώμας αὑτοῦ μετὰ πατριωτισμοῦ καὶ εἰλικρινείας. Ἡ Κυβέρνησις ἐλυπήθη, ὡς καὶ πάντες οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ἐπὶ τῷ θανάτῳ αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀπευθύνει σύστασιν οἱανδήποτε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αὕτη προθύμως θέλει σπεύσει νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς διαθέσεις τοῦ Κοινοβουλίου ὑπὲρ τοῦ ἀποθανόντος.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν σύστασιν;

§18ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶνε γνωστὸν ὅτι κατὰ τὸ τελευταῖον δασμολόγιον, ὅπερ ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, πολλὰ ἐμπορεύματα καὶ ὤνια δὲν ὑποβάλλονται εἰς τελωνιακὸν δασμὸν, ἑπομένως οὔτε εἰς δημοτικὸν δασμόν. Ἕνεκα τούτου πολλοὶ δῆμοι ἐστερήθησαν τοῦ κυριωτέρου εἰσοδήματος αὑτῶν, ὅπερ προσεπορίζοντο ἐκ τῆς ἐμμέσου ταύτης φορολογίας, καὶ περιῆλθον εἰς τὴν ἐσχάτην ἀμηχανίαν. Πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνάγκης ταύτης ὑποβάλλω νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ μὴ τελωνιζόμενα ὤνια καὶ ἐμπορεύματα ὑπάγονται εἰς δημοτικὸν δασμόν. Τὸ νομοσχέδιον συνοδεύεται καὶ ὑπὸ ἐκθέσεως αἰτιολογικῆς. Ὑποβάλλω ἐπίσης ἕτερον νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας νόμου, δι’ ἧς σκοπεῖται ἡ ταχυτέρα ἐκτέλεσις τῶν νόμων καὶ ἡ διευκόλυνσις τῆς ὑπηρεσίας. Ἐπίσης ὑποβάλλω καὶ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ τελευταίου νόμου περὶ διοικήσεως τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους. (Ὅρα Παράρτημα).

§20Χ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διαπραγματευόμενος ὁ κ. Τζάνες περὶ τοῦ φόρου τῶν οἴνων, οἵτινες κατεστράφησαν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ ὑπὸ τῶν ῥευμάτων, μοὶ ἐνεθύμισεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέπεσε νὰ γνωρίζω καὶ ἐγὼ, δηλαδὴ μίαν τοιαύτην τινὰ καταστροφήν. Κατὰ πόσον ὅμως εἶνε δίκαιον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν ἢ ὄχι, ἂς ἀποφασίσῃ αὐτή· ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι ἰδίως ἔπρεπε νὰ εὐθύνωνται οἱ δῆμοι, διότι ἐνῷ κάμνουν οὗτοι τοσαύτας δαπάνας ἐπὶ ἀντικειμένων πολυτελείας, δὲν φροντίζουν περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, ὥστε νὰ μὴ συμβαίνωσι ζημίαι. Χθὲς ἀκριβῶς ἤμην ἐν Πειραιεῖ καὶ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἴδω τὰς ζημίας αὐτὰς, τὰς ἐκ τῶν ὑδάτων· καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἔβλεπον ὅτι τὸ ἥμισυ τῆς πόλεως ὑπέφερεν ἐκ τῶν ὑδάτων, ἀφ’ ἑτέρου εἶδον μέγα οἰκοδόμημα κτιζόμενον· ἦτο τὸ θέατρον, δι’ ὃ ὁ δῆμος δαπανᾷ ἥμισυ ἑκατομμύριον, καὶ εἶπον κατ’ ἐμαυτόν: εἶνε διοίκησις ἐμπρέπουσα εἰς τόπον προηγμένον ἐπὶ πολιτισμῷ καὶ φιλανθρωπίᾳ, ἡ τοιαύτη τερατουργία; ἐνῷ φροντίζετε περὶ μέρους τινὸς τῶν κατοίκων ὅπως διέρχεται τὸν χειμῶνα τὰς ὥρας του ἀνέτως, ἀφίνετε ἕτερον μέρος νὰ πλέῃ ἐντὸς τῶν ὑδάτων καὶ νὰ διακινδυνεύῃ τὴν ζωήν του; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ὁ δῆμος νὰ ἀποζημιώσῃ τὰς τοιαύτας φθορὰς καὶ ὄχι τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους. Οἱ δῆμοι, οἵτινες δὲν φροντίζουσι περὶ τῆς προσηκούσης τῶν ὑδάτων διανομῆς, ἀλλὰ ποιοῦσι δαπάνας πολυτελείας, καί τοι τοῖς ἐλλείπουσι τὰ στοιχειωδέστερα πράγματα, οἱ δῆμοι οὗτοι οὐκ οἴδασι τί ποιοῦσι.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐγκύκλιος διαταγὴ τοῦ ὑπουργείου προσεκάλει τὰ τάγματα νὰ ὑποβάλωσιν εἰς ἐξετάσεις ἀρχαίους ὑπαξιωματικούς. Εἰς τὴν ἐγκύκλιον ἐκείνην δὲν συμπεριελαμβάνετο ὁ λόχος τῶν νοσοκόμων, εἰς ὃν ὑπηρετοῦσιν ἀρχαιότατοι ὑπαξιωματικοὶ, καὶ νομίζω ὅτι εἶνε δίκαιον νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οὗτοι.

§22ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ οὗτοι θέλουσι συμπεριληφθῆ.

§23ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μίαν ἐξήγησιν θέλω ζητήσει ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν ἠξεύρω ἂν εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε συμπεριλαμβάνεται ἡ διάταξις αὕτη, διότι ἐπέρχεται μεγάλη ζημία εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης, ὡς πρὸς τὰ σῦκα. Τὸ νέον δασμολόγιον, κύριοι βουλευταί, ἐπέβαλε φόρους, οἵτινες ἠλλοίωσαν ἐν γένει τὴν βάσιν τῆς φορολογίας, ἀλλ’ ἀφῆκε σκοτεινὸν ἓν μέρος· λ. χ. ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων δικαιοῦται νὰ εἰσπράττῃ δημοτικὸν φόρον ἐκ τῶν εἰσαγομένων σύκων ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης, ἀλλὰ λαμβάνει 3 λεπτὰ ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς, ὅπερ εἶνε ὑπερβολικὸν καὶ ἐπιβλαβές· διότι ἡ ἀρχικὴ ἀξία τῶν σύκων τιμᾶται ἤδη 16 καὶ 20 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ἐὰν πληρώνωσι λοιπὸν 3 λεπτὰ δημοτικὸν φόρον ἐν Ἀθήναις, μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ φόρος οὗτος τῶν 3 λεπτῶν εἶναι φόρος ἄνισος, εἶναι φόρος ἀποκλείων τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϊόντος τούτου ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καὶ ζημία μεγάλη ἐπέρχεται εἰς τὰς συκοφόρους ἐπαρχίας, ἰδίως τῶν Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς δώσῃ μίαν ἑρμηνείαν ἢ νὰ συμπεριλάβῃ εἰδικὴν διάταξιν περὶ τούτου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Φαίνεται, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ἀθηναίων ἐπέβαλε τὸν φόρον τοῦτον ἐξομοιοῦν τὰ σῦκα μὲ τὰς ξηρὰς ὀπώρας τῆς Εὐρώπης ὡς διατάσσει τὸ δασμολόγιον· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ὁ Δῆμος Ἀθηναίων μὲ τὴν ἐπιβολὴν τόσον ὑπερβολικοῦ δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἴδους τούτου τῶν σύκων.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ἐξετάσει τὴν ὑπόθεσιν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης περὶ δανείου 10,000,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ 2,000,000 εἰς μεταλλικόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπετείου φορολογικοῦ νόμου τοῦ ἔτους 1886.

§27ΙΩ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπιτραπήτω μοι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις τοσαῦτα ἐτόλμησε τελευταίως, δὲν ἐτόλμησε καὶ τὴν ἐπαναγωγὴν τῆς ἐγγείου φορολογίας, ἤτοι τῆς ἀμέσου φορολογίας ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς. Ἤμην, κύριοι, θιασώτης τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι· τοῦτο μὲν, διότι ἡ ἄμεσος φορολογία στηρίζεται ἐπὶ βάσεως δικαίας, διότι βαρύνει τὴν παραγωγὴν καὶ πάντας τοὺς παραγωγούς· τοῦτο δὲ, διότι οἱ ἔμμεσοι φόροι βαρύνουσι τοὺς καταναλωτάς, μεγάλοι δὲ καταναλωταί εἰσιν οἱ ἀστοὶ καὶ ὄχι οἱ ἀγρόται, οἱ δὲ ἀστοὶ μειονεκτοῦσι πρὸς τοὺς ἀγρότας, παραβαλλόμενοι κατὰ τοὺς καθ’ ἡμᾶς χρόνους· διότι ὁ ἀστὸς ὑποχρεοῦται εἰς μεγάλας δαπάνας, διότι ὁ ἀστὸς δὲν παράγει, δὲν εἶναι συνήθως παραγωγὸς ὡς ὁ ἀγρότης, διότι ὁ βίος τοῦ ἀστοῦ κατέστη δαπανηρός· βαρυνομένου δὲ τοῦ ἀστοῦ διὰ τῶν πολλῶν ἐμμέσων φόρων, ἐπέρχονται ἐκ τούτου πολλὰ κοινωνικὰ ἕλκη. Πρὸς δὲ τοῦτο, κύριοι, οἱ ἔμμεσοι φόροι συνεπάγονται τὸ μέγαν κακόν, ὅτι ἄγουσιν εἰς τὸ λαθρεμπόριον· τὸ δὲ λαθρεμπόριον ἀφ’ ἑνὸς μὲν διδάσκει τὴν παράβασιν τῶν νόμων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπιφέρει τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ζημιοῦται ἡ Πολιτεία, ζημιοῦνται οἱ ἐντίμως ἐμπορευόμενοι, ὠφελοῦνται δὲ οἱ ἔχοντες ὡς μόνον καὶ κύριον μέλημα τὴν παράβασιν τῶν νόμων καὶ τὴν ἁρπαγὴν τοῦ Δημοσίου πλούτου. Δι’ ὅλους τούτους τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ὑπάρχει εἰσέτι καιρὸς, ἀντὶ νὰ καταφύγῃ εἰς φορολογίας ἀνίσους, τῶν ὁποίων εἶναι ἄδηλος ἡ ἀποτελεσματικὴ αὐτῶν ἔκβασις, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον, ἤθελεν εἶσθαι συντελεστικώτερον εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἐὰν ἤθελε καταφύγει εἰς τὴν ἐπαναγωγὴν τῆς ἐγγείου φορολογίας, περιοριζομένης τῆς φορολογίας εἰς 5% καὶ καταργουμένου τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅστις ἀναμφισβητήτως δὲν στηρίζεται ἐπὶ ὑγιῶν βάσεων, οὔτε ἐπὶ τῆς ἰσότητος, οὔτε ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἀπεδείχθη καὶ λίαν ἐπαχθὴς καὶ λίαν καταπιεστικὸς ὡς πρὸς τὴν τάξιν τὴν γεωργικὴν, τὴν ἔχουσαν περισσοτέραν πάσης ἄλλης τάξεως ἀνάγκην ὑποστηρίξεως καὶ ἀρωγῆς. Ὑποβάλλω τὴν ὡς ἀνωτέρω πρότασιν μόνον καὶ μόνον, ὅπως ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου, διότι δὲν πιστεύω νὰ ἦναι δυνατὸν ἡ θέλησίς μου νὰ κατισχύσῃ, καθόσον αἱ ἰδέαι καὶ οἱ σκοποὶ, οἱ ἐπικρατήσαντες ἐπὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης, δὲν θὰ ἐπιτρέψωσι νὰ ἐπιβληθῶσι τοιοῦτοι φόροι, ἀλλ’ ἐθεώρησα καθῆκον νὰ παραστήσω, ὅτι οἱ νέοι φόροι εἰσὶ καταπιεστικώτεροι τῆς ἐγγείου φορολογίας, καὶ ὅτι ταύτης ἡ παραγωγικὴ δύναμις εἶναι γνωστὴ ἐκ τῶν προτέρων, τῶν δὲ νέων φόρων ἡ παραγωγικὴ δύναμις εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστος. Ἤθελον δὲ παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, ὁ φόρος, ὁ ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τῆς ρητίνης, νὰ καταργηθῇ, ὡς ἐλάχιστα ἀποφέρων, καταπιέζων δὲ τὴν τάξιν τῶν ἀγροτῶν, τὴν περισσότερον πάσης ἄλλης τάξεως πάσχουσαν. Εἶναι δὲ λίαν καταπιεστικῶς αὐτὸς ὁ φόρος, διότι διὰ νὰ γίνεται ἡ καταμέτρησις καταναγκάζονται οἱ ρητινοσυλλέκται νὰ ὑποβάλλωνται εἰς πολλὰς ἡμεραργίας, τρέχοντες ἀπὸ τὴν μίαν θέσιν εἰς τὴν ἄλλην. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ὁ ἐνοικιάζων τὸν φόρον τοῦτον βραδύνει τὴν καταμέτρησιν, ἀναβάλλων αὐτὴν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν καὶ παρεμβάλλων, διάφορα προσκόμματα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν καταπιέζει τοὺς παραγωγούς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ προκαλεῖ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῆς ρητίνης πρὸς μεγίστην τῆς οἰνοπαραγωγῆς ζημίαν. Ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ φόρον βαρὺν, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον καὶ ἐπὶ τῆς ρητίνης, τῆς ὁποίας χρῆσις γίνεται κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν οἴνων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§28Δ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Πολλάκις, κύριοι Βουλευταὶ, ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῆς ἀδίκου φορολογίας, τῆς ἐπιβαλλομένης ἐπὶ τῶν βαλανιδίων τῆς Ἐπαρχίας Καρυστίας. Ἐπὶ τῶν βαλανιδίων τούτων μέχρι τοῦ 1867 ἐπεβάλλετο ἔγγειος φόρος, ἀπὸ τοῦ 1867 ὅμως καὶ ἐντεῦθεν προσετέθη καὶ φόρος ἐπικαρπίας, διότι, φαίνεται, κατὰ παραδρομὴν ἡ ὑπηρεσία ἐχαρακτήρισε τὰ βαλανόδενδρα ταῦτα ὡς Ἐθνικὰ, ἐνῷ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Καρυστίας δὲν ὑπάρχουσιν Ἐθνικὰ βαλανόδενδρα. Ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν προσπορίζεται τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς ἀδίκου ταύτης φορολογίας, δὲν εἶνε σπουδαία, εἶνε πάντῃ ἀσήμαντος, ἀλλ’ ἀδικοῦνται προφανῶς τὰ ἀπορώτατα τῶν χωρίων τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης. Εἰς τὴν Ἐπαρχίαν τῆς Καρυστίας δὲν ὑπάρχουσιν, ὡς εἶπον, δάση βαλανοδένδρων, ὥστε νὰ θεωρηθῶσιν Ἐθνικὰ, ἀλλὰ εἰς τοὺς ἀγροὺς τοὺς ἰδιοκτήτους ὑπάρχουσι σποραδικῶς τοιαῦτα. Πολλάκις οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης ἀπετάθησαν εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἀρχὰς, ὅπως ἐρευνήσωσι τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ τοὐλάχιστον βεβαιωθῶσιν οἱ λόγοι, οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν ἐπιβολὴν καὶ φόρου ἐπικαρπίας εἰς τὰ βαλανίδια τῆς Καρυστίας, ἀλλὰ παραδόξως ἡ οἰκονομικὴ Διοίκησις δὲν ἐδυνήθη ἔτι παρὰ τὰς γενομένας ἐρεύνας νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Τὸ ἀληθὲς ὅμως εἶνε, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἤτοι μέχρι τοῦ 1867, τὰ βαλανίδια ταῦτα, καθὸ ἰδιόκτητα, ὑπεβάλλοντο μόνον εἰς φόρον ἔγγειον καὶ οὐχὶ φόρον ἐπικαρπίας. Ἐῤῥέθη ἄλλοτε ὅτι, ἐὰν ἐλαττωθῇ ὁ διὰ τὰ βαλανίδια τῆς Ἐπαρχίας Καρυστίας φόρος, ἡ αὐτὴ νομοθετικὴ πρόνοια πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ διὰ τὰ τῆς Ἀκαρνανίας καὶ ἄλλων Ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶνε ὀρθὸν, διότι ἀνέκαθεν μέχρι τοῦ ἔτους 1867 τὰ βαλανίδια τῆς Ἀκαρνανίας καὶ ἄλλων τινῶν Ἐπαρχιῶν ἐφορολογοῦντο ὡς Ἐθνικοϊδιόκτητα, ἐνῷ τὰ τῆς Καρυστίας, ἰδιόκτητα ὄντα, ὑπεβάλλοντο εἰς ἔγγειον φόρον μέχρι τοῦ ἔτους ἐκείνου μόνον λεπτῶν 75 κατὰ καντάριον, ἤτοι κατὰ δύο λεπτὰ ἐλάσσονα τοῦ ὁριζομένου διὰ τὰ ἐπίσης ἰδιόκτητα βαλανόδενδρα τῆς Κέας, Λακωνίας καὶ Λακεδαίμονος. Φαίνεται, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἀδικία αὕτη συνέβη ἐκ παραδρομῆς τῶν συνταξάντων τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ διὰ τοῦτο ἐπέβαλον καὶ φόρον ἐπικαρπίας. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ στέρξῃ εἰς ἀνόρθωσιν τοῦ ἐπὶ ἔτη ἤδη παρατεινομένου ἀδικήματος. Ἡ μὲν ζημία ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦνε μικρὰ διὰ τὸ Δημόσιον, ἡ ἀδικία ὅμως, ἡ ἤδη προσγιγνομένη εἰς τὰ πτωχότατα τῶν χωρίων τῆς Καρυστίας, εἶναι προφανὴς καὶ λίαν σπουδαία. Ἐὰν δὲ αἱ κρίσιμοι περιστάσεις, ἐν αἷς τὸ Ἔθνος διατελεῖ, ἐπιβάλλωσι τὴν αὔξησιν καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν βαλανιδίων φόρου, ἡ αὔξησις αὕτη δέον νὰ ἐκταθῇ ἐφ’ ὅλων τῶν ἰδιοκτήτων βαλανοδένδρων τοῦ Κράτους, οὐχὶ δὲ μόνον ἐπὶ τῶν τῆς Καρυστίας.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρυστίας Βουλευτὴς ἐξέφρασε, δὲν μοὶ εἶνε ἄγνωστος, καὶ διότι κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς παρούσης Βουλῆς ἐξεδηλώθη. Καὶ ὁ πρὸ μικροῦ καταβὰς τὸ βῆμα καὶ οἱ συνάδελφοί του ἀπηύθυνον αὐτὴν τὴν παρατήρησιν πρὸς τὴν Βουλήν. Καὶ τότε μὲν, ἐπειδὴ πρώτην φορὰν ἤκουον τὴν γενομένην αἰτίασιν, ὅτι ἀδίκως μετεβλήθη τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸ ἐπιβαλλόμενον ἐπὶ τῶν βαλανιδίων τῆς Καρυστίας, ὑπεσχέθην εἰς τοὺς ἀνακοινώσαντας τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλω σπεύσει νὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν. Σήμερον δὲ ὀφείλω νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὶ ἐνήργησα συνεπείᾳ τῶν ἐν τῇ πρώτῃ Συνόδῳ λεχθέντων. Ὁ ἰσχυρισμὸς τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι τὰ βαλανίδια τῆς Καρυστίας μέχρις ὡρισμένου χρόνου καὶ ἰδίως τοῦ 1867 ἐφορολογοῦντο διὰ ποσοῦ φόρου ὀλιγωτέρου ἐκείνου, ὅστις ἐπεβλήθη ἀπὸ τὸ 1867 καὶ ἐντεῦθεν. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκ Καρυστίας ἰσχυρίζονται, ὅτι τότε μὲν, ἤτοι μέχρι τοῦ 1867, τὸ ἐπιβαλλόμενον ἐπὶ τῶν βαλανιδίων τῆς Καρυστίας ποσὸν φόρου παρίστα τὸν ἔγγειον φόρον, ἑπομένως ἀνεγνωρίζοντο τὰ βαλανόδενδρα ὡς ἰδιόκτητα, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1867, ὅτε μετεβλήθη τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ἠμφισβητήθη ἡ τοιαύτη κατάστασις τῶν βαλανοδένδρων τῆς Καρυστίας, ἐθεωρήθησαν ὡς Δημόσια, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ποσὸν τοῦ φόρου περιέχει οὐχὶ μόνον τὸν ἔγγειον φόρον, ἀλλὰ καὶ δικαίωμα ἐπικαρπίας. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐκ Καρυστίας προσέθηκαν καὶ τότε, προσθέτουσι καὶ τώρα, ὅτι ἐγένετο τοῦτο κατὰ τὸ 1867 ἐκ παραδρομῆς. Ἠσχολήθημεν ν’ ἀνεύρωμεν ἐὰν κατὰ παραδρομὴν ἐγένετο παραδεκτὴ ἡ φορολογία αὕτη διὰ τοῦ Νόμου τοῦ 1867, καὶ ἂν ἀποδεικνύεται ὁ ἰσχυρισμὸς τῶν συναδέλφων ὡς βάσιμος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παρῆλθον 18 ἔκτοτε ἔτη, καὶ ἡ φορολογία, ἡ ψηφισθεῖσα κατὰ παραδρομὴν, δὲν μετεβλήθη ἐπὶ 18 ἔτη, καθ’ ἃ ψηφίζεται ὁ Νόμος αὐτὸς, οὐδ’ ἐγένετο γνωστὸν τοῦτο, ἵνα ζητηθῇ ἡ διόρθωσις τῆς παραδρομῆς ταύτης.

