1885.10.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16

Τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1885.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι κάτοικοι τῶν Πατρῶν ὑποβάλλουσιν ἀναφοράν, ζητοῦντες τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῶν λευκῶν ὑφασμάτων. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὁ κ. Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου ὑποβάλλει αἴτησιν, ὅπως χορηγηθῇ πίστωσις δι’ ἕνα κλητῆρα. Παραπέμπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπήν τῶν ἀναφορῶν. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Φιλάρετος.

§2Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 27 Ἰουνίου ἐνεστῶτος ἔτους σχεδὸν εὐθὺς μετὰ τὰς ἀρχαιρεσίας τῆς Αʹ Συνόδου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν ὑπογεγραμμένην καὶ παρ’ ἄλλων 16 βουλευτῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ νῦν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, δι’ ἧς παρεκαλοῦμεν οἱ ὑπογράψαντες τὴν Βουλήν νὰ ἐκλέξῃ πενταμελῆ Ἐπιτροπὴν πρὸς σύνταξιν Νομοσχεδίων περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν Νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων καὶ διατάξεών τινων τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ἅτινα νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ βραδύτερον μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1885 καὶ νὰ συζητηθῶσι πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886· ἐτέθησαν δὲ τοιαῦται προθεσμίαι, διότι ὑπεθέτομεν, οἱ τὴν πρότασιν ὑπογράψαντες, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ τακτικὴ Σύνοδος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προθύμως ἐδέχθη τὴν πρότασιν, εὐτυχῶς ὁ κ. Τρικούπης ἐδέχθη αὐτὴν, ἀμφότεροι ὅμως παρετήρησαν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐκλογὴ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης εἰς τὸ Προεδρεῖον. Τοῦτο εἶναι βεβαιωμένον ἐκ τῶν ἐπισήμων καὶ ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. Ὑπέθετον, ὅτι τὴν ἰδίαν ἡμέραν ἢ τὸ βραδύτερον τὴν ἐπιοῦσαν ἤθελεν ἐκλεχθῆ ἡ ἐπιτροπή· ἀλλ’ ἀπεδείχθη μίαν φορὰν ἀκόμη, ὅτι περὶ παντὸς ἄλλου δυνάμεθα νὰ σκεπτώμεθα καὶ νὰ μεριμνῶμεν ἐν τῇ Βουλῇ ἢ περὶ Δικαιοσύνης. Ὑπέμνησα τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην εἰς τὸ Προεδρεῖον διὰ τινος ἐφημερίδος, μὴ ὑπαρχούσης Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ πάλιν σιγὴ καὶ ἀπραξία. Βεβαίως ὁ πρῶτος, ὅστις ὤφειλε νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἦτο ὁ τότε Πρόεδρος, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ὁ πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός· ἀλλ’ ἀμφότεροι περὶ ἄλλα ἀτυχῶς ἠσχολοῦντο. Κατέφυγον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος, ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι σφόδρα ἀπησχολημένος καὶ δὲν ἐπαρκεῖ εἰς ὅλα. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, δὲν ἐγένετο Ἐπιτροπὴ μέχρι τοῦδε, καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος ἐπὶ τέσσαρας μῆνας. Ἠθελήσαμεν νὰ ἐκλεχθῇ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα κατὰ διαφόρους ἐποχὰς καὶ διατυπώσῃ τὰς πλέον ὡρίμους δικαστικὰς μεταῤῥυθμίσεις εἰς Νομοσχέδια, ἵνα ψηφισθῶσι. Τούτου μὴ γενομένου, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλω καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Περίοδον, ὡς τοῦτο ἔπραξα καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην, τὰ ὑπ’ ἐμοῦ συνταχθέντα δικαστικὰ Νομοσχέδια, μὴ λησμονῶν ὅτι ἡ παροῦσα Σύνοδος εἶναι ἔκτακτος, ἀλλὰ μέλλων νὰ σᾶς ἐξηγήσω διατὶ ἀπεφάσισα τὴν ὑποβολὴν αὐτῶν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν ἔκτακτον Σύνοδον. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν πρὸ πολλοῦ· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἀκόμη τοῦ κ. Ῥάλλη ἤρξατο τοιαύτη τις ἐνέργεια. Ὁμολογῶ ὅτι ὁ κ. Ῥάλλης δὲν εἰσήγαγε δικαστικὰς μεταῤῥυθμίσεις, ἀλλὰ κατέγεινεν ἐν τούτοις ν’ ἀναβιώσωσι πολλαὶ διατάξεις, καὶ ἰδίᾳ αἱ περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων, αἵτινες πρὶν δὲν ἐφηρμόζοντο καὶ ἤδη ἤρχισαν ἐφαρμοζόμεναι. Ἔδωκε προσοχὴν εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, καὶ τὸ ὁμολογῶ, πρὸς ἔπαινον τοῦ κ. Ῥάλλη, ὅστις, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἔπραξεν ὅ,τι ἠδύνατο πρὸς ῥιζικωτέρας βελτιώσεις, ἀλλὰ τουλάχιστον, ἀποχωρῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀφῆκεν ἐν ἐνεργείᾳ σχεδὸν τὸν ἔλεγχον τῶν εἰσαγγελικῶν Ἀρχῶν. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ κ. Κοντοσταύλου ἐπανελήφθησαν αἱ ἐνέργειαι αὗται· ὁ κ. Κοντόσταυλος μάλιστα προέβη μέχρι τῆς ἐκλογῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις συνέταξε καὶ Νομοσχέδια. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐψηφίσθησαν ταῦτα, διότι δὲν ὑπεβλήθησαν διὰ νὰ ψηφισθῶσιν, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ παύσωσιν αἱ ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις, ἄλλαις λέξεσι πρὸς τὸ θεαθῆναι· διότι βεβαίως, ἐὰν ὑπεβάλλοντο σπουδαίως, θὰ ἦτο δυνατὸν τινὰ τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν νὰ ψηφισθῶσι μεταξὺ τῶν ἑκατοντάδων Νομοσχεδίων, ἅτινα ἐψηφίσθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Εὑρέθην λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐν συναισθήσει τῆς ἀδυναμίας μου, νὰ ὑποβάλω ἐν τούτοις ἐγὼ Νομοσχέδια κατὰ τὴν τελευταίαν τῆς Περιόδου ἐκείνης Σύνοδον· πλὴν, ἐπελθούσης τῆς διαλύσεως, οὐδὲν ἐγένετο. Διὰ νὰ ὑποβοηθήσω τὸ ἔργον ἐδημοσίευσα πραγματείαν τινὰ, ἣν καὶ σχεδὸν εἰς ὅλους τοὺς βουλευτὰς καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους νομομαθεῖς διένειμα, ἵνα δι’ αὐτῆς ἐξηγήσω σαφέστερον τίνες δικαστικαὶ μεταῤῥυθμίσεις εἶναι δυνατὸν κατ’ ἐμὲ νὰ γίνωσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἅμα ἀρξαμένων δὲ τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Περιόδου, ἐπανέλαβον τῆς 27 Ἰουνίου τὴν πρότασίν μου, περὶ ἧς ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου εἶπον· Κύριοι, διὰ νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τοῦ σπουδαίου, ὅσῳ καὶ ἐπείγοντος τούτου ἔργου, ἓν ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ γίνῃ, ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ τὰ Νομοσχέδιά του, ἢ νὰ ὑποβληθῶσι παρὰ τινος τῶν βουλευτῶν. Δὲν ἠξίουν παρὰ τοῦ νῦν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, μὴ λαβόντος εἰσέτι τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, νὰ ἔχῃ ἤδη ὑποβάλει Νομοσχέδια, διότι μόλις πρὸ μικροῦ ἀνῆλθεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα· πέπεισμαι, ὅτι ὁ κ. Κοντογούρης θὰ ἐμφορῆται ὑπὸ τῶν αὐτῶν πόθων, ὑπὸ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ, πρὸς βελτίωσιν τῆς ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης ἐν Ἑλλάδι· διὰ τοῦτο ὅμως, ὑποβοηθῶν μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις τὸ ἔργον, ἐνόμισα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω τὰ Νομοσχέδια ταῦτα, καὶ ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς εὕρῃ ἐν αὐτοῖς ὥριμόν τινα δικαστικὴν μεταῤῥύθμισιν, δὲν πρέπει νὰ ἐμποδισθῇ ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ἐκτάκτῳ Συνόδῳ, ἀναλογιζόμενος μάλιστα ὅτι τὰ καλλίτερα νομοθετήματα ἐγένοντο ἐν ἐκτάκτοις Συνόδοις—καὶ ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῇ ἐκτάκτῳ Συνόδῳ τοῦ 1877 ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη τὸ Νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ὅπερ ἀνεγνώσθη δὶς τότε καὶ ἐψηφίσθη εἰς γʹ ἀνάγνωσιν κατὰ τὴν τακτικὴν μὲν Σύνοδον τοῦ 1877, ἀλλ’ εἰς λίαν ἐκτάκτους περιστάσεις, ἤτοι κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1877, ὅτε ἐψηφίσθησαν καὶ τόσοι ἄλλοι Νόμοι σπουδαῖοι, ὡς ὁ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν.—Εἶναι δὲ ἁρμοδία, κατ’ ἐμὲ, ἡ εὐκαιρία αὕτη, διότι εἰς τὴν παροῦσαν ἐποχὴν δὲν ὑπάρχουσι κομματικαὶ λογομαχίαι, καὶ νομίζω ὅτι κατὰ τὴν νηνεμίαν ταύτην τῶν κομματικῶν ἀντεγκλήσεων εὐκολώτερον θὰ ψηφισθῶσι τοιαῦτα Νομοσχέδια.

§3ΧΟΪΔΑΣ. Ὑπεσχέθην νὰ μὴ ὁμιλήσω, καὶ διὰ τοῦτο ἐρωτῶ μόνον τὸν κ. Φιλάρετον: πιστεύει ἢ δὲν πιστεύει ὅτι θὰ γείνῃ πόλεμος; Ἐὰν πιστεύετε, ὅτι θὰ γείνῃ πόλεμος, καταλείψατε τὰ νομοσχέδιά σας· ἐὰν δὲν πιστεύετε, ἂς φροντίσωμεν ν’ ἀνατρέψωμεν αὐτοὺς (δεικνύει τοὺς Ὑπουργοὺς) πρὶν ἢ αὐτοὶ ἀνατρέψωσι τὰ πάντα.

