1885.07.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50

Τῆς 13 Ἰουλίου 1885.

(Σάββατον)

Ὥρα 9 Π. Μ. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν ἐνοικιάσθησαν αἱ ῥητῖναι.

§2ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας.

§3Ν. ΑΞΕΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ Δημαστυνόμος Βώλου κατέστη ἀφόρητος, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1444 ἀπὸ 25 Μαρτίου τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν διὰ τοῦ ὁποίου ἀπευθύνεται κατ’ αὐτοῦ κατηγορία· διότι θὰ ἐπανέλθω μεθαύριον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Ἀγγελίδης πρὸ ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ Βήματος κατηγόρησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι λόγῳ προσωπικῶν συμπαθειῶν ἠθέλησε νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Βώλου· διὰ τοῦτο κάμνω καὶ πάλιν γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ σχέδιον Βώλου συνετάχθη ὑπὸ τὸ κράτος τῆς πολιτικῆς πιέσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο κακῶς. Ἐγένετο δὲ οὕτω, διότι ὁ Δήμαρχος Καρτάλης ἔχει πλεῖστα οἰκόπεδα ἐν τῇ πόλει καὶ καθὸ δημαρχοοικοπεδᾶς δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ πιέσῃ τὸν Μηχανικὸν, ὅπως διέλθωσιν αἱ γραμμαὶ ἀπὸ τὰ οἰκόπεδά του. Ἡ ὑπηρεσία καλῶς ποιοῦσα ἠθέλησε νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν φυσικήν των θέσιν καὶ ἔκαμε μικρὰν μεταῤῥύθμισιν. Πολλοὶ συμπολῖταί μου, ὅτε μετέβην ἐκεῖ, ἔσπευσαν ὅπως μοὶ ἐκφράσωσι τὰς εὐχαριστήσεις των, αἵτινες ἀπετείνοντο ὄχι εἰς ἐμὲ, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἀπέδωκεν εἰς τὸν τόπον δικαιοσύνην. Σήμερον ὁ Δήμαρχος ἀγωνίζεται κατὰ τοῦ λαοῦ, καὶ τί ἔκαμε; συνεταιρίσθη μετὰ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Μαυροκορδάτου, ἐλθόντες δὲ ἀμφότεροι ἐνταῦθα παρέστησαν, ὅτι τὸ σχέδιον, ὡς διεῤῥυμίσθη, φέρει καταστροφὴν εἰς τὴν πόλιν τοῦ Βώλου. Ἡ ὑπηρεσία, πεισθεῖσα εἰς ἀνθρώπους ἔχοντας ἐν τῇ κοινωνίᾳ μεγάλην θέσιν, τηλεγραφικῶς διέταξε νὰ σταματήσουν τὰ ἔργα. Ἡ πόλις, ἅμα ἔμαθε τὸ τηλεγράφημα, κατεπλάγη, διότι πολλοὶ ἤρχισαν οἰκοδομὰς δυνάμει τοῦ σχεδίου καὶ ἔῤῥιψαν ἤδη θεμέλια. Πῶς θὰ σταματήσουν λοιπὸν αἱ ἐργασίαι σήμερον; Ἡ πόλις εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν λυπηράν. Ὁ κ. Μαυρογορδάτος, ὁ ὁποῖος κατεσκεύασε τὸν σιδηρόδρομον, ἔθεσε τὴν γραμμὴν εἰς τρόπον, ὥστε ἠμπόδισεν ὅλα τὰ ὕδατα νὰ ἐξέρχωνται τῆς πόλεως, ἐξ οὗ ἐπῆλθε πλημμύρα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ στείλῃ Ἐπιτροπὴν ἐκ Μηχανικῶν, ἵνα ἴδῃ ἐκεῖ τὶ συμβαίνει εἰς τὸν χείμαῤῥον καὶ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως καὶ τοῦ σιδηροδρόμου, διότι πᾶσα ἡ πόλις ὑποφέρει. Θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι ἔρχομαι ὑποβάλλων τοιαύτας προτάσεις ἤδη, ὅτε ἡ Βουλὴ ἔχει τόσας ἐργασίας. Ναί, ἀλλ’ εἶναι ὑπόθεσις κατεπείγουσα καὶ δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολήν. Ὁ κ. Μαυρογορδάτος ζητεῖ νὰ κατακτήσῃ ὅλην τὴν πόλιν ἐκεῖ. Ἐνῶ δὲ ἀκόμη δὲν ἀπεζημίωσε μέχρι τοῦδε κανένα, καίτοι κατέλαβε τόσα μέρη, ἐννοεῖ πρὸς τούτοις νὰ παρεμποδίσῃ καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων των, ἐνῷ αὐτὸς διὰ τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι ὁμολογουμένως ἡ κυρία ἀφορμὴ νὰ εἰσέρχωνται τὰ ὕδατα ἐντὸς τῆς πόλεως. Παρακαλῶ ἑπομένως καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα αὐτό.

§4ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κάμῃ γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ἂν ὁ Δήμαρχος Βώλου ἀνεμίχθη παντάπασιν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, διότι θὰ ὁμιλήσω κατόπιν δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἀξελός.

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, ἀπαντῶν εἰς ἑτέραν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Βόλου βουλευτοῦ κ. Ἀγγελίδου, ὅτι ἀνεστάλη ἡ ἐκτέλεσις τῶν τελευταίως γενομένων μεταῤῥυθμίσεων τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Βόλου. Δὲν ἔλαβα δ’ ἔκτοτε καιρὸν νὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἐνεργήσω ὅ,τι πρέπον καὶ δίκαιον, χωρὶς νὰ παραβλαβῶσι τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν ἢ τῆς πόλεως, καθόσον οὐδεμία τοιαύτη πρόθεσις ὑπάρχει. Ἡ ὑπόθεσις διατελεῖ ὑπὸ ἐξέτασιν, καὶ δὲν δύναμαι κατὰ συνέπειαν νὰ δώσω ἑτέραν πληροφορίαν, Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Καρτάλη, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ γνωρίσω τὸν Δήμαρχον Βόλου κ. Καρτάλην σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Βόλου, οὔτε ἐξ ἄλλης περιστάσεως συνέβη νὰ γνωρίσω αὐτόν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὰ τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Βόλου μοὶ ἔκαμε παραστάσεις ὁ διευθυντὴς τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ σιδηροδρόμων κ. Μαυρογορδάτος, καθὼς καὶ ὁ Διευθυντὴς τῆς ἐκ μηχανικῶν Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Ῥονδέλ, ἀλλ’ αἱ παραστάσεις ἀμφοτέρων θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως καὶ ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτῆς, ἵνα δώσῃ ἓν πέρας. Ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, καὶ ἵνα μὴ ἐπανέλθω εἰς αὐτὸ, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Λεβίδου ζητηθείσας πληροφορίας περὶ τῶν γενομένων ἐπισκευῶν τῶν Δημοσίων Καταστημάτων ἄνευ δημοπρασίας. Τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων ἔργον δίδει τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἄνευ δημοπρασίας οὐδὲν ἔργον σπουδαῖον, ἀφορῶν εἰς ἐπισκευὴν ἢ κατασκευὴν Δημοσίων κτιρίων, ἐγένετο. Μοὶ ἔδωκε δὲ τὰς ἑξῆς πληροφορίας (ἀναγινώσκει). Τὴν σημείωσιν ταύτην μετὰ μιᾶς περιληπτικῆς καταστάσεως παραδίδω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος μοὶ ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς, ἀναγομένας εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· τὰς ἰδίας πληροφορίας ἐζήτησε χθὲς καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου κ. Ἀργυρόπουλος, προσθέσας περιπλέον νὰ κατατεθῶσι καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν τοῦ λιμένος Κατακώλου. Τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔγγραφα εἶναι ἀπὸ πέρυσι κατατεθειμένα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς καὶ δὲν ἐπανῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· ὥστε ὅστις τῶν κ. βουλευτῶν θέλει, δύναται νὰ τὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Ἤδη ὑποβάλλω τοὺς διαφόρους πίνακας, σχέσιν ἔχοντας μὲ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Λεβίδου καὶ τοῦ κ. Ἀργυροπούλου, περὶ τῶν ἐκδοθέντων χρηματικῶν ἐνταλμάτων ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰ ἔτη 1883, 1884 καὶ 1885, ἐξ ὧν προκύπτει ποῖαι πιστώσεις ἐχορηγήθησαν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ πόσαι διὰ Β. Διαταγμάτων καὶ ποῖα ποσὰ ἐδαπανήθησαν ἐξ αὐτῶν· (ἀναγινώσκει τὰς λεπτομερείας).

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσιν οἱ πίνακες.

§7ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν τὰ ἑξῆς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκει).

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσι.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν τὰ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει).

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσιν ὅλοι οἱ πίνακες.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω προσέτι εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν τοῦ πρώην Ὑποδιευθυντοῦ τῶν Ταχυδρομείων κ. Ῥοντοπούλου, τὸν ὁποῖον ἐπεφόρτισα νὰ ἐνεργήσῃ ἐξέλεγξιν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Γραφείου ἐκείνου. Ἡ ἔκθεσις συνοδεύεται καὶ ἀπὸ δύο πίνακας· τὸν πρῶτον περὶ τῶν ἐσόδων ἐκ ταχυδρομικῶν τελῶν ἀπὸ τὸ ἔτος 1879 ἕως τοῦ 1883, καὶ τὸν δεύτερον περὶ τῶν γενομένων ὑπερβάσεων ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄρθρων καὶ ἐδαφίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐτῶν 1882, 1883 καὶ 1884.

§12ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσιν ὅλαι αἱ ἐκθέσεις.

§13ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν εἰς συμπλήρωσιν τῶν ἀνακοινώσεων, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλὴν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ καὶ τὰ διατεθέντα εἰς εἰσιτήρια κατὰ τὸ 1882 εἰς ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατάστασιν τῶν δαπανῶν τῶν γενομένων διὰ τὴν ἐπίπλωσιν ὅλων τῶν Ὑπουργείων.

§14ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ ἔχω δι’ ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα.

§15ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἀπευθύνω εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν Ὑπουργῶν τὴν αἴτησιν ταύτην διὰ τὸ ὑπουργεῖόν του.

§16ΧΟΪΔΑΣ. Πρώην συνάδελφος βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ν. Πετιμεζᾶς τηλεγραφεῖ τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα· «Συνελήφθη 3 μ. μ. παρανόμως παρ’ Ἀνθυπομοιράρχου Φιλοσοπούλου, ἐτέθη εἰς φυλακὴν.... Περὶ τούτου εἰδοποίησα Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τηλεγραφικῶς, ἀρνηθέντος τοῦ Εἰρηνοδίκου.... Ἔχομεν ἀσφάλειαν τιμῆς, ἐλευθερίας ἢ ὄχι;»

§17ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγένετο ἐν Καλαβρύτοις ἀπόπειρα ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ Γυμνασιάρχου τοῦ ἐκεῖ Γυμνασίου· ἡ ἀπόπειρα αὕτη ἐπέφερεν ἀναγκαίως ἀνακριτικὴν ἐνέργειαν πρὸς ἀνακάλυψιν τοῦ ἀποπειραθέντος νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ Γυμνασιάρχου. Κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀνακρίσεων ἐξήχθη ὅτι καὶ ὁ Ἀνθυπομοίραρχος ἐνείχετο εἰς τὴν ὑπόθεσιν. Κατὰ τηλεγράφημα δὲ, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ἐκεῖθεν, προέβη εἰς σύλληψιν ἑνὸς τῶν μαρτύρων οὗτος· αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα ἀνεκοίνωσα εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος διέταξε ν’ ἀπομακρυνθῇ ἐκεῖθεν καὶ ἐνεργηθῶσιν ἀνακρίσεις κατ’ αὐτοῦ.

§18ΧΟΪΔΑΣ. Ἕτερον τηλεγράφημα τηλεγραφεῖ ἐκ Λαυρίου ὁ Θεόδωρος Βουράκης. Εἶναι ἐκεῖ οἰνοπώλης ἔντιμος, τὸν γνωρίζει ὁ κύριος Νοστράκης (ἀναγινώσκει). «Σήμερον Ὑπομοίραρχος μεταβὰς Καμάριζαν εἰς μαγαζεῖον μεθ’ Ὑπαστυνόμου Μελιγκόνη ἐῤῥάπισέ με καὶ ὕβρισεν. Ἐτηλεγράφησα σήμερον κτλ.»

§19ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔλαβον γνῶσιν αὐτοῦ τοῦ πράγματος καὶ ἀμέσως ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ ἂν τὰ λεγόμενα εἶναι ἀληθῆ. Ἔμαθον μόνον, ὅτι μετέβη ὁ Ὑπαστυνόμος μετὰ τοῦ Μοιράρχου διὰ νὰ ἐπιθεωρήσουν τὰ σταθμὰ ἢ τὸν ἄρτον, τὸν ὁποῖον εὗρον ἐλλιπῆ καὶ φαίνεται, ὅτι ἔλαβον χώραν μερικαὶ λογομαχίαι.

§20ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Καὶ εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, προκειμένου περὶ τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Βώλου, ὁ κ. Ἀξελὸς ἐπετέθη λάβρος ἐναντίον ὅλων τῶν Ἀρχῶν τῆς Πόλεως Βώλου εἰπὼν, ὅτι πολῖται, αἰτοῦντες ἀδείας οἰκοδομῶν, ἐμποδίζοντο παρὰ τοῦ Ἐπάρχου, τοῦ Μηχανικοῦ καὶ τοῦ Δημάρχου, οἵτινες δὲν ἔδιδον τὰς ἀδείας· τότε βεβαίως δὲν ἤμην εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσω ἀμέσως εἰς τὸν κ. Ἀξελόν· ἐζήτησα πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Ἀξελὸς ἔφυγεν εἰς Βῶλον, βεβαίως ἀπόντα δὲν ἠδυνάμην νὰ τὸν διαψεύσω. Εὐτυχῶς ἐπανῆλθεν ἐκ Βώλου, καὶ ἐπανῆλθε μᾶλλον λάβρος, καὶ τοῦτο ἴσως, διότι, καθὼς εἶπε, τὸν ὑπεδέχθησαν μετ’ ἐνθουσιασμοῦ χιλιάδες πολιτῶν, οἵτινες τῷ ἔδωσαν ἐντολὴν νὰ ἐξυβρίζῃ τὰς Ἀρχὰς τοῦ Τόπου. Εἰς τὸ σχέδιον τοῦ Βώλου ἐγένοντο τρεῖς τροποποιήσεις, μία ὑπὲρ ἑνὸς Μεχμὲτ Ἀλῆ, μία ὑπὲρ ἑνὸς Θεοχ. Μελισσινοῦ, καὶ μία ἄλλη, ἡ μεγαλειτέρα, ἥτις κατήργησε μίαν πλατείαν. Αἱ δύο τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸς τὸ συμφέρον δύο πολιτῶν, δὲν εἶναι τόσῳ ἐπιζήμιοι εἰς τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν· βλάπτουσι μόνον τοὺς παρακειμένους· ἀλλ’ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς κατάργησιν μιᾶς ὁλοκλήρου πλατείας, βεβαίως ζημιοῖ ὅλους ἐκείνους τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι ᾠκοδόμησαν ἐπὶ τῆς πλατείας αὐτῆς καὶ ἠγόρασαν οἰκόπεδα· ἤδη καταργουμένης τῆς πλατείας, ἡ περιουσία τῶν πολιτῶν ἐλαττοῦται τοὐλάχιστον κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἐὰν ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς πλατείας ἐπέρχεται ζημία εἰς τοὺς πολίτας, ὅλοι ὑμεῖς δύνασθε νὰ κρίνητε, μόνον ὁ κ. Ἀξελὸς δὲν φροντίζει περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ περὶ μερικῶν ἀτόμων. Εἶπεν, ὅτι ὁ Ἔπαρχος, ὁ ἐπαρχιακὸς μηχανικὸς καὶ ὁ Δήμαρχος ἐμποδίζουν τὴν ἔκδοσιν ἀδειῶν. Ὁ Δήμαρχος εἶναι μία διαβιβαστικὴ Ἀρχὴ, δι’ αὐτοῦ διαβιβάζεται ἡ αἴτησις πρὸς τὸν Μηχανικὸν, τὸν ἐκτελεστὴν τοῦ σχεδίου, καὶ οὗτος ἐκδίδει τὴν ἄδειαν. Ὁ κ. Θεοχάρης Μελισσινός, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένοντο τὰ παράπονα, ἔκαμεν αἴτησιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν Μηχανικὸν διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ Δημάρχου. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ ἐπαρχιακὸς μηχανικὸς, ὁ ἐκτελεστὴς τοῦ σχεδίου, δι’ ἐγγράφου δημοσιευθέντος εἰς τὴν «Θεσσαλίαν» Βώλου, ἐν τῷ ὁποίῳ ῥητῶς διαψεύδει τὸν κ. Ἀξελόν. (ἀναγινώσκεται τὸ ἔγγραφων). Ὥστε, κύριοι, ἀναφερόμενος πρὸς τὴν προηγουμένην ἐπίθεσιν τοῦ κ. Ἀξελοῦ τὸν ἀποδεικνύω δι’ ἐγγράφων τοῦ ἐκτελεστοῦ τοῦ σχεδίου Βώλου, ὅτι ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπε εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν δὲν εἶναι ἀληθῆ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν σημερινήν του ἀγόρευσιν· εἶπεν, ὅτι ὁ Δήμαρχος Παγασσῶν εἶναι Δήμαρχος οἰκοπέδων, κτλ. Βεβαίως ἀκτήμονες δὲν εἴμεθα, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς κἄτι τι, τὸ ὁποῖον διὰ πολυχρονίου ἐργασίας ἀπεκτήσαμεν· μόλα ταῦτα τὸ σχέδιον τῆς πόλεως εἰς ἡμᾶς κυρίως ἐπέφερε βλάβην. Εἰς τὴν ἀποβάθραν ὁ ἀδελφός μου εἶχεν ἀρχίσει νὰ οἰκοδομῇ καὶ ὕψωσε τὸ κτίριον ἓν ἥμισυ μέτρον ἄνω τῆς ἐπιφανείας, καὶ ὕστερον ἐγένετο τὸ σχέδιον. Αὐτὸ δὲ τὸ καλλίτερον οἰκόπεδον τοῦ ἀδελφοῦ μου, ὁ ὁποῖος ἦτο Δήμαρχος καὶ πρὸ τῆς ἑνώσεως καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν καὶ νῦν, ἐγὼ δὲ ἤμην ὑπουργικὸς βουλευτὴς καὶ ἠδυνάμην νὰ κάμω κἄτι τι παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ, μὅλα ταῦτα αὐτὸ τὸ καλλίτερον οἰκόπεδον τοῦ Βώλου ἐγένετο πλατεῖα· εἶναι δὲ τώρα δύο καὶ ἥμισυ ἔτη καὶ οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν ἀκόμη ἔλαβεν. Ὥστε, κύριε Ἀξελὲ, δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ λέγητε, ὅτι εἴμεθα οἰκοπεδοφάγοι. Ἕν ἄλλο οἰκόπεδον εὑρέθη ἐπὶ μεγάλης ὁδοῦ, ὑπαρχούσης καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας· ἔτυχεν ἐκεῖ νὰ γίνῃ πλατεῖα καὶ εὑρέθη ἐπὶ τῆς πλατείας. Τί πταίει λοιπὸν ὁ Μηχανικός; τὸ σχέδιον τὸ ἔκαμεν ὁ κ. Βλαχόπουλος· ἐπιέσθη; δὲν γνωρίζω· γνωρίζω μόνον, ὅτι εἶναι χαρακτῆρος ἐντίμου καὶ δὲν δύναται νὰ πιεσθῇ. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἄλλο ζήτημα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται καὶ αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τῆς πόλεως· πρόκειται περὶ τῆς διοχετεύσεως τῶν χειμάῤῥων, οἱ ὁποῖοι κατακλύζουν τὴν πόλιν τοῦ Βώλου. Ὅλη ἡ πόλις τοῦ Βώλου εἶναι ἐκτισμένη ἐντὸς τῶν χειμάῤῥων, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ μὲν εἷς διέρχεται διὰ τοῦ κέντρου τῆς πόλεως, ὁ δὲ ἄλλος εἰς τὸ ἓν τρίτον τὸ πρὸς δυσμὰς τῆς πόλεως. Ἐπανειλημμένως τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ Δήμου Παγασσῶν ἀνεφέρθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα στείλῃ Μηχανικοὺς ὅπως ἐξετάσωσι τοὺς χειμάῤῥους, ἐργασθῶσι περὶ αὐτῶν καὶ ἀποφασίσωσι τί πρέπει νὰ γίνῃ. Ἡ πρώην Κυβέρνησις ἀπέστειλε τὸν Γύτλαν, ὁ ὁποῖος παρουσίασεν ἓν σχέδιον καὶ μίαν ἔκθεσιν, διὰ μὲν τὸν ἕνα χείμαῤῥον ὅπως τὸν παροχετεύσῃ ἐκτὸς τῆς πόλεως, τὸν δὲ ἄλλον ἐντὸς τῆς πόλεως. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ οἱ πολῖται δι’ ἀναφορῶν παρεκάλεσαν τὴν πρώην Κυβέρνησιν νὰ ἐγκρίνῃ ἐπὶ τέλους ἓν τῶν σχεδίων, διότι τὸ σχέδιον τῆς πόλεως εἶναι ἐγκεκριμένον ἀκριβῶς ἐκεῖ ὅπου ὁ χείμαῤῥος διέρχεται, καὶ ζητοῦν οἱ ἄνθρωποι νὰ κτίσουν καὶ ἔχουσι δικαίωμα νὰ κτίσουν. Διὰ τοῦτο, δι’ ἐπανειλημμένων ἀναφορῶν οἱ πολῖται, ὅπως προεῖπον, καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀνεφέρθησαν πολλάκις εἰς τὸ πρώην Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ κατόπιν ἐκλογαί, καὶ βεβαίως δὲν ὑπῆρχεν ὁ κατάλληλος χρόνος πρὸς σκέψιν καὶ ἐνέργειαν. Ἤδη τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον διὰ δύο πράξεών του, τὰς ὁποίας τηλεγραφικῶς ἀπέστειλε διὰ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλεῖ τὸ Ὑπουργεῖον ν’ ἀποφασίσῃ ἂν ὁ χείμαῤῥος αὐτὸς, ὁ διερχόμενος διὰ τῆς πόλεως, θὰ παροχετευθῇ ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς πόλεως. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως λάβῃ γνῶσιν τῶν δύο πράξεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐπίσης καὶ τῶν ἀναφορῶν τῶν πολιτῶν τῆς πόλεως Βώλου, καὶ ἀποφασίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τάχιστα, διότι πρόκειται περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς πόλεως Βώλου. Ἂν θὰ γείνῃ ἡ παροχέτευσις ἐντὸς τῆς πόλεως, ὅπως οἱ Γάλλοι προτείνουν, τότε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τούτου νὰ γίνῃ ἡ τροποποίησις τοῦ τμήματος ἐκείνου τῆς πόλεως, καὶ ἐπιτραπῇ νὰ λαμβάνωσιν ἀδείας νὰ κτίζωσιν οἱ πολῖται, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι φέρει ὑλικὰ ἐκεῖ πρὸ καιροῦ, καὶ ἕνεκα τῆς μὴ λύσεως τοῦ ζητήματος βλάπτονται σπουδαίως· ἂν δὲ τὸ Ὑπουργεῖον ἀποφασίσῃ νὰ παροχετευθῇ ἐκτὸς τῆς πόλεως, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ τάχιστα, διότι, ὡς προεῖπον, τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, συνδεόμενον μὲ τὴν ὕπαρξιν τῆς πόλεως.

§21Ν. ΑΞΕΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, καὶ ἐγὼ καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀποδίδει τὴν δέουσαν σπουδαιότητα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, περὶ οὗ ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες. Θὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς καὶ θὰ ἐνεργηθῇ ὅ,τι εἶναι πρέπον καὶ νόμιμον, χωρὶς νὰ παραβλαφθῶσιν, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, οὔτε τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, οὔτε ἡ κατάστασις τῆς πόλεως. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ σχέδιον τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς Ῥονδὲλ, καὶ ἐνδεχόμενον νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μὲ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τούτου.

§23Μ. ΛΑΠΠΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς ἐργοδηγοὺς τὴν ἐκτέλεσιν σπουδαίων ἔργων, διότι οἱ ἐργοδηγοὶ, οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς, μόλις χειριζόμενοι τὰ ἐργαλεῖά των, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐπιλαμβάνωνται ὑποθέσεων σοβαρῶν. Τί συνέβη, κύριοι, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας; ἕνεκεν κακῆς στηρίξεως ἑνὸς τοίχου ἔπεσεν ὁ τοῖχος, ἐντεῦθεν ἠγέρθησαν παράπονα, ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ ἑτοιμόῤῥοπα, καὶ ὁ Νομάρχης ἔστειλεν ἕνα ἐργοδηγὸν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μας. Ὁ κατασκευάσας τὸν τοῖχον τοῦτον ἤθελε νὰ κάμῃ μίαν οἰκοδομὴν ἐπὶ ἑνὸς ὑψώματος· ἔκαμεν ἕνα τοῖχον στηρίξεως, τὸν ὁποῖον δὲν κατεσκεύασε καλῶς, ἐπῆλθε βροχὴ· ὁ τοῖχος ἀνετράπη καὶ ἐπέφερε τὸν θάνατον πολλῶν ἀνθρώπων. Ἔστειλαν ἕνα παιδὶ λοιπὸν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγνώριζε τὸ καθῆκόν του. Ἦλθε λοιπὸν ὁ ἐργοδηγὸς καὶ ἐκήρυξε δέκα οἰκίας ἐπικινδύνως ἑτοιμοῤῥόπους, μεταξὺ δὲ αὐτῶν καὶ τὸ Δημοτικὸν σχολεῖον τῶν ἀῤῥένων, τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι στερεώτατον Κατάστημα. Ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθη ὁ Δήμαρχος νὰ ἐκβάλῃ τὰ παιδία ἐκεῖθεν καὶ νὰ πληρώνῃ ἐνοίκιον δι’ ἄλλο σχολεῖον 70 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἀλλ’ εἰς τὸ Κατάστημα ἐκεῖνο, τὸ χαρακτηρισθὲν ὡς ἑτοιμόῤῥοπον, ἐνηργήθησαν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ ἀνέβησαν χίλιοι ἄνθρωποι ἐπάνω. Τῷ εἶπον νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ ἑτοιμόῤῥοπον, διότι ἠνώχλει τὴν θέαν ἑνὸς ἐκεῖ ἀντιπάλου μας καὶ διὰ νὰ ἀναγκάσουν τὸν Δήμαρχον νὰ πληρώνῃ κατὰ μῆνα ἐνοίκιον. Παρεκάλεσα τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ ἔστειλε Μηχανικὸν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας, ὅστις ἀπεφάνθη, ὅτι τὸ Δημοτικὸν αὐτὸ Κατάστημα δὲν εἶναι ἑτοιμόῤῥοπον, ἀλλ’ εἶναι στερεώτατον. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀναθέτῃ εἰς ἐργοδηγοὺς σπουδαῖα ἔργα. Οἱ ἐργοδηγοὶ εἶναι ἐπιστάται τῶν Δημοσίων ἔργων, καὶ πρέπει νὰ μένωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐργασίας καὶ νὰ παρατηρῶσιν ἂν αἱ ἐργασίαι γίνωνται συμφώνως μὲ τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ Μηχανικοὶ δὲν ἐργάζονται, στέλλουν τοὺς ἐργοδηγούς· ἐντεῦθεν ἔχομεν ἀνάγκην ἄλλων ἐπιστατῶν, τοὺς ὁποίους συνελέξαμεν ἀπὸ τὸ παντοπωλεῖον καὶ τὸ καφενεῖον καὶ τοὺς διωρίσαμεν ἐπιστάτας καὶ τοὺς πληρώνομεν. Οἱ Νομομηχανικοὶ ὀφείλουσι νὰ ἐργάζωνται, οἱ ἐργοδηγοὶ νὰ ἐπιστατοῦν, καὶ οἱ ἐπιστάται νὰ σταλοῦν εἰς κόρακας, διότι τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας κατεστράφη ἕνεκα τῶν ὁδοστατῶν καὶ ἕνεκα τῶν ἐπιστατῶν καὶ τῆς προσκλήσεως τῶν ξένων Μηχανικῶν, τῶν ὁποίων ἡ μισθοδοσία ἀνέρχεται εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια.