§30Δ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Δὲν ἔπαυσαν νὰ γίνωνται διαμαρτυρήσεις.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος ἐν τούτοις, ἐὰν ἡ αὔξησις τοῦ φόρου περιέλαβε καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, ἐὰν μέχρι τοῦ 1867 ἀνεγνωρίζοντο ὡς ἰδιόκτητα τὰ βαλανιόδενδρα, κατόπιν δὲ ἀνεγνωρίσθησαν ὡς ἐθνικὰ, ἠσχολήθην νὰ τὸ ἐξακριβώσω, διότι αὐτὸ θέλει ἀποδείξει ὡς δικαίαν ἢ μὴ δικαίαν τὴν ἀξίωσιν τῶν κυρίων βουλευτῶν. Ἔδωκα παραγγελίαν, ἵνα ἀνεύρω ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὑποβληθέντος κατὰ τὰ 1867, διὰ νὰ εὕρω διὰ ποῖον λόγον μετεβλήθη τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον πρὸ τοῦ 1867 ἐπεβάλλετο εἰς τὰ βαλανίδια τῆς Καρυστίας. Τὸ ἁρμόδιον Τμῆμα, ἤτοι ὁ διευθύνων τὸ Τμῆμα τῶν δασῶν, ἐποιήσατο πάσας τὰς ἐρεύνας, ἀλλὰ οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ σχετικὸν πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ εἰσαχθὲν κατὰ τὸ 1867, ὅπερ κατόπιν κατέστη νόμος. Φυσικὸν ἦτο ἡ πληροφορία αὕτη νὰ μοὶ ἐμποιήσῃ ἔκπληξιν. Πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ μὴ ἀνευρεθῶσιν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνέρχονται εἰς προκατακλυσμιαίαν ἐποχὴν, ἀλλὰ ἀνέρχονται εἰς ἐποχὴν μόλις ἀνερχομένην εἰς 18 ἔτη; Ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος μοὶ ἀνέφερεν ὅτι ἡ κρατοῦσα ἀταξία ἐν τοῖς ἀρχείοις ἐνδέχεται νὰ ἦτο αἰτία νὰ μὴ ἀνευρεθῶσιν ἔγγραφα σχετικὰ πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1867, ἐὰν τοιαῦτα ὑπάρχωσιν. Ἡ τοιαύτη πληροφορία μὲ ἔθηκεν εἰς ἀμηχανίαν νὰ μὴ δύναμαι οὔτε νὰ δεχθῶ, οὔτε νὰ μὴ δεχθῶ τὸ ὑπὸ τῶν κυρίων βουλευτῶν προτεινόμενον· διότι ἐνόμισα, ὅτι ὅσον ἤθελον εἶσθαι ἄδικον, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτῶν εἶνε εὔλογος καὶ δίκαιος, νὰ ψηφισθῇ κατὰ τὸ 1886 τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐψηφίζετο ἐπὶ 18 ἔτη, τοσοῦτον ἤθελεν εἶσθαι ἄδικον καὶ αὐθαίρετον νὰ προσέλθω εἰς τὴν Βουλὴν, χωρὶς νὰ ἔχω ἀποδείξεις νὰ προτείνω τὴν μείωσιν τοῦ φόρου, στηριζόμενος μόνον ἐπὶ γεγονότων ἀναποδείκτων. Διὰ τοῦτο εὑρέθην εἰς δύσκολον θέσιν καὶ ἀνεκοίνωσα εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐκ Καρυστίας βουλευτὰς, ὅτι δὲν ἀνευρίσκω οὐδὲν σχετικὸν πρὸς τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου, ὥστε νὰ δυνηθῶ νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑποστηρίξω τὴν μείωσιν αὐτοῦ τοῦ φόρου, πρὶν λάβω πληροφορίας, αἵτινες δύνανται νὰ πείσωσιν ἐμὲ καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ μείωσις εἶνε δικαία. Συμβαίνει, εὐτυχῶς διὰ τὸ Ὑπουργεῖον, οἱ πλεῖστοι τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐκ Καρυστίας, τέσσαρες ἐξ αὐτῶν, νὰ εἶνε φίλοι τοῦ Ὑπουργείου· ἑπομένως, εἶχον ἐνδιαφέρον νὰ μὴ ἀρνηθῶ δικαιοσύνην εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες συνδέονται μετ’ ἐμοῦ πολιτικῶς. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν συνέβαινε, καὶ πάλιν σκοπεύω νὰ φροντίσω περὶ τῆς ὑποθέσεως καὶ νὰ ἀποδώσω δικαιοσύνην. Τότε τινὲς μοὶ εἶπον ὅτι ἠδύναντο νὰ μοὶ παράσχωσι πληροφορίας τινὰς, αἵτινες ἤθελον διευκολύνει τὴν προσπάθειάν μου πρὸς ἔρευναν τῶν αἰτίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων μετεβλήθη τὸ ποσὸν τοῦ φόρου. Παρεκάλεσα προθύμως τοὺς συναδέλφους τούτους νὰ γράψωσιν εἰς τὴν πατρίδα των διὰ νὰ μᾶς δώσωσι τὰς πληροφορίας, αἵτινες ἤθελον μᾶς δώσει τὸ νῆμα διὰ νὰ εὕρωμεν τὰς αἰτίας τῆς μεταβολῆς τοῦ νόμου. Δυστυχῶς μέχρι τὴν σήμερον δὲν μοὶ ἐδόθησαν αἱ πληροφορίαι αὗται. Ὁ συνάδελφος καὶ βουλευτὴς Καρυστίας, ὅστις εἶχεν ἀναλάβει τὴν φροντίδα ταύτην, μὲ ἐβεβαίωσεν ὅτι σήμερον θέλει λάβει τὰς πληροφορίας ταύτας. Εἶπον λοιπὸν εἰς αὐτὸν ὅτι δὲν ἔχομεν δυσκολίαν, ἐὰν ἔλθωσιν αὔριον αἱ πληροφορίαι, ἀφοῦ παραδεχθῶμεν σήμερον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, νὰ δεχθῶμεν πᾶσαν μεταβολὴν συνεπείᾳ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θέλομεν λάβει κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§32Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εὐχαριστῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν κατέβαλε μέχρι τοῦδε, ὅπως ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἀδικουμένους. Ἀλλ’ ἡ πληροφορία ὅτι ἐπὶ 18 ἔτη δὲν ἠγέρθησαν παράπονα δὲν μοὶ φαίνεται ἀκριβής· διότι ἀπὸ τὰ 1874, ὁσάκις συνέπεσε νὰ εἶμαι βουλευτὴς, δὲν ἔλειψα εἰς καμμίαν σύνοδον νὰ μὴ παραστήσω τὸ παράπονον· μάρτυς δὲ τούτου εἶνε καὶ ὁ τέως πρωθυπουργὸς, κύριος Τρικούπης, πρὸς ὃν κατὰ τὸ διάστημα τῆς τριετίας, καθ’ ἣν ἐκυβέρνησε, καθ’ ὅλας τὰς Συνόδους διετύπωσα τὸ παράπονον. Ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ κύριος Σωτηρόπουλος θὰ ἐνθυμεῖται ὅτι, ὅτε ἦτο Ὑπουργὸς τῷ διετύπωσα τὸ παράπονον καὶ πάντοτε ἐπέμενον νὰ ζητῶ δικαιοσύνην ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων. Τώρα ὅ,τι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διεβεβαίωσεν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ δώσῃ φῶς, εἶνε ἀληθέστατον· δὲν ὑπάρχουσιν ἔγγραφα καὶ οὐδὲν ἔχομεν φῶς, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀποδεικνύηται τὸ διατί μετεβλήθη ἡ ἰδιότης τῶν βαλανιοδένδρων καὶ ἀπὸ ἰδιόκτητα, ἐγένοντο ἐθνικὰ καὶ ὡς ἀκούετε ἀπὸ τοῦ 1867 μέχρι σήμερον πληρώνουσι φόρον ἔγγειον καὶ δικαίωμα ἐπικαρπίας 2 δραχμὰς καὶ τόσα λεπτά. Ἄλλων νομῶν τὰ βαλανίδια ὑποβάλλονται μόνον εἰς τὸν ἔγγειον φόρον τὰ δὲ τῆς Καρυστίας καὶ εἰς δικαίωμα ἐπικαρπίας. Δὲν ζητῶ χάριν ἀπὸ τὸν κύριον Πρωθυπουργόν· δύναται νὰ μὴ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Καρυστίας. Θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ διατάξῃ ἕνα τῶν ὑπαλλήλων του ἐντεῦθεν, πρὸς ὃν νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην, ὅπως μεταβῇ εἰς Καρυστίαν καὶ ἐξετάσῃ, καὶ ἐὰν εὕρῃ ἓν μόνον βαλανιόδενδρον ἐθνικὸν, τότε ἡμεῖς παραιτούμεθα παντὸς παραπόνου καὶ δεχόμεθα τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλόμενον. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅπως εἶνε ἀληθέστατον, ὅτι δὲν εἶνε οὐδὲν δένδρον ἐθνικὸν, ἀλλ’ ὅτι πάντα εἰσὶν ἰδιόκτητα, κείμενα ἐπὶ ἀγρῶν ἰδιοκτήτων σποραδικῶς, καὶ οὐχὶ ἐκ τοῦ συστάδην, τότε σᾶς ἐρωτῶ, εἶνε δίκαιον, διότι φορολογοῦνται ἐπὶ 18 ἔτη, διότι τοὺς ἁρπάζεται ἡ περιουσία των, νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ἁρπαγή; Νομίζω, ὅτι εἶνε ἀδικώτατον πρᾶγμα, εἶνε δήμευσις ἀπροκάλυπτος! Τί φῶς θέλει ὁ κύριος Πρωθυπουργός; Μήπως ἠρωτήθησαν οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι ἄνθρωποι διὰ νὰ κρατῶσι τὰ στοιχεῖα τῆς μεταβολῆς, ὅπως τὰ προαγάγωσι; Νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος, ἡ Κυβέρνησις, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσαγάγῃ τὰ στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη, ὅπως ἐνεργήσῃ τὴν μεταβολήν. Καθόσον δὲ ἡ Κυβέρνησις μήτε τὸ φῶς δύναται νὰ προσαγάγῃ, μήτε τὸν λόγον νὰ δώσῃ, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωσι τὰ πράγματα εἰς ὃ ἦσαν σημεῖον πρὸ τοῦ 1867. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποδείξω τὸν λόγον τῆς μεταβολῆς, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον νὰ προσθέσω, ὅτι οἱ τότε ἐκπροσωποῦντες τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, δὲν ἐγίνωσκον τὰ πράγματα ἢ συνήνουν εἰς τὴν βλάβην ἄλλων· ἀλλ’ ἴσως καὶ τὸ συμφέρον αὐτῶν ἦτο τοῦτο καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ πράξωσιν ἄλλως, ἢ νὰ ἐνεργήσωσι τὴν μεταβολὴν σιωπηλῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ δώσῃ φῶς. Λοιπὸν σιωπηλῶς, κύριοι βουλευταί, θέλετε νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὸ προσγιγνόμενον ἄδικον, Οὐδὲν ἄλλο θὰ πράξητε, ἢ νὰ ἀφήσητε εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους τὸ παράπονον, ὅτι ἡ πατρίς των ἀδικεῖ αὐτοὺς, ἡ Κυβέρνησις των αὐθαιρέτως διαρπάζει τὴν περιουσίαν των διὰ δημεύσεως πρωτοφανοῦς!