§4ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὶ πιστεύω, ἐδήλωσα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον· καὶ ἐὰν ἐπίστευον, ὅτι ὁ πόλεμος εἶναι ἐγγύτατος, θὰ ἐλάμβανον τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴν ἀφήσῃ τὴν ἐποχὴν ταύτην, χωρὶς νὰ ὠφεληθῇ ἡ Δικαιοσύνη· διότι ἡ Δικαιοσύνη εἶναι ἀναγκαία ὄχι μόνον ἐν εἰρήνῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν πολέμῳ, καὶ ἰδίως ἐν περιπτώσει προσαρτήσεως νέων χωρῶν· τοῦτο δὲ γνωρίζω ἐξ ἰδίας πείρας. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ νὰ σᾶς ἐκθέσω τίνες εἰσὶν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Ἤπειρος δὲν προώδευσαν, ὅσον ἔπρεπε νὰ προοδεύσωσι, μετὰ τὴν ἕνωσίν των μετὰ τῆς Ἑλλάδος· ἀλλ’ ἐρωτήσατε ὁποιονδήποτε ἐκ τῶν συναδέλφων μας ἐξ Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, ἐρωτήσατε ὁποιονδήποτε Θεσσαλὸν καὶ Ἠπειρώτην νὰ σᾶς εἴπῃ, ὁποῖαι θὰ ἦσαν αἱ προσαρτηθεῖσαι Ἐπαρχίαι, ἐὰν ἡ Δικαιοσύνη ἦτο ὁποίαν τὴν ἐφαντάζοντο καὶ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἦναι. Ὥστε καὶ ἐν περιπτώσει πολέμου αἱ δυναταὶ ἐν τῇ Δικαιοσύνῃ βελτιώσεις ἀναγκαιότατον νὰ γείνωσιν ἤδη, καὶ δὲν πρέπει τὸ ἔργον ν’ ἀναβληθῇ ἄνευ λόγου· δὲν ἐννοῶ ὅμως διὰ τούτων, ὅτι πρέπει νὰ συζητῶμεν ἐπ’ ἄπειρον, ἀλλὰ μόνον αἱ ὥριμοι μεταῤῥυθμίσεις νὰ ψηφισθῶσι, χωρὶς νὰ προσκρούῃ παντελῶς ἡ συζήτησις τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων νομοσχεδίων. Ἐὰν δὲ πάλιν ἡ Βουλὴ ἢ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦναι εὐδιάθετος καὶ ἤδη πρὸς τοῦτο, ἂς ψηφισθῶσιν ἄλλοτε τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) Περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων· 2) περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων· 3) περὶ τῶν μισθῶν τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν καὶ ὑπηρετῶν, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ ἰσχὺς προτείνω ν’ ἄρξηται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1887, καὶ τοῦτο ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων· 4) περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς Ποινικῆς Δικονομίας· 5) περὶ διορισμοῦ καὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἀνακριτῶν καὶ περὶ ἐπιμισθίου αὐτῶν, καὶ 6) περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Ἐνόμισα καθῆκόν μου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ψηφίζονται νόμοι περὶ Γυμνασίων μὲ χρήματα τῶν Λιμενικῶν Ταμείων, δίκαιον εἶναι νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν ν’ ἀσχοληθῇ καὶ διὰ τὴν Δικαιοσύνην. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κύριοι, ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ πολεμικὰ ἡμῶν ἔργα καὶ μόνον εἰς αὐτὰ, οὐδεμία συζήτησις ἂς μὴ ἐγίγνετο περὶ Δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θέλετε ἴδει, ὅτι καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων ἀσχολούμεθα, καὶ διὰ τοῦτο ὡς παράδειγμα σᾶς ὑπενθυμίζω τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν χθὲς εἰς τρίτην συζήτησιν, περὶ συντηρήσεως τοῦ Πετριτσείου Γυμνασίου ἐκ χρημάτων, ἅτινα οἱ ναυτιλλόμενοι ἔδωκαν καὶ δίδουσι χάριν τῶν λιμενικῶν ἔργων! Καθῆκόν μου λοιπὸν θεωρῶ νὰ ὑποβάλω τὰ νομοσχέδια ταῦτα, παρακαλῶν νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κκ. βουλευτὰς, συνυποβάλλω δὲ καὶ τὴν ἐπιμελείᾳ ἐμοῦ τυπωθεῖσαν πραγματείαν μου ὑπὸ τὸν τίτλον «Δικαστικὴ Ἀναδιοργάνωσις ἐν Ἑλλάδι», ὡς αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν πολλῶν διατάξεων, τῶν παρ’ ἐμοῦ ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων. (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ἡσυχίαν.

§6ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν δύναμαι, ἐὰν θέλω, νὰ ἐμποδίσω τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα τοῦ νὰ εἰσαγάγῃ τὰ νομοσχέδιά του. Ὁ πόθος του εἶναι καὶ πόθος ἡμῶν, ἀλλ’ ὁ πόθος τοῦ νὰ συντελέσω κατά τι εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δικαιοσύνης δὲν δύναται νὰ πληρωθῇ ἀμέσως, διότι ἡ στιγμὴ δὲν ἐθεωρήθη κατάλληλος πρὸς διοργάνωσιν τῶν διαφόρων κλάδων. Ἐγὼ δὲν πταίω διὰ πᾶσαν τυχὸν παράλειψιν τοῦ παρελθόντος, ἀλλ’ ὑπόσχομαι ὅτι, ἅμα κρίνω εὔθετον τὴν στιγμήν, θέλω σπεύσει εἰς ἐκπλήρωσιν καθήκοντος ἐπιβαλλομένου.

§7ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν προλαλήσαντα Βουλευτὴν φίλον μου κ. Φιλάρετον, ὅτι ὁσάκις προτείνει εἴτε αὐτὸς εἴτε ἄλλος τις τῶν κυρίων Βουλευτῶν νόμον, ὡς εἶπον προχθὲς, καὶ διὰ τοὺς νῦν Ὑπουργοὺς καὶ διὰ τοὺς παρελθόντας καὶ διὰ τοὺς μέλλοντας, αὐτὸς ὁ Βουλευτὴς ζητεῖ κατὰ τοὺς Ὑπουργοὺς «τοῦ λύκου τὰ ’ποδήματα τῆς ἀλεποῦς τὰ μέστια». Εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν καλοῦνται μυριάδες νέων εἰς στράτευσιν, ὀφείλουσιν οἱ διευθύνοντες τὰ κατ’ αὐτοὺς νὰ ἦναι πολὺ προσεκτικοὶ εἰς τὴν συμπεριφοράν των καὶ νὰ μὴ δίδωσιν ἀφορμὰς παραπόνων· ἀλλὰ δυστυχῶς πανταχόθεν ἐγείρονται παράπονα κατὰ τῆς συμπεριφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐκγυμνάζοντες τοὺς ἐπιστράτους, φέρονται πρὸς αὐτοὺς μὲ ὅλως διάφορον συμπεριφορὰν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλουν οἱ προϊστάμενοι πρὸς τοὺς ὑφισταμένους καὶ τὴν ὁποίαν διατάσσει καὶ ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμός. Ὅταν ἤμην, κύριοι, μαθητὴς εἰς τὸ Ναύπλιον τὸ 1837, ἐγυμνάζετο ἐκεῖ τὸ πρῶτον Τάγμα τῶν ἀκροβολιστῶν, τὸ ὑπὸ τὸν τότε Συνταγματάρχην Σπυρομήλιον· Ὑποδιοικητὴς αὐτοῦ ἦτον ὁ λοχαγὸς Χὰν, ὁ ὁποῖος ὠργίσθη ἐν τῷ γυμνασίῳ καὶ ὕβρισεν ἀπρεπῶς τοὺς γυμναζομένους· τότε ὅλοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται ἔστρεψαν τὰ ὅπλα ἐναντίον αὐτοῦ, καὶ ὁ Σπυρομήλιος ἐπρόλαβε καὶ τὸν ἐδίωξε καὶ ἡσύχασε τὸ Τάγμα. Κύριοι, καθ’ ἡμέραν γίνονται σκηναὶ, εἰς τοὺς στρατῶνας περιοριζόμεναι, διότι ὁ εἷς στρατιώτης δὲν εἶναι καθαρισμένος, διότι ὁ ἕτερος δὲν ἔχει γυαλισμένα τὰ κουμπιά του· καὶ ἐὰν τύχῃ νὰ ἀπαντήσῃ, ὅτι δὲν ἔλαβε τὰ εἴδη καθαριότητος, ἀμέσως συλλαμβάνεται ἀπὸ τ’ αὐτὶ καὶ τίθεται εἰς τριακονθήμερον περιορισμόν. Προχθὲς δὲ, ὅταν τις λοχίας ἐτόλμησε νὰ ὁδηγήσῃ ἀπὸ τὸ αὐτὶ ἕνα στρατιώτην εἰς τὴν φυλακὴν, οἱ στρατιῶται ὅλοι ἠγέρθησαν καὶ ἔδειραν τὸν λοχίαν τοῦτον. Εἰς τὴν Σπάρτην δὲ εἶναι εἷς ἀξιωματικὸς, λεγόμενος Παναγιωταρέας, ὅστις ἔχει ἀναστατώσει ὅλον τὸν λόχον μὲ τὴν αὐθάδειάν του καὶ τὴν συμπεριφοράν του. Τὴν ἐπερώτησιν ταύτην δὲν κάμνω διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι παρὼν, ἀλλὰ δι’ ὅλην τὴν Κυβέρνησιν, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ φέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν, διότι θὰ ἔχῃ συνεπείας λίαν δυσαρέστους.

§8ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία πληροφορία μοὶ ἐδόθη μέχρι τοῦδε περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον προσφέρεται ὁ ἀξιωματικὸς κ. Παναγιωταρέας ἐν Σπάρτῃ. Δὲν γνωρίζω τὸν κύριον ἀξιωματικὸν, δὲν ἔμαθον δ’ οὐδὲν οὔτε περὶ αὐτοῦ, οὔτε περὶ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον προσφέρεται εἰς τὸν στρατόν· γνωρίζω ὅμως ὅτι οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ γνωρίζουσι καλῶς, ὅτι ἡ καθολικὴ στρατολογία ἄγει πάντας τοὺς ἄγοντας τὴν στρατεύσιμον ἡλικίαν ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἔχω δὲ πεποίθησιν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, οἵτινες εἶναι ὡσαύτως πολῖται Ἕλληνες, προσφέρονται πρὸς τοὺς ἀγομένους ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἐπίσης συμπολίτας των πάσης τάξεως κοινωνικῆς μετὰ τοῦ τρόπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος προσήκει καὶ ὁ ὁποῖος δύναται νὰ συμβιβάσῃ τὴν αὐστηρὰν ἐν τῷ στρατῷ πειθαρχίαν μὲ τὴν προσήκουσαν συμπεριφοράν. Ὡρισμένα παράπονα καθ’ ὡρισμένου προσώπου δὲν μοὶ ἀνεκοινώθησαν, ἑπομένως δὲν ἐδόθη εἰς ἡμᾶς οὐδεμία ἀφορμὴ διὰ νὰ προβῶμεν εἰς ἐξετάσεις· ἀλλ’ ἡ πεποίθησις, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσα πρὸ μικροῦ ὅτι ἔχω, μοὶ δίδει τὸ θάῤῥος νὰ πιστεύσω, ὅτι τὰ τοιαῦτα παράπονα προέρχονται εἴτε ἐξ ὑπερβολικῶν ἐντυπώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐνεποιήθησαν εἰς τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται, εἴτε ἐκ τῶν δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ τις, ὅταν πρόκειται ἀπὸ πολίτου νὰ μεταβῇ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ ὑποταχθῇ εἰς τοὺς κανονισμοὺς τῆς πειθαρχίας αὐτοῦ.