§24Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ Δῆμος Περαχώρας, κύριοι βουλευταὶ, καταδιώκεται ἀπὸ τριῶν ἤδη ἐτῶν ἀληθῶς, κατὰ παράδοξον σύμπτωσιν, ἀδικότατα. Ἐνθυμοῦνται οἱ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἀξιότιμοι βουλευταὶ ὁποῖον ἀδίκημα ἐγένετο πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς Περαχώρας ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν βράχων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους εἷς Κορίνθιος ἐνόμισεν ἐπιτετραμμένον αὐτῷ νὰ ἐκμεταλλευθῇ ὡς ἐργολάβος ἀναλαβὼν νὰ μεταφέρῃ, λατομεύων τοὺς λίθους πρὸς κατασκευὴν τῆς διώρυγος. Οἱ κάτοικοι εὐλόγως ἀντέστησαν πρὸς τοιαύτην διαρπαγὴν τῆς ἰδιοκτησίας τῆς Κοινότητος. Ἐστάλη τότε ὁ στρατὸς καὶ παρὰ μικρὸν νὰ συμβῶσι σκηναὶ τραγικαί. Ἐπὶ τέλους περιέστησαν οἱ φιλόνομοι ἐκεῖνοι κάτοικοι νὰ προσφύγωσιν εἰς τὸ Δικαστήριον καὶ νὰ δαπανήσωσιν οὐκ ὀλίγα μέχρις οὗ ἀνακηρυχθῇ ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων, ὅτι εἶναι ἰδιοκτησία τῆς Κοινότητος πᾶσα ἐκείνη ἡ περιφέρεια. Αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει καὶ σήμερον. Ἡ διόρυξις τοῦ Ἰσθμοῦ κατέλαβε πολλοὺς ἀγροὺς, καὶ οὐ μόνον τοὺς ἀγροὺς, οὓς κατέλαβεν ἐντὸς ὁ ὀχετὸς, ἀλλὰ καὶ τὰ παρόχθια μέρη, ἐπὶ τῶν ὁποίων σωρεύονται τὰ ἀνορυσσόμενα χώματα. Ἐὰν διέλθῃ τις ἐκεῖθεν, θὰ ἴδῃ μετὰ λύπης, ὅτι εὐθαλῆ δένδρα καὶ καλλιστάφυλα κλήματα καλύπτονται ὑπὸ τῶν χωμάτων. Εἶναι ἱστορικὸς, κύριοι, ὁ λόγος, δι’ ὃν ὁ Δῆμος Περαχώρας ἀπέκτησε τὴν κυριότητα τῶν περιφερειῶν ἐκείνων, ὁ δὲ τίτλος οὗτος εἶναι ὁ μάλιστα ἰσχυρὸς, ὁ μάλιστα σεβαστὸς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτοῦ κυρίου Δημητρακάκη, ὅστις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον λίαν πειστικῶς ἀνέπτυξε τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Παρεχωρήθη δηλονότι πρὸς τὸν μάχιμον λαὸν τῆς Περαχώρας ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια κατὰ κυριότητα, δι’ ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας παρέσχον οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι εἰς ἐποχὰς κρισίμους τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεὶς λόγος, οὐδὲν τεκμήριον περὶ τοῦ ἐναντίου. Ἐν τῷ Δήμῳ Περαχώρας οὐδεμία πεύκη, οὐδεὶς λίθος, οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς ὑπάρχει ἐθνική. Καὶ ἂν δὲν ἀρκῇ ἡ ἱστορικὴ αὕτη μαρτυρία, ἣν γινώσκει ἅπας ὁ κόσμος, προβάλλομεν μαρτυρίαν αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν κυβέρνησιν τοῦ Τόπου. Οὐδὲν ποτὲ ἐφορολογήθη προϊόν τι τοῦ Δήμου Περαχώρας, οὐδ’ αὐτῆς τῆς ῥητίνης, τῆς ἀπὸ τῶν πιτυοσκευῶν ὀρέων συλλεγομένης. Ὁμολογεῖται δὲ ὅτι ἀπὸ τῆς θέσεως Τοίχου, ὡς ἀποκαλοῦσι τὸ ἀνοικοδομηθὲν ἀπὸ τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου τεῖχος κατὰ τὸν Ἰσθμὸν, ἡ ἔκτασις ἅπασα τῶν Περαχωριτῶν εἶναι ἰδιόκτητος. Τί λοιπὸν συνέβη; Εἷς Οἰκονομικὸς Ἔφορος, ὁ ἥρως τῶν κλαπέντων ἁλάτων, ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ταλαιπωρήσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν γαιῶν ἐκείνων, σημειῶν εἰς τὰ πρωτόκολλα, τὰ ἀπὸ τοῦ 1882 συνταχθέντα κατὰ τὸν Νόμον καὶ κανονίζοντα τὰς ἀποζημιώσεις ἑκάστου διὰ τὰς καταληφθείσας ὑπὸ τῆς διώρυγος γαίας, «τοῦ Δημοσίου». Ἤρκεσεν ἡ ἐπιφύλαξις ἐκείνη νὰ ταλαιπωρήσῃ καὶ ν’ ἀφαιρέσῃ τὰ δικαιώματα τῶν κατοίκων· ἤρκεσε, κύριοι, τοῦτο μόνον, καί τοι ἀποδεκτοῦ γενομένου τοῦ πρωτοκόλλου, νὰ μὴν ἀποζημιῶνται οἱ πτωχοὶ ἐκεῖνοι ἰδιοκτῆται. Γνωρίζω ὅτι εἰς ἀρχαιοτέραν ἐποχὴν ἡ Πολιτεία ἐν τῷ μεγάλῳ αὐτῆς κατὰ τὴν πρώτην γέννησιν καὶ κατάρτισιν ἐνθουσιασμῷ μετὰ περιφρονήσεως ἀπέβλεπε πρὸς τὸ ἄτομον καὶ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, αὐθαιρέτως δὲ καὶ τὴν ζωὴν καὶ τὴν περιουσίαν καὶ τὴν ἱερὰν ἀφῄρει ἰδιοκτησίαν. Ἀλλ’ εἰς τοὺς σημερινοὺς χρόνους τοῦ πολιτισμοῦ ἐτέθησαν πλέον φραγμοὶ ἀνυπέρβλητοι κατὰ τοιούτων ἀδικημάτων, καὶ ἱκαναὶ ἐλήφθησαν ἐγγυήσεις. Ὁμολογῶ, ὅτι εἰς ὡρισμένας ὑπὸ τοῦ Νόμου περιστάσεις καὶ χάριν τῶν Δημοσίων ἀγαθῶν ἡ Πολιτεία δύναται νὰ ἀφαιρῇ τὴν ἰδιοκτησίαν, ἀλλ’ ἀναγνωρίζουσα τὴν ἱερότητα τοῦ δικαιώματος τούτου ὑποχρεοῦται νὰ σεβασθῇ ταύτην καὶ νὰ ἀποζημιοῖ πρότερον τοὺς πολίτας· καὶ εἶναι κεκανονισμένος ὁ τύπος, καθ’ ὃν ἐξάγεται ἡ τοιαύτης φύσεως χάριν Δημοσίας ἀνάγκης κατάληψις τῶν ἰδιοκτησιῶν. Πάντες δὲ οἱ τύποι οὗτοι ἐφηρμόσθησαν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου. Διατί λοιπὸν ἀναβάλλεται ἐπὶ προφανεῖ ἀθετήσει καὶ τοῦ Νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος ἡ πληρωμὴ τῶν ἀποζημιώσεων; Ἔχει ἡ Κυβέρνησις τίτλους ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων; Εὔκολον νὰ τοὺς ἐπιδείξῃ καὶ ὑποχωροῦμεν. Ἀλλὰ παρῆλθον δύο σχεδὸν ἔτη καὶ οὐδὲν ἐνηργήθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν πρόνοιαν καὶ νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην πρὸς τοὺς ἀδικουμένους καὶ ἀναξιοπαθοῦντας τούτους συμπολίτας μου, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ δύο ἤδη ἐτῶν ταλαιπωροῦνται ἀναξίως, ἀδίκως καὶ ἀστόργως. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ἐλπίζω, ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀπασχολήσω ὀλίγα ἔτι λεπτὰ καὶ ἐπὶ ἑτέρου ἀδικήματος, οὐχ ἧττον οἰκτροῦ, τελεσθέντος ἐν Κορίνθῳ. Ἔλαβον τὴν τιμὴν ἄλλοτε ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου νὰ ἀναφέρω πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο συμβεβηκὸς τῆς πωλήσεως κλοπιμαίων ἁλάτων διὰ δημοσίου κήρυκος καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν Ἀρχῶν ἐν Κορίνθῳ. Λυποῦμαι, ὅτι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο τὸ ὀλέθριον τῆς τότε διοικητικῆς ἐκλύσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ συμπίπτει ἔντιμοι φίλοι μου καὶ συμπολῖταί μου, νὰ γίνωσι θύματα τῆς καλῆς αὐτῶν πίστεως, κρίνω καθῆκόν μου ἀπαραίτητον νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, ὅπως λάβῃ σύντονον πρόνοιαν, ὅπως μὴ ὑποστῶσι τὴν ζημίαν τῶν κατασχεθέντων ἁλάτων ὡς ἀπὸ κλοπῆς προερχομένων οἱ καλῇ τῇ πίστει ἀγοράσαντες αὐτὰ ἀξιότιμοι ἔμποροι ἐν Κορίνθῳ, ἀφοῦ οἱ ἀληθεῖς αὐτοὶ κλέπται καὶ οἱ ἀποκαλύψαντες αὐτοὺς ὑπάλληλοι ἔμειναν ἀτιμώρητοι. Κύριοι, οὐδὲν στοιχεῖον λαθραιότητος, οὐδὲν τεκμήριον δύναται νὰ προβληθῇ περὶ τούτου. Ἀφοῦ ἐνώπιον πασῶν τῶν Ἀρχῶν τῆς Ἐπαρχίας ἐγένετο ἡ ἀγοραπωλησία αὕτη διὰ τῆς δημοσίας πλάστιγγος, κατόπιν ἐγνώσθη τὸ γεγονός, ἐστάλη Ἐπιθεωρητὴς οἰκονομικός, ἐφηρμόσθη ὁ νόμος καὶ κατεσχέθησαν τὰ ἅλατα. Παρακαλῶ δὲ συνάμα τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ αὐστηρὰν ἀνάκρισιν κατὰ τῶν ἐνόχων.

§25ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Τὸ ἅλας εἰς τὰς Δημοσίας ἀποθήκας πωλεῖται 10 λεπτά· νομίζετε ὅτι, ὅταν τὸ ἀγοράζητε πρὸς 8, τὸ ἀγοράζετε καλῇ τῇ πίστει;

§26ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅταν δημοσίᾳ πωλεῖται ἐνώπιον πασῶν τῶν Ἐπαρχιακῶν Ἀρχῶν διὰ τῆς πλάστιγγος τοῦ Δημοσίου καὶ διὰ κήρυκος ἐν πληθούσῃ ἀγορᾷ, βεβαίως ὁ ἀγοράζων καλῇ τῇ πίστει ἀγοράζει. Πᾶς τις δύναται νὰ ἀπατηθῇ, κύριε Μαυροκέφαλε. Καταλήγων, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ συναδέλφου μου πρότασιν νόμου διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦμεν νὰ ἐπεκταθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐντὸς τῶν σταφιδαμπέλων καὶ κατὰ τὴν Κορινθίαν.

§27Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἑταιρία τῆς διώρυγος τοῦ Ἰσθμοῦ, δυνάμει τῆς συμβάσεως, κατέλαβε γαίας. Οἱ ἰδιοκτῆται ἀπεδέχθησαν τὴν καταμέτρησιν ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν, μεθ’ ἣν συνῆλθεν ἡ Ἐπιτροπή, ἡ συγκειμένη ὑπὸ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου, τοῦ Μηχανικοῦ τοῦ τόπου καὶ τοῦ Ἐπάρχου, καὶ ἐκανόνισε τὴν ἀποδοτέαν ἀξίαν αὐτῶν. Εἰς τὰ πρωτόκολλα, τὰ ὁποῖα συνέταξεν ἡ Ἐπιτροπή περὶ τῆς ἀποδοτέας ἀξίας, ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος ἀπὸ ὑπερβολικὸν ζῆλον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἐσημείωσεν ὅτι ἐπιφυλλάσσεται τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου. Τὴν σημείωσιν αὐτὴν ἐθεώρησεν ὡς ἀπόδειξιν τῆς κατοχῆς τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῶν γαιῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις δυσκολεύεται, καίτοι ἀποδεχθέντων τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ κατόχων, διὰ τὴν ἐκτίμησιν νὰ ἐκδώσῃ τὰ ἐντάλματα. Καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἄλλος Ὑπουργὸς, ἠδυνάμην νὰ διστάσω, ἀλλ’ ἐκπλήττομαι μανθάνων, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διατρίβων ἐν καιρῷ τῆς καταλήψεως τῶν γαιῶν ἐν Λουτρακίῳ, συνηγόρει θερμότατα ὑπὲρ τῶν δικαίων τῶν κατόχων, καὶ προέτρεπεν αὐτοὺς εἰς ἀντίστασιν, ἐπικαλουμένους τὸ Σύνταγμα. Τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι κέκτηται κατοχὴν, διότι ἐκ παλαιοῦ καὶ οἱ ἀγροὶ αὐτοὶ καὶ αἱ ἄμπελοι φορολογοῦνται ὡς ἰδιόκτητοι. Ἐὰν τὸ Δημόσιον νομίζῃ, ὅτι ἔχει δικαίωμα κυριότητος, ἂς καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια. Διὰ ταῦτα φρονῶ ὅτι ἡ σύστασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε δι’ ἐπερωτήσεως ὁ συνάδελφός μου, εἶναι εὐλογωτάτη. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ ἅλατα, ἓν μόνον γεγονὸς ἀναφέρω, ὅτι αὐτὰ τὰ ἅλατα ἐθεωρήθησαν προερχόμενα ἐκ Μεσολογγίου καὶ ἦσαν ἐκ τῶν αὐτοπήκτων βεβλαμμένα, καὶ καλῇ τῇ πίστει οἱ ἄνθρωποι τὰ ἠγόρασαν πρὸς 7½ λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, φρονοῦντες εὐλόγως, ὅτι ἐφθαρμένα ἅλατα ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν Ἀρχῶν τῆς Πρωτευούσης νομίμως πωλοῦνται· ἑπομένως τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ ἐπιστρέψῃ τὸ ἐκπλειστηρίασμα.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι ἡ διῶρυξ ἐν τῷ Ἰσθμῷ τῆς Κορίνθου κατέλαβε κτήματα τῶν κατοίκων Περαχώρας, ὅπως ἀνέφερον καὶ οἱ προαγορεύσαντες κύριοι βουλευταὶ Κορινθίας. Καὶ δι’ ἰδίας ἀντιλήψεως τῷ ὄντι μεταβαίνων κατ’ ἔτος εἰς τὰ λουτρὰ τοῦ Λουτρακίου, ἐβεβαιώθην περὶ τοῦ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον προσγίνεται εἰς τοὺς κατοίκους διὰ τῆς καταλήψεως καὶ τῆς καταστροφῆς τῶν κτημάτων, μὴ ἀποζημιουμένους ἅμα τῇ καταλήψει τοῦ κτήματος. Ὅτε ἀνέλαβον ἐσχάτως τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ πρὶν ἢ λάβω ἀκόμη ἀφορμὴν ἐξ ἀναφορῶν τῶν κατοίκων, ἐμερίμνησα ὅπως ἀποζημιωθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν καταληφθέντων κτημάτων καὶ μετὰ τὴν ἀναφορὰν τῶν ἰδιοκτητῶν ἐπανέλαβον τὴν μέριμναν, ἀλλ’ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐπληροφορήθην, ὅτι τὸ Δημόσιον ἀμφισβητεῖ τὴν κυριότητα τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα κατέλαβεν ἡ τομὴ τῆς διώρυγος, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν δύναμαι ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ προβῶ εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων τῆς ἀποζημιώσεως, πρὶν ἢ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος μεταξὺ Δημοσίου καὶ Περαχωριτῶν· εἰς τοὺς αὐτοὺς δισταγμοὺς βεβαίως εὑρέθη καὶ τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν προέβη εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων πληρωμῆς ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀποζημιώσει. Ὥστε ἡ ὑπόθεσις μένει ἐκκρεμὴς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ τὸ Δημόσιον· ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, λαμβάνων ἤδη ἀφορμὴν ἐκ τῆς συνοπτικῆς ταύτης συζητήσεως, θὰ ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ θὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι πρέπει.

§29ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον δικαστικῶς νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, διότι αἱ θύραι τοῦ δικαστηρίου δὲν εἶναι προσιταὶ εἰς ἡμᾶς· δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν ἱστορίαν.

§30ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ἡ ὑπόθεσις θὰ ἐξετασθῇ διοικητικῶς, καὶ ἐλπίζω νὰ λυθῇ ἄνευ δικαστικῆς μεσολαβήσεως.

§31ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι καθαροὶ ἰδιοκτῆται καὶ κάτοχοι.

§32ΦΩΤΗΛΑΣ. Τί εἶναι αὐτὰ τὰ ζητήματα ποῦ φέρετε; δὲν εἶναι τῆς δικαιοδοσίας τῆς Βουλῆς αὐτά.

§33Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν ἔλαβε μίαν μου ἐπερώτησιν;

§34ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι.

§35ΤΖΑΝΕΣ. Τότε ἀναγκάζομαι νὰ ἐκφράσω τὴν βαθεῖάν μου λύπην καὶ κατὰ τοῦ Προεδρείου καὶ κατὰ τοῦ Γραφείου, διότι ἡ ἐπερώτησίς μου ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην, φρονῶ, ὅτι εἶναι σπουδαία. Ἐζήτησα δι’ αὐτῆς νὰ μάθω τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν, τῶν ὑπηρετούντων εἰς ἓν ἕκαστον τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους, τὸ πτυχίον, ὅπερ ἕκαστος κέκτηται, τὴν πατρίδα ἐξ ἧς ἕκαστος ὁρμᾶται· συνάμα δὲ προσθέτω ἤδη, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ προσαγάγητε καὶ τὰς ἐκθέσεις τῶν κυρίων Γυμνασιαρχῶν, ἐν ταῖς ὁποίαις κατ’ ἔτος εἴθισται, νὰ γίνηται λόγος περὶ τῆς ἀξίας καὶ ἱκανότητος ἑκάστου καθηγητοῦ. Ταῦτα πάντα θέλω, καὶ πιστεύω ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ, διότι, ὡς ἔμαθον, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως προέβη εἰς τὴν παῦσιν 73 καθηγητῶν. Τοῦτο κατ’ ἐμὲ, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς εἶναι χρήσιμον εἰς τὴν ἰδέαν τῶν οἰκονομιῶν, εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦτο ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἠγωνίσθην καὶ ἐγὼ καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα καὶ θὰ ὑποστηρίξω, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καταστροφὴ, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον πολλὰ τῶν Γυμνασίων νὰ μὴ ὑπάρχωσι, καὶ ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον ἀφοῦ οὕτω κολοβοῦται ἡ ἐγκύκλιος ἐκπαίδευσις, νὰ ἀποβλέψῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐκεῖ ὅπου ἡ περιουσία ἑνὸς ἱεροῦ καὶ μεγάλου καθιδρύματος κατήντησε μισθολόγιον καὶ χρῆμα καὶ ἀπόκτημα προσώπων τινῶν καὶ ἐκεῖ νὰ λάβῃ τὴν ψαλίδα νὰ περικόψῃ. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ ὅλας αὐτὰς τὰς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἴσως αὔριον ἢ μεθαύριον δὲν θὰ συνεδριάσῃ, αἱ πληροφορίαι αὗται θὰ χρησιμεύσωσιν ὁπόταν ἡ Βουλὴ ἐπανέλθῃ καὶ ἐπιληφθῇ τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς. Σὺν τοῖς ἄλλοις παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεωρήσῃ σπουδαίαν τὴν πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ οἰνοπνευμάτων, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτὴς ὑπέβαλε καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ ἐζήτησα, ὅπως τὸ ἐξαγόμενον οἰνόπνευμα μέχρι 40 βαθμῶν ἐκ τῶν ξηρῶν σύκων, τῆς ξηρᾶς σταφίδος, τῶν ξυνῶν σταφυλῶν, τῶν στεμφύλων καὶ τῶν τούτοις ὁμοίων μὴ ὑπάγηται εἰς φορολογίαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἡ πρότασις αὕτη καὶ εἰ δυνατὸν πρὶν ἀναχωρήσωμεν νὰ ἐπιψηφισθῇ, διότι ἔχομεν νὰ δώσωμεν λόγον εἰς τοὺς ἐντολεῖς μας ἴσα ἴσα καὶ περὶ τούτου.

§36ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν 2 τοῦ μηνὸς Ἰουλίου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας βουλευτὴς κύριος Κωνσταντόπουλος ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν, σκοπῶν δι’ αὐτῆς νὰ μὲ προκαλέσῃ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν διατὶ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐν τῷ χωρίῳ Στενοῦ τοῦ Δήμου Κορυθίου ἀνῆλθεν εἰς δραχμὰς 30 καὶ πλέον κατὰ κτῆνος. Ἡ ἐπερώτησις μοὶ διεβιβάσθη καὶ ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν οὕτω πως (ἀναγινώσκει): «Ἐφ’ ἑκάστου κτήνους τοῦ χωρίου Στενοῦ τοῦ Δήμου Κορυθίου ἐβεβαιώθη φόρος Δημόσιος μὲν ἐκ δραχμῶν 36, Δημοτικὸς δὲ ἐκ δραχμῶν 12 καὶ 10 λεπτῶν. Καὶ ἡ μὲν βεβαίωσις τοῦ Δημοτικοῦ φόρου ὀρθῶς ἐγένετο, ἡ δὲ τοῦ Δημοσίου παρὰ τὸν νόμον, διότι ὁ ἐπιβληθεὶς κατὰ κτῆνος ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ Δημόσιος φόρος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐξευρημένου διὰ τοῦ κατὰ τὰ ἄρθρα 10–12 τοῦ ΩΙʹ νόμου τοῦ 1880 συνταχθέντος πρωτοκόλλου μέσου ὅρου παραγωγῆς κατὰ κτῆνος ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ, ἀνερχομένου εἰς κοιλὰ 122, εἶναι δραχμαὶ 15. Ἡ παρὰ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Μαντινείας πλημμελὴς βεβαίωσις τοῦ Δημοσίου φόρου, οὐ μόνον ἐπὶ τῶν κτηνῶν τοῦ χωρίου τούτου, ἀλλὰ καὶ ἁπάντων τῶν χωρίων τῆς Ἐπαρχίας, προῆλθεν ἐκ τῆς πλάνης, ἣν σκοπεῖ νὰ ἀποτρέψῃ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 58732 ἐγκύκλιος, ἥτις ἐξεδόθη πρὸ μικροῦ, εἰ καὶ διὰ τὴν Ἐπαρχίαν Μαντινείας διετάχθη ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος καὶ δι’ εἰδικῆς διαταγῆς νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν γενομένην ἐσφαλμένην βεβαίωσιν.» Ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος Μαντινείας λοιπὸν ἐπλανήθη περὶ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου. Ἕνεκα τούτου, ὑποπτεύσας μήπως καὶ ἄλλοι Ἔφοροι πλανηθῶσιν, ἔσπευσα νὰ ἐκδώσω ἐγκύκλιον, φέρουσαν ἡμερομηνίαν 29 Ἰουνίου, διὰ τῆς ὁποίας ἔδωκα ὁδηγίας, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν πλάνην. Διέταξα δὲ εἰδικῶς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον Μαντινείας νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν παρ’ αὐτοῦ γενομένην ἐσφαλμένην βεβαίωσιν τοῦ φόρου διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, ὁ ὁποῖος δὲν εἶνε παρών, ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ἐζήτησε πληροφορίας μέχρι τίνος ποσοῦ ἀνεβιβάσθη ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν κατὰ κτῆνος, ὅ τε Δημόσιος καὶ Δημοτικός. Ὁ Δημόσιος φόρος κατὰ τὰ ἔτη 1880 καὶ 1881, κατὰ τοὺς τότε ἰσχύοντας νόμους, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν 15 δραχμῶν κατὰ κτῆνος, ἑπομένως ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἐκείνου κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα δὲν παρουσιάζει οὐδεμίαν ἀνωμαλίαν. Ἀλλὰ κατὰ νόμον μεταγενέστερον τὸ ποσὸν τοῦ φόρου τούτου δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν 15 δραχμῶν. Διὰ τοῦτο ἔχομεν ἀνώτατον ποσὸν φόρου ἐπιβληθέντος κατὰ κτῆνος ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Φαρσάλων καὶ Δομοκοῦ 40 δραχμῶν· ἔχομεν ἀνώτατον ποσὸν φόρου Δημοσίου ἐπιβληθέντος κατὰ κτῆνος ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Κορινθίας 35 δραχμῶν· ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Ἄρτης ἀνώτατον ποσὸν Δημοσίου φόρου 28 δραχμῶν· ὡσαύτως ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Βονίτσης 28 δραχμῶν· ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων 30 δραχμῶν· ἐν τῇ τῆς Ναυπακτίας 32 δραχμῶν· ἐν τῇ τῆς Τριχωνίας 28 δραχμῶν· ἐν τῇ τῆς Χαλκίδος 29, καὶ ἐν ἄλλαις Ἐπαρχίας 25 καὶ καθ’ ἑξῆς.

§37ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος;

§38ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Λακεδαίμονος 25. Περὶ δὲ τοῦ Δημοτικοῦ φόρου ἐν τῷ χωρίῳ Ἀστακῷ τοῦ ὁμωνύμου Δήμου ὁ Δημοτικὸς φόρος ἀνεβιβάσθη εἰς 50 δραχμάς· ἐν τινι χωρίῳ τῆς Ἐπαρχίας Τριφυλίας ἀνεβιβάσθη εἰς 117 δραχμάς· ἐν τῷ δήμῳ Γλώσσης τῆς Ἐπαρχίας Σκοπέλου εἰς 99 δραχμάς. Σημειώσατε, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ πάντες οἱ πίνακες τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων τούτων, διότι ἐγένοντο παραπλανήσεις περὶ τὴν βεβαίωσιν τοῦ τε Δημοτικοῦ φόρου καὶ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἠναγκάσθην μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν, ἡ ὁποία ἐγένετο τῆς βεβαιώσεως ἐν ἑκάστῃ Ἐπαρχίᾳ, νὰ καταστρέψω τοὺς πίνακας τούτους πρὸς διόρθωσιν.

§39ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτοὶ οἱ τολμηροὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι τοσαῦτα λάθη διέπραξαν, δὲν πρέπει νὰ μείνωσι βεβαίως ἀτιμώρητοι.

§40ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ μὲν τὸ ποσὸν τοῦ Δημοτικοῦ φόρου κατὰ κτῆνος, τὸ προσδιορισθὲν, ὡς εἶπον, δὲν ὑπῆρξεν ἀποπλάνησις τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφόρων· ἂν δὲ προσδιωρίσθη ὑπέρογκον, τὸ ἐλάττωμα κεῖται ἐν τῷ νόμῳ. Ἡ ἀποπλάνησις τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφόρων ἐγένετο περὶ τὴν βεβαίωσιν τοῦ Δημοτικοῦ φόρου ἐν πολλαῖς ἐπαρχίαις. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καρυστίας κ. Παπαγεωργίου μοὶ ἐζήτησεν ἡμέραν τινὰ πληροφορίας περὶ τῶν χρημάτων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰ Λιμενικὰ ταμεῖα. Ἀληθῶς εἰσήχθησαν εἰς τὰ Δημόσια ταμεῖα χρήματα, ἀνήκοντα εἰς εἰδικὰ ταμεῖα λιμένων, καὶ διετέθησαν ὑπὸ τῶν ταμιῶν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὀφείλονται δὲ νῦν εἰς τὰ Λιμενικὰ ταμεῖα. Περὶ τούτων συνετάχθη πίναξ, κατὰ τὸν ὁποῖον ὀφείλονται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ταμείου εἰς τὰ Λιμενικὰ ταμεῖα δραχμαὶ 703,915,64, διότι, εἰσπραχθέντα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ταμείου, διετέθησαν εἰς ἀνάγκας ἄλλας, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχουσιν ἵνα ἐπιστραφῶσι πρὸς τὰ ταμεῖα τῶν λιμένων, εἰς ἃ ἀνήκουσιν.

§41Γ. ΚΟΡΙΖΗΣ. Δὲν θὰ ληφθῇ πρόνοια, κ. Πρόεδρε, ἵνα ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα ταῦτα;

§42ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν διὰ νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὰ Λιμενικὰ ταμεῖα εἶναι ἡ αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ἵνα ἀποδοθῶσιν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ἐννέα ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν παρ’ αὐτοῦ καὶ διετέθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους· εἶναι ἡ αὐτὴ, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβωμεν διὰ νὰ ἀποδοθῶσι τὰ ἐν παρακαταθήκαις κατατεθέντα εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, καθὼς καὶ περὶ πληρωμῆς πολλῶν ἄλλων ὀφειλομένων ἀπὸ τὸ Δημόσιον ταμεῖον· εἶναι ἡ αὐτὴ πρόνοια, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβωμεν πρὸς ἐξεύρεσιν χρημάτων διὰ νὰ πληρώσωμεν ἁπάσας τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν. Πρὸς τοῦτο εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν διὰ νὰ δοθῇ διὰ νόμου ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ ἐν ἀνάγκῃ εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν μήπω ἐκποιηθεισῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων καὶ εἰς τιμὴν ἥσσονα ἐκείνης, ἥτις εἶχε προσδιορισθῆ διὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφήν. Τὸ νομοσχέδιον νομίζω, ὅτι ἀνεγνώσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν, νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, ἵνα ψηφισθῇ μετὰ τῶν ἄλλων. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τῆς ἐκποιήσεως τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων δὲν εἶναι μέτρον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις θέλει προσφύγει, ἐὰν δὲν παρουσιασθῇ ἀνάγκη· διότι, ἐὰν ἦναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου ταμείου καὶ ἡ ἐμπρόθεσμος ἀπόδοσις τῶν προκαταβολῶν, αἵτινες τυγχάνουσι συνωμολογημέναι, νὰ ἀναβληθῇ ὑπὸ ὅρους συμφέροντας, τότε, ἐφ’ ὅσον κατασταθῇ δυνατὸν νὰ θεραπευθῶσιν αἱ ἄλλαι χρηματικαὶ ἀνάγκαι τοῦ ταμείου, ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει προβῇ εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου, ἐπιφυλασσομένη νὰ ζητήσῃ καὶ ἐπιτύχῃ τιμὴν μᾶλλον συμφέρουσαν, τοῦ χρόνου προϊόντος. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε τὸ μέτρον τοῦτο νὰ μὴ προταθῇ μόνον εἰς τὴν Βουλὴν· ἔπρεπε δὲ νὰ μὴ προταθῇ καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, διότι ἐκτὸς τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀπότισιν τοῦ κεφαλαίου τῶν προκαταβολῶν, τὰς ὁποίας ἐδανείσθημεν, συνισταμένων, ὡς γνωστὸν, εἰς 35 ἑκατομμύρια καὶ εἰς 11½ ἑκατομμύρια καὶ εἰς 7½ ἑκατομμύρια καὶ προσέτι κατόπιν εἰς 875 χιλιάδας, δηλαδὴ εἰς 55 ἑκατομμύρια, εἴμεθα καὶ πρὸ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 ἑπομένως πρέπει νὰ προβλέψωμεν καὶ περὶ τοῦ ἐλλείμματος τούτου· πρέπει δὲ νὰ προβλέψωμεν καὶ περὶ πορισμοῦ χρημάτων, διὰ νὰ ἐκπληρώσωμεν καὶ τὰς ἄλλας ἡμῶν ὑποχρεώσεις, περὶ τῶν ὁποίων μὲ ἠρωτᾶτε πρὸ μικροῦ νὰ σᾶς εἴπω ἐὰν ἔλαβον πρόνοιαν. Διὰ ταῦτα τὸ προταθὲν μέτρον τῆς ἐκποιήσεως τῶν ὑπολειπομένων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἀποτελεῖ τὸ ἓν μέτρον, εἶπον δὲ καὶ περὶ ἄλλου τινος μέτρου. Ὁ ἐμὸς προκάτοχος, ὅταν εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν, μολονότι ὁ Προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγε, παρίστα περίσσευμα, ἑπομένως ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξοικονομηθῶσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ, ἀφοῦ τὰ ἔσοδα οὐ μόνον ἐκάλυπτον τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ κατέλιπον καὶ περίσσευμα, ἐπρόβλεπεν ὅμως, ὡς εἶπε, περὶ ἄλλης τινὸς ἀναγκαίας σταθερᾶς καὶ μονίμου διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ περιέλαβεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ ἔντοκα γραμμάτια μέχρι ποσοῦ ἴσου τοῦ δεκατημορίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ σταθερὰ καὶ μόνιμος ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ἐπρόβαλεν ὡς ὑπάρχουσαν ἐν τῇ διοικήσει τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἦτον ἡ ἀνισότης τῶν εἰσπραττομένων ἐσόδων κατὰ τὰς διαφόρους περιόδους τοῦ ἐνιαυτοῦ. Οἱ πρῶτοι μῆνες τοῦ ἐνιαυτοῦ λέγονται καὶ χαρακτηρίζονται συνήθως ὑπὸ τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὰ οἰκονομικὰ ὡς ἄγονοι, διότι κατ’ αὐτοὺς εἰσπράττονται ὀλιγώτερα ἔσοδα ἢ ὅσα εἰσπράττονται κατὰ τοὺς ἄλλους μῆνας. Ἐπειδὴ δὲ τὰ εἰσπραττόμενα ὀλιγώτερα ἔσοδα δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν κατὰ τοὺς μῆνας τούτους τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξόδων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἴσα πρὸς τὰ ἔσοδα τῶν μηνῶν ἐκείνων, πρέπει δὲ νὰ πληρωθῶσιν, εἶχε προταθῆ κατὰ τὸ 1863 καὶ ἐπετράπη τότε ἡ ἔκδοσις ἐντόκων γραμματίων. Ἔντοκα γραμμάτια, ὡς γνωρίζετε, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ προσωρινὸν δάνειον. Ἡ Κυβέρνησις ἐκδίδει ἔντοκα γραμμάτια ἀντὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα λαμβάνει, καὶ κατόπιν ὅταν ἔρχωνται οἱ γόνιμοι μῆνες ἐξοφλεῖ τὰ ἔντοκα γραμμάτια. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτιολογία τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ἀλλὰ τὰ ἔντοκα γραμμάτια, τὰ ἐκδοθέντα τότε, δὲν ἐχρησίμευσαν εἰς τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας ἀνάγκας, ἤτοι εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἑπομένως ἡ χρῆσις τῶν ἐντόκων γραμματίων δὲν ἐχρησίμευσεν εἰς τὸν ἀρχικὸν σκοπὸν, τουτέστι εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων κατὰ τοὺς ἀγόνους μῆνας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, τὰ μετὰ τὸ 1863, ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ κατὰ διαφόρους ἐποχὰς καὶ ἄλλα ἔντοκα γραμμάτια, καὶ οὕτω ηὐξήνθη τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸ πρῶτον ἐζητήθη καὶ ἐπετράπη ὑπὸ τῆς Βουλῆς νὰ ἐκδοθῶσιν ἔντοκα γραμμάτια ἀξίας δραχμῶν 3,000,000, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἐπετράπη ἡ ἔκδοσις καὶ ἄλλων 3,000,000, καὶ τοιουτοτρόπως ἀνεβιβάσθησαν εἰς 6,000,000 τὰ γραμμάτια. Δι’ ἄλλου νόμου ἐν μεταγενεστέρᾳ ἐποχῇ ἐδόθη ἡ ἄδεια νὰ ἐκδοθῶσι 4,000,000 ἀκόμη περίπου ἔντοκα γραμμάτια, διότι, ὡς εἶπον, δὲν ἐχρησίμευον νὰ συμπληρώσωσι τὰ ἐλλιπῆ ἔσοδα τοῦ Κράτους διὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ ἐνιαυτοῦ, ὅτε ἤθελεν εἶσθαι ἁπλῆ προεξόφλησις τῶν εἰσπραχθησομένων κατὰ τοὺς ἑπομένους μῆνας τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐσόδων, ἀλλὰ καὶ εἰς συμπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Κατὰ μίαν ἐποχὴν, νομίζω κατὰ τὸ 1880, μετὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, τὸ ὁποῖον συνωμολογήσαμεν διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ ἀντίτιμον εἰσηγάγομεν, ἅμα εἰσπραττόμενον, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ἔμενεν ἐν αὐτῇ κατατεθειμένον πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν μας πρὸς αὐτήν, ὅπως ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐκρίθη ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργείου ἀναγκαῖον νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἑπομένως ἐπανέλαβον παρὰ τῆς Τραπέζης τὰ κατατεθειμένα εἰς αὐτὴν χρήματα τοῦ δανείου καὶ ἔθηκαν αὐτὰ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Τότε τὰ ἔντοκα γραμμάτια δὲν ἦτο βεβαίως ἀναγκαῖα πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, διότι ὑπῆρχον τὰ χρήματα τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Τότε ἐκυβέρνα ὁ πρὸ μικροῦ παραιτηθεὶς κ. Πρωθυπουργός, ὅστις διέταξε καὶ ἐτοιχοκολλήθη εἰς τὴν θύραν τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, ὅτι τὸ Ταμεῖον εἶναι ἀνοικτὸν καὶ ἕκαστος ἔχων λαμβάνειν δύναται νὰ ἀποταθῇ εἰς αὐτόν. Ἦσαν τὰ χρήματα τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἄφθονα, καὶ ἐπέτρεπον τοιαύτας προκηρύξεις, ἐνῷ ἐκεῖνοι, οἵτινες πρὸ τοῦ 1880 ἐκυβέρνων τὴν Ἑλλάδα, εἶχον Προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα, καὶ διὰ τῶν ἐσόδων δὲν ἠδύναντο νὰ καλύψωσι τὰ ἔξοδα τοῦ ἔτους. Τότε εἶχε συνομολογηθῆ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Τὰ χρήματα εἰσεπράττοντο ἐκ τοῦ δανείου, ἀλλ’ ἐδίδοντο ἀμέσως εἰς τὴν Τράπεζαν· ὅταν δ’ ἀνεβλήθη ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπανῆλθον τὰ χρήματα εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον καὶ ἐχρησίμευσαν εἰς τὰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Τότε περιώρισαν καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων εἰς 4,000,000. Ἡμεῖς ὅμως ὅταν τελευταῖον ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εὕρομεν οὐδὲ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἐντόκων γραμματίων, εἰμὴ μόνον 900,000 δραχμὰς ἐντόκων γραμματίων, διότι εἶχον διατεθῆ ὑπὸ τῶν προκατόχων τὰ 3,000,000 καί τινες χιλιάδες αὐτῶν· ἑπομένως σήμερον δὲν ἔχομεν οὐδ’ ἔντοκα γραμμάτια. Τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἦτο βέβαιον ὅτι κατώρθωσεν ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προβλέψῃ περὶ ἐλειμμάτων, ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ ἐκδώσῃ ἔντοκα γραμμάτια μέχρι τοῦ δεκατημορίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τότε ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας παρέστησεν, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ζητεῖται ἡ ἄδεια πρὸς ἔκδοσιν γραμματίων, δὲν εἶνε Συνταγματικός, διότι ὁ νόμος περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων εἶνε πόρισμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων· ἐπειδὴ δὲ ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων δὲν ἀπαιτεῖ εἰμὴ μίαν ἀνάγνωσιν μόνον, θέλει οὕτω διὰ μιᾶς ἀναγνώσεως ψηφισθῆ καὶ ἡ περὶ ἐντόκων γραμματίων διάταξις, ἥτις πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις καὶ ψηφίσεις. Ὅθεν προέτεινεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων, καὶ νὰ προταθῇ ἐν ἰδίῳ νομοσχεδίῳ κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος διατασσομένην πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου καθεστηκυῖαν διάταξιν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπῆλθεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ κρίσις καὶ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἐψηφίσθη, ἑπομένως καὶ ὁ νόμος τῶν ἐξόδων, καὶ ἔμεινε καὶ ἡ διάταξις αὕτη μὴ νενομοθετημένη. Ἡμεῖς δὲ οἱ διαδεχθέντες τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα πρὸ μικροῦ, οὐχὶ μόνον διὰ νὰ πληρώσωμεν τὸ ἐξ ἕνδεκα ἑκατομμυρίων κατὰ τὸν ἡμέτερον Προϋπολογισμὸν ἔλλειμμα, ἀλλὰ νὰ δαπανήσωμεν καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν ἀγόνων μηνῶν. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἡ ζήτησις καὶ συνομολόγησις δανείου δὲν συμβάλλει ἐντελῶς ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου Ταμείου, διότι ἀγνοῶ ποία ἑρμηνεία ἤθελε δοθῆ εἰς τοιαύτην ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ποῖα ἐνδεχόμενα ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσιν, ἐὰν προεβαίνομεν εἰς ἔκδοσιν δανείου. Ἐπειδὴ δὲ συνειθίζω νὰ συμπληρῶ τὰς ἐμὰς γνώμας διὰ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ζητῶ καὶ παρ’ ἄλλων ἀνθρώπων, κατεχόντων ἴσως κάλλιον ἐμοῦ τὰ τῆς ὕλης ταύτης, ὡς εἰδικῶν, ἐζήτησα γνώμας παρὰ τοιούτων, καὶ αὐτοβούλως δέ τινες ἔσπευσαν καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσαν τὰς ἑαυτῶν γνώμας, καίτοι μὴ προκληθέντες παρ’ ἐμοῦ. Τῶν ἐρευνῶν τούτων τὸ πόρισμα μοὶ παρήγαγε δύω μέτρα, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ πότερον τῶν δύο τούτων μέτρων ὤφειλε νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ ἓν τῶν μέτρων τούτων ἐφάνη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐνασκήσῃ ποιάν τινα ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων γνώμης τοῦ κοινοῦ καὶ ἐπὶ τῶν συναλλαγῶν τῶν ἀτόμων πρὸς ἄλληλα καὶ ἐπὶ ἄλλων οἰκονομικῶν καὶ χρηματιστικῶν σχέσεων, δὲν εἶνε δὲ καὶ εἰθισμένον εἰσέτι ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῇ Ἑλληνικῇ, ἠναγκάσθη τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ διστάσῃ νὰ προσφύγῃ πρὸς τοῦτο, καὶ νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ ἕτερον μέτρον, τὸ ὁποῖον καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε προβάλει, εἰς τὸ μέτρον τοῦ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας διὰ νὰ ἐκδώσῃ ἔντοκα γραμμάτια. Περὶ τοῦ μέτρου τούτου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνιστῶ εἰς αὐτὴν καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ συζητήσῃ, νὰ τὸ βασανίσῃ καὶ νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ. Ζητεῖται ἡ ἄδεια παρὰ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ὅπως ἐκτὸς τῶν 4,000,000 ἐντόκων γραμματίων ἐκδώσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἕτερα ἔντοκα γραμμάτια ἀξίας 10,000,000. Ζητεῖται προσέτι παρὰ τῆς Βουλῆς ἡ ἄδεια νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ Β. Διατάγματος νὰ ἐκδώσῃ διατάξεις περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐντόκων γραμματίων καὶ τῆς ἄλλης διαχειρίσεως αὐτῶν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). (Ὅρα Παράρτημα).

§43Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§44Κ. ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ἡ ἐπελθοῦσα καταστροφὴ ἐκ τῶν ἀλλεπαλλήλων θεομηνιῶν, τῶν ἐπισκηψασῶν κατά τε τὸ παρελθὸν καὶ ἐνεστὼς ἔτος ἐπὶ τῶν προϊόντων ὁλοκλήρου τῆς Ἐπαρχίας Λακεδαίμονος, ἰδίᾳ δὲ ἐφ’ ἑνὸς τῶν Δήμων αὐτῆς, τοῦ Δήμου Τρινάσου, τοῦ ὁποίου ἡ μικρὰ ἀλλὰ γόνιμος πεδιὰς μετεσχηματίσθη εἰς εὐρεῖαν λίμνην ὡς ἐκ τῆς ὑπερβολικῆς τῶν ὑδάτων τῶν ποταμῶν Εὐρώτα καὶ Βασιλοποτάμου ἐκχειλίσεως, περιήγαγε τοὺς κατοίκους οὐχὶ εἰς ἀπορίαν, ἀλλὰ εἰς πλήρη ἀπόγνωσιν, καθόσον συνεπείᾳ τοῦ κατακλυσμοῦ τούτου, τοῦ κατ’ ἀμφότερα τὰ ἔτη συμβάντος, τὸ προϊὸν τοῦ δημητριακοῦ καρποῦ ἐντελῶς κατεστράφη. Ἐν τοιαύτῃ δὲ διατελοῦντες ἀπελπιστικῇ θέσει, ἀπηύθυναν δι’ ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων των αἴτησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐκλιπαροῦντες τὴν ἀντίληψιν αὐτῆς ὑπὲρ τῆς κρισίμου καταστάσεως, εἰς ἣν περιέστησαν, ὑποδεικνύοντες ἅμα διὰ τῆς ὑποβαλλομένης αἰτήσεώς των, οἵαν αἰτοῦσιν ἀντίληψιν. Ὑποβάλλων τὴν αἴτησιν ταύτην καὶ συνιστῶν ἐκθύμως αὐτὴν, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ λάβῃ τὴν προσήκουσαν ὑπὲρ τῶν ἀναφερομένων πρόνοιαν, τὴν ὑπὸ τῆς φιλανθρωπίας καὶ τοῦ δικαίου ὑπαγορευομένην.

§45ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾶν εἶνε σημαντικώτατον δικαίωμα, ἀπονεμόμενον ὑπὸ τοῦ Πολιτεύματος εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Δι’ αὐτοῦ ἐξασκεῖται ὁ ἔλεγχος τῶν πραγμάτων τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ἐγὼ δὲ καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει δὲν θέλω ποτὲ συντελέσει οὐδ’ ἀπώτατα εἰς τὸν ἐλαφρότατον περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τούτου. Τὸ δικαίωμα ὅμως τοῦ ἐπερωτᾶν εἶνε συνδεδεμένον μετὰ τοῦ δικαιώματος τοῦ νομοθετεῖν. Ἀπὸ τῆς σήμερον μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θέλουσιν ἀναχωρήσει τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς οἰκείας Ἐπαρχίας, ὑπολείπονται ὀλίγαι μόνον ἡμέραι. Ἐὰν μετρήσητε τὰς ἡμέρας ταύτας, ὅσαι ὑπολείπονται, καὶ ἐξακολουθήσητε νὰ ἐνασκήσητε κατ’ αὐτὰς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾶν, δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ τελέσωμεν τὰ ἄλλα καθήκοντα ἡμῶν, τοῦ νὰ νομοθετήσωμεν τὰ μέτρα, περὶ ὧν ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην. Δὲν ἐννοῶ διὰ τούτου νὰ ζητήσω νὰ παραιτηθῶσιν οἱ κ. βουλευταὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾶν. Ἐσμὲν μάλιστα πρόθυμοι νὰ δώσωμεν πληροφορίας εἰς πάντας τοὺς βουλευτὰς, εἴτε ἐκ τῆς μιᾶς μερίδος εἴτε ἐκ τῆς ἑτέρας, διότι τοὺς πάντας θεωροῦμεν ἐξ ἴσου, ὅταν ἔχωσιν ἀνάγκην νὰ ἀπευθύνωσιν ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ παρακαλοῦμεν αὐτοὺς ἰδίᾳ νὰ προσέρχωνται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μᾶς ἀνακοινώνωσι τὰς ἐπερωτήσεις των, εἰς οὓς προθύμως θέλομεν δίδει τὰς ζητουμένας πληροφορίας καὶ ἀπαντήσεις. Τοιουτοτρόπως, ἐπειδὴ δὲν ὑπολείπονται ἢ τρεῖς καὶ τὸ πολὺ τέσσαρες ἡμέραι, θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐνασχοληθῶμεν κατ’ αὐτὰς εἰς μόνα τὰ νομοθετικὰ ἡμῶν καθήκοντα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων Νομοσχεδίων κατὰ προτίμησιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως πιστώσεως δρ. 4,200,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1885.

§47ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει της περιώρισε τὸ ποσὸν εἰς 4,100,000.

§48ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς διορθωθῇ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔμενε 4,200,000, τῶν ἑκατὸν χιλιάδων δὲν θὰ ἐγίνετο χρῆσις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον· ἐπίσης δὲ εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκποιήσεως ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170, 000,000).

§49ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ σήμερον ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐντόκων γραμματίων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν).

§50ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγένετο, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν εἶνε σύμφωνον μετὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ διατεταγμένα· ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο τοῦτο καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν, ἐζητήσαμεν καὶ ἡμεῖς τοῦτο· πρέπει ὅμως νὰ συμμορφωθῶμεν μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ διὰ νὰ συμμορφωθῶμεν, πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ τυπωθῇ, νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις συνελθοῦσα νὰ καταρτίσῃ τὴν ἔκθεσίν της, καὶ οὕτω κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ συμμορφωθῶμεν μὲ τὸν Κανονισμόν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀτελείας σωλήνων καὶ λοιπῶν μηχανημάτων τοῦ Δήμου Ἀθηναίων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαχειρίσεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας κατὰ ἐνδεχομένην ἐν τῷ ἐνεστῶτι ἔτει ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν ἐπιβεβλημένων διὰ τοῦ νόμου ΡΟΕʹ τῆς 8 Αὐγούστου 1850 φόρων πρὸς κατασκευὴν προκυμαίας ἐν Κατακώλῳ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§54ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Πατρῶν.

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§56ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὀφείλων νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ Γυμνασίων, ἠναγκάσθη νὰ προκαλέσῃ τὸν περιορισμὸν τῶν ἐν ἑκάστῳ Γυμνασίῳ Καθηγητῶν εἰς τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος εἶχεν. Ὁ Ὑπουργὸς διὰ τοῦτο εἰσήγαγε νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἄδειαν ταύτην τῆς Βουλῆς· εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ συζητηθῇ, διότι κατὰ τὸν ἑπόμενον μῆνα θέλουν καταρτισθῇ τὰ Γυμνάσια. Ἐπειδὴ ἡ ὥρα πλησιάζει 12, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ, διότι δὲν ἀπαιτεῖ συζήτησιν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ τοῦ διοργανισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων καὶ Γυμνασίων. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§58ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν δυνάμεθα, κύριοι, νὰ παραδεχθῶμεν αὐτὰς τὰς ἐξαιρέσεις καὶ νὰ δίδωμεν πάντοτε εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως τοῦ νὰ ἐκλέγωσι ποῦ καὶ ποῦ θὰ διορίζωσι τοὺς Καθηγητάς. Νομίζουσιν, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους σήμερον εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐπιβάλλωσι χεῖρα καὶ εἰς τὴν παιδείαν; τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι μέτρον γενικόν. Ἂν ὅμως ἐννοῆτε νὰ ἔχητε Γυμνάσιά τινα εὐνοούμενα μὲ ἑπτὰ Καθηγητὰς καὶ ἄλλα μὴ εὐνοούμενα μὲ πέντε, νομίζω, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἄδικος. Πῶς θὰ ἀνταγωνισθῇ ὁ μαθητής, ὁ ἐκπαιδευόμενος εἰς τέλειον Γυμνάσιον, τὸ ὁποῖον περιέχει καὶ δικαίως ὅλους τοὺς Καθηγητάς, πρὸς τὸν μαθητήν, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ μεθαύριον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὅστις δὲν διήκουσεν εὐρέως καὶ ἐν ἐκτάσει ὅλα τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα παρεδόθησαν εἰς ἕτερα Γυμνάσια; Αἱ ἐξαιρέσεις αὐταὶ ἐπιτρέπονται; Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, αἱ Κυβερνήσεις πρέπει νὰ προσέχουν, ὅταν πολλαπλασιάζουν, εἴτε τὰ Δικαστήρια, εἴτε τὰ Γυμνάσια, διότι τοῦτο εἶναι δύσκολον, ἀφοῦ ἅπαξ ἱδρυθῇ εἴτε Δικαστήριον, εἴτε Γυμνάσιον, εἴτε ὁποιονδήποτε ἵδρυμα, εἶναι δύσκολον κατόπιν νὰ λείψῃ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, εἶναι νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ νὰ εὕρῃ τρόπον νὰ οἰκονομήσῃ καὶ τὰ δύο πράγματα, νὰ κάμῃ ὅπου θέλει οἰκονομίας, καὶ νὰ μὴ κάμνῃ ὅπου δὲν θέλει. Ὅλα τὰ Γυμνάσια, διὰ νὰ ἦναι Γυμνάσια, πρέπει νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἴσην μοῖραν πανταχοῦ. Νομίζει, ὅτι εἶναι περιττὰ τὰ Γυμνάσια; ἂς τὰ καταργήσῃ· οὕτως ἔπραξαν ἄλλοτε αἱ Κυβερνήσεις καὶ ἔκαμαν Δικαστήρια εἰς Ἠλείαν, εἰς Παρνασσίδα, εἰς Τριφυλίαν, εἰς Λευκάδα, διότι ἴσχυον τότε ἐν τῇ πολιτικῇ βουλευταί τινες, καὶ σήμερον δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καμμία Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν Πρωτοδικείων αὐτῶν. Καὶ ἂς μὴ λέγωμεν καθ’ ἡμέραν, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τῶν νόμων· ποσῶς δὲν εἶναι ἴσοι, διότι ὑπάρχει ἀνισότης. Ὁ ἰσχυρὸς δύναται νὰ κάμῃ καὶ Πρωτοδικεῖον καὶ Γυμνάσιον, ὁ δὲ ἀνίσχυρος δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τίποτε. Αἱ Κυβερνήσεις πάντοτε δὲν εἶχον τὴν θέλησιν νὰ ὑποστηρίξωσιν ὅ,τι εἶναι δίκαιον καὶ ἴσον δι’ ὅλας τὰς Ἐπαρχίας. Διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς delegation, ἣν θέλετε νὰ δώσητε εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ κρίνῃ αὐτὸς ποῦ πρέπει νὰ ἦναι πλήρη, καὶ ποῦ δὲν πρέπει τὰ Γυμνάσια.

§59Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Ἤθελον δώσει τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τοῦ νόμου, ὃν εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ληφθῇ τὸ γενικὸν μέτρον, νὰ καταργηθῇ καὶ αὐτὸ τὸ Γυμνάσιον τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου. Ἀλλὰ δὲν θὰ δώσω ψῆφον, διότι καθιεροῖ ἀνισότητα. Τὰ Γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν, κύριοι, διατηροῦσι Καθηγητὰς περιττοὺς, διότι τὰ μαθήματα, τὰ ἀνατεθειμένα εἰς αὐτοὺς, δύνανται νὰ διδάξωσι καὶ ἄλλοι Καθηγηταί. Ἐζήτησα νὰ προσαγάγῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὸν κατάλογον τῶν διδασκόντων, ἵνα ἴδῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἐῤῥίφθησαν εἰς τὰς ὁδοὺς Καθηγηταὶ Γυμνασίων, φέροντες πτυχίον τοῦ Πανεπιστημίου ἄριστα, καὶ διατηροῦνται ἄλλοι, διότι ὁ Ὑπουργὸς οὕτω θέλει. Πρέπει νὰ μὴ προβῇ ἡ ἐπιψήφισις, ἔστω καὶ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν πρὶν ἢ ὁ Ὑπουργὸς προσαγάγῃ τὸν κατάλογον, ἐξ οὗ θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς, εἰσαγαγὼν τὸν νόμον, εἶχεν ἕνα πλάγιον σκοπόν.

§60ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἐπίστευον ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς προώρισται νὰ συμπληρώσῃ τὰς θέσεις τῶν Καθηγητῶν, ὧν ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἕκαστον Γυμνάσιον, ἤθελε προκαλέσει ἀντιῤῥήσεις τοιαύτας. Οὐδεμίαν ἀνισότητα εἰσάγει, δίδει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ καὶ βον καὶ 7ον Καθηγητὴν ὅπου ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσῃ. Ἡμεῖς δὲν συνεστήσαμεν Γυμνάσια ὅπου δὲν ἔπρεπεν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι Γυμνάσια ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι μόνον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν Νομῶν καὶ δὲν ἔπρεπεν εἰς ὡρισμένας Ἐπαρχίας νὰ δίδηται προνόμιον γυμνασιακῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς ἄλλας νὰ μὴ δίδηται. Ἄν σᾶς φέρω τὸν κατάλογον τῶν Καθηγητῶν ἑκάστου Γυμνασίου, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εὑρίσκομαι ἐντὸς τοῦ νόμου. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε λάβει τὸ ἀντίθετον σύστημα καὶ εἶχε διορίσει παρὰ τὸν νόμον οὐχὶ 7 ἢ 8, ἀλλὰ 10, 12 καὶ 16 καθηγητάς. Ἦλθον Καθηγηταὶ πρὸς ἐμὲ καὶ μοὶ εἶπον «ἐντρεπόμεθα νὰ λαμβάνωμεν μισθὸν καὶ νὰ ἐργαζώμεθα μόνον ἓξ ἢ ἐννέα καθ’ ἑβδομάδα ὥρας». Ἔπαυσα βεβαίως πολλοὺς Καθηγητὰς, ἀλλὰ δὲν προέβην εἰς τὸ μέτρον τοῦτο αὐθαιρέτως· διέταξα τὴν ὑπηρεσίαν νὰ λάβῃ πληροφορίας περὶ τῶν προσόντων τῶν διαφόρων Καθηγητῶν, περὶ τῆς χρηστότητος αὐτῶν καὶ τῆς ἀρχαιότητος καὶ τῶν δικαιωμάτων. Ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἀνεμίχθην εἰς τὰ προσωπικά. Θὰ ἰδῆτε δὲ παύσεις συμπολιτῶν μου, καὶ θὰ ἰδῆτε ὅτι τοὺς ἀρίστους καὶ τοὺς σχετικῶς καλοὺς ἐκ τῶν καθηγητῶν δὲν ἔπαυσα, ἂν καὶ ἦσαν πολλοὶ προσωπικοὶ ἐχθροί μου. Βεβαιῶ ὅτι οὐδεμίαν ἐξαίρεσιν εὐνοϊκὴν θέλω κάμει δι’ οἱονδήποτε Γυμνάσιον. Ὡς πρὸς τὰ Γυμνάσια δὲ τῶν Ἀθηνῶν παρατηρῶ, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ Ἐπαρχία, εἰς τὴν ὁποίαν θ’ ἀποκόψω Γυμνάσιον, αὕτη εἶναι ἡ τῆς Ἀττικῆς. Ἑπομένως δὲν θὰ πράξω ὅ,τι φοβεῖσθε τινὲς ἐξ ὑμῶν.

§61ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λέγετε ὅτι θὰ διορίσητε καὶ 6 καὶ 7 Καθηγητὰς, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη. Τί ἐννοεῖτε μὲ τὸ ἀνάγκη;

§62ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅταν ἕνεκα πληθώρας μαθητῶν αἱ τάξεις διαιρεθῶσι, θὰ προσθέσω καθηγητὰς ἀναλόγους. Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ καθηγητής, ὁ ὁποῖος π. χ. νὰ δύναται νὰ διδάξῃ τὴν Γαλλικὴν, ἐκεῖ θὰ διορίζω εἰδικόν. Ὅπου μεταξὺ τῶν 5 εὑρίσκω τοιοῦτον, εἰς ὃν ν’ ἀνατεθῇ τὸ μάθημα, δὲν θὰ διορίζω.

§63ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἤκουσα διϊσχυρισμὸν, ὅτι, ἂν θέλητε νὰ καταργήσητε τὰ Γυμνάσια, καταργήσατέ τα· ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐμὴν γνώμην περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Δὲν πρέπει ν’ ἀφήσω ἐν ἀγνοίᾳ τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους καὶ τοὺς συμπολίτας ἡμῶν περὶ τῶν γνωμῶν, ἃς ἔχομεν ἐπὶ ταύτης, διότι ἐν τῇ ἀγνοίᾳ περὶ τούτου εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ πλανηθῶσιν ἐκ τῶν παρεξηγήσεων, εἰς τὰς ὁποίας δύνανται νὰ τραπῶσιν οἱ μὴ εὐμενῶς πρὸς ἡμᾶς διακείμενοι. Ἡμεῖς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν θεωροῦμεν ἔχουσαν διπλῆν ἀποστολήν· τὸ μὲν νὰ παρασκευάζῃ ἐκείνους, οἵτινες θέλουσι νὰ τραπῶσιν εἰς περαιτέρω ἐπιστημονικὴν ἐκπαίδευσιν, τὸ δὲ νὰ παρασκευάζῃ πολίτας χρησίμους καὶ ἱκανοὺς νὰ ἐπιδοθῶσι μετὰ τὸ πέρας τῶν σπουδῶν των εἰς τὰ βιωτικὰ ἔργα. Τὰ Γυμνάσια, ὡς εἶναι ὠργανωμένα, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἐλάχιστα ἐκπληροῦσι τὸν δεύτερον τῶν σκοπῶν τούτων, ἀτελῶς δ’ ἐκπληροῦσι τὸν πρῶτον· διότι οἱ ἀποφοιτῶντες τῶν Γυμνασίων καὶ μεταβαίνοντες εἰς τὸ Πανεπιστήμιον δὲν ἀπέκτησαν ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει πάντα τὰ ἐφόδια, ὧν ἔχουσιν ἀνάγκην πρὸς ἐπιστημονικὴν παίδευσιν. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ παρασκευὴ αὐτῶν εἶναι ἀτελὴς, ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι βέβαιον ὅτι ἀτελὴς ἔσεται καὶ ἡ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐκπαίδευσίς των. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ὡς εἶναι ὠργανωμένα τὰ Γυμνάσια, δὲν παρέχουσιν εἰς τοὺς σπουδαστὰς πάσας τὰς γνώσεις, ὧν ἔχουσιν ἀνάγκην, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἔχωσι πεποίθησιν ὅτι, περατοῦντες τὴν ἐκπαίδευσιν αὑτῶν καὶ λαμβάνοντες ἀπολυτήριον, δύνανται νὰ πορισθῶσι τὰ τοῦ βίου. Ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν ν’ ἀναδιοργανώσωμεν τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, καὶ νὰ καταστήσωμεν ἀνὰ ἓν Γυμνάσιον ἐν ἑκάστῃ Ἐπαρχίᾳ τοιοῦτον, ὥστε νὰ περιέχῃ τὰς ἀναγκαίας γνώσεις εἰς πάντας τοὺς ἐν αὐτῇ σπουδάζοντας, ὥστε οἱ μαθηταὶ τῆς Ἐπαρχίας, ἀπολυόμενοι ἀπὸ τὸ Γυμνάσιον, νὰ δύνανται νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς ἔργα τοῦ βίου καὶ νὰ ἔχωσι τὰ ἐφόδια, ὧν ἔχουσιν ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἵνα κατορθωθῇ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ παρασκευάσωμεν διδασκάλους, οἵτινες νὰ δύνανται νὰ μεταδώσωσιν εἰς τοὺς μαθητὰς πάσας τὰς ἀναγκαίας βιωτικὰς γνώσεις· διότι ἡ ἐν τοῖς Γυμνασίοις διδασκαλία σήμερον εἶναι ἐντελῶς κλασική, περιοριζομένη εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Λατινικῆς, τῆς Ἱστορίας, τῆς Γεωγραφίας, ξένων τινῶν γλωσσῶν καὶ ἱερῶν μαθημάτων, ἀλλ’ οὐδεμία γνῶσις μεταδίδεται φυσικῶν ἐπιστημῶν. Τοῦτο ὅμως ἵνα κατορθωθῇ, ἀπαιτεῖται πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀσχοληθῇ νὰ παρασκευάσῃ διδασκάλους διὰ τὰ Γυμνάσια διὰ τὴν διδασκαλίαν τῆς Φυσικῆς Ἱστορίας καὶ τῆς Χημείας. Ἐὰν κατορθωθῇ τοῦτο καὶ συστηθῶσι τοιαῦτα Γυμνάσια ἐν ἑκάστῃ Ἐπαρχίᾳ, ἐκτὸς αὐτῶν θέλουσι συστηθῆ 4 ἢ 5 Γυμνάσια πλήρη, εἰς τὰ ὁποῖα θέλουσι μεταβαίνει οἱ ἀπὸ τῶν λοιπῶν Γυμνασίων ἀπολυόμενοι, ἵνα συμπληρώσωσι τὰς σπουδάς των ἐπὶ διετίαν, καὶ μετὰ τοῦτο μεταβαίνωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐπειδὴ ὅμως, ὡς εἶπον, δὲν ὑπάρχουσι τὰ μέσα πρὸς τοιαύτην ὀργάνωσιν τῶν Γυμνασίων, ἀναγκαζόμεθα νὰ συντηρῶμεν τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν, συντηροῦντες πάντα τὰ Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα κατεστάθησαν ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις. Ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργοῦ οὐδόλως ἔχει σκοπὸν νὰ καταργήσῃ τὰ Γυμνάσια ἢ νὰ περιορίσῃ τὴν διδασκαλίαν, ἀλλὰ μόνον νὰ ἐφαρμόσῃ Νόμον, ὅστις ἠθετεῖτο μέχρι τοῦδε, οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ πάντων τῶν πρὸ αὐτοῦ ὑπαρξάντων.

§64ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§65ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θέλω νὰ διαψεύσω τὸν κ. Ὑπουργὸν δι’ ὅσα λέγει περὶ τῶν Καθηγητῶν· μίαν ὅμως παρατήρησιν ὀφείλω νὰ κάμω πρὸς αὐτόν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἄλλοτε ἄλλοι Ὑπουργοὶ ἠθέλησαν νὰ τοὺς δώσωμεν τὴν ἐξουσίαν, ὅπως αὐτοὶ κανονίσωσι τὰς θέσεις, καὶ μολαταῦτα, ἀφοῦ παρεχωρήσαμεν εἰς αὐτοὺς τὰ χρήματα καὶ εἶπον, ὅτι θὰ δαπανήσωσιν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας, δὲν ἐγένετο τίποτε, καὶ τὰ χρήματα κατεδαπανήθησαν ἀλλοῦ. Πάντες ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπεκτήσαμεν περισσοτέραν πεῖραν, νὰ μὴ παρέξωμεν τοιαύτας ἐξουσιοδοτήσεις εἰς τοὺς κ. Ὑπουργοὺς, πολὺ δὲ περισσότερον ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἔπρεπε ν’ ἀπαιτήσῃ τοῦτο, ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν ἀποκέντρωσιν. Φαίνεται, ὅτι τὴν ἀποκέντρωσιν τὴν ἐπιθυμοῦν καὶ τὴν ἐπιζητοῦν, ὅταν εἶνε ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, ὅταν δὲ εἶναι ἐντὸς, ζητοῦσι τὴν συγκέντρωσιν. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ συγκέντρωσις τῆς ἐξουσίας εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ὤφειλον νὰ κάμω εἰς τὸν κ. Ζυγομαλᾶν, νὰ βλέπῃ τὰ πράγματα μὲ τὰς αὐτὰς διόπτρας· διότι, ἄν συνειθίσῃ ἀπὸ νέος νὰ βλέπῃ ὁτὲ μὲν οὕτως, ὁτὲ δὲ ἄλλως, δὲν πιστεύω νὰ παρέχῃ εἰς τὸ μέλλον ὁ λόγος του τὴν ἀπαιτουμένην πίστιν.

§66Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, ἀπειλεῖ τὸν Τόπον ἡ ἡμιμάθεια, ἡ δὲ ἡμιμάθεια χείρων τῆς ἀμαθείας, νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ θέσωμεν τὰς βάσεις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ πεδίου, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι σύμφωνον πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς κοινωνικὰς, εἰς τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ Πολιτεία καὶ τὸ δίκαιον, ἂν θέλωμεν νὰ ἰσχύσῃ ἡ δικαιοσύνη Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν εὐεργεσίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὀφείλομεν νὰ θέσωμεν δίδακτρα εἴς τε τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν ἀνωτέραν· διὰ τῶν διδάκτρων ἐπετεύχθη νὰ συντηρηθῇ τὸ δημοσυντήρητον Γυμνάσιον Αἰγίου· καὶ κατὰ μὲν τὸ πρῶτον ἔτος δυσχερῶς διετέθη ἡ κοινωνία, ἀλλ’ ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἔχῃ δημοσυντήρητον Γυμνάσιον, ὑπεβλήθησαν οἱ νέοι μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως. Εἶναι δὲ ἔργον δικαιοσύνης καὶ προνοίας ἡ καθιέρωσις προσόντων, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ καταργηθῶσι τὰ προσόντα, διότι καὶ ἕνα ἐπιστάτην ἐὰν προσλάβητε, θὰ ἐξετάσητε πρῶτον τί προσόντα ἔχει· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ καὶ κανονισμὸς τῶν προσόντων ἐκείνων, οἵτινες πρέπει νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν; Λοιπὸν ἔχομεν καὶ τὰ προσόντα, καὶ θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἔργον δικαιοσύνης νὰ ἐπιβάλωμεν δίδακτρα εἰς τὴν μέσην καὶ τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν, διότι τὸ νὰ μένω ἐγὼ εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι τυχηρὸν, δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἱκανότητός μου· μένων εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀπολαμβάνω τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως δωρεὰν, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πληρώνει ἡ ὁλομέλεια τοῦ Ἔθους. Ἐν τούτοις ὁ καθήμενος εἰς τὸν Κραβασαρᾶν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν μέσην καὶ ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν δωρεὰν, πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας δι’ ἐξόδων του. Δὲν εἶναι λοιπὸν εἰς ἴσην μοῖραν ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ Βασιλείου. Διὰ τοῦτο εἶναι δίκαιον νὰ συνεισφέρουν ὅπως λειτουργοῦν τὰ Γυμνάσια καὶ ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ὅσοι ὠφελοῦνται ἐξ αὐτῶν, καὶ ὄχι νὰ φοιτῶσιν ἐν αὐτοῖς οἱ φοιτῶντες μὲ ζημίαν τῶν ἄλλων. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅπως ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ καὶ ἐπιβάλῃ δίδακτρα, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν τὰ μέσα διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν μέσην καὶ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν.

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ τὸ Σύνταγμα τί γίνεται;

§68ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θὰ τὸ μεταβάλωμεν τὸ Σύνταγμα.

§69ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις· (ὥρᾳ δωδεκάτῃ τῆς μεσημβρίας). Ὥρᾳ 6, 10 μ. μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν ὀφείλει τὸ Δημόσιον, κατὰ τὴν γενομένην ἐκκαθάρισιν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, δραχμὰς 758,254.57. Περὶ τῆς ὀφειλῆς ταύτης συνετάχθη τὸ ἀπὸ 17 Μαρτίου 1884 συμβόλαιον μεταξὺ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας. Τὸ ποσὸν τοῦτο μετὰ τῶν δεδουλευμένων τόκων ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1884 ἀνέρχεται εἰς 850,000 δραχμὰς περίπου. Ἀπέναντι τῆς ὀφειλῆς ταύτης ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ ἔκτακτον πίστωσιν διὰ Β. Διατάγματος, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἐκ δραχμῶν 300,000, ὅπως ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ἥτις ἐπιέζετο ὑπὸ ἀναγκῶν ἀνυπερβλήτων. Τὸ περὶ τῆς πιστώσεως ταύτης Β. Διάταγμα μετὰ νομοσχεδίου πρὸς κύρωσιν αὐτοῦ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, καταλογίζεται δὲ ἡ πίστωσις αὕτη εἰς βάρος τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου διὰ τὸ ἔτος 1884. (Ὅρα Παράρτημα).

§72ΡΩΜΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τῆς ναυτικῆς στρατολογίας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνέταξα ἐπὶ τῇ βάσει ὑποδείξεων, τὰς ὁποίας μοὶ ὑπέβαλεν ὁ ὑποναύαρχος κ. Λεζὲν, καὶ ὅπερ ἐπιδιώκει τὴν αὔξησιν καὶ μόρφωσιν τῆς ναυτικῆς δυνάμεως, συνενοῦν καὶ τὴν δυνατὴν οἰκονομίαν. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§73ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αὔξησις δαπάνης;

§74ΡΩΜΑΣ. Ὄχι, μεγίστη ἐλάττωσις μέχρι 200,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ παρὰ κατὰ τὸ 1886.

§75ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποβάλλεται τώρα, διὰ νὰ συζητηθῇ, ὅταν ἐπανέλθῃ ἡ Βουλή.

§76Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτ.). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶ νὰ τροποποιηθῇ ὁ καταστατικὸς Νόμος τῶν Μετοχικῶν Ταμείων, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία νὰ λάβῃ χρήματα καὶ κατασκευάσῃ στρατῶνας, οἵτινες, χρεωλυτικῶς ἀποδιδομένων τῶν χρημάτων, μετά τι χρονικὸν διάστημα νὰ περιέλθουν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Κράτους. (Ὅρα Παράρτημα).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου κύριος Φιλήμων ὑποβάλλει πιστοποιητικὸν ἀσθενείας καὶ παρακαλεῖ νὰ τῷ δοθῇ τρίμηνος ἄδεια ἀπουσίας.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δοθῇ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ζητεῖ ὁ Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου νὰ ἀνατεθῶσι τὰ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ τῆς βιβλιοθήκης εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ Γραφείου καὶ τὸν ταξινόμον αὐτῆς.

§80ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκλογεῖς τῆς Ἐπαρχίας Λαρίσσης παραπονοῦνται κατὰ τῶν στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων.

§82ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του.

§83ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔλαβον γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος, καὶ ἀμέσως διέταξα τὰ ἀναγκαῖα μέτρα· βεβαιῶ δὲ τὴν Βουλὴν ὅτι, ἐὰν τὰ καταγγελλόμενα ἦναι ἀκριβῆ, θέλω διατάξει ἵνα, ὅσοι ἔλαβον μέρος οἱονδήποτε, ἀπομακρυνθῶσιν ἀμέσως.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων καὶ Γυμνασίων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ὡς καὶ τὸ 2). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§85ΤΖΑΝΕΣ. Εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν παρακαλῶ κύριε Ὑπουργέ, νὰ προσθέσητε τὸ ἑξῆς: «Ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ διευθύνῃ Γυμνάσια, ἐὰν δὲν ἦναι ἢ διδάκτωρ, ἢ προλύτης τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ὁ ἐγκριτώτερος τῶν καθηγητῶν· διότι μέχρι τοῦδε διευθύνουσι Γυμνάσια προλύται σεμηναρίων, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι οὔτε κὰν ἐγεύθησαν τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα.

§86ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ἀκριβῶς θεραπεύει τὸ 3 ἄρθρον. (Γίνονται δεκτὰ τὸ 3 ἄρθρον καὶ τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεως τῶν καθηγητῶν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ Ἑλληνικῶν Γυμνασίων.

§88ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατεπεῖγον εἶναι αὐτό;

§89ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι λίαν κατεπεῖγον, διότι πρόκειται δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἀνοιχθῶσι θέσεις εἰς τοὺς παυθέντας πολλοὺς καθηγητάς· εἶναι δὲ καὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης ἡ ἀφομοίωσις τῶν καθηγητῶν τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους, νομίζω, δὲν θέλετε μὲ ἀναγκάσει ν’ ἀναπτύξω.

§90ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν καὶ συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὀφείλω νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἀνάγκην, ἡ ὁποία παρουσιάζεται. Ὁ Νόμος περὶ προσόντων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων προσκόπτει κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις διὰ τὸ κατώτερον προσωπικὸν, διότι ἐν τῷ τόπῳ δὲν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἔχοντες τὰ προσόντα διὰ τὴν θέσιν γραφέων βʹ. ἢ γʹ. τάξεως, διότι πρὸ μικροῦ προσηρτήσθησαν αἱ νέαι Ἐπαρχίαι, οἱ δὲ ἔχοντες τὰ προσόντα ἐν τῇ ὑπολοίπῳ Ἑλλάδι δὲν στέργουσι νὰ λάβωσι τοιαύτας θέσεις ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, διότι ὁ μισθὸς εἶναι μικρός. Ἐπειδὴ δ’ ἐπροτάθη ὑπό τινος τῶν κυρίων βουλευτῶν Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὰς θέσεις γραφέων γʹ. καὶ βʹ. τάξεως καὶ τῶν ἰσοβάθμων αὐτοῖς ὑπαλλήλων ἐν ταῖς Ἐφορείαις καὶ τοῖς Ταμείοις τῶν νέων Ἐπαρχιῶν νὰ διορίζωνται καὶ μὴ ἔχοντες τὰ προσόντα κατὰ τὸν Νόμον, καὶ ἐπειδὴ διατελῶ ἐπί τινων Γραφείων ἐν ἀμηχανίᾳ, μὴ εὑρίσκων ἵνα διορίσω ὑπαλλήλους, παρακαλῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ συναινῇ, νὰ προβῇ εἰς τὴν ά. ἀνάγνωσιν.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως Νόμου περὶ πενταετοῦς ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος τῶν περὶ γραφέων βʹ καὶ γʹ τάξεως ὡς καὶ τῶν ἰσοβάθμων αὐτοῖς ὑπαλλήλων διατάξεων τοῦ περὶ προσόντων τῶν Δημοσίων λειτουργῶν Νόμου ὡς πρὸς τοὺς ἐκ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καταγομένους καὶ ἐν αὐταῖς διοριζομένους τοιούτους. (Ψηφίζεται τὸ Νομοσχέδιον).

§93ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας.

§94ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ τεθῇ ὡς προσὸν τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Σχολαρχείου μόνον· συναινεῖ;

§95ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§96ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1885.

§98Α. ΦΙΛΙΠΠΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀξία τῶν κουκουλίων καὶ ἡ τιμὴ αὐτῶν ἔπεσαν καθ’ ὁλοκληρίαν. Τὰ κουκούλια, ἐνῷ πρότερον εἶχον 15 καὶ 20 φράγκα κατ’ ὀκᾶν, σήμερον ἔχουσι μόλις ἑπτά. Ἡ πρώην Κυβέρνησις, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν κακὴν ταύτην θέσιν τῆς κουκουλοτροφίας καὶ τὸ συμφέρον τῆς βιομηχανίας ταύτης, κατήργησε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸν ἐπὶ τῶν κουκουλίων φόρον, διὰ τῆς καταργήσεως δὲ ταύτης ἐδόθη βοήθειά τις εἰς ἀπηλπισμένους παραγωγοὺς κουκουλίων. Δὲν πιστεύω ποτὲ ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀδικήσῃ τὰς κουκουλοφόρους ἐπαρχίας τῆς Θεσσαλίας, ἐπαναφέρων τὸν φόρον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος θὰ βλάψῃ καιρίως τὴν παραγωγὴν ταύτην, ἥτις δίδει τὸν ἄρτον εἰς πλείστας Θεσσαλικὰς οἰκογενείας. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, κύριοι βουλευταί, δὲν πέρνουν τίποτε πλέον· ἂν τοῖς ἐπιβάλετε καὶ τὸν φόρον, τί θὰ γίνουν; Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιβάλῃ τὸν φόρον τοῦτον, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι καταστρεπτικός. Ὡσαύτως προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουγοῦ ἐπὶ τῶν γεωργῶν Ἀγυιᾶς, τῶν ὁποίων ἡ θέσις, ἕνεκα τῶν τελευταίων πλημμυρῶν, εἶναι οἰκτρά· οἱ δυστυχεῖς οὗτοι ἔχασκον καὶ τὸν σπόρον αὐτῶν, κύριοι βουλευταί, διότι ὅλοι οἱ ἀγροὶ αὐτῶν κατέστησαν εὐρεῖα λίμνη, τὰ ἐπ’ αὐτῶν δὲ ὕδατα ἀκόμη λιμνάζουν. Ἐπειδὴ λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι κατεστράφησαν, δίκαιον θεωρῶ νὰ ἀπαλλαγῶσιν οἱ γεωργοὶ Ἀγυιᾶς τοῦ φόρου διὰ τὸ 1885, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου ταύτην, διότι εἶναι δικαιοτάτη, καὶ τὴν ὑπαγορεύουσι λόγοι φιλανθρωπίας. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐκτιμῶν δεόντως τὴν πρότασίν μου ταύτην, θέλει διατάξει τὰ δέοντα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν δεχθῇ τὴν πρότασίν μου ταύτην, τότε θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς καταβολῆς τοῦ φόρου, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν θὰ δυνηθῶσιν οἱ δυστυχεῖς γεωργοὶ νὰ τὸν καταβάλωσιν, ἤτοι μετὰ ἓξ μῆνας.

§99Γ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι πολὺ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω πρὸς οὐδένα ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, οἵτινες ἐπραγματεύθησαν τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι ἐγὼ εἰμὶ ἄντικρυς ἀντίθετος πρὸς πᾶσαν φορολογίαν ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῆς κουκουλοτροφίας, φρονῶν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε κἂν νὰ φαντασθῇ τις περὶ τοιαύτης φορολογίας κατὰ τὴν σημερινὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ κουκουλοτρόφος, προϋπολογίσας καλῶς ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς δαπάνας τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ ἐπικίνδυνον τῆς ἐπιτυχίας, ἐγκατέλιπε τὴν ἰδέαν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ὁριστικῶς· καὶ ὁσάκις ἐπιχειρεῖ ταύτην, πράττει τοῦτο ἐξ ἀνάγκης. Καθὰ δύναμαι νὰ γνωρίζω, κύριοι, πρό τινων ἐτῶν τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην ἐπεχείρουν οὐ μόνον οἱ ἔχοντες ἴδια μωρεόφυλλα, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, καίπερ μὴ ἔχοντες, ἠγόραζον ταῦτα, ἡ τάξις δὲ τῶν τελευταίων τούτων ἦτο ἡ πολυπληθεστέρα, ἥτις παρήγαγε τὰ σπουδαιότερα ποσὰ τοῦ προϊόντος τούτου, καὶ οὕτω ἔβλεπέ τις εὐχαρίστως κατὰ μῆνα Μάϊον ὁλόκληρον τὸ Κοινὸν τῶν κουκουλοφόρων ἐπαρχιῶν κινούμενον καὶ ἐπιχειροῦν τὴν σκωληκοτροφίαν, ἐκ τῆς ὁποίας ἠμείβετο ἀρκούντως. Ἀτυχῶς ὅμως, κύριοι, σήμερον διατελοῦμεν ἐντελῶς ὑπὸ ἀλλοίας περιστάσεις, ἀνατραπέντων τῶν ὅρων τῆς ἐπιτυχίας τῆς τοιαύτης ἐπιχειρήσεως, καὶ τῆς τιμῆς τῆς μετάξης σπουδαίως ἐλαττωθείσης. Σήμερον ἡ ἐλπὶς τῆς ἐπιτυχίας, ἐλαχίστη οὖσα, ἠνάγκασε τὴν μὲν τάξιν τῶν ἐχόντων ἴδια μωρεόφυλλα νὰ χρησιμοποιῇ ταῦτα κατ’ ἄλλον τρόπον, ὁσάκις δύναται, ὡς λόγου χάριν ἔχων τις μωρεόφυλλα καὶ διαθρέψας διὰ τούτων ἀρνία ἢ ἄλλα ζῷα, τὰ ὁποῖα ἠγόρασε, θέλει μεταπωλήσει ταῦτα εἰς πολλῷ μείζονα τιμὴν ἐκείνης, εἰς ἣν τὰ ἠγόρασεν, ὠφελούμενος βεβαιότατον ὄφελος, τὴν μεταξὺ τῶν δύο τιμῶν διαφοράν, τῆς ἀγορᾶς δηλονότι καὶ πωλήσεως. Ὁ αὐτὸς λόγος ἠνάγκασε καὶ τὴν τάξιν τῶν μὴ ἐχόντων μωρεόφυλλα νὰ ἐγκαταλείψῃ καθολοκληρίαν τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην· διότι, ἐνῷ ἐκτίθεται εἰς βεβαίας δαπάνας, ἀγοράζουσα κουκουλόσπορον, μωρεόφυλλα, κλπ. οὐδόλως ἔχει βεβαιότητα περὶ ἐπιτυχίας, ἡ ὁποία καὶ ἂν ἐπέλθῃ, οὐδὲν ἢ ἐλάχιστον ὄφελος ἀποφέρει εἰς τὸν ἀτυχῆ τοῦτον κουκουλοτρόφον ὡς ἐκ τῆς σπουδαίας ὑποτιμήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ μέταξα ἐσχάτως ὑπέστη. Οὕτω σήμερον ἀντὶ τῆς θαυμασίας ἐκείνης καθολικῆς κινήσεως βλέπομεν τὸ ἀξιοθρήνητον γεγονὸς, ὅτι ἡ κουκουλοτροφία περιωρίσθη εἰς μόνην τὴν τάξιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἴδια μωρεόφυλλα καὶ δὲν ἔχουσι τὰ μέσα νὰ χρησιμοποιήσωσι ταῦτα κατ’ ἄλλον τρόπον, ἐξασφαλίζοντα βέβαιον κέρδος. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν πρὸς στιγμὴν ἐὰν καὶ τῇ τάξει ταύτῃ συμφέρῃ ἡ ἐξακολούθησις τοῦ ἔργου· τὸ ζήτημα τοῦτο θέλομεν λύσει ὀρθότερον διὰ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν ἐπὶ ὡρισμένου ποσοῦ ἐκ τοῦ προϊόντος τούτου, καὶ τῆς ἀφαιρέσεως τούτων ἐκ τῆς ἀξίας τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ, ὅτε θέλομεν εὕρει τί εἶνε τὸ ἀπομένον. Λαμβάνω ὡς μονάδα καὶ βάσιν τὴν ὀκάν· μία ὀκὰ κουκουλίου, ὡς γνωρίζετε πάντες, τιμᾶται κατὰ μέσον ὅρον ἀντὶ ἑπτὰ δραχμῶν, δαπάναι δ’ ἀπαιτοῦνται 1) ἐξ δράμια κουκουλοσπόρου, διότι μία ὀκὰ περιέχει περίπου ἕξ λίτρας, ὁ δὲ μέσος ὅρος τῆς σημερινῆς ἐπιτυχίας εἶναι, ὅτι ἓν δράμιον σπόρου παράγει μίαν λίτραν, τὰ ἐξ λοιπὸν δράμια πρὸς 50 λεπτὰ ἕκαστον στοιχίζουσι 3 δραχμάς· 2) ἀπετοῦνται 60 ὀκάδες μωρεοφύλλων, τὰ ὁποῖα πρὸς 5 λπ. κατ’ ὀκὰν στοιχίζουσιν ἄλλας 3· ἔχομεν ἐν ὅλῳ 6· εἰς τὰς 6 ταύτας δραχμὰς προσθέσατε τοὺς δημοτικοὺς φόρους καὶ τοὺς κόπους τοῦ κουκουλοτρόφου, καὶ τότε βεβαίως δὲν θέλετε μοὶ ἀρνηθῆ, ὅτι ἢ οὐδὲν ἢ ἐλάχιστον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπομένει. Πῶς μετὰ τοὺς ἀριθμητικοὺς τούτους ὑπολογισμοὺς δύναμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι ἡ τάξις αὕτη θέλει ἐξακολουθήσει τὴν ἐπιχείρησιν, ἐὰν μάλιστα διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐπιβαρυνθῇ ἔτι πλέον; Ἐὰν ἐπὶ στιγμὴν ἠδυνάμην νὰ πεισθῶ, ὅτι ἤθελεν ἐξακολουθήσει, καὶ ὅτι ἤθελε συντελέσει ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ ὑπὲρ τῆς τάξεως τῶν ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις Καλαμῶν ἐργαζομένων, τὴν ὁποίαν λίαν εὐγλώττως ὑπερήσπισεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαμῶν, ἤθελον ἴσως δεχθῇ μέτριόν τινα ὅρον φορολογίας, τοὐλάχιστον χάριν τοῦ Δημοσίου, τοῦ ὁποίου ἀτυχῶς ἡ θέσις ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν δὲν εἶναι εὐχάριστος, ἵνα μοὶ εἴπωμεν ἄλλην τινὰ λέξιν. Ἀλλὰ πῶς, κύριοι, δύναμαι νὰ μὴ δεχθῶ, ὅτι ἡ τάξις αὕτη, παραιτοῦσα τὸ ἔργον τοῦτο, θὰ προτιμήσῃ νὰ καταστρέψῃ τὰς μωρεοφυτείας καὶ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ βέβαιον ὄφελος τῆς προσόδου τῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἔχουσι, πεφυτευμέναι καὶ σκιαζόμεναι, οὐδεμίαν ἄλλην πρόσοδον δύνανται νὰ παράσχωσι τῷ ἰδιοκτήτῃ; Λάβετε δὲ καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψει, ὅτι αἱ μωρεοφυτεῖαι ἀπασχολοῦσι τὰς καλλιτέρας γαίας, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αὗται γίνονται ἐπὶ τῶν ποτιστικῶν. Ἀλλὰ τί εἶπεν ὑμῖν ὁ ἐκ Καλαμῶν βουλευτὴς κ. Τζάνες, θέλων νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν τάξιν ἐκείνων, τῶν ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις Καλαμῶν ἐργαζομένων καὶ θέλων, φαίνεται, νὰ προκαλέσῃ τὸν ὑμέτερον οἶκτον ὑπὲρ ταύτης; παρέστησεν ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι ὁλόκληρος αὕτη ἡ τάξις ἄνευ τοῦ φορολογικοῦ τούτου μέτρου θέλει περιτρέχει τὰς ἀγυιὰς τῶν Καλαμῶν πενομένη, μὴ ἔχουσα δῆθεν ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι καὶ τείνουσα δίκην ἐπαίτου τὴν χεῖρα πρὸ τοῦ διαβάτου. Τὰ τοιαῦτα, κύριοι, ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ ὡς ἓν ἐνδόσιμον νόμου τινὸς προνομιακοῦ ὑπὲρ ὡρισμένου προσώπου ἢ τάξεως καὶ μὴ βλαπτομένης ἄλλης, οὐδέποτε ὅμως δύναμαι νὰ δεχθῶ ταῦτα ὡς τὸ ἐνδόσιμον ἑνὸς νόμου γενικοῦ, οὐδένα ὠφελοῦντος καὶ καιρίως παραβλάπτοντος τὴν παραγωγήν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους παρακαλῶ τὴν μὲν Κυβέρνησιν, ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ παραιτήσῃ τὸ μέτρον τοῦτο τῆς φορολογίας, τὴν δὲ Βουλὴν, ἵνα, καὶ προτεινόμενον, μὴ ἐπιψηφίσῃ· διότι, ἄλλως, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ταχέως θέλομεν ἴδει ἐν Ἑλλάδι τὴν ἀνατολὴν τῆς ἀποφράδος ἐκείνης ἡμέρας, τὴν ὁποίαν προεμάντευσάν τινες, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν μεγίστῃ σπάνει συναντῶν τις τὸ δένδρον τῆς μωρέας θέλει ἵσταται πρὸ τούτου ἐν ἀπορίᾳ καὶ, ἀγνοῶν ἂν καὶ τοῦτο ἐν τῷ χρόνῳ παρέσχε χρησιμότητά τινα τῇ ἀνθρωπότητι, θέλει θαυμάζει ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ποικιλίαν τῆς Θείας Δημιουργίας.

§100Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Εὐτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ μωρέα ὑπεχώρησεν ἐνώπιον τοῦ κλήματος, τῆς λεμονέας, τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος, καὶ ἡ μωρέα δὲν ὑφίσταται πλέον ἐν τῇ πραγματικῇ ζωῇ· ἡ μωρέα ὑπεχώρησεν ἐνώπιον τῆς συκῆς. Καὶ ταῦτα πάντα ἀποφέρουσι πολὺ πλείονα τὸν φόρον ἐκείνου, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπέδειξεν, ὅτι πλέον εἰσὶ χρήσιμα πρὸς τροφὴν τῶν αἰγῶν, τῶν χοίρων καὶ τῶν βοῶν (θόρυβος καὶ διάλογοι). Ἀλλ’ ὅμως, κύριοι βουλευταὶ, καὶ ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ μωρέα προώρισται νὰ ζήσῃ ἐν τῇ Ἑλλάδι, ποία εἶναι ἡ αἰτία, ἕνεκα τῆς ὁποίας κατέπεσε τὸ προϊὸν τῆς σηροτροφίας; Ἡμεῖς ἐνώπιον τῆς ἐπιστήμης καὶ ἐνώπιον τῶν μεγάλων ἀποκαλύψεων, τὰς ὁποίας περικλυτοὶ καὶ διακεκριμένοι ἄνδρες ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ διαδίδουσι, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ κλίνωμεν τὴν κεφαλὴν καὶ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι αἱ ἀλήθειαι ἐκεῖναι εἶναι ἀλήθειαι, ἐνώπιον τῶν ὁποίων πρέπει νὰ κλίνωμεν γόνυ. Ὁ διάσημος Pasteur μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ αἰτία ἡ ἀρχέγονος—διότι τοιαύτη κατέστη ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς καταστροφῆς τῆς σηροτροφίας—εἶναι σημαντικὴ ἀλλοίωσις τοῦ σπόρου, ἥτις δυστυχῶς εἰσέτι διατελεῖ εἰς ἅπαντα τὰ στάδια αὑτῆς τοιαύτη, ἤτοι ἐμβάλλουσα τὴν φθορὰν εἰς τὸν κῶνον τοῦ σκώληκος. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ δεκάκις χιλιόδραχμον τοῦ φόρου, τοῦ ἐπιβαλλομένου ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῶν κουκουλίων· ἡ καταστροφὴ τῆς σηροτροφίας δὲν εἶναι λοιπὸν ὁ φόρος αὐτὸς, ὅστις κατέστησεν εἰς τοιαύτην ἀδυναμίαν τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους, ὅπως ὡμολόγησεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τόσους κόπους πολλοὺς δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ εἰσπράξωσι τοὐλάχιστον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἰσοφαρίσωσι πρὸς τοὺς κόπους καὶ τὰς δαπάνας των. Καὶ τοῦτο, κύριοι, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ἡ σηροτροφία ἀφοῦ κατήντησεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν νὰ ἀπαιτῇ δαπάνας καὶ κόπους, δὲν εἶναι ἀξία νὰ ὀνομάζεται πόρος ἐθνικὸς καὶ δὲν πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του μάλιστα περὶ τόσου μικροῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῆς μετάξης, ἀφοῦ ἔχει πρὸς ἄλλα νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐν τῷ Περιβόλῳ τούτῳ νὰ ἐξετάζωμεν τὰ πράγματα οὔτε ἰουδαϊκῶς, οὔτε ἐν τῷ στενῷ κύκλῳ τῶν συμφερόντων ἑκάστης Ἐπαρχίας. Πρέπει νὰ τὰ ἐξετάζωμεν εὐρύτερον, πρέπει νὰ τὰ ἴδωμεν διὰ τῆς διορατικότητος ἐκείνης, διὰ τῆς ὁποίας βλέπομεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας, ἐξ ἧς ὁ Τόπος προσδοκᾷ πολὺ πλείονα ἑκατομμύρια, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ προσέχῃ πολὺ εἰς τὰς ἐπιδημίας τῶν σηροτρόφων. Καὶ ἰδοὺ ποῦ ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ προσέξῃ. Εἶπον καὶ ἄλλοτε ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι βουλευταὶ, καὶ εἰς ἄλλας Συνόδους, καὶ ἀπέδειξα, ὅτι ἡ βιομηχανία τῆς ἐξαγωγῆς τῆς μετάξης τῶν Καλαμῶν δὲν εἶναι τυχαῖόν τι, διότι ἡ ἐξαγωγὴ τῆς μετάξης ἐκ τῶν ἐργοστασίων τῶν Καλαμῶν δὲν παράγει τυχαίαν κλωστήν· καὶ ἐπειδὴ ἐν τῷ Περιβόλῳ τούτῳ εὑρίσκομαι ἐνώπιον συναδέλφων πολλῶν νέων, θέλω ἐπαναλάβει τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κλωστὴ εἶναι προνομιοῦχος, ὡς ἀπέδειξα τότε. Κύριοι, εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ κλωστὴ τῶν Καλαμῶν, τῆς Σπάρτης καὶ ἐν γένει ἡ Ἑλληνικὴ κλωστὴ, εἶναι κλωστὴ ἐπιδεκτικὴ πάσης βαφῆς καὶ δι’ αὐτὸ ἡ κλωστὴ αὐτὴ ἐπιζητεῖται. Ἀλλ’ ὅταν δὲν ἐπιβληθῇ φόρος βαρὺς ἐπὶ τῆς πρώτης ὕλης, θὰ ὑποτιμηθῇ ἡ τιμὴ τῆς μετάξης καὶ οὐδεὶς πλέον θὰ ἀγοράζῃ τὴν Ἑλληνικὴν κλωστὴν, καὶ τότε ἡ βιομηχανία τῶν Καλαμῶν καὶ τὰ Ἑλληνικὰ Καταστήματα, τὰ παράγοντα κλωστὴν, θέλουσι καταστραφῆ. Δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κλωστὴ ἀποδέχεται τὰς ὡραιοτέρας βαφὰς καὶ ἰδίως τὸ τῆς πορφύρας. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνεκινήθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως καὶ ὑπέβαλον καὶ τότε τὰς σκέψεις μου, καὶ τότε εἶπον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ὅτι καταφέρει βαρὺ τραῦμα κατὰ τῆς βιομηχανίας τοῦ Τόπου. Ἄλλως τε, κύριοι, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ τῆς Ἐπαρχίας μου, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω.

§101ΤΙΝΕΣ. Ποῖος σὲ ἐμπόδισε;

§102ΤΖΑΝΕΣ. Καὶ ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς.

§103ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τοῦ φόρου ἀδικοῦσι τὰς ἰδίας αὑτῶν Ἐπαρχίας (θόρυβος).

§104ΤΖΑΝΕΣ. Νομίζω, κύριε Κουμουνδοῦρε, ὅταν πρόκηται περὶ λουπίνων, θὰ εἶσθε εἰς καλλιτέραν κατάστασιν νὰ ὁμιλήσητε.

§105Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν Ἐπαρχίαν τῶν Καλαμῶν, ἀλλὰ σεῖς δὲν τὴν ὑποστηρίζετε ὅπως πρέπει (διάλογοι).

§106ΤΖΑΝΕΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτετε.—Λοιπὸν εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἡ ὑποστήριξις τῆς βιομηχανίας τῆς ἐξαγωγῆς τῆς μετάξης συνδέεται μὲ τὴν ὑποστήριξιν ἄλλων κλάδων τῆς βιομηχανίας τῶν Καλαμῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιβάλῃ βαρύτερον φόρον ἐν τῷ Κράτει, διότι ἄλλως οὐδεὶς θὰ ἀγοράζῃ κλωστὴν Ἑλληνικήν. Ἐκτὸς δὲ τούτου, γνωρίζετε, κύριοι, τὰ λαμπρὰ ὑφάσματα, τὰ ὁποῖα εἶνε ἔργον τῆς ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως, διότι οὐδέποτε Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ εὑρέθη νὰ τείνῃ χεῖρα ἀρωγὸν πρὸς τὴν βιομηχανίαν ἐκείνην. Καὶ ἐπεθύμουν, κύριοι βουλευταὶ, νὰ εἶσθε πάντες εἷς ἄνθρωπος καὶ περιήρχεσθε τὴν πόλιν Καλαμῶν καὶ τὰ ἐργαστήρια τῶν οἰκογενειῶν, αἵτινες προσπορίζουσι τὸν ἄρτον εἰς τὰ τέκνα των, θὰ ἴδητε πόσον συντελεῖ εἰς ἡμᾶς ἡ βιομηχανία αὕτη, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τῆς μετάξης καὶ τὰ ἑπτὰ μεγάλα Καταστήματα τῆς πόλεως ἐκείνης. Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἦναι εὐαίσθητος ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι ἄνθρωπος, ὅστις τὰ ζητήματα νὰ τὰ ἐξετάζῃ ἀπαθῶς, καὶ τότε θέλει εὕρει, ὅτι ὅσα εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ἀλήθεια ἀναμφισβήτητος. Θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε τὸν φόρον, ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ τὸν ἀφαιρέσῃ. Ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, καὶ θὰ τὸ ἐκπληρῶ μὲ ὅλας τὰς ἐναντίας παρατηρήσεις, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων κατεδίκασε τὴν πόλιν τῶν Καλαμῶν.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§108ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§109ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν προαγορεύσαντα, διότι εἶπε πράγματα τερατώδη· εἶπεν ὅτι 100 δραχμαὶ χρειάζονται διὰ τὸν σπόρον. Ὁ σπόρος, κύριοι, ἔχει μόνον 5 λεπτὰ ἕως 8· εἶπε δὲ ὅτι χρειάζονται 500 δραχμαὶ διὰ νὰ τραφῇ, ἐνῷ χρειάζονται μόνον 120 διὰ τὰ ἑκατὸν δράμια, ἐνῷ δὲν χρειάζονται οὔτε 80. Τὸ κουκοῦλι ἔχει ἑκάστη ὀκᾶ ἕως 13 δραχμὰς, καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει ὅτι ἕνεκα τούτου νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος, δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§110Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἐπίστευα ὅτι ἤθελε γεννηθῆ ζήτημα δι’ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἡ κοινωνία ἀναγνωρίζει ὡς δίκαιον καὶ ὀρθὸν, καὶ δὲν ἐννοῶ τὴν διαφωνίαν, τὴν ὁποίαν οἱ ἔντιμοι ἀγορεύσαντες βουλευταὶ ἐγέννησαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου τῶν κουκουλίων. Δὲν ἐπίστευα, δὲ ὅτι ὁ κ. Τζάνες καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἤθελον εἰδικεύσει τὸ ζήτημα διὰ τὰ Καλάμας μόνον, ἐνῷ δὲν πρόκειται περὶ τῶν Καλαμῶν, ἀλλὰ περὶ τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας ἐν γένει.

§111ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ Καλαμῶν.

§112ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Διὰ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν προτέραν Βουλὴν, κατηργήθη ὁ ἐξαγωγικὸς φόρος τῶν κουκουλίων. Τί προέκυψε δὲ ἐκ τούτου; ὅτι ὅλα τὰ μεταξουργεῖα τῆς Ἑλλάδος δὲν ἠδύναντο νὰ συναγωνισθῶσι μὲ τὰ Εὐρωπαϊκὰ, διότι οἱ Εὐρωπαῖοι, καὶ ἓν φράγκον ἂν κατορθώσωσι νὰ κερδίζωσι κατ’ ὀκὰν, τὸ θεωροῦσι μέγα κέρδος, ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες δὲν ἔχουσι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ Εὐρωπαῖοι· ἐκεῖ ἔχουσι τοὺς ἐργάτας εὐθηνοτέρους, τοὺς τόκους τῶν χρημάτων εὐθηνοτέρους, καὶ τόσα ἄλλα, ὧν ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία στερεῖται. Ἐνταῦθα λοιπὸν ἐγεννήθη ἡ ἰδέα, ἂν δύναται νὰ τεθῇ περιορισμός τις εἰς τὴν πρώτην ὕλην τὴν ἀκατέργαστον, ἡ ὁποία ἐξέρχεται τῆς Ἑλλάδος, διότι οἱ Εὐρωπαῖοι ἀγοράζοντες αὐτὴν μᾶς τὴν ἐπαναφέρουσιν ὡς τελείαν ἐργασίαν, καὶ πληρώνομεν φόρον δεκαπλάσιον· ἐνῷ, ἂν ἐπέλθῃ περιορισμός τις, τότε πάντα τὰ μεταξουργεῖα τῆς Ἑλλάδος, θὰ δυνηθῶσι νὰ συναγωνισθῶσι μὲ τὰ Εὐρωπαϊκὰ, διότι τὸν φόρον μόνον ἂν κερδίζωσιν εἶναι μέγα κέρδος. Καὶ γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἐν Καλάμαις ἀνεπτύχθησαν τὰ ὑφαντήρια εἰς βαθμὸν, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ συναγωνισθῇ μὲ τὴν Εὐρώπην. Ὡσαύτως ἐν Μεσολογγίῳ κατασκευάζονται ἄριστα μεταξωτὰ, ὡς καὶ ἐν Ὕδρᾳ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὁ φόρος εἶναι ἐλάχιστος καὶ δικαιολογημένος καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸν ἀποκρούσωμεν, ἐκεῖνα δὲ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ὁ κ. Σιβιτανίδης δὲν στηρίζονται εἰς τὰ πράγματα. Ὁ κ. Σιβιτανίδης εἶπεν ὅτι ἡ παραγωγὴ τῆς μετάξης κατεστράφη ἕνεκεν τοῦ φόρου· αὐτὸ δὲν εἶνε ἀληθές· ἡ παραγωγὴ τῆς μετάξης κατεστράφη ἕνεκεν τῆς νόσου, ἡ ὁποία ἐνέσκηψεν καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ προλάβωμεν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὁ φόρος εἶνε δεδικαιολογημένος, καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν ν’ αὐξηθῇ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας.

§113Ι. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀντικείμενον τοῦτο κατὰ θεωρίαν εἶναι σπουδαῖον, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν εἶναι μηδενικὸν, διότι αὐτὸς ὁ μικρὸς φόρος δὲν θέλει συντελέσει οὔτε εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς τῶν κουκουλίων, οὔτε εἰς τὴν ἐμψύχωσιν τῆς βιομηχανίας τῶν Μεταξουργείων. Ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ δὲν ἐξάγεται κουκούλιον· καὶ ὅταν ἦτο κατηργημένος ὁ φόρος, βλέπομεν ἐν τῇ στατιστικῇ, ὅτι μηδαμινὸν ποσὸν ἐξήγετο, 10,000 ὀκάδες. Τί εἶναι δὲ αὐτὸς ὁ φόρος πρὸς μίαν δραχμήν; 10,000 δραχμῶν· πρὸς 50 λεπτὰ; 5,000 δραχμῶν. Κατὰ τί λοιπὸν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν ἢ εἰς τὴν τῆς παραγωγῆς μείωσιν, ἢ τὴν ἐμψύχωσιν τῆς βιομηχανίας; Ὅσα ἐλέχθησαν εἶναι ἀληθὴς σκιαμαχία. Τὸ κακὸν δὲν ἔγκειται εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου, ἀλλ’ εἰς τὸν συναγωνισμὸν τῆς Ἰαπωνίας καὶ τῆς Κίνας, ὅστις ἐπῆλθεν ἐκ τῆς διορύξεως τοῦ Ἰσθμοῦ τοῦ Σουὲζ, καθὼς καὶ εἰς τὴν νόσον, ἡ ὁποία ἀπὸ χρόνου πολλοῦ κατέστρεψε τὸ ὡραῖον αὐτὸ προϊὸν, τὸ ὁποῖον παρήγαγεν ἡ Λακεδαίμων εἰς μεγάλας ποσότητας, διότι, ὡς λέγει ὁ Ποκεβίλ, ἀνήρχετο εἰς 20,000 μπάλας μετάξης καὶ εἰσήρχοντο 7,000,000 δραχμῶν, σήμερον δὲ δὲν εἰσάγονται οὔτε 500,000. Δὲν ἠδυνήθημεν νὰ προλάβωμεν τὴν νόσον, διότι δὲν ἠθελήσαμεν ν’ ἀγοράσωμεν σπόρους ἀπὸ τοὺς μικροσκοπημένους τοῦ Παστέρ· κάποτε τὸ Δημόσιον ἔστειλε σπόρον ἐκλεκτὸν καὶ ἐπέτυχεν ἡ σκωληκοτροφία. Σήμερον ὅμως παρημελήθη ἡ καλλιέργεια τῆς μωρέας, ἡ νόσος δὲ καὶ ὁ συναγωνισμὸς κατέστρεψε τὸ προϊόν. Ὁ συναγωνισμὸς τῆς Κίνας καὶ τῆς Ἰαπωνίας μετὰ τὴν διόρυξιν τοῦ Σουὲζ κατέστησεν ὥστε νὰ μὴ συμφέρῃ ἡ βομβυκοτροφία, ὅταν πρόκειται νὰ πωλήσῃ ὁ παραγωγὸς τὸ κουκούλιον 7 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν, ἐνῷ ἄλλοτε ἐπώλει πρὸς δραχμὰς τριάκοντα. Ἡ Εὐρώπη δὲν εἰσάγει κουκούλιον ἐκ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἐκ τῆς Κίνας καὶ τῆς Ἰαπωνίας, διότι εὑρίσκεται λίαν εὐθηνόν. Ἡ φορολογία λοιπὸν εἶναι μηδαμινή· εἶναι σκιαμαχία τὸ νὰ λέγωμεν νὰ τεθῇ ἢ νὰ μὴ τεθῇ φόρος. Ἐγὼ εἶμαι ἐξ Ἐπαρχίας, ἡ ὁποία καὶ παραγωγὴν ἔχει, καὶ καταστήματα ἀναπηνισμοῦ, ἀλλ’ ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν θὰ φέρῃ ὁ νόμος ἢ ἡ βλάβη, εἶναι τῷ ὄντι ἀσήμαντος· ὁ πάταγος δὲν ἔχει λόγον. Ἀλλ’ ἔχω ἔτι νὰ διασαφήσω καὶ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἰς τὸ περὶ καπνοῦ ζήτημα ἔθιξεν· ἡ ἰδέα εἶναι ὅτι ὁ βουλευτὴς ἀνήκει εἰς τοὺς προστατευτικούς· ὅπως ἐμψυχωθῇ ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ, πρέπει, εἶπε, νὰ θέσωμεν φόρον εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς καπνοῦ, καὶ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἀκολουθεῖ τὴν ἰδίαν γραμμὴν καὶ ἔδειξε τάσεις προστατευτικὰς· ἐγὼ δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην των, ἂν καὶ εἶναι διακεκριμένοι ἄνδρες οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτήν. Τὸ προστατευτικὸν σύστημα εἶναι ἀφαίρεσις χρήματος ἐκ τοῦ βαλαντίου τῶν πολλῶν διὰ νὰ τὰ μεταγγίσῃ εἰς τὰ βαλάντια τῶν ὀλίγων· ὁ προστατευτικὸς νόμος λαμβάνει χρήματα ἀπὸ ὅλον τὸ Ἔθνος διὰ νὰ τὰ δώσῃ εἰς τοὺς παραγωγοὺς τοῦ καπνοῦ. Εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, εἰς ὅσα ὑπάρχουν προστατευτικοὶ φόροι, συμβαίνει τὸ αὐτό. Ὁ προστατευτικὸς φόρος εἶναι φόρος, τὸν ὁποῖον πληρώνουν οἱ πολλοὶ εἰς τοὺς ὀλίγους.

§114Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ, κύριοι, ὅτι ἡ στρεμματικὴ φορολογία τινῶν προϊόντων εἶναι πολὺ καταπιεστικὴ διὰ τοὺς φορολογουμένους, διότι οἱ διοριζόμενοι πρὸς καταμέτρησιν τῶν γαιῶν ἐσυνείθισαν νὰ ζητῶσιν ἐξαγορὰν ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους, τὴν ὁποίαν ἂν λάβωσι, δὲν κάμνουσι τίποτε, ἐὰν δὲ δὲν λάβωσι, προβαίνουσιν εἰς σύνταξιν πρωτοκόλλων, καίτοι μὴ εὑρίσκοντες ἀδηλώτους γαίας. Πολλάκις διοικητικῶς κατεδιώχθησαν πολλοὶ καὶ ἐπλήρωσαν φόρον ἄδικον· τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν δήλωσιν τῶν ζῴων καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι οἱ διοριζόμενοι ἀπαριθμηταὶ, εἴτε διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, εἴτε διὰ λογαριασμὸν τῶν ἐνοικιαστῶν, συντάσσουσι πρωτόκολλα ψευδῆ, ὅταν δὲν ἀργυρολογῶσι τοὺς ἔχοντας τὰ ποίμνια ἢ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη· τὰ πρωτόκολλα ταῦτα κηρύσσονται ἐκτελεστὰ καὶ εἰσπράττεται ὁ φόρος ἀπὸ τοὺς διαφόρους φορολογουμένους. Καὶ κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις δὲν ἀποδίδεται εἰς αὐτοὺς κανὲν δικαίωμα, ἢ μόνον κατὰ τῆς ἐκτελέσεως νὰ κάμωσιν ἀνακοπὴν ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν καὶ κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δηλαδὴ ἂν πρόκειται νὰ πληρώσωσιν ἄδικον φόρον 5–60 δραχμῶν, ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι 50 εἰς τὸν δικηγόρον, ἵνα δικασθῇ ἡ ὑπόθεσις αὐτῶν· ἕκαστος δὲ ἀποφεύγει τὴν ἐπιζήμιον δικαστικὴν δαπάνην, καὶ οὕτω πληρώνεται ὁ ἄδικος οὗτος φόρος. Διὸ, ἵνα ἐκλείψῃ ἡ ἀδικία αὕτη, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἰσαγάγω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν, καὶ παρακαλῶ τήν τε Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῶσι ταύτην, ἔχουσαν οὕτω: «Κατὰ τῶν πρωτοκόλλων καταμετρήσεως τῶν ἐλλιπῶς ἢ μηδόλως δηλωθέντων γρασιδίων, τριφυλλίων, λαχανοκήπων καὶ μποστανίων, ἢ ἀπαριθμήσεως τῶν ἐλλιπῶς ἢ μηδόλως δηλωθέντων ζῴων ἐν γένει, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν, δύνανται οἱ ἐνδιαφερόμενοι, καθ’ ὧν ταῦτα συνετάχθησαν, νὰ ποιήσωσιν ἀνακοπὴν, ἀποτεινομένην κατὰ τοῦ Ταμίου, ἀντιπροσωπεύοντος τὸ Δημόσιον, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ἐνδιαιτῶνται τὰ ζῷα, ἢ κεῖνται αἱ γαῖαι, καὶ ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου τῆς Πρωτευούσης τῆς αὐτῆς Ἐπαρχίας· ἅπασα δὲ ἡ διαδικασία θέλει ἐνεργεῖσθαι ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου.» Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἐξασφαλίζει τοὺς φορολογουμένους ἀπὸ τοῦ νὰ ὑποφέρωσι τὴν ἄδικον φορολογίαν, θὰ παύσωσι δὲ οἱ ἀπαριθμηταὶ καὶ καταμετρηταὶ νὰ συντάσσωσι ψευδῆ πρωτόκολλα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν γρασιδίων, τριφυλλίων καὶ μποστανίων εἶναι ἄδικος καὶ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, διότι καὶ τῶν τριῶν τούτων εἰδῶν ἡ φορολογία δὲν ὑπερβαίνει τὰς 250,000 δραχμάς. Ἡ φορολογία αὕτη εἶναι φοβερὰ καὶ καταπιεστικὴ, δὲν δύναται δὲ ἐφέτος νὰ ἐκλείψῃ, καὶ ἕνεκα τῶν περιστάσεων καὶ διότι οἱ πλεῖστοι φόροι ἐβεβαιώθησαν, καὶ ἴσως τινὲς εἰσεπράχθησαν, καὶ δὲν φέρω τροπολογίαν τοιαύτην περὶ καταργήσεως, ἀλλὰ καλὸν εἶναι διὰ τὸ 1886 νὰ καταργηθῇ αὐτὴ ἡ φορολογία καὶ νὰ πληρωθῇ εἴτε διὰ προσθήκης εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, εἴτε ν’ ἀναπληρωθῇ ἄλλως πως. Προσθέτω ἔτι, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἀπαλλαχθῶσι τῆς φορολογίας οἱ φορολογούμενοι μέχρις ἑνὸς στρέμματος, τὸ ὁποῖον ἤθελον καλλιεργήσει εἰς μποστάνια. Ὡς γνωρίζετε, πολλοὶ τῶν γεωργῶν, διὰ νὰ δώσωσι εἰς τὴν οἰκογένειάν των φροῦτον, φυτεύουσι 300 ἢ 400 μέτρα, ἢ καὶ ἓν στρέμμα μποστάνι, καὶ ὅμως ἐνῷ δηλοῦσι τὰ 300 μέτρα, μολαταῦτα οἱ καταμετρηταὶ προσθέτουσιν ἀκόμη, διὰ νὰ ἀργυρολογήσωσι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ νὰ μείνῃ ἀφορολόγητος αὐτὴ ἡ ἔκτασις, ὡς ἀναγκαία καὶ ὠφέλιμος εἰς τοὺς γεωργούς.

§115ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἶναι καλὸν νὰ συμπληρώσητε τὴν τροπολογίαν σας; Κατὰ τῶν πρωτοκόλλων θὰ ἐπιτρέπηται ἀνταπόδειξις;

§116ΤΡΑΚΑΣ. Ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου τὰ πάντα ἐπιτρέπονται. Ἡ διαδικασία θὰ γείνῃ σύμφωνα μὲ τοὺς κειμένους νόμους. Ἀντὶ νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ φορολογούμενος νὰ κάμῃ τὴν ἀγωγήν του ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν, τῷ δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνῃ αὐτὴν κατὰ τοῦ Ταμίου καὶ ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου τῆς Πρωτευούσης· δὲν πρέπει δὲ νὰ τὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ πληρώσῃ καὶ χαρτόσημον, διότι τότε θὰ πληρώσῃ περισσότερα παρ’ ὅσα ἤθελε δώσει εἰς τὸν ἄδικον φόρον.

§117ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§118ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συζητοῦμεν συγχρόνως πάντα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, αὐτὸ δὲ φέρει καὶ ἀπώλειαν χρόνου καὶ σύγχυσιν. Οἱ πρῶτοι ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἤρξαντο συζητοῦντες ἐπὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου αὐτοῦ. Κατόπιν ἀνεβιβάσθημεν καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ δεύτερον, τέλος πάντων ἐλπίζομεν νὰ ἀναβῶμεν καὶ εἰς τὸ πρῶτον. Ἀναγκάζομαι νὰ ἀκολουθήσω τὴν αὐτὴν τακτικὴν διὰ νὰ ἀνακοινώσω τὴν γνώμην μας ἐπὶ τῶν λεχθέντων μέχρι τοῦδε, καὶ ἐν πρώτοις ἐπὶ τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν κουκουλίων. Ὅταν τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη, οἱ συντάξαντες αὐτὸ, περιλαβόντες διάταξιν περὶ ἐπιβολῆς ἐξαγωγικοῦ τέλους, δὲν ὡδηγοῦντο ἐκ σκοποῦ ταμιευτικοῦ, διότι τοσοῦτον εἶναι μικρὸν τὸ ποσὸν τῶν παραγομένων κουκουλίων καὶ τῶν ἐξαγομένων, ὥστε ἐλάχιστον ἤθελεν εἶσθαι τὸ ἔσοδον τοῦ Δημοσίου Ταμείου ἐκ τοῦ τοιούτου εἰσαγωγικοῦ τέλους, ὡδηγοῦντο ἐκ τῆς ἐπιθυμίας νὰ χορηγήσωσι προστασίαν τινὰ εἰς τὴν μικρὰν βιομηχανίαν τῆς μεταξοκλωστικῆς, ἥτις ὑπῆρξεν ἔν τισι τῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος. Ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν αὐτὴν τὴν μικρὰν βιομηχανίαν, ἔχομεν δὲ καὶ σηροτροφίαν. Αἱ δύω αὗται ἐργασίαι ἔχουσι συμφέροντα συγκρουόμενά που, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ συμφέροντα κοινὰ, διότι ἡ βιομηχανία τῆς μετάξης δὲν δύναται νὰ ζήσῃ, ἂν δὲν ὑπάρξῃ ἡ σηροτροφία, ἡ σηροτροφία δὲ δύναται νὰ ζῇ χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς μικρᾶς βιομηχανίας τῆς μετάξης τῆς ὑπαρχούσης ἐν Ἑλλάδι. Ἀφ’ ἧς ὅμως συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ προσδιωρίσθη τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος εἰς μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμὴν, ἔλαβον πολλαχόθεν πληροφορίας, καὶ ἐκ Λακεδαίμονος καὶ ἐκ τῶν Θεσσαλικῶν Ἐπαρχιῶν καὶ ἐξ ἄλλων Ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, ἐν αἷς ὑπάρχει κουκουλοτροφία ἢ σηροτροφία. Γνωρίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ σηροτροφία εὑρίσκεται εἰς μεγάλην ἔκπτωσιν, πρῶτον διὰ τὴν νόσον τοῦ σπέρματος, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει εἰς αὐτὴν, δεύτερον δὲ διὰ τὸν συναγωνισμὸν, ὁ ὁποῖος γίνεται πρὸς τὰ παραγόμενα ἐν Εὐρώπῃ κουκούλια πρὸς τὰ κουκούλια τὰ παραγόμενα ἐν Ἰαπωνίᾳ καὶ Κίνᾳ. Τὰ ἐν Ἑλλάδι δὲ ἰδίως παραγόμενα ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιστῶσιν εἰς τὸν συναγωνισμὸν τοῦτον, ἀλλ’ ἤθελον ἀναγκαίως ὑποκύψει εἰς τοῦτον. Εἰς πολλὰ μέρη ὅπου παράγεται μέγα ποσὸν, π. χ. εἰς Θεσσαλίαν, νομίζω ὅτι παράγονται 150 χιλιάδες ὀκάδων τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐμειώθη ἐπαισθητῶς κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι εἶναι δυστυχὲς, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπολογίζεται ὅτι δὲν θέλει παραχθῆ ποσὸν ἀνώτερον τῶν 35 χιλιάδων. Κατὰ τὰς πληροφορίας δὲ, τὰς ὁποίας ἔλαβον, ἂν εἰς ἄλλους χρόνους, ὅτε ἤκμαζεν ἡ σηροτροφία, τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος προσδιωρίσαμεν τότε εἰς δρ. 1 καὶ 50, ἀνελόγει εἰς 8–10% π. χ., κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἡ ἀναλογία γίνεται πολὺ μεγαλειτέρα, καὶ ἑπομένως ποσὸν τοσοῦτον ἤθελε βλάψει καιρίως τὰ συμφέροντα τῆς σηροτροφίας, χωρὶς νὰ ὠφελήσῃ τὴν βιομηχανίαν, διότι ἡ προαγωγὴ τῆς σηροτροφίας δὲν βλάπτει τὰ συμφέροντα τῆς βιομηχανίας τῆς Ἑλληνικῆς, ἀλλὰ τὰ ὑποστηρίζει. Διὰ τοῦτο προχθὲς συνήνεσα καὶ ἐπρότεινα μείωσιν τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσδιωρισμένου εἰσαγωγικοῦ τέλους ἀπὸ δρ. 1 καὶ 50 εἰς 75 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Εἰς τὴν Βουλὴν ἐσυστήθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν νὰ μειωθῇ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος εἰς μίαν δραχμὴν, ἐπροτάθη δὲ τροπολογία ἀπὸ ἀριθμὸν βουλευτῶν, τριάκοντα ἢ τεσσαράκοντα, ἵνα τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος προσδιορισθῇ εἰς 50 λεπτὰ μόνον. Ἐνομίζομεν, ὅτι 75 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τοσοῦτον δυσαρέστως, ὅσον παρεστάθη ἀπὸ τοὺς κουκουλοτρόφους. Ἐπειδὴ ὅμως ἐξακολουθοῦσι νὰ γίνωνται παραστάσεις παρ’ αὐτῶν, καὶ νὰ ζητῶσιν ἀκόμη τὴν μείωσιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους καὶ κάτω τῶν λεπτῶν 75, ἐπειδὴ ἐκ τῆς καλῆς καταστάσεως τῆς σηροτροφίας ἐξαρτῶνται καὶ τὰ συμφέροντα τῆς βιομηχανίας, δὲν δυσκολεύομαι νὰ συναινέσω νὰ ἀποδεχθῶμεν τὰ 50 λεπτὰ ὡς ἐξαγωγικὸν τέλος. Ἡ ἐντελὴς ἀτέλεια ἐνῷ δὲν παρέχει μέγα ὄφελος εἰς τοὺς σηροτρόφους, ἐπάγει ὅμως ζημίαν εἰς τὴν μικρὰν βιομηχανίαν, καὶ τὴν ζημίαν αὐτὴν ἀντελήφθην ἰδίοις ὄμμασιν, ὅταν διέβην διὰ τῶν Καλαμῶν, ὅτε εἶδον κεκλεισμένα καταστήματα βιομηχανικὰ πλείονα τῶν τεσσάρων.

§119ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἑπτά.

§120ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἀριθμὸν ἐργατίδων σημαντικὸν, στερηθεισῶν τῆς ἐργασίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔζων. Διὰ τοῦτο, δὲν δυσκολεύομαι νὰ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ περιορισμοῦ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους εἰς 50 μόνον λεπτά. Ἐγένετο ὅμως καὶ ἄλλη παρατήρησις ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου· ἐγένετο π. χ. παρατήρησις περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου τοῦ ἐπιβαλλομένου ἐπὶ τῶν βαλανιδίων ὡρισμένων Ἐπαρχιῶν, καὶ ἰδίως τῆς Ἐπαρχίας Καρυστίας, τῆς Κέας, τῆς Νάξου καὶ προσέτι τῆς Ἀκαρνανίας. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ, τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὑποβαλόντες, ἰσχυρίσθησαν, ὅτι τὰ βαλανόδενδρα τῶν ἰδίων αὐτῶν Ἐπαρχιῶν εἶναι ἰδιόκτητα καὶ ἐπὶ ἰδιοκτήτου γῆς, ἑπομένως, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ἐπιβάλληται τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον ἐτύγχανεν ἐπιβεβλημένον ἐπὶ τοῦ καρποῦ τῶν βαλανοδένδρων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς καὶ εἶναι ἐθνικά. Αἱ παρατηρήσεις αὗται προεβλήθησαν ὀλίγον βραδέως, τοὐλάχιστον ἐγὼ βραδέως ἔλαβον γνῶσιν αὐτῶν, δὲν εἶχον τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν διὰ νὰ ἐξακριβώσω ἂν ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι ἀκριβής· διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς, τοὺς προβαλόντας τὰς παρατηρήσεις ταύτας, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν γνώμην των, νὰ ἀναβάλωσι δὲ τὴν ἀξίωσιν αὐτῶν διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, ὅτε θέλει λάβει καιρὸν ἡ Διοίκησις νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἰσχυρισμῶν αὐτῶν. Ὑπό τινων ἄλλων βουλευτῶν ἐγένοντο παραστάσεις περὶ τῆς φορολογίας τῶν μποστανίων, καὶ ἐζητήθη ὑπ’ αὐτῶν νὰ ἀφεθῇ ἀφορολόγητος ἔκτασίς τις μποστανίων δι’ ἑκάστην γεωργικὴν οἰκογένειαν. Διὰ τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα, κυροῦται τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδώσει τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ διὰ τοῦ Διατάγματος ἐκείνου ἐτηρεῖτο ἐν ἰσχύϊ καὶ διὰ τὸ 1885 ὁ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς Νόμος τοῦ 1884· ὁ δὲ Νόμος οὗτος εἶναι ὁ ἐτησίως ἐπιβαλλόμενος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπιτρέπεται ὑπὲρ τῶν γεωργῶν νὰ μὴ φορολογῶνται οἱ λαχανόκηποι αὐτῶν, μέχρις ἑνὸς στρέμματος. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν, ἂν ἡ ἔκτασις αὕτη, ἡ μέχρις ἑνὸς στρέμματος, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦσιν οἱ γεωργοί, δὲν εἶναι λαχανόκηποι, ἀλλ’ εἶναι μποστάνια, νὰ μείνῃ ἀφορολόγητος, διότι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐπετράπη τὸ ἀφορολόγητον τῶν λαχανοκήπων, ὁ αὐτὸς λόγος δικαιολογεῖ τὸ ἀφορολόγητον τοῦ μποστανίου, ὅταν αὐτὸ δὲν ὑπερβαίνῃ τὸ ἓν στρέμμα. Ὁ σκοπὸς τοῦ Νόμου ἦτο νὰ προστατεύσῃ τὰς γεωργικὰς οἰκογενείας, ἀφίνων ἀφορολόγητα τὰ πρὸς βρῶσιν αὐτῶν ἀναγκαιοῦντα. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαμπάκας, βουλευτὴς ἐπρότεινεν ὡσαύτως τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἐκ δύω ἄρθρων. Τὸ μὲν πρῶτον ἄρθρον ἀφορᾷ τὰ ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς χωρία τῆς Ἐπαρχίας Καλαμπάκας, τῶν ὁποίων γαῖαι κατελείφθησαν ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ, καὶ προτείνει νὰ ἀπαλλαγῶσι τοῦ ἡμίσεος φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἡ τροπολογία αὕτη ἔχει βάσιν, ὅτι αἱ γαῖαι τῶν κατοίκων τῆς Καλαμπάκας, αἱ καλλιεργούμεναι ὑπ’ αὐτῶν, ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ· ἀλλὰ διὰ νὰ ἦναι δικαιολογημένη ἡ τροπολογία, ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ δεδομένη καὶ ἄλλη τις βάσις, ὅτι ὁ μέσος ὅρος, ὁ κανονίζων τὸ ποσὸν τοῦ κατὰ κτῆνος ἐπιβαλλομένου φόρου, ἀπετελέσθη καὶ ἐκ τοῦ ἐσόδου τῶν γαιῶν αὐτῶν, αἵτινες ἔμειναν ἐκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Προσέφυγον λοιπὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, αἱ πληροφορίαι δὲ, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, δὲν βεβαιοῦσιν αὐτὴν τὴν δευτέραν βάσιν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι αἱ πληροφορίαι αὐταὶ δὲν βεβαιοῦσιν οὐδὲ τὸ ἀντίθετον, ἀλλὰ δὲν βεβαιοῦσιν ὅμως θετικῶς, ὅτι ὁ ἐπιβληθεὶς κατὰ κτῆνος φόρος δυνάμει τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώτων κτηνῶν προσδιωρίσθη καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προσόδου, τῆς συγκομιζομένης ἐκ τῶν γαιῶν, αἵτινες ὑπάρχουσι καὶ ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ Κράτει. Διὰ τοῦτο διστάζω ν’ ἀποφανθῶ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ πρώτου μέρους τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Σιβιτανίδου, παρατηρῶ μάλιστα, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ἐπιβαλλόμενον κατὰ κτῆνος εἰς τὰ χωρία, τῶν ὁποίων ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. Σιβιτανίδης, δὲν εἶναι καὶ ποσὸν, ὑπέρογκον· διότι εἰς δέκα δραχμὰς ἀνέρχεται ὁ φόρος κατὰ κτῆνος ἐν τῷ χωρίῳ Λογγῷ, εἰς 12 ἐν χωρίῳ τινὶ ἄλλῳ, καὶ εἰς 11 ἐν ἄλλῳ χωρίῳ κτλ. Αὐτὸ δὲ τὸ μικρὸν ποσὸν τοῦ προσδιωρισμένου κατὰ κτῆνος φόρου ἐνισχύει ἔτι μᾶλλον τοὺς δισταγμοὺς, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν, ὅτι ἐνδέχεται εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ τοῦ κατὰ κτῆνος φόρου νὰ μὴ συνετέλεσε καὶ ὁ ὑπολογισμὸς τῆς προσόδου τῶν ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ κειμένων γαιῶν. Ὑπόσχομαι ὅμως ἄν, καθ’ ὃν χρόνον εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ 1886 Νόμος, διαχειρίζωμαι τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ φροντίσω ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐξακριβώσω τὴν ἀλήθειαν· καὶ ἂν ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἐκ Καλαμπάκας κ. Βουλευτοῦ ἀποδειχθῇ ἀκριβὴς, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἄρῃ τὸ ἄδικον. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαμπάκας εἰς τὴν τροπολογίαν του περιέλαβε καὶ δευτέραν διάταξιν, νὰ ἀνασταλῇ ἐπὶ ἓξ μῆνας ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παρόντος Νόμου ἡ εἴσπραξις τοῦ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρου ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, Καλαμπάκας, Τρικκάλων καὶ Τυρνάβου. Ζητεῖται ἐξαίρεσις ὑπὲρ ὡρισμένων ἐπαρχιῶν, καὶ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη πρέπει νὰ ἦναι δικαιολογημένη, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἡ δικαιολογία, ἡ ὁποία προβάλλεται, εἶναι, ὅτι αἱ συμβᾶσαι κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα πλημμύραι κατέστρεψαν τὰ προϊόντα, τοὺς δημητριακοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους ἐκεῖ καλλιεργοῦν. Ὅτι συνέβησαν πλημμύραι εἶναι ἀναντίῤῥητον καὶ ὡμολογημένον· ὅτι αἱ πλημμύραι αἱ συμβᾶσαι ἔβλαψαν τὴν καλλιέργειαν τοῦ προϊόντος τούτου, μοὶ εἶναι σχεδὸν βεβαιωμένον, διότι γνωρίζω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι οἱ ἀναλαβόντες τὴν χορηγίαν τοῦ ἄρτου εἰς τὰς ἐκεῖ φρουρὰς ζητοῦσιν ἐπανειλημμένως δι’ ἀναφορῶν νὰ λύσωσι τὰς μετὰ τοῦ Δημοσίου συνωμολογημένας συμφωνίας των, παριστῶντες, ὅτι τῶν σιτηρῶν ἡ τιμὴ ὑπερεδιπλασιάσθη καὶ ἀνεβιβάσθη μέχρι 35 καὶ 36 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. Ἰσχυρίζονται δὲ ὅτι ἡ αἰτία τούτου εἶναι αἱ ζημίαι, αἱ ἐπελθοῦσαι ἐκ τῆς πλημμύρας. Γνωρίζω δὲ, ὅτι ἐκ τῆς βασάνου τῆς γενομένης ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀξιώσεων τῶν ἀναλαβόντων τὴν ὑποχρέωσιν τῆς χορηγήσεως τοῦ ἄρτου ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις, ἐβεβαιώθη, ὅτι πραγματικῶς ὑπερετιμήθησαν ὑπὲρ τὸ δέον τὰ σιτηρὰ τοῦ τόπου ἐκείνου καὶ πραγματικῶς, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις ἦν ἀποτέλεσμα τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκον αἱ συμβᾶσαι πλημμύραι.

§121ΦΙΛΙΠΠΟΥ. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἁγυιᾶς κατεστράφησαν ἐντελῶς τὰ σιτηρά, κύριε Πρόεδρε. Τὰ νερὰ ἦσαν μέχρι τοῦδε λίμνη.

§122ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ὀφείλω νὰ ἐξετάσω κατ’ οὐσίαν τὴν σημασίαν καὶ τὸ βάρος τῆς ζητουμένης ἐξαιρέσεως. Ἡ ἐξαίρεσις ἡ ζητουμένη συνίσταται εἰς τὸ νὰ δοθῇ προθεσμία ἑξάμηνος ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου εἰς τοὺς ὑποκειμένους εἰς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ νὰ πληρώσωσι τὴν ἐκ τοῦ φόρου τούτων ὀφειλήν των ἓξ μῆνας μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ὅλον ἔσοδον τοῦ Δημοσίου τὸ ἐκ τῶν μνημονευθεισῶν Ἐπαρχιῶν ἀνέρχεται εἰς ποσὸν οὐχὶ τοσοῦτον μέγα, ἐπειδὴ ἡ μὴ ἔγκαιρος πληρωμὴ τοῦ ἐσόδου τούτου εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον δὲν φέρει μεγάλην ζημίαν, ἀφοῦ βεβαίως θέλει εἰσπραχθῆ ἓξ μῆνας βραδύτερον, ἐπειδὴ χρεωστεῖ τὸ Κράτος νὰ παρέχῃ ἀνακούφισίν τινα εἰς τοὺς ἐκ τοιούτων θεομηνιῶν ζημιουμένους καὶ περιερχομένους εἰς ἀμηχανίαν νὰ πληρώσουν τὰς πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεις αὐτῶν, συνιστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δεύτερον μέρος τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Σιβιτανίδου.

§123ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς πόσον ἀνέρχεται ὁ φόρος;

§124ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰς 20 ἢ 30 χιλιάδας δραχμάς.

§125ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ εἶναι περισσότερον τῶν 50 χιλιάδων.

§126ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔστω 50 χιλιάδες.

§127ΦΙΛΙΠΠΟΥ. Ἡ Ἁγυιὰ εἶνε εἰς χειροτέραν θέσιν· τώρα εἶνε πλήρης νεροῦ.

§128ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας ὅμως, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Τράκας καὶ τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας κ. Χατζόπουλος, εἶμαι ἀναγκασμένος νὰ φέρω γνώμην διαφέρουσαν κατά τι τῆς ἐπιθυμίας αὐτῶν. Γνωρίζω, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον βεβαιοῦται ὁ ἐπὶ τῶν ζώων φόρος, ἑπομένως καὶ ὁ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἑπομένως καὶ ὁ ἐπὶ τῶν γρασιδίων καὶ μποστανίων εἶνε πλημμελής. Ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία πρὸ τεσσαράκοντα περίπου ἐτῶν ἀπεδέχθη σύστημα ὀρθότατον θεωρητικῶς καὶ λίαν φιλελεύθερον, τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο προϋποθέτει τὴν πλήρη συνείδησιν ἐν ἑκάστῳ πολίτῃ τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, αὐτὴ δὲ ἡ πλήρης συνείδησις ἐν ἑκάστῳ πολίτῃ τῆς τοιαύτης ὑποχρεώσεως δὲν ἀνευρίσκεται καὶ δὲν ἀπαντᾶται δὲ ἐν χώραις πολλῷ μᾶλλον προηγμέναις εἰς τὸν πολιτισμόν· διὰ τοῦτο τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων προσέκοψε, καὶ ὅσον χρόνον καὶ ἂν ἐφηρμόσθη ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων τούτων, δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἀκρίβεια διὰ μόνον τῶν γενομένων δηλώσεων, διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ Κράτος ἀπὸ τῶν παραλείψεων ἢ ἀπὸ τῶν ἀτελειῶν, τὰς ὁποίας περιεῖχον αὗται αἱ δηλώσεις, ἠναγκάσθη δὲ νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ μέτρον τῶν ἀπαριθμητῶν καὶ ἀπαριθμήσεων καὶ τῶν καταμετρητῶν καὶ καταμετρήσεων. Τὸ μέτρον ἀπεδείχθη, ὅτι ἀποβαίνει συνήθως καταθλιπτικόν. Ὁ ἀπαριθμητὴς ἢ ὁ καταμετρητὴς παρουσιάζεται ὡς ὑπερασπιστὴς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους πρὸς βεβαίωσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται τὸ Κράτος νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τοῦ πολίτου, ἀλλ’ εὑρίσκει τὸν κτηνοτρόφον ἐπὶ τοῦ λιβαδίου ἢ ἐπὶ τοῦ ὄρους, εὑρίσκει τὸν καλλιεργητὴν ἐπὶ τοῦ ἀγροῦ του, ὁ κτηνοτρόφος ἢ ὁ καλλιεργητὴς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἦναι τοσοῦτον ἀνεπτυγμένος ὅσον οἱ ἄλλοι ἀστοί, ὅπως γνωρίζῃ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ καὶ τὴν νομοθεσίαν· μένει λοιπὸν ὁ φορολογούμενος ἐκτεθειμένος εἰς τὴν διάκρισιν αὐτοῦ, τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὸ Κράτος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔσχατόν τι ὑπηρετικὸν ὄργανον, τὸ ὁποῖον συνήθως ἀπεδείχθη, ὅτι ἐζήτησε νὰ κερδοσκοπήσῃ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς του εἴτε ἐπὶ ἰδίῳ ἀθεμίτῳ κέρδει καταθλίβων τὸν κτηνοτρόφον ἢ τὸν γεωργὸν καὶ λαμβάνων χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ, εἴτε ἐπὶ κομματικῷ ὀφέλει, ὑπηρετῶν τὰ συμφέροντα τὰ πολιτικὰ τοῦ κόμματος, εἰς ὃ ἀνήκει. Ἐντεῦθεν οἱ φορολογούμενοι καταθλίβονται, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δοθῇ πλήρης πίστις εἰς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ συντασσόμενα πρωτόκολλα, διότι ἄλλως, ἂν ἐπετρέπετο ἡ ἀπόδειξις τοῦ ἐναντίου, ἤθελε ναυαγήσει ἐντελῶς τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς φορολογίας. Ἀλλὰ νομίζω τὸ κακὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον κρατεῖ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἄξιον τῆς μερίμνης τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ θεραπευθῇ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ θεραπευθῇ διὰ προχείρου τινὸς φαρμάκου· πρέπει νὰ μελετηθῇ ὅλον τὸ σύστημα τοῦτο οὕτως, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ μὲν ὁ φορολογούμενος ἀπὸ πάσης τοιαύτης ἀδικίας γινομένης κατ’ αὐτοῦ, νὰ μὴ διακινδυνεύσῃ ὅμως ἐν γένει καὶ καθ’ ὅλου τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου Ταμείου, καὶ μάλιστα ἐν ὥρᾳ οἰκονομικῇ τοιαύτῃ, ὁποίαν ἤδη διανύομεν. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, σκοπεῖ νὰ δώσῃ δικαίωμά τι εἰς τοὺς φορολογουμένους κατὰ τῶν τοιούτων πρωτοκόλλων καὶ παρέχει αὐτοῖς τὸ δικαίωμα νὰ προβάλλωσιν ἀνακοπὴν ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ ἐνώπιον τοῦ δικαστοῦ τούτου νὰ γίνεται διαδικασία πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι θὰ ἦναι δύσκολον νὰ ἐξευρεθῇ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἂν ἤθελε γίνει δεκτὴ ἡ τροπολογία, καὶ ἂν ἤθελε ἐπιτραπῇ τὸ μέσον τοῦτο τῆς ἀμύνης εἰς τὸν ἀδικούμενον φορολογούμενον, διότι ἡ ἀλήθεια διὰ νὰ ἀνευρεθῇ, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία τις ἀποδεικτικὴ διαδικασία· ἡ ἀποδεικτικὴ αὕτη διαδικασία οὐδὲ ἐν βραχεῖ χρόνῳ δύναται νὰ συντελεσθῇ, ἐπειδὴ δὲ θέλει ἐκτελεῖσθαι ἰδίως διὰ μαρτύρων, οὐδὲ πάντοτε οὐδὲ συνήθως δύναται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐὰν ἤθελε γείνει δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος, ὀλίγον ἤθελον προστατευθῆ τὰ συμφέροντα τῶν ἀδικουμένων φορολογουμένων, πολὺ δὲ ἤθελον διακινδυνεύσει τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τοὺς προβαλόντας νὰ μὴ ἐπιμείνωσι ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν αὐτοῦ ἐφέτος, ν’ ἀναμείνωσι δὲ τὴν ἐμβριθεστέραν μελέτην τῶν περὶ τούτου διατάξεων τῶν οἰκείων νόμων, διὰ νὰ ἐξευρεθῇ ἀσφαλέστερόν τι πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ· ἄλλως, νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ὥρα τοῦ ἐνιαυτοῦ εἶναι τόσον προκεχωρημένη, καὶ ἡ βεβαίωσις πολλῶν ἐκ τῶν φόρων τούτων ἐπερατώθη πολλαχοῦ, καὶ ἡ νομοθέτησις τοιαύτης νομολογίας ἤθελε φέρει σύγχυσιν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν, εἰς τὴν περάτωσιν τῆς βεβαιώσεως, καὶ εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ συστήσω τὴν ἀποδοχὴν αὐτῆς διὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἐὰν ἐγένετο ἄλλη τις παρατήρησις ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων.

§129ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἔλαιον;

§130ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ τὴν ῥητίνην.

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τῆς ῥητίνης ὁ αὐτὸς λόγος μὲ ἐμποδίζει διὰ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν προταχθεῖσαν γνώμην περὶ ἐλαττώσεως τῆς τιμῆς τῆς ῥητίνης. Τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῆς ῥητίνης ἐβεβαιώθη ἐν ὅλαις ταῖς Ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους, καὶ οὐχὶ μόνον ἐβεβαιώθη, ἀλλὰ καὶ πολλαχοῦ ἐξεχωρίσθη δι’ ἐνοικιάσεως εἰς ἰδιώτας· ἑπομένως δὲν εἴμεθα πλέον ἐν καιρῷ νὰ μεταβάλωμεν τὰ τοῦ ποσοῦ τῆς τιμῆς τῆς ῥητίνης. Παρακαλῶ δὲ τοὺς συναδέλφους, τοὺς προβαλόντας τὴν παρατήρησιν ταύτην, νὰ συναινέσωσι νὰ μὴ ἐπιμείνωσι διὰ νὰ ψηφισθῇ ἐφέτος διὰ τοῦ νόμου τούτου μεταβολή τις, νὰ ἦναι δὲ βέβαιοι ὅτι θὰ ἐξετασθῶσι κάλλιον τὰ τῆς τιμῆς τῆς ῥητίνης, θὰ ἐρευνηθῶσι μετὰ μείζονος φροντίδος τὰ τῶν μέσων ὅρων αὐτῆς, καὶ θὰ ἐπέλθῃ βεβαίως θεραπεία ἐν τῷ προσεχεῖ φορολογικῷ νόμῳ τοῦ 1886 παντὸς ἀδικήματος συμβαίνοντος. Μοὶ ἐγένετο παρατήρησις, ὅτι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐμειώθη ὁ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου ἔγγειος φόρος ἀπὸ 10% εἰς 7%, ὁ αὐτὸς λόγος ὑφίσταται διὰ τὸν φόρον τοῦτον, καὶ ὅταν εἰσπράττεται διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου. Ἡ παρατήρησις ὅμως τῶν κυρίων Βουλευτῶν δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθή.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν ἦτο 10 ὁ φόρος· ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε γείνει εἴσπραξις εἰς λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου ἦτο 12.

§133ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σήμερον, ὅτε ὁ φόρος ὁ ἔγγειος ἐλαττοῦται ἀπὸ 10 εἰς 7, νομίζω ἡ ἐλάττωσις ἀπὸ 12 εἰς 10 δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀρκετή.

§134ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἦτο 12, τότε ἐφορολόγουν 13, διότι εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα πλέον τῶν 90 λεπτῶν δὲν ἔχει ἡ ὀκά.

§135ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε ἂς προσδιορίσωμεν 8 λεπτά.

§136ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἀποδέχομαι τὴν ὀρθότητα τοῦ συλλογισμοῦ, καθόσον εἶμαι βεβαιότατος, ὅτι εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ φόρου περιελήφθησαν καὶ αἱ γαῖαι ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν ὑπὸ τοὺς ὅρους... (θόρυβος).

§137ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τοὺς ἐκτελοῦντας τοὺς νόμους νὰ μὴ παραχωρῆτε ποτὲ ἐλευθερίαν περισσοτέραν, ὅσης ἔχουν ἀνάγκην διὰ νὰ ἐκτελέσουν τοὺς νόμους.

§138ΤΡΑΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τὸ πρόσθετον αὐτὸ ἄρθρον διὰ νὰ σώσῃ τοὺς γεωργούς.

§139ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Τράκα, 30 ἔτη τυραννοῦνται, ἂς περάσουν ἀκόμη 6 μῆνες.

§140ΤΡΑΚΑΣ. Νὰ πηγαίνουν εἰς τὰς φυλακὰς διὰ φόρον ἄδικον!

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§142ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλον τροπολογίαν περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου...

§143ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει ἀληθῶς τροπολογία ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τοὺς κυρίους Τιμολ. Ἀδαμόπουλον καὶ Γ. Φραγγίδην, τῆς ὁποίας ἡ ἔννοια εἶναι ἵνα τὸ τρίτον τοῦ ποσοῦ, τοῦ κατὰ κτῆνος ἐπιβαλλομένου φόρου δυνάμει τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, εἰσπράττηται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Δημοσίου παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν γαιῶν, καὶ μὴ ἀφίνηται ἡ φροντὶς τῆς εἰσπράξεως τοῦ τρίτου αὐτοῦ εἰς τοὺς γεωργοὺς, ἑπομένως τὸ Κράτος νὰ μὴ θεωρῇ ὑπόλογον πρὸς πληρωμὴν τοῦ ὅλου ποσοῦ τὸν γεωργὸν, ἀλλὰ νὰ θεωρῇ ὑπόλογον τὸν γεωργὸν κατὰ ⅔ καὶ ἀπ’ εὐθείας τὸν ἰδιοκτήτην κατὰ τὸ ⅓. Κατὰ θεωρίαν ἡ ἀξίωσις μοὶ φαίνεται πολλὰ εὔλογος, ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω ἐὰν δύναται νὰ γείνῃ. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀναβάλετε καὶ αὐτὴν διὰ νὰ μελετηθῇ.

§144ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶνε καιρὸς νὰ δοθῇ ἓν τέλος. Ἡμεῖς φορολογούμεθα πλέον τοῦ δέοντος, καὶ ἐν τούτοις δὲν φέρομεν τὸν λόγον περὶ σταφίδος, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πέρυσι σχεδὸν δὲν ὠφελήθημεν διόλου. Δὲν πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ δίδετε τοιαύτας παροχὰς ἐπὶ τῶν καρυδίων καὶ ἐπὶ τῶν γρασιδίων. Εἶνε ἀνάξια λόγου αὐτά.

§145ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Κρεστενίτη, ἐγὼ δὲν ζητῶ ἐλάττωσιν, ζητῶ τακτοποίησιν φόρου. Τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ λεπτόν· ἀπεναντίας, θὰ εἰσπράττῃ τὸν φόρον αὐτὸν τακτικώτερον.

§146ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν διάταξιν περὶ πληρωμῆς μέρους τοῦ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρου ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ἀγρῶν καὶ ὄχι τοὺς καλλιεργητὰς θεωρῶ ὅλως περιττὴν, διότι οἱ ἰδιοκτῆται δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας δύνανται νὰ ἀναγκάσωσι τὸν καλλιεργητὴν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς πληρωμῆς ὁλοκλήρου τοῦ φόρου. Ἓν ἄλλο ὅμως φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πολλοὶ Ἔφοροι ἀφῄρεσαν τὸν δημοτικὸν φόρον ἀπὸ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη καὶ τὸν ἐπρόσθεσαν εἰς τὸ Δημόσιον, ὅπερ εἶνε ὅλως παράνομον, καὶ τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τοὺς Δήμους, ὅ,τι ἀπὸ αὐτοὺς ἀφεῖλε. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας. Αὐτὴ εἶνε ὑπέρβασις καθήκοντος καὶ εἶνε ἀδικία. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1 ἄρθρον ὡς καὶ τὸ 2 μὲ τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιῶν).

§147Ζ. Χ. ΚΥΤΙΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Εἶτα γίνονται μετά τινων τροπολογιῶν δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀνωνύμων χρεωγράφων, τῶν πληρωτέων τῷ κομιστῇ.

§149ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἔλαβον ἐντολὴν ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἀνήγγειλεν, ὅτι ἐξελθὼν τοῦ Βουλευτηρίου κατελήφθη ὑπὸ πυρετοῦ, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον. Ἐλπίζω ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ θέλουσιν εὐαρεστηθῆ νὰ ἐξακολουθήσωσι κοπιὰζοντες ὡς ἐκοπίασαν καὶ μέχρι τοῦδε. Αὔριον εἶναι ἡμέρα ἀργίας, Κυριακή, ἀλλὰ δυνάμεθα νομίζω νὰ συνεδριάσωμεν τὴν πρωΐαν.

§150ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§151ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν εἶναι δυνατὸν χωρὶς ἐπερωτήσεις.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου.

§153ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν εἶνε ἡ κατάλληλος ὥρα, ἀλλὰ πληροφοροῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι μετέβησαν πολλοὶ εἰς Μέγαρα διὰ τὴν αὐριανὴν ἐκλογὴν· ἀλλὰ πληροφοροῦμαι, ὅτι ἐκτὸς πολλῶν ἄλλων, οἵτινες ἦσαν ἐλεύθεροι νὰ πράξωσι τοῦτο, μετέβη καὶ εἷς δέκαρχος Λογοθέτης. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ αὔριον τὴν Βουλὴν ἐὰν τοῦτο ἦνε ἀληθές.

§154ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καμμίαν πληροφορίαν περὶ τούτου δὲν ἔχω. Φρονῶ, ὅτι οἱ ἐν δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ διατελοῦντες ὡς ὑπάλληλοι πρέπει ν’ ἀπέχωσι τῶν ἐκλογικῶν ἀγώνων ὁποιαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι αἱ σχέσεις αὐτῶν πρὸς τοὺς ἀνταγωνιζομένους κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ δέκαρχος ἀπῆλθεν εἰς Μέγαρα ἢ ὄχι δὲν γνωρίζω· θέλω ἐξετάσει, καὶ ἂν ἦναι ἀληθὲς, θέλω λάβει τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα.

§155ΓΡ. ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι κατ’ ἀρχὴν δέχομαι τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν, οὐχ ἧττον ὅμως ἐπὶ τῶν καθέκαστα θὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινὰς, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι πολλαὶ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶνε παρὰ πολὺ ὑπερβολικαὶ καὶ σκληραί. Εἶνε τῳόντι δύσκολον, ἀφοῦ ὁ κινητὸς πλοῦτος εἶνε πολὺ ὑπέρτερος τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας, μάλιστα εἰς τὰ πλέον εὐνομούμενα Κράτη, νὰ ἐπιδιώκηται ἡ φορολογία τοῦ κινητοῦ πλούτου· ἀλλ’ ὅλα τὰ Ἔθνη ἐδοκίμασαν τὰς μεγαλειτέρας δυσκολίας, διὰ νὰ φορολογήσωσιν εἴτε τὰ κινητὰ κεφάλαια, εἴτε τὸ εἰσόδημα, τὸ προερχόμενον ἐκ τῶν κινητῶν κεφαλαίων. Καὶ εἶνε ἀληθὲς ὅτι εἰς τὰ Ἔθνη, ὅπου προώδευσαν τὰ ἤθη, τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων ἐπέτυχε, διότι ἐν Ἑλβετίᾳ καὶ ἐν Βελγίῳ ἀκόμη τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων ἔχει μεγίστην ἐπιῤῥοήν ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν τοῦ εἰσοδήματος, καθότι ὀλίγοι ἐκεῖ πολῖται ἀρνοῦνται τὸ εἰσόδημά των. Ἐκεῖ δύνανται τὰ Ἔθνη νὰ καυχηθῶσιν, ὅτι οἱ πολῖται αὐτῶν δὲν μένουσιν ἀφορολόγητοι ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο τῆς ἰδιοκτησίας· ἀλλ’ ὅπως εἰς ἄλλα Ἔθνη, οὕτω καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ φορολογία τῶν κεφαλαίων εἶνε πολὺ δισκατόρθωτος. Διὰ τοῦτο κατ’ ἀρχὴν δὲν ἀποκρούω τὴν φορολογίαν τοῦ κινητοῦ κεφαλαίου διὰ τῆς μεθόδου τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου, ἀλλὰ δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν καθέκαστα διατάξεων, τοὐλάχιστον ἐπί τινων. Καὶ πρῶτον, ὡς πρὸς τὰς δηλώσεις, τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου καθιεροῖ μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται ἀνεφάρμοστος καὶ ἄδικος, διότι ὑποχρεοῖ τοὺς κληρονόμους νὰ δηλώσωσι περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς κληρονομίας, τῆς περιερχομένης εἰς αὐτοὺς ἐκ διαθήκης ἢ ἐξ ἀδιαθέτου ἐπὶ τόσου τέλους χαρτοσήμου, ὅσον ἀναλογεῖ εἰς τὴν ἀξίαν τῆς περιουσίας, καθ’ ἃς βάσεις θέτει τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶνε ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ, διότι ἠξεύρετε ὅλοι, ὅτι οὐδεὶς κληρονόμος εἶνε εἰς θέσιν ἐπὶ πολὺν χρόνον νὰ ἐξακριβώσῃ τὸ ποσὸν τῆς περιουσίας, ἡ ὁποία περιέρχεται εἰς αὐτόν. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ δίκαιον τὸ ποσὸν τοῦ τέλους, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται διὰ τὴν δήλωσιν, εἶνε ἀδύνατον νὰ μὴ προσκόψῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ· διότι οὐδεὶς κληρονόμος θὰ ἦνε εἰς θέσιν νὰ ἐξεύρῃ ἐπὶ ποίου τέλους χαρτοσήμου πρέπει νὰ κάμῃ τὴν δήλωσίν του. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεταβάλῃ αὐτὴν τὴν διάταξιν διὰ τὸ ἀνεφάρμοστον αὐτῆς. Δὲν εἶνε ποτὲ δυνατὸν ὁ κληρονόμος νὰ γνωρίζῃ ποῖον τὸ ποσὸν τῆς κληρονομίας, τὸ περιερχόμενον εἰς αὐτὸν, διὰ νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν διὰ τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου, τοῦ ἀναλογοῦντος. Θὰ εὕρητε ἐκ τῶν πραγμάτων μεγάλην δυσκολίαν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως ταύτης. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ δήλωσις πρέπει νὰ γίνεται, ὅπως γίνεται, ἡ δὲ ἐπιβολὴ τοῦ τέλους νὰ ἐπιβάλληται κατόπιν· διότι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5 λέγει, ὅτι ἡ δήλωσις πρέπει νὰ γίνεται ἐπὶ τοῦ τέλους, τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὴν ἀξίαν.

§156ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ ὁ κληρονόμος βεβαίως δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ ἀκριβῶς τὴν ἀξίαν τῆς κληρονομίας, εἰς τὴν ὁποίαν καλεῖται, δύναται μόνον νὰ ἔχῃ μίαν τινὰ ἰδέαν περὶ τῆς ἀξίας αὐτῆς· μένει ἐλεύθερος αὐτὸς νὰ προσδιορίσῃ αὐτὴν, καὶ νὰ προσδιορίσῃ οἱανδήποτε ἐγκρίνῃ ἀξίαν· ἐὰν δὲ ἡ ἀξία, τὴν ὁποίαν ἤθελε προσδιορίσει, ἀποδειχθῇ ὅτι εἶνε ὑποδεεστέρα, δὲν ὑπόκειται εἰς ποινήν· ὑποχρεοῦται ὅμως νὰ πληρώσῃ τὸ ὑπερβάλλον τέλος. Δύναται αὐτὸς νὰ προσδιορίσῃ τὸν ἐλάχιστον ὅρον, διότι εἰς ποινὴν δὲν ὑπόκειται, ἐὰν δὲν δηλώσῃ τὴν ἀληθῆ ἀξίαν, ἀλλὰ ἐξασφαλίζεται κατά τι τὸ Δημόσιον ταμεῖον, διότι ὑποχρεοῦται νὰ ἐγγράψῃ ἐπὶ τοῦ ἀναλόγου τέλους χαρτοσήμου τὴν δήλωσίν του· ἂς προσδιορίσῃ τὸν ἐλάχιστον ὅρον. Ἐὰν ὑπεβάλλετο εἰς ποινήν τινα, τότε βεβαίως θὰ εἴχατε δίκαιον. Ὑποθέσατε, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ κληρονομήσῃ τις 100,000 δραχμὰς καὶ ὑποθέτει ὅτι θέλει κληρονομήσει μόνον 10,000, καὶ διὰ τόσον ποσὸν ὑποβάλλει τὴν δήλωσιν του, θέλει πληρώσει τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὰς 10,000 τέλος τοῦ χαρτοσήμου· ὅταν δ’ ἐξακριβωθῇ ὅτι δὲν εἶνε 10,000 ἡ κληρονομία, ἀλλ’ εἶνε 100,000, τότε θέλει πληρώσει τὸ περιπλέον τοῦ τέλους.

§157ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἄνευ αὐτῆς τῆς βεβαιώσεως, τὴν ὁποίαν δίδετε, δὲν..........

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε μετὰ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδετε, δύναται νὰ θέσῃ καὶ 1 δραχμῆς χαρτόσημον.

§159ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ῥητῶς λέγει τὸ ἄρθρον (τὸ ἀναγινώσκει).

§160ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὥστε ἀφίνεται εἰς τὴν ἐκτίμησίν του νὰ προσδιορίσῃ τὸ ποσὸν τῆς κληρονομίας καὶ τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου τῆς δηλώσεως· πολὺ καλά· τότε δὲν ἔχω περὶ αὐτοῦ ἀντίῤῥησιν. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὰς συμβάσεις.

§161ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§162ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κληρονόμος σήμερον ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ τὸ τέλος· τώρα εἰσάγομεν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅταν δηλώνῃ ὁ κληρονόμος τὴν ἀξίαν τῆς κληρονομίας, ὑποχρεοῦται νὰ γράφῃ τὴν δήλωσιν ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸ διὰ τῆς δηλώσεως δηλωθὲν ποσὸν τῆς κληρονομίας. Τώρα, ἐὰν αὐτὸς δηλώσῃ μικρότερον ποσὸν, ὁ νόμος δὲν διατάσσει ποινὴν, διότι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ τὸ ποσὸν τῆς κληρονομίας, ἐνῷ εἰς ὅλας τὰ ἄλλας διατάξεις τοῦ τοιούτου εἴδους θέτει ποινήν. Τὸ μόνον πρᾶγμα εἶναι νὰ ζητήσητε τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§163ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Προσέτι εὐκταῖον θὰ ἦναι, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ διακρίνωμεν ὡς πρὸς τὸν φόρον τῆς κληρονομίας τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ὁ εἷς κληρονομεῖ μόνος ἢ κληρονομεῖ συγχρόνως μετ’ ἄλλων, διότι μέχρι σήμερον εἶναι ζήτημα καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν ἡ περιουσία πρέπει νὰ φορολογηθῇ ἀδιαιρέτως ἢ διῃρημένη. Παρ’ ἡμῖν γενικὸς κανὼν εἶναι ὅτι ἡ κληρονομία πρέπει νὰ φορολογῆται συμμέτρως καὶ διαιρετῶς· ἀλλὰ τὰ δικαστήρια παρ’ ἡμῖν ἀμφέβαλλον καὶ ἀμφιβάλλουσι, προκειμένου περὶ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου, ποίαν ἑρμηνείαν νὰ δώσωσι. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ ἦναι εὐκταῖον νὰ διευκρινισθῇ ἐν τῷ Νόμῳ, ἐὰν τὸ φορολογικὸν ποσὸν τῶν 50,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὁρίζετε ὡς κατώτερον ὅρον, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἦναι πρὸς τὸ σύνολον τῆς περιουσίας ἢ τὴν μερίδα ἑκάστου κληρονόμου, διότι θὰ γείνουν ζητήματα ἀτελεύτητα καὶ δίκαι, καὶ εἶναι εὐκτέον νὰ καθαρισθῇ τὸ ζήτημα.

§164ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τῶν ἀναγκαίων λεγομένων κληρονομιῶν μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐπληρώνετο τέλος, ἦσαν ἀπηλλαγμέναι παντὸς φόρου· πρώτην φορὰν εἰσάγεται εἰς νομοθεσίαν τὸ τέλος τῶν ἀναγκαίων κληρονομιῶν. Ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως εἶνε τὸ τέλος αὐτῶν νὰ ἐποβάλληται ἐπὶ τῆς κληρονομικῆς μερίδος ἑκάστου, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ὅλου τῆς κληρονομίας· διότι ἄλλως ἤθελε συμβῇ ἀδικία, ἀδικία ἐνδεχομένη ἕνεκα τῆς δυσαναλογίας, ἥτις ἤθελε παρουσιασθῇ. Ἐὰν π. χ. ἐπιβάλλεται τὸ τέλος ἐπὶ τῶν ἀναγκαίων κληρονόμων, ἐπὶ τῆς περιουσίας ὅλης τῆς κληρονομίας, καὶ ἡ κληρονομία αὐτὴ εἶνε 40,000 δραχμῶν, δὲν ἠθέλατε ἐπιβάλει τέλος εἰς τὴν κληρονομίαν αὐτήν· ἤθελε κληθῇ ὁ εἷς τῶν κληρονόμων νὰ τὴν παραλάβῃ καὶ ὁ παραλαμβάνων περιουσίαν 40,000 δραχμῶν δὲν ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς οὐδὲν τέλος. Ἐὰν ὅμως ἡ κληρονομία εἶνε 90,000 καὶ ὑπάρχουσι 3 κληρονόμοι, ἠθέλατε εἰσπράξει τέλος, ἕκαστος δὲ τῶν κληρονόμων ἤθελε λάβει 30,000 δραχμάς, ἠθέλατε φορολογήσει ἕκαστον τῶν κληρονόμων διὰ τὸ ποσὸν τῶν 30,000 δραχμῶν, ἐνῷ δὲν ἠθέλατε φορολογήσει ἐκεῖνον, ὅστις ἐκληρονόμησε 40,000 δραχμάς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ τέλος ἐπὶ τῶν ἀναγκαίων κληρονόμων ἐπὶ ἑκάστης πρέπει νὰ ἐπιβάλληται μερίδος.

§165ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπὶ τῶν ἄλλων κληρονόμων...;

§166ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ ἐπὶ τῶν ἄλλων κληρονομιῶν, ἐπειδὴ αὗται φορολογοῦνται ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τῶν 2,000 δραχμῶν, ὑπῆρξε δισταγμὸς ἂν πρέπῃ νὰ ἐπεκταθῇ ἡ διάταξις αὕτη. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὴν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 4 τὸ ἑξῆς· «Ἐπὶ ἑκάστης κληρονομικῆς μερίδος ἀνιόντων ἢ κατιόντων οἱουδήποτε βαθμοῦ».

§167Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί δὲν ἐφαρμόζετε τὴν αὐτὴν ἀρχὴν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους;

§168ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι οἱ ἄλλοι φορολογοῦνται ἀπὸ 2,000 καὶ ἄνω, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ προκύψῃ τὸ ἀδίκημα, ὅπερ εἰς τοὺς ἀναγκαίους κληρονόμους.

§169Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ αὐτὴ ἀρχὴ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ καὶ ἐνταῦθα.

§170ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων νὰ γίνῃ τὸ αὐτό.

§171ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Χαίρω ὅτι δίδεται αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία, διότι ὄχι μόνον τὸ ἄτομον, ἀλλὰ καὶ τὰ δικαστήρια θὰ ἀπαλλαγῶσι πολλῶν κόπων. Τώρα ἔρχομαι ὡς πρὸς τὰς συμβάσεις τὰς μεταξὺ ζώντων.

§172ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τίνος ἄρθρου;

§173ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου. — Λέγω ὅτι καλὸν θὰ ἦναι νὰ ἀφήσητε τὰς συμβάσεις τῶν δανείων ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ παλαιοῦ Νόμου διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὁ κ. Καλογερόπουλος ὑπέβαλε μίαν ὀρθοτάτην ἰδέαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀσπάζομαι· τὸ δάνειον ἐπιβαρύνει τὸν δανειζόμενον, διότι ὁ κεφαλαιοῦχος ποτὲ δὲν φορολογεῖται, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ Νόμος νὰ φορολογήσῃ τὸ κεφάλαιον ἀποτυγχάνει, διότι ἐπιβαρύνει τὸν δανειζόμενον. Ἐκ τῆς πείρας γνωρίζομεν, ὅτι οὐδεὶς δανειστής, οὐδεὶς τραπεζίτης, οὐδεὶς κεφαλαιοῦχος δανείζων δέχεται νὰ πληρώσῃ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν διὰ τέλος χαρτοσήμου ἢ δι’ ἄλλην δαπάνην, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία πρὸς τὴν σύναψιν τοῦ δανείου· πάντα τὰ βάρη τὰ ὑφίσταται ὁ ὀφειλέτης. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὅσον δίκαιον καὶ ἂν ᾖναι τὸ Νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὰς ἄλλας συμβάσεις, ὡς πρὸς τὸ δάνειον πρέπει νὰ φερθῶμεν ἐπιεικῶς πρὸς τοὺς ὀφειλέτας· διότι ὁ ὀφειλέτης, ὅστις εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀνάγκης, δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνηται μὲ τοσοῦτον ὑπέρογκα τέλη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται διὰ τοῦ νέου Νόμου. Θὰ ἦναι καλὸν ἑπομένως καὶ δίκαιον νὰ ἐξαιρέσωμεν τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου ἀπὸ τὰς συμβάσεις, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ 1 ἄρθρον. Ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν σκέψιν σας τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ ἂν κρίνητε αὐτὴν δικαίαν, ἂς τὴν ἀποδεχθῇ ἡ Βουλή. Τώρα ἔρχεται τὸ ἄρθρον 6. Αὐτὸ περιέχει μίαν ποινικὴν διάταξιν, αὐτὸ καθιεροῖ μίαν ἀκύρωσιν τῶν συμβάσεων ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα συνταχθῶσιν ἐπὶ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων, δὲν χαρτοσημανθῶσι. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι λίαν ἄδικος.

§174ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄδικος ἢ αὐστηρά;

§175ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Καὶ ἄδικος βεβαίως εἶναι καὶ αὐστηρά, διότι ὑποβάλλει τὸν συμβαλλόμενον εἰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας πολλάκις ἄκων δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ. Εἶνε δὲ ἄδικος, διότι καταστρέφει τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ὁ νόμος δίδει εἰς τοὺς πολίτας καὶ τὰ ἀναγνωρίζει. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι πάντοτε αἰώνιον καὶ ὅτι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα καθιέρωσαν καὶ ἀναγνωρίζουσιν οἱ νόμοι, εἶνε τοσοῦτον σεβαστὰ καὶ ἱερὰ, ὥστε αἱ διατάξεις αἱ νομοθετικαί, αἵτινες ἔρχονται νὰ καταστρέψωσιν αὐτὰ, πρέπει νὰ ἦναι προϊὸν μεγάλης βασάνου καὶ λελογισμένης σκέψεως. Παρατηρήσατε, ὅτι οἱ νόμοι, οἱ καθιεροῦντες τὴν παραγραφήν, διατί καθιέρωσαν αὐτήν; Καθιέρωσαν τὴν παραγραφήν, ἢ διότι ἕνεκα τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου ἐκλείπουσι τὰ μέσα τῶν ἀποδείξεων, τὰ ὁποῖα εἶνε συντελεστικὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἓν δικαίωμα, ἢ διὰ νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἀμφιβολίαι καὶ ἀμφισβητήσεις μεταξὺ τῶν πολιτῶν ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων αὑτῶν. Εἶναι ὁ μόνος λόγος, ὁ ὁποῖος καθιεροῖ τὴν παραγραφήν, τὴν ὁποίαν ἠσπάσθησαν ὅλα τὰ ἔθνη καὶ ὅλαι αἱ νομοθεσίαι. Ὅταν ὅμως κάμετε τοιοῦτον νόμον, οὐδεμίαν οὗτος πρέπει νὰ ἔχῃ ἐφαρμογὴν ἐφ’ ὅλων τῶν σχέσεων τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, ἐκτὸς ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος δὲν ἐπιτρέπεται ἡ σύναψις τῆς συμβάσεως δι’ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων. Θὰ ἦναι πολὺ τολμηρὸν καὶ ὄχι μόνον αὐστηρὸν νὰ καταστρέφωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον πηγάζει ἐκ τῆς δικαιοσύνης, ἥτις δὲν εἶναι προϊὸν ἀνθρώπινον. Αἱ σχέσεις αἱ ἀνθρώπινοι παράγουσι τὰ δικαιώματα· ἀλλὰ τὰ δικαιώματα εἶνε αἰώνια, πηγάζουσιν ἐκ τῆς αἰωνίας δικαιοσύνης, ἥτις προϋπάρχει τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς θείας οὐσίας τοῦ ἀνθρώπου. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν ἕως ἐκεῖ· εἶνε προτιμότερον νὰ ἀλλάξωμεν τὴν διάταξιν καὶ νὰ κάμωμεν αὐτὴν ἀπαγορευτικήν, ὅπως εἶνε τὸ ἄρθρον 42 τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου. Ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος ἡ σύμβασις ἡ τάδε δὲν δύναται νὰ συνταχθῇ ἄλλως πως ἢ ἐνώπιον Συμβολαιογράφου· ἡ σύμβασις ἡ τάδε δὲν δύναται νὰ ἦνε ἰσχυρὰ, ἐὰν δὲν συνταχθῇ ἐνώπιον τοῦ Συμβολαιογράφου....

§176ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἴδιον εἶνε.

§177ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἰδοὺ διατὶ δὲν εἶνε τὸ ἴδιον. Ὅταν προϋπάρχῃ ὁ ἀπαγορευτικὸς νόμος, θὰ φροντίσωσιν οἱ συμβαλλόμενοι νὰ συνταχθῇ τὸ συμβόλαιον. Εἶνε δὲ πολὺ διάφορον, ὅταν ἔχωσι τὸ δικαίωμα ἐντὸς 20 ἢ 30 ἡμερῶν νὰ συντάξωσιν αὐτὸ, διότι τότε δὲν θὰ φροντίσωσι νὰ θέσωσι τὸ ἀνάλογον χαρτόσημον, καὶ τότε θὰ χάσῃ τὸ δικαίωμα ὁ ἐκ τῆς συμβάσεως ἀποκτῶν αὐτό.

§178ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Ἂς κάμωσι συμβόλαιον.

§179ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Καὶ μήπως νομίζετε, ὅτι ὁ χωρικὸς δύναται νὰ ἀντιληφθῇ; Καὶ εἶνε εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ὀφείλει ἐντὸς 20 ἢ 30 ἡμερῶν νὰ προσέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον καὶ νὰ θέσῃ τὸ ἀνάλογον χαρτόσημον; Ὑπάρχει καὶ ἄλλη διάταξις, ἥτις μοὶ φαίνεται, ὅτι προσκρούει πολὺ εἰς τὴν δικαιοσύνην· δὲν εἶνε δίκαιον νὰ κηρύσσωνται ἀλληλεγγύως ὑπόχρεοι οἱ συμβαλλόμενοι.

§180ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ αὐτοῦ συμφωνῶ.

§181ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τοὺς Συμβολαιογράφους δύνασθε νὰ τοὺς τιμωρήσητε, διότι ὀφείλουσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των, ἀλλὰ τοὺς ἰδιώτας; Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω· Βλέπω δὲ ὅτι διὰ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμον, εὑρέθημεν ἐν μέρει σύμφωνοι μὲ τὸν κύριον Πρωθυπουργόν· ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην αὐτοῦ καὶ ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 6, ἐὰν εἴμεθα σύμφωνοι.

§182ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Τήνου ἐζήτησε νὰ ἐξαιρεθῶσι τῆς διατάξεως πρώτης αἱ περὶ δανείων συμβάσεις, καὶ ἐπρότεινεν ὡς λόγον, ὑποστηρίζοντα τὴν γνώμην του ταύτην, λόγον πράγματι ἀληθῆ, διότι οἱ δανειζόμενοι εἰσὶν οἱ ὑπέχοντες πάντοτε πάντα τὰ ἐκ τοῦ δανείου γινόμενα βάρη. Ἐὰν ἤθελέ τις περιορισθῇ ἁπλῶς εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν συνήθως γενομένων, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τήνου βουλευτὴς ἔχει πληρέστατον δίκαιον· ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δανείων τὰ πλεῖστα δὲν εἶνε δάνεια, ὡς τὰ συνήθως ἐν τῇ κοινωνίᾳ γινόμενα, εἶνε δάνεια, τὰ ὁποῖα γίνονται πρὸς ἐπέκτασιν ἐπιχειρήσεων καὶ πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς ἢ τῆς προσόδου, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἔχει ἐκ τοῦ κεφαλαίου, ἐκ τῆς βιομηχανίας, ἐκ τοῦ ἄλλου ἐπαγγέλματός του, χάριν τοῦ ὁποίου συνῆψε τὸ δάνειον, οὐχὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνάπτονται τὰ δάνεια τὰ συνήθη, τὰ ὁποῖα συνάπτονται πρὸς θεραπείαν ἀτομικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ δι’ ἐπέκτασιν ἐπιχειρήσεων ἢ δι’ αὔξησιν τῶν εἰς κυκλοφορίαν κεφαλαίων αὑτῶν. Ἡ ἐξαίρεσις λοιπὸν, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς Τήνου, ἤθελεν ἀφήσει ἀφορολογήτους τὰς ἐπιχειρήσεις ταύτας, καὶ ἑπομένως τὸ ἐκ τῶν ἐπιχειρήσεων τούτων παραχθησόμενον κέρδος. Διὰ τοῦτο, ὅταν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἐσυζητεῖτο τὸ 1 ἄρθρον, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐγνώριζον ὅτι οἱ ἐν τῇ κοινωνίᾳ δανειζόμενοι πρὸς θεραπείαν τῶν ἰδίων ἀναγκῶν ὑποβάλλονται εἰς αὐτὰ τὰ ἐκ τῶν δανείων βάρη· ἀλλ’ ἐὰν ἐλαμβάνομεν τοῦτο μόνον ὑπ’ ὄψιν, ἠθέλομεν ἀφήσει ἀφορολόγητον τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον διὰ δανείων ἐπιζητεῖται ὑπὸ ἐκείνων, οἵτινες δὲν εὑρίσκονται εἰς τὰς δυσχερεῖς ταύτας περιστάσεις. Ἄλλως τε τὸ ποσὸν τοῦ τέλους ἐπὶ τῶν τοιούτων συμβάσεων εἶνε σμικρὸν δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συνομολογοῦσι συμβάσεις, ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τήνου, διότι ἐκεῖναι αἱ συμβάσεις διὰ μικροῦ ποσοῦ καταρτίζονται, δὲν πρέπει δὲ χάριν αὐτῶν ν’ ἀφήσωμεν ἀφορολόγητα τὰ μεγάλα ποσά. Διὰ τοῦτο δὲν περιελάβομεν τὴν ἐξαίρεσιν. Τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐπρόβαλεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6, εὑρίσκω ὡσαύτως στηριζομένην ἐπὶ λόγου, μὲ μόνην μίαν διαφοράν, ὅτι τὴν διάταξιν εὑρίσκω δικαίαν, ὄχι ἄδικον, εὑρίσκω ὅμως αὐτὴν αὐστηράν. Ἐὰν ἡ διάταξις κατ’ οὐσίαν ἦτον ἄδικος, βεβαίως ἔπρεπε νὰ διαγραφῇ, διότι διὰ τοῦ νόμου δὲν πρέπει νὰ διατάσσωμε, ὅσα δὲν εἶνε σύμφωνα μὲ τὴν δικαιοσύνην. Νόμοι διατάσσοντες ἄδικα, ἔχουσι τοὺς ἐξωτερικοὺς τύπους τοῦ νόμου, δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι τυγχάνουσι περιβεβλημένοι διὰ τοῦ κύρους τῆς Ἐθνικῆς θελήσεως, διότι αὐτὴ δὲν ἐπιτρέπει ἄδικα πράγματα. Ἐνόμισα, ὅτι εἶνε δικαία ἡ διάταξις, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀναιρέσεως δικαιώματος, ὅπως μετὰ πολλῆς ἐπιτυχίας ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Τήνου παρέστησε, πρόκειται περὶ μὴ ἀναγνωρίσεως δικαιώματος. Τὸ δικαίωμα ἐξυπηρετεῖται διὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα, τὸ συνιστάμενον διὰ τῆς συμβάσεως, ἔπρεπε νὰ συνταχθῇ κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ Πολιτεία ἀπῄτησε, καὶ ἡ Πολιτεία ἀπῄτησε νὰ γράφηται ἐπὶ χαρτοσήμου. Ὅταν τὸ δικαίωμα συνιστᾶται κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἠθέλησεν ἡ Πολιτεία, νομίζω, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ ἡ Πολιτεία νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ τὸ οὕτω πως συνιστάμενον δικαίωμα. Ἡ θεωρία περὶ παραγραφῆς στηρίζεται εἰς τὴν ἀπώλειαν τῶν ἰχνῶν τοῦ δικαιώματος, μολονότι ἡ ἀρχαιοτέρα θεωρία ἐπέμεινεν ἀναγνωρίζουσα φυσικὴν ἀνοχὴν καὶ ἐκ τοῦ παραγραφέντος δικαιώματος. Εἶπον ἡ ἀρχαιοτέρα θεωρία, διότι ἡ νεωτέρα θεωρία δὲν ἀναγνωρίζει τοιαύτην. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἡ θεωρία τῆς παραγραφῆς δὲν ἔχει σχέσιν τινὰ ἐνταῦθα. Γνωρίζω ὅμως, ὅτι ἡ διάταξις εἶναι αὐστηρὰ καὶ ἴσως ὑπὲρ τὸ δέον αὐστηρά. Ὁμολογῶ αὐτὸς ἐγὼ τὰς ἀτελείας τῶν ἐμῶν προτάσεων, συνῄνεσα δὲ νὰ περιλάβω τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, οὐχὶ μετ’ ἐπιθυμίας νὰ ἐπιμείνω, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ αὐτήν, καὶ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν θερμῶς, ἵνα ἀποδεχθῇ αὐτὴν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον ἴδει, ὅτι ἡ Βουλὴ διετίθετο νὰ φανῇ ἐπιεικεστέρα ἀφ’ ὅσον ἐγὼ ἐνόμιζον. Ὑπέθεσα, ὅτι ἡ αὐστηρότης ἠδύνατο νὰ δικαιολογηθῇ κάπως ἀπὸ τὰ πράγματα. Ἀφ’ ἧς εἰσήχθη ἡ διὰ τοῦ χαρτοσήμου φορολογία μέχρι τοῦδε, παρῆλθον 49 ἔτη. Οἱ τὸ πρῶτον ἐφαρμοζόμενοι φόροι βεβαίως εἶναι δύσκολον νὰ ἀπαιτήσῃ τις ὅπως ἐκτελῶνται, διότι προσκόπτουσιν εἰς τὰς ἐν αὐτοῖς τούτοις τοῖς νόμοις ἐλλείψεις, εἰς τὰς ἐλλείψεις τῆς συνηθείας τῆς κοινωνίας νὰ ὑπέχῃ αὐτούς. Τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια ἐκτελοῦνται ἀπροσκόπτως, ὅταν αἱ κοινωνίαι συνειθίσωσι νὰ ὑπέχωσι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσι. Τὸ βάρος τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου ἀπὸ καιροῦ ἐσυνείθισαν αἱ διάφοροι τάξεις, αἱ εἰς τοῦτο ὑποκείμεναι, ἦσαν ὅμως τάξεις τινὲς, αἱ ὁποῖαι ἐπιμένουσαι προσπαθοῦσαι νὰ ἀποφύγωσι τὸ τέλος. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τάξεις, εἴμεθα ἡμεῖς πάντες. Ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω ἰδιόκτητον οἰκίαν, ἐνοικιάζω ἀλλοτρίαν καὶ πληρώνω ἐνοίκιον, οὐδέποτε ὅμως συνωμολόγησα συμβόλαιον· ὁ ἰδιοκτήτης μὲ ἐμπιστεύεται, ὅτι θέλω πληρώσει τὸ μίσθωμα τὸ συμπεφωνημένον. Δὲν φοβοῦμαι καὶ ἐγὼ, ὅτι ἐκεῖνος θέλει μὲ ἐκδιώξει τῆς οἰκίας. Οὕτω δὲ ἐκτελεῖται σύμβασις, ἡ ὁποία δὲν ὑπόκειται εἰς καμμίαν φορολογίαν. Νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ νὰ λειτουργήσωσιν οἱ τοῦ χαρτοσήμου φορολογικοὶ νόμοι ἐπὶ πασῶν τῶν ὑποκειμένων εἰς χαρτόσημον πράξεων. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν νὰ εἰσαγάγω τοσοῦτον αὐστηρὰν διάταξιν· ἀλλ’ εἰσαγαγὼν αὐτὴν, δὲν ἐννοῶ νὰ προσκρούσω εἰς τὰ αἰσθήματα τῆς ἐπιεικοῦς γνώμης, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Βουλή. Καὶ διὰ τοῦτο, ἂν τυχὸν οἱ κ. βουλευταὶ ἐπιθυμῶσι νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ συναινέσω. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται τοιαύτη διάταξις· ἴσως δὲ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Βουλὴ ἤθελε συναινέσει ν’ ἀπαλειφθῇ, ἤθελεν ἴσως χρησιμεύσει ἡ καταχώρισίς της ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡς προειδοποίησις εἰς τοὺς ἀποφεύγοντας τὴν φορολογίαν τοῦ χαρτοσήμου, ὅτι θέλει μίαν ἡμέραν ἐπέλθει ὁ καταναγκασμὸς αὐτῶν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ χρέους, τὸ ὁποῖον ἔχουσι πρὸς τὸ Κράτος. Ἐπὶ τῆς ἄλλης παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Τήνου προέβαλεν, ἐδήλωσα εἰς προγενεστέραν συνεδρίασιν, ὅτι συνῄνεσα εἰς τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 8 ἵνα μείνῃ ἐν ἰσχύϊ ἡ μέχρι τοῦδε ἰσχύουσα νομοθεσία, καὶ οὕτω μένει ὑπεύθυνος μόνος ὁ συμβολαιογράφος. Ἡ παρατήρησις ἡ ὁποία μοὶ ἐγένετο, ὅτι συνήθως κατὰ γενικὸν κανόνα οἱ συμβαλλόμενοι ἀγνοοῦσι τὰς διατάξεις τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου καὶ ἑπομένως δὲν γνωρίζουσι εἰς ποῖον τέλος χαρτοσήμου θὰ συνταχθῶσιν τὰ ἔγγραφά των, καὶ ὅτι ὁ συμβολαιογράφος ὁδηγεῖ αὐτοὺς, ἂν ἡ διάταξις ἐψηφίζετο, ἤθελεν ὑποβάλει εἰς ζημίαν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι διὰ τὸν ἀνωτέρω λόγον δὲν πταίουσι.....

§183Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμιλεῖ περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐβασάνισεν ἀρκετά. Ὑποθέτει ὅτι τὸ νομοσχέδιόν του προσβάλλει τὰς νομικὰς πράξεις, ὡς μὴ ἐχούσας δικαίωμα νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον Δικαστικῆς Ἀρχῆς. Πλάνη. Τὸ νομοσχέδιον του δὲν πραγματεύεται περὶ τοιούτου θέματος. Τὸ νομοσχέδιον ἁπλῶς λέγει, ὅτι εἶναι ἄκυρα τὰ ἔγγραφα, δηλαδὴ ἄκυρα τὰ ἀποδεικτικὰ τῆς ἐνοχῆς μέσα. Ὅταν λέγωμεν ἔγγραφα, ἐννοοῦμεν μέσα. Δὲν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἡ ἀκυρότης τῶν ἐγγράφων καθιστᾷ ἀνυπάρκτους ἢ ἀνισχύρους καὶ τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας ταῦτα ἐπιχειροῦσι νὰ καταρτίσωσι. Θὰ συμβῇ λοιπὸν ἐν δεδομένῃ περιστάσει, ὅτι ἂν κληθῶσιν οἱ δικασταὶ νὰ δικάσωσιν ἐπὶ τοῦ νόμου τούτου, ὅταν τὸ νομοσχέδιον εἰς τοιοῦτον μετατραπῇ, καὶ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ λεγόμενα νῦν ὑπὸ τοῦ εἰσηγουμένου τὸν νόμον κ. Πρωθυπουργοῦ, θὰ εὑρεθῶσιν εἰς χάος. Τὸ γράμμα τοῦ νόμου καὶ ὅλη ἡ οἰκονομία αὐτοῦ θὰ ὁμιλῶσι περὶ ἀποδεικτικῶν μέσων τῆς ἐνοχῆς, οἱ δὲ λόγοι σας θὰ ὑποστηρίξωσι τὸ ἀνίσχυρον καὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως! Τί δὲ λέγει τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ νομοσχέδιον; Τὸ ἀναφέρω, ἵνα καθαρισθῇ τὸ ζήτημα. Λέγει, ὅτι οὐδεμίαν ἀπόδειξιν ἀποτελοῦσι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐννοεῖ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τέλος. Ἐν τούτοις δύναται νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἄλλο ἀποδεικτικὸν μέσον, δύναται π. χ. νὰ ἐπιβληθῇ ὅρκος, δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὁμολογία. Νομίζω, ὅτι αὐτὰ ἀρκοῦν, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ τὸ χάος ἐν τῇ νομοθεσίᾳ. Τὰ ἀνέφερον δὲ χάριν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἂν νομίζῃ ὅτι εἶναι ἄξια.

§184ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο ἀπήντησα εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Τήνου καὶ εἶπον, ὅτι δὲν ἀναιρεῖται τὸ δικαίωμα, ἀναιρεῖται μόνον ἡ σύμβασις, ἂν συνέστη διὰ τοῦ ἐγγράφου.

§185ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἀκυροῦται τὸ ἔγγραφον.

§186ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἔγγραφον’ τὸ δικαίωμα δὲν ἀκυροῦται.

§187ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔχετε τροπολογίαν ἐπὶ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 6;

§188ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶπον, ὅτι περιέλαβον τὴν διάταξιν ταύτην ἐν γνώσει τῆς μεγάλης αὐστηρότητος αὐτῆς.

§189ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὴν ἀφαιρεῖτε;

§190ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἀφαιρῶ. Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς: ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ ἐκλείψῃ ἡ διάταξις καὶ νὰ μείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἐκανονίζοντο ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἰσχυόντων νόμων, δὲν ἔχω ν’ ἀντείπω, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ προσκρούσω εἰς τὰ αἰσθήματα τῆς ἐπιεικείας.

§191Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν προτείνεται ἡ ἐλάττωσις τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου, οὐδὲ ἡ αὔξησις τῶν ὡρισμένων δαπανῶν. Ἑπομένως ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι κατ’ ἀρχὴν σύμφωνος. Ἀλλ’ ἐνῷ εἴμεθα κατ’ ἀρχὴν σύμφωνοι ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νομίζομεν, ὅτι ὑπῆρξέ τις σπουδὴ περὶ τὴν κατάρτισιν αὐτοῦ, διότι δι’ αὐτοῦ εἰσάγονται νέαι φορολογικαὶ ἀρχαὶ καὶ δημιουργοῦνται φόροι, οἵτινες θέλουσιν ἐπιδράσει ἐπὶ τῶν ἐν γένει συναλλαγῶν τῆς χώρας. Δὲν θέλω ἐπικαλεσθῆ ἑνὸς γεγονότος γνωστοῦ εἰς πάντας, ὅσοι διετελέσατε μέλη τοῦ παρελθόντος Κοινοβουλίου, ὅτι δηλαδὴ εἶχεν ὑποβληθῆ νομοσχέδιον εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν ὑπὸ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου τῷ ὄντι ἐπετυγχάνετο ἡ αὔξησις τῆς ἐκ τοῦ χαρτοσήμου προσόδου τοῦ Δημοσίου, ἐπετυγχάνετο δὲ κατὰ τρόπον μᾶλλον μεθοδικὸν καὶ συστηματικόν. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἐγίνετο καὶ ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον ἤθελε προσφέρει μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς ἀσχολουμένους περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων· ἐκωδικοποιοῦντο μεθοδικῶς αἱ ἄπειροι διατάξεις, αἱ σήμερον ἰσχύουσαι ὡς πρὸς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου. Δὲν ἠξεύρω, διατί ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον· καὶ ἂν ἀκόμη ὡς πρός τινας διατάξεις ἦτο ἐναντία, ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τῶν διατάξεων αὐτῶν τὴν ἀπάλειψιν. Ἀλλ’ εἶναι τὸ πρᾶγμα εὐεξήγητον· διότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὡς Ἀντιπολίτευσις εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι φρονεῖ τὰ ἐναντία τῶν ὅσων ἐφρόνει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις.

§192ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω διατί;

§193ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένω εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἦτο πολὺ προτιμότερον, ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπέμενεν εἰς τὴν ψήφισιν ἐκείνου, ἀφαιροῦσα τὰς διατάξεις, τὰς ἀφορώσας τὴν αὔξησιν τῶν δικαστικῶν τελῶν· διότι αὐτὸ εἶχε δηλώσει ὡς Ἀντιπολίτευσις, ὅταν εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργός. Κατ’ ἐμὲ ἐκεῖναι αἱ διατάξεις τῶν δικαστικῶν τελῶν δὲν ἦταν βαρεῖαι· νομίζω δὲ, ὅτι δι’ ἐκείνων τῶν διατάξεων κατωρθοῦτο, ὥστε νὰ ὑπαχθῶσιν αἱ δικαστικαὶ πράξεις εἰς ἴσην φορολογίαν καὶ παύσῃ αὐτὴ ἡ μεγάλη ἀνισότης. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐγίνωσκε βεβαίως, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐξεγερθῇ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου μία τάξις ἐκ τῶν νοημονεστέρων, ἡ τάξις τῶν δικηγόρων· ἀλλ’ ἔκρινεν ἐν τῇ πεποιθήσει τοῦ δικαίου, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο ν’ ἀποτραπῇ ἐκ τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν ἀπέβλεπεν. Ἦτο μάλιστα καὶ ἁπλούσταται αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, διότι, ἐπὶ παραδείγματι, κατηργεῖτο μία διάταξις, ἡ ὁποία εἶχε περιπέσει εἰς ἀχρηστίαν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὑπομνηστικὰς ἀναφοράς· ἡ κλήρωσις τῶν λαχείων ὑπεβάλλετο εἰς τέλος λεπτῶν 50 ἀντὶ 25, ἀφοῦ ἡ τάξις τῶν λεπτῶν 50 δὲν ὑπάρχει. Ἐκ τῆς κλάσεως τῶν λεπτῶν 50 μετεφέροντο εἰς τὴν κλάσιν τῆς μιᾶς δραχμῆς τὰ πρακτικὰ τῶν Εἰρηνοδικείων, διότι ἡ κλάσις τῶν λεπτῶν 50 εἶναι δημιουργημένη διὰ τὰ ἰδιωτικὰ ἔγγραφα. Τὰ περὶ ἐγγραφῆς καὶ διαγραφῆς ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν, καθ’ ὑπόθεσιν, δὲν λειτουργοῦσι καλῶς, διότι ποῦ μὲν δὲν γίνεται αἴτησις, ποῦ δὲ ἐγγράφεται ἐπὶ χαρτοσήμου λεπτῶν 50. Καὶ προσέτι αἱ περὶ αὐτῶν βεβαιώσεις τῶν ἁρμοδίων γίνονται ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ὅλα αὐτὰ ἐκανονίζοντο καὶ αἱ αἰτήσεις αὐταὶ ἀνήγοντο εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δικαστικῶν ἐγγράφων. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολύ, διότι ἡ ὥρα εἶναι λίαν προκεχωρημένη. Ἀλλά, πρὸ πάντων, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς νέας φορολογικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ τῆς ἀρχῆς τοῦ προοδευτικοῦ φόρου. Οἱ ἀρχαιότεροι νόμοι, οἱ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντες, ὡς πρὸς τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου εἶχον τὴν ἀντίθετον ἀρχήν· ἡ φορολογία ἀφικνεῖτο μέχρι τινὸς καὶ ἐκεῖ ἐσταμάτα· κατενοήθη, τέλος, τὸ ἄτοπον καὶ νομίζω ἀπὸ τοῦ 1871 ἐκανονίσθη ὡς ἀνώτερον τέλος ἐπὶ ἀξίας ὑπερβαινούσης τὰς 150,000 δραχμάς, ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ τοῦ προοδευτικοῦ φόρου οὐδέποτε ἐγένετο δεκτὴ παρ’ ἡμῖν· ἡ ἀρχὴ αὕτη εἰσάγεται νῦν τὸ πρῶτον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιδράσῃ ἐπιβλαβῶς ἐπὶ τῶν συναλλαγῶν. Ἕν μικρὸν παράδειγμα, νομίζω, δύναται νὰ σᾶς πείσῃ περὶ τούτου· πρόκειται νὰ συνταχθῇ συμβόλαιον δανειστικὸν ἢ ὁποιονδήποτε ἄλλο ἐκ δραχμῶν 10,000. Κατὰ τὸν προηγούμενον νόμον ὑπεβάλλετο εἰς πληρωμὴν τέλους χαρτοσήμου 40 δραχμῶν· κατὰ τὸ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ 50 δραχμάς· κατὰ τὸ νῦν δὲ εἰσαγόμενον θὰ πληρώσῃ μὲν 50 ἀλλὰ θὰ πληρώσῃ καὶ πρόσθετον τέλος δραχμῶν 25, δηλαδὴ 75. Τὸ παράδειγμα δὲν εἶναι ζωηρόν, διὸ καὶ προχωρῶ εἰς ἕτερον. Ἔχετε συμβόλαιον δι’ ἀξίαν 40,000 δραχμῶν· κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον θὰ πληρώσητε 150 δραχμάς· κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως 200· κατὰ τὸ σήμερον εἰσαγόμενον φαίνεται, ὅτι θὰ πληρώσητε 200, ἀλλὰ μετὰ τοῦ προσθέτου τέλους θὰ πληρώσητε 400. Ἔχετε ἄλλην σύμβασιν δι’ ἀξίαν 110,000· θὰ πληρώσητε σήμερον 400 δραχμῶν χαρτόσημον· κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως 550· κατὰ τὸ σήμερον εἰσαγόμενον 1700. Τὸ παράδειγμα ἔσεται ζωηρότερον, ἂν σᾶς ἀναβιβάσω εἰς ποσὰ ἀνώτερα. Πρόκειται περὶ συμβάσεως 210,000· κατὰ τὸν κείμενον νόμον θὰ πληρώσητε 620· κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως 1050· πόσας θὰ πληρώσητε κατὰ τὸ συζητούμενον; 4,675, δηλαδὴ τὸ ὀκταπλοῦν. Νομίζω, ὅτι δύναμαι ν’ ἀναφέρω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος Μαυρομαρᾶς, ὅτι ἡ φορολογία τοῦ χαρτοσήμου δὲν εἶναι φορολογία τῶν κεφαλαίων· τοῦτο εἶναι πλάνη· ἐκτὸς ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχήν, ὅτι τὰ κεφάλαια πρέπει νὰ καταδιώκωνται, καὶ ὅτι πρέπει νὰ φορολογῶνται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Δὲν ἐξεύρω ἐὰν αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ἔπρεπε νὰ ἰσχύῃ παρ’ ἡμῖν, λέγω δὲ παρ’ ἡμῖν, διότι εἰς ἡμᾶς δὲν ἐπλεόνασαν εἰσέτι τὰ κεφάλαια, οὐδ’ ἐγκατεστάθησαν οὕτω μονίμως ἐν τῷ Τόπῳ ἡμῶν, ὥστε νὰ μὴν ἔχωμεν οὐδένα λόγον νὰ τὰ περιποιηθῶμεν. Ἡ τελευταία χρηματικὴ κρίσις μᾶς ἔπεισεν, ὅτι εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν δὲν ὑπάρχουν ἢ ὀλίγα ἀποταμιεύματα, καὶ ὅτι ἐκεῖνα τὰ κεφάλαια, διὰ τῶν ὁποίων ἐζωογονεῖτο κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ κίνησις τῶν συναλλαγῶν, δὲν ἦσαν πάντα ἀποταμίευμα τοῦ Τόπου, ἀλλ’ εἶχον ἔλθει ἔξωθεν. Νομίζετε, ὅτι πρέπει τὰ κεφάλαια αὐτὰ νὰ τὰ καταδιώξετε δι’ ἀπηνοῦς φορολογίας; Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι τὸ χρῆμα δὲν ἔχει πατρίδα, ἀλλὰ σπεύδει ὅπου εὑρίσκει περισσοτέρας ἐγγυήσεις, ὅπου δὲν φορολογεῖται τοσοῦτον αὐστηρῶς. Ἐὰν τῷ ὄντι παρ’ ἡμῖν ὑπῆρχον ἐγκατεστημένα ἄφθονα κεφάλαια οὕτως, ὥστε νὰ μὴν ὑπάρχῃ κίνδυνος νὰ ἐξέλθωσιν, ἤθελεν εἴπει τις, διατί νὰ μὴν φορολογηθῶσι τὰ κεφάλαια ταῦτα, ἔστω καὶ ἀπηνῶς, ἀφοῦ αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους εἶναι τόσον μεγάλαι; ἀλλ’ ἡμεῖς ἐκ παντὸς τρόπου προσπαθοῦμεν νὰ ἐφελκύσωμεν ἔξωθεν κεφάλαια καὶ αἰσθανόμεθα αὐτὴν τὴν ἀνάγκην πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως, διότι παρ’ ἡμῖν ἄπειρα ἔργα πρέπει νὰ τελεσθῶσιν, ἵνα προαχθῇ ἡ κοινωνικὴ εὐημερία· τοῦτο δὲ δὲν δύναται νὰ κατορθωθῇ ἢ διὰ ξένων κεφαλαίων, διότι τὰ ἐγχώρια εἶναι καὶ ὀλίγα καὶ ἀνεπαρκῆ. Λοιπὸν εἰς ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται πρὸς τοιαῦτα κεφάλαια νὰ κάμωμεν ἐπίκλησιν, εἶναι λογικὸν νὰ ἐπιδιώκηται ἡ ἀπηνὴς τῶν κεφαλαίων φορολογία; Διὰ τοῦ προταθέντος Νομοσχεδίου λέγομεν πρὸς τοὺς κεφαλαιούχους ὅτι, ἐὰν καταρτίσητε ἀνωνύμους ἑταιρίας, θὰ σᾶς πάρω 5% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ κέρδους, καὶ ἂν εὑρεθῶ εἰς μείζονας ἀνάγκας, θὰ σᾶς πάρω 20%· ἐὰν κάμετε συναλλαγὰς, ἐὰν κάμετε ἐνυπόθηκα δάνεια, ἂν συστήσητε Τραπέζας γεωργικὰς ἢ κτηματικάς, θὰ σᾶς φορολογήσω ἀπηνῶς· διότι τοῦτο λέγετε, ὅταν εἰσάγετε τὸν προοδευτικὸν φόρον. Πρέπει δὲ νὰ μὴ λησμονῆτε, ὅτι ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου δὲν φορολογεῖ τὸν κεφαλαιοῦχον, ὅπως καὶ ἡ διὰ νόμου ἐλάττωσις τοῦ τόκου, ἀλλὰ πάντοτε τὸν εἰς ἀνάγκην εὑρισκόμενον νὰ δανεισθῇ· διότι τίς ζητεῖ τὸ κεφάλαιον; ὁ ἔχων ἀνάγκην αὐτοῦ· οὗτος προσέρχεται εἰς τὸν κεφαλαιοῦχον, ὁ δὲ δανείζων θὰ ὑποβάλῃ τὸν δανειζόμενον εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰς πιέσεις· ἑπομένως καὶ τὸ χαρτόσημον θὰ πληρώσῃ αὐτὸς καὶ τὸν τόκον, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι. Λοιπὸν τί ζητεῖτε δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος τοῦ προοδευτικοῦ φόρου νὰ καθιερώσητε παρ’ ἡμῖν; οὐδὲν ἕτερον εἰμὴ τὴν φυγάδευσιν τῶν κεφαλαίων, καὶ ἐν γένει τὴν καταστροφὴν τῶν συναλλαγῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγου εἶπε, παρατηρῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τήνου συνάδελφον, ὅτι δὲν εἶναι μόνον αἱ συμβάσεις αἱ συνομολογούμεναι ἀπὸ τὸν δανειζόμενον, ἀπὸ ἐκεῖνον δηλαδὴ ὅστις ὑποβάλλεται εἰς τὸν τόκον, ἀλλὰ καὶ αἱ συμβάσεις αἱ συνομολογούμεναι καὶ ἀπὸ ἑταιρίας, ἢ ἀπὸ ἐπιχειρηματίας, οἱ ὁποῖοι δανείζονται κεφάλαια ἵνα τὰ μεταχειρισθῶσιν εἰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ φορολογηθῇ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον οὕτω πως διατίθεται. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἐντελῶς ἀπηνές· διότι, ἂν ὑποθέσητε βιομήχανον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δανεισθῇ, εἴτε παρὰ τῆς Τραπέζης, εἴτε παρὰ κεφαλαιούχου, θὰ ὑποβληθῇ προκαταρτικῶς διὰ τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου εἰς τόκον πρόσθετον 2 καὶ 2,5%. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ προοδευτικοῦ φόρου, πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς Χώρας, νὰ μὴ ἐπιψηφίσωσι τὰς περὶ τοῦ φόρου τούτου διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου.

§194ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ λύσω ἀπορίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος βουλευτὴς ἀνεκοίνωσε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀπορεῖ διατὶ, ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλομεν, δὲν ἐσκοπεῖτο ἄλλο τι εἰμὴ ἡ αὔξησις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, ἀφοῦ τὸ αὐτὸ ἐσκόπει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πέρυσιν ὑπέβαλε τὸ παραιτηθὲν Ὑπουργεῖον, διατὶ ἐγκαταλίπομεν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ ἐπροβάλομεν ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἔκρινεν ὡς ἐσπευσμένως συντεταγμένον. Ἰδίως μὲ ἐπέκρινε, διότι ἕνεκα τούτου δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ καὶ ἡ κωδικοποίησις, ἥτις διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου εἶχε πραγματοποιηθῆ. Ἓν ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἦτο αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ἐνῷ παρεστάθη ὡς νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκωδικοποιοῦντο οἱ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐκδοθέντες καὶ ἰσχύοντες νόμοι, δὲν ἐσκόπει τοῦτο καὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν μεταβολὴν τῶν διατάξεων τῶν κωδικοποιημένων νόμων. Νομίζω, ὅτι αἱ κωδικοποιήσεις τῶν νόμων πρέπει νὰ συντελῶνται πάντοτε ἄνευ εἰσγραφῆς ἐν αὐτοῖς νέων διατάξεων, εἰμὴ τῶν κωδικοποιημένων. Ὅταν παρουσιάζηται εἰς τὴν κοινωνίαν νομοθέτημα, παριστώμενον ὡς σκοποῦν τὴν κωδικοποίησιν τῶν ἰσχυόντων νόμων, ἡ κοινωνία ὑπὸ τῆς πληροφορίας ταύτης προκαταλαμβάνεται καὶ μετὰ ἐμπιστοσύνης ἀποδέχεται αὐτό· ἀλλὰ μανθάνουσα, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν κωδικοποιοῦνται μόνον νόμοι ἰσχύοντες, ἀλλ’ αὐξάνονται καὶ φόροι, ἐκπλήσσεται καὶ δυσπίστως πλέον προβλέπει εἰς αὐτό. Ἤμην καὶ ἐγὼ εἷς τῶν συστησάντων τὴν κωδικοποίησιν τῶν περὶ χαρτοσήμου ἰσχυουσῶν διατάξεων, ὅπως εἶναι προσιταὶ εἰς πάντας, ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ γίνῃ ὡς προηγουμένως ἀνέφερον. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐχώρισα τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ σᾶς προέβαλον, ἀπὸ πᾶσαν κωδικοποίησιν, καὶ δι’ αὐτοῦ ἐπρότεινα σαφῶς καὶ καθαρῶς αὔξησιν τελῶν, ἐπιφυλαξάμενος, ὅταν προτείνω τὴν κωδικοποίησιν, νὰ προτείνω αὐτὴν ἀληθῆ κωδικοποίησιν, καὶ μηδεμίαν περιέχουσαν μεταβολὴν τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων. Τὴν περὶ τῶν Δικαστικῶν τελῶν γνώμην τοῦ προαγορεύσαντος δὲν συμμερίζομαι, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ οὐδαμῶς ἔθιξα τὰ νενομισμένα· νομίζω μάλιστα, ὅτι τὰ Δικαστικὰ τέλη εἶναι δεκτικὰ μειώσεως. Ἑπομένως δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑποστηρίξω τὴν περὶ αὐξήσεως τῶν Δικαστικῶν τελῶν διάταξιν τοῦ εἰσαχθέντος εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν νομοσχεδίου. Ὡς πρὸς τὸν προοδευτικὸν φόρον διαφωνῶ δυστυχῶς πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, καὶ νομίζω μάταιον νὰ ἐξηγήσω διατὶ διαφωνῶ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν προοδευτικὸν φόρον, ὀφείλομεν νὰ εἰσάγωμεν αὐτὸν μετὰ πλείονος πεποιθήσεως περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς ταύτης. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ συμβάσεως 200,000 δραχμῶν δὲν εἶναι φόρος βαρὺς 4,000. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ Νομοσχεδίου. Ὁμοίως τὰ ἄρθρα 1, 2, καὶ 3).

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται).

§196ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ προστεθῇ «ἐπὶ ἑκάστης κληρονομικῆς μερίδος». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης).

§197ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Ἀφοῦ διὰ τοῦ ἄρθρου 4 φορολογοῦνται αἱ κληρονομίαι, διατί νὰ μὴ προστεθῇ διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας νὰ φορολογῶνται καὶ τὰ ἐκ τυχηρῶν λαχείων προερχόμενα κέρδη; Θεωρῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ προστεθῇ μία διάταξις, δι’ ἧς τὰ ἐκ τυχηρῶν λαχείων προερχόμενα κέρδη νὰ ὑπάγωνται εἰς τέλος 5% τουλάχιστον.

§198ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην, διότι δὲν ἐνθυμοῦμαι τὴν περὶ λαχείων νομοθεσίαν.

§199ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τοὐλάχιστον νὰ εἰσαχθῇ ἰδιαίτερος Νόμος.

§200ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι εὔκολον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5. Τὸ ἄρθρον 6 ἀπαλείφεται, τὸ δὲ ἕβδομον γίνεται 6. Τὸ 8 ἀπαλείφεται ὡσαύτως. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9. Τὸ δὲ ἄρθρον 10 ἀπαλείφεται τῇ προτάσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ψηφίζεται καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου).

§201ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε. Ἀφοῦ δὲν μὲ ἀκούετε, φεύγω.

§202ΤΙΝΕΣ. Ποῦ ὑπάγει ὁ κ. Ἀδαμόπουλος;

§203ΕΤΕΡΟΙ. Ἔφυγε.

§204ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, κύριε Πρόεδρε.

§205ΧΟΪΔΑΣ. Υἱοθετῶ ἐγὼ τὴν ἔνστασιν, κύριε Πρόεδρε. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 126, ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Προβαίνομεν. Πρώτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ συστάσεως δασονομείων ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Ἁλμυροῦ καὶ ἐν Πειραιεῖ.

§207ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἐπιφέρει οὐδεμίαν αὔξησιν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου εἶναι πολὺ συμφέρον καὶ ἀναγκαῖον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1884.

§209ΧΟΪΔΑΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, μίαν στιγμήν. Μὴ μὲ ἐκλάβητε ὡς ἐνστασιολόγον ἢ παρεμβάλλοντα προσκόμματα, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου καὶ τὴν εὕρεσιν 126 συναδέλφων ἀπεχώρησαν 7. Ὥστε δὲν ἔχομεν πάλιν ἀπαρτίαν.

§210ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπρόκειτο ὅπως συζητηθῶσι δύο Νομοσχέδια περὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, τὰς ὁποίας ἐπροκάλεσε τὸ παραιτηθὲν Ὑπουργεῖον, τὰς ὁποίας ἐδαπάνησε τὸ παραιτηθὲν Ὑπουργεῖον καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον νομιμοποιηθῆ. Ἐπρόκειτο λοιπὸν νὰ νομιμοποιήσωμεν αὐτάς, ἀλλ’ ἀφοῦ γίνεται πάλιν ἔνστασις ἐλλείψεως ἀπαρτίας, μόλις ἐβεβαιώθη ἡ ἀπαρτία αὕτη, διότι ἀνεχώρησαν ἑπτὰ τῶν κ. κ. βουλευτῶν μετὰ τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πολὺ καλὰ ἂς λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§211ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἦλθον ἄλλοι, κ. Πρόεδρε.

§212ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§213ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. κ. βουλευτῶν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ.)

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντες 129. (Γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν τὰ νομοσχέδια 1) περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ 1884, 2) περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 920,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1884).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ δημοσυντηρήτου Γυμνασίου Πειραιῶς.

§217ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διατί νὰ ἔχῃ προνόμιον αὐτὸς ὁ Δῆμος; ἐὰν θέλῃ Γυμνάσιον, νὰ πληρώσῃ.

§218ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὸ Γυμνάσιον Πειραιῶς φοιτῶσι 200 περίπου μαθηταί, ἐκ τῶν ὁποίων 45 εἶναι Πειραιεῖς, οἱ δὲ ἄλλοι 155 εἰσὶν ἐκ τῶν ἄλλων μερῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς ἀλλοδαπῆς.

§219ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂς τοὺς φορολογήσῃ αὐτούς. Εἶναι Δῆμος, ὅστις ἔχει 600,000 δραχμῶν εἰσοδήματα, καὶ Δῆμος ὅστις δὲν ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τὴν Πρωτεύουσαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουσι τέσσαρα Γυμνάσια.

§220ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ Δῆμος τοῦ Πειραιῶς δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς Δῆμον τοῦ Κράτους, ὅπως εἶναι οἱ ἄλλοι Δῆμοι, ἀλλ’ εἶναι μία ἐκ τῶν μεγαλουπόλεων τῆς Ἑλλάδος, ἔχει δὲ ἄνω τῶν 40,000 κατοίκων. Ὅπως εἶναι αἱ Πάτραι, οὕτως εἶναι καὶ ὁ Πειραιεύς, καὶ δικαιοῦται νὰ ἔχῃ Γυμνάσιον. Καὶ μόλα ταῦτα ἀντὶ νὰ συντηρῆται τὸ Γυμνάσιον ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ὁ Δῆμος παρέχει ὄχι μόνον τὸ Κατάστημα, ἀλλὰ καὶ τὴν δαπάνην.

§221ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰ Γυμνάσια δὲν συσταίνονται εἰς τὰς μεγαλοπόλεις, ἀλλὰ εἰς τὰ κέντρα, ὁ δὲ Πειραιεὺς δὲν ἀπέχει οὐδὲ ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν πρέπει νὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον. Καὶ ὁ κ. Τρικούπης τὸ ἔκαμε χάριν τοῦ Μητσοπούλου.

§222ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Τρικούπης κατήργησε τὰ προνόμια καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ὑπάρχει Γυμνάσιον ἕνεκα τῆς διοικήσεως, διότι οἱ Δημοτικοὶ Σύμβουλοι θέλουν νὰ διορίζωσι τοὺς καθηγητὰς καὶ νὰ προβιβάζωσι τοὺς μαθητάς.

§223ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὰ πάντα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διδάκτρων ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§225ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ ἡσυχία διὰ νὰ ἐννοήσωμεν περὶ τίνος πρόκειται.

§226ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οἱ μισθοὶ τῶν δημοδιδασκάλων ηὔξησαν ἀρκούντως καὶ ἤδη αὐξάνουσιν ἐκ νέου, ὥστε ἀναπληροῦται ἡ ἔλλειψις τῶν διδάκτρων. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων δὲν ἠδύνατο νὰ αὐξήσῃ, ἦτο στάσιμος· ἤδη ἐπιτρέπεται νὰ αὐξάνῃ ὁ μισθὸς κατὰ πενταετίαν, ὥστε ὁ μισθὸς τῆς πρώτης τάξεως δημοδιδασκάλου δύναται νὰ φθάσῃ ἀπὸ 140 δραχμῶν εἰς 210.

§227ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τί γίνεται περὶ τῆς τρίτης τάξεως;

§228ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτοὶ ἐλάμβανον μισθὸν 60 δραχμὰς παλαιάς, ἤδη δὲ λαμβάνουν 80 νέας· ἐὰν ἠσκήθησαν, δύναται ὁ μισθός των νὰ φθάσῃ ἕως 120· ὥστε εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκής.

§229ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖον ἐπιβαρύνει ἡ αὔξησις, τὸ Δημόσιον ἢ τοὺς δήμους;

§230ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπιβαρύνει τοὺς δήμους. Ἔχομεν ὅμως νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ αὐξήσωσι τὰ ἔσοδα τῶν δήμων, ὥστε θὰ ὑπεραρκῶσι διὰ τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς παιδεύσεως, θὰ συντελέσωσι δὲ εἰς τὸ νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ τὸ χρέος τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον. Τὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα βαρύνουσι τὸ Δημόσιον. Τοῦτο δὲν θεωρῶ δίκαιον, οὔτε ὀρθὸν· φρονῶ, ὅτι πᾶσαι αἱ πρωτεύουσαι τῶν Νομῶν καὶ τῶν Ἐπαρχιῶν δέον νὰ ἀποκτήσωσι πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, εἰς τὴν δαπάνην δὲ νὰ ἐπικουρῇ τὸ Δημόσιον μόνον, καθόσον δὲν ἐπαρκεῖ τὸ χρηματικὸν ποσὸν, ὅπερ πρὸ τῆς συστάσεως τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων ἐδαπάνα ἕκαστος τῶν δήμων τούτων. Ἡ παντελὴς ἀπαλλαγὴ τῶν δήμων δαπάνης διὰ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ πρὸ πάντων αἱ διακρίσεις εἰς δήμους εὐνοουμένους καὶ μὴ, εἶναί τι σκανδαλωδῶς ἄτοπον, ὅπερ δέον νὰ ἐκλίπῃ τὸ ταχύτερον διὰ τῆς ἱδρύσεως ἁπανταχοῦ, ὡς εἶπον, πλήρων σχολείων. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο δέον νὰ ψηφισθῇ κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον νομοσχέδιον περὶ φόρου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς παιδεύσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ τῆς 18 Ἀπριλίου, 4 Μαΐου 1884 ΑΡΠΑʹ νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως βοσκῆς ἐν σταφιδαμπέλοις κλπ. καὶ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Πατρῶν.

§232ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ Κορίνθου.

§233ΕΤΕΡΟΣ. Καὶ Ξηροχωρίου (Θόρυβος).

§234ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§235ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος, ὁ κ. Τρικούπης περιώρισεν αὐτὸν εἰς ὡρισμένας Ἐπαρχίας, καὶ ἔθεσε τὸν κανόνα νὰ περιλάβῃ τὰς Ἐπαρχίας μόνον ἐκείνας, τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι ἤθελον ζητήσει τὴν ἐγγραφήν. Ἡμεῖς τῶν Πατρῶν καί τινες ἄλλοι δὲν εἴμεθα παρόντες, ἑπομένως ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν περιέλαβε τὴν Ἐπαρχίαν μας· τοῦτο λοιπὸν ζητοῦμεν σήμερον νὰ περιληφθῇ. Θέλουσιν ἄλλοι ἀντιπρόσωποι νὰ ἐγγράψωσι τὰς Ἐπαρχίας των, ἃς προτείνωσιν, ἀλλ’ ἃς μὴ θέλωσι νὰ ζημιώνωσι ἡμᾶς (Θόρυβος).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε λοιπὸν ἐγγράφομεν τὴν Ἐπαρχίαν Πατρῶν, Κορινθίας καὶ Ξηροχωρίου.

§237ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἄλλης ἀντιῤῥήσεως).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τιμωρίας τῶν περὶ τὰς ἀρχαιότητας ἀνομημάτων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προστασίας τῶν ὑποβρυχίων καλωδίων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ συστάσεως σχολῆς ὑπαξιωματικῶν νόμου.

§241ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπανέρχομαι, κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὸ ζήτημα, διατί νὰ προβιβάζετε τοὺς τῆς ἀνωτέρας μόνον τάξεως ὑπαξιωματικούς, ἀφοῦ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς κανόνας καὶ ὑπὸ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις καὶ δικαιώματα εἰσῆλθον καὶ οἱ κατώτεροι; Διὰ τοὺς νεωστὶ εἰσερχομένους δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν· αὐτοὺς δύνασθε νὰ τοὺς ὑποβάλλητε εἰς οἱανδήποτε ὑποχρέωσιν θεωρεῖτε κατάλληλον, ἀλλὰ διατί ἡ περιποίησις αὐτὴ εἰς τὴν ἀνωτέραν τάξιν; Διὰ τὰς τοιαύτας διακρίσεις κατηγόρησα τὸν προκάτοχον Ὑπουργὸν, καθὼς καὶ σᾶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι ἠθέλησε νὰ δείξῃ ἀστοργίαν εἰς τοὺς μὲν τῶν ὑπαξιωματικῶν ἢ ἀξιωματικῶν, καὶ στοργὴν εἰς τοὺς δέ. Σεῖς ἐπαναλαμβάνετε τὸ ἴδιον, δεικνύοντες στοργὴν εἰς τὴν ἀνωτέραν τάξιν καὶ ἀστοργίαν εἰς τὴν κατωτέραν· διατί ἡ διάκρισις αὕτη; Σᾶς εἶπον δὲ καὶ προχθὲς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ συμπληρώσητε θέσεις ἀνθυπολοχαγῶν διὰ νὰ προβιβάσητε ἐσπευσμένως τοὺς τῆς ἀνωτέρας τάξεως ὑπαξιωματικούς. Ἠξεύρομεν τὶ τρέχει, καὶ τὸ ἠξεύρομεν πολὺ καλά, διατί περιποιεῖσθε τοὺς τῆς ἀνωτέρας τάξεως.

§242ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί ἠξεύρετε;

§243ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διότι ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν προβιβαζομένων κάμποσοι συγγενεῖς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§245ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εἶναι πολλὰ τὰ 3 ἔτη νὰ μένωσιν οἱ ὑπαξιωματικοί· αὐτοὶ εἶναι προωρισμένοι νὰ γίνωσιν ἀξιωματικοὶ καὶ πρέπει ταχύτερον νὰ ἐξέλθωσι τοῦ κατωτάτου βαθμοῦ καὶ νὰ ἔλθωσιν ἀνθυπολοχαγοί. Τὰ 2 ἔτη, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον ἕως τόρα, εἶναι ἀρκετά.

§246Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ὁ στρατηγὸς ἦτο παρὼν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελεν ἀκούσει ποῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν τὴν ἀναγραφὴν τῶν 3 ἐτῶν, καὶ τοὺς λόγους τούτους ἐξέθηκα τότε· ἐπιμένω φρονῶν ὅτι τρία ἔτη δὲν εἶναι πολλά· διὰ νὰ ἐξέλθουν οἱ νέοι ἀπὸ τὴν προπαρασκευαστικὴν σχολὴν, δὲν θὰ ἦναι πλέον τῶν 25 ἐτῶν.

§247ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ ἓν εἶναι ἀνεξάρτητον τοῦ ἄλλου. Ἀκόμη τὸ προπαρασκευαστικὸν σχολεῖον δὲν ἔδωκε καρπούς· ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, σκευόμεθα· ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν ἤδη ὑπαρχόντων.

§248ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§249Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, κύριοι, κατηρτίσθη ὑπὸ Ἐπιτροπῆς Συνταγματαρχῶν· δὲν εἶναι γέννημα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι φρονῶ, ὅτι τὰ τοῦ στρατοῦ πρέπει πάντοτε νὰ κανονίζῃ ὁ στρατὸς καὶ οὐχὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τοῦτο Ἐπιτροπὴ ἐξ Συνταγματαρχῶν, τῶν μᾶλλον διακεκριμένων τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν, ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ στρατηγοῦ Πετιμεζᾶ συνέταξε τὸ νομοσχέδιον. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη, ὅτι ἡ διαμονὴ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν 2 ἐτῶν εἶναι ἀνεπαρκής, τὴν δὲ ὑποχρέωσιν ἐπιβάλλει εἰς τοὺς μαθητὰς τῆς ά. τάξεως, διότι οἱ μαθηταὶ ταύτης εἶναι νέοι ὑπαξιωματικοὶ· διότι, ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ διετίας ὁ περὶ προβιβασμοῦ νόμος ἐμείωσε τὰς προθεσμίας. Ἄλλοτε, ἵνα γείνῃ ὁ στρατιώτης δεκανεὺς, ἀπῃτοῦντο 6 μῆνες, σήμερον 2 ἢ 3 μόνον. Ἐκτὸς τούτου, οἱ ὑπαξιωματικοὶ, οἱ διανύοντες τὴν ά. τάξιν, δὲν ἔχουν κατὰ μέσον ὅρον πλέον τῶν 2 ἢ 3 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, μάλιστα ἡ Ἐπιτροπὴ ἐγνωμάτευσε τὴν τριετῆ διαμονὴν διὰ τοὺς ἤδη τὸ πρῶτον ἔτος διανύοντας, διότι τὰ μαθήματα τῆς ά. τάξεως ἦσαν πολλὰ, καὶ οἱ μαθηταὶ τὰ διήκουσαν λίαν ἀτελῶς· τὰ μαθήματα ἤδη διηρέθησαν καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν μαθητῶν θὰ τὰ ἀκούσουν ἤδη τελειότερον. Ἀπόδειξις ὅτι αὐταὶ αἱ ἰδέαι εἶναι ἐπικρατοῦσαι καὶ καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἐπέλθῃ καμμία προσθήκη ἢ ἀλλοίωσις, διότι αἱ ἐξετάσεις ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν ἐπροβιβάσθησαν ἢ 9, καὶ ἐθεωρήθη ἄδικον οἱ ὑπαξιωματικοὶ νὰ μείνουν εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν. Ὥστε οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν τριετῆ διαμονὴν ἐν τῇ Σχολῇ καὶ τὴν τριετῆ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ διαμονὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἦσαν λόγοι ἀποῤῥέοντες ἐκ τοῦ στρατοῦ, οὐδεὶς δὲ ἄλλος σκοπὸς ὑπηγόρευσε τὴν σκέψιν ταύτην.

§250ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν ἔχομεν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἄλλοι λόγοι παρεκίνησαν τὸν Ὑπουργὸν εἰς τοιαύτας σκέψεις, ἀλλ’ ὅλοι εἴμεθα ἄνθρωποι καὶ δυνάμεθα νὰ πλανηθῶμεν. Ὅτι ὁ Νόμος συνετάχθη ὑπὸ Ἐπιτροπῆς Ἀξιωματικῶν, τοῦτο οὐ μόνον δὲν εἶναι Νόμος δι’ ἡμᾶς, ἀλλ’ οὔτε κανών· διότι καὶ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου ὑπάρχουν Ἀξιωματικοὶ, καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν πολιτικῶν δύνανται νὰ κρίνουν ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων. Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα, δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ μὲ ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο πρὶν λόγος. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διανύσωσιν ὡς ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὸν στρατὸν, αὐτὸ εἶπον· εἶπον, ὅτι εἶναι πολλὰ τὰ 3 ἔτη. Δύο ἔτη θὰ κάμῃ ὡς ὑπαξιωματικὸς καὶ ἓν ἕως ὅτου γίνῃ λοχίας, γίνονται 3, καὶ 3 ἐν τῇ σχολῇ 6. Εἶναι ἀρκετὰ, ἵνα γίνῃ ἀξιωματικός; διότι, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι 21 ἔτους ἢ 22, θὰ ἐξέλθῃ 28 ἐτῶν· εἶναι ἀρκετά. Τὸ ἄλλο, τὸ νὰ μείνουν τουτέστιν οἱ ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὴν Σχολὴν 3 ἔτη, τὸ εὑρίσκω καλόν. Τί κακὸν θὰ πάθουν, ἂν μείνουν περισσότερα ἔτη εἰς τὴν Σχολήν; θὰ μάθουν περισσότερα πράγματα.

§251ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ὅστις προτείνει μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς παραγράφου πρώτης τοῦ καταργηθέντος ἄρθρου, «ἀφίεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐξαιρετικῶς διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος τὸ δικαίωμα νὰ προβιβάσῃ τοὺς ἀποτυχόντας τῆς πρώτης τάξεως ἀναλόγως τῆς νέας διαιρέσεως τῶν μαθημάτων τῆς Σχολῆς».

§253Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν ἀποδέχομαι.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ κυρίου Κόρπα, τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ ἄρθρου 4 μεταῤῥυθμίζεται ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν ὑπηρέτησεν ἐπὶ 3 τοὐλάχιστον ἔτη ἐν τοῖς λόχοις, πυροβολαρχίαις ἢ ἴλαις».

§255Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὡς ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου καὶ ἐπιλοχίου, οὐχὶ τοῦ δεκανέως, ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κόρπα καὶ Κορωναίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἐτροπολογήθη).

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Γεροκωστοπούλου, ἡ ὁποία εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χοϊδᾶ.

§258ΧΟΪΔΑΣ. Θέλετε τὰ φῶτα τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῶν Καθηγητῶν νὰ ἐμφυσήσητε εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ εἴπητε: δίδομεν εἰς σὲ τὸ δικαίωμα νὰ προβιβάσῃς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δὲν ἐπροβίβασαν οἱ Καθηγηταί;

§259Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τοῦτο γίνεται ἐξαιρετικῶς διὰ τὸ ἔτος τοῦτο.

§260ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὸ ἐψηφίσθη ἤδη.

§261ΧΟΪΔΑΣ. Καὶ νὰ μὴ ἐψηφίζετο, ἡ φωνή μου θὰ ἦτο φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· καὶ προχθὲς ἤκουσα, ὅ,τι δὲν ἤκουσεν ἡ σκοῦπα τῆς θείας μου τῆς Γεώργαινας.

§262Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οἱ μαθηταὶ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ λυπηθῶσι πολύ, ἂν τοὺς στερήσητε αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, διότι αὐτοὶ πρῶτον ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ γείνουν μᾶλλον κάτοχοι τοῦ σταδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διατρέξωσιν καθ’ ὅλον τὸν βίον των, νὰ ἦναι δὲ βέβαιος ὁ κ. Χοϊδᾶς, ὅτι ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, αὐτοὶ θέλουσι μείνει εὐχαρίστως καὶ τρίτον ἔτος διὰ νὰ μορφωθῶσι κάλλιον.

§263ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§264ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Χοϊδᾶς ὡς πρὸν τὴν ἔλλειψιν ἀντεπισκέψεως.

§265Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀναγνωρίζω ὅτι εἶνε σφάλμα μου.

§266ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸ κύριον θέμα τῆς συζητήσεως νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον. Οὐδόλως ἕπεται ἐκ τοῦ ὅτι ὁ νόμος ὥρισεν ἵνα ἐπὶ 2 ἔτη μαθητεύωσιν οἱ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν πρὶν ἐξέλθωσιν ἀνθυπολοχαγοὶ ὅτι ἀπέκτησαν καὶ δικαίωμα ἐπὶ τῆς διετίας· οἱ μέλλοντες νὰ κριθῶσιν ἱκανοὶ ὅπως ἐξέλθωσιν ἀνθυπολοχαγοὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν Σχολὴν καὶ διετέλεσαν ἐν αὐτῇ ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτὸν, ἂν καὶ καθ’ ὅσον ἤθελον κριθῆ ἱκανοὶ νὰ λάβωσι τὸν βαθμὸν ἀνθυπολοχαγοῦ. Ἡ δοκιμασία δὲν εἶναι μόνον ἀτομικὴ, δηλαδὴ ἡ ὑπὸ τῶν διδασκάλων γινομένη καὶ ἐπὶ τῶν διδαχθέντων μαθημάτων, ἀλλὰ καὶ γενικωτέρα τῆς ὅλης Σχολῆς, ἂν τυχὸν ὁ χρόνος τῶν σπουδῶν ἀπεδείχθη ἀνεπαρκὴς πρὸς πλήρη μόρφωσιν ἀξιωματικῶν. Λοιπὸν μένει εἰς τὴν ἐξουσίαν τῶν διδασκόντων καὶ ὑπεράνω αὐτῶν εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὑπεράνω καὶ τῆς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς νὰ κρίνῃ καὶ ἐν ἀνάγκῃ νομοθετήσῃ εἴτε ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπὶ 2 ἔτη ἔδωκεν ἡ Σχολὴ, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων, ὅτι ἡ διετία δὲν ἐπαρκεῖ καὶ ὅτι ἀνάγκη ἐπὶ ἓν ἔτος ἀκόμη νὰ μαθητεύσωσιν οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐν τῇ Σχολῇ ἢ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς πληρεστέραν δοκιμασίαν πρὶν δικαιωθῶσι νὰ ἐξέλθωσιν ἀνθυπολοχαγοί Οὐδόλως λοιπὸν πρόκειται περί κεκτημένου δικαιώματος, διότι οἱ ὑπαξιωματικοὶ δύνανται νὰ γίνωσιν ὑπολοχαγοί, ἐὰν κριθῶσιν ἱκανοί· πότε δὲ καὶ πῶς θὰ κριθῶσιν εἶναι δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ ὁρίσῃ ὡς ἐγκρίνῃ. Λοιπὸν δύναται ἡ Βουλή, ἐὰν εὕρῃ τὰ μαθήματα τὰ διδαχθέντα ἢ τὰ ἀποτελέσματα ἀνεπαρκῆ διὰ τοὺς μὲν, ἢ διὰ τοὺς δὲ τῶν μαθητῶν, νὰ ὁρίσῃ μακρότερον χρόνον ἐκπαιδεύσεως. Ὅταν καὶ ἐγὼ μετέβην εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ ἤμην ἐν τῇ τελευταίᾳ τάξει, ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις τῶν γυμνασιακῶν τάξεων εἰς τέσσαρας, ὑποχρεοῦσα ἡμᾶς νὰ μείνωμεν τέσσαρα ἀντὶ τριῶν ἔτη. Οὐδεὶς παρεπονέθη ὅτι ἠδικήθη ὑπὸ τοῦ Νόμου. Ἐπίσης θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν διὰ Νόμου, ὅτι αἱ ἐξετάσεις ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ δέον νὰ γίνωνται κατ’ ἔτος, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ τέλος τῆς τετραετίας, καὶ οὐδεὶς θὰ ἐδικαιοῦτο ν’ ἀξιώσῃ νὰ μὴ ὑποβληθῇ εἰς τὸν νέον Νόμον. Ἐπειδὴ λοιπὸν εἶναι ὑπὸ δοκιμασίαν ὁ ὑπαξιωματικὸς καὶ μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐπιτυχίας ἐγκρίνεται νὰ προβιβασθῇ ἀνθυπολοχαγός, οὐδὲν ἔχει κεκτημένον δικαίωμα, καὶ ὁ Νομοθέτης δύναται νὰ μεταβάλλῃ τὸν χρόνον τῆς δοκιμασίας, χωρὶς νὰ δύναται νὰ τῷ ἀντιταχθῇ δικαίωμα, διότι τότε μόνον ὑπάρχει κεκτημένον δικαίωμα, ὅταν ἐδόθη ὁ βαθμὸς ἢ τὸ δίπλωμα. Ἀλλ’ ἡ προσθήκη ἑνὸς ἔτους σήμερον, ἐνῷ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, θέλει σπουδαίως συντελέσει ἀφ’ ἑτέρου καὶ εἰς τὴν οἰκονομικωτέραν διεύθυνσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Δυνάμει τῶν κειμένων Νόμων δύνανται νὰ ἐξέλθωσιν ἐφέτος 140 ἀνθυπολοχαγοὶ ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει ἀνάγκη κατὰ τὸν Νόμον νὰ προβιβασθῶσιν ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ πάντες οἱ ἀνθυπασπισταί, οἵτινες ἀνέρχονται, νομίζω, εἰς 130–140.

§267Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κύριος Δεληγεώργης δὲν ἦτο παρὼν ὅταν ἐσυζητεῖτο χθὲς τὸ παρὸν νομοσχέδιον διὰ νὰ ἀκούσῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἀνάγκη διὰ τοὺς πρωτοετεῖς, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη διὰ τοὺς ἐξελευσομένους, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι τὰ μαθήματα τῆς δευτέρας τάξεως μένουν τὰ αὐτά, ἐνῷ τὰ τῆς πρώτης τάξεως διαιροῦνται εἰς δύο.

§268ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κυρίου Χοϊδᾶ ἐνόησα, ὅτι ἐψηφίσθη τροποποίησις, ἥτις δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβιβάζῃ οἱονδήποτε θέλει. Δὲν ἤμην ἐδῶ· ἄλλως, ἤθελον ἀντιταχθῆ ὅλαις δυνάμεσι, καὶ τοῦτο πρὸς τὸ καλὸν αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ φοβερὰς πιέσεις.

§269ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ τροπολογία μου, κύριε Πρόεδρε.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Γεροκωστοπούλου καὶ τοῦ κυρίου Χοϊδᾶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§271ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ οἱ κύριοι βουλευταὶ προθύμως ἐδέχθησαν τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνον πρὸς αὐτοὺς νὰ συνέλθωμεν καὶ αὔριον περὶ τὴν 8 ὥραν, διὰ νὰ ἀποτελέσωμεν μίαν καὶ μόνην πρωϊνὴν συνεδρίασιν, νομίζω, ὅτι ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὰς ἐργασίας μας τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἀλλὰ πρὸ τούτου παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ συναινέσητε ἵνα ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται σύμβασίς τις τηλεγραφική. Ἡ σύμβασις αὐτὴ δὲν κυροῦται διὰ πρώτην φορὰν σήμερον· εἶχε κυρωθῆ πέρυσιν ἐπὶ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, ἀλλ’ εἶχον συμβῆ λάθη κατὰ τὴν συγγραφὴν καὶ τὴν ἐκτύπωσιν καὶ ἐδημοσιεύθη λανθασμένως. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἀνατολικῆς Τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν). Λύεται ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 11 Μ. Μ.