§33Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ ὁ φόρος ὅσον βαρὺς καὶ ἐὰν ἦνε, ὅσον μέγας καὶ ἐὰν ἦνε, δὲν εἶνε ἐπαχθὴς, ὅταν ἦνε δίκαιος καὶ ἴσος· ἀλλ’ ὅταν ἐπιβάλλεται διὰ τρόπου ἀνοικείου καὶ ἐπιβλαβοῦς, εἶνε πολὺ σκληρὸς καὶ ἐπαχθέστατος. Τοῦτο παρατηρεῖται εἰς τὸν φόρον τῶν στρεμματικῶς φορολογητέων προϊόντων.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα εἶνε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ἡ συζήτησις.

§35ΤΡΑΚΑΣ. Ζητῶ νὰ καταργηθῇ φορολογία τις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ἡ φορολογία λοιπὸν τῶν γρασιδίων, τριφυλλίων καὶ μποστανίων εἶνε τοσοῦτον ἐπαισθητὴ καὶ σκληρά, ὥστε κατέστη ἀφόρητος καὶ θὰ καταστρέψῃ τὰ προϊόντα ταῦτα. Καὶ ἐνῷ ὁ φόρος αὐτὸς εἶνε ἀσήμαντος, ἀφοῦ, ὡς παρατηρεῖτε, καθ’ ὅλον τὸ Κράτος δὲν εἰσπράττονται παρὰ 100 χιλιάδες δραχμῶν, κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ὑπῆρχε μεγαλειτέρα καλλιέργεια καὶ εἰσεπράττετο περισσότερον ποσόν· ἀλλ’ ἕνεκα τῶν πολλῶν καταπιέσεων ἐλαττοῦνται ὁλονὲν, διότι κατ’ ἔτος ὑποχρεοῦται ὁ φορολογούμενος νὰ δηλώσῃ τὰ προϊόντα ταῦτα. Ἀλλ’ οἱ διοριζόμενοι καταμετρηταὶ δὲν εὐχαριστοῦνται νὰ λαμβάνωσι 2 ἢ 3 δραχμὰς κατὰ πᾶσαν ἡμέραν τῆς ὑπηρεσίας των, ἀλλὰ λαμβάνουσι τὸν διορισμὸν, διὰ νὰ πιέζωσι τοὺς φορολογουμένους καὶ ζητοῦν ἐξαγορὰν παρ’ ἑκάστου φορολογουμένου καὶ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον δραχμὰς πέντε· ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν δώσῃ ὁ φορολογούμενος, κάμνουσι πρωτόκολλον, ὅτι ὁ φορολογούμενος οὗτος ἔχει περισσότερον σπείρει, καὶ ἐνῷ ἔχει περισσότερον δηλώσει. Ἐκ τούτου δὲ συμβαίνει, ὅτι οἱ φορολογούμενοι ὑποβάλλονται εἰς φορολογίαν διπλασίαν καὶ τριπλασίαν, ἐπιβαρύνονται μὲ τὰ ἔξοδα τῆς καταμετρήσεως, ἔρχονται καὶ εἰς τὸ Δικαστήριον καὶ καταδικάζονται, διότι τὰ πρωτόκολλα θεωροῦνται ἔγκυρα καὶ διοικητικῶς ἐκτελεστέα. Λοιπὸν εἶνε ἠναγκασμένοι νὰ παύσωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ κάμωσι γρασίδια καὶ τριφύλλια καὶ μποστάνια· διὰ τοῦτο δὲ σᾶς εἶπον, ὅτι κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη θὰ εὕρητε πολὺ ἀνώτερον ποσὸν καλλιεργείας γρασιδίων, τριφυλλίων καὶ μποστανίων, καὶ ὁ λόγος εἶνε, ὅτι ἐβαρύνθησαν οἱ φορολογούμενοι ἀπὸ τὰς καταπιέσεις. Ἂν καὶ εἶνε προτιμότερον νὰ δωρηθοῦν αἱ 100 χιλιάδες δραχμαὶ καὶ νὰ ἀφεθῇ ἀφορολόγητος ὁ λαὸς νὰ πολλαπλασιάσῃ τὴν καλλιέργειαν τῶν προϊόντων τούτων ἐπωφελέστερον, οὐχ ἧττον ὅμως ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους εἶνε δικαιότερον ν’ ἀπαλλάξωμεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐπαχθοῦς τούτου τρόπου τῆς φορολογίας καὶ νὰ προσθέσωμεν 1 δραχμὴν κατ’ ἀροτριῶν κτῆνος, ὥστε νὰ εἰσπράξωμεν 250 χιλιάδας, ἤτοι περισσότερον. Ἄλλως, εἶνε ἠναγκασμένοι, ἕνεκα τῶν καταπιέσεων, πολλοὶ νὰ μὴ καλλιεργοῦν, ἐνῷ ὅλοι οἱ γεωργοὶ ἔχουσι συμφέρον νὰ καλλιεργοῦν, οἱ μὲν ὀρεινοὶ τριφύλλιον, οἱ δὲ πεδινοὶ γρασίδια καὶ μποστάνια, ἀλλ’ εἶνε ἠναγκασμένοι νὰ μὴ τὰ καλλιεργοῦν, διότι ὑποφέρουν ἀπὸ τὰς καταπιέσεις. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι τρώγομεν τοὺς πέπονας καὶ τὰ καρπούζια εἰς ὑπερτιμημένας τιμὰς, διότι δὲν τολμοῦν νὰ καλλιεργοῦν οἱ φορολογούμενοι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐπὶ τούτων θεραπείαν. Ἐκτὸς τούτου, καὶ εἰς τὰς ἀπαριθμήσεις τῶν ζώων καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν συμβαίνει τὸ αὐτὸ δυστυχῶς, διότι οὔτε ἀπαριθμηταὶ, οἱ διοριζόμενοι διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, οὔτε οἱ ἀντιπρόσωποι, οἱ συμπράττοντες μὲ τοὺς ἐνοικιαστὰς, ὡς καὶ αὐτοὶ οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν μέρος εἰς τὰς ἀπαριθμήσεις αὐτὰς, οὐχὶ μόνον δὲν δίδουν προσοχὴν καὶ συμβαίνουν σπουδαῖαι καταχρήσεις, ἀλλὰ καὶ συντελοῦν ἐξ ἰδιοτελείας πρὸς ταύτας. Ἐνῷ δηλώνει ὁ φορολογούμενος ἀκριβέστατα τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα ἔχει, οὐχ ἧττον ὅμως συντάττουσι κατ’ αὐτοῦ πρωτόκολλον, ὅτι ἔχει δύο βόας ἀδηλώτους. Καὶ τί βόες εἶνε αὐτοὶ; εἶνε οἱ ἔχοντες ἡλικίαν μικροτέραν τῶν 2 ἐτῶν, καὶ ἑπομένως δὲν ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς δηλώσῃ, κατ’ ἄλλου δὲ, ὅτι δὲν ἐδήλωσεν ἓν ἢ δύο ἀροτριῶντα κτήνη. Καὶ ὁποῖα εἶνε ταῦτα; εἶνε τὰ μὴ εἰσαχθέντα εἰς τὸ ἄροτρον δαμάλια· διὰ νὰ ὑπάγῃ δὲ ὁ φορολογούμενος νὰ εὕρῃ τὸ δίκαιόν του, θὰ δαπανήσῃ τὸ εἰκοσαπλάσιον ποσὸν, ὅπερ εἶνε μία μεγάλη φορολογικὴ ἀδικία. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, εἰ δυνατὸν, νὰ παραδεχθῇ τὴν ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου προσθήκην, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον 9. Κατὰ τῶν πρωτοκόλλων ἀπαριθμήσεως τῶν ἐλλιπῶς ἢ οὐδόλως δηλωθέντων ζώων καὶ ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῆς Διοικητικῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς τυχὸν ἀδικουμένους φορολογουμένους νὰ κοινοποιῶσιν ἀνακοπὴν, ἀπευθυνομένην ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου τῆς πρωτευούσης τῆς Ἐπαρχίας, εἰς ἣν οὗτοι ἀνήκουσι καὶ κατὰ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου, τοῦ ἐνεργοῦντος τὸν καταλογισμὸν τοῦ φόρου, ἢ τοῦ Ταμίου τοῦ ἐνεργοῦντος τὴν εἴσπραξιν, ἀναστελλομένης ἐπὶ τρεῖς μῆνας τῆς Διοικητικῆς ἐκτελέσεως καὶ πρὸ τῆς ἐκδόσεως καὶ δημοσιεύσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Εἰρηνοδίκου ἅπασα δὲ ἡ διαδικασία αὕτη θέλει ἐνεργεῖσθαι ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου». Καὶ ὑποθέτω, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης θὰ παύσουν οἱ ἀπαριθμηταὶ τὴν καταπίεσιν καὶ θὰ παύσωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιζητῶσι νὰ γίνωσιν ἀπαριθμηταί. Καὶ σχετικὸν μὲ τοῦτο θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Ἤμην πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἤκουσα ὑπάλληλόν τινα τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου ἔχοντα τακτικὸν μισθὸν 80 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ ζητοῦντα ἀπὸ τὸν Τμηματάρχην τοῦ Ἐφορειακοῦ Τμήματος νὰ σταλῇ ζυγιστὴς τῶν καπνῶν, ὅπου ἤθελεν ὑπηρετήσει 20–30 ἡμέρας καὶ δὲν εἶχεν ἀνωτέραν ἀντιμισθίαν. Διατί λοιπὸν ἤθελε νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ; βεβαίως διὰ νὰ κλέψῃ. Λοιπὸν εἶνε ἀναγκαία ἡ διάταξις αὕτη, διὰ τῆς ὁποίας ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἦναι μικρότεραι αἱ καταχρήσεις, ἂν δὲν κατορθωθῇ νὰ ἐκλείψουν ἐντελῶς.

§36Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παραξενευθῆτε βεβαίως, κύριοι, ἀκούοντες, ὅτι μέλλω νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Φθιώτιδος περὶ καταργήσεως τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν γρασιδίων, μποστανίων καὶ τριφυλλίων, ἀφοῦ εἶναι πρὶν γνωστὸν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐκ τῶν πρεσβευόντων, ὅτι ἡ στρεμματικὴ φορολογία εἶναι τὸ ὀρθότερον τῶν φορολογικῶν συστημάτων διὰ τὴν ἔγγειον φορολογίαν. Ἀλλ’ ὅταν ὑποστηρίζω τοσοῦτον θερμῶς τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, μὴ νομίσετε, ὅτι τὴν ὑποστηρίζω, διότι εὑρίσκω αὐτὴν ἀπηλλαγμένην τῆς ἀδικίας καὶ τῆς ἀνισότητος, ἥτις παρακολουθεῖ τὰ ἄλλα φορολογικὰ συστήματα· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Καὶ τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν παρακολουθοῦσιν αἱ αὐταὶ ἴσως καὶ πλειότεραι ἀδικίαι καὶ ἀνισότητες ἀφ’ ὅσας ἀπαντῶμεν καὶ εἰς τὰ ἄλλα φορολογικὰ συστήματα. Τὴν ὑποστηρίζω ὅμως θερμῶς ἕνεκα τῆς μονιμότητος τῆς φορολογίας· διότι, κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ἀφοῦ προσδιορισθῇ ἐφ’ ἅπαξ ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον ἕκαστος φορολογούμενος ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ, μένει ἀμετάβλητος ἐπὶ πολλὰ ἔτη· τοιουτοτρόπως δὲ οἱ φορολογούμενοι, εἴτε περισσότερον τοῦ δέοντος πληρόνουν, εἴτε ὀλιγώτερον, εἶναι ἀπηλλαγμένοι ἀπὸ τὰς ἐνοχλήσεις καὶ τὰς καταπιέσεις τῶν ὀργάνων τῆς βεβαιώσεως, τὸ δὲ Δημόσιον εἶναι ἐπίσης ἀπηλλαγμένον ἀπὸ τὰς κλοπὰς καὶ καταχρήσεις. Τοσοῦτον δὲ μέγα πλεονέκτημα ἐθεωρήθη καὶ θεωρεῖται εἰς τὰ πεπολιτισμένα Ἔθνη ἡ μονιμότης αὕτη, ὥστε εἰς πολλὰ Κράτη, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐξακολουθοῦν νὰ ἐπιβάλλωνται οἱ αὐτοὶ φόροι ὅπως ὡρίσθησαν πρὸ πεντήκοντα καὶ πλέον ἐτῶν, μολονότι εἶναι βεβαιότατον, ὅτι πολλῶν κτημάτων ἐδεκαπλασιάσθη καὶ ἑκατονταπλασιάσθη ἔκτοτε ἡ πρόσοδος, πολλῶν δὲ ἄλλων ἠλαττώθη κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ ἐπέκεινα. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί γίνεται; Ἔχομεν τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν ἐπὶ τῶν γρασιδίων, μποστανίων καὶ τριφυλλίων’ ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἡ στρεμματικὴ αὕτη φορολογία ἔχει τι τὸ μόνιμον; Βεβαιοῦται ὁ φόρος ἅπαξ ἑνὸς κτήματος καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ τοιοῦτος ἐπὶ 10, 15 ἔτη, ὥστε ὁ φορολογούμενος νὰ γνωρίζῃ τί ἔχει νὰ πληρώσῃ καὶ νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένος τῶν καθημερινῶν ἐνοχλήσεων; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Κατὰ τὸν φορολογικὸν νόμον πρέπει νὰ βεβαιοῦται ἑκάστη ἐτησία παραγωγή, καὶ ἑπομένως εἶναι ὑποχρεωμένοι κατ’ ἔτος οἱ φορολογούμενοι νὰ ὑποφέρουν τὰ μαρτύρια, τὰ ὁποῖα ὑποφέρουν εἰς πᾶσαν ἄλλην φορολογίαν. Ὅστις καλλιεργεῖ γρασίδια ἢ τριφύλλια ἢ μποστάνια εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παρουσιάζῃ δήλωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ δηλοῖ τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἐκαλλιέργησεν ἂν ἡ δήλωσίς του αὕτη δὲν θεωρηθῇ ἀκριβής, ἡ Ἀρχὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ στέλλῃ καὶ πραγματογνώμονας διὰ νὰ προσδιορίσουν τὴν ἀκριβῆ ἔκτασιν τῶν δηλωθέντων κτημάτων· γνωρίζομεν δὲ τί κάμνουν αὐτοὶ οἱ καταμετρηταί. Πολλοὶ φορολογούμενοι, μὴ γνωρίζοντες τὴν ἔκτασιν τῶν κτημάτων των, κάμνουν λάθη καὶ παρουσιάζουν δηλώσεις κατὰ ἥμισυ στρέμμα ἢ καὶ ὀλιγώτερον ἐλλιπεῖς· ὁ δὲ καταμετρητής, εἴτε ἐκ προθέσεως, εἴτε ἐξ ἀμελείας, διότι αὐτὸς ἀγνοεῖ τὴν γεωμετρίαν, ἀναγράφει μεγαλείτερα ποσὰ καὶ τοιουτοτρόπως ἀδικοῦν τοὺς φορολογουμένους. Δὲν ὑποχρεοῦνται δὲ νὰ πληρώσουν τὸν ἁπλοῦν φόρον, ἀλλὰ ἐνάγονται εἰς τὰ Δικαστήρια, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ σύρωνται ἐδῶ καὶ ἐκεῖ καὶ νὰ πληρώνουν πολὺ περισσότερον. Ἰδοὺ διατὶ εἶμαι τῆς γνώμης, ἀφοῦ δὲν ἔμεινεν ἡ στρεμματικὴ φορολογία παρὰ ὡς λείψανον εἰς τὰ μποστάνια, τὰ γρασίδια καὶ τριφύλλια καὶ ἔμεινε κατ’ αὐτὸν τὸν ἄθλιον τρόπον, ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ. Ἄλλως τε, κύριοι, ἀφοῦ ἅπαξ ἐπεβλήθη φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ὄργανα, δι’ ὧν καλλιεργοῦνται οἱ ἀγροί, οἱ ὁποῖοι σπείρονται δημητριακοὺς καρπούς, δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ μὴ ἐπιβάλλεται καὶ εἰς αὐτὰ ὁ φόρος τῶν γρασιδίων, τριφυλλίων καὶ μποστανίων.