§9Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα νὰ ἀγνοῇ ὅτι σήμερον εἷς λοχαγὸς ἢ ἀξιωματικὸς ἔχει ὑπὸ τὴν διοίκησίν του 500 καὶ πλέον ἄνδρας ἄνευ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, κατὰ ἀκολουθίαν δὲ καθίσταται ἀδύνατος ἡ διοίκησις, ἥτις ἀναγκαίως ὑπάρχει ἐν καταστάσει τελείᾳ συγκροτήσεως στρατοῦ. Πρὸς τούτοις πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι, εἰς τὸν στρατὸν κατατάσσονται καὶ νέοι, τοὺς ὁποίους καλοῦσιν ἀνεπτυγμένους· οὗτοι ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν κατὰ πᾶσαν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐμφανίζονται ἐν τῷ στρατῶνι οἱ κ. ἀξιωματικοὶ, νὰ φέρωνται πρὸς αὐτοὺς ὅπως οἱ γονεῖς των εἰς τὸν οἶκόν των, ἐρωτῶντες τούτους πῶς ἐπέρασαν ἀπόψε, ἀπαιτοῦσι δὲ μάλιστα καὶ νὰ μὴ μένωσιν εἰς τὸν στρατῶνα. Καὶ τί ἀκόμη νομίζετε; οὔτε εἰς τὰ γυμνάσια, οὔτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ παρουσιάζωνται! Δὲν μοὶ εἶνε, κύριοι, ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκθέσω ἐκ τῆς θέσεως ταύτης πόσα ἄτοπα συμβαίνουσιν εἰς τὰ τάγματα· δὲν δύναμαι, λέγω, νὰ ἐκθέσω ψηλαφητὰ γεγονότα, ἅτινα θὰ προκαλέσωσι τὴν περιφρόνησιν τοῦ ἔθνους πρὸς ἐκείνους, οἵτινες τολμῶσι νὰ παρορμῶσι τοὺς ἐπιστράτους εἰς ἀντιπειθαρχικὰς πράξεις. Πολλάκις οἱ ἀξιωματικοὶ ἀναγκάζονται νὰ παραβλέπωσι τὴν θέσιν των, νὰ λησμονῶσι τὸ ἀξίωμά των διὰ νὰ ἐπιβληθῶσιν, ἵνα τηρήσωσι τὴν πειθαρχίαν, ἵνα συγκρατήσωσι τὴν τάξιν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Δημητρακάκην νὰ μὴ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ εἴπω πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ εἴπω.

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ τὰ εἴπῃς.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἠδυνάμην, θὰ σᾶς ἔλεγον τὶ συνέβη προχθὲς εἰς τὸν 23 τάγμα, τὸ ὁποῖον τοὺς ἐκεῖ κατατεταγμένους Μεσσηνίους παρέσυρε νὰ ἐξέλθωσι τῶν ὁρίων τῆς πειθαρχίας ἐναντίον τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς φιλοτιμίας των. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κύριον Δημητρακάκην καὶ πάντα βουλευτὴν ἀνερχόμενον τὸ βῆμα, προκειμένου νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἀνθρώπων, οἵτινες διήνυσαν ὁλόκληρον τὸν βίον των ἐν τῷ στρατῷ καὶ μετ’ ὀλίγον θέλουσιν εἶσθαι ἀντιμέτωποι πρὸς τὸν θάνατον, παρακαλῶ, λέγω, νὰ μελετᾷ τὰ πράγματα καὶ νὰ ᾖναι εὐλαβέστερος, ὁσάκις ὁμιλεῖ περὶ τοιούτων ἀνδρῶν.

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρατηρῶ πρὸς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Μεσσήνης, τὸν φίλον μου κ. Κουμουνδοῦρον, ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ πατριωτισμόν, ἂν μὴ περισσότερον, τουλάχιστον ἴσον πρὸς τοὺς ἄλλους. Ἐπίσης παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον ὅτι εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσω τὰς περιστάσεις καὶ μάλιστα κάλλιον αὐτοῦ· διότι καὶ ἐγὼ ὡς πρεσβύτερος, εὑρέθην καὶ ἄλλοτε εἰς ὁμοίας σπουδαίας περιστάσεις. Δὲν ὑποδαυλίζω ἐγὼ τὴν ἀνυποταξίαν· τοὐναντίον, λέγω ὅτι πρέπει νὰ προληφθῶσι μερικὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς, διότι οἱ ἐπίστρατοι λέγουν ὅτι καθὼς φέρονται οἱ ἀξιωματικοὶ πρὸς αὐτοὺς δεικνύουσιν ὅτι δὲν θέλουν, τὸν πόλεμον, καὶ διὰ τοῦτο τοὺς ἀναγκάζουν νὰ λειποτακτήσουν (θόρυβος).

§13Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπητε τοιαύτας βλασφημίας (θόρυβος).

§14ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ὕβρεις κατὰ τοῦ στρατοῦ (θόρυβος).

§15ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μὴ ταράττεσθε· ἐγὼ φέρω αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν διὰ νὰ καταστήσω προσεκτικοὺς τοὺς ἁρμοδίους διὰ νὰ περιστείλωσι τὴν κακὴν συμπεριφορὰν τινῶν ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν.

§16Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ἀγαπᾶτε τὴν πατρίδα σας, κ. Δημητρακάκη, πρέπει ν’ ἀφήσητε αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§17Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης τὸ λαμβάνει ὡς θέμα ἀντιπολιτεύσεως.

§18Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἀναφέρω ταῦτα, διὰ νὰ ἀντιπολιτευθῶ· ἔφερα τὴν ἐπερώτησιν, διὰ νὰ συνετισθῶσί τινες. Θὰ ἀναφέρω καὶ ἓν ἄλλο ἄλλης φύσεως, ὅτι εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ἔχομεν ἀνάγκην τοιαύτην τῶν ἀρχαίων ὑπαξιωματικῶν, τίθεται εἰς ἀποστρατείαν ὁ λοχίας Πολυμενάκος, ἡλικίας μόλις 45 ἐτῶν καὶ ἀκμαῖος.

§19ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Τὴν ἐζήτησε μόνος του.

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μὴ παραβλέπετε, κύριοι, τὰς τοιαύτας καταγγελίας, ἀλλὰ φροντίσατε μᾶλλον πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ. Λάβετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐπὶ τοῦ Κριμαϊκοῦ πολέμου ἐστάλη ἐπιτροπὴ καὶ ἀνέκρινε τὸν ὑπασπιστὴν τοῦ μεγάλου Βελιγκτῶνος.

§21Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Κύριοι, πάντες ἀνήκομεν εἰς Ἐπαρχίας καὶ ἔχομεν ἀνθρώπους καὶ ἐν Ἀθήναις ἔτι, παρὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ μανθάνωμεν τί συμβαίνει ἐν τῷ στρατῷ. Οἱ Μεσσήνιοι, καὶ ἰδίως ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Καλαμῶν, δὲν ἔχουν ἀφορμὴν νὰ παραπονῶνται. Τὰ μικρὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα εἶχον περὶ τῆς ἐνδυμασίας καὶ τῆς ἀτάκτου τροφοδοσίας των, ὁσημέραι ἐκλείπουσι. Διέγνωσα δὲ μόνον, ὅτι εὑρέθησαν ἄνθρωποι, οἵτινες ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τῆς Πατρίδος καὶ ἐναντίον ἀκόμη τῶν διακινδυνευομένων δικαιωμάτων αὐτῆς ἠθέλησαν εἰς τὸ προαύλιον τῆς Βουλῆς νὰ διαβάλωσί τινας τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Οὗτοι ὅμως εὗρον τὸν τρόπον ν’ ἀποκρούσωσι τὰς διαβολὰς ἐκείνων. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς ποσῶς προσέτι, κ. βουλευταὶ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ νέοι ἐπίστρατοι, οἵτινες, μὴ θέλοντες νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκόν των, ὑπακούουσιν εἰς τὰς παραπλανήσεις ἄλλων εὐαρίθμων, περὶ ὧν ἀνάξιον καὶ λόγος νὰ γίνεται.

§22Κ. ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω καὶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Λακεδαίμονος κ. Δημητρακάκην καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀξιωματικός, τοῦ ὁποίου ἐμέμφθη καὶ τὸν ὁποῖον γινώσκω, δὲν ἦτον ἄξιος τοιαύτης μομφῆς. Ὁ λοχαγὸς Παναγιωτάκος διακρίνεται διὰ τὴν εὐγενῆ καὶ ἠπίαν συμπεριφοράν του, μετὰ τῆς ὁποίας προσφέρεται πρὸς πάντας τοὺς ἄνδρας, τοὺς ὁποίους διοικεῖ, καὶ πάντες οἱ ἔφεδροι, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον ἐκεῖ, εἶναι εὐχαριστημένοι, τὰ δὲ παράπονα, τὰ ὁποῖα γίνονται κατ’ αὐτοῦ, προέρχονται ἐκ παρεξηγήσεων. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι, εἰς μίαν ἐπερώτησιν. Καθ’ ἅπασαν, κύριοι, τὴν Λακωνίαν καὶ τὴν δυτικὴν καὶ τὴν ἀνατολικὴν Μάνην ἑνὸς μόνον δημοσίου ἔργου ἡ ἐκτέλεσις διετάχθη ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἔργου δυναμένου νὰ συντελέσῃ ὠφελιμώτατα εἰς τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ ὁ Τόπος. Περὶ τούτου λίαν ἀξιεπαίνως ἐμερίμνησεν ἡ πρώην Κυβέρνησις, διατάξασα τὴν κατασκευὴν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ἥτις ἐπρόκειτο νὰ συνδέσῃ τὰς Ἐπαρχίας Γυθείου καὶ Οἰτύλου καὶ τὰς πρωτευούσας αὐτῶν Γύθειον καὶ Ἀρεούπολιν, καὶ ἥτις προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ μεγάλα καὶ σπουδαῖα κοινωνικὰ συμφέροντα, ἀναγόμενα οὐχὶ εἰς τὴν ἁπλῆν συγκοινωνίαν, ἀλλ’ εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν, ἡ ὁποία ἔχρηζε καὶ χρήζει ἰδιαιτέρας Κυβερνητικῆς μερίμνης ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις αὐταῖς. Ἐνῷ δὲ τὸ ἔργον τοῦτο ἤρξατο γιγνόμενον ὑπὸ τοὺς μᾶλλον αἰσιωτέρους οἰωνούς, ἡ δὲ ὁδὸς ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν καὶ διὰ τῆς ἐργασίας Εὐρωπαίων μηχανικῶν καὶ Εὐρωπαίων ἐργατῶν ἐχαράσσετο καὶ κατεσκευάζετο εὐρεῖα, στερεὰ καὶ ἐπίπεδος, ὠφελουμένη ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους, ὅπερ, καί τοι βουνῶδες καὶ ἀπότομον, παρέχει μεγίστας εὐκολίας εἰς τὴν διάβασιν τῆς ὁδοῦ ἕνεκα τῶν μεγάλων καὶ πολλῶν χαραδρῶν ἐκείνων αἵτινες διακόπτουσι τὰς μικρὰς καὶ ὑψηλὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, ἐνῷ, λέγω, οὕτως εὐτυχῶς προώδευεν ἡ ἐργασία αὕτη καὶ μία ἐκ τῶν ὡραιοτέρων ὁδῶν ἠνοίγετο διὰ μέσου τῆς ὀρεινῆς ταύτης χώρας, αἴφνης τὸ ἔργον ἀνακόπτεται, οἱ δὲ ἐργάται, συλλέξαντες τὰ ἐργαλεῖά των ἀπῆλθον καὶ ἴσως ἀνεπιστρεπτεί. Εἰς τὸν αὐτὸν δὲ καιρὸν, καθ’ ὃν διεκόπτετο τὸ ἔργον τοῦτο, ἄλλων ἔργων ὁμοίας φύσεως διετάχθη ἡ κατασκευή· διετάχθη νὰ κατασκευασθῇ ἁμαξιτὴ ὁδὸς μεταξὺ Γυθείου καὶ Μολάων, καὶ ἄλλη μεταξὺ Μολάων καὶ Μονεμβασίας, καὶ οὕτω ἐφθάσαμεν ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς παροιμίας, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ὁ κ. Δημητρακάκης εἶπε «Ράβε ξύλωνε, δουλειὰ νὰ μὴ σοῦ λείπῃ». Ἐγὼ βεβαίως δὲν κατακρίνω τὴν κατασκευὴν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ μεταξὺ Γυθείου καὶ Μολάων, ἀναγνωρίζω, ὅτι αὕτη εἶναι ὠφέλιμος καὶ χρήσιμος εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τὸ αὐτὸ καὶ περὶ τῆς μεταξὺ Μονεμβασίας καὶ Μολάων, ἥτις πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ εἰς δημοπρασίαν, διότι αὕτη, ἐνῷ δὲν κέκτηται καμμίαν σπουδαιότητα καὶ δὲν παρέχει οὐδεμίαν ὠφέλειαν σπουδαίαν, φέρει τὸν χαρακτῆρα ἐπαρχιακοῦ καὶ προσωπικοῦ ρουσφετίου τοῦ μᾶλλον στενοῦ κύκλου, τοῦτο δὲ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα, καὶ πολὺ μᾶλλον εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, οἵτινες σήμερον ὀφείλουν νὰ ὦσι προσηλωμένοι εἰς τὸ μέγα Ἐθνικὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον τοῖς ἀνετέθη, καὶ οὐχὶ νὰ προσκολλῶνται εἰς ἐπαρχιακὰ συμφέροντα τοιαῦτα μικρορουσφετικά, τὰ ὁποῖα μάλιστα εἰς καμμίαν περίστασιν δὲν ἐπιτρέπονται εἰς αὐτοὺς, ὅταν αὐθαιρέτως χαρακτηρίζωσι τοιαύτας ὁδοὺς ἐπαρχιακὰς καὶ νὰ διαθέτωσι τὰ χρήματα τῶν Ἐπαρχιακῶν Ταμείων τῆς ὁδοποιΐας, ὡς ἦτο τσιφλίκιον. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ ἔργον τῆς ὁδοῦ μεταξὺ Γυθείου καὶ Ἀρεουπόλεως ἤρξατο καὶ ἐπροχώρησε διὰ μέσου τῶν ἀποτόμων ὀρέων τῆς Μάνης, ἔφθασε δὲ σχεδὸν εἰς τὸ τέρμα τοῦ πρώτου τμήματος, εἶναι ὀρθὸν, εἶναι συνετὸν καὶ ὠφέλιμον νὰ διακοπῇ ἤδη, καὶ νὰ ματαιωθῇ πᾶσα ἡ δαπάνη ἡ γενομένη, τὸ δὲ ἔργον νὰ καταστραφῇ καὶ οὔτε ἴχνος αὐτοῦ νὰ μὴ φανῇ ἐκ τῶν ἐπερχομένων χειμερινῶν βροχῶν, χιλιάδες δὲ καὶ μυριάδες δραχμῶν δαπανηθεισῶν ὑπὲρ αὐτοῦ νὰ ριφθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ ποίαν αἰτίαν διεκόπη τὸ ἔργον.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πολλὰ εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ἀλλ’ ὀλίγα θὰ εἴπω ἐγὼ εἰς ἀναίρεσιν. Καὶ πρῶτον ἐξωδίκως ἔμαθον καὶ ἐγὼ τὴν διακοπὴν τῶν ἔργων τῆς μεταξὺ Γυθείου καὶ Ἀρεουπόλεως ὁδοῦ, διεκόπη δὲ αὕτη διὰ τὸν πασίγνωστον λόγον τῆς ἐλλείψεως χρημάτων εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ὅπως διεκόπησαν καὶ ὅλα τὰ ἐν ἐνεργείᾳ ἔργα· γίνεται δὲ προσπάθεια νὰ εὑρεθῶσι χρήματα διὰ νὰ κατατεθῶσιν ἀπὸ τὸ Δημόσιον ἀπέναντι τῶν παρ’ αὐτοῦ ὀφειλομένων εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἵνα ἐπαναληφθῶσι τὰ διακοπέντα, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Γυθείου εἰς Ἀρεούπολιν, ἥτις ὅμως δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἔργον πολυτελείας. Ἀξιότιμοι πολιτευταὶ τῶν μερῶν ἐκείνων μ’ ἐβεβαίωσαν, ὅτι ἡ δαπάνη τῶν 600,000 ἢ 700,000 δραχμῶν διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῆς εἶναι ἀνωφελὴς καὶ ματαία, διότι μεταξὺ Γυθείου καὶ Ἀρεουπόλεως οὐδὲν ἐμπόριον, καὶ οὐδεμία ἄλλη ἐργασία, ἢ μεταφορὰ προϊόντων ἐκτελεῖται. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ διὰ τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ τὸ ἔργον, ἀφοῦ ἤρχισεν. Ὡς πρὸς τὴν ὁδὸν μεταξὺ Μονεμβασίας καὶ Μολάων παρατηρῶ εἰς τὸν προλαλήσαντα, ὅτι τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον κατεσκεύασε σύμπλεγμα ἐν τῷ χάρτῃ ἁμαξιτῶν ὁδῶν καθ’ ὅλον τὸν Νομὸν Λακωνίας καὶ μέχρι τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, μεταξὺ δὲ τούτων περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἀπὸ Μονεμβασίας εἰς Σπάρτην ἁμαξιτὴ ὁδὸς, διερχομένη κατὰ τὸ διάγραμμα διὰ Μολάων, ἐκεῖθεν εἰς Σπάρτην, καὶ ἐκ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν, ἐκ Τριπόλεως δὲ εἰς Ἄστρος· ἡ δαπάνη δὲ τοῦ συμπλέγματος τούτου προϋπελογίσθη εἰς τέσσαρα καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο κατεκυρώθη ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν τούτων ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διὰ δημοπρασίας ἐννοεῖται, εἰς ἐργολάβον τινὰ Γάλλον, ἀλλ’ ὁ ἐργολάβος οὗτος, μὴ ἔχων χρήματα νὰ δαπανήσῃ, ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ ἔδωσεν ἔγγραφον παραίτησιν, ἀπαιτῶν ἀποζημιώσεις· ὥστε δὲν πρέπει ν’ ἀνησυχῇ ὁ προαγορεύσας περὶ κατασκευῆς ὁδοῦ μεταξὺ Μονεμβασίας καὶ Σπάρτης. Φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι οὔτε ἡ μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Σπάρτης ὁδὸς θὰ κατασκευασθῇ διὰ τὴν ἔλλειψιν χρημάτων· διὰ τὸν αὐτὸν δὲ λόγον, τῆς ἐλλείψεως δηλαδὴ χρημάτων, ὑπέβαλον καὶ ἄλλοι ἐργολάβοι τὰς παραιτήσεις των ἀπὸ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβον, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ὁ Γάλλος ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ κατὰ τὴν παραλίαν τῆς Κορινθίας ἀντὶ 1,400,000 καὶ ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ λάβῃ ὡς ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας διὰ τὰ ὑλικὰ, τὰ ὁποῖα ἔφερε, καὶ δι’ ὅσα ἄλλα ἐδαπάνησε, δρ. 65,000, ἔπειτα δὲ περιώρισε τὴν ἀπαίτησίν του εἰς 32,000, ὅπως κατορθώσῃ νὰ λάβῃ τοὐλάχιστον τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ νὰ φύγῃ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁδὸν μεταξὺ Γυθείου καὶ Μολάων ἔχει ἄδικον ὁ προλαλήσας νὰ μὲ ἐλέγχῃ καὶ νὰ μὲ μέμφεται, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ μὲ εὐχαριστήσῃ, διότι πρόκειται περὶ ἔργου, τελεσθησομένου ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ πατρίδι. Ὁ Δήμαρχος Γυθείου κ. Βαβανάκος καὶ οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως Γυθείου δι’ ἐπανειλημμένων ἀναφορῶν καὶ δι’ ἐπανειλημμένων ἐπιστολῶν μὲ παρεκάλεσαν καὶ ὡς Ὑπουργὸν καὶ ὡς γείτονα, γνωρίζοντα ἐκ τοῦ πλησίον τὰ τοῦ τόπου των, νὰ κατασκευασθῇ ἓν μικρὸν τμῆμα μεταξὺ Γυθείου καὶ Τρινάσου, διότι ἡ ὁδὸς ἤδη διέρχεται ἐντὸς τῆς θαλάσσης καὶ ὑποφέρουσι τὰ πάνδεινα οἱ εἰσερχόμενοι καὶ ἐξερχόμενοι ἐκ Γυθείου, καὶ ἀντὶ νὰ εὐγνωμονῇ ὁ κ. Κοσσονάκος διὰ τὴν πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ν’ ἀπαλλάξω τοὺς συμπολίτας του ἀπὸ τοῦ νὰ ὁδοιπορῶσιν ἐντὸς τῆς θαλάσσης, μὲ μέμφεται! Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἑνὸς τμήματος τριῶν περίπου χιλιομέτρων μεταξὺ Γυθείου καὶ Τρινάσου. Διέταξα τὸν Νομομηχανικὸν Σπάρτης κύριον Γράβαρην ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μικροῦ, ἀλλὰ λίαν ἀναγκαίου τούτου ἔργου, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγκαταλείψῃ ἄλλας ἐργασίας, ἀπεστάλη ἕτερος μηχανικὸς νὰ μελετήσῃ, νὰ σχεδιάσῃ καὶ προϋπολογίσῃ τὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δαπανηθῶσιν οὔτε 20,000 δραχμαί.

§24ΧΟΪΔΑΣ. Περὶ πολέμου τί σκέπτεσθε;

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ εἶμαι εἰς τὸ βῆμα, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται νὰ διορισθῶσι πλείονες Β. Ἐπίτροποι—βλέπετε ὅτι ἐνταῦθα περὶ πολέμου πρόκειται—παρὰ τῇ Ἰονικῇ Τραπέζῃ καὶ παρὰ τῇ προνομιούχῳ Τραπέζῃ Ἠπειροθεσσαλίας πρὸς ὑπογραφὴν τῶν Τραπεζικῶν γραμματίων, διότι ἤδη, ὑπαρχούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐκδίδονται καθ’ ἑκάστην πάμπολλα Τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ δὲν ἐπαρκεῖ ὁ εἷς καὶ μόνος ὑπάρχων παρ’ ἑκατέρᾳ Τραπέζῃ Ἐπίτροπος νὰ ὑπογράφῃ ὅλα τὰ Τραπεζογραμμάτια ταῦτα; ἔλαβον μάλιστα καὶ τηλεγράφημα ἐκ Βόλου, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Διεύθυνσις τῆς ἐκεῖ Τραπέζης μοὶ συνιστᾷ τὸ τοιοῦτον, διότι ἄλλως κινδυνεύει νὰ ὑποστῇ σημαντικὴν ζημίαν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλω, ἐπιτρέπεται νὰ διορισθῶσι πλείονες Ἐπίτροποι ἄμισθοι ἐκ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων παρ’ ἀμφοτέραις ταῖς Τραπέζαις πρὸς ὑπογραφὴν τῶν γραμματίων, ὡς εἶναι τοιοῦτοι καὶ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ διωρισμένοι δυνάμει προηγουμένου εἰδικοῦ δι’ αὐτὴν Νόμου. (Ὅρα Παράρτημα).

§26Κ. ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν ἐπέκρινα ἐγὼ τὴν μεταξὺ Γυθείου καὶ Μολάων ὁδόν· εἶπον ὅτι ἀνομολογῶ καὶ ἀναγνωρίζω τὴν χρησιμότητα καὶ τὴν ὠφελιμότητα τοῦ ἔργου· ἐγὼ ἐμέμφθην τὴν διαταχθεῖσαν ὁδὸν μεταξὺ Μονεμβασίας καὶ Μολάων καὶ μετετόπισε τὴν μομφὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ ὅτι ἔπαυσε μίαν ἐργασίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐξωδεύθησαν τόσα χρηματικὰ ποσὰ, καὶ ἤρξατο ἄλλη.

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤρξατο.

§28ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Πρόκειται ν’ ἀρχίσῃ.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι παρητήθησαν οἱ ἐργολάβοι.

§30ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Λυποῦμαι δὲ βεβαίως διὰ τοὺς πολιτευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρέστησαν, ὅτι ἡ ὁδὸς μεταξὺ Γυθείου καὶ Ἀρεοπόλεως εἶναι ἔργον πολυτελείας καὶ δὲν πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ τοὺς πολιτευτὰς ἐκείνους καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι μεγαλειτέραν χρησιμότητα δὲν ἔχει καμμία ἄλλη ὁδός. Διὰ τοῦτο τὸν παρακαλῶ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ ἔργου.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σπεύδων νὰ ἐκπληρώσω τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, καταθέτω τὴν εἰς Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησε περὶ ἁλάτων καὶ πετρελαίου.

§32ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Παρασκευῆς ἢ τοῦ Σαββάτου γνωρίσῃ τῇ Βουλῇ ὁποία εἶναι ἡ στάσις τῆς Τουρκίας πρὸς τὴν Ἑλλάδα, φιλικὴ ἢ ἐχθρικὴ, δικαία ἢ ἄδικος; Παρακαλῶ δὲ καὶ νὰ ἐπιτραπῇ μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σπουδαίου ζητήματος τῶν μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Τουρκίας σχέσεων.

§33Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐκτὸς τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο παρὰ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ περὶ τοῦ ἐν Κρήτῃ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε τότε, ὅτι ἔδει νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀπάντησις. Ἐὰν οἱ τότε λόγοι ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχωσι, δὲν ἐπιμένω· ἂν ὅμως δὲν ὑφίστανται, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ν’ ἀπαντήσῃ.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μοὶ κάμετε τὴν χάριν νὰ προσδιορίσητε ἀκριβέστερον τὴν ἐπερώτησίν σας;

§35ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑπάρχει πρόξενος ἐν Κρήτῃ;

§36ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει ὁ κ. Ἀριστομένης Δρακόπουλος.

§37ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αὐτὸς εὑρίσκεται ἤδη ἐν Ἀθήναις.

§38ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§39ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατί δὲν ἐπανῆλθε;

§40ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἐπερωτῶντα, ὅτι καὶ σήμερον ἔτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δεχθῶ τὴν πρόκλησίν του καὶ νὰ δώσω διασαφήσεις.

§41ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Περὶ Προξενείων καὶ περὶ ἐπανόδου Προξένων ὁ κ. βουλευτὴς ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἰδιαιτέρας πληροφορίας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, χωρὶς νὰ προκληθῇ ἐνταῦθα συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ γίνῃ. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς φόβος, ἂν λείπῃ ὁ Πρόξενος ἀπὸ τὴν Κρήτην, διότι ἡ Ἑλληνικὴ σημαία ὑπάρχει εἰς ὅλην τὴν Κρήτην.

§42ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἐξ Ἀδάμαντος ἀντιπρόσωπον, ὅστις μοὶ ἔδωκε μάθημα ποῖα πρέπει νὰ λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ποῖα ὄχι· τοῦ δίδω καὶ ἐγὼ ἓν μάθημα νὰ ζητῇ πάντοτε τὰς πληροφορίας του ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ μὴ ὁμιλῇ ἐνταῦθα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοῦλτσος εἰσάγει πρότασιν νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ ἐκ τῆς Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς προερχόμενα πανία πρὸς κατασκευὴν σκιάδων πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος εἰσὶν ἐλεύθερα παντὸς δασμοῦ. (Ὅρα Παράρτημα). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Γίνονται δεκτὰ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια· εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως προκαταβολῆς δραχμῶν 900,000 ὑπὲρ τῶν κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν δυνάμεων τοῦ Κράτους· εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως προκαταβολῆς ἐκ δραχμῶν 600,000 εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου· εἰς γ) συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 500,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1884· εἰς γ) συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 722,357 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1884· εἰς γ) συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 1,117,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1884· εἰς β) συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 2,710 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1884· εἰς γ) συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 60,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1885· εἰς γ) συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 105,065 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1884· εἰς γ) συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 18,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως 1885).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 23 Ὀκτωβρίου 1885 συνομολογηθείσης συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρίας τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς, Ἀθηνῶν, Πελοποννήσου.

§45Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι, κύριοι βουλευταὶ, ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, περὶ ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως, τῆς συνομολογηθείσης μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρίας τοῦ Σιδηροδρόμου. Θέλω περιορισθῆ μόνον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεις τινὰς, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ὀρθοτέραν ἐκτίμησιν τῆς συμβάσεως καὶ τῆς σπουδαιότητος αὐτῆς, διότι φρονῶ, ὅτι ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἐπ’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως γενομένων συζητήσεων δὲν κατενοήθη σαφῶς ὁποία εἶναι ἡ σπουδαιότης αὕτη. Ἡ Ἑταιρία, κύριοι, τοῦ Σιδηροδρόμου συνῆψε δάνειον τῇ ἀδείᾳ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου τούτου παρεχώρησε καὶ ὑποθήκην, ἥτις καὶ ἐνεγράφη ἤδη, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς συμβάσεως, καὶ διὰ τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητεῖται νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ παραχωρηθεῖσα αὐτὴ ὑποθήκη. Ἐντεῦθεν δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ διὰ τίνα λόγον ἐγένετο ἡ παραχώρησις τῆς ὑποθήκης ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας πρὸς τοὺς δανειστὰς, καὶ τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ἐγκριθῇ αὕτη ὑπὸ τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος; Ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν ἀγορεύσαντα χθὲς καὶ εἰπόντα, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ νὰ λύσῃ νομοθετικῶς τὸ ἀμφισβητούμενον δῆθεν ζήτημα περὶ τοῦ ἐὰν ὁ Σιδηρόδρομος εἶναι πρᾶγμα κινητὸν ἢ ἀκίνητον.

§46ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτὸ, ἀλλ’ ὅτι ἐπειδὴ ὑπῆρχεν ἡ ἀμφισβήτησις, ἐὰν τὸ δικαίωμα τὸ παραχωρούμενον εἶναι κινητὸν ἢ ἀκίνητον, διὰ τοῦτο ἠμφισβητεῖτο καὶ τὸ κῦρος τῆς ὑποθήκης.

§47ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν φρονεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, ἐπειδὴ τὸ δικαίωμα εἶναι ἀμφίβολον ἐὰν ἦναι κινητὸν ἢ ἀκίνητον, διὰ τοῦτο χρειάζεται νόμος νὰ ἐγγραφῇ ὑποθήκη οὐχὶ ἐπὶ τοῦ δικαιώματος, ἀλλὰ ἐπὶ τῶν συντελεσθέντων ἔργων.

§48Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅ,τι θέλετε λέγετε, διότι πρέπει νὰ ἐννοήσητε, ὅτι καὶ τὰ συντελεσθέντα ἔργα καὶ τὰ συντελεσθησόμενα εἶναι ἐξαρτήματα τοῦ Σιδηροδρόμου. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἐλύσαμεν.

§49ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαντῶν, λέγω, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι πᾶσα Ἑταιρία, εἰς ἣν παραχωρεῖται ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμου, δύναται νὰ παραχωρήσῃ δικαίωμα ὑποθήκης ἐπὶ τῶν συντελεσθέντων ἔργων, ἐκτὸς ἂν τῇ ἀφῃρέθη τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀλλὰ πᾶσα τοιαύτη ὑποθήκη ἰσχύει ἐφ’ ὅσον καὶ τὸ δικαίωμα τῆς παραχωρούσης αὐτὴν Ἑταιρίας. Ὅθεν ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν μήπως ἡ παραχωρουμένη ἤδη ὑποθήκη ὑπερβαίνῃ τὸ δικαίωμα τῆς Ἑταιρίας καὶ δύναται νὰ βλάψῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἕνεκα τῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς δανειστὰς δικαιωμάτων. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ ἡ σύμβασις ἡ συναφὴς οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει ἢ νὰ ἐπιῤῥίψῃ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς;

§51ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ διατί. Κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν ἡ κατασκευὴ παραχωρεῖται εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ἀλλὰ συγχρόνως ἐπιβάλλονται εἰς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις καὶ χορηγοῦνται καὶ δικαιώματα. Καὶ αἱ μὲν ὑποχρεώσεις εἶναι, ὅτι τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ πληρώνῃ κατὰ χιλιόμετρον ἓν ποσὸν καὶ νὰ παραχωρῇ καὶ τὰ γήπεδα, τὰ ὁποῖα ὁ σιδηρόδρομος καταλαμβάνει. Ἀπέναντι δὲ τῶν ὑποχρεώσεων τούτων ἀπολαμβάνει διάφορα δικαιώματα καὶ ἰδίως νὰ ἀποκτήσῃ τὴν κυριότητα τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ χρόνου τῆς παραχωρήσεως· δύναται δὲ καὶ πρότερον νὰ ἀποκτήσῃ αὐτὴν, ἤγουν μετὰ παρέλευσιν δεκαπέντε ἐτῶν, ἂν ἀναδεχθῇ νὰ πληρώνῃ τὰ ἐτήσια τοῦ σιδηροδρόμου εἰσοδήματα. Ἔχει προσέτι τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρία δὲν ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς, νὰ τὴν κηρύξῃ ἔκπτωτον, καὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἄλλον τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, ἢ νὰ τὴν ἀναλάβῃ αὐτὸ τὸ Δημόσιον. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐκ τῶν ἀρχικῶν συμβάσεων σχέσεις μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλ’ αἱ σχέσεις αὗται ἄρδην ἀνατρέπονται διὰ τῆς συμβάσεως, τῆς ὁποίας ζητεῖται νομοθετικῶς ἡ κύρωσις· διότι τὸ Δημόσιον δὲν δύναται μετὰ παρέλευσιν 15 ἐτῶν νὰ ἀναλάβῃ τὴν κυριότητα τοῦ σιδηροδρόμου, ἢ νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλον τοῦτον, εἰμὴ ἐὰν πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸ δάνειον αὐτὸ, πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ ὁποίου παραχωρεῖται ἡ ὑποθήκη. Ῥητὴ εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως. «Εἰς τὴν περίπτωσιν «τῆς ἐξαγορᾶς τῶν σιδηροδρόμων, περὶ ἧς ὁρίζει τὸ ἄρθρον «4ον τῆς ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1882 συμβάσεως, τὸ δάνειον «καὶ ἡ πρὸς ἐξασφάλισιν αὐτοῦ ὑποθήκη διατηροῦνται «ἀκέραια, ἡ δὲ ἐξόφλησις τοῦ δανείου δύναται καὶ μετὰ «τὴν ἐξαγορὰν νὰ καταβληθῇ χρεωλυτικῶς.... Ἐπίσης «διατηροῦνται ἀκέραια τὰ ἐκ τοῦ δανείου καὶ τῆς ὑποθή«κης δικαιώματα τῶν δανειστῶν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν, «καθ’ ἣν.... ἡ Ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων ἤθελε κηρυ«χθῆ ἔκπτωτος, καὶ ὁ σιδηρόδρομος ἤθελε κατακυρωθῆ εἰς «ἄλλον ἢ περιέλθει εἰς τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἔλλειψιν ὑπερ«θεματιστοῦ». Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐν περιπτώσει ἐξαγορᾶς ὡς καὶ ἐν περιπτώσει ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρίας ἕνεκα μὴ ἐκπληρώσεως τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως ὑποχρεώσεών της, τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ πληρώσῃ, ἐκτὸς ἐκείνων ὅσα δίδει εἰς τὴν Ἑταιρίαν κατὰ χιλιόμετρον, καὶ πλέον τῶν 7 ἑκατομμυρίων, διότι τὸ δάνειον θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Δημόσιον, ἐνῷ ἤδη δὲν τὸ ἐπιβαρύνει.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἑταιρικὸν κεφάλαιον θὰ ἐπιβαρυνθῇ.

§53ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξαγοράσῃ τὸν σιδηρόδρομον, πληρώνουσα μόνον τὸ ἐτήσιον ἔσοδον τοῦ σιδηροδρόμου, ὑπολογιζόμενον κατὰ τὰ ἐν τῇ συμβάσει ἐκτιθέμενα. Πληρώνουσα ἡ Κυβέρνησις τὸ εἰσόδημα τοῦτο, γίνεται κυρία τοῦ σιδηροδρόμου ἄνευ ἄλλου βάρους. Κατὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ καὶ ὁλόκληρον τὸ ἐνυπόθηκον δάνειον.

§54ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐτήσιον κέρδος ποῖον εἶνε;

§55ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ὑπολογίζετε καὶ ποία εἶναι ἡ ἀξία τοῦ σιδηροδρόμου;

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἐτήσιον κέρδος, ὁ τόκος καὶ τὸ χρεώλυτρον θὰ συμπεριλαμβάνωνται ἐντός.

§57ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σύμβασις δὲν μεταβάλλει τὸν τρόπον τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἐτησίου ἐσόδου· ἐπιβάλλει μόνον εἰς τὸ Δημόσιον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ κατὰ προσθήκην καὶ τὸ ἐνυπόθηκον δάνειον.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς βάρος τίνος; εἰς βάρος τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ σιδηροδρόμου.

§59ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ πληρώσῃ αὐτὸ τὸ δάνειον ὁψέποτε ἤθελε περιέλθει εἰς αὐτὴν ὁ σιδηρόδρομος. Νομίζω, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶνε σαφέστατον. Τώρα ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσωμεν νέα δικαιώματα καὶ νέας εὐκολίας εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου; Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἂν τὸ Δημόσιον συμφέρον ἀπαιτῇ νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτας παραχωρήσεις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐνοήσαμεν ἅπαντες, ὅτι πρόκειται νὰ ἀναλάβωμεν νέας ὑποχρεώσεις καὶ νὰ πεισθῶμεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο, οὐχὶ δὲ νὰ ὑποθέτωμεν, ὅτι ψηφίζομεν τυπικῶς νομοσχέδιον, ἐνῷ δι’ αὐτοῦ ἐπιβαρύνομεν τὸ Δημόσιον. Τοιαύτην ἐπιβάρυνσιν περιέχει καὶ τὸ 2 ἄρθρον τῆς συμβάσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐλαττοῦται ὁ χρόνος τῆς πληρωμῆς τοῦ συμφωνηθέντος ἐπιδόματος καὶ ὑποχρεοῦται τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ αὐτὸ, οὐχὶ ὅταν ὁ σιδηρόδρομος φθάσῃ μέχρις Αἰγίου, ἀλλ’ ἅμα παραδοθῇ εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ μικρότερον τμῆμα ἐκτάσεως 24 χιλιομέτρων.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔπρεπε νὰ παραχωρήσωμεν τοιαύτην εὐκολίαν;

§61ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ εὔλογος καὶ δικαία ἀφορμὴ, βεβαίως σεῖς εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσητε τὴν περίστασιν.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω ἀπαντῶν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Ἡ Ἑταιρία ἀληθῶς περιῆλθεν εἰς κρίσιμον θέσιν· ἀπὸ πολλοῦ χρόνου εἶχε ζητήσει τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ συντελέσῃ, ὅπως φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον, τὸ λίαν ἐπωφελὲς, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ἡ ἑταιρία, χορηγοῦσα εἰς αὐτὴν εὐκολίας τινάς. Καὶ πρῶτον μὲν ἐνέκρινε τὴν τροποποίησιν τοῦ Καταστατικοῦ της, δυνάμει τῆς ὁποίας τροποποιήσεως συνῆψε τὸ δάνειον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον, μετὰ τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου, καὶ τὴν ἐγγραφὴν τῆς ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, ὁ ἀναλαβὼν ἢ οἱ ἀναλαβόντες τὴν χορήγησιν τοῦ δανείου ἐπρότεινον εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὴν νομοθετικῶς τὸ δικαίωμα τῆς ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, ἐφ’ οὗ ἄλλως δὲν ἐπιτρέπεται τοιαύτη ἐγγραφή.

§63ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ῥητῶς κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ Ἑταιρία δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χορηγήσῃ εἰς ὑποθήκην τὸν σιδηρόδρομον.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις, θέλουσα νὰ διευκολύνῃ τὴν Ἑταιρίαν εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου, ἄνευ τοῦ ὁποίου ἦτο ἀδύνατον νὰ περατωθῇ τὸ ἔργον καὶ φρονοῦσα, ὅτι σπουδαῖα τοῦ Τόπου συμφέροντα ἠδύναντο νὰ διακινδυνεύσωσιν ἐκ τῆς μὴ ἀποπερατώσεως αὐτοῦ, δὲν ἐδίστασε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον τὸ τοιοῦτον δικαίωμα ἄνευ οὐδεμιᾶς τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους βλάβης, διότι εἴτε διὰ χρημάτων τῆς ἰδίας ἑταιρίας ἤθελε κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος, εἴτε διὰ χρημάτων ἄλλων δανειστῶν, οὐδεμία βλάβη ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ πάντα τὰ δικαιώματα αὐτοῦ εἰσιν ἐξησφαλισμένα. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν δὲν εἰργάσθη ἡ Κυβέρνησις μόνη, ἀλλὰ διέθεσε τὴν μελέτην καὶ ἔρευναν αὐτῆς εἰς τὸ νομικὸν Συμβούλιον, τὸ σχέδιον δὲ τῆς συμβάσεως, τῆς ὑπὸ συζήτησιν, συνέταξεν ὁ νομικὸς Σύμβουλος κ. Σανόπουλος. Τὸ ἐσυζήτησα καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα ἐπισταμένως μετ’ αὐτοῦ καὶ ἀφοῦ ἐπείσθην ὅτι οὐδεμία βλάβη προκύπτει εἰς τὸ Δημόσιον, ὑπέβαλον αὐτὸ εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὁποίου δὲν ἐδίστασα νὰ ὑποβάλω τὴν σύμβασιν ταύτην εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Μέχρι τοῦδε, κύριοι, συνετελέσθησαν ἔργα 120 χιλιομέτρων, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία ἐδαπάνησε πλέον τῶν 10,000,000 δραχμῶν, ἀποπερατοῦνται δὲ ἐντὸς τοῦ λήγοντος ἔτους, καθ’ ἃς ἔχομεν πληροφορίας, ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ἄργος, Ναύπλιον καὶ Μύλους, ἕτερα 70 χιλιόμετρα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησε καὶ θὰ δαπανήσῃ ἡ ἑταιρία 7,000,000, ὥστε ἡ ἑταιρία ἔχει ἤδη ἔργα τετελεσμένα καὶ ἐν τῷ τελειοῦσθαι πλέον τῶν 17,000,000 δραχμῶν, πρόκειται δὲ ἀναντιῤῥήτως διὰ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον συνομολόγησε καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης νὰ λάβῃ ἀπὸ τοὺς ἀναλαβόντας τὴν χορήγησιν αὐτοῦ, νὰ ἀποπερατώσῃ τὸ ἔργον μέχρι τοὐλάχιστον τοῦ Αἰγίου· διότι θὰ γίνηται ἡ χορήγησις τοῦ δανείου ἀναλόγως τῆς ἀποπερατώσεως ἑκάστου τμήματος, ὡς εἶνε ἐν τῇ συμβάσει συμπεφωνημένον. Ἐντεῦθεν προκύπτει σαφῶς ὅτι ἡ Ἑταιρία, δανειζομένη 6,000,000 δραχμῶν εἰς βάρος τοῦ σιδηροδρόμου, καταβάλλει κεφάλαιον πλέον τῶν 20,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν μέχρι τοῦ Αἰγίου σιδηροδρομικὴν γραμμήν, καὶ ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὰ 6,000,000 τοῦ δανείου, μένουσιν ἄλλα 14,000,000 δραχμῶν ὡς ἴδιον κεφάλαιον τῆς Ἑταιρίας. Δὲν βλέπω λοιπὸν ποῖον κίνδυνον τρέχουσι τὰ Δημόσια συμφέροντα· διότι καὶ ἄνευ τῆς ἐγγυήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι χορηγεῖται τοιαύτη ἐμμέσως, τὸ ἔργον, ὅπερ συντελεῖ ἡ Ἑταιρία καὶ τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, παρέχει ἀσφαλῆ ἐγγύησιν ὑπὲρ τοῦ δανείου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας δύο εὐκολίας, τὰς ὁποίας χορηγεῖ ἡ Κυβέρνησις, τὰς χορηγεῖ ἐν ἐπιγνώσει ὅτι πράττουσα τοῦτο τροποποιεῖ τὰ προσυμπεφωνημένα μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρίας, ὅπως διευκολύνῃ τὸ ἔργον αὐτῆς. Τῷ ὄντι ἡ Ἑταιρία δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ Δημόσιον τὴν συμπεφωνημένην ἀποζημίωσιν εἰμὴ μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τῇ συμβάσει ἀναφερομένων τμημάτων καὶ χιλιομέτρων· ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία ἔχει ἀνάγκην χρημάτων καὶ δίκαιον ἐκρίθη νὰ λαμβάνῃ παρὰ τοῦ Δημοσίου τὴν ἀποζημίωσίν της, τοὐλάχιστον ὅταν τελειώνῃ 20 χιλιόμετρα καὶ τίθησιν αὐτὰ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ· αὐτὸ τοῦτο ἀπεδέχθημεν, χορηγοῦντες τὴν εὐκολίαν ταύτην εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, ἡ ὁποία δικαιοῦται μετὰ τὴν τέλεσιν 15 χιλιομέτρων νὰ λαμβάνῃ παρὰ τοῦ Δημοσίου τὴν ἀποζημίωσίν της. Πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις ἐπλήρωσε διὰ δέκα πέντε χιλιόμετρα μεταξὺ Σοφάδων καὶ Καρδίτσης τὴν ἀποζημίωσιν ταύτην. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται ἀδιστάκτως νὰ ἀποδεχθῇ τὴν εὐκολίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ Κυβέρνησις. Ἑτέρα εὐκολία χορηγουμένη εἰς τὴν Ἑταιρίαν εἶναι ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας ἐπὶ δύο ἔτη διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Κατακώλου, διότι ἐπείσθημεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῇ τὸ ἔργον ἐντὸς τῆς τεταγμένης προθεσμίας.

§65ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι πρὸ πολλοῦ τὸ δάνειον ἔχει συναφθῆ· τὰ χρήματα αὐτά εἰσιν ἕτοιμα, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κηρύξητε ἐκτελεστὴν τὴν σύμβασιν.

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν δευτέρᾳ παραγράφῳ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν μοναδικοῦ ἄρθρου παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ τεθῇ ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος Νόμου ἄρχεται ἀφ’ ἧς δημοσιευθῇ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. — Εὐχαριστῶ, κύριε Καλογερόπουλε, διὰ τὴν παρατήρησίν σας.

§67ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶνε ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνῃ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τοὺς δανειστάς.

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ σιδηρόδρομος εἶνε ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ τὸ δάνειον, διότι αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν ἀναλαμβάνει διὰ τῆς ἐπ’ αὐτοῦ ἐγγραφείσης ὑποθήκης καὶ ἕνεκα τούτου οὐδόλως παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ ὁποίου πρὸς τὴν Ἑταιρίαν οὐδεμίαν μεταβολὴν ὑφίστανται.

§69ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ πληρώσῃ καὶ 7,000,000.

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν ἐμπεριλαμβάνεται ὁ τόκος καὶ τὸ χρεώλυτρον τοῦ δανείου.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθαρώτατα εἶναι. (Γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ. συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 20 Ὀκτωβρίου 1885 συνομολογηθείσης συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 2, 3 καὶ 4 τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1885 νόμου ΛΣΞʹ περὶ φορολογίας τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ.

§73ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Προχθὲς ἀνεγνώσθη τηλεγράφημα εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν οἱ κάτοικοι τῶν καπνοφόρων Ἐπαρχιῶν καὶ τῆς πόλεως Ὑπάτης νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία πρὸς ζύγισιν τῶν δηλωθέντων καπνῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀξίωσις εἶνε δικαία καὶ παρακαλῶ ἀντὶ τῆς 15 Δεκεμβρίου νὰ τεθῇ τέλος Ἰανουαρίου· τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶνε ἀναγκαῖον, διότι τὸ χρονικὸν διάστημα μέχρι 15 Δεκεμβρίου δὲν εἶνε δυνατὸν ν’ ἀρκέσῃ εἰς τὴν ζύγισιν τοῦ καπνοῦ οὐδὲ ἑνὸς μόνου δήμου, ὡς τοῦ τῆς Ὑπάτης, ἀλλ’ ἡ ἐπαρχία Φθιώτιδος ἔχει μεγάλην ἔκτασιν καὶ ἡ μετάβασις μόνον τῶν Ἀρχῶν ἀπὸ Δήμου εἰς Δῆμον ἀπαιτεῖ τὸ διάστημα τοῦ ἑνὸς μηνός. Φρονῶ, ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις δεχθῇ τὴν παράτασιν μέχρι τέλους Ἰανουαρίου, ἰδίως διὰ τὴν Φθιώτιδα, ὅπου τὰ καπνὰ συσκευάζονται εἰς τεμπέκη (δεσμίδας), θὰ εὐκολύνῃ τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἐξελέγξεως. Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν τοιαύτην τροπολογίαν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου.

§74ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἰσαχθὲν σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ στηρίζεται ἰδίως ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ παραγομένου ποσοῦ· διότι ἡ βεβαίωσις τοῦ παραγομένου ποσοῦ θέλει ὁδηγήσει εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ καταναλισκομένου ποσοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν μεγίστην ἀνάγκην νὰ βεβαιώσωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγεται. Ἂν διὰ τοῦ νόμου ἐπετρέπετο νὰ παρεμβληθῇ μέγα χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς συγκομιδῆς μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει ἀρχίσει ἡ βεβαίωσις, νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα τὸ εἰσαχθὲν θέλει κινδυνεύσει ν’ ἀποτύχῃ, διότι μέγα ποσὸν καπνοῦ θέλει διαφύγει τὴν φορολογίαν. Διὰ τοῦτο συνῄνεσα μόνον νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία τῆς δηλώσεως μέχρι τῆς 15 Νοεμβρίου· νομίζω δὲ λίαν ἐπικίνδυνον νὰ παραταθῇ περαιτέρω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς τρίτην συζήτησιν).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσφορῶν.

§76ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξηγήσῃ ἐὰν αἱ κρατήσεις θὰ γίνουν ὡς καὶ κατὰ τὸ 1862 κατὰ βαθμολογίας. Π. χ. ἂν εἷς λαμβάνῃ 100 δραχμὰς θὰ τῷ κρατήσουν 5 δραχμάς· ἂν λαμβάνῃ 200, πόσα θὰ κρατήσουν;............

§77ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν αὐτὴ ἦτο ἡ προαίρεσις τοῦ Νόμου, ἤθελε ῥητῶς ὁ νόμος περιλάβει διάταξιν ἄλλην, ὅτι εἰς τὰ ποσὰ, τὰ ὑπερβαίνοντα τὴν τελευταίαν κλίμακα, ἐπιβάλλεται καὶ τὸ περιπλέον τῆς κρατήσεως. Τὸ εὐθύτερον εἶναι νὰ εἴπωμεν ἀκριβῶς ὅ,τι ἔχομεν κατὰ νοῦν, ἀντὶ νὰ φθάσωμεν διὰ περιστροφῶν, νὰ τὸ εἴπωμεν ῥητῶς, δηλ. θὰ κρατήσωμεν 10% ἢ 15%.

§78Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ἐλαμβάνομεν ὡς βάσιν οὐχὶ τὸν κατὰ μῆνα λαμβανόμενον μισθὸν, ἀλλὰ τὸν ἐτήσιον, ἠδυνάμεθα, νομίζω, νὰ ἔχωμεν περισσοτέρας βαθμίδας καὶ ἀναλόγως περισσότερα ποσοστὰ κρατήσεων μὲ μικροτέραν πρὸς ἄλληλα διαφορὰν, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ μεταβαίνωμεν εἰς μεγάλα ποσοστὰ κρατήσεων ἀποτόμως ἀπὸ ἑκατοντάδος εἰς ἑκατοντάδα· οὕτω ἐὰν ἔχωμεν π. χ. 1000 δραχ. μισθὸν ἐτησίως καὶ προσδιορίσωμεν ποσοστὸν 5, δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἄλλο ποσοστὸν διὰ μισθὸν 1500, π. χ. 6 ἢ 7 καὶ ἄλλο διὰ μισθὸν 2000 δραχ. π. χ. 8 ἢ 9 καὶ οὕτω καθεξῆς ν’ αὐξάνωμεν τὸ ποσοστὸν κατὰ πεντακοσιόδραχμον αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ λαμβάνοντες τὴν μηνιαίαν μισθοδοσίαν ὡς βάσιν καὶ τὴν καθ’ ἑκατοντάδα πρόοδον αὐτῆς ἔχομεν μικροτέραν κλίμακα καὶ πλέον ἀπότομον τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ τῶν κρατήσεων.

§79ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Διάταγμα τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων παρεδέχθη βάσιν τοιαύτην, διὰ νὰ κανονίσῃ τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος, τὸν πληρονόμενον ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ἑταιριῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐπιχειρήσεων· ἀλλὰ τὴν βάσιν ταύτην νομίζω, ὅτι ἀσφαλῶς δὲν ἠδύνατό τις νὰ λάβῃ, ὅταν πρόκηται νὰ διενεργῆται κράτησις ἐπὶ τοῦ κατὰ μῆνα πληρωνομένου ποσοῦ. Ἐκεῖ ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος εἶναι ἐτήσιος καὶ εἰσπράττεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισθέντος ἐτησίου κέρδους ἐκ τῆς ἐπιτηδευματικῆς ἰδιότητος τοῦ φορολογουμένου· ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται νὰ γένηται κράτησις ἀπὸ τοῦ κατὰ μῆνα λαμβανομένου ποσοῦ, καὶ αὕτη θέλει εἶσθαι ἀνάλογος αὐτοῦ τοῦ κατὰ μῆνα λαμβανομένου καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ἐτησίου. Ἄλλως, ἐὰν ἐλαμβάνομεν τὸ ἐτήσιον ποσὸν, ἠθέλομεν φθάσει εἰς πολλοὺς σταθμοὺς τῆς κλίμακος καὶ ἠθέλομεν παρεμβάλλει πολλὰς δυσκολίας εἰς τοὺς ταμιακοὺς ὑπαλλήλους.

§80ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ αἱ μισθοδοσίαι πᾶσαι ὁρίζονται ὑπὸ νόμων καὶ εἶναι γνωσταὶ, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα τὸ ποσοστὸν νὰ τὸ προσδιορίσωμεν ἐπὶ ἑκάστης βαθμολογίας μισθοδοσίας. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς ἄλλας ἀποζημιώσεις ἠδυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν μικρότερον ποσοστὸν ἐπὶ κλίμακος μικροτέρας, νὰ παραδεχθῶμεν 2½ δραχ. ἐπὶ κλίμακος 50 δραχμῶν.

§81Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὶν ἢ ὑποβληθῶσι καὶ τὰ λοιπὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, δὲ δύναταί τις βεβαίως νὰ ὁμιλήσῃ γενικώτερον ἐπὶ τῶν ἐπιβαλλομένων τούτων βαρῶν. Κατ’ ἀρχὴν δὲν δύναταί τις παρὰ νὰ ἦναι ἐναντίος, προκειμένου περὶ βαρῶν ἐπιβαλλομένων εἰς μίαν μόνον τάξιν τῆς κοινωνίας, εἰς τὴν πτωχοτέραν, ἢ ἐκείνην, ἥτις ζῇ ἐκ τῶν μισθῶν· ἀλλ’ ἔχω νὰ κάμω μίαν εἰδικὴν παρατήρησιν· τὸ ἄρθρ. 1 ἄρχεται οὕτω: (ἀναγινώσκει μέρος τοῦ ἄρθρου). Τοῦτο εἶναι οἱονεὶ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλονται αἱ εἰσφοραί. Λοιπὸν τὰ εἰσπραττόμενα θέλουσι δαπανηθῆ εἰς οἱασδήποτε ἀνάγκας τοῦ Κράτους ἢ ἀποκλειστικῶς διὰ τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν; Αἱ εἰσφοραὶ αὗται θὰ ἦναι ὑποφερταί, ἂν πρόκηται νὰ χρησιμεύσωσιν ἀπαρεγκλίτως διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ γίνῃ Στρατιωτικὸν Ταμεῖον, ἵνα χρησιμεύῃ πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν, καὶ οὕτω οἱ συνεισφέροντες νὰ ὑφίστανται μᾶλλον εὐχαρίστως τὰς στερήσεις.

§82ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόσῳ τὸ Κράτος διατελεῖ ἐν ἐπιστρατεύσει, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι εἴτε τῆς Κυβερνήσεως ταύτης ὑπαρχούσης, εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης, δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσιν αἱ συνήθεις ἀνάγκαι πρὸς τὰς ἐκτάκτους, καὶ ἂν ἤθελε συμβῆ σύμπτωσις σύγχρονος τοιούτων ἀναγκῶν, αἱ ἀνάγκαι αἱ συνήθεις θέλουσιν ὑποχωρήσει εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστρατείας. Λοιπὸν θέλει δαπανηθῆ τὸ χρῆμα κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστρατείας, δὲν θέλουσι δὲ διατρέξει οὐδένα κίνδυνον τὰ ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν εἰσπραττόμενα ἔσοδα.

§83ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑποβάλλω ἐνταῦθα μίαν εὐχήν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι κάμνουν, νὰ ἐπεκταθῇ τὸ βάρος τοῦτο καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἀνέμενον ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν τροπολογιῶν της νὰ λάβῃ καὶ περὶ τούτων πρόνοιαν.

§84ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον συζητεῖται εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν, ἐνόμισα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολὴν μέχρις οὗ κανονισθῇ ἡ εἰσφορά, τὴν ὁποίαν θέλουσιν συνεισενέγκει αἱ νῆσοι τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας. Παρεκάλεσα τοὺς ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν τῆς Ἑπτανήσου κυρίους βουλευτὰς νὰ λάβωσι τὴν καλωσύνην αὔριον κατὰ τὰς 10 π. μ. νὰ συνέλθωσιν, ἵνα συσκεφθῶμεν περὶ τούτου, διότι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλω καὶ ἐν τοῖς ἀντιπροσώποις ἐκείνοις εὑρεῖ τὴν αὐτὴν προθυμίαν, τὴν ὁποίαν πάντες οἱ πολῖται τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου διαδηλοῦσι.

§85Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Χαίρω πολύ, ὅτι γίνεται καὶ περὶ τούτου σκέψις. Τελευταίαν παρατήρησιν κάμνω, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 1 ἐπιβάλλεται εἰσφορὰ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν Ἑταιριῶν, οὐχ καὶ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν Ἑταιριῶν ὑποβάλλονται διὰ τοῦ ἐδαφ. 3 καὶ εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος. Λοιπὸν εἰς διπλῆν εἰσφοράν.

§86ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ἑταιριῶν καὶ τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐμπορικῶν οἴκων προσδιωρίσθη διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδοθέντος κατ’ ἐντολὴν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας κατὰ τὸ 1877. Τὸ ποσοστὸν δὲ τοῦ ἐπιβαλλομένου διὰ τοῦ Διατάγματος ἐκείνου φόρου εἶναι τοσούτῳ μικρὸν, ὥστε ὑπέλαβον, ὅτι δὲν θέλει γίνει ἀδίκημα, ἐὰν ὑπεβάλλοντο καὶ οὗτοι εἰς τὴν εἰσφορὰν ταύτην. Τὸ ποσοστὸν τοῦ ἐπιτηδεύματος εἶναι ½%, 1% καὶ 1½%. Λοιπὸν ἐνόμισα, ὅτι εἶναι ἀνάξιον λόγου τὸ πρᾶγμα· μάλιστα ἐνόμισα καλὸν νὰ παρασκευάσω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ προταθῇ ἡ μεταβολὴ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ ἐπιτηδεύματος τῶν ὑπαλλήλων τούτων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄνω νομοσχέδιον εἰς βʹ. συζήτησιν).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνανεώσεως καὶ πληρωμῆς τῶν μέχρι τοῦ 1876 ὀφειλομένων ἐσόδων.

§88ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἶναι εὐκολία, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν τὸ 1881 καὶ 1883 καὶ ἥτις φθάνει μέχρι τοῦ 1876· καλὸν εἶναι νὰ τὴν παρατείνωμεν καὶ μέχρι τοῦ 1880.

§89ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε συνετάξαμεν νόμον, μεταβάλλοντα τὸν νόμον, τὸν ψηφισθέντα κατὰ τὸ 1881 καὶ 1883. Τώρα πρόκειται νὰ δώσωμεν παράτασιν προθεσμίας, ὄχι δὲ νὰ ἀνατρέψωμεν τὰς βάσεις τοῦ νόμου. Δὲν προσδιωρίσθη δὲ τὸ ἔτος 1876 ἄνευ λόγου τινός· ὑπῆρχε λόγος, ἀλλ’ ὁ λόγος αὐτὸς δὲν ὑπάρχει, διὰ νὰ ἐκτείνωμεν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου μέχρι τῶν καθυστερούντων τοῦ 1880.

§90ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχω δύο τροπολογίας ἐπ’ αὐτοῦ· παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ ἐργολαβίας τῆς διαχειρίσεως καὶ πωλήσεως τοῦ πετρελαίου κλπ. καὶ περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν τοῦ Κράτους.

§92ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς σχετικὰς πρὸς τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας σήμερον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, διὰ νὰ τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§93ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις νόμου περὶ οἰνοπνευμάτων. Παρακαλῶ νὰ προσέλθῃ εἷς Ἀντιπρόεδρος. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Συνοδινός).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§96ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§97ΤΙΝΕΣ. Καθήσατε νὰ τελειώσῃ καὶ αὐτό.

§98ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5½ Μ. Μ.