1885.07.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48

Τῆς 11 Ἰουλίου 1885

(Δευτέρα)

Ὥρα 6 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐγκρίνονται).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται ὁ ἀπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς παρελθούσης Συνόδου. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν μερικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ κ. Κατσικόπουλος, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι πρὸς συμπλήρωσιν τῶν χθὲς κατατεθέντων.

§3Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν δυστυχῶς ὄχι πλήρεις τοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι ἐζητήθησαν κατὰ μίαν προηγουμένην συνεδρίασιν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, τὴν στατιστικὴν, τὸν μέσον ὅρον τῶν τελευταίων ἀπογραφῶν καὶ ἐν γένει πᾶν ὅ,τι ἐζητήθη. Δυστυχῶς ἕνεκα τῆς πρὸ ὀλίγου προσελεύσεως τῶν κληρωτῶν τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα ὅλα δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποστείλωσι τὰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας τηλεγραφικῶς ἐζήτησε τὸ Ὑπουργεῖον. Ὑποβάλλω τὴν αἰτηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσήνης ἔκθεσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν καθὼς καὶ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Χαλκίδος αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν τοῦ Στρατηγοῦ Σούτσου περὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τοῦ στρατοῦ.

§4ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Νόμου τοῦ ἀφορῶντος τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν καταχώρισιν τῶν Διαταγμάτων ἐν αὐτῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΜΑΣΧΑΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν ἁπάντων τῶν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Σύρου ὑπαρχόντων ἐργατῶν ῥαπτῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ μέρους τοῦ Δασμολογίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑτοίμων ἐνδυμάτων ἐκ τῆς Ἑσπερίας.

§6ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὰ χθὲς τὴν ἑσπέραν, κύριοι, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διαδραματισθέντα, ὀφείλω νὰ ἐκδηλώσω τὴν πληρεστάτην καὶ εἰλικρινεστάτην ἐπιδοκιμασίαν μου, ἐν ταὐτῷ δὲ τὸν ἀπεριόριστον σεβασμόν μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Εἶνε συνταγματικὸς, συνταγματικώτατος ὁ ἀνήρ. Ἐὰν ἠγνοοῦμεν τοῦτο πρότερον, ἔπρεπε νὰ τὸ πιστεύσωμεν χθὲς πρὸ μεσημβρίας, ὅτε ἠκούσαμεν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διαβεβαιουμένου τὸ πρᾶγμα καὶ ἰσχυριζομένου ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων, ὅτι, ἀνελθὼν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, οὐδὲν ἄλλο ἐπιδιώκει ἢ τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἀκριβῆ τοῦ Συντάγματος ἐφαρμογήν. Ἴσως ὑπελείποντο ἔτι ἀμφιβολίαι τινὲς κατὰ τὴν χθεσινὴν πρωίαν περὶ τοῦ πῶς ἐνόει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν τοιαύτην εἰλικρινῆ καὶ ἀκριβῆ τοῦ Συντάγματος ἐφαρμογήν. Μετὰ τὰ χθὲς ὅμως τὴν ἑσπέραν γενόμενα, πιστεύω, ὅτι πᾶσαι αἱ ἀμφιβολίαι ἐκεῖναι διεσκεδάσθησαν. Ἴσως τινὲς, κύριοι, ἐξ ὑμῶν, ἀγνοοῦντές με ἐκ τοῦ πλησίον, ἢ ἀπόντες ἐκ τῆς ἑσπερινῆς συνεδρίας τῆς χθὲς, θὰ ἐνομίσατε, ὅτι ἦτο δυνατόν ποτε τὴν σκανδαλώδη ἐκείνην σκηνὴν, τὴν διαδραματισθεῖσαν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ προκαλέσω ἐγώ. Ἀλλ’ ἀδύνατον ἦτο νὰ πιστεύσωσι τοῦτο καὶ οἱ ἐκ τοῦ πλησίον γινώσκοντες τὸν χαρακτῆρά μου καὶ οἱ παρευρεθέντες ἐν τῇ συνεδρίᾳ ἐκείνῃ καὶ μὴ ἀποτυφλωθέντες ὑπὸ τοῦ πάθους. Μόλις ἀρχομένης τῆς Συνόδου ταύτης εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλήν· καὶ κατὰ τὸ βραχὺ ὅμως τοῦτο διάστημα ἐφρόντισα ἐκ παντὸς τρόπου ν’ ἀποφύγω πᾶσαν πρὸς ἄλλους σύγκρουσιν. Οὐδέποτε ἐποιησάμην χρῆσιν πρὸς ἄλλους φράσεως μὴ Κοινοβουλευτικῆς ἢ καὶ δριμείας πως. Οὐδέποτε ἠθέλησα νὰ παράσχω καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν πράγματα, οὐχὶ προκαλῶν σκανδαλώδεις συζητήσεις, ἀλλ’ οὐδ’ ἐπερώτησίν τινα ἀπευθύνων πρὸς αὐτήν, ὅπως μὴ φανῶ, ὅτι τοιούτῳ τῷ τρόπῳ ἤθελον νὰ παρακωλύσω τὸ ἐπ’ ἐμοὶ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν ὑπ’ αὐτῆς ὑποβληθέντων Νομοσχεδίων ἐντὸς τοῦ ὀλίγου χρόνου, τοῦ ἐναπολειπομένου ἡμῖν μέχρι τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Τρανὰ τεκμήρια τῆς μετριοπαθείας μου παρέσχον ἤδη, ὡς νομίζω, κατὰ τὰς δύο μακράς μου ἀγορεύσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πῶς ἦτο δυνατόν ποτε λοιπὸν νὰ προκαλέσω ἐγὼ τὴν σκηνὴν ἐκείνην; Προέκειτο, κύριοι, κατὰ τὴν ἑσπερινὴν συνεδρίαν τῆς χθὲς περὶ τῆς τρίτης ἐπιψηφίσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φόρου τοῦ καπνοῦ. Ἐπειδὴ δὲ δὲν κατώρθωσα κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἐξενέγκω κἀγὼ τὴν ταπεινήν μου γνώμην περὶ αὐτοῦ, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ λάβω τοὐλάχιστον τὸν λόγον κατὰ τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν αὐτοῦ συζήτησιν. Ἡ συζήτησις ὅμως αὕτη ἔμελλε νὰ ἀρχίσῃ περὶ τὴν 10 καὶ ½ ὥραν μ. μ. Ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, μεθ’ ὅλην τὴν ἐξάντλησιν τῆς Βουλῆς ἐκ τῆς πολυώρου ἐργασίας τῆς ἡμέρας, μεθ’ ὅλον τὸν ἀφόρητον καύσωνα, τὸν ἐπικρατοῦντα τότε, οὕτω σπουδαῖον Νομοσχέδιον, ἐξ οὗ ἐξήρτηται ἡ τύχη ἑνὸς τῶν κυριωτάτων κλάδων τῆς παρ’ ἡμῖν παραγωγῆς, Νομοσχέδιον, ὅπερ δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ὀλεθρίως καὶ ἐπὶ τὰ Δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά, καθ’ ὃν χρόνον ταῦτα εὑρίσκονται εἰς κρισιμωτάτην θέσιν. Ἐπεθύμουν λοιπόν, προκειμένου περὶ τοιούτου Νομοσχεδίου, νὰ λάβω κἀγὼ τὸν λόγον, ὡς κηδόμενος τῶν συμφερόντων καὶ τῆς ἐκλεξάσης με Ἐπαρχίας, ἥτις εἶνε καπνοφόρος, καὶ τοῦ Δημοσίου, ὅπως ἀποδείξω, ὅσῃ μοι δύναμις, ὅτι διὰ τοῦ νέου φόρου θὰ ἐπιέζετο μὲν καὶ θὰ περιεστέλλετο μεγάλως ἡ καλλιεργία τοῦ καπνοῦ, χωρὶς δὲ νὰ ἐξασφαλισθῇ οὐδὲ τὸ τρίτον τῶν εἰσπράξεων τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ ἐν ἰσχύϊ φόρου, θὰ κατηργεῖτο δι’ αὐτοῦ πρόσοδος βεβαία τοῦ Δημοσίου, εἰς τρία καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια ἀνερχομένη. Μὴ δυνάμενος ὅμως τότε νὰ μακρηγορήσω, ὡς ὤφειλον, περὶ τοιούτου Νομοσχεδίου, διὰ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας, παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ εἰς τὴν πρωϊνὴν συνεδρίαν, ὅπως ὦμεν εἰς θέσιν ἐν ἡσυχίᾳ νὰ συσκεφθῶμεν περὶ αὐτοῦ. Τὴν παράκλησίν μου ταύτην ἐθεώρησα τόσῳ μᾶλλον δικαίαν, ὅσῳ καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην ἑσπερινὴν συνεδρίαν, προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Νομοσχέδιον, εἶχεν ὑποβληθῆ παρομοία παράκλησις καὶ ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις αὐτοῦ εἰς πρωϊνὴν συνεδρίαν. Ἡ παράκλησις μου, ἥτις ἀπέναντι διαφόρων ἀντιῤῥήσεων διετυπώθη εἰς πρότασιν, ἦτο ἁπλουστάτη καὶ δικαιοτάτη, δὲν ἦτο τοὐλάχιστον τοιαύτη, οἵα νὰ προκαλέσῃ σκάνδαλα. Ὁ χθὲς ὅμως προεδρεύων τῆς Βουλῆς ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασίν μου ὑπ’ ὄψιν· διότι, ὡς ἰσχυρίσατο, παρομοία τις πρότασις εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ ἀποκρουσθῆ κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίαν. Ἐγὼ παρετήρησα ὅτι ἦτο ὅλως διάφορος νῦν ἡ πρότασις. Κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίαν δηλαδὴ προέκειτο περὶ πέντε νομοσχεδίων συγχρόνως, ὧν ἐζητεῖτο ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐπιψηφίσεως μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου ἢ Ὀκτωβρίου μηνὸς, ἐνῷ κατὰ τὴν ἑσπερινὴν συνεδρίαν ἀπῄτουν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἑνὸς μόνον νομοσχεδίου καὶ δὴ εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην πρωϊνὴν συνεδρίαν. Ὁ κ. προεδρεύων τότε, κατὰ πρωτάκουστον τρόπον, ἀπῄτησε νὰ ὑποβάλωσι τὴν πρότασίν μου δέκα μέλη τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ἀξιώσει αὐτοῦ ταύτῃ ἠγέρθησαν ὑπὲρ τοὺς 15 συνάδελφοι, ἐξαιτούμενοι, ἵνα οὐ μόνον γένηται δεκτὴ ἡ πρότασίς μου, ἀλλὰ καὶ ψηφισθῇ αὕτη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἠκούσθησαν τότε φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν ὑπουργικὴν μερίδα), ἵνα μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασίς μου, καίτοι ὑπὸ 15 καὶ πλέον ὑποστηριζομένη. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ τοιαύτη ἀξίωσις, ἡ ἀνατρέπουσα ἄρδην τὸν Κανονισμὸν ἡμῶν καὶ ἀθετοῦσα τὰ Κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ἐξηρέθισέ μέ πως τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐκίνησέ με δὲ νὰ εἴπω πρὸς τοὺς ἀντιλέγοντας ἐντονώτερόν πως ἴσως τοῦ δέοντος τὰς λέξεις ταύτας, ἃς ἐνθυμοῦμαι καλῶς: «Κύριοι, εἶνε ἀδύνατον νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπόψε». Ἐξηκολούθησα δὲ τὴν φράσιν μου, ἀλλ’ ἴσως δὲν ἠκούσθην εἰς τὴν δεξιὰν πτέρυγα διὰ τὸν ἐπελθόντα ἐν τῷ μεταξὺ σάλον, προσθέτων: «διότι ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν διὰ μακρῶν τὸ νομοσχέδιον, εἰς ὃ εἶνε ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ ἡ ἑσπέρα αὕτη». Τοῦτο κύριοι, ἐθεωρήθη ἀπειλὴ καὶ ἐξηγέρθησαν πολλοὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος, περὶ τοὺς 40 ἢ 50, ἀγνοῶ ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν, γινώσκω δὲ μόνον, ὅτι ἦσαν πολυάριθμοι καὶ ἐπετέθησαν αὐτοὶ πολλοὶ ἐναντίον ἑνός. Βεβαίως δὲν ἠδυνάμην ἐγὼ μόνος ν’ ἀντιτάξω κατ’ αὐτῶν ἄμυναν· ἀλλὰ διαβεβαιοῦμαι ὑμᾶς ὅτι, καὶ ἂν ἠδυνάμην, οὐδέποτε θὰ ἔπραττον τοῦτο, διότι ἡ ἀγωγή μου δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ κατέρχωμαι εἰς διαπληκτισμούς. Εἰς διαπληκτισμοὺς, κύριοι, ἔρχονται μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες στεροῦνται πάσης ἀγωγῆς, ἔρχονται οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν κοινωνικὴν ὑποστάθμην, οἱ τῶν ἐσχάτων καταγωγίων. Ἐν τῇ Βουλῇ ἔχομεν νὰ συζητῶμεν διὰ τοῦ λόγου μόνον· ἐὰν δέ τις θεωρήσῃ ἑαυτὸν προσβεβλημένον, δύναται νὰ διεκδικήσῃ τὴν προσβληθεῖσαν τιμήν του ἀλλαχοῦ, ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς τιμῆς. Διὰ τοῦτο εἶπον, κύριοι, ὅτι καὶ ἐὰν ἠδυνάμην, οὐδεμίαν ἄμυναν θὰ ἀντέταττον, διότι τοιαύτη εἶνε ἡ ἀγωγή μου, διότι τοιαῦτα δοξάζω περὶ τοῦ Κονοβουλευτικοῦ ἀξιώματος. Ἐὰν δὲ ἄλλοι, λησμονοῦντες ἑαυτοὺς, λησμονοῦντες τὸν χῶρον, ἐν ᾧ εὕρηνται, προβαίνωσιν εἰς τοιούτους διαπληκτισμοὺς, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ συντελέσω εἰς τὴν κατάπτωσιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἀξιώματος, οὐδ’ ἀμυνόμενος. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κύριοι, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν συμπλοκὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ὅτι διάφοροι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξ ἑκατέρας πτέρυγος ἐπενέβησαν εἰς εἰρήνευσιν, παρ’ οὐδενὸς ἐῤῥαπίσθην, καθ’ ἃ διεδόθη σήμερον, ἐγράφη δὲ καὶ ὑπό τινων ἐφημερίδων. Μόνον ὅτε ἤρξατο νὰ διαλύηται ἡ συμπλοκὴ, καὶ ἐνῷ ὁ κ. Χοϊδᾶς μὲ ἐκράτει ἐνηγκαλισμένον, εὑρέθη τις γεννάδας, ἱστάμενος δύο ἑδώλια ὄπισθέν μου, οὗτος δ’ ἐκ τῶν νώτων μὲ ἐκτύπησε πλαγίως. Πλὴν τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ἐὰν ἐκτυπήθην ἐκ τῶν νώτων, ἢ κατὰ πρόσωπον, ἐὰν ἐκτυπήθην παρ’ ἑνὸς, ἢ παρὰ πολλῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν τοιαύτη σκηνὴ ἔπρεπε νὰ διαδραματισθῇ ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Τὸ ζήτημα, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μὲ ἐνδιαφέρει ὡς ἄτομον· ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην οὐδόλως θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, οὐδ’ ἁρμόζει ἐνταῦθα νὰ κάμω λόγον· ἀλλαχοῦ θὰ ἐκκαθαρίσω τὸν τοιοῦτον λογαριασμόν. Τὸ ζήτημα ὅμως νομίζω, ὅτι ἐνδιαφέρει κατ’ ἐξοχὴν τὴν Βουλήν. Ἦτο τοιαύτη, κύριοι, ἡ σκηνὴ ἐκείνη, ὥστε ἔπρεπε νὰ ἀναγκάσῃ τὸν Προεδρεύοντα νὰ ἐπέμβῃ ἐκ παντὸς τρόπου, ὅπως ἐπαναγάγῃ τὴν τάξιν καὶ ἡσυχίαν, τούτου δὲ ἀμηχάνου ἀποδεικνυομένου, νὰ κηρύξῃ πάραυτα διαλελυμένην τὴν συνεδρίαν, ὅπως μὴ ἐξευτελίζηται τὸ Σῶμα, Ἀλλ’ ὁ Προεδρεύων, κύριοι, ἔκρινεν ἀνάξιον οἱουδήποτε λόγου τὸ πρᾶγμα. Καὶ ὅτε δὲ παρῆλθεν ἡ σκηνὴ, μικροῦ δεῖν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν ἀξίωσίν τινα συναδέλφων ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος, ὅπως ἀνακαλέσω τοὺς λόγους μου ἐγὼ, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ ἀγρία ἐκείνη ἐπίθεσις! Τοὺς λόγους μου δὲν ἀνεκάλεσα, διότι συνειθίζω νὰ σκέπτωμαι καλῶς τί λέγω, ὅταν δ’ ἐξέλθῃ τῶν χειλέων μου λόγος τις, εἶμαι ὁ ἀνὴρ ὁ δυνάμενος νὰ ὑποστῇ πάσας τὰς συνεπείας αὐτοῦ. Ἐὰν ὁ Προεδρεύων εἶχε συνείδησιν τῶν ἐπιβαλλομένων αὐτῷ καθηκόντων, θὰ ἐφρόντιζε τοὐλάχιστον μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἡσυχίαν νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀποδοκιμασίαν τῆς Βουλῆς διὰ τὰ γενόμενα, σώζων οὕτω πως τοὐλάχιστον ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ διασώσῃ ἔτι ἐκ τῆς τιμῆς καὶ ἀξιοπρεπείας αὐτῆς. Ἐὰν δὲ ὁ Προεδρεύων ἐξ ἀγνοίας ἴσως παρέλιπε νὰ πράξῃ τοῦτο....

§7ΤΡΑΚΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§8ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὤφειλε τοὐλάχιστον ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας, ὁ ἐμπειρότατος περὶ τὰ Κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ πράξῃ τι πρὸς διάσωσιν τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὅστις ἠδύνατο δι’ ἑνὸς καὶ μόνου νεύματος νὰ ἐπιβάλῃ ἡσυχίαν, ἔμενε καθ’ ὅλον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν διεδραματίζετο ἡ εἰδεχθὴς ἐκείνη σκηνὴ, ἀπαθὴς, ἀπαθέστατος. Καὶ μετὰ ταῦτα δὲ αὐτὸς ὁ τόσον ἀφειδὴς συνήθως περὶ τοὺς λόγους ἐτήρησε σιγὴν νεκρικήν. Δὲν ἦτο ἆρά γε τοῦτο σιωπηλή τις ἐπιδοκιμασία τῶν γενομένων, καθ’ ἣν ἐπετρέπετο εἰς πάντα νὰ εἰκάσῃ, πῶς ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν τῆς χθὲς διατρανωθεῖσαν εἰλικρινῆ καὶ ἀκριβῆ τοῦ Συντάγματος ἐφαρμογήν; Δὲν θέλω, κύριοι, σήμερον νὰ προβῶ εἰς ἀντεγκλήσεις. Πιστεύω μᾶλλον, ὅτι χθὲς ἑσπέρας ἡ Βουλὴ διετέλει τῷ ὄντι ὑπὸ ἔκτακτον ἀναβρασμὸν, ὑφ’ ὃν δὲν ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ ἀπαθῶς περὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ, τοῦ προσγενομένου εἰς τὸ ἀξίωμα αὐτῆς. Νομίζω δὲ ὅτι σήμερον δυνάμεθα πάντες, ἀπαθέστερον κρίνοντες τὸ πρᾶγμα, νὰ ἐξενέγκωμεν τὴν προσήκουσαν γνώμην. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι καὶ ἡ πλειοψηφία καὶ ὁ ἡγέτης αὐτῆς, ψυχρότερον σκεπτόμενοι σήμερον, θὰ ἀποδοκιμάσωσι τὰ συμβάντα. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ παρέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι οὐχὶ, δὲν ἦτο ἡ χθὲς ἑσπέρας δοθεῖσα ἑρμηνεία εἰς τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος ἐκείνη, ἣν αὐτὸς ἐνόει κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίαν. Θὰ παρέλθῃ αὐτὸς ἐπὶ τὸ βῆμα, ὅπως ἀποδοκιμάσῃ τὴν σκηνὴν ἐκείνην, καὶ πρὸς τιμὴν αὑτοῦ καὶ πρὸς τιμὴν τῆς πλειονοψηφίας, ἧς τινος ἡγεῖται. Ἀλλὰ καὶ ἄν μὴ πράξῃ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπερ δὲν ἐλπίζω, οὐδ’ εὔχομαι, χάριν αὐτοῦ τούτου, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, οἵτινες, σεβόμενοι καὶ ἑαυτοὺς καὶ τὸ Βουλευτικὸν ἀξίωμα, θὰ παρέλθωσιν ἐπὶ τὸ βῆμα, ὅπως χαρακτηρίσωσι προσηκόντως τὴν σκηνὴν ἐκείνην, τὴν τόσον ἀπαισίαν εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ ἡμῶν χρονικά.

§9ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς ὑπάρχει βεβαίως ἀλληλεγγύη. Ἡ ἀλληλεγγύη αὕτη ἐκτείνεται ἐπὶ πάσας τὰς πράξεις, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, καὶ τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Πᾶν ὅ,τι δὲν ἀνάγεται εἰς τὴν σφαῖραν ταύτην τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἀμοιβαίων καθηκόντων, δὲν δύναται νὰ συνδέῃ τὰ ἄτομα πρὸς ἄλληλα, ἀλλ’ ἕκαστος μένει ὑπεύθυνος διὰ τὰς ἰδίας αὑτοῦ πράξεις. Χθὲς ἀληθῶς συνέβη τι, τὸ ὁποῖον εὐλόγως ἐλύπησεν ἕκαστον. Πᾶν ὅ,τι συμβαίνει διαταράσσον τὴν τάξιν ἐν ταῖς ἐργασίαις τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι συμβεβηκὸς ἄξιον λύπης· ἐὰν δὲ τὸ ταράσσον τὴν τάξιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου δὲν συνίσταται μόνον ἐν λόγοις καὶ φράσεσιν, αἵτινες δὲν ἁρμόζει νὰ ἀκούωνται ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ συνίσταται καὶ εἴς τι πλέον, βεβαίως τὸ συμβεβηκὸς εἶναι διὰ τοῦτο ἄξιον μείζονος λύπης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀσύνηθες, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι ἄξιον λύπης, κατὰ τὴν ἐργασίαν τῶν πολυμελῶν Σωμάτων νὰ γεννῶνται ἐρεθισμοὶ, καὶ νὰ ἀναῤῥιπίζωνται οἱ ἐρεθισμοὶ, καὶ πολλάκις οἱ ἐρεθισμοὶ οὗτοι νὰ ὠθῶσι πέραν τοῦ προσήκοντος τὰ μέλη τῶν πολυμελῶν Σωμάτων. Καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ διεδραματίσθησαν λυπηρὰ συμβεβηκότα. Κανεὶς δὲν ᾐτιάθη τοῦ τότε εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας, οὐδέ τις ἀπέδωκεν εἰς ἐκεῖνον τὴν εἰσήγησιν τῶν συμβεβηκότων τούτων, οὐδέ τις ἠξίωσε παρ’ αὐτοῦ κατὰ τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἐτελοῦντο τὰ συμβεβηκότα, ν’ ἀναμιχθῇ κατὰ τὴν τέλεσιν αὐτῶν, διὰ νὰ μειώσῃ ἢ καταστείλῃ αὐτά. Πρώτην φορὰν ἤκουσα τὴν ἀξίωσιν ταύτην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα.

§10ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν ἀπέδωκα......

§11ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ εἴπατε ὅτι ἐκαθήμην ἀπαθής, ἤτοι ὅτι δὲν ἠγέρθην ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὸν διαπληκτισμόν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἕκαστον μέλος τῆς Βουλῆς ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς χθὲς γενομένοις, ἀλλ’ εἶμαι ἐπίσης βέβαιος, ὅτι ἕκαστον μέλος τῆς Βουλῆς ἀναγνωρίζει ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ συνειδήσει τὴν ἀνάγκην, ἵνα οἱ μετέχοντες τῶν συζητήσεων μετέχωσιν αὐτῶν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ κρίνηται ὡς παράγων μείωσιν τῶν δικαιωμάτων ἐκ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἄλλων, ἢ ὡς παραγνωρίζων τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων· διότι τότε ἐκτροπὴ τοιαύτη εὐκόλως δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὑπὸ τῶν ἄλλων ὡς ὕβρις, καὶ νὰ προκαλέσῃ δρᾶμα παραπλήσιον ἐκείνου, τοῦ ὁποίου χθὲς ἐγενόμεθα μάρτυρες. Διὰ τοῦτο εὔχομαι ἐγκαρδίως, καὶ ἐλπίζω, ὅτι πάντες εὔχονται, ἵνα πάντες εἰσφέρωμεν τὸ ἐφ’ ἡμᾶς διὰ νὰ μὴ μειοῦται ἡ κοσμιότης καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κοινοβουλίου κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πάντες πρέπει νὰ εἰσφέρωμεν.

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§13ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς κατὰ τὴν χθεσινὴν ὥραν, καθ’ ἣν συνέβησαν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ λαβόντα χώραν, δὲν εὑρισκόμην ἐντὸς αὐτῆς. Εἴχομεν προαποφασίσει ἄλλοτε, ὅτε ἀντεπολιτευόμεθα τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη, ὅτι πέραν τῆς ὀγδόης δὲν πρέπει νὰ μένωμεν. Ἠκολούθησα καὶ τότε τὴν γνώμην αὐτὴν, καὶ τὴν γνώμην αὐτὴν ἔχω καὶ τώρα καὶ θὰ ἀναχωρῶ πάντοτε τὴν ὀγδόην. Τούτου δ’ ἕνεκα δὲν εὑρέθην κατὰ τὴν σκηνὴν, ἥτις διεδραματίσθη. Ἀλλ’ ὅ,τι ὁ κ. Λομβάρδος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπε, δὲν εἶναι κατὰ πάντα ἀκριβές. Καὶ ἄλλοτε συνέβη σκηνὴ παρομοία, ἀλλὰ ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ἦτο ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς δὲν ἦσαν οὔτε ὁ κ. Δηλιγιάννης, οὔτε ὁ κ. Τρικούπης· ἦτο κατὰ τὸ 1868, ὅτε αἱματοκυλίοντο καὶ ἐδαίροντο ὁ Μαλλιαρόπουλος καὶ ὁ Σαράβας ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἔχομεν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἡ σημερινὴ πλειοψηφία δὲν ἔπρεπε νὰ ζηλώσῃ, διότι τὸ προηγούμενον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀφῆκεν ἐντυπώσεις καὶ ἐντυπώσεις βαρείας καὶ φοβεράς. Δὲν προσβάλλεται τὸ ἄτομον, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτίθενται πολλοὶ, προσβάλλονται μᾶλλον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιτίθενται, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, τόσον ἀνάνδρως πολλοὶ ἐναντίον ἑνός. Ὁ Παπαλουκᾶς ἀνήκει εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἀνήκει εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ὅπως θέλουν νὰ ἐννοήσουν τινὲς ἢ πολλοί, ἐννοεῖ, ὅτι ὀφείλει νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις προῆλθεν ἐκ πάλης τόσον μακρᾶς καὶ μεγάλης, καὶ πάλης κοινῆς, ἀλλ’ ἐννοεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν διατηρῶν ὅλην τὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν ὁποίαν τῷ ἐπιβάλλει ἡ θέσις του. Χθὲς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀποταθεὶς πρὸς ἐμὲ μετὰ μιᾶς περιφράσεως ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας συνειθίζει ὅταν ὁμιλῇ περὶ τῆς μείζονος πλειοψηφίας καὶ τῆς μείζονος μειοψηφίας, μοῦ εἶπε· Μᾶς ἐγκαταλίπετε. Ὄχι, κύριε Πρωθυπουργὲ, δὲν ἀνήκομεν ἡμεῖς εἰς τὰς τάξεις ἐκείνων, οἵτινες ἐγκαταλιμπάνουν τὰς θέσεις των· νὰ εἶσθε ὑπερβέβαιος, ὅτι ἡμεῖς δὲν θέλομεν σᾶς ἐγκαταλείψει, παρὰ ὅταν ὑμεῖς ἐγκαταλείψητε ἡμᾶς. Μὴ ἐννοεῖτε ὅμως, ὅτι λέγοντες ταῦτα ὀφείλομεν καὶ τυφλοῖς ὄμμασι νὰ ὑπακούωμεν εἰς πᾶσαν διαταγὴν ἢ ἰδιοτροπίαν τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ μακρὰ πολιτεία μας κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν μεταβάλωμεν σήμερον· εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν ἀνήκει καὶ ὁ Παπαλουκᾶς. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι συνεχῶς λέγουν, ὅτι εἶναι ὑπουργικοὶ διὰ νὰ ἀκουσθοῦν ἴσως παρὰ τῶν ὑπουργῶν, δὲν εἶναι καθόλου ἀπίθανον νὰ τοὺς ἰδῆτε νὰ μεταστῶσιν ἀπὸ τῆς μιᾶς εἰς τὴν ἄλλην πτέρυγα μετὰ τῆς αὐτῆς ἐλευθερίας, μετὰ τῆς ὁποίας καὶ σήμερον ὁμιλοῦσι. Καὶ δὲν εἴδομεν τὰ γεγονότα τὰ συμβάντα πλειστάκις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε, διότι δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ ἀναμιχθῶ εἰς πρόσωπα· λέγω, ὅτι ὅ,τι διεδραματίσθη χθὲς τὸ ἑσπέρας, ἔπρεπε νὰ κινήσῃ ὄχι μόνον τὴν λύπην ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τῆς Βουλῆς, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἐκφράσῃ πλήρη τὴν λύπην της ὄχι πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ Παπαλουκᾶ, διότι οὗτος ἔχει ἀρκετὰ γενναῖον καὶ τὸ αἴσθημα καὶ τὸ φρόνημα, καὶ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπετέθησαν κατ’ αὐτοῦ ἀτομικῶς εἶναι ἱκανὸς νὰ ζητήσῃ τὴν δέουσαν καὶ τὴν νόμιμον ἱκανοποίησιν, ἀλλ’ ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της πρὸς ἱκανοποίησιν αὐτοῦ τοῦ Σώματος.

§14ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου μὲ ἀναγκάζει καὶ αὖθις ν’ ἀνέλθω ἐπὶ τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ἔχω. Δὲν ἀνέβην αὖθις ἐπὶ τὸ βῆμα διὰ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περὶ τοῦ χθὲς συμβάντος λυπηροῦ δράματος, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποκρούσω αἰτίασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου ἐξετόξευσε κατὰ τῆς πλειονοψηφίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Παπαλουκᾶν, εἶχον καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀνῆκε καὶ θέλει ἀνήκει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν· διότι, ἂν καὶ δὲν εἶναι μακρὸν τὸ διάστημα τοῦ χρόνου, κατὰ τὸ ὁποῖον διατελῶ ἐν σχέσεσι μετ’ αὐτοῦ, ὁ βραχὺς χρόνος, ἀφ’ οὗ εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλήν, μοί ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν νὰ γνωρίσω τὸν ἄνδρα, καὶ νὰ μάθω τὰ περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων ἐν γένει φρονήματά του. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως, ἧς προΐσταμαι, ὅτι θέλει εἶσθαι πολιτεία ἐξυπηρετοῦσα τὰ Δημόσια συμφέροντα, ἐπὶ τοσοῦτον ὑποθέτω, στηριζόμενος ἐπὶ τὴν ὀρθοφροσύνην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, ὅτι καὶ ἀνῆκε καὶ θέλει ἀνήκει ἐπὶ τὴν πλειονοψηφίαν. Ἐγὼ δὲν ἐνόουν νὰ ἐπιτιμήσω τὸν κ. Παπαλουκᾶν ὡς ὁ κ. Λομβάρδος ἐξέθηκε πρὸ μικροῦ. Εἶπεν ἀληθῶς ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι ὅσα πρὸ μικροῦ εἶπον περιεῖχον ἔμμεσον ἐπιτίμησιν κατὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος. Συνειθίζει ὁ ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς νὰ πορίζηται τοιαῦτα συμπεράσματα, διότι ἀρέσκεται νὰ προσμειδιᾷ εἰς τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας τοιαῦται ἑρμηνεῖαι γεννῶσιν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ὡμολόγησεν, ὅτι ἐποιήσατο χρῆσιν φράσεών τινων ἢ λέξεων, τὰς ὁποίας ἀπήγγειλε καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ πλειονοψηφία ἠρνεῖτο τὴν ὑπ’ αὐτοῦ προταθεῖσαν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἕνεκα τούτου συνεβούλευσα, ὅτι πρέπει νὰ προσέχωμεν ὁμιλοῦντες, ἵνα μὴ ὑπολαμβανώμεθα, ὅτι μειόνομεν δι’ ὧν λέγομεν τὴν ἐλευθερίαν ἢ τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων. Δὲν προῃρέθην λοιπὸν νὰ ἐπιτιμήσω τὸν κ. Παπαλουκᾶν, διότι οὔτε ἤκουσα ὅσα εἶπεν ὁ κ. Παπαλουκᾶς κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπήγγειλε τὰς φράσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν. Ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνέβην εἰς τὸ βῆμα αὖθις, εἶναι διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ὅσα ἐξετόξευσεν ὁ ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς κατὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ τῶν εἰσηγητῶν αὐτῆς εἶναι ἄδικον, καὶ δὲν ἀποδεικνύουσιν εἰμὴ τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ πρὸς τοὺς εἰσηγητὰς τῆς πλειονοψηφίας καὶ τὴν πλειονοψηφίαν. Ἀληθῶς ἡμεῖς ὡς Ἀντιπολίτευσις παρεπονούμεθα κατὰ τῆς πλειονοψηφίας ἄλλοτε, διότι ἐζήτει νὰ παρατείνῃ τὰς ἑσπερινὰς συνεδριάσεις καὶ πέραν τῆς ὀγδόης ἑσπερινῆς ὥρας. Πολλάκις τότε ἐδηλώσαμεν ὡς μειοψηφία, ὅτι δὲν στέργομεν νὰ μένωμεν συνεδριάζοντες μετὰ τὴν ὀγδόην ἑσπερινὴν ὥραν. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι, ὅταν συνεζητεῖτο τὸ δάνειον τῶν 40 ἑκατομμυρίων, ἠναγκάσθην νὰ μένω ἐπὶ τοῦ βήματος ἀγορεύων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου μέχρι τῆς 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἠγόρευον πρὸς 20 ἢ 30 μόνον παρόντας βουλευτάς. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι τότε εἰργαζόμεθα μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ μετὰ τοῦτο ἄνευ ἀνάγκης τινὸς, διότι αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ, διὰ τὰς ὁποίας τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐζητεῖτο, καὶ διὰ τὰς ὁποίας μᾶς ἔλεγον τότε, ὅτι πᾶσα ἡμέρα παρερχομένη εἶναι ἀπώλεια διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν, αἱ ναυτικαὶ, λέγω, παρασκευαὶ δὲν ἐξετελέσθησαν τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἀγορεύων ἐντεῦθεν, ἐχλευαζόμην καὶ ἐμυκτηριζόμην ὑπὸ τῶν παρεστώτων μελῶν τῆς πλειονοψηφίας. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ παρίσταντο πωληταὶ κουλουρίων, πωλοῦντες τοιαῦτα πρὸς τοὺς μένοντας βουλευτάς. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τοιαύτην τότε διῆλθον ἀγωνίαν, ὥστε μετὰ τινας ἡμέρας ἐνόσησα καὶ ἐδέησε νὰ μείνω νοσῶν 15 καὶ πλέον ἡμέρας. Ἀλλὰ τότε εἶχον δίκαιον νὰ δυσανασχετοῦν διὰ τὴν πίεσιν ἐκείνην τῆς πλειονοψηφίας ἐπὶ τὴν μειονοψηφίαν. Εἶναι ὅμως τάχα αἱ ἡμέραι, τὰς ὁποίας διανύομεν νῦν, τοιαῦται; Τάχα δὲν γνωρίζει ἕκαστος τῶν κ. βουλευτῶν, ὅτι μετὰ μεγάλης δυσκολίας τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἀναγκάζονται νὰ παρατείνωσι τὴν διαμονήν των 2, 3, 4, 5 τὸ πολὺ ἡμέρας ἐν Ἀθήναις; Καὶ ἂν τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, πιεζόμενα ὑπὸ τῶν ἰδίων αὐτῶν ἀναγκῶν, ὑπὸ τῆς ἀνωμολογημένης ἀνάγκης τῆς συγκομιδῆς τῶν προϊόντων των, ἀπέλθωσι, μείνῃ δὲ ἡ Βουλὴ ἄνευ ἀπαρτίας, καὶ δὲν συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός; Καὶ τί χρησιμεύει ὁ Προϋπολογισμός, κύριοι, ἂν δὲν ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων νομοθετοῦνται αἱ ἐλαττώσεις τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἂν δὲν ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων μεταβάλλονται τὰ ἔσοδα; Ἡ Διοίκησις θέλει μείνει ἐν ἀμηχανίᾳ, ἠναγκασμένη νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτὴν οἰκονομικὴν τρίβον, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, οὐδὲ θέλει δυνηθῆ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν μείωσιν τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν ὑπάρχουσιν ἐν τῇ διοικήσει. Τίς, σᾶς παρακαλῶ, ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τοιούτου κινδύνου, ἀφοῦ ἑπτὰ μῆνας εἴμεθα ἄνευ Προϋπολογισμοῦ; Ἡ πλειονοψηφία διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἤσκησε πίεσιν εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Βλέπομεν ὅτι δὲν μένουσιν ἢ τρεῖς μόνον ἡμέραι, μεθ’ ἃς πρόκειται νὰ ἀπέλθωσιν οἱ κ. βουλευταὶ εἰς τὰς πατρίδας των. Εὑρίσκετο ἐν παραπλησίᾳ ἀνάγκῃ ἡ πλειονοψηφία τῆς παρελθούσης τριετίας, ὅταν κατὰ καὶ μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἐπεψήφιζε τὸ δάνειον τῶν 40 ἑκατομμυρίων; Καὶ εὐλόγως ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ζακύνθου ἐμέμφθη τῆς πλειονοψηφίας ἐπὶ καταχρήσει τῆς δυνάμεως αὐτῆς, διότι χθὲς παρέτεινε τὴν συνεδρίασιν μετὰ τὴν ὀγδόην ἑσπερινὴν ὥραν; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀνέβην ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῆς πλειοψηφίας, ἧς ἀδίκως ἐμέμφθη ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λυποῦμαι, ὅτι ἠναγκάσθη ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὰ χθὲς γενόμενα, παραστήσας οὕτω ταῦτα ὡς ζήτημα προσωπικόν. Εἶχον δι’ ἐλπίδος, ὅτι ἐκεῖνοι οἵτινες ἐκπροσωποῦσι τὴν πλειονοψηφίαν, ἐκπροσωποῦσι τὴν Βουλήν, θὰ ἐλάμβανον τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἱκανοποιήσωσι τὴν Βουλήν, ἀποκρούοντες πᾶσαν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς χθὲς γενομένοις. Οὐ μόνον ἔχουσι τὸ καθῆκον τοῦτο οἱ ἡγούμενοι τῆς πλειοψηφίας καὶ ἑπομένως τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὸ καθῆκον τοῦτο ἔχει πᾶσα ἡ Βουλή, τὸ καθῆκον τοῦτο ἔχουσι καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα τὰ χθὲς παρεκτραπέντα, καὶ βεβαίως μετὰ πλείστης ὅσης προθυμίας ἠθέλομεν ἀκούσει οἱονδήποτε αὐτῶν παρερχόμενον ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ λέγοντα, ὅτι χθὲς ἐν παραφορᾷ ἔπραξέ τι, τὸ ὁποῖον προσβάλλει τὴν Βουλὴν καὶ αὐτόν, παρακαλεῖ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἐν παραφορᾷ, οὕτω δὲ ἐπανάγοντα τὴν Βουλὴν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ πρέπει νὰ διατελῇ. Ἀντὶ τούτου ἀκούομεν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ διαιροῦντος τὴν εὐθύνην αὐτοῦ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς ὡς ἡγέτου τῆς πλειοψηφίας, καὶ θεωροῦντος, ὅτι ὑπάρχουσι θέματα ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ διεξαγομένων, ἐφ’ οἷς εὐθύνεται τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὁ προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ὑπάρχουσι καὶ θέματα, ἐφ’ οἷς δὲν εὐθύνεται. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἐπὶ παντὸς θέματος εὐθύνεται ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως· ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ διευθύνων τὴν Βουλήν, καὶ βεβαίως δύνανται νὰ συμβῶσι παρεκτροπαὶ, καὶ βεβαίως οὐδεὶς θέλει κατηγορήσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἄν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένετο διαπληκτισμὸς, δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναβῇ ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα προσπαθήσῃ ν’ ἀνακόψῃ τὰ γενόμενα, διότι ἐν τοιαύταις στιγμαῖς πιθανὸν εἶναι νὰ πνίγηται ἐν τῇ Βουλῇ ἡ φωνὴ οἱουδήποτε προσπαθοῦντος ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὁμιλήσῃ· ἀλλὰ σήμερον τί ἐμπόδιζεν αὐτὸν, ἵνα ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον αὑτοῦ ὡς προϊστάμενος τῆς πλειοψηφίας; Δὶς ἔλαβε τὸ βῆμα καὶ οὐδόλως ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον αὐτοῦ ὡς προϊσταμένου τῆς πλειοψηφίας, οὐδὲ προεκάλεσε τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὴν πλειοψηφίαν καθήκοντος. Ὅσοι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν παρευρέθημεν, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι πάντα ὅσα εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος περὶ τῶν συμβάντων ἦσαν ἀκριβέστατα. Ἕν παρέλειψε μόνον πρὸς αὐτὸν γενόμενον καὶ ἄριστα ἔπραξε παραλείψας αὐτὸ, διότι πᾶν τὸ λεγόμενον πρὸς ἔντασιν τῶν χθὲς συμβάντων δύναται νὰ βλάψῃ, ἡ δὲ παράλειψις αὕτη ἀποδεικνύει πόσον ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος κήδεται τῆς ὑπολήψεως τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι ἂν ἔλαβε τὸν λόγον, δὲν ὡμίλησεν ἐκ λόγου προσωπικοῦ. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐποιήσατο χθὲς χρῆσιν τῶν Συνταγματικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων, καὶ οὐδόλως παρεξετράπη, καὶ χαίρω, ὅτι δὲν παρεξετράπη, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὁ κύριος βουλευτὴς ἐν ταῖς ὁμιλίαις αὑτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπέδειξεν, ὅτι θὰ ἦναι ἓν ἐκ τῶν χρησιμωτέρων μελῶν τῆς Βουλῆς. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐξελέγη ὡς μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀποτελεῖ μέλος τῆς πλειοψηφίας, καὶ χαίρω, ὅτι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν συνετάχθη μετ’ αὐτῆς, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐξακολουθῇ διαμένων ἐκεῖ, καὶ ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι δὲν θὰ μεταβάλῃ θέσιν, εἰμὴ ὅταν πληρέστατα πεισθῇ, ὅτι ἐκεῖνοι μετὰ τῶν ὁποίων συμπράττει, μεταβάλλουσι θέσιν καὶ τὸν ἀφίνουσιν ἐντεῦθεν. Χαίρω ἐπὶ τούτοις, διότι πρόκειται περὶ προσώπου, περὶ τοῦ ὁποίου συνέλαβον πολλὰς ἐλπίδας, ὅτι θέλει διακριθῆ ἐν τῇ Βουλῇ· αὕτη δὲ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα περὶ αὐτοῦ, ἐπέσπασε τὴν προσοχήν μου εἰς τοὺς λόγους του. Ἤκουσα ἄρα μετὰ προσοχῆς πάντα τὰ παρ’ αὐτοῦ λεγόμενα, ἰδίᾳ δὲ προσεῖχον ἐν τῷ ζητήματι, περὶ οὗ χθὲς ἐπρόκειτο, περὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ· ἐπερίμενον ν’ ἀρυσθῶ χρήσιμόν τι ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. βουλευτοῦ. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἔχει εὐρείας ἐπιστημονικὰς γνώσεις, ἀπέδειξε δὲ, ὅτι ἠξεύρει νὰ μελετᾷ τὰ ζητήματα καὶ νὰ ἀναπτύσσῃ αὐτὰ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, οὐχὶ ὅπως μελετῶσιν αὐτὰ καὶ διδάσκουσιν οἱ καθηγηταὶ, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν πρακτικήν· περιέμενον ἄρα ἀνυπομόνως τὴν ὁμιλίαν αὐτοῦ, ἔχων δι’ ἐλπίδος, ὅτι ἤθελεν ἐπιδράσει ἐπὶ τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς· ὅταν δὲ εἶδον, ὅτι ἐπῆλθεν ἐκ τοῦ παρεμπεσόντος ἐπεισοδίου τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἀποκλεισθῇ τῆς συζητήσεως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος—διότι σήμερον θεωροῦμεν ἐψηφισμένα τὰ καθέκαστα, μόνον δὲ μένει ἐκκρεμὲς ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ συνόλου—ὅταν εἶδον τοῦτο, εἶπον πρὸς ἐμαυτόν: ἆρα ὑπάρχει ἐλευθέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου; ἆρα δύναται τὸ Νομοσχέδιον τὸ ψηφιζόμενον νὰ θεωρηθῇ ὡς κατ’ οὐσίαν Συνταγματικῶς ψηφισθὲν; ἆρα δύναται τὸ Νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐγένετο ἐλευθέρα συζήτησις, νὰ θεωρηθῇ ὡς κατ’ οὐσίαν νομίμως ψηφισθὲν, ἑπομένως δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς νομίμως ψηφιζόμενον τὸ περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ Νομοσχέδιον, κατόπιν τῶν γενομένων ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἅτινα ἐμπόδισαν νὰ ὁμιλήσῃ βουλευτὴς, ζητήσας τὸν λόγον, ἵνα διαφωτίσῃ τὴν Βουλήν; Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῶν χθὲς γενομένων, καὶ τοιαύτης οὔσης τῆς ἐννοίας αὐτῶν, ἠκούσαμεν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμίαν ἀναλαμβάνοντος εὐθύνην ἐπὶ τῷ γεγονότι τούτῳ, οὐδὲ ἀναγνωρίζοντος ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ὡς ἡγέτου αὐτῆς. Ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, καί τοι ἀναγνωρίζομεν πάντα τὰ δικαιώματα τοῦ προϊσταμένου τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ἑπομένως τῆς Βουλῆς, οὐδὲν ἐξ ὅσων εἴχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀξιῶμεν εἴδομεν προτεινόμενον εἰς ἱκανοποίησιν τῆς τε Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀνεμένομεν ἐκ τῆς πρωτοβουλίας αὐτοῦ πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελεν ἀνορθωθῆ τὸ ἀξίωμα καὶ τὸ κῦρος τῆς Βουλῆς. Οὐδὲν τοιοῦτον εἴδομεν προτεινόμενον, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα πράξω ἐγὼ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν ἠθέλησε νὰ πράξῃ ὑπὲρ τῆς Βουλῆς.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει ὀξεῖαν τὴν ἀκοήν. Ἂν εἶχεν ὀξεῖαν τὴν ἀκοήν, ἤθελεν ἀκούσει ὅτι ἐγὼ ὡμολόγησα ἐκ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἕκαστον μέλος τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία, ἔπρεπε νὰ ἐκφράσωσι τὴν λύπην τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῖς γενομένοις. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ γενόμενα χθές, δὲν ἐζήτησε τότε ὁ κ. βουλευτὴς τὸν λόγον ν’ ἀγορεύσῃ, ἀλλ’ ἐζήτησεν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ἡ δὲ πλειονοψηφία δὲν παρεδέχθη τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Ἐγὼ αὐτὸς πρὸ δύο συνεδριάσεων ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου οἴκοθεν, διὰ νὰ δώσω εὐκαιρίαν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ προετοιμασθῶσιν εἰς συζήτησιν. Καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ οὕτω πως συζητηθὲν νομοσχέδιον καὶ ἐπιψηφισθὲν δὲν περιέχει τὰ στοιχεῖα τῆς Συνταγματικῆς κατασκευῆς τῶν νόμων. Λυποῦμαι διότι τοσοῦτον ἀφίεται εἰς τὰ αἰσθήματα τῆς ψυχῆς του, ὥστε λησμονεῖ καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ πρὸ μικροῦ συμβάντα, καὶ παριστᾷ αὐτὰ εἰς τὴν Βουλὴν ὅλως διάφορα ἢ ὡς ταῦτα συνέβησαν.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος κατὰ τὴν τῆς χθεσινῆς ἑσπέρας συνεδρίασιν ἐζήτησεν, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ περὶ καπνοῦ νομοσχεδίου εἰς πρωϊνὴν συνεδρίασιν, ἐβεβαίου δὲ ὅτι, ἐὰν δὲν ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ πρότασίς του ὡς ἐκ τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἤθελεν αὐτὸς προκαλέσει, δὲν ἤθελεν ἡ Βουλὴ ἐντὸς τῆς ἑσπέρας δυνηθῆ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ φράσις, ἡ προκαλέσασα τὸ ἐπεισόδιον, περὶ οὗ ἤδη ὁ λόγος. Δὲν πρόκειται ὅμως νὰ συζητήσωμεν ἤδη περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ· παροδικῶς ἀνέφερα τὰ περὶ τούτου ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου. Σήμερον πρόκειται περὶ τῆς ἐκφράσεως τῆς λύπης τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῇ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν παρεκτροπῇ· ἀφοῦ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι αὐτὸς ἐξέφρασεν ἐν ὀνόματι τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς τὴν λύπην αὐτοῦ, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ διατυπώσωμεν τὴν ἔκφρασιν ταύτην τῆς λύπης ἐν προτάσει, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης θέλουσι ψηφίσει πάντες, καὶ πρὸ πάντων ἐκεῖνοι οἵτινες προεκάλεσαν τὴν ἀνάγκην αὐτῆς.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§19ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μᾶς πληροφορήσῃ διατὶ ἀπελύθη ὁ καθηγητὴς κ. Φαραντάτος ἐκ τοῦ γυμνασίου τῆς Πετριτσείου σχολῆς Ληξουρίου, καὶ ἂν ἀληθεύῃ, ὅτι κατήργησε τὴν 3 τάξιν τῆς Σχολῆς ταύτης.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἐκκρεμὴς ὀνομαστικὴ κλῆσις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ.

§21ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμιλῶν ἐν ὀνόματι τῆς πλειοψηφίας, ὁμολογῶ, ὅτι τὰ μέλη αὐτῆς αἰσθάνονται λύπην ἐπὶ τοῖς γεννομένοις. Τοῦτο ἀρκεῖ νὰ δηλώσῃ ὁποῖα τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι μεταξὺ ὅλων ἡμῶν. Ἡ ἐπίσημος ὅμως δι’ ἀποφάσεως ἐκδήλωσις οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα ἔχει εἰμὴ νὰ μειώσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὅταν τὰ μέλη αὐτοῦ λυπῶνται ἐπὶ τοῖς γεννομένοις, ἡ πρόκλησις ψηφοφοριῶν δὲν ἔχει ἄλλην σημασίαν εἰμὴ νὰ μειώσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου.

§22Α. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Προκειμένης ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ συνόλου, δὲν δύναμαι μὲν νὰ ἐκφέρω παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον δύναμαι ἐπὶ τῶν ἐν γένει ψηφισθέντων νὰ ἐξαγάγω συμπεράσματα, συντελοῦντα εἰς τὴν καταφατικὴν ἢ ἀποφατικὴν ψῆφον τοῦ συνόλου. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρυγορήσω, ἵνα μὴ ἐπὶ πλέον ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, παρατηρῶ ὅμως τὰ ἑξῆς· ἤμην ἐναντίος τοῦ ἰσχύοντος νόμου καὶ κατεψήφισα, διότι δὲν ἐθεώρησα αὐτὸν συντελοῦντα εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐπιβαλλομένης φορολογίας· εἶμαι ἐναντίος καὶ κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι φρονῶ, ὅτι αἱ διατάξεις αὐτοῦ δὲν δύνανται νὰ φέρωσι τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Ἐάν τις ἐξετάσῃ μόνον τὰ καθ’ ἕκαστα, δύναται νὰ ἴδῃ, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶνε μᾶλλον πιεστικώτεραι τοῦ ἰσχύοντος νόμου καὶ μᾶλλον ἀπομακρυνόμεναι τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουσιν. Ἔχων δὲ τοιαύτην πεποίθησιν, θὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ταῦτα δὲ λέγω, ὄχι διότι θέλω νὰ ἀποβάλω τὴν ἐμπιστασύνην, ἣν ἔχω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι ἕκαστος πρέπει νὰ ψηφίζῃ κατὰ πεποίθησιν (θόρυβος).

§23ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Διὰ ν’ ἀρχίσῃ ψηφοφορία, ἕπεται ὅτι ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη.

§24ΤΙΝΕΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ.

§25ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι ὁ κυριώτερος ὅρος, καθ’ ὃν πιστοῦται ἀκριβῶς, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἀπαρτία, ὅτε ἐγένετο ψηφοφορία· λοιπὸν ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη.

§26ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Χθὲς, κύριοι, ἤκουσα, ὅτι ἐκηρύχθη ἡ λῆξις τῆς συζητήσεως· σήμερον ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν, τὸν προλαλήσαντα ἐκ Μαντινείας, νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ἀγορεύσῃ περὶ αὐτῆς· ἡ Βουλή, ἀκούσασα αὐτὸν, θὰ εἴπῃ, ὅτι συνεφώνησεν, ὅτι δὲν ἐκηρύχθη περατωμένη ἡ συζήτησις· ἐπιμένω λοιπὸν νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ λάβω τὸν λόγον.

§27Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς τῆς περιστάσεως· τὸ νομοσχέδιον θὰ ψηφισθῇ. Ὅ,τι ἡμεῖς εἴμεθα ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ἐδηλώσαμεν. Δὲν πρόκειται, λέγω, περὶ αὐτῆς τῆς περιστάσεως, ἀλλ’ ὅ,τι ὑπεστήριξεν ὁ βουλευτὴς Καλαμπάκας, δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἀκριβῶς ὅτε ἐγένετο ἡ ψηφοφορία δὲν ἦτο ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ. Καὶ ἐπειδὴ ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ, δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, διότι διὰ νὰ κηρυχθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις, προϋποτίθεται ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἀφοῦ ἐβεβαιώθη μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, τὰ πράγματα ἐπανέρχονται εἰς τὴν θέσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἤρχισαν, τοὐτέστι θὰ συζητηθῇ ἡ ψήφισις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ, καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου θέλων ν’ ἀγορεύσῃ τις, δὲν δύναται νὰ ἐμποδισθῇ· τοῦτο δὲ συνέβη καὶ ἐπὶ πολλῶν ἄλλων ζητημάτων.

§28ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγωμεν νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμὸν· ἑπομένως, ἂν δὲν πρόκειται νὰ θεωρηθῇ αὐτὸ ὡς προηγούμενον, τότε δύναται νὰ ὁμιλήσῃ· διότι, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ βεβαίωσις μετὰ τὸ τέλος τῆς ψηφοφορίας ἐλλείψεως ἀπαρτίας ἐνδεικνύει, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, οὐδὲ ὅταν ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τότε ἕπεται, ὅτι πᾶσαι αἱ πράξεις, αἱ γενόμεναι καὶ πρὸ αὐτῆς, εἶναι ἄκυροι, ἐνῷ ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας ἀποδεικνύει τὴν ἔλλειψιν αὐτῆς, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος, πάντα δὲ τὰ πρὸ αὐτῆς θεωροῦνται ὡς ὀρθῶς γινόμενα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ λέγουσι Ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Ἀ. Μεταξᾶ καὶ Ἰω. Ἀνεξαρτήτου κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 155· εἶπον Ναὶ 117, Ὄχι 37 καὶ εἷς ἠρνήθη· ὥστε τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο δεκτόν.

§31Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους συνωμολογήθησαν συμβάσεις περὶ προσωρινῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ἐχαρακτηρίσθησαν ὑπὸ τὸ ὄνομα «προκαταβολαί.» Δὲν θέλω νὰ θίξω τὸ ζήτημα, ἂν αἱ συμβάσεις δὲν ἔχρῃζον νομοθετικῆς κυρώσεως. Ἐπειδὴ ὅμως πρό τινος χρόνου συνωμολογήθη σύμβασις περὶ προκαταβολῆς ἓξ ἑκατομμυρίων, καὶ ἑτέρα περὶ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τοῦτο καὶ τὴν σύμβασιν ταύτην, τὴν ὁποίαν χθὲς ὑπέγραψα περὶ προκαταβολῆς 875,000 δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ 7%, καταθέτω εἰς τὴν Βουλήν. Συνωμολόγησα δὲ τὴν σύμβασιν ταύτην διὰ ν’ ἀποτίσω τὸ χορήγημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε ν’ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς ἀναδεχθέντας τὸν σιδηρόδρομον τῆς Θεσσαλίας διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος ἀπὸ Φαρσάλων εἰς Σοφάδας, καὶ διὰ τὸ παραδοθησόμενον ἐντὸς ἑβδομάδος ἀπὸ Σοφάδων εἰς Καρδίτσαν. Ἐνεχυρίασα δὲ ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων 3,500 τὸν ἀριθμόν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαχειρίσεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας κατὰ ἐνδεχομένην ἐν τῷ ἐνεστῶτι ἔτει ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1–4).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται.)

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μίαν τροπολογίαν ὑποβάλλω ἀντὶ τῶν λέξεων «ἀπὸ τοῦ ἐκ Πειραιῶς ἔκπλου τοῦ Βασιλέως» νὰ τεθῇ «ἀφ’ ἧς ὁ Βασιλεὺς καταλείπει τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἐτροπολογήθη καὶ τὸ σύνολον).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1).

§36ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν ὡς πρὸς τὸν δημοτικὸν φόρον, τὴν ἑξῆς «Ὁ ὑπὲρ τῶν Δήμων εἰσπραττόμενος δημοτικὸς φόρος συνίσταται εἰς τὰ 4 ἑκατοστημόρια τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ. Κατὰ τὸ Δασμολόγιον εἰσεπράττετο τὸ ⅒ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους· ὁ καπνὸς ἦτο διατετιμημένος 6 δραχμὰς ἡ ὀκά· κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1885 ἐγένετο νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰς τοὺς Δήμους ἐπετρέπετο νὰ εἰσπράττωσι τὰ 2)10. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι εἶνε δίκαιον νὰ εἰσπράττωνται ἤδη τὰ 4)10.

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ τροπολογία νὰ προστεθῇ ὡς δεύτερον ἄρθρον.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν τροπολογίαν πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ «ἐπιτρέπεται».

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βέβαια· ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβληθῇ δημοτικὸς δασμὸς μέχρι 4 ἑκατοστημορίων.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν τροπολογίαν ὡς δεύτερον ἄρθρον;

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὸ τρίτον ἄρθρον ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ συστάσεως Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν νόμου.

§43ΑΘ. Π. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν τὰ δύο ἔτη τῆς μαθητείας τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐγένοντο τρία, χορηγεῖται δ’ ἓν δικαίωμα εἰς τοὺς μαθητὰς νὰ μένωσιν εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν, ἂν ἀποτύχωσιν εἰς τὰς ἐξετάσεις. Αἱ ἐξετάσεις ἤδη ἐγένοντο· οἱ μαθηταὶ τῆς αʹ τάξεως λεγομένης ἔδωκαν ἢ δίδουν τὰς ἐξετάσεις των. Ὁ νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τῶν μελλόντων νὰ εἰσέλθωσι. Μερικοὶ ὅμως τῶν μαθητῶν τῆς αʹ τάξεως ἀπέτυχον εἰς τὰς ἐξετάσεις των, διότι τὰ μαθήματα τῆς Σχολῆς εἶνε πολλά, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέησε νὰ γίνῃ καὶ γʹ τάξις καὶ διανεμηθῶσι τὰ μαθήματα· ἀλλ’ ἂν τὰ μαθήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπέτυχόν τινες τῶν μαθητῶν, ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν δευτέραν τάξιν, οἱ δὲ ἀποτυχόντες μαθηταὶ ἐπέτυχον εἰς τὰ μαθήματα τῆς αʹ τάξεως, τί θέλει γίνει; Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετάσῃ, καὶ ἂν οἱ μαθηταὶ ἐπέτυχον εἰς μαθήματα τῆς βʹ τάξεως, νὰ μὴ τοὺς ἀδικήσῃ καὶ μείνουν εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν εἰς τῆς ὁποίας τὰ μαθήματα ἐπέτυχον.

§44Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δύω τινὰ ὑπηγόρευσαν τὴν σύστασιν τρίτης τάξεως· πρῶτον, τὰ πολλὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεβάρυνον τὴν ά. τάξιν, ἐνῷ μάλιστα πολλοὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν ἦσαν καλῶς προπαρασκευασμένοι νὰ τὰ διακούσωσι, καὶ δεύτερον διότι τὰ μαθήματα, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἦσαν πολλὰ, εἶναι καὶ δύσκολα. Ἐκ τῶν γενομένων ἐξετάσεων εἰς τὴν ά. τάξιν ἐβεβαιώθην, ὅτι μέρος μαθητῶν μένει εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν. Κατὰ τὸν λειτουργοῦντα δὲ Νόμον πρέπει ν’ ἀποβληθῶσιν οἱ μὴ προβιβασθέντες, διότι μετατιθέμενοι εἰς τὰ Σώματά των δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ ὑπηρετήσωσι· διὰ τοῦτο φέρω διάταξιν, ἵνα δύνανται νὰ μένωσιν εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν δύο ἔτη, διότι διὰ τούτου ἤθελεν ἐξασφαλισθῆ ὅσον τὸ δυνατὸν ἡ καλλιτέρα ἐκπαίδευσις. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἀληθῶς ὑπαγορεύεται καὶ ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης καὶ ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων· ἀντιβαίνει ὅμως εἰς τὸν Νόμον, τὸν λειτουργοῦντα· διότι οἱ μαθηταὶ κατ’ αὐτόν, οἱ μὴ ἐπιτυχόντες εἰς τὰς ἐξετάσεις, μένουν εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τὸ τρέχον ἔτος ἡ περίστασις εἶναι ἐξαιρετική. Ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι δύναται νὰ ἐξουσιοδοτήσῃ τὸν Ὑπουργὸν κατὰ τὴν ἐξαιρετικὴν αὐτὴν περίστασιν νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, θέλω τὸ πράξει εὐχαρίστως.

§45Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μολονότι ἤμην ἐναντίος εἰς τὴν σύστασιν τοῦ Σχολείου τῶν ὑπαξιωματικῶν, καὶ ὅ,τι περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ τοῦ νομοθετήματος προέβλεπον, ἐγένετο, καθόσον εἶχον θετικὰς πληροφορίας ὑπὸ τῶν εἰδότων καλῶς περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ μας, εἶπον τότε, μὴ διαιρεῖτε τοὺς ὑπαξιωματικοὺς εἰς εὐγενεῖς καὶ ἀγενεῖς, διότι θὰ φύγουν οἱ ἀγενεῖς, καὶ θὰ μείνωμεν μὲ τοὺς 140 εὐγενεῖς—καὶ ὁμολογουμένως 600 ὑπαξιωματικοὶ ἀφέθησαν ἀπὸ τότε—μόλα ταῦτα, ἐπειδὴ συνεστήθη αὐτὴ ἡ Σχολὴ καὶ ὑπέστημεν ἀρκετὰς δαπάνας, καὶ ἔλαβον ὁπωσδήποτε μίαν μόρφωσιν οἱ ἐν αὐτῇ σπουδάσαντες, πρέπει νὰ τὴν διατηρήσωμεν, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι πρέπει νὰ φέρωμεν νομοθετήματα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ μὴ ἀποκλείσωμεν πᾶσαν πρόοδον εἰς αὐτοὺς τοὺς ἄλλους δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ἐν τῷ στρατῷ καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ὑπερβοῦν τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἀνθυπολοχαγοῦ ἐν ἀποστρατείᾳ. Εἰς μάτην ἐπέμεινα νὰ ἐκτείνωμεν τὰ δικαιώματα τούτων μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ, τοῦ τελευταίου ὁρίου τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν. Εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ὅμως νομοσχέδιον ὁ κ. Ὑπουργὸς πράττει ἢ ἓν ἀδίκημα ἢ μίαν χάριν. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι Ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ἐγνωμοδότησεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ τρίτον ἔτος ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἀντιτείνω εἰς τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει τὰ μαθήματα τοῦ τρίτου ἔτους νὰ τὰ ἀκούσῃ καὶ ἡ ἀνωτέρα τάξις, ἥτις θὰ ἐξέλθῃ ἐφέτος. Ἴσως εἴπῃ τις, ὅτι αὐτοὶ εἰσῆλθον μὲ νόμον ὑπὸ ἄλλους ὅρους· ἀλλὰ τότε διατί ὁ λόγος αὐτὸς νὰ μὴ βοηθῇ καὶ τοὺς τῆς κατωτέρας τάξεως, οἵτινες καὶ οὗτοι εἰσῆλθον μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μείνουν μόνον δύω ἔτη; ἑπομένως ἀδικεῖτε αὐτούς, κύριε Ὑπουργέ, καὶ κάμνετε χάριν εἰς τοὺς τῆς ἀνωτέρας τάξεως. Πολὺ δὲ περισσότερον δὲν πρέπει ἡ κατωτέρα τάξις νὰ μείνῃ τρία ἔτη, διότι τὰ δύω τρίτα τῶν εἰς τὴν τάξιν ταύτην ἀνηκόντων συνεξητάσθησαν μετ’ ἐκείνων τῶν τῆς ἀνωτέρας τάξεως, καὶ ἐνεκρίθησαν ἱκανοί, ἀλλὰ δὲν συμπεριελήφθησαν, διότι περιωρίσθη ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἀπὸ 200, ὅσους ὥρισε κατ’ ἀρχὰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς 140 μόνον. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ παραδεχθῇ ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ νὰ μείνωσι καὶ οἱ τῆς ἀνωτέρας τάξεως καὶ τρίτον ἔτος, ἢ οἱ ἤδη κατατεταγμένοι εἰς τὴν κατωτέραν νὰ μείνωσι δύω ἔτη· καὶ πρέπει νὰ δεχθῇ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂν δὲν θέλῃ νὰ ἀναιρέσῃ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἀντιποιεῖται, ὅτι, ὅταν διοικῇ τὸν στρατὸν, δὲν γίνεται καμμία χάρις· ἄλλως, ἂν δὲν παραδεχθῇ ὅ,τι ἐγὼ προτείνω, τότε πρέπει νὰ δεχθῇ ἢ ὅτι κάμνει χάριν πρὸς τοὺς τῆς ἀνωτέρας τάξεως, ἢ ὅτι ἀδικεῖ τοὺς τῆς κατωτέρας, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον προχθές, ὅτι αἱ Ἐπιτροπαί, αἱ σχηματιζόμεναι ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, αὐταὶ ὑποδεικνύουσιν ὡς ἀναγκαίας τὰς ὑπαγορεύσεις τῶν Ὑπουργῶν καὶ ἔχω δίκαιον νὰ εἶμαι ἐναντίος τῶν διαγωνισμῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἦτο ἐνθουσιασμένος ὁ κ. Τρικούπης, καθόσον αἱ Ἐπιτροπαὶ εἶνε ἐργαστήρια κακοηθείας καὶ συναλλαγῆς μεταξὺ τῶν ἀποτελούντων αὐτὰς καὶ τῶν Ὑπουργῶν. Ἕκαστον μέλος Ἐπιτροπῆς θὰ σκεφθῇ ἐὰν ἔχῃ συγγενῆ ἢ ἄλλον τινὰ σχετικόν, τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα θὰ προστατεύσῃ διὰ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης γνώμης, καὶ ταύτην ἐκφέρει, ἔχον πάντοτε ὑπ’ ὄψιν νὰ μὴ προσκρούσῃ καὶ εἰς τὰς ἐπιθυμίας τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐπὶ τέλους δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προβιβάσωμεν ἐφέτος αὐτοὺς τοὺς 140 ὑπαξιωματικούς, ὕστερον μάλιστα ἀπὸ τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα τώρα. Ἐὰν τὸν λόχον διοικήσῃ ὑπολοχαγὸς ἐπὶ ἓν ἔτος, δὲν θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος.

§46ΜΥΚΩΝΙΟΣ. — Καθὼς καὶ τὸ Ἐπαρχεῖον ἐὰν τὸ διοικήσῃ ὁ Γραμματεύς.

§47ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ποτὲ δὲν ἔχει ἡ ὑπηρεσία οὔτε Ἐπάρχους, οὔτε Γραμματεῖς περισσοτέρους ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν Ἐπαρχείων, ἐνῷ διὰ τὰ τρία τάγματα τοῦ μηχανικοῦ, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀνάγκην τριῶν ταγματαρχῶν καὶ ἑτέρων τριῶν δι’ ἄλλας ὑπηρεσίας, ἔχομεν εἴκοσι τέσσαρας ταγματάρχας. Πόσοι ἀντισυνταγματάρχαι εἶνε εἰς τὸ πεζικόν; Πόσοι συνταγματάρχαι; καὶ ἐν τούτοις μόλις ἔχομεν 26 τάγματα, εὔφορα ἀπὸ ἀξιωματικούς, στεῖρα δὲ ἀπὸ στρατιώτας, καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ ἔχωμεν 15 στρατηγούς. Ἡ Σερβία, κύριοι, ὑπέστη πόλεμον ἄνισον, ὅπως οἱ πατέρες ἡμῶν· παρουσίασεν εἰς τὰς μάχας 27,000, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ 8,000 ἐτάφησαν εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς, καὶ μολαταῦτα ὅλον αὐτὸν τὸν στρατὸν διῴκουν τρεῖς συνταγματάρχαι, καὶ μετὰ τὸν πόλεμον πόσοι προεβιβάσθησαν στρατηγοί; εἷς μόνος. Αὐτὸς εἶνε ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ Ἔθνη, τὰ ὁποῖα ὑπόσχονται προόδους, καὶ συγκρότησιν ἀξιομάχου στρατοῦ. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐπήραμεν τὸ σύστημα τῆς Ἱσπανίας· ἐκεῖ εὑρίσκονται ναύαρχοι καὶ στρατηγοὶ πλῆθος. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ σήμερον.

§48ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Διαλύσατέ τον· ἄλλως, θὰ προβιβασθῶσιν οἱ ἀξιωματικοί.

§49ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν τὸν διαλύομεν, ἀλλὰ τὸν ὀργανίζομεν κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Πατρίδος· διότι προβιβαζόμενοι ἀδιακόπως θὰ καταντήσετε νὰ λαμβάνητε τὸν μισθόν σας εἰς χάρτινον νόμισμα καὶ θὰ τὸ πωλῆτε πέντε λεπτὰ τὴν δραχμήν, ὅπως τὸ 1832 ἐλάμβανον εἰς χαρτίνους φοίνικας. Εἶδες, κύριε Συνταγματάρχα, χάρτινον φοίνικα; Ἐγὼ εἶδον πωλούμενον δέκα παράδες (ἱλαρότης). Οἱ ἔχοντες, κύριοι, τὰς ὁποίας ἐκφράζω ἐγὼ περὶ στρατοῦ ἰδέας δὲν εἶνε δυσμενεῖς πρὸς τὸν στρατόν. Ὑπῆρχον ἴσως ἄλλοτε τοιοῦτοι· ἀλλὰ τότε εἴχομεν εἰς τὸν στρατόν μας στοιχεῖα ξένα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν εἴχομεν ἐμπιστοσύνην· σήμερον ὅμως εἶνε οἱ ἀδελφοί μας, τὰ τέκνα μας, ἡ τιμή μας, καὶ ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνήσωμεν πατρικῶς περὶ τοῦ στρατοῦ, ἑπομένως αἱ συμβουλαί μας εἶνε ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ὕστερον ἀφ’ ὅσα εἶπον περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐκπαιδευομένων ὑπαξιωματικῶν ὀφείλεις, κύριε Ὑπουργέ, ἢ τὴν χάριν ὑπὲρ τῆς ἀνωτέρας τάξεως νὰ καταῤῥίψῃς, ἢ τὸ ἀδίκημα διὰ τὴν κατωτέραν νὰ μὴ πράξῃς.

§50Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν πρώτοις διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν εἶναι οἱ εὐγενεῖς καὶ ἐν τοῖς τάγμασιν οἱ ἀγενεῖς· τοιαύτας διακρίσεις οὔτε ἡ κοινωνία ἀναγνωρίζει, κατὰ μείζονα δὲ λόγον ὁ στρατὸς, ὅστις διοικεῖται διὰ θεσμῶν ἀποκεντρωτικῶν. Τὸ ζήτημα τῆς εἰσόδου τῶν ὑπαξιωματικῶν εἰς τὴν Σχολὴν, εἶναι ζήτημα ἀξίας προσωπικῆς καὶ ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰ γράμματα καὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις· κατὰ συνέπειαν ἀποκρούω πᾶσαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ἐκ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἔντιμος συνάδελφος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τοῖς τάγμασιν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἀρκετὴν ἐκπαίδευσιν διὰ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολὴν, ὑφίστανται ἓν ἀδίκημα, καὶ τὸ ἀδίκημα αὐτὸ ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ θεραπεύσῃ, ἂν ὄχι ἴσως ὅπως τινὲς ἐφρόνουν, ἀλλ’ ἤνοιξεν εὐρύτερον στάδιον ἐκείνου τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἦτο· τὰ πράγματα θέλουν ἀποδείξει ἂν τὸ στάδιον, τὸ ὁποῖον ἀνοίγεται εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τῶν Σωμάτων, ἦναι ἢ ὄχι ἐπαρκές· καὶ ἐὰν μὲν ἦναι ἐπαρκὲς, ὁ λειτουργῶν Νόμος θὰ περιορισθῇ μέχρι τοῦ βαθμοῦ λοχαγοῦ· ἄλλως, θὰ ἀφεθῇ τὸ στάδιον ἐλεύθερον καὶ πέραν τοῦ βαθμοῦ τούτου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τῆς χάριτος ἢ τοῦ ἀδικήματος, νομίζω, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος δὲν ἔχει δίκαιον· διῃρέσαμεν τὰ μαθήματα τῆς πρώτης τάξεως εἰς δύω τάξεις, τὰ δὲ μαθήματα τῆς σημερινῆς δευτέρας τάξεως θὰ γείνωσι μαθήματα τρίτης τάξεως· λοιπὸν ἀδίκημα δὲν προσγίνεται καὶ κατὰ τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον αἱ περιστάσεις ἀπέδειξαν, ὅτι ἕνεκα τῆς μεγάλης συσσωρεύσεως τῶν μαθητῶν πολλοὶ αὐτῶν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προβιβασθῶσι καὶ τῶν ὁποίων ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη πρὸς τοὺς προβιβασθέντας. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὅ,τι ἐζητεῖτο πρὸ τριῶν ἐτῶν, ζητεῖται σήμερον αὐστηρότερον, καὶ ὅσον προάγεται ἡ ἐκπαίδευσις κατὰ τοσοῦτον ἡ ἐξέτασις θὰ ἦναι αὐστηροτέρα. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόοδος, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ἐκ μέρους ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ πρόοδος αὕτη δὲν δύναται νὰ καθυστερήσῃ εἰς τὰς στρατιωτικὰς Σχολάς. Λοιπὸν δὲν ὑπῆρξεν ἀδίκημα εἰς τοὺς διανύοντας τὸ πρῶτον ἔτος εἰς τὴν Σχολὴν καὶ ὑποσχομένους νὰ διανύσωσι καὶ τρίτον ἔτος, διότι ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ λόγου οἱ ὑπαξιωματικοὶ τῆς πρώτης τάξεως εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ νέοι ὑπαξιωματικοὶ, ὄχι κατὰ τὴν ἡλικίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν. Εἴδατε, ἂν ἐμελετήσατε τὸ νομοσχέδιον τῆς προπαρασκευαστικῆς Σχολῆς, ὅτι ἐθεώρησα, ὅτι τὸ ἓν ἔτος, τὸ ὁποῖον διανύουν ἐν τῷ στρατῷ, εἶναι ἀνεπαρκὲς καὶ ἐθεωρήθη, ὅτι πρέπει νὰ μένουν τρία ἔτη διὰ νὰ ἐξασκῶνται πλειότερον εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις. Δὲν εἶναι χάρις πρὸς τοὺς ἐξελευσομένους· οἱ ἐξελευσόμενοι πρῶτον ἔχουσιν ὑπηρεσίαν κατὰ μέσον ὅρον ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ πλέον τῶν ἓξ ἐτῶν· τὸ τρίτον τῶν ἐξελευσομένων ἔχει ὑπηρεσίαν ἐν τοῖς στρατεύμασι δέκα ἐτῶν· οἱ ἐξελευσόμενοι τέλος πάντων δὲν πρόκειται νὰ διακούσουν νέα μαθήματα· μένοντες εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν θὰ ἐπαναλάβουν τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἐδιδάχθησαν. Ὅθεν δὲν ὑπάρχει, οὔτε χάρις πρὸς τοὺς ἐξελευσομένους, οὔτε ἀδίκημα πρὸς τοὺς μένοντας.

§51Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ἤμην, κύριοι, ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, καὶ σήμερον ἔτι μᾶλλον, διότι ἐν τῇ παρούσῃ ἐποχῇ πάντα τὰ Κράτη πολλαπλασιάζουσι τὰ μέσα τῆς ἐκπαιδεύσεως αὑτῶν, καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐπίσης εὐνομούμενον Κράτος ὀφείλει νὰ δώσῃ πλείονα προσοχὴν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ. Καὶ οὐ μόνον τὰ Κράτη τὰ εὐνομούμενα πολλαπλασιάζουσι τὰ μέσα τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ αὑτῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ ἀπώτατα Κράτη, ἡ Ἰαπωνία π.χ. ἔχει δύω σχολεῖα ὑπαξιωματικῶν λειτουργοῦντα θαυμασίως, συστηθέντα τῇ δραστηριωτάτῃ ἐνεργείᾳ συνταγματάρχου Γάλλου ἀπὸ τοῦ 1880. Ἀφοῦ λοιπὸν τοιαῦτα τελοῦνται ἐν ἀπωτάταις χώραις, ἡμεῖς τί πρέπει νὰ πράξωμεν ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν; Ἀλλ’ ἐνῷ εἶμαι ὑπὲρ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, δὲν εἶμαι ὅμως ὑπὲρ τῶν περιορισμῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλει διάταξίς τις, ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ. Ἡ πρώτη ὑποχρέωσις καὶ ὁ πρῶτος περιορισμὸς εἶναι ἡ αὔξησις τῶν ἐτῶν τῶν σπουδῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Εἰς οὐδὲν Κράτος ὑπάρχουν πλέον τῶν δύω ἐτῶν· ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῶν τριῶν, διότι ἐξεφράσθην ἤδη καὶ δὲν δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω ἄλλην ἰδέαν. Ἀλλ’ ἐνῷ αὐξάνουσι τὰ ἔτη τῶν σπουδῶν εἰς τρία, ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ἐξερχομένους ἡ ὑποχρέωσις νὰ ὑπηρετῶσι τρία ἔτη ὡς ὑπαξιωματικοὶ ἐν τοῖς λόχοις ἢ πυροβολαρχίαις· τὴν διάταξιν ταύτην εὑρίσκω ὀλίγον αὐστηρὰν, καὶ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν τροπολογίαν τινὰ, παραδεχόμενοι μὲν τὰ τρία ἔτη, ἀλλ’ ἐν ὅλῳ, ἤτοι νὰ ὑπηρέτησε τρία ἔτη, ὧν τὰ δύω ὡς ὑπαξιωματικὸς ἐν τοῖς λόχοις ἢ πυρβολαρχίαις, τοῦτο δὲ ἐπιθυμῶ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι, ἀφοῦ ἐπὶ δύω ἔτη ὁ ὑπαξιωματικὸς μορφωθῇ ἐν τῷ στρατεύματι καὶ τρία ἔτη εἰς τὸ στρατιωτικὸν Σχολεῖον, νομίζω, ὅτι πέντε ἐτῶν ἄσκησις εἶναι ἀρκοῦσα· τοσούτῳ μᾶλλον ἐπιθυμῶ τοῦτο, καθ’ ὅσον σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην νέων ἀξιωματικῶν, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τοῦ Σχολείου τούτου ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ κατασταθῶσιν ἀξιωματικοὶ ἀνώτεροι ἱκανοί. Ἂν λοιπὸν κατὰ τὴν διάταξιν, τὴν ὁρίζουσαν ὡς ἀνώτατον ὅριον 30 ἐτῶν ἡλικίαν καὶ τρία ἔτη ἐν τῇ Σχολῇ 33, θὰ ἐξέλθῃ ὁ ἀξιωματικὸς 36 ἐτῶν, νομίζω ὅτι εἶναι πολύ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἣν θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δεχθῇ· (ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§52Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι, οἱ λόγοι, οἵτινες ὑπηγόρευσαν, ἵνα οἱ ὑπαξιωματικοὶ, οἱ ἐκ τῆς προπαρασκευαστικῆς Σχολῆς ἐξερχόμενοι, ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ στρατεύματι τρία ἔτη εἶναι οἱ ἑξῆς· πρῶτον ἡ ἀπόκτησις καλῶν ὑπαξιωματικῶν· δεύτερον ἡ ἐκπαίδευσις τῶν στρατιωτῶν ὑπὸ ἱκανῶν ὑπαξιωματικῶν. Ὀφείλομεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν τοῖς Τάγμασι. Δὲν ἐμφορούμεθα ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς ἰδέας πῶς τὸ ταχύτερον οἱ ὑπαξιωματικοὶ νὰ γίνωνται ἀξιωματικοὶ, ἀλλὰ πῶς νὰ ἔχωμεν ἐν τῷ στρατεύματι ἱκανοὺς ὑπαξιωματικοὺς, καὶ τὸ ζήτημα εἶναι δύσκολον. — Ἐζητήσαμεν τὰ τρία ἔτη διὰ νὰ ἔχωμεν ὑπαξιωματικοὺς ἐν τῷ στρατεύματι ἱκανοὺς ὄχι μόνον διὰ τὸν ἑαυτόν των, ἀλλ’ ἱκανοὺς διὰ νὰ διδάξωσι καὶ τὰ στρατεύματα. Ἄλλως τε αἱ ἡλικίαι, κύριοι, εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἱκανοὶ ὑπαξιωματικοὶ δύνανται νὰ ἐξέλθουν ἐκ τῆς Σχολῆς εἰς μικροτέραν ἡλικίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ κύριος Κόρπας· διότι, ἂν εὐδοκιμήσῃ ἡ προπαρασκευαστικὴ Σχολὴ, αὐτὴ καὶ μόνη ἀποκλειστικῶς θὰ χορηγῇ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς εἰς τὰ στρατεύματα. Ἔχομεν νέους κατατασσομένους εἰς τὴν προπαρασκευαστικὴν Σχολὴν καὶ ἄγοντας ἡλικίαν 17 ἐτῶν· θὰ μείνωσιν ἐν τῇ προπαρασκευαστικῇ Σχολῇ 2 ἔτη, θὰ ἦναι 19 ἐτῶν, θὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὰ στρατεύματα ἐπὶ τρία ἔτη, θὰ ἦναι 22, μετὰ δὲ τριῶν ἐτῶν διαμονὴν ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ ἐξέλθωσιν εἰς ἡλικίαν 25 ἐτῶν ὡς ἀξιωματικοί. Ἄλλως, κύριοι, κατὰ τὰς ἰδέας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ καθ’ ὅσον προάγεται ἡ κοινωνία καὶ ὁ στρατὸς, τοὺς ἀνωτέρους ἰδίως ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ τοὺς ζητήσωμεν ἐξ ἄλλης πηγῆς, διότι ἡ μέχρι τοῦδε μόρφωσις καὶ ἡ ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰσέτι μόρφωσις ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ ἦναι ἀνεπαρκὴς νὰ σχηματίσῃ ἱκανοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς· αὐτοὺς θὰ τοὺς ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, διότι ἡ ἐκπαίδευσις ὅσον καὶ ἂν αὐξήσῃ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ποτὲ δὲν δύναται νὰ φθάσῃ τὸ ἀναγκαῖον ὅριον διὰ νὰ μορφώσῃ ἀνωτέρους ἀξιωματικούς. Εἶναι δὲ εἰς θέσιν ὁ συνάδελφος νὰ γνωρίζῃ ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι καὶ αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ πολέμου διὰ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς. Κατὰ τὴν ἐπάνοδον τῆς Βουλῆς κατὰ Σεπτέμβριον θέλω ὑποβάλει διατάξεις, ὥστε οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς νὰ μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωσι τὸ ὅπλον, εἰς ὃ θὰ καταταχθοῦν, ὡς ἦτο καὶ ἄλλοτε, ἐκτὸς δύω μόνον, οἵτινες ἤθελον ἀριστεύσει.

§53ΛΑΠΠΑΣ. Θὰ σώσετε τὸν στρατόν.

§54Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βλέπω δὲ ὅτι ὅλοι οἱ ἐξελευσόμενοι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος θέλουν νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸ Πυροβολικόν.

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσους ἀξιωματικοὺς ἀποκτᾷ κατ’ ἔτος ἡ Ἑλλάς;

§56Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δέκα ἕξ ἢ δέκα ὀκτὼ πρόκειται νὰ ἐξέλθουν ἐφέτος ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων. Ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν ὑποθέτω ὅτι εἶναι πλέον τῶν 100. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.

§57ΚΟΡΠΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ ἐξηγήσῃ, ἐὰν ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου ᾖνε ὅτι ὁ ἀποτυγχάνων ἅπαξ, ἔχει τὸ δικαίωμα, ἀποτυγχάνων καὶ εἰς τὰς ἄλλας τάξεις, νὰ μένῃ εἰς ἑκάστην τούτων ἀνὰ δύο ἔτη;

§58Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα, καὶ νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ἂν καὶ πολὺ ἐπιεικὴς, εἶνε ἀνάγκη νὰ μείνῃ καὶ ἐφέτος, διότι εἰσέτι δὲν κατηρτίσθη τελείως ἡ προπαρασκευαστικὴ Σχολή. (Ἐνταῦθα γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προβιβασμοῦ ὑπαξιωματικῶν.

§60ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ ἐξηγήσῃ διατί ἀπὸ τὸν νόμον τοῦτον ἐξῄρεσε τοὺς ἐν τῷ λόχῳ τῶν νοσοκόμων ὑπαξιωματικούς.

§61Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Περιλαμβάνονται καὶ αὐτοί· θεωροῦνται ὡς ὑπαξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ. (Εἶτα γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Γίνονται ἐπίσης δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ νομοσχέδια περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν δοκίμων αʹ τάξεως τοῦ Βʹ Ναυτικοῦ. Εἰς βʹ συζήτησιν γίνονται δεκτὰ ὡσαύτως τὰ νομοσχέδια περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ ἀπὸ 21 Μαΐου 1860 περὶ ταχυδρομείων, καὶ περὶ φυλάξεως, συντηρήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΚΓʹ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ τροποποιηθῇ οὕτω «διατηρουμένης μιᾶς θέσεως ὑποδιευθυντοῦ μὲ τὸν βαθμὸν τμηματάρχου αʹ ἢ βʹ τάξεως καὶ μισθὸν δραχμῶν 350 μέχρι 400 διὰ τὸν τῆς πρώτης τάξεως, καὶ δραχ. 280 μέχρι 320 διὰ τὸν τῆς βʹ τάξεως. (Γίνεται ἐνταῦθα δεκτὸν οὕτω τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον). (Εἶτα ψηφίζεται εἰς βʹ συζήτησιν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικήσεως τῶν φυλακῶν τῶν διὰ χρέη κρατουμένων, καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται).

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λεβαδείας κ. Μπουφίδης λαμβάνων ἀφορμὴν, λέγω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου εἶναι εἰλημμένη ἐκ τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἴσως ὅμως τὸ ἄρθρον δὲν εἶναι καλῶς διατετυπωμένον, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω νὰ διατυπωθῇ οὕτω: «ὁ ἐπιστάτης τῶν φυλακῶν τιμωρεῖται κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων κλπ.» (καταθέτει τροπολογίαν ἔγγραφον καὶ προτείνει νὰ τυπωθῇ διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν). (Ὅρα παράρτημα). Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν προτεινομένην ἀπάλειψιν τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ διατάξεως, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν εἶνε ὑπόχρεων εἰς ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἀπόδρασιν τοῦ κρατουμένου, παρατηρῶ ὅτι τοιαύτη διάταξις δὲν τίθεται πρώτην φορὰν καὶ μόνον εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι εἰς ὅλους τοὺς νόμους περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων εἶνε ἡ διάταξις αὕτη ἀναγεγραμμένη, προκειμένου μάλιστα περὶ ἐνεργείας Ὑπουργοῦ, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν πρέπει τὸ Δημόσιον νὰ ὑπέχῃ εὐθύνην, ἐὰν ἐκ παραλείψεώς τινος ἢ ἀμελείας τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν φύλαξιν τῶν προσωποκρατουμένων ὑπαλλήλου συμβῇ ἀπόδρασις προσωποκρατουμένου τινός, καὶ ἑπομένως προκύψῃ ἐκ τῆς τοιαύτης ἀποδράσεως εἰς τὸν καταδιώκοντα δανειστήν. Τοιαύτη διάταξις περιελήφθη πρό τινων ἐτῶν καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ τῶν δενδροζημιῶν, καθ’ ὃν ἀπαλλάσσεται τὸ Δημόσιον πάσης ὑποχρεώσεως πρὸς ἀποζημίωσιν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ δὲν ἐκπληρώσῃ ἐγκαίρως τὸ ἑαυτῆς καθῆκον ὡς πρὸς τὸν ἐρανικὸν κατάλογον ἢ ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ δὲν ἐπισπεύσῃ τὴν εἴσπραξιν τοῦ προσδιορισθέντος ἐράνου.

§67Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀνέφερεν, ὅτι συμπεριέλαβε καὶ εἰς τὸν Νόμον τοῦτον τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν ἀπόλυσιν προσωποκρατουμένου, διότι τοιοῦτον κανόνα ἀπαλλαγῆς τοῦ Δημοσίου ἐτήρησε καὶ ὁ περὶ δενδροφθορᾶς Νόμος· ἀλλὰ διαφέρει κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁ ἐπιτετραμμένος τὴν εἴσπραξιν τοῦ ἐράνου, τοῦ ὑπὲρ τοῦ παθόντος ἀπὸ τὴν δενδροφθορὰν, εἶναι ὁ Δήμαρχος, ὁ ὁποῖος βεβαίως θὰ εἶναι ἐκ τῶν οἰκοκυραίων τοῦ Δήμου, καὶ τὸ ποσὸν δὲν θὰ εἶναι εἰμὴ δραχμῶν ὀλίγων χιλιάδων, καὶ θὰ δυνηθῇ ὁ παθὼν νὰ λάβῃ αὐτὰς ἀπὸ τὸν ὑπεύθυνον Δήμαρχον, ἀλλ’ ἀπὸ τὸν ἐπιστάτην τῶν πολιτικῶν φυλακῶν, ὅστις θὰ εἶναι βεβαίως τις, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι πτωχὸς ἐπιδιώξας τὴν θέσιν διὰ ν’ ἀποζήσῃ, ἑπομένως εὐθὺς ὡς εὕρῃ συμφέρον, θ’ ἀφήσῃ τὸν προσωποκρατούμενον διὰ 50 ἢ 100 χιλιάδας δραχμὰς, ἀπὸ ποῖον τότε θ’ ἀποζημιωθῇ ὁ προσωποκρατήσας δανειστής;

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν τὴν ποινὴν τῆς εἱρκτῆς.

§69Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Φεύγει καὶ αὐτὸς ὁ ἐπιστάτης μαζῆ του, ὅταν τῷ δώσῃ 5 ἢ 10 χιλιάδας δραχμὰς ὁ κρατούμενος, ἀφοῦ εἶναι ὀφειλέτης 100,000. Ποσάκις εἰς τὰς φυλακὰς δὲν ἔλαβον μαζῆ των καὶ τοὺς στρατιώτας οἱ δραπετεύσαντες λῃσταὶ, διότι ἔχοντες ἀποταμίευμα ἐκ τῶν λῃστευθέντων ἐπλήρωσαν ἀκριβὰ τοὺς φύλακάς των; Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, τί ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ, ὅταν τὸ Δημόσιον δὲν εὐθύνεται διὰ τὴν ἀπόδρασιν τῶν προσωποκρατουμένων, ἀλλ’ ὁ ἐπιστάτης τῶν φυλακῶν;

§70ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§71ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ κύριοι, ὅτι τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Νομοσχεδίου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποινικὴν αὐτοῦ διάταξιν, δὲν ἔχει καλῶς, οὔτε κατὰ τὸ κείμενον τοῦ Νομοσχεδίου, οὔτε κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λεβαδείας βουλευτοῦ, οὔτε κατὰ τὴν τροπολογίαν, ἣν ἀνέγνω πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός. Ὑπάρχουσι, κύριοι βουλευταὶ, ἐν τῷ ποινικῷ Νόμῳ διατάξεις τιμωροῦσαι τὸ ἀδίκημα τῆς ἀπελευθερώσεως φυλακισμένων. Τὸ ἀδίκημα τοῦτο δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ὑπὸ διαφόρων προσώπων, καὶ διὰ τοῦτο, κατὰ τὰς διατάξεις ἐκείνας, τιμωροῦνται, πρῶτον οἱ τρίτοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιχειροῦσι νὰ ἐλευθερώσωσι φυλακισμένον τινὰ διὰ τῆς βίας ἢ τοῦ δόλου· δεύτερον τιμωροῦνται οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν φύλαξιν τῶν φυλακισμένων, ὁσάκις αὐτοὶ προβαίνουσιν εἰς ἀπελευθέρωσιν φυλακισμένου, ἢ συνεργοῦσιν εἰς ταύτην· τρίτον τιμωροῦνται αὐτοὶ οἱ ἴδιοι φυλακισμένοι, ὁσάκις ἐπιχειρήσωσι ν’ ἀποδράσωσι διὰ τῆς βίας. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἰσχύουσαι διατάξεις περὶ ἐλευθερώσεως φυλακισμένων. Ἀλλὰ ἀμφιβολίαι ἠγέρθησαν ἐὰν αἱ διατάξεις αὗται ἐφαρμόζωνται, προκειμένου περὶ τῶν προσωπικῶς κρατουμένων, διότι ἐν αὐταῖς περιέχονται ἐκφράσεις δηλοῦσαι περὶ τῶν ποινικῶς φυλακισμένων. Τὰ Δικαστήρια ἡμῶν, ἀκολουθοῦντα τὰ ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων ἰσχύοντα, παρεδέχθησαν, ὅτι αἱ περὶ ἐλευθερώσεως φυλακισμένων διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ νόμου ἐφαρμόζονται μόνον εἰς τοὺς ποινικῶς φυλακισμένους, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τοὺς προσωπικῶς κρατουμένους. Ἐν τούτοις θεωρητικῶς δὲν βλέπω λόγον τινὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πλήρη ἀπαλλαγὴν ἀπὸ πάσης ποινῆς τῶν συντελούντων εἰς ἀπελευθέρωσιν τῶν προσωπικῶς κρατουμένων. Βεβαίως ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο περιπτώσεων, ὅτι, προκειμένου περὶ ποινικῶς φυλακισμένων, ἡ ἐλευθέρωσις αὐτῶν προσβάλλει τὴν δημοσίαν τάξιν, τὸ Δημόσιον συμφέρον, ἐνῷ ἐπὶ τῶν πολιτικῶς κρατουμένων ἡ ζημία ἀφορᾷ τὸν προσωποκρατήσαντα· ἀλλ’ ἔχει καὶ οὗτος δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν προστασίαν τῆς Πολιτείας εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως δικαιώματός του. Ἀφοῦ δὲ ἡ Πολιτεία ἀναλαμβάνει διὰ τῶν ὀργάνων της νὰ ἐκτελέσῃ τὴν προσωπικὴν ταύτην κράτησιν, δὲν ἐννοῶ πῶς δύναται νὰ μείνῃ ἀτιμώρητος ὁ βίᾳ ἢ δόλῳ ἀφαιρῶν ἀπὸ τὴν φύλαξιν τῆς Πολιτείας τὸν κρατηθέντα. Συμφωνῶ λοιπὸν πληρέστατα, ὅτι πρέπει νὰ τιμωρῆται καὶ ἡ ἀπελευθέρωσις τῶν προσωπικῶς κρατουμένων. Ἀλλ’ ἅμα τοιαύτην παραδεχθῶμεν ἀρχὴν, ἀναγκαία συνέπεια εἶνε, ὅτι θὰ τιμωρηθῶσιν οὐχὶ μόνον οἱ ἐπιστάται τῶν πολιτικῶν φυλακῶν, ὡς πράττει τὸ νομοσχέδιον καὶ αἱ ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογίαι, ἀλλὰ καὶ οἱ τρίτοι, οἱ ἐπιχειροῦντες τὴν ἀπελευθέρωσιν, καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι κρατούμενοι, ἐὰν διὰ τῆς βίας ἐπιδιώξωσι τὴν ἀπόδρασίν των, διότι τοιαῦται διατάξεις, ἐπαναλαμβάνω, ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ποινικῷ νόμῳ περὶ ἀπελευθερώσεως τῶν ποινικῶς κρατουμένων. Τούτων οὕτως ἐχόντων, τί ὑπολείπεται νὰ πράξῃ ὁ Νομοθέτης; νὰ διατάξῃ μόνον ῥητῶς, ὅτι αἱ περὶ ἀπελευθερώσεως φυλακισμένων διατάξεις τῶν ἄρθρων 181 καὶ ἑπομένων τοῦ Ποινικοῦ νόμου ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ ἀπελευθερώσεως προσωπικῶς κρατουμένων. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου οὐδόλως θεωρῶ δίκαιον νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν ἐλευθέρωσιν ταύτην τὰς ἐπὶ ἐλευθερώσεως ποινικῶς φυλακισμένων ἐπιβαλλομένας βαρείας ποινὰς, διότι ἐλάσσων πάντοτε εἶναι, ὡς καὶ ἄνω εἶπον, ἡ ἠθικὴ καὶ ποινικὴ βαρύτης τῆς ἐλευθερώσεως τῶν πολιτικῶς κρατουμένων. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἰς ταύτην πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσι μικρότεραι ποιναὶ, καὶ δὴ ἀντὶ τῆς εἱρκτῆς, ποινὴ φυλακίσεως τοὐλάχιστον ἑνὸς ἔτους ἐπὶ τῆς βιαίας ἐλευθερώσεως, διότι αἱ εἰς τὰς λοιπὰς περιπτώσεις τῆς ἐλευθερώσεως ἐπιβαλλόμεναι ποιναὶ δὲν εἶναι βαρεῖαι. Ἠδύνατό τις μάλιστα νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ ποινὴ τῆς εἱρκτῆς εἶναι ποινὴ βαρεῖα καὶ ἐπὶ ἐλευθερώσεως ποινικῶς φυλακισμένων, ἀλλὰ τώρα δὲν πρόκειται νὰ ἀναθεωρήσωμεν καὶ βελτιώσωμεν τὸν Ποινικὸν νόμον. Συμπεραίνων φρονῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 3 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δέον νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Αἱ περὶ ἐλευθερώσεως φυλακισμένων διατάξεις τῶν ἄρθρων 181 καὶ ἑπομένων τοῦ Ποινικοῦ νόμου ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ προσωποκρατουμένων, ἀλλ’ ἀντὶ τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 181 ἐδάφιον 1 ποινῆς τῆς εἱρκτῆς θέλει ἐπιβάλλεται φυλάκισις τοὐλάχιστον ἑνὸς ἔτους». Νομίζω, ὅτι φυλάκισις τοὐλάχιστον ἑνὸς ἔτους εἶνε ἀρκοῦσα. Μεταβαίνω τώρα εἰς δύο ἑτέρας διατάξεις τοῦ προκειμένου ἄρθρου, πραγματευομένας περὶ ἀποζημιώσεως. Κατὰ τὴν μίαν ὑποχρέωσιν, αἱ ἀποζημιώσεις ἐπιβάλλονται εἰς τὸν ἐπιστάτην τῶν φυλακῶν τῶν προσωποκρατουμένων· κατὰ τὴν ἄλλην δὲ, τὸ Δημόσιον ἀπαλλάσσεται πάσης τοιαύτης εὐθύνης. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην διάταξιν εἶνε ἐντελῶς περιττὸν νὰ τεθῇ ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, διότι ὁ ὑπαίτιος μιᾶς ἀξιοποίνου πράξεως ἐνέχεται κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν εἰς ἀποζημίωσιν τοῦ ἀδικηθέντος, καὶ πᾶσα ἐπανάληψις τῆς ἀρχῆς ταύτης εἶναι περιττή. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ Δημοσίου ἀπὸ πάσης ἀποζημιώσεως, τὴν θεωρῶ ὀρθοτάτην καὶ εὑρίσκω βασίμους τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Νομίζω μάλιστα, ὅτι δύναται νὰ προστεθῇ εἰς αὐτὸ καὶ τοῦτο, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει βεβαιότης, ὅτι ἐκ τῆς ἐλευθερώσεως τοῦ προσωποκρατουμένου ἐζημιώθη ὁ δανειστής του, διότι ὅλως ἄδηλον εἶναι ἂν ἤθελε πληρώσει ἐν περιπτώσει μὴ ἐλευθερώσεως. Διὰ τοῦτο προσθέτω τὸ ἑξῆς· «Τὸ Δημόσιον οὐδεμίαν ὑπέχει εὐθύνην ἀποζημιώσεως, ἐν περιπτώσει ἀποδράσεως τῶν προσωπικῶς κρατουμένων».

§72ΜΑΣΧΑΣ. Δὲν εἶναι καλὸν νὰ εἴπωμεν τὸ πολὺ μέχρι δύο ἐτῶν καὶ ὄχι τὸ ἐλάχιστον ἀπὸ ἑνὸς ἔτους;

§73ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐλάττωσις ἀπὸ πέντε ἔτη εἰς δύο εἶνε ἀρκοῦσα.

§74ΤΖΑΝΕΣ. Γνωρίζω, ὅτι οἱ ἀρχιφύλακες τὴν νύκτα παραλαμβάνουσι τὴν φρούρησιν τῶν φυλακισμένων, ἀναλαμβάνοντες καὶ τὴν φρούρησιν ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους μάλιστα παραδίδονται καὶ αἱ κλεῖδες τῶν φυλακῶν. Ἠξεύρω δὲ θετικῶς, ὅτι πολλάκις οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐπιτρέπουσιν εἰς φυλακισμένους νὰ ἐξέρχωνται ἐλευθέρως ἐκ τῶν φυλακῶν. Ἐὰν λοιπὸν τὴν ὥραν ἐκείνην ἀποδράσωσι, ποῖος θὰ εἶνε ὑπεύθυνος, ἀφοῦ ὁ ἐπιστάτης παρέδωκε τὰς κλεῖς εἰς τὴν στρατιωτικὴν φρουρὰν, καὶ εἶναι ἀνεύθυνος;

§75ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἔχων τὰς κλεῖδας.

§76ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§77ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, φρονῶ, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τῆς ποινῆς κανονίζεται οὐχὶ ἕνεκα ἐξωτερικῶν ταμιευτικῶν λόγων ἢ λόγῳ ἐξασφαλίσεως ὑλικῶν συμφερόντων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς ἠθικῆς καὶ ποινικῆς βαρύτητος τοῦ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ τιμωρήσωμεν.

§78ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Χοϊδᾶ περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§80ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δεύτερον ἐδάφιον, κύριοι, τοῦ ἄρθρου ἀναφέρει ὅτι διὰ Β. Διατάγματος θέλουσι κανονισθῆ τὰ περὶ τῆς παραδόσεως τῶν προσωπικῶς κρατουμένων, τὰ τῆς προσωρινῆς ἐξόδου καὶ ἀπολύσεως αὐτῶν κτλ. Δὲν ἐννοῶ ποία ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως ταύτης· τὸ περὶ προσαγωγῆς τῶν προσωπικῶς κρατουμένων εἰς τὸν ἐπιστάτην τῶν φυλακῶν, τὸ περὶ ἀπολύσεως αὐτῶν καὶ τὰ τοιαῦτα κανονίζονται ἀπὸ τὴν πολιτικὴν Δικονομίαν, αὕτη δὲ μόνον διὰ προπεμπτηρίου ἐπιτρέπει τὴν προσωρινὴν ἔξοδον. Ποῖα λοιπὸν εἶναι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα θὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος;

§81ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις οἱ προσωπικῶς κρατούμενοι ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ μεταβῶσιν εἰς δικηγόρον εἴτε εἰς τὸν οἶκόν των, εἴτε δι’ ἄλλας ὑποθέσεις νὰ ἐξέλθωσι, τότε διὰ Β. Διατάγματος θέλομεν κανονίσει τὰ περὶ τούτου.

§82ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Πολιτικὴ Δικονομία οὐδέποτε ἐπιτρέπει ἔξοδον ἄνευ προπεμπτηρίου. Ἐννοεῖτε, διὰ Β. Διατάγματος νὰ καταργήσετε τὰς ἐν ἰσχύϊ διατάξεις;

§83ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Διάταγμα αὐτὸ εἶναι νομοθετικὸν, ἀποτελεῖ μέρος τοῦ νόμου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον πρὸς εὐκολίαν τοῦ δανειστοῦ ἢ τοῦ ὀφειλέτου, θέλω νὰ κανονισθῇ νὰ γίνεται τακτικῶς.

§84ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτον δικαίωμα δὲν δύναται νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ἔχομεν ἐν ἰσχύϊ νόμον περὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων· πρέπει λοιπὸν νὰ μᾶς φέρωσιν ἕτερον νόμον τροποποιοῦντα τὸν ἰσχύοντα, ἵνα ἴδωμεν ὁποίας τροποποιήσεις θὰ κάμωσι, καὶ κατὰ πόσον αὗται συμβιβάζονται μὲ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ὅταν ζητῶσι νὰ δώσωμεν αὐτοῖς τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωσιν ὡς βούλονται, οὐ μόνον τὴν προσωρινὴν ἔξοδον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ὁριστικὴν ἀπόλυσιν τῶν προσωπικῶς κρατουμένων ἐκ τῶν φυλακῶν, ζητοῦσι δικαίωμα ἀναιροῦν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἕνεκα τούτου φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ δεύτερον ἐδάφιον· δύναται δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ νόμον κανονίζοντα τὰ περὶ ὧν πρόκειται ἀντικείμενα.

§85ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀπαλειφθῇ.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ δευτέρου ἐδαφίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν εἶτα τὸ τέταρτον ἄρθρον καθὼς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυλακῶν ἐν γένει καὶ περὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν.

§88ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§89Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ Νόμος περὶ δεσμωτηρίων ὁ προκείμενος ἀναιρεῖ τὸν προηγούμενον, ὅστις οὐδὲν ἄλλο ἀπεδείκνυεν ἢ τὴν πτωχαλαζονίαν μας, διότι ἦτο Νόμος μεγάλων μισθῶν καὶ τίποτε περισσότερον· καμμία βελτίωσις δὲν ἐπῆλθεν. Εἶπεν ὁ προγορεύσας κ. βουλευτὴς Ζακύνθου, ὅτι δὲν ἔχομεν δεσμωτήρια. Καὶ ἐν τούτοις ἀντὶ νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐκ τῶν ἐνόντων περὶ βελτιώσεως τῶν κτιρίων, ἐλήφθη περὶ ἐξογκώσεως τῶν μισθῶν ἐπιστατῶν καὶ ὑπηρετῶν. Ποῖαι ἦσαν αἱ βάσεις, καὶ ποῖα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὥρισεν ὁ Νόμος ὡς ἱκανὰ νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις ταύτας; ἦσαν ἀπόστρατοι, ὧν οἱ πλεῖστοι ἐτέθησαν εἰς ἀποστρατείαν ἕνεκα ἐλαττωμάτων, μὴ συμβιβαζομένων μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ πρότερον διωρίζοντο ὡς ἐπιστάται ἐκ τῶν ἐπαρχιωτῶν, οἵτινες εἶχον κάποιαν σημασίαν εἰς τὸν τόπον των, καὶ οἵτινες ἐξ ἁβροφροσύνης τουλάχιστον περιεποιοῦντο τοὺς συνεπαρχιώτας των δεσμώτας, ἐνῷ οἱ νῦν διοριζόμενοι ἔχουσι πρὸς τοὺς φυλακισμένους πᾶσαν τὴν τῶν δεσμοφυλάκων πιεστικὴν συμπεριφορὰν, καὶ μὲ ὑπέρβασιν, διότι δὲν συστέλλονται νὰ φέρωνται οὕτως, ἐπειδὴ δὲν τοὺς συνδέει ἡ ἐκ τῆς αὐτῆς Ἐπαρχίας καταγωγή. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἐξαίρεσίς τις μεταξὺ τῶν διορισθέντων, δὲν πιστεύω νὰ ἦναι εὐρυτέρα τοῦ ἑνὸς ἢ δύο προσώπων. Ἐνόμιζον οἱ νομοθετήσαντες τὸν ὑπάρχοντα Νόμον, ὅτι ἡ μισθοδοσία κατασκευάζει ἀνθρώπους· συντρέχει, ἀλλὰ δὲν κατασκευάζει. Ἀφίνω δὲ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Νόμου αὐτοῦ εἶχε χονδροειδέστατον ἄτοπον, ὁρίζον, ἂν τύχῃ νὰ ἦναι καὶ συνταξιοῦχος ὁ διοριζόμενος ἐπιστάτης, νὰ λαμβάνῃ καὶ 25% ἀπὸ τὴν σύνταξίν του, καὶ κατήντησεν ὁ μισθὸς τοῦ ἐπιστάτου ἀνώτερος τοῦ προϊσταμένου του Νομάρχου, διπλάσιος τοῦ Ἐπάρχου, τοῦ εἴς τινας φυλακὰς προϊσταμένου τοῦ Ἐπιστάτου. Αὐτὸς εἶναι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον κατεσκεύασεν ὁ κ. Λομβάρδος, ἢ μᾶλλον τῷ τὸν ἐπέβαλεν ἄλλος νὰ τὸν παρουσιάσῃ, διότι αὐτὸς δὲν εἶχε θέλησιν, ὅπως ἀπό τινος καιροῦ γίνονται Ὑπουργοὶ οἱ μὴ ἔχοντες θέλησιν ἀπέναντι τῶν Πρωθυπουργῶν. Εἴδετε, κύριοι, τίνες ἦσαν οἱ Ἐπιστάται, χάριν τῶν ὁποίων ἐγένετο τοιαύτη ὑπερτίμησις τῆς θέσεως καὶ τῆς μισθοδοσίας. Ὀφείλετε λοιπὸν νὰ δώσητε προσοχὴν, νὰ βελτιώσητε τὰ κρατητήρια, διότι τὰ κρατητήρια τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ὄντων δὲν εἶναι κατοικία ἀνθρώπων, ἀλλ’ εἶναι κρύπτη ζώων. Πρέπει ὅμως νὰ προσέχουν πολὺ αἱ Ἀρχαὶ αἱ ἐπιτηροῦσαι. Χθὲς ἐγένετο φιλονικία περὶ τοῦ παντοπωλείου τῆς ἐν Αἰγίνῃ φυλακῆς. Ὑπῆρξα Νομάρχης, ἀλλὰ πῶς ἐπετήρουν; δὲν εἶχον ἀνάγκην ὁδηγῶν· μετέβαινον μόνος μου εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἐπέταξα εἰς τοὺς δρόμους πολλάκις τὰ ἐδώδιμα, τὰ ὁποῖα ἐπώλει ὁ παντοπώλης, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο δωρεὰν ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐπλήρωνε 3,000 καὶ 4,000 ἐνοίκιον κατ’ ἔτος. Τελευταῖον λέγω, ὅτι ὀφείλομεν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ φροντίσωμεν περὶ τῶν καταστημάτων τῶν φυλακῶν καὶ κατόπιν περὶ τῶν πλουσίων μισθοδοσιῶν. Ἀλλ’ ὅταν σεῖς ἐξοδεύετε διὰ τὰς πλουσίας μισθοδοσίας τὰ χρήματα, ποῦ θὰ τὰ εὕρητε διὰ τὰ ἀνάλογα κτίρια; Ἀλλὰ σεῖς ἐνομίσατε, ὅτι θὰ κάμητε ὀπαδοὺς μὲ τὰς αὐξήσεις τῶν μισθοδοσιῶν. Ὀπαδοὺς θὰ κάμητε, ὅταν κατορθώσητε νὰ αἰσθανθῇ ὁ λαὸς, ὅτι διοικεῖτε καλῶς, καὶ ὅτι φροντίζετε περὶ αὐτοῦ. Ἐπείσθητε, φρονῶ, κ. Λομβάρδε, ὅτι, ὅταν ἀναβαίνετε ἐδῶ, ὀφείλετε νὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι τῆς ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἐννοοῦν. Σᾶς ἔβαλαν εἰς Ὑπουργεῖον ὅπου δὲν κατελαμβάνετε τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐγίνατε θῦμα τῶν πονηριῶν τῶν ὑπαλλήλων· ὠφείλετε νὰ μένητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, εἰς τὸ ὁποῖον ὡς εὐπαίδευτος ἦσθε κατάλληλος. Ἀφίνω, ὅτι ἀνελάβετε ἄλλοτε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ ὁποίου τὴν ὑπηρεσίαν δὲν ἀντελαμβάνεσθε καθόλου.

§90Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, κύριοι, ἐὰν δὲν μὲ προὐκάλει ὁ κ. Δημητρακάκης, ὅστις ἔσπευσε νὰ προαποφανθῇ περὶ τῆς γνώμης μου. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δηλῶ, ὅτι εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Δημητρακάκη. Ἴσως ἐλεγχθῶ, ὅτι ἀντιφάσκω πρὸς ὅσα ἄλλοτε ἐψήφισα, καθόσον ὁμολογῶ ὅτι ἐψήφισα ὑπὲρ τοῦ νῦν ἰσχύοντος νόμου περὶ φυλακῶν, διότι ἐφρόνουν τότε, ὅτι ἤθελον βελτιωθῆ τὰ τῶν φυλακῶν, ὑπὸ τὸ νῦν κρατοῦν σύστημα περὶ φυλακῶν καὶ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐγὼ αὐτὸς, καθὸ δικηγόρος ἐπισκεπτόμενος συνεχῶς τὰς φυλακὰς, ἐπείσθην ἀδιστάκτως, ὅτι ἀληθῶς ἐπὶ ἄμμου ᾠκοδομήσαμεν, διότι ἐδαπανήσαμεν περισσότερα ἐκείνων, ὅσα ἐδαπανῶμεν ἄλλοτε, ἄνευ οὐδενὸς αἰσίου ἀποτελέσματος· διότι οἱ διευθυνταὶ τῶν φυλακῶν κατ’ οὐδὲν συνετέλεσαν εἰς πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τότε ἐπεδίωκε διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ φυλακῶν. Ἐσπεύσαμεν, κύριοι, ἵνα νομοθετήσωμεν νόμον περὶ φυλακῶν κατὰ τὸ ἐν Εὐρώπῃ ἐπικρατοῦν σύστημα, ἢ κατὰ παρόμοιον αὐτοῦ, χωρὶς προηγουμένως νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ κατασκευασθῶσι καταστήματα φυλακῶν ὅμοια πρὸς τὰ ἐν Εὐρώπῃ. Ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν ἔχομεν καταστήματα φυλακῶν κατὰ τὸ ἐν Εὐρώπῃ λειτουργοῦν σύστημα, δὲν ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν οὔτε νὰ φροντίσωμεν περὶ διορισμοῦ διευθυντῶν καὶ ὑποδιευθυντῶν κλπ. διότι ἐπάθαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπαθεν ὁ μεριμνήσας ν’ ἀγοράσῃ τὸ ἐφίππιον πρὶν ἢ ἀγοράσῃ τὸν ἵππον. Ἐπαναλέγω, ὅτι εἰς οὐδὲν ὠφέλησεν ὁ νόμος ὁ νῦν λειτουργῶν περὶ φυλακῶν· εἷς ἐπιστάτης εἶνε ἀρκετὸς, ὅπως διευθύνῃ τὰς φυλακὰς, ὡς νῦν ἔχουσιν, ἐξαιρουμένων τῶν μεγάλων φυλακῶν, περὶ ὧν ἐγὼ δὲν ἔχω γνῶσιν. Ἵνα πεισθῆτε, κύριοι, περὶ τῆς ἀποτυχίας τοῦ νῦν κρατοῦντος συστήματος περὶ φυλακῶν, σᾶς ἀναφέρω τὰ ἑξῆς· εἰς Λαμίαν ὑπῆρχε διευθυντὴς τῶν φυλακῶν γέρων τις, τὸν ὁποῖον οὔτε ἐγὼ ὡς Δικηγόρος, οὔτε οἱ ἄλλοι Δικηγόροι, οἱ ἐπισκεπτόμενοι τὰς φυλακὰς, δὲν εἴδομέν ποτε εἰς αὐτάς. Ἠρώτησα ἐκ περιεργείας, σχεδὸν ὅλους τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἂν γνωρίζωσι τὸν διευθυντὴν, καὶ μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι βλέπουσιν αὐτὸν ἐνίοτε τὴν πρωίαν στιγμιαίως καὶ ἔξωθι τοῦ προαυλίου, ἀλλ’ οὐδέποτε ἔσχον τὴν εὐτυχίαν νὰ τὸν ἴδωσιν οἱ δυστυχεῖς πλέον τῶν 5 ἢ 10 λεπτῶν τῆς ὥρας. Τοῦτ’ αὐτὸ πιστεύω, ὅτι συνέβαινε καὶ εἰς τὰς λοιπὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ὁ νῦν ἰσχύων νόμος εἰς οὐδὲν ὠφέλησε, καὶ ἑπομένως κάλλιστα θὰ πράξωμεν, ἂν τὸν καταργήσωμεν, διότι θὰ ἀπαλλαγῶμεν τοὐλάχιστον ματαίας δαπάνης.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§92ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν θέλω ὑποβάλει παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· παρακαλῶ τώρα τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς νὰ μοὶ δώσωσι τὴν ἑξῆς πληροφορίαν: προτίθενται κατὰ τὸ ἄρθρον 1 νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐπὶ ὅλων τῶν ποινικῶν φυλακῶν τινὰς τῶν διατάξεων τοῦ περὶ σωφρονιστικῶν φυλακῶν Διατάγματος τῆς 31 Δεκεμβρίου 1836, «καθ’ ὅσον ἐπιτρέπει ἡ κατάστασις τῶν ἐν χρήσει καταστημάτων κτλ.» Ἐκ τῆς φράσεως αὐτῆς ἀδυνατῶ νὰ κατανοήσω σαφῶς τίνας τῶν διατάξεων τοῦ Διατάγματος ἐκείνου πρόκειται νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ πῶς θέλει γίνεσθαι ἡ εἰσαγωγὴ διὰ Διατάγματος ἢ διὰ τοῦ προκειμένου νόμου. Ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ νόμου φαίνεται, ὅτι μία τῶν διατάξεων ἐκείνων εἰσάγεται, ἡ διάταξις περὶ Ἐφορείας τῶν φυλακῶν, καὶ σχετικῶς πρὸς ταύτην ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἂν ἡ Ἐφορεία τῶν φυλακῶν θὰ λειτουργήσῃ ἐφ’ ὅλων τῶν ποινικῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἐπὶ τῶν ποινικῶν ἐκείνων φυλακῶν, αἱ ὁποῖαι, ὑφιστάμεναι παρ’ ἑκάστῳ Πρωτοδικείῳ, χρησιμεύουσιν εἰς κράτησιν τῶν ἐλαφροποίνων καταδίκων ἢ ἡ Ἐφορεία θὰ περιορισθῇ εἰς κεντρικὰς ποινικὰς φυλακὰς ὡς τοῦ Ρίου κτλ;

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ ὅλων τῶν φυλακῶν· δὲν κάμνει ἐξαίρεσιν ὁ νόμος.

§94ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ ἐπανορθωτικῶν φυλακῶν καὶ ποινικῶν φυλακῶν· αἱ ἐπανορθωτικαὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπάγωνται εἰς οὐδεμίαν Ἐφορείαν, διότι καὶ τὸ Διάταγμα τοῦ 1836 συνιστᾷ Ἐφορείαν, προκειμένου περὶ καταδίκων βαρυποίνων.

§95ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Βέβαια καταδικάζεταί τις διὰ δέκα ἡμέρας, τὸν πέρνουν ἀπὸ τὸ αὐτὶ καὶ τὸν σύρουν εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Ρίου. Νὰ τεθῇ ὅριον, ὅτι μέχρις 6 μηνῶν καταδίκης πρέπει νὰ ἐκτελῆται ἡ ποινὴ εἰς τὰς ἐξεταστικὰς φυλακὰς τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Πλημμελειοδικείου.

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς γνωστόν, κύριοι, εἰς τὰς αὐτὰς φυλακὰς ἐγκλείονται καὶ οἱ βαρύποινοι καὶ οἱ ἐλαφρόποινοι· διάκρισίς τις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν τῆς Ἐφορείας. Τὰ καθήκοντα τῆς Ἐφορείας διαγράφονται διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1836· δὲν ἦτο ἀνάγκη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, τὸ ὁποῖον ἔχει σκοπὸν νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς μισθοδοσίας, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν, ὅτι εὑρίσκονται οἱ δεῖνα καὶ οἱ δεῖνα ἐλαφρόποινοι, ἢ κανονίζονται ἀπὸ τὸ Διάταγμα τοῦ 1836. Εἰς τὰ αὐτὰ δωμάτια εὑρίσκονται καὶ βαρύποινοι καὶ ἐλαφρόποινοι· ἀνάγκη ἑπομένως παρίσταται εἰς ὅλας τὰς φυλακὰς νὰ ὑπάρχουν Ἐφορευτικαὶ Ἐπιτροπαί, διότι ἡ Ἐφορεία θὰ μεριμνᾷ νὰ μὴ ἐγείρωνται παράπονα· ὥστε ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ὑπὲρ τῶν καταδίκων. Ἀπορῶ μάλιστα διατὶ αὐτὰ τὰ παράπονα.

§97ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐρωτῶ, κύριε Ὑπουργέ, περὶ τῶν καθηκόντων τῆς Ἐφορείας εἰς τὴν διοίκησιν τὴν ἐσωτερικὴν τῶν φυλακῶν, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ἕνεκα μὴ ἐγκαίρου συγκροτήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ἢ τῆς δυστροπίας ταύτης οἱ κατάδικοι εἰς τὴν ποινὴν τῶν τριῶν καὶ τῶν δέκα ἡμερῶν θ’ ἀπάγωνται εἰς τὰς κεντρικὰς φυλακὰς, καὶ τοῦτο λέγω, διότι ἔχω ἱστορίαν τοιούτων συμβάντων. Ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὸ 1848 εἷς Ὑπουργὸς διέταξε νὰ μεταφέρωσι προσωποκρατούμενον ἀπὸ τὴν φυλακὴν τῆς ἕδρας τοῦ Νομοῦ καὶ τοῦ Δικαστηρίου εἰς τὰς φυλακὰς μακρὰν κειμένου φρουρίου, καὶ εἶναι μερικοὶ Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι πειράζονται ἀπὸ τοιούτους διαβόλους. Λοιπὸν θέλω αὐτοὺς τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ τοὺς καπιστρώσω, ὅπως ἔλεγεν ὁ διδάσκαλός μου μακαρίτης Γεννάδιος. Λοιπὸν πρέπει οἱ Ὑπουργοὶ, ἢ οἱ ἐπιτόπιοι ἀρχοντίσκοι νὰ μὴ βασανίζωσι τοὺς ἐχθρούς των, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ τεθῇ ῥητῶς ἐντὸς τοῦ νόμου, «ὅτι μέχρι τριῶν ἐτῶν ποινῆς ὁ κατηγορούμενος θὰ μένῃ εἰς τὰς φυλακὰς τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Πλημμελειοδικείου».

§98ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ λέγω καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, διότι αὐτὸ γίνεται καὶ σήμερον· δὲν ἔχομεν παράδειγμα, ὅτι κατάδικος, ἔχων ὀλιγωτέραν ποινὴν τοῦ ἔτους, μετηνέχθη εἰς ἄλλας φυλακάς. Ἂν ᾖναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ διάταξις τοιαύτη ἐν τῷ νόμῳ, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν δυσκολίαν καὶ μάλιστα μέχρις ἑνὸς ἔτους. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν βλέπομεν αὐτὰς τὰς τροπολογίας· χρειάζεται δι’ αὐτὸ χωριστὸν ἄρθρον. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§99ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ 3 ἄρθρου ἔχει ὡς ἑξῆς· «Δύναται ἐπίσης νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐν Σωφρονιστηρίοις κράτησις καταδίκων ἐκτιόντων ποινὴν κατωτέραν τῶν δέκα, ἀλλὰ μέχρι τῶν πέντε ἐτῶν.» Ὡς γνωστὸν ἐν τοῖς Σωφρονιστηρίοις Ἑπτανήσου φυλακίζονται καὶ οἱ ἐπὶ πλημμελήμασι καταδικαζόμενοι, οἵτινες καταδικάζονται εἰς ποινὴν μικροτέραν τῶν πέντε ἐτῶν· ἑπομένως φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ τελευταῖαι λέξεις «μέχρι τῶν πέντε», διότι ἄλλως εἰς τὰ Σωφρονιστήρια τῆς Ἑπτανήσου δὲν θὰ γίνωνται δεκτοὶ οἱ ἐπὶ πλημμελήμασι καταδικαζόμενοι. Ἑπομένως ἐν τοιαύτη περιπτώσει θὰ συστηθῶσιν ἰδιαίτεραι φυλακαὶ ἢ θὰ στέλλωνται εἰς ἄλλας Ἐπαρχίας, ὅπως ἐκτίσωσι τὴν ποινήν των, ἐνῷ ἐν τοῖς Σωφρονιστηρίοις ὑπάρχει ἀνέκαθεν ἰδιαίτερον μέρος ὡρισμένον.

§100ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ὑποβάλετε μίαν τροπολογίαν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν ἡ παρατήρησίς σας εἶναι ὀρθή. (Γίνεται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4, 5, 6, 7 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). (Ὁμοίως γίνεται δεκτὸν εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ περὶ τῆς κατὰ θάλασσαν δυνάμεως διὰ τὸ ἔτος 1885 Νομοσχέδιον).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς Διπλωματικῆς καὶ Διερμηνευτικῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας καὶ περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου.

§102Α. ΒΛΑΧΟΣ. Πρὶν ἢ ἐπιληφθῶ δι’ ὀλίγων τῆς οὐσίας τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ, νὰ σταματήσω μικρὸν πρὸ τῆς ἐξωτερικῆς αὐτοῦ μορφῆς καὶ νὰ θαυμάσω ἀληθῶς τὴν ἁρμονίαν, ἥτις διέπει τὰς διαφόρους αὐτοῦ διατάξεις. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι, κυρίως εἰπεῖν, ἓν νομοσχέδιον, ἀλλὰ τρία νομοσχέδια συμπεφυρμένα εἰς ἓν ἄνευ οὐδενὸς ἐσωτερικοῦ δεσμοῦ, ἄνευ οὐδενὸς λόγου. Τὸ πρῶτον αὐτοῦ ἄρθρον πραγματεύεται περὶ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Βασιλικῆς Πρεσβείας, τὸ δεύτερον, τρίτον καὶ τέταρτον περὶ τῆς Διερμηνευτικῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑπηρεσίας, καὶ τὸ πέμπτον περὶ τῆς Διπλωματικῆς ὑπηρεσίας, τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. Διατὶ συνανεμίχθησαν πάντα ταῦτα εἰς ἓν νομοσχέδιον τὸ ἀγνοῶ, τὸ ἀγνοῶ δὲ τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἀπηξίωσε καὶ πάλιν νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν δι’ ἐκθέσεως δικαιολογητικῆς ὡς πρὸς τὰς ἀνάγκας, αἵτινες ὑπηγόρευσαν τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς ἐμὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς εἶνε συντεταγμένον, ἐμποιεῖ τὴν ὄψιν τῶν τρισυποστάτων Βυζαντινῶν ἐκκλησιῶν, τῶν παλαιῶν ἐκείνων τριπτύχων εἰκονισμάτων τῆς παρελθούσης γενεᾶς ἢ τοῦ τερατικοῦ ἐκείνου δημιουργήματος τῆς παλαιᾶς μυθολογίας, περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ ποιητής, ὅτι ἦτο πρόσθεν λέων, ὄπισθεν δράκων, μέση δὲ χίμαιρα. Ἤθελον προτιμήσει ἓν χωριστὸν νομοσχέδιον, μεταβάλλον τὸ προσωπικὸν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, ἄλλο χωριστὸν νομοσχέδιον περὶ τῶν Διερμηνευτικῶν Γραφείων, καὶ ἄλλο τέλος νομοσχέδιον περὶ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου, ἀλλ’ ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔκρινεν ἄλλως. Κύριος ἦτο ὡς πρὸς τοῦτο, καὶ ἀπαδεχόμενος τὸ νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὴν μορφὴν αὐτοῦ μεταβαίνω τὴν οὐσίαν. Διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου δημιουργεῖται παρὰ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείᾳ θέσις Συμβούλου ἐπὶ μηνιαίᾳ μισθοδοσίᾳ 1000 δραχμῶν. Ἐπὶ πολὺ ἐσκέφθην ὅπως ἀνεύρω μόνος μου, ἐν ἐλλείψει δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως, τὸν λόγον, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν δημιουργίαν τῆς θέσεως ταύτης. Ἐσκέφθην δὲ νὰ ζητήσω τὸν λόγον τοῦτον παρ’ αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας, διότι ὑποθέτω, ὅτι μόνον τοιοῦτοι λόγοι δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι, σήμερον μάλιστα, αὔξησιν προσωπικοῦ καὶ μισθῶν· ἀλλ’ οὐδένα τοιοῦτον λόγον ἀνεῦρον. Διατί δημιουργεῖται θέσις Συμβούλου ἐν τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείᾳ; Δημιουργεῖται χάριν τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας; Ποία εἶναι αὐτὴ ἡ ἀνάγκη, καὶ κατὰ τίνα τρόπον πρόκειται νὰ πληρώσῃ ὁ Σύμβουλος ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ οὔτε ὁ πρῶτος, οὔτε ὁ δεύτερος Γραμματεὺς τῆς Πρεσβείας; Ἢ μήπως πρόκειται διὰ τῆς θέσεως αὐτῆς νὰ ἀνταμειφθῶσιν ὑπηρεσίαι ὑπαλλήλου δεδοκιμασμένου, ὑπαλλήλου ἀρχαίου, μὴ δυναμένου ἄλλως νὰ προαχθῇ; καὶ τοῦτο ἀγνοῶ. Ἀλλ’ ἂν τοιοῦτος ἦναι ὁ λόγος, νομίζω ὅτι, ὡς σήμερον ἔχουσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα, πᾶν ἄλλο εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκέπτηται ἢ δημιουργίαν νέων θέσεων, δικαιολογουμένων οὐχὶ ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐκ λόγων προσωπικῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἀφοῦ, ὡς προεῖπον, δὲν μᾶς φωτίζει ἔκθεσίς τις περὶ τούτων, ἂς ἐρευνήσωμεν ἡμεῖς ποίας ἔχει ἀνάγκας ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβεία. Ἔχει πολλάς, πλείστας ὅσας, ἀλλὰ θὰ συνομολογήσῃ μεθ’ ἡμῶν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, διότι τὸ γνωρίζει κάλλιστα, ὡς τὸ γνωρίζω καὶ ἐγὼ ἐπίσης, ὅτι αἱ ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας ἔχει σήμερον ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβεία, δὲν θὰ θεραπευθῶσι διὰ τῆς δημιουργίας θέσεως Συμβούλου, δὲν θὰ θεραπευθῶσι διὰ τῆς προσθήκης προσώπων, ὀνομαζομένων ὁπωσδήποτε θέλετε, καὶ ἐχόντων οἱανδήποτε θέλετε ἱκανότητα. Διατὶ δὲν θὰ θεραπευθῶσι, τὸ γνωρίζει ἐξαίρετα ὁ κ. Ὑπουργός. Ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβεία νοσεῖ νόσημα ὀργανικὸν καὶ χρόνιον· τὸ δὲ τονωτικὸν τοῦτο σύστημα δὲν θὰ θεραπευθῇ διὰ τονωτικῶν ἀφεψημάτων, ὁποῖον εἶνε ἡ δημιούργησις θέσεως Συμβούλου παρ’ αὐτῇ. Ἄλλως δὲ αἱ θέσεις τῶν Συμβούλων παρὰ ταῖς Πρεσβείαις, θεσμοθετήματα παρελθόντων χρόνων, ἤρχισαν ἤδη καταργούμεναι καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν μεγάλων Εὐρωπαϊκῶν Ἐθνῶν. Ἡ θέσις Συμβούλου καὶ ἄλλοτε καὶ σήμερον δὲν ὑπάρχει, δὲν εἶνε κυρίως εἰπεῖν θέσις, ἀλλὰ βαθμὸς ἱεραρχικός, παρέχεται δὲ εἰς τοὺς πρώτους γραμματεῖς τῶν Πρεσβειῶν legation, ἢ amlanades, διότι τὰ μεγάλα Κράτη ἔχουσι Πρεσβείας δύο τάξεων, παρέχεται εἰς τοὺς πρώτους Διερμηνεῖς, καὶ εἰς τοὺς Γενικοὺς Προξένους πολλάκις· ἔργα ὅμως ἴδια δὲν ἔχει πλέον σήμερον ὁ Σύμβουλος. Τὰ ἔργα αὐτοῦ δύναται κάλλιστα νὰ ἐκπληροῖ ὁ πρῶτος Γραμματεύς, διότι ὁ Σύμβουλος ἀποστολὴν ἔχει οὐδεμίαν ἄλλην παρὰ νὰ ἀναπληροῖ τὸν Πρέσβυν ἀπόντα ἢ κωλυόμενον συμβουλευτικὴν ὅμως ὑπηρεσίαν οὐδέποτε σχεδὸν ἐξήσκησαν οἱ Σύμβουλοι τῶν Εὐρωπαϊκῶν Πρεσβειῶν. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἡ θέσις τοῦ Συμβούλου εἶνε βαθμὸς ἱεραρχικὸς, εἰς ὃν προάγονται συνήθως οἱ Γραμματεῖς τῶν Πρεσβειῶν πρὸς ἀμοιβὴν ὑπηρεσίας μακρᾶς καὶ εὐδοκίμου ἢ πρὸς ἱκανοποίησιν προσωπικῶν ἀναγκῶν. Τοιοῦτόν τι ὑποθέτω καὶ διὰ τὴν θέσιν τοῦ Συμβούλου, ὁποία πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ παρὰ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείᾳ. Ὑποθέτω, ὅτι διὰ τῆς νέας ταύτης θέσεως πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἀμειφθῇ ὑπάλληλός τις διπλωματικός· ποῖος, μοὶ εἶνε ἀδιάφορον· ἀλλ’ οἷος δήποτε εἶνε, ὑποθέτω ὅτι θὰ ἦνε Γραμματεὺς Πρεσβείας, ἀπολαμβάνων σήμερον μισθὸν μηνιαῖον κατὰ 150 ἢ 200 δραχμὰς ὀλιγώτερον, ὥστε ὁ ὑπάλληλος ὁ ἀμειβόμενος διὰ τῆς θέσεως Συμβούλου θὰ λαμβάνῃ 150 ἢ 200 δραχμὰς περισσότερον. Εἶνε ἄξιον τοῦτο τοῦ κόπου; βεβαίως ὄχι. Ἀλλ’ εἶνε ἄξιον τῆς δαπάνης τῶν 1000 δραχμῶν κατὰ μῆνα τὸ νέον τοῦτο δημιούργημα, ὅπου εὑρισκόμεθα σήμερον, καὶ ἀφοῦ τὰ οἰκονομικά μας περιῆλθον εἰς κατάστασιν, καθ’ ἣν πάντας ἡμᾶς ἓν μόνον ἐμφορεῖ πνεῦμα, νὰ περικόψωμεν τὰς μὴ ἀναποδράστους δαπάνας, διὰ νὰ σώσωμεν ὅ,τι ἔτι σώσιμον; Ποία ἡ ἀνάγκη ἡ ἀναπόφευκτος, ἡ μὴ δυναμένη νὰ ἀναβληθῇ, καὶ ἥτις ἐπιβάλλει σήμερον νὰ δημιουργήσωμεν νέαν θέσιν Συμβούλου καὶ νὰ τὴν μισθοδοτήσωμεν διὰ 1000 δραχμῶν κατὰ μῆνα; Ποῖα εἶναι τὰ μεγάλα ἐθνικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ σώσῃ ὁ νέος Σύμβουλος; Τίς ὁ φοῖνιξ οὗτος, καὶ πόθεν καὶ ποῖος, ὅστις κληθησόμενος ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τοῦτο ἀξίωμα θὰ σώσῃ τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείαν, ἥτις, ἐν παρόδῳ εἰρήσθω, δὲν σώζεται, ἂν μὴ ῥιζικὸν ληφθῇ περὶ αὐτῆς μέτρον; Διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος τῆς δημιουργήσεως θέσεως Συμβούλου παρὰ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείᾳ, καὶ εἶμαι ἐναντίος διὰ δύο λόγους· πρῶτον, διότι οὐδεμία ἀνάγκη ὑπηρεσίας τὴν ὑπαγορεύει, οὐδὲ ἐθνικὸν συμφέρον τὴν ἐπιτάσσει, δεύτερον δὲ διότι τοὐναντίον ἀκριβῶς ἐπιβάλλει ἡ ἄφευκτος ἀνάγκη οἰκονομιῶν.

§103ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὴν τὴν ῥιζικὴν διόρθωσιν περὶ προσώπων τὴν ἐννοεῖτε ἢ περὶ πραγμάτων;

§104Α. ΒΛΑΧΟΣ. Ἡ θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἵσταμαι, δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ κάμνω λόγον περὶ προσώπων, καὶ διὰ τοῦτο θὰ μὴ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ σᾶς ἀπαντήσω. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου, τὰ περιλαμβάνοντα Διατάξεις, μεταβαλούσας τὸν κείμενον νόμον περὶ Διερμηνείας, οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω. Ἄλλοτε πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, ὅστις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ἐψηφίσθη, ὑπῆρχεν ἓν μόνον Διερμηνευτικὸν Γραφεῖον παρὰ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείᾳ. Δυστυχῶς ἡ λειτουργεία τοῦ ἑνὸς ἐκείνου Γραφείου ἀπέτυχεν, ἀλλά, καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἡ τελευταία πεῖρα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ διδάσκει, καὶ τὰ δύο Διερμηνευτικὰ Γραφεῖα, ἅτινα πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐνομοθετήθησαν, ἀπέτυχον ἐπίσης. Ἀγνοῶ τοὺς λόγους τῆς ἀποτυχίας. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι, ὡς συνήθως συμβαίνει εἰς πάντας ἡμῶν τοὺς θεσμούς, δὲν ἔπταιεν οὔτε ὁ θεσμὸς ὁ παλαιὸς, οὔτε ὁ θεσμὸς ὁ νέος· ἔπταιον καὶ πάλιν τὰ πρόσωπα. Καὶ τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἀπετέλουν πρότερον τὸ ἓν καὶ μόνον Διερμηνευτικὸν Γραφεῖον, καὶ τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἀπετέλουν βραδύτερον τὰ δύο Διερμηνευτικὰ Γραφεῖα, Διπλωματικὸν καὶ Προξενικὸν, οὐδὲ κἂν σχεδὸν κατωρθώθη δυστυχῶς νὰ ἐνεργῶσιν ἐκ καινῆς τῶν Προϊσταμένων αὑτῶν ἁρμονίας· ἀλλ’ ἄνευ ἐντελοῦς καὶ πλήρους ἁρμονίας μεταξὺ τοῦ Προϊσταμένου τῆς Πρεσβείας, τοῦ Προϊσταμένου τοῦ Προξενικοῦ Γραφείου καὶ τοῦ πρώτου Διερμηνέως, οὐδὲν ἀγαθὸν ἔστι γενέσθαι ἐν Κωνσταντινουπόλει· ἀπολύτως οὐδέν. Ὁσάκις δὲ ζήτημα Ἐθνικὸν ἐκινδύνευσεν αὐτόθι, ἐκινδύνευσεν ἕνεκα τῆς ἀσυμφωνίας, ἥτις ἐπεκράτει μεταξὺ τῶν τριῶν αὐτῶν προσώπων, εἴτε ἕνεκα τῆς διαφορᾶς τῶν ἀρχῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ὡρμᾶτο ἕκαστος, εἴτε ἐκ λόγων φιλοτιμίας, εἴτε ἐξ ἄλλων ἀφορμῶν. Διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον, μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον ποῖον σύστημα θὰ ἰσχύῃ, ἐὰν τὸ παλαιὸν ἢ τὸ εἰσαγόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ παρέρχομαι τὰ τρία ταῦτα ἄρθρα, παρακαλῶν μόνον τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν—καὶ ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ παράκλησίς μου αὕτη εἶναι ἐντελῶς περιττὴ—νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς προσηκούσης καταρτίσεως τοῦ Διερμηνευτικοῦ Γραφείου, ἰδίως δὲ περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ πρώτου Διερμηνέως. Μεταβαίνω εἰς τὸ ἄρθρον 5, τὸ ἀφορῶν τὴν κατάργησιν, ἤ, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον, τὴν ἐπὶ δεκαετίαν ἀναστολὴν τῶν περὶ προσόντων τῶν Τμηματαρχῶν καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως διατάξεων. Λυποῦμαι βαθέως, διότι ἀναγκάζομαι καὶ πάλιν νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν πρό τινων ἡμερῶν, ποιούμενος λόγον περὶ τῶν μεταβολῶν τῶν προσόντων, ἃς ἐπέφερε τὸ τελευταίως εἰσαχθὲν Προξενικὸν νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν καὶ τὴν προαγωγὴν τῶν Προξενικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν δύναμαι καὶ πάλιν νὰ ἐννοήσω τίς ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναστολῆς τῶν διατάξεων, τῶν κρατουσῶν περὶ τῶν ὑπαλλήλων τούτων τοῦ Ὑπουργείου. Πταίει τὸ προσωπικὸν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου; Εἶναι τὰ πρόσωπα τῶν Τμηματαρχῶν ἀνίκανα; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἐλεύθερος νὰ τοὺς ἀπολύσῃ πάντας δυνάμει τῶν κειμένων διατάξεων. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουσιν ἆρά γε ἐν τῇ λοιπῇ Προξενικῇ καὶ Διπλωματικῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπάλληλοι ἱκανοὶ νὰ τοὺς διαδεχθῶσιν; Ὁμολογῶ, ὅτι ἐξ ἰδίας πείρας δὲν δύναμαι νὰ πλέξω τὸν πανηγυρικὸν τοῦ τε Διπλωματικοῦ καὶ τοῦ Προξενικοῦ ἡμῶν προσωπικοῦ· ἀλλὰ καίτοι δὲν δύναμαι νὰ πλέξω πανηγυρικὸν αὐτῶν, δὲν δύναμαι ὅμως καὶ νὰ ἐκτείνω τὴν καταδίκην τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἀποφανθῶ, ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν εἶναι ἱκανὸς νὰ καταλάβῃ θέσιν τμηματάρχου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ἡ ὑπηρεσία ἐρευνήσῃ μετ’ ἀγαθῆς γνώμης, δύναται νὰ ἀνεύρῃ πρόσωπα, ἅτινα νὰ καλέσῃ ὡς Τμηματάρχας εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐὰν λοιπὸν τοῦτο εἶναι δυνατόν, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατόν, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ἀναστείλωμεν ἐπὶ δεκαετίαν τὰς διατάξεις, τοῦ περὶ διπλωματικῆς ὑπηρεσίας νόμου; Τίς ἄλλη ἢ ἐκείνη, ἣν ἔχω δίκαιον καὶ πάλιν νὰ ὑποθέτω, τουτέστιν ἡ ἀνάγκη τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ὅπως εὐρύνῃ τὸν κύκλον τῆς ἀσκήσεως τῆς διακριτικῆς αὑτοῦ ἐξουσίας περὶ τὸ διορίζειν καὶ παύειν; Διὰ μακρῶν ἐλάλησα πρό τινων ἡμερῶν περὶ τῶν λόγων, οἵτινες κατ’ ἐμὲ ἀποκρούουσι καὶ καταδικάζουσι τὴν εὔρυνσιν τοῦ κύκλου τούτου τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας τῶν Ὑπουργῶν, νομίζω δὲ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν τὰ αὐτά. Νομίζω ὅμως ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω ἐν τέλει ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ τροποποιουμένου νόμου. Ἅμα ὡς ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐπεψηφίσθη, ἐπεκράτησεν εὐθὺς παρὰ πολλοῖς ἡ ἰδέα, ὅτι ἀποκλείονται δι’ αὐτῆς αἱ ἱκανότητες ἀπὸ τῆς Διπλωματικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος, κύριοι, ἐδημιούργει φυτώριον καὶ ἐνόει ἀπὸ τοῦ φυτωρίου τούτου νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ Διπλωματικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία· διὰ τοῦτο δὲ καὶ κατ’ ἀνάγκην ἀπέκλειε πᾶσαν ἱκανότητα, ἥτις δὲν ἤθελε νὰ ἀρχίσῃ τὸ στάδιον αὑτῆς ἀπὸ τοῦ φυτωρίου, πᾶσαν ἱκανότητα, ἡ ὁποία δὲν συγκατένευεν, εἴτε ἕνεκα ἡλικίας, εἴτε ἕνεκα περιωπῆς ἢ δι’ ἄλλον λόγον οἱονδήποτε, νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀκολούθου. Ἀπεκλείοντο ἴσως οὕτω τῆς ὑπηρεσίας αἱ ὥριμοι ἱκανότητες· ἀλλ’ ἅμα ὡς ἀναγνωρίσητε τὴν ἀνάγκην νὰ συντάξητε νόμον περὶ προσόντων, ἵνα κανονίσητε, οὐχὶ διὰ τὸ παραχρῆμα, ἀλλὰ διαρκῶς καὶ διὰ τὸ μέλλον οἱουδήποτε κλάδου τῆς Δημοσίας ὑπηρεσίας, θέλετε συνομολογήσει, ὅτι τὸ ἄτοπον αὐτὸ, ἐὰν ἦναι ἄτοπον, εἶναι ἀναπόδραστον. Ἀντὶ ὅμως τοῦ ἀτόπου τούτου ἔχετε τὸ μέγα ὄφελος, ὅτι θέλετε φυσικῷ τῷ λόγῳ καὶ συστηματικῶς ἀναπτύξει τὸν κλάδον ἐκεῖνον τῆς ὑπηρεσίας ἀπὸ τῶν κατωτάτων μέχρι τῶν ἀνωτάτων βαθμῶν. Θὰ ἔχητε οὕτω ὑπαλλήλους μορφουμένους διὰ τῆς ὑπηρεσιακῆς παραδόσεως, μορφουμένους ὑπὸ τοὺς ἀνωτέρους αὐτῶν, οἵτινες καὶ αὐτοὶ ὁμοίως ἐμορφώθησαν, ἀναπτυσσόμενοι ἐν πλήρει συνειδήσει τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν καὶ ὑποχρεώσεων, καὶ τῆς εὐθύνης καὶ ἀξιοπρεπείας αὐτῶν. Δὲν θὰ εὑρίσκεσθε δὲ τότε πλέον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λέγετε ἑκάστοτε, ἔχομεν ὑπαλλήλους καλοὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἀλλ’ ἔχομεν ἱκανωτέρους ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ εἴπῃ τις, ὡς τὸ λέγει σήμερον, τί πρὸς τοῦτο; Τίνος Ἔθνους, ποία ὑπηρεσία δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐκτὸς αὐτῆς ἄνδρες ἔχοντες ἱκανότητα ἴσην ἢ καὶ μεγαλειτέραν τῶν κατεχόντων τὴν θέσιν; Καὶ ἂν δυνάμει νόμου ἀποκλείωνται ὀλίγαι ἱκανότητες, δὲν εἶνε ἆρά γε πολὺ μεῖζον τὸ ἄτοπον νὰ μὴ ἀποκλείωνται δι’ οὐδενὸς Νόμου αἱ ἀνικανότητες; Καὶ πῶς ἄλλως νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μορφωθῇ προσωπικὸν ὑπηρεσίας, ἢ δυνάμει προσόντων εἰσαγωγῆς, προσόντων προαγωγῆς καὶ προσόντων διατηρήσεως; Τὸ κατ’ ἐμὲ ἐνόμισα πάντοτε καὶ νομίζω ὀλεθρίαν τὴν παντελῆ ἐλευθερίαν τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ τὸ διορίζειν καὶ παύειν. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ σήμερον δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀνάγκην, ἥτις φαίνεται ὑπαγορεύσασα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περὶ ἀναστολῆς δεκαετοῦς τῶν περὶ προσόντων τῶν Τμηματαρχῶν καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν διατάξεων, καὶ θέλω ψηφίσει ἐναντίον αὐτοῦ.

§105ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅταν εἰσήλθετε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπῆρχεν ὁ νόμος περὶ προσόντων;

§106Α. ΒΛΑΧΟΣ. Ὄχι.

§107ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν ὑπῆρχε καὶ δὲν εἶχε συμπέσει νὰ ἔχητε τὰ ὑπὸ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα, δὲν θὰ ἐστερεῖτο ἡ ὑπηρεσία τῆς ἀτυχίας νὰ δυνηθῇ νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς ἱκανότητός σας;

§108ΑΓΓ. ΒΛΑΧΟΣ. Καὶ τί πρὸς τοῦτο; Θὰ ἔχανεν ἡ Βενετιὰ βελόνη, ὡς λέγει ὁ λαός;

§109ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι τυγχάνουσι τοιαύτης ἱκανότητος, δὲν πρέπει νὰ ἀποκλείωνται.

§110ΒΛΑΧΟΣ. Δὲν ἔχω τοιαύτην περὶ ἐμοῦ ἰδέαν.

§111ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχω ἐγώ.

§112ΒΛΑΧΟΣ. Εὐχαριστῶ.

§113ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§114ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχει τῳόντι ἰσχυρὰν κρᾶσιν καὶ ἀκμαίας δυνάμεις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀποκάμνει εὐκόλως. Ἡμεῖς ὅμως οἱ πρεσβύτεροι ἀποκάμνομεν. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγα. Καὶ ἐν πρώτοις καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὡς ἁπλοῦς ἰδιώτης δὲν ἔχω οὐδὲν δικαίωμα, οὐδὲ ἀφορμὴν νὰ ῥίψω καθολικὴν μομφὴν ἐπὶ πάντας ἐκείνους, οἵτινες ὑπηρετοῦσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ τὴν πατρίδα. Ὡς ἐν πᾶσι τοῖς κλάδοις ὑπάρχουσιν ἀτέλειαι, ὡς ὅταν πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ τις πολλὰ πρόσωπα, μεταξὺ τῶν πολλῶν, θέλει εὕρει καὶ ἀτελείας, θέλει εὕρει καὶ πρόσωπα περιπεσόντα εἰς πλημμελείας, δὲν εἶναι ἀδύνατον καὶ μεταξὺ τῶν Προξένων, ἢ μεταξὺ τῶν Προξενικῶν καὶ τῶν Διπλωματικῶν ὑπαλλήλων νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄνθρωποι ἀτελεῖς. Ἀλλὰ νὰ δίδῃ τις τὰ ἐπίθετα, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε, εἰς πάντας ἀνεξαιρέτως τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ τὴν πατρίδα, δὲν εἶναι πρᾶξις δικαία, δὲν μοὶ φαίνεται δὲ νὰ ἦναι καὶ συμφέρουσα εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Καὶ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος ἔχει τῳόντι καρδίαν πλήρη πατριωτισμοῦ, ἐὰν ἐξήταζε καὶ ἠρεύνα ποίας ἐντυπώσεις δύνανται νὰ ἀφήσωσι τοιοῦτοι καθολικοὶ ἀφορισμοὶ, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἤθελε τοὺς ἀπαγγείλει, διότι εἰξεύρω, ὅτι ἀγαπᾷ τὴν πατρίδα του. Τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προβάλλω εἰς συζήτησιν, ἀληθῶς καθιστᾷ θέσιν Συμβούλου ἐν τῇ Πρεσβείᾳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Δὲν εἶναι δὲ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα τελευταῖον, ἀλλὰ εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν εἶχον καὶ κατὰ τὸ 1869, ὅτε καὶ τότε ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ τότε προέβαλον τοιοῦτον Νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Πρεσβεία τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἶναι Ἀρχὴ ἐπιβεβαρημένη μὲ πολλὰ καὶ μεγάλα καθήκοντα, καὶ ἂν ἤθελον νὰ μεταχειρισθῶ ἐννοίας μὴ πεζὰς, ὁμοίας πρὸς ἐκείνας, τὰς ὁποίας μετεχειρίσθη ἄλλος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, πρῶτος ἀγορεύσας ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, ἠδυνάμην νὰ παραστήσω τὴν Πρεσβείαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὡς μέγα Κατάστημα, ὑπάρχει δὲ καὶ πρᾶξις ἐπίσημος, ἡ ὁποία ὀνομάζει αὐτὴν Κατάστημα. Τὸ Κατάστημα τοῦτο διαιρεῖται εἰς τρία μέρη· ἓν ἔχει ἀποστολὴν Διπλωματικήν· εἰς αὐτὸ συγκεντροῦται πᾶσα ἡ Διπλωματικὴ ἐργασία· ἕτερον μέρος ἔχει ἀποστολὴν ἐμπορικήν· εἰς αὐτὸ συγκεντροῦνται αἱ ὑποθέσεις, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὸ Γενικὸν Προξενεῖον ἐν Κωνσταντινουπόλει· τρίτον μέρος εἶναι ἡ Διερμηνευτικὴ ὑπηρεσία. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν τριῶν πτερύγων τοῦ Καταστήματος ἐφίσταται ὁ Πρέσβυς. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ Γραμματεὺς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεραπεύσῃ πάσας τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐπάγει ἡ διεύθυνσις τοῦ πρώτου τμήματος, τοῦ Διπλωματικοῦ. Ὁ Γενικὸς Πρόξενος προΐσταται τοῦ Προξενικοῦ τμήματος, καὶ ὁ πρῶτος Διερμηνεὺς τοῦ διερμηνευτικοῦ· νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ Γραμματεὺς δὲν ἀρκεῖ διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς Διπλωματικῆς ὑπηρεσίας καὶ νὰ προΐσταται τοῦ τμήματος τούτου. Δὲν γνωρίζω τί εἶχε κατὰ νοῦν νὰ ἐκφράσῃ ὁ πρῶτος κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἀγορεύσας βουλευτὴς Ἀττικῆς ὑπολαβὼν, ὅτι τὸ νομοθέτημα ἐσκόπει νὰ θεραπεύσῃ ἢ νὰ ἀνακουφίσῃ χρονίαν ῥιζικὴν νόσον. Ὁ κ. Βλάχος εἶναι εἰς κρείττονα ἡμῶν θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὰ κατὰ τὴν Πρεσβείαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ὑπῆρχε Γενικὸς Γραμματεὺς μέχρι τῆς χθὲς, τὸ δὲ καθεστὼς ἐν τῇ Πρεσβείᾳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως χρονολογεῖται πρὸ δεκαετίας καὶ πλέον. Ἂν ἐφρόνει ὁ κ. Βλάχος, ὅτι χρήζει ἀνασκευῆς, ὢν Γενικὸς Γραμματεὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ διακείμενος εἰς ἀρίστας μετὰ τοῦ προϊσταμένου του σχέσεις, πῶς δὲν ἀπῄτησε τὴν ἀνασκευὴν ταύτην; Οὐδὲ ἀπόπειραν πρὸς ἀνασκευὴν, ἐποίησέ ποτε. Ἑπομένως ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑποθέτω, ὅτι κατὰ τὴν πεποίθησιν τοῦ κ. Βλάχου δὲν ὑπάρχει οὐδεμία νόσος, οὐδὲ χρονική, οὐδὲ διαβατική, οὐδὲ ῥιζικὴ, οὐδὲ παρεμπίπτουσα· οὐδὲ δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς παρεστάθη, ὅτι τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, ἐσκόπει νὰ θεραπεύσῃ ῥιζικὴν καὶ χρονίαν νόσον. Εὐτυχῶς διατάξεις τινὰς τοῦ Νομοσχεδίου δὲν εὗρεν ἀξίας ἐπικρίσεως ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὡς τὴν διάταξιν, τὴν μεταβάλλουσαν τὰ τῆς Διερμηνευτικῆς ὑπηρεσίας, δὲν εὗρεν ὁ κ. Βλάχος ἀξίαν ἐπικρίσεως. Κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ πρὸ τοῦ 1882, ἡ Διερμηνευτικὴ ὑπηρεσία, ἡ συντρέχουσα τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Προξενείου, καὶ ἡ συντρέχουσα τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πρεσβείας, ἀπετέλουν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Γραφεῖον, τοῦ ὁποίου προΐστατο ὁ πρῶτος Διερμηνεὺς, ὅστις ἀπέστελλε τοὺς ἀναγκαίους βοηθοὺς, εἴτε διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Διερμηνευτικῆς Προξενικῆς ὑπηρεσίας, εἴτε τῆς Διπλωματικῆς. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1882 τὸ καθεστὼς μετεβλήθη διὰ Νόμου, καὶ ἔκτοτε τὸ Διερμηνευτικὸν Γραφεῖον διῃρέθη εἰς δύο τμήματα, ἓν μέρος προσετέθη εἰς τὸ Προξενικὸν Γραφεῖον καὶ ὡρίσθη ἀριθμὸς Διερμηνέων ἀνηκόντων εἰς τὸ γενικὸν Προξενεῖον, ἕτερον δὲ μέρος διερμηνέων προσετέθη εἰς τὴν Διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐθεωρήθη ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἀναγκαῖος διὰ τὰ Γραφεῖα τῆς Πρεσβείας. Ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐπῆγε δαπάνην μεγαλειτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν κατέβαλλε τὸ Δημόσιον Ταμεῖον πρὸ τοῦ 1882. Ἀμφιβάλλω ἂν ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης ἐπήνεγκεν ὠφέλειαν. Ὑπέλαβον, ὅτι ἠδυνάμεθα ἄνευ κινδύνου ζημίας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ παλαιὸν καθεστὼς, καὶ διὰ τῆς διατάξεως τοῦ Νομοσχεδίου συγχωνεύσωμεν πάλιν τὰ δύο τμήματα εἰς ἓν Διερμηνευτικὸν Γραφεῖον. Ἡ συγχώνευσις αὕτη οὐδαμῶς ζημιοῦσα τὰ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας, ἐξυπηρετεῖ αὐτά. Καὶ δὲν ἦτο μόνος