§37ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πληρώνεται διπλοῦς φόρος.

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀγροὶ σπείρονται δημητριακοὺς καρπούς, τινὲς δὲ τῶν φορολογουμένων ἀντὶ νὰ ἀφήσουν νὰ σταχυοφορήσῃ ἡ κριθή, κόπτουν χόρτον. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν διατὶ ὁ ἔχων ἀροτῆρας βόας καὶ καλλιεργῶν δημητριακοὺς καρποὺς καὶ θερίζων αὐτοὺς νὰ μὴ πληρώνῃ ἄλλον φόρον, ὁ δὲ κόπτων πρωϊμώτερον τὸ σπαρτόν του διὰ γρασίδιον νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ καὶ στρεμματικὸν φόρον. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ προτείνω καὶ ἐγώ, ὥστε νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε· καὶ ἐπειδὴ τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἔσοδά του, νὰ αὐξήσῃ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἰς τρόπον ὥστε τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ λείψῃ ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ ἑνὸς φόρου, νὰ ἀναπληρωθῇ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἑτέρου.

§39Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ φόρος ὁ πληρωνόμενος διὰ τὰ γρασίδια εἶναι διπλοῦς φόρος· λοιπὸν δύναται νὰ πληρόνεται διπλοῦς φόρος;

§40ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι, θὰ προσθέσω, ὅτι ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον αἱ Οἰκονομικαὶ Ἐφορεῖαι ἐνεργοῦν τὴν καταμέτρησιν τῶν μὴ δηλωθέντων ἢ τῶν ἀτελῶς δηλωθέντων γρασιδίων, δίδει χώραν καὶ εἰς ἓν ἄτοπον· διότι, ἐνῷ ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι ἡ καταμέτρησις αὕτη πρέπει νὰ λαμβάνῃ χώραν ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαΐου, ἡ καταμέτρησις γίνεται κατὰ τὸν Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον, ὅτε ἐξέλιπον πλέον τὰ ἴχνη τῆς σπορᾶς, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐξακριβωθῇ, ἐὰν ὁ δεῖνα ἀγρὸς σπαρεὶς ἐκόπη ὡς κριθὴ ἢ ὡς γρασίδιον, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν αὐτὰς τὰς φιλονεικίας μεταξὺ τῶν ἐνοικιστῶν καὶ τῶν καλλιεργητῶν γρασιδίων καὶ τριφυλλίων. Ἴσως δύναταί τις κατὰ χιλιάδας νὰ μετρήσῃ τὰ πρωτόκολλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους καιροὺς προσεβλήθησαν ὡς πλαστά. Πρέπει τέλος πάντων νὰ δοθῇ μία ἱκανοποίησις εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καθ’ ἡμέραν καταπιέζονται ἀπὸ τὸν τοιοῦτον φόρον, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ἄνισος, εἶναι καὶ ἐπαχθέστατος διὰ τὰς καταχρήσεις τῶν δῆθεν ἀντιπροσώπων τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφόρων καὶ ἄλλων ὀργάνων.

§41Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀγνοῶ τὶ προτείνει ἐφέτος ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ σχετικῶς πρὸς τὸν φόρον, ὁ ὁποῖος ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ πολιτεύωμαι, παρετήρησα, ὅτι οὐδεμία παρῆλθεν Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ μὴ φροντίσασα παμψηφεὶ νὰ καταδικάσῃ τὸν φόρον τοῦτον καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῶν ἑκάστοτε τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, καὶ τοῦτο, διότι πάντα ὅσα ἠκούσατε ἤδη λεχθέντα παρὰ τῶν προαγορευσάντων εἶναι ἀληθέστατα. Δύναμαι δὲ νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου ἐξαίρεσις εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου καὶ ἡ ἔντιμος διεξαγωγὴ τῆς ὑπηρεσίας, κανὼν δὲ ἡ καταπάτησις τοῦ νόμου, ἡ κλοπή, ἡ κατάχρησις καὶ ἡ καταπίεσις. Ἔχω ἐσχηματισμένην πεποίθησιν, ὅτι ἔντιμος πολίτης, μὴ θέλων νὰ σφετερισθῇ τὸν πρὸς τὸ Δημόσιον φόρον, εἶναι ἀδύνατον νὰ δηλώσῃ τὸ γρασίδιον αὐτοῦ εἰλικρινῶς, διότι ἀκριβῶς ἐκεῖνος ὅστις θέλει τολμήσει εἰλικρινῶς νὰ δηλώσῃ τὸ γρασίδιον, αὐτὸς θὰ τιμωρηθῇ βαρύτερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἐδήλωσε. Γινώσκω ἐντιμοτάτους ἀνθρώπους ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, οἵτινες ἐπανειλημμένως μοὶ εἶπον, ὅτι ἐπὶ ἔτη ἐδήλουν ἀκριβῶς τὰ γρασίδια αὑτῶν, ἀφ’ ὅτου ὅμως παρετήρησαν, ὅτι ἡ δήλωσις αὐτῶν ἡ τιμία, ἡ εἰλικρινὴς δυσηρέστει εἴτε τοὺς καταμετρητὰς εἴτε τοὺς ὁριοδείκτας, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι τοὺς Δημοσίους ὑπαλλήλους τοὺς ἀποστελλομένους ὁσάκις δὲν διορίζονται ἐντόπιοι καταμετρηταί, ἔκτοτε ἔπαυσαν νὰ δηλῶσιν εἰλικρινῶς τὰ γρασίδια αὑτῶν· διότι, ὁσάκις ἐδήλουν 100 στρέμματα, ἄτιμος καταμετρητὴς ἢ ὁριοδείκτης ἤρχετο καὶ ἐζήτει παρ’ αὐτοῦ ἀμοιβὴν ὅπως μὴ συντάξῃ πρωτόκολλον· καί τοι δὲ γινώσκοντες, ὅτι ἐδήλωσαν ἀκριβῶς τὰ γρασίδια αὑτῶν, ἂν μὴ ἠμείβοντο, ἐτόλμων καὶ προσέθετον 50 ἢ 100 ἀνύπαρκτα στρέμματα· ἐκ τούτου ἡ κατάχρησις ἐγεννήθη, καὶ κατὰ κανόνα φορολογούμενοι καὶ φορολογοῦντες συνεννοοῦνται πρὸς ἀλλήλους πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ὑπὲρ ἀμφοτέρων. Ὥστε εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ καταργηθῇ ἐπὶ τέλους ὁ φόρος οὗτος καὶ νομίζω, ὅτι δύναται σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἤδη, καὶ ἡ πρὸ αὐτῆς Κυβέρνησις ἐπέστησεν εἰς τοῦτο τὴν προσοχὴν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον πέρυσιν εἰσήγαγε νομοσχέδιον καταργοῦν τὸν φόρον τοῦτον, νομίζω ὅτι δύναται σήμερον νὰ λάβῃ ὁριστικὴν ἀπόφασιν· νομίζω δέ, ὅτι καὶ τελεσφόρος λαμβάνεται ἀπόφασις, ἐὰν παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως κατήργει τὸν φόρον ἐπὶ τῶν γρασιδίων, τριφυλλίων καὶ μποστανίων, μὴ ἀποβλέψαν εἰς τὸ νὰ καλύψῃ ἐντελῶς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον τότε ἀπεδεικνύετο, ὅτι εἰσεπράττετο ἐκ τοῦ φόρου τούτου. Περὶ τὰς 150 χιλιάδας εἰσπράττονται κατὰ μέσον ὅρον ἐκ τοῦ φόρου τούτου, ἐπεβλήθη δὲ τότε ποσοστόν τι ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ οὐχὶ προσθήκη ποσοῦ ὡρισμένη ἐκ τῶν προτέρων, ὡς ἐν τῇ τροπολογίᾳ τοῦ κυρίου Τράκα, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ διανέμηται ὁ φόρος δικαιότερον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ τὸ ἀροτριῶν κτῆνος, τὸ ὀφεῖλον μικρότερον φόρον, νὰ πληρώνῃ σχετικῶς ὀλιγώτερον καὶ διὰ τὰ γρασίδια. Τοῦτο δύναται ἴσως νὰ γίνῃ καὶ σήμερον, ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γίνῃ ἐκ τοῦ προχείρου. Θέλω λοιπὸν ὑποστηρίξει τὴν τροπολογίαν τοῦ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ. Δὲν θέλω δὲ στηριχθῆ πρὸς κατάργησιν τοῦ φόρου τούτου ἐπὶ τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, διότι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη φορολογοῦνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παραγομένου καρποῦ, τὰ δὲ γρασίδια δὲν συνεισφέρονται εἰς τὸν καρπὸν τοῦτον, ὅπως ἐξευρεθῇ τὸ ἀναλογοῦν εἰς ἕκαστον κτῆνος ποσόν.

§42ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο τροπολογίαι προὐτάθησαν. Κατὰ τὴν πρώτην, προβάλλεται νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας, εἰς τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ὑπήγοντο κατὰ τὸν ἐπέτειον φορολογικὸν νόμον, τὰ γρασίδια, τὰ τριφύλλια καὶ τὰ μποστάνια· κατὰ τὴν ἄλλην προβάλλεται ἵνα διαταχθῇ, ὅπως ἡ ἀποδεικτικὴ ἰσχὺς τῶν πρωτοκόλλων, τὰ ὁποῖα συντάσσονται κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου, μὴ διατηρῆται ἀπρόσβλητος, ἀλλὰ γίνεται δεκτὴ κατ’ αὐτῶν ἀνακοπὴ ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδικείου, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐπὶ τρεῖς μῆνας ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως τῶν πρωτοκόλλων. Ἐπὶ τῆς τελευταίας ταύτης γνώμης εὑρίσκομαι ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ νὰ γνωμοδοτήσω εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα γένηται αὕτη δεκτή. Εἶναι βέβαιον ὅτι τὰ πρωτόκολλα, τὰ συντασσόμενα ὑπὸ ἀπαριθμητῶν καὶ καταμετρητῶν κατά τε τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων καὶ κατὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν στρεμματικῶν φόρων, βεβαιοῦσιν ἐνίοτε μὴ ἀληθῆ πράγματα· ἑπομένως δι’ αὐτῶν ἐβεβαιώθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ψευδῆ πράγματα ὡς ἀληθῆ, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἐπὶ ἐκθέσμῳ ὠφελείᾳ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὸ Δημόσιον ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν μὴ δηλωθέντων, ἢ ἀτελῶς δηλωθέντων ζώων, βεβαίως ὅμως ἐπὶ ἐκθέσμῳ ὠφελείᾳ τοῦ φορολογουμένου, πλὴν ὅταν τὰ πρωτόκολλα ἐβεβαίουν ποσὸν φόρου ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ φορολογῶν ὤφειλε νὰ εἰσπράξῃ, ὅτε βεβαίως δὲν ἐγένετο ἐπὶ ἐκθέσμῳ ὠφελείᾳ τοῦ φορολογουμένου, ἀλλ’ ἐπὶ καταπιέσει αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἂν ἀπὸ τὰ πρωτόκολλα ταῦτα ἀφαιρέσητε τὴν κυρίαν ἰδιότητα αὐτῶν, ὅτι κηρύσσονται ἀμέσως ἐκτελεστὰ, καταστρέφετε πᾶσαν τὴν ἀποδεικτικὴν ἰσχὺν αὐτῶν· ὅταν δ’ ἡ ἀποδεικτικὴ αὐτῶν ἰσχὺς καταστῇ μὴ βεβαία, δὲν θέλουσιν εἶσθαι χρήσιμα, οὐδὲ θέλουσι παρέχει τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξητε τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἔσοδα. Πάντα τότε τὰ τοιαῦτα πρωτόκολλα θέλουσι προσβληθῆ δι’ ἀνακοπῆς. Ἡ ἀναστολὴ ἐπὶ τρεῖς μῆνας μοὶ φαίνεται, ὅτι θέλει παραλύσει ἐντελῶς τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως, εἴτε δι’ ἀπαριθμήσεως κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, εἴτε διὰ καταμετρητῶν ἢ ὁριοδεικτῶν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ στρεμματικῆς φορολογίας. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι εὑρίσκομαι ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην ταύτην. Ἐπὶ τῆς ἑτέρας ὅμως τροπολογίας, τῆς περὶ γρασιδίων, τριφυλλίων καὶ μποστανίων, παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπροτάθη καὶ ὑπεστηρίχθη ὑπὸ πολλῶν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ὁ φόρος ἰδίως τῶν γρασιδίων εἶναι φόρος ἄδικος, διότι οἱ καλλιεργηταὶ τῶν γρασιδίων ὑποβάλλονται εἰς πληρωμὴν φόρου καὶ δι’ αὐτά, ἐνῷ ὑπεβλήθησαν ἤδη καὶ εἰς πληρωμὴν φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν γρασιδίων. Ἂν δὲν πλανῶμαι, ἀντετάχθη εἰς τὴν γνώμην αὐτῶν ταύτην, ὅτι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἀντιπροσωπεύει ἰδίως τὴν διὰ τῆς παλαιᾶς δεκάτης γινομένην φορολογίαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν· διότι, ἐπειδὴ τὰ γρασίδια δὲν εἶναι δημητριακοὶ καρποί, εἶναι παραγωγὴ ἰδία, ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἴδιον φόρον πλὴν τοῦ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπιβαλλομένου. Καὶ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη ἐπροτάθη κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠξίουν, ὅτι, ἐπειδὴ, ὁ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρος ἐπιβάλλεται εἰς πᾶσαν τὴν παραγωγὴν, ἥτις γίνεται δι’ αὐτῶν, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς φορολογίαν ἰδίως ἓν εἶδος τῆς παραγωγῆς ταύτης, ἀφοῦ οἱ ἀροτῆρες βόες πληρόνουσι τὸν φόρον, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται ἐπὶ πᾶσαν τὴν παραγωγὴν αὐτῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκφέρω γνώμην ἐπὶ τῆς διαφωνίας ταύτης, ἤθελον ἐκφέρει ταύτην ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν τῶν γρασιδίων, καὶ ἤθελον ὑποστηρίξει, ὅτι ἔχουσι δίκαιον οἱ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ὁ φόρος, ὁ ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, εἶναι φόρος ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ πάσης παραγωγῆς, ἐπιτυγχανομένης καὶ διὰ τῆς καλλιεργείας, ἥτις γίνεται διὰ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐκ τούτου ἤθελε προκύψει ἐλάττωσις καὶ πόση τῶν ἐσόδων· μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι ἡ ἀναζήτησις ἀποζημιώσεως ἐπὶ τῇ ἐλαττώσει ταύτῃ διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἀρνούμενος νὰ προτείνω τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ πάσης φορολογίας τῶν γρασιδίων, δὲν ὠθοῦμαι εἰς τὴν γνώμην ταύτην μόνον ἀπὸ τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεως τοῦ τρόπου τούτου τῆς φορολογίας, ὅτι εἶναι ἄδικος καὶ ἄνισος, καὶ ἑπομένως, ἐὰν εἰς φορολογίαν ἄδικον καὶ ἄνισον προσθέσητε αὔξησίν τινα, καθιστᾶτε αὐτὴν ἐπαχθεστέραν, καὶ ἑπομένως μεγαλειτέραν τὴν ἀνισότητα καὶ τὴν ἀδικίαν, ἀλλ’ ὠθοῦμαι καὶ ἀπὸ ἄλλην τινὰ πρακτικὴν πληροφορίαν. Ὑπάρχουσι περιφέρειαι, ἐν αἷς ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι μέγα καὶ δυσανάλογον τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται εἰς ἕκαστον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὥστε πᾶσα προσθήκη θέλει μᾶς παραστήσει ὀλίγον προσέχοντας εἰς ἀδικίαν καταφανῆ καὶ κατάδηλον, εἰς ἀδικίαν κραυγάζουσαν· διότι, ὅταν ἐν περιφερείᾳ τινὶ ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος ἐπὶ τοῦ ἀροτριῶντος κτήνους, Δημόσιος καὶ Δημοτικός, ἰσοφαρίζῃ πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ κτήνους, νομίζω, ὅτι βεβαίως δὲν θέλομεν τύχει τῆς ἐπιδοκιμασίας τῶν πολιτῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ, ὅταν μάθωσιν, ὅτι ἀκόμη ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου προσθέτομεν καὶ ἄλλο τι ποσοστὸν, διότι θέλομεν νὰ ἀπαλλάξωμεν τὰ γρασίδια ἀπὸ τῆς φορολογίας. Μοὶ φαίνεται δὲ ὅτι, ἐὰν ἀπαλλαγῶσι τὰ γρασίδια ἀπὸ τῆς φορολογίας, πρέπει διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ν’ ἀπαλλαγῶσι τὰ τριφύλλια· ἀλλὰ δὲν εἶμαι γνώμης ν’ ἀπαλλαγῶσι πάσης φορολογίας καὶ οἱ σικυῶνες, τὰ κοινῶς λεγόμενα μποστάνια, μάλιστα ἀφοῦ ἐγένετο πέρυσιν ἀποδεκτὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἑκάστη γεωργικὴ οἰκογένεια δύναται νὰ καλλιεργῇ, ἄνευ καταβολῆς φόρου, ὡρισμένην ἔκτασιν γῆς μποστανίου. Κατὰ ταῦτα, συμπεραίνω ὅτι ἡ Βουλή, ἐὰν εὐαρεστῆται, δύναται ν’ ἀπαλλάξῃ τῆς φορολογίας τὰ γρασίδια καὶ τὰ τριφύλλια, νὰ μὴ αὐξήσῃ ὅμως ἕνεκα τούτου τὸν ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου κατὰ τὸ ἐξαιρετικὸν τοῦτο ἔτος θέλομεν μειώσει τὰ Δημόσια ἔσοδα κατὰ ἑκατὸν περίπου χιλιάδας δραχμὰς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἐκπλαγῆ διὰ τὴν γνώμην, ἣν δίδομεν εἰς αὐτὴν ἐπὶ τούτου, ἀναμιμνησκομένη ὅτι, ἂν αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ προβάλω εἰς αὐτὴν, εἴτε νέους φόρους, εἴτε αὐξήσεις ὑπαρχόντων φόρων, ἤτοι μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων τὸ Δημόσιον Ταμεῖον θέλει εἰσπράξει παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ 15 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ἀλλὰ μετὰ μεγάλης ὅμως προσοχῆς ἠσχολήθην ἵνα μὴ ἐπιβαρύνω διὰ τούτου δύο ἰδίως τάξεις παραγωγικὰς, τὴν γεωργικὴν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Τοῦτο δὲ δὲν ἦτο αὐθαίρετός τις καὶ ἀδικαιολόγητος συμπάθεια πρὸς αὐτούς, ἀλλὰ μοὶ ἐπέβαλον αἱ ἰδιαίτεραι περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας περιῆλθον ἐν Ἑλλάδι ἡ γεωργία καὶ ἡ κτηνοτροφία. Αἱ περιστάσεις αὐταὶ μὲ πείθουσι, καὶ ἤδη δέον νὰ ἐπανορθωθῇ ἀδίκημα γιγνόμενον, καὶ πιστεύω ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν γρασιδίων καὶ τῶν τριφυλλίων ἀπὸ τῆς φορολογίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπόκειντο μέχρι τοῦδε, θέλει καὶ αὕτη χρησιμεύσει ὡς περαιτέρω ἐνίσχυσις τάξεως ἀξίας τῆς συμπαθείας καὶ τῆς προστασίας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους.

§43ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ κατάργησις, κύριοι, τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν γρασιδίων καὶ τῶν τριφυλλίων, ἡ ὁποία σήμερον συντελεῖται τῇ συναινέσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶναι ἀπονομὴ δικαιοσύνης, διότι μέχρι τοῦδε οἱ παράγοντες γρασίδια ἐφορολογοῦντο διττῶς καὶ τριττῶς· φορολογοῦνται τὰ ἀροτριῶντα αὐτῶν κτήνη, φορολογοῦνται στρεμματικῶς αἱ ἐσπαρμέναι ἐκτάσεις, ἐὰν δ’ ἐν αὐταῖς ὑπάρχῃ καὶ ἐλαιών, ὁ ἰδιοκτήτης πληρώνει καὶ τὴν δεκάτην τοῦ ἐλαίου καὶ φόρον ἐπὶ τῶν ἐλαιῶν, τοιαύτη δὲ τριπλῆ καὶ τετραπλῆ εἶναι ἡ πιέζουσα ἰδίως τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς φορολογία. Ἦτο φορολογία ἄδικος καὶ ἄνισος, τῆς ὁποίας τὴν κατάργησιν καὶ ἐγὼ ἐπὶ πέντε συνεχῆ ἔτη ἐπιμόνως ἐζήτησα καὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐπροτάθη διὰ παμψηφίας, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Δραγούμης, παρὰ τῶν Ἐπιτροπῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου ἔσται ἐλαχίστη, ἡ ὠφέλεια ὅμως τῆς καλλιεργείας τῶν γρασιδίων καὶ τριφυλλίων μεγάλη καὶ μάλιστα σήμερον, ὅτε τὸ Δημόσιον θὰ λάβῃ μεγάλην ἀνάγκην χόρτου διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ. Θὰ λείψωσι δὲ καὶ αἱ καταχρήσεις τῶν καταμετρητῶν, ὁριοδεικτῶν καὶ λοιπῶν βεβαιωτῶν τοῦ φόρου τούτου. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν φόρον τῶν ζώων, νομίζω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ καὶ ἕτερον ἀδίκημα καὶ μεγίστην κακοήθειαν, ἥτις τελεῖται περὶ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τῶν ἀδηλώτων ζώων. Ἐπανειλημμένως ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ἠκούσθη βεβαιωθὲν παρὰ πάντων τῶν Ἀντιπροσώπων τῶν κτηνοτρόφων ἐπαρχιῶν, ὅτι ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου τῶν ἀδηλώτων ζώων εἶναι ἡ μᾶλλον καταπιεστική. Ἐγὼ ἠναγκάσθην νὰ καταγγείλω τοὺς ἀπαριθμητὰς καὶ ἐνοικιαστάς, τοὺς ἀντιπροσώπους, τὸν Ἔφορον καὶ τὸν Νομάρχην, διότι κακοήθως ἐδήλωσαν καὶ αὐτὰ τὰ ἄτομα ὡς κτήνη, συνέταξαν πλαστὰ πρωτόκολλα καὶ διέπραξαν πράγματα ὄργια. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ εὐκολία, τὴν ὁποίαν παρέχει ὁ νόμος ὅπως ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ καὶ ὁ Ἔφορος διορίζωσιν ἀντιπροσώπους αὐτῶν, πρέπει νὰ λείψῃ. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Νομάρχης καὶ ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος νὰ μεταβῶσιν αὐτοπροσώπως.....

§44ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς φαίνεται, ὅτι οἱ Ἔφοροι εἶναι ὀλιγώτερον κλέπται;

§45ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι δά.

§46ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δεκαεπτὰ Ἔφοροι ἐπέρασαν ἀπὸ τὰ Καλάβρυτα, ἐξ ὧν εἷς μόνος, ὀνομαζόμενος Τσιώτης, ἦτο τίμιος· ὅλοι οἱ ἄλλοι ἦσαν κλέπται.

§47ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἀποδέχομαι τὴν γενικὴν ταύτην καταγγελίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κατὰ τῶν οἰκονομικῶν καὶ διοικητικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Ἀτυχῶς ὅμως οἱ ἀνώτεροι αὐτοὶ ὑπάλληλοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διορίζωσιν ἀντιπροσώπους οἱουσδήποτε θέλωσιν ἢ μᾶλλον τοὺς συνιστωμένους ὑπὸ τῶν ἰσχυόντων ἑκάστοτε, καὶ οὕτω διορίζουσιν ἀντιπροσώπους αὐτῶν τὰ σκύβαλα τῆς κοινωνίας, τοὺς κακοηθεστέρους ἀνθρώπους, οἵτινες συνεννοῦνται μετὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ καὶ διαπράττουσιν ὄργια. Εἰς ἕνα δῆμον, εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν, διωρίσθη εἷς μόλις ἐξελθὼν τοῦ Μενδρεσὲ, παρανόμως μάλιστα, διότι ἦτο ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, καὶ ἕτερος ἐπίσης κακοηθέστατος ἀντιπρόσωπος τοῦ ἐνοικιαστοῦ, οἵτινες ἐγελωτοποίουν τὰς Ἀρχὰς εἰς ἓν οἰνοπωλεῖον καὶ προσεκάλουν τοὺς κτηνοτρόφους νὰ δώσουν δύο τάλληρα, διὰ νὰ μὴ κοινοποιηθῶσιν αὐτοῖς τὰ πρωτόκολλα. Ἔχω εἰς τὴν οἰκίαν μου πρωτόκολλα, τὰ ὁποῖα εἶχον σχισθῆ τῇ πληρωμῇ δύο ταλλήρων. Σήμερον δὲ οἱ εἰσπράκτορες ἐκβιάζουσι τὴν πληρωμὴν τῶν πλαστῶν τούτων πρωτοκόλλων καὶ πάσχουσι καὶ πληρώνουσιν ἀδίκως καὶ παραλόγως διπλοῦν φόρον ζώων οἱ ἐντίμως καὶ εἰλικρινῶς δηλώσαντες τὰ ζῷά των, οἱ δὲ παραλείψαντες ἀπηλλάγησαν πάσης ἐνισχύσεως, διότι ἐδωροδόκησαν τοὺς ἀξιοτίμους αὐτοὺς ἀντιπροσώπους. Τώρα δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν διόρθωσιν διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Τράκα; Νομίζω, ὅτι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν ταύτην ὡς ἔχει, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει ὡρισμένως νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅπως καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ οἴνου, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Νομάρχου καὶ Ἐπάρχου, τοῦ Ἐφόρου ἢ τοῦ Εἰρηνοδίκου πρέπει νὰ ἔχωσιν ὡρισμένα προσόντα, τοιαῦτα δὲ θεωρῶ τοὐλάχιστον τὸ προσὸν τοῦ Δημοσίου ὑπαλλήλου μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ γραμματέως βʹ. τάξεως ἢ ἔστω καὶ γραφέως ἀ. τάξεως, ἐπαρκῶς ἀποζημιουμένου.

§48ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, διότι ἐγὼ ἐβεβαιώθην ὁσάκις Δημόσιοι ὑπάλληλοι μετέβησαν ὡς ἀπαριθμηταὶ ὅτι ἐγένοντο ὀλιγώτεραι καταχρήσεις. Νομίζω, ὅτι πρέπει τὰ πρωτόκολλα ὑποχρεωτικῶς νὰ φέρουν τὴν ὑπογραφὴν ἐκτὸς τῆς τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ τῶν εἰρημένων ἀντιπροσώπων τῶν Ἀρχῶν καὶ τὴν τοῦ δημοτικοῦ ὑπαλλήλου εἴτε παρέδρου, εἴτε συμβούλου, ἄνευ δὲ τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ καὶ τοῦ ἱερέως τοῦ χωρίου νὰ ἦναι ἄκυρον τὸ πρωτόκολλον καὶ διοικητικῶς μὴ ἐκτελεστόν. Τότε δυνάμεθα σχετικῶς νὰ ἔχωμεν ἀρκούσας ἐγγυήσεις· ἄλλως, ἐὰν ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουν, βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν κάμνομεν ἄλλο παρὰ νὰ καταπιέζωμεν ἀδίκως καὶ νὰ συντελῶμεν εἰς τὸ νὰ ὠφελῶνται πολλοὶ κακοήθεις πολλὰ χρήματα εἰς βάρος τῶν ἀτυχῶν φορολογουμένων.

§50ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὑποβάλητε καὶ ἔγγραφον τὴν τροπολογίαν σας.

§52ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§53Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ περὶ βεβαιώσεως τοῦ φόρου τῶν μὴ δηλωθέντων ζώων ἀνάγονται εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ προλαλήσαντες ἐπελήφθησαν τοῦ ἀντικειμένου τούτου, νομίζω ὅτι δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ προσθέσω ὀλίγας τινὰς λέξεις περὶ αὐτοῦ. Μετὰ τὰ χθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου καὶ τὰ σήμερον ἐκτεθέντα ἀπαλλάττομαι τοῦ κόπου τοῦ νὰ προσθέσω τι περὶ τῶν μεγάλων καταχρήσεων, αἵτινες τελοῦνται κατὰ τὴν ἀπαῤῥίθμισιν τῶν μὴ δηλωθέντων ζώων. Εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου, κύριοι, πλεῖστοι κτηνοτρόφοι προσελθόντες παρ’ ἐμοὶ ὡς μεγίστην χάριν ἐζήτησαν τὴν ἐξεύρεσιν τρόπου ἀπαριθμήσεως, προλαμβάνοντος ἢ τοὐλάχιστον μειοῦντος τὰς τελουμένας καταχρήσεις. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ὀφείλομεν ἅπαντες νὰ ἐξετάσωμεν ὅσον ἔνεστι συντόνως τὸ ἀντικείμενον τοῦτο καὶ νὰ προτείνῃ ἕκαστος ὅ,τι νομίζει ὅτι δύναται νὰ συντελέσῃ ἵνα πράγματι ἐπέλθῃ θεραπεία τις τοῦ κακοῦ τούτου. Νομίζω, ὅτι τὰ τοιαῦτα μέτρα δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας· εἰς μέτρα προληπτικὰ τῶν καταχρήσεων, καὶ εἰς μέτρα ἐπερχόμενα μετὰ τὴν τέλεσιν αὐτῶν καὶ ἀφορῶντα εἰς ἀνακάλυψιν καὶ τιμωρίαν αὐτῶν. Εἰς τὴν πρόληψιν τῶν καταχρήσεων δύναται νὰ συντελέσῃ ἡ βελτίωσις τοῦ τρόπου τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν μὴ δηλωθέντων ζώων. Φρονῶ, ὅτι ὁ μέχρι τοῦδε ἰσχύων περὶ ἀπαριθμήσεως νόμος περιέχει ἀτελείας, καὶ ὡς πρώτην τοιαύτην θεωρῶ, ὅτι ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἐφόρου καὶ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς κατὰ τὴν ἀπαρίθμησιν διορίζονται ἄνθρωποι μὴ παρέχοντες τὴν ἐλαχίστην ἐγγύησιν, διοριζόμενοι ἐπίτηδες ἵνα προβῶσιν εἰς καταχρήσεις. Ἐνόμισα, ὅτι τὸ κακὸν τοῦτο δύναται νὰ μετριασθῇ, ἐὰν ὁ ἀπαριθμητής, ἐν περιπτώσει κωλύματος τοῦ Ἐφόρου καὶ τοῦ γραμματέως αὐτοῦ ὡς καὶ τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ γραμματέως αὐτοῦ, διορίζηται οὐχὶ ὑπὸ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Εἰρηνοδίκου.

§54ΤΙΝΕΣ. Χειρότερα.

§55ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ἐν γένει, ὅτι οἱ Εἰρηνοδίκαι ὡς δικαστικοὶ ὑπάλληλοι δύνανται δυσκολώτερον νὰ ὑποκύπτωσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς πολιτικῆς διότι ἔχουσιν ἀσφάλειάν τινα κατὰ τῆς παρανόμου παύσεως. Φρονῶ δὲ, ὅτι ὁ Εἰρηνοδίκης ὀφείλει νὰ ἐκλέγῃ οὐχὶ ὅντινα θέλει, ἀλλ’ ἐκ τῶν δικαστικῶν κλητήρων (βοὴ ἀποδοκιμασίας κατὰ τῶν δικαστικῶν κλητήρων). Ἐπιμένω φρονῶν, ὅτι ὁ διορισμὸς αὐτῶν θὰ ἀποτελέσῃ σπουδαίαν ἐγγύησιν προλήψεως καταχρήσεων, διότι οἱ δικαστικοὶ αὐτοὶ ὑπηρέται ὑπάγονται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν, παύονται καὶ διορίζονται τῇ προτάσει αὐτῶν καὶ ὡς ἐκ τούτου παρέχουσι πάντοτε πολὺ μείζονας ἐγγυήσεις ἢ ὁ τυχὸν πολίτης. Ἐνόμισα συγχρόνως, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποχρεώσωμεν καὶ τὴν Διοικητικὴν Ἀρχὴν νὰ ἐκλέγῃ ὡς ἀντιπροσώπους ἑαυτῆς κατὰ τὴν ἀπαρίθμησιν ὡρισμένα πρόσωπα, ἤγουν τοὺς Δημοτικοὺς Συμβούλους ἢ Παρέδρους (ἀποδοκιμασίαι καὶ κατὰ τῶν Συμβούλων καὶ κατὰ τῶν Παρέδρων). Ἐκτὸς τῶν μέτρων τούτων, ἐνόμισα ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον ν’ ἀπαιτήσωμεν τὴν παρουσίαν κατὰ τὴν ἀπαρίθμησιν τοῦ τε Εἰδικοῦ Παρέδρου καὶ τοῦ ἱερέως τῆς κοινότητος· ἀλλὰ ὅπως μὴ ἐπέρχωνται κωλύματα εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν, ἀνάγκη νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ γίνηται ἡ ἀπαρίθμησις καὶ ἐν ἀπουσίᾳ αὐτῶν ἐὰν ὁ κτηνοτρόφος εἶνε ἐγγράμματος, ἢ ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν, ἐὰν ὁ κτηνοτρόφος δὲν εἶνε ἐγγράμματος. Ἐπειδὴ δὲ ἐνδέχεται αὐτοὶ οἱ διοριζόμενοι ἀντιπρόσωποι νὰ μὴ ἀποδεχθῶσι τὸν διορισμὸν τοῦτον, ἐνόμισα καλὸν νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τούτους ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποινὴν χρηματικὴν 50 ἕως 100 δραχμῶν.

§56ΤΙΝΕΣ. Παρακαλοῦν.

§57ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν αὐτὴν ποινὴν πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν ἱερέα καὶ εἰς τὸν Πάρεδρον τῆς κοινότητος, ἐὰν ἀρνηθῶσι. Τὰ προληπτικὰ αὐτὰ μέτρα, κατ’ ἐμὴν γνώμην, θὰ περιορίσωσι τοὐλάχιστον τὰς καταχρήσεις. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ θεωρηθῶσιν ἅπαντες οἱ εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν συμπράττοντες ἐνοικιασταὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Δικαστικῆς ἢ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς εἰδικοὶ Πάρεδροι καὶ Ἐφημέριοι ὡς ὑπαίτιοι πλαστογραφίας, ἐν ᾗ περιπτώσει βεβαιώσωσιν ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις, ἅτινα συντάσσουσι, ψευδῆ πράγματα ὡς ἀληθῆ. Καὶ μεθ’ ὅλα ὅμως τὰ μέτρα ταῦτα ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀδύνατον εἶναι νὰ ἐκλείψωσιν ἐντελῶς αἱ καταχρήσεις, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω δίκαιον νὰ χορηγηθῇ εἰς τοὺς κτηνοτρόφους εὐχερής τις προσφυγὴ εἰς τὰ δικαστήρια, ὁσάκις ἀξιοῦσιν, ὅτι ψευδῶς ἐβεβαιώθη ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις τῆς ἀπαριθμήσεως, ὅτι εἶχον ἀδήλωτα κτήνη. Πρὸς τοῦτο ὁ ἀξιότιμος κύριος Τριγώνης καὶ ἐγὼ ὑπεβάλομεν ἰδίαν τροπολογίαν, δι’ ἧς χορηγοῦμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κτηνοτρόφον νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην τὰ παράπονά του κατὰ τῶν πρωτοκόλλων. Δὲν παρεδέχθημεν ὅμως καὶ τὸ μέτρον τῆς ἀναστολῆς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ πρωτοκόλλου, τὸ ὁποῖον προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος βουλευτής, ἀποδεχόμενοι ὡς ὀρθὰ ὅσα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι τοιαύτη ἀναστολὴ θὰ παραβλάψῃ τὴν τακτικὴν εἴσπραξιν τῶν Δημοσίων εἰσοδημάτων. Ἡ διαδικασία καὶ κατὰ τὴν ἡμετέραν τροπολογίαν θὰ διεξάγηται ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου, ἡ δὲ ἐκδοθησομένη ἀπόφασις, ὅταν γείνῃ τελεσίδικος, θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ ὡς πρὸς τὸ Δημόσιον. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Τράκας ἐμερίμνησε καὶ περὶ τῶν πρωτοκόλλων τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἔχει πληρέστατα δίκαιον, καὶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐπεκτείνωμεν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τὰ προληπτικὰ αὐτὰ ἢ θεραπευτικὰ μέτρα. Πρὸς τοῦτο ὅμως εἶναι ἀνάγκη νὰ συναρμολογήσωμεν τὰς ἰδέας μας καὶ νὰ συντάξωμεν ἀπὸ κοινοῦ τροπολογίαν. Τοῦτο δὲ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν μόνον ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε τυχὸν ἀναγνωρίσει τὴν ὀρθότητα τῶν ἰδεῶν μας· ἄλλως, εἶναι καθαρὰ ματαιοπονία. Ἐν τούτοις ὡς πρὸς τὰ περὶ ἀδηλώτων ζώων πρωτόκολλα ὑποβάλλω τροπολογίαν, συνταχθεῖσαν συμφώνως πρὸς τὰς ἐκτεθείσας ἰδίας. (Ὅρα Παράρτημα).

§58ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπέπρωτο τὸ ἁπλούστατον αὐτὸ νομοσχέδιον περὶ γρασιδίων νὰ σηκώσῃ τὸ κάλυμμα τῶν κοινωτικῶν πληγῶν καὶ νὰ δηλώσῃ τὴν σαπρίαν, ἥτις καλύπτει τὴν κοινωνίαν ἡμῶν. Δὲν συζητεῖ σήμερον ἡ Βουλὴ περὶ ὀρθότητος ἢ μὴ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, συζητεῖ ζήτημα ἠθικοπολιτικόν, ζήτημα ἠθικῆς διαφθορᾶς, ἀφορῶν κατάπτωσιν, ἐξαχρείωσιν τῆς κοινωνίας. Διατί; διότι ζητεῖ ἡ Βουλὴ ὁλονὲν ἐχέγγυα καὶ τὴν πιστὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος, τὴν δημοσίαν λειτουργίαν· καὶ ἐν τούτοις ἅπαντες οἱ νόμοι οὐ μόνον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ παντὸς τοῦ πεπολιτισμένου καὶ μὴ πεπολιτισμένου κόσμου ἓν παρέχουσιν ἐχέγγυον, τὸν πρὸς τὸν Θεὸν ὅρκον. Ἡμεῖς δὲ μὴ θεωροῦντες τὰ Δημόσια συμφέροντα ἐξασφαλιζόμενα ἐκ τοῦ ἐχεγγύου τούτου, δηλοῦμεν σήμερον ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς ἐκεῖνο τὸ ἐχέγγυον, τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ νόμοι αὐτῆς παρουσιάζουσιν ὡς τὸν ἄξονα, περὶ ὃν στρέφεται ἅπας ὅ τε πολιτικὸς καὶ κοινωνικὸς διοργανισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Συζητεῖτε περὶ συνεννοήσεως, περὶ ἀποκρύψεως, περὶ διαπραγματεύσεως ὠφελειῶν ἐκ μέρους τῶν φορολογουμένων πρὸς ἐκείνους, οἵτινες εἰσὶ τὰ λειτουργικὰ ὄργανα τοῦ νόμου, καὶ ζητεῖτε ν’ ἀναμίξητε καὶ τοὺς ἱερεῖς ὅπως εὕρετε ἐχέγγυα διὰ τὴν δήλωσιν τῶν γρασιδίων καὶ τῶν ζώων. Συζητεῖτε οὐχὶ περὶ προσωπικῶν γνωμῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς βάσεως, τὴν ὁποίαν φρονοῦμεν, ὅτι ὀφείλουν οἱ νόμοι νὰ ἔχουν, καὶ ἡ βάσις τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου εἶναι ἡ ἠθική. Διὰ τοῦτο ἔλεγον καὶ οἱ Λατῖνοι τί εἰσιν οἱ νόμοι ἄνευ ἠθῶν; οἱ νόμοι δὲν εἶναι ἔμψυχα ὄντα, τὰ ὁποῖα, ἐάν τις τὰς παραβιάσῃ, λαμβάνουσι μαστίγιον καὶ τύπτουσι τὸν παραβάτην· οἱ νόμοι ἔχουν ἰσχὺν ἐφ’ ὅσον ἡ ἠθικὴ ἔχει ἰσχὺν ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Πῶς λοιπόν, ἀφοῦ βλέπετε ὅτι δὲν ἔχετε πεποίθησιν εἰς τὸ ἀσφάλιστρον τοῦ νόμου, εἰς τὸν ὅρκον, ζητεῖτε ἤδη διὰ συνδυασμῶν πρωτοφανῶν νὰ ἐξασφαλίσητε μίαν μικρὰν πρόσοδον, ἐνῷ ἀφίνετε ὅλα τὰ ἄλλα, τὰ σπουδαιότερα συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας ἐξαρτώμενα ἀπὸ τὸν ὅρκον τοῦ σαθροῦ ἐκείνου φύλακος τοῦ νόμου, ἐνῷ ἡ λειτουργία καὶ διοικητικῶν, καὶ οἰκονομικῶν, καὶ διδασκαλικῶν, καὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων, καὶ βουλευτῶν, καὶ Ὑπουργῶν στηρίζεται εἰς αὐτὸ τὸ ἐχέγγυον; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος ἡ παράτασις τῆς συζητήσεως καὶ ἡ ἐπὶ πλέον καταβασάνισις πρὸς εὕρεσιν μέτρων ἀσφαλιστικῶν. Πρέπει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ τὸ συνεχίσετε μὲ ὅλον τὸν μηχανισμὸν τῆς Πολιτείας καὶ νὰ εὕρετε μέσον ὅπως οἱ νόμοι ἰσχύωσιν ἐν Ἑλλάδι, οὐχὶ δὲ νὰ ζητῆτε μόνον ἀσφάλειαν διὰ μικράν τινα περίστασιν, ν’ ἀφίνητε δὲ τὸ σύνολον τῆς Πολιτείας ἕρμαιον εἰς τοὺς ἀπίστους καὶ εἰς τοὺς κακοήθεις.

§59Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἰδέα μου εἶναι ὅτι, ὅπως γίνῃ σπουδαιοτέρα ἐργασία κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, νὰ τυπωθῶσιν ὅλαι αἱ τροπολογίαι ἵνα λάβωμεν γνῶσιν αὐτῶν.

§60Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως πρὸς κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν γρασιδίων θὰ ὑποβάλω παρατήρησίν τινα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τούτου ἄνευ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ ἐμπεριέχει σπουδαίαν ἀδικίαν οὐ μόνον διὰ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ὅπερ χάνει τὴν ἐξ αὐτοῦ πρόσοδον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς γεωργικὰς τάξεις ἐκείνας αἵτινες δὲν καλλιεργοῦσι γρασίδια. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραγωγῆς τῆς γῆς εἰς δημητριακοὺς καρποὺς, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς παραγωγῆς ἐκ τῶν γρασιδίων· οἱ Δῆμοι ἑπομένως ἢ τὰ χωρία, ἅτινα παράγουσι μόνον Δημητριακοὺς καρποὺς, ἢ παράγουσι πολλοὺς τοιούτους καὶ ἔχουσιν ὀλίγα γρασίδια, θὰ πληρώσωσι φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, ὃν θὰ πληρώνωσιν οἱ Δῆμοι, οἵτινες παράγουσιν ὀλιγωτέρους δημητριακοὺς καρποὺς καὶ ἔχουσι περισσότερα γρασίδια. Ὑπάρχουσιν Ἐπαρχίαι ἢ Δῆμοι, οἵτινες ἔχουσι σχεδὸν μόνον γρασίδια, ὡς π. χ. ἡ Ἀττική. Οὗτοι δὲν θὰ πληρώνωσιν διόλου, ἢ θὰ πληρώνωσιν ἐλάχιστον φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν γρασιδίων ἄνευ ἀντιδότου τινός. Ἐὰν δὲ καταργηθῇ οὗτος, πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἰς τρόπον ὥστε ὡς διδόμενον καὶ ὡς παράγων, ἐφ’ οὗ θὰ βασίζεται ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ, ὅπερ θὰ πληρώνῃ ἕκαστον ἀροτριῶν κτῆνος, νὰ λαμβάνηται οὐ μόνον ἡ παραγωγὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ παραγωγὴ τῶν γρασιδίων. Τότε μόνον ἡ κατάργησις θὰ ἦναι δικαία· ἄλλως, αὕτη θὰ ἦναι ἄδικος καὶ ἄνισος.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὑπεβλήθη ὡς δευτέρα παράγραφος ἡ τροπολογία περὶ γρασιδίων.

§62ΤΡΑΚΑΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ συζητοῦμεν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν αἱ τροπολογίαι ψηφίζονται εἰς ἑκάστην συζήτησιν.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι ῥητή· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπεβλήθησαν διάφορα σχέδια, ἐφ’ ὧν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐργασία. Διὰ τοῦτο δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν αὐτὰ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ὅπως ἐπέλθῃ συγχώνευσις.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωσθῶσιν αἱ τροπολογίαι εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν;

§66ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§68ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Χρεωστῶ νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς, αἵτινες μοὶ ἐζητήθησαν κατὰ τὰς παρελθούσας συνεδριάσεις, ἵνα συντελέσωσιν εἰς διαφωτισμὸν τῶν ἀποριῶν, αἵτινες ὑπεβλήθησαν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης προσδιωρίσθη εἰς τὸν Δῆμον Χαλκιδέων καὶ Ληλαντίων (ἀναγινώσκει). Μοὶ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅπως ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης ἐν τῷ Δήμῳ Ληλαντίων εἶναι ἡ αὐτὴ, οἵα προσδιωρίσθη διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐν τοῖς Δήμοις Κηρέων καὶ λοιποῖς Δήμοις τῆς Ἐπαρχίας Χαλκίδος, ἑπομένως ἐν μόνῳ τῷ δήμῳ Χαλκιδέων νὰ προσδιορισθῇ ἡ τιμὴ εἰς 37 λεπτὰ, ἐν πᾶσι δὲ τοῖς λοιποῖς εἰς 32. Αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔχω, εἶναι αἱ ἑξῆς Ὅτι ἐν τῷ Δήμῳ Ληλαντίων κατὰ τὸ ἔτος 1880 ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης ἦτο ἀπὸ 30–34, κατὰ τὸ 1881 ἦτο 29–33, κατὰ τὸ 1882 ἦτο 29–32, κατὰ τὸ 1883 ἦτο 38–44, κατὰ τὸ 1884 ἦτο 40–34, ἑπομένως ὁ μέσος ὅρος ἀνῆλθεν εἰς λεπτὰ 36, καὶ μερικὰ δέκατα τοῦ ἑκατοστοῦ· διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ προσδιωρίσθη εἰς λεπτὰ 37. Ἐδηλώθη ἐπίσης ἡ ἐπιθυμία ἵνα ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης τῆς Λακεδαίμονος, ἥτις διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσδιωρίσθη εἰς λεπτὰ 53, ὁρισθῇ εἰς λεπτὰ 25.

§69ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ τροπολογία μου ἔχει 30.

§70ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας τῶν Δημάρχων Θεραπνῶν καὶ Οἰνοῦντος, ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης ἦτο κατὰ τὸ ἔτος 80, 81 καὶ 82 ὡς πρὸς τὸν μέσον ὅρον λεπτὰ 40, κατὰ τὸ 1883 ἦτο ἄνω τῆς δραχμῆς, κατὰ τὸ 1884 λεπτὰ 50, κατὰ πληροφορίας δὲ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου καὶ τοῦ Νομάρχου ἐν γένει, ὁ μέσος ὅρος ἀνέρχεται εἰς λεπτὰ 57, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲ ἐσημειώσαμεν 53. Εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεγαρίδος, εἰς τοὺς Δήμους Μεγάρων, Ἐλευσῖνος καὶ Σαλαμῖνος διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσδιωρίσθη ἡ τιμὴ εἰς λεπτὰ 35, ἐν τοῖς Δήμοις Εἰδυλλίας καὶ Ἐρυθρῶν εἰς λεπτὰ 33. Κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Ἐπάρχου ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης κατὰ τὸν μέσον ὅρον ἐν τῷ Δήμῳ Μεγάρων ἦτο ἀπὸ τοῦ 1880–1884 λεπτὰ 39. Ἐν τῷ Δήμῳ Ἐλευσῖνος λεπτὰ 46, τῆς Σαλαμῖνος λεπτὰ 43, ὥστε ὁ μέσος ὅρος ἀνέρχεται εἰς λεπτὰ 35· διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διὰ μὲν τὸν Δῆμον Ἐλευσῖνος καὶ Σαλαμῖνος προσδιωρίσθη ὁ μέσος ὅρος 35, διὰ δὲ τὴν Εἰδυλλίαν καὶ τὰς Ἐρυθρὰς 33. Ἀφίνω τὰς πληροφορίας ταύτας εἰς τὸ γραφεῖον ἵνα λάβωσιν οἱ βουλόμενοι γνῶσιν.

§71ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχετε πληροφορίας ἐκ τῆς Ἐπαρχίας μου Λοκρίδος;

§72ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, ἀλλ’ εἰς τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν θέλω ζητήσει πληροφορίας.

§73Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ μικροῦ τούτου φόρου ἐπὶ τῆς ῥητίνης, ὅστις ὅσον καὶ ἂν φαίνηται μικρὸς, γίνεται πρόξενος μεγίστου κακοῦ· ὁμοιάζει πολὺ πρὸς τὰ μικρόσωμα ἐκεῖνα, ἀλλὰ ὀλέθρια ἔντομα, ἅτινα καίτοι μικρὰ φέρουσιν ὅμως τὸν θάνατον. Ἡ Κορινθία ἀριθμεῖ ἑπτὰ μεταξὺ τῶν ἕνδεκα ῥητινοφόρους Δήμους, ἀλλὰ πρὸ πάντων οἱ δύο Δῆμοι αὐτῆς, ὁ Δῆμος Σολυγείας καὶ Περαχώρας, περιλαμβάνοντες περὶ τὰς χιλίας οἰκογενείας, ἔχουσι μόνον προϊὸν τὴν ῥητίνην, ἐξ ἧς ἀποζῶσιν ἐργαζόμενοι καὶ καματηρῶς καὶ θέρους καὶ χειμῶνος· οὐδαμόθεν ἄλλοθεν προσπορίζονται τὰ πρὸς τὸ ζῆν παρὰ ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῶν πευκῶν, ὧν πλήθουσι τὰ ὄρη αὐτῶν καὶ αἱ κοιλάδες. Οἱ φιλοπονώτατοι οὗτοι κάτοικοι εἰσὶν ἠναγκασμένοι νὰ διατρίβωσιν ἐν τῷ δάσει, νὰ ἀναβαίνωσι τὰ δύσβατα ὄρη, καὶ πλήττοντες τὰς πεύκας καὶ κατασκευάζοντες μικρὰς πρὸς τὴν βάσιν αὐτῶν κοιλότητας νὰ κατορθῶσι νὰ συλλέγωσιν ἐπὶ τέλους τὴν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ῥέουσαν καὶ ἀποτιθεμένην ἐκεῖ ῥητίνην, ἣν ἀποθηκεύοντες ἔπειτα ἐν βόθροις μεταπωλοῦσιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ δένδρα εἶναι συνήθως μικρὰ, μόλις ἐκ δεκαπέντε πεύκων δύνανται νὰ συλλέγωσι μίαν ὀκᾶν ῥητίνην. Ἐκ τούτου δύναταί τις νὰ συμπεράνῃ τοὺς κόπους τῶν ἀγροτῶν τούτων. Ἀλλ’ αἱ οἰκογένειαι αὗται ὁσάκις ἔλθῃ ἡ Πολιτεία καὶ ἀστόργως καὶ ἀδίκως φορολογήσῃ αὐτὰς καθ’ ἃ ἔτη μένει ἀπώλητον τὸ προϊὸν ἢ πωλεῖται εἰς εὐτελῆ τιμὴν, οὐ μόνον δὲν ἀπολαμβάνουσι τὸν μισθὸν τῆς καματηρᾶς ἐργασίας των, ἀλλὰ τὸ χείριστον κινδυνεύουσι νὰ στερῶνται καὶ τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἀπολύτως ἀναγκαῖα, ὑφίστανται ὄντως βαρυτάτην πίεσιν. Καὶ δύναται νὰ μείνῃ περὶ τούτου ἀμφιβολία; Κατὰ τὸν ὑπάρχοντα φορολογικὸν ὅρον δι’ ἑκατὸν ὀκάδας ῥητίνης θὰ ἀποτίσωσι φόρον δέκα, οὐχὶ εἰς εἶδος ἀλλ’ εἰς χρήματα. Ὑπολογιζομένης δὲ τῆς τιμῆς ἐκ τεσσαράκοντα ἢ πεντήκοντα λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, δέον νὰ πληρώσῃ ἐπὶ φόρου ὁ φορολογούμενος τέσσαρας ἢ πέντε δραχμάς. Ἀλλ’ ἂν ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης ὡς κατὰ τὸ τρέχον ἔτος δὲν ὑπερβῇ τὰ δέκα πέντε μόνον λεπτὰ καθ’ ἑκάστην ὀκᾶν, ἐνῷ ἐνδεχόμενον νὰ μείνῃ καὶ ἀπώλητος, μόλις θὰ μείνωσιν εἰς τὸν φορολογούμενον ἐκ τῶν 100 ὀκάδων ῥητίνης 10 δραχμαὶ ὡς ἀμοιβὴ τῆς μακρᾶς καὶ ἐνιαυσίου ἐργασίας, εἰς ἣν ὑποβάλλεται διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ συλλογὴν τῆς ῥητίνης. Πέρυσι μάλιστα, ὅτε δὲν ἦτο μεγίστη εὐφορία τῶν ἀμπέλων ἐν τοῖς Δήμοις Σολυγείας καὶ Περαχώρας, ἐλάχιστον ποσὸν ῥητίνης ἐπωλήθη καὶ οἱ βόθροι, εἰς οὓς ῥίπτουσι τὴν ῥητίνην, ἔμειναν πλήρεις. Ἄν ὁ φόρος τῆς ῥητίνης, κύριοι βουλευταί, ἦτο τόσῳ μέγας καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ εἰσαγομένη εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον πρόσοδος σπουδαία τόσον, ὥστε δι’ αὐτῆς νὰ ἐξυπηρετῶνται Ἐθνικὰ μεγάλα συμφέροντα, βεβαίως εἰς τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις θὰ ἦτον ἄτοπον νὰ ὑποβάλῃ τις πρότασιν περὶ ἀπαλείψεως ἢ ἐλαττώσεως· ἀλλ’ ὁ φόρος οὗτος μετὰ τῶν λοιπῶν δασικῶν προϊόντων μόλις ἀναβαίνει τὰς 160 χιλιάδας δραχμῶν, ποσὸν δηλονότι ἐλάχιστον· ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου δύο μεγάλαι κοινότητες ἐν Κορινθίᾳ, ἡ τῶν Δήμων Σολυγείας καὶ Περαχώρας πρὸ πάντων, ἴσως καὶ ἀλλαχοῦ ἄλλαι ἀπειλοῦνται ἐκ δεινοτάτης πενίας, θύματα γινόμεναι τοῦ βαρυτάτου φόρου· διότι ἡ ῥητίνη πολλάκις οὐ μόνον δὲν πωλεῖται εἰς τὴν τιμὴν, ἣν ὑπολογίζει ὁ νόμος, ἀλλ’ οὐχὶ σπανίως οὐδεμία ὑπάρχει τοῦ προϊόντος ζήτησις, ἑπομένως δὲν πωλεῖται ποσῶς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, τίς Πολιτεία ἐσκέφθη νὰ φορολογήσῃ τὴν ἐργασίαν τόσῳ ἀστόργως; Ποῖον Κράτος εὐνομούμενον ἐφορολόγησε τὸν οὐδὲν συγκομίζοντα; Εἰς ἄλλην περίστασιν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀπαλείψῃ τὸ ποσὸν τῶν 100,000 καὶ νὰ ἀπαλλάξῃ οὕτω τοὺς ἀγροτικοὺς τούτους πληθυσμοὺς ἀπὸ τὰς ταλαιπωρίας, εἰς ἃς οἱ ἐνοικιασταὶ καὶ οἱ εἰσπράκτορες βάλλουσιν αὐτούς. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐν τοῖς σημερινοῖς πολιτικοῖς καιροῖς, ἂς ζητήσῃ τὸ Κράτος νὰ φορολογήσῃ δικαίως τὸ μετὰ τοσούτου κόπου περισυλλεγόμενον τοῦτο προϊὸν τῆς φύσεως. Πρὸς τοῦτο ὑπέβαλον τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἀναιρεῖται ἡ φορολογικὴ βάσις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἥτις εἶχε στηρίξει τὴν φορολογίαν εἰς τὸν μέσον ὅρον τῆς τιμῆς τεσσάρων τελευταίων ἐτῶν, διότι ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη ἡ βάσις αὕτη πλημμελής. Καὶ τίς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ περὶ τοῦ πλημμελοῦς τῆς φορολογικῆς βάσεως, ἀφοῦ ἂν συμπέσῃ κατὰ τὸ ἕν, εἴτε δύο ἐκ τῶν τεσσάρων ἐτῶν νὰ γένηται ἀφορία ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν τοῦ οἴνου, ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης εἶναι λίαν ἠλαττωμένη ἢ καὶ ἐπέρχεται παντελὴς ἀζητησία τοῦ προϊόντος, ἐνῷ ὅταν εἶναι εὔφορον τὸ ἔτος καὶ ἡ παραγωγὴ τοῦ γλεύκους ἄφθονος, τότε εἶναι λίαν ὑψωμένη καὶ ὁ μέσος ὅρος δὲν εἶναι δίκαιος; Πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ ἀτόπου πολλάκις ἄγονται εἰς σκληροτάτην φορολογίαν. Ἐγὼ προτείνω, ὅπως ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος καὶ ὁ Εἰρηνοδίκης καὶ ὁ Δήμαρχος ἑκάστου ῥητινοφόρου Δήμου, συνερχόμενοι κατὰ τὰ μέσα Σεπτεμβρίου, ὅτε ἡ παραγωγὴ τοῦ γλεύκους τυγχάνει ἠσφαλισμένη πλέον, συντάσσωσι πρωτόκολλον, καθ’ ὃ νὰ ὁρίζεται ἡ τιμὴ, καθ’ ἣν θὰ φορολογηθῇ ἡ ῥητίνη εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου ἔχει συμπληρωθῆ. Ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ οὐδέποτε ἡ φορολογία θὰ καταστῇ καταθλιπτική. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ ὑποστῇ ζημίαν τινὰ τὸ Κράτος ἐκ τῆς τοιαύτης μετατροπῆς τοῦ τρόπου τῆς φορολογίας, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ κατά τι τὸ ἐκ τούτου ἔσοδον τῆς Πολιτείας, δὲν θὰ εἶναι βεβαίως τοσαύτη, ὥστε νὰ ἀπειληθῶσιν αἱ βάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὸ πολὺ πολὺ 10 ἢ 20 χιλιάδες δραχμαὶ θὰ ἦναι ἡ μείωσις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Καὶ ὅμως ἡ ἀνακούφισις, ἣν θὰ φέρῃ εἰς πολλὰς κοινότητας, ἔσται τόσῳ μέγα ἀγαθόν, ὥστε θὰ ἰσοφαρίζῃ πρὸς τὴν μικρὰν ζημίαν, ἣν θὰ ὑποστῇ ἡ Πολιτεία. Ἂς ἐνθυμηθῇ πᾶς τις πόσον εἶναι πικρὸν, πόσον φαίνεται σκληρὸν νὰ ἐργάζηταί τις δωρεὰν δι’ ὅλου τοῦ ἔτους ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας, καὶ καθ’ ἣν ὥραν ὑφίσταται τὰς θλίψεις καὶ τὰς στερήσεις τῆς ματαιωθείσης ἐργασίας νὰ καταζητῆται νὰ ἀποτίσῃ καὶ φόρον τοῦ μάτην χυθέντος ἱδρῶτός του. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν, τὸν τόσῳ δικαίως καὶ φιλανθρώπως προνοήσαντα, νὰ ἀνακουφίσῃ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς ἀπὸ τῆς μεγάλης πιέσεως καταθλιπτικῆς φορολογίας, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν μου καὶ νὰ σπεύσῃ εἰς θεραπείαν τῶν δικαίων παραπόνων τῶν κατοίκων τῶν ῥητινοφόρων Δήμων, ἰδίως τῶν ἀπὸ μόνου τοῦ προϊόντος τούτου ἀποζώντων, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ πλήρης καταστροφὴ καὶ μάλιστα εἰς τοὺς Δήμους Περαχώρας καὶ Σολυγείας, ὧν ἡ φιλοπονία καὶ ἡ ἔλλειψις πάσης ἄλλης παραγωγῆς εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὰ, ἀφοῦ οὔτε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους πρόκειται νὰ μειωθῶσιν, οὔτε αἱ βάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ σαλευθῶσιν ἐκ τόσῳ ἀναξίου λόγου ποσοῦ, ἐνῷ ἐξ ἐναντίας μεγάλως θέλουσιν ἀνακουφισθῆ αἱ κοινότητες ἐκεῖναι, αἵτινες ἀνακουφιζόμεναι θὰ ἀποτίσωσιν, ἴσως δι’ ἄλλης ὁδοῦ, πλείονα τῷ Δημοσίῳ. Ἂς μὴ λησμονῶμεν δὲ, ὅτι οἱ πολυπληθεῖς ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν εὐρεῖαν βάσιν τῆς κοινωνικῆς πυραμίδος, εἶναι ἄξιοι ἰδιαιτέρας στοργῆς καὶ ἰδιαιτέρας μερίμνης τῶν ἀγαθῶν καὶ σοφῶν Κυβερνήσεων.

§74Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἡ ἐκ τῆς τιμῆς τῶν πέντε τελευταίων ἐτῶν κλῖμαξ τοῦ μέσου ὅρου διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ φόρου τῆς ῥητίνης δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ ὁ λόγος εἶνε καταφανής· διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐτῶν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὸ ἔτος 1883, ὅτε ἕνεκα τῆς ἐκτάκτου εὐφορίας τῶν οἴνων ἀνῆλθεν ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης ὑπὲρ τὴν μίαν καὶ ἴσως τὰς δύο δραχμὰς, ἐνῷ οὐδέποτε ὑπερέβαινε τὰ πεντήκοντα λεπτὰ, καθόσον κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο συνέβη τοσαύτη εὐφορία οἴνου καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, ὥστε ἀρκετοὶ μὴ ἔχοντες δοχεῖα ἀφῆκαν τοὺς οἴνους των εἰς τοὺς λάκκους (πολύμια) τῶν λινῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ τοσαύτη ζήτησις τῆς ῥητίνης ἠνάγκασε πολλοὺς, μὴ εὑρίσκοντας τοιαύτην, νὰ κόπτωσι τοὺς κλάδους τῶν ῥητινοφόρων δένδρων καὶ νὰ ῥίπτουν εἰς τὸ γλεῦκος. Ἐφέτος εἰς τὴν Λακιδαίμονα κατεστράφη ὁ οἶνος, ἐντελῶς διότι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Γεννάδιος, αἱ ἄμπελοι προσεβλήθησαν ὑπὸ ἡλιοπληξίας, ἥτις προῆλθεν ἐκ τῆς μεγάλης πολυομβρίας καὶ κατέῤῥιψε πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τοῦ τρύγους καὶ φύλλα καὶ σταφυλάς. Ποῦ νὰ ἐξοδευθῇ λοιπὸν ἡ ῥητίνη; εἶχε καταντήσει νὰ πωλῆται πρὸς 18 λεπτὰ ἡ ὀκᾶ. Ἐρωτηθεὶς δὲ ὁ δήμαρχος Σπάρτης πρωτευούσης τῆς Ἐπαρχίας, ὅστις εἶχε λόγους ν’ ἀντιπαθῇ πρὸς τοὺς ῥητινοφόρους Δήμους, ἀπέσχε νὰ δώσῃ ὁ ἴδιος ἐναντίας τῶν φορολογουμένων πληροφορίας, ἀλλὰ δὲν ἀφῆκε τὸν Αʹ. ἢ Βʹ. ἢ Γʹ. πάρεδρον νὰ τὸν ἀναπληρώσῃ, οἵτινες ἐγνώριζον περὶ τίνος πληροφοροῦν, ἑπομένως δὲν ἠδύναντο ν’ ἀπομακρυνθῶσι πολὺ τῆς ἀληθείας, ἀλλ’ ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν Δʹ. πάρεδρον, μὴ ἔχοντα γνῶσιν τοῦ ἀντικειμένου περὶ οὗ ἐπληροφόρει, καθὸ τυπογράφον καὶ γεννηθέντα καὶ ἀνατραφέντα εἰς Τρίπολιν, ὅπου οὔτε ὑπάρχει πεῦκον νὰ πληροφορήσῃ τὸν Νομάρχην καὶ Ἔφορον, ὅτι ἡ ἐντόπιος ῥητίνη ἐπωλήθη εἰς Σπάρτην πρὸς 50 καὶ 65 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ οὐδέποτε ἐκτὸς τοῦ 1883 ὑπερέβη τὴν τιμὴν τῶν 35 ἢ τὸ πολὺ τῶν 40 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. Καὶ ἐν τούτοις εἰς τὰς πληροφορίας τούτου στηριζόμενοι οἱ Νομάρχης καὶ Ἔφορος προσδιώρισαν τὴν τιμὴν τῆς ῥητίνης εἰς λεπτὰ 53. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Πετρίδης, εἶναι δίκαιον, ἤτοι κατ’ ἔτος νὰ συνέρχωνται αἱ τρεῖς Ἀρχαὶ τοῦ Δημοσίου, ὁ Νομάρχης, ὁ Ἔφορος καὶ ὁ Εἰρηνοδίκης, καὶ νὰ ἀποφασίζουν τὴν τιμήν.

§75ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ὁ Δήμαρχος.

§76ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν θέλω τὸν Δήμαρχον ἀφίνω ὅλην τὴν δύναμιν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, διότι δὲν πιστεύω, νωπῆς οὔσης τῆς πωλήσεως, νὰ τολμήσῃ τις τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων νὰ ὑπερτιμήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὸ προϊὸν, ὥστε τοὐλάχιστον εἰς Λακεδαίμονα ἤθελεν εἶσθαι μωροὶ οἱ ἐργάται τοῦ τοιούτου προϊόντος νὰ χάνωσι τὸν καιρόν των εἰς τοιαύτην ἐργασίαν, καὶ εἰς τὸ τέλος νὰ πληρώνωσι διὰ φόρον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ὅσον ἀπολαμβάνουσιν ἐκ τῆς πωλήσεως· διότι εἰς Λακεδαίμονα ἐπώλησαν ἐφέτος 18 λεπτὰ τὴν ὀκὰν καὶ ὄχι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, καὶ νὰ πληρώσωσι φόρον 11 λεπτὰ κατ’ ὀκάν!

§77ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§78ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐὰν, κύριοι, ἐμεσολάβησαν ἀγορεύοντες ἕτεροι δύο συνάδελφοι κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ μουσοτραφοῦς ἐκ Κορίνθου Βουλευτοῦ, οὐχ ἧττον διατελῶ ὑπὸ τὰς ζωηρὰς ἐκείνας ἐντυπώσεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας κατελήφθην ἐνταῦθα ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ τέως Γυμνασιάρχου, ἐκτραγῳδοῦντος τὴν Ὀδύσσειαν τῶν παθῶν τῶν ῥητινοσυλλεκτῶν. Πραγματικῶς ἡ τάξις αὕτη τῶν, οὕτως εἰπεῖν, φυσιοκρατῶν παραγωγῶν—διότι οὗτοι ἀμέσως ἀπὸ τῆς φύσεως ἀρύονται τὸ προϊὸν—αὐτὴ ὑφίσταται πολλὰς κακουχίας, μεταξὺ τῶν ὁποίων δὲν περιλαμβάνω καὶ τὴν ἡλιοπληξίαν, τὴν ὁποίαν ὁ τέως καθηγητὴς ἀνέφερεν· ὀφείλω ὅμως, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ τάξις τῶν ῥητινολεκτῶν, ἰδίως ἐν Τροιζήνῃ, ὑποφέρει τὰ μέγιστα, διότι δὲν ὑπάρχει, ἄφθονος παραγωγὴ ὡς εἰς ἄλλα μέρη, ἐπίσης δὲ, διότι ἡ παραγωγὴ εἶναι καθαρὰ, καὶ τοῦτο, διότι ἐν Τροιζήνῃ δὲν πράττουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πράττουσιν εἰς ἄλλα μέρη, τοῦ ν’ ἀναμιγνύωσι καὶ ἄλλας οὐσίας ἐντὸς τῆς ῥητίνης, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀξία αὐτῆς εἶναι ἀνωτέρα. Δευτέρα αἰτία ὑπάρχει, ὅτι ἡ ῥητίνη δὲν εἶναι ἄφθονος, ὅτι μένει ἀνόθευτος καὶ ἑπομένως ἡ τιμὴ διπλασιάζεται, καθόσον δὲν ἐξέρχεται, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν τόπον.

§79ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Εἰς τὴν Κόρινθον γίνεται νοθεία;

§80ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ πρώην Γυμνασιάρχης δύναται ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοῦτο. Λοιπὸν ἐκ τῆς μὴ νοθείας τῆς ῥητίνης ἐπέρχεται ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς αὐτῆς, καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος τῆς ὑπερτιμήσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρξε καὶ μία περίοδος ὑπερτιμήσεως, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἄλλας ἐποχὰς καὶ τιμὰς τῆς ῥητίνης· διότι εἰς μίαν ἐποχὴν ἐγένετο τῆς ῥητίνης ζήτησις ὡς ἐκ τῆς μὴ νοθείας αὐτῆς καὶ ὑψώθη ἡ τιμὴ αὐτῆς, διότι ἐδόθη ἀφορμὴ καὶ πρὸς ἐξαγωγὴν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τὸ λαμβάνωμεν ὡς γενικὸν κανόνα, διότι ἐφέτος δὲν παρουσιάσθη ἡ αὐτὴ ζήτησις πρὸς ἐξαγωγὴν, ἡ ὁποία ὑπῆρξε πέρυσιν καὶ ὕψωσε τὴν τιμὴν τῆς ῥητίνης. Δύναμαι δὲ, κύριοι, νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἶδον πολλάκις τοὺς ῥητινοσυλλέκτας νὰ διέρχωνται τοὺς βράχους, ὅπως συλλέξωσι τὸ προϊὸν τοῦτο μετὰ μεγάλου κόπου καὶ μόχθου. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω, ὅπως συμπεριληφθῇ καὶ ἡ Τροιζηνία εἰς τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας.

§81Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν καλωσύνην, τὴν ὁποίαν εἶχε, νὰ φέρῃ τὰ στοιχεῖα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδυνάμεθα νὰ φωτισθῶμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πρόκειται. Ἐξ αὐτῶν παρατηρῶ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει λάθος ἀριθμητικὸν εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ φόρου τῆς ῥητίνης τοῦ Δήμου Ληλαντίων. Ἀληθῶς, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν πίνακα, θὰ εὕρωμεν, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀξίας τῆς ῥητίνης τοῦ Δήμου Ληλαντίων εἶναι 33 λεπτὰ καὶ κλάσμα τι, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ μέσος ὅρος τῶν πέντε ἐτῶν εἶναι 37 λεπτά.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο τὸ παρεδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§83ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδέχθη τὴν μεταβολὴν εἰς 32 λεπτὰ, τότε δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω.

§84ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἐδέχθην τὰς λεπτομερείας καὶ εἶπον ὅτι εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν θὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου.

§85ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐξ αὐτῆς τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ ὑπηρεσία, εὑρίσκεται ὅτι ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης δὲν ἀνέρχεται πλέον τῶν 34 λεπτῶν διατί ἀναβιβάζεται εἰς 37 λεπτά; Ἤδη παρατηρῶ μίαν σημείωσιν, τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει) Ἐνταῦθα εἶναι μία ἀνακρίβεια τῆς ὑπηρεσίας.

§86ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κύριος Ἐπιθεωρητὴς ἔκαμε λάθος.

§87ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Δῆμος Αἰγαίων ἔχει λιμένα, ὁ Δῆμος Νηλέως ἔχει ἐπίσης λιμένα, καὶ ὅλοι ἐν γένει οἱ Δῆμοι τῆς Χαλκίδος πλὴν ἑνὸς, ἐξυπηρετοῦνται διὰ τῆς διὰ θαλάσσης μεταφορᾶς τῆς ῥητίνης. Ὁ Δῆμος δὲ, ὅστις δὲν ἔχει κανένα ἄλλο μέσον μεταφορᾶς τῆς ῥητίνης, εἰμὴ μόνον τοὺς ἡμιόνους, καὶ ὅστις διὰ τὴν μεταφορὰν ταύτην εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώνῃ 3–4 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, διατί νὰ μὴ ὑπαχθῇ εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν μετὰ τοὺς ἄλλους Δήμους, οἵτινες δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωσι διὰ μεταφορὰν ἢ ποσὸν ἀσήμαντον, ἀλλὰ νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ μείζονα φόρον; Ἐκτὸς δὲ τούτου, πᾶσα ἡ κατανάλωσις τῆς ῥητίνης τοῦ Δήμου Ληλαντίων γίνεται ἐντὸς τῆς Χαλκίδος, καὶ φρονῶ ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀφαιρέσητε τὰ 3 ἢ 4 λεπτὰ, μὲ τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνονται οἱ ῥητινοσυλλέκται ἕνεκα τῆς μεταφορᾶς τῆς ῥητίνης διὰ τῶν ἡμιόνων. Δίκαιον λοιπὸν εἶναι ἡ τιμὴ νὰ ὁρισθῇ εἰς 29 ἢ 30 λεπτὰ, διότι πρέπει νὰ ἐκπεσθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, πάντες γνωρίζετε ὅτι ἡ τιμὴ τῆς ῥητίνης ἔφθασε κατὰ τὸ 1885 κατὰ μέσον ὅρον εἰς 20 λεπτά, διότι αὕτη ἐπωλήθη 15–25 λεπτά, τοῦτο δὲ προστιθέμενον εἰς τοὺς μέσους ὅρους τῶν προηγουμένων τεσσάρων ἐτῶν δίδει ἀποτέλεσμα ὡς γενικὸν μέσον ὅρον 29 λεπτά. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους προτείνω ὅπως μὴ ἐπιβληθῇ φόρος εἰς τὸν Δῆμον Ληλαντίων μεγαλείτερος ἐκείνου ὅστις εἶνε δίκαιον νὰ ἐπιβληθῇ, καὶ τὸ πολὺ πολὺ ἐξομοιωθῇ ὁ Δῆμος οὗτος μὲ τοὺς λοιποὺς Δήμους τῆς Ἐπαρχίας Χαλκίδος, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν κρίνῃ δίκαιον δι’ ὅσα προεῖπον νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν Δῆμον τοῦτον φόρον ἐλαφρότερον, τιμῶσα ἐν μέτρῳ τὴν ἀξίαν τῆς ῥητίνης.

§88ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίσθη ὅπως θέσῃ φορολογίαν ἐπὶ τιμῆς 60 λεπτῶν ἐπὶ τῇ ῥητίνης τῆς Ἐπαρχίας Ἀττικῆς. Ἔπειτα δὲ διατί ἐτέθη ἡ φορολογία κατὰ Δήμους καὶ οὐχὶ ἐν γένει; Καθ’ ἃ γνωρίζω, ἡ ῥητίνη οὐδέποτε ἐπωλήθη ἐν τῇ Ἀττικῇ ἐν τοιαύτῃ τιμῇ παρὰ μόνον τὸ 1884· ἐφέτος εἶχε τιμὴν μεταξὺ τῶν 20 καὶ 25 λεπτῶν.

§89ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης ζητῶ τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίσθη ἡ ὑπηρεσία καὶ ἔθεσε τιμὴν 47 λεπτά.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις νὰ εἴπῃ τίποτε ἄλλο;

§91ΤΙΝΕΣ. Ὄχι. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Εἶτα λύεται ἡ συνεδρίασις). (Ὥρα 7 καὶ 20 μ. μ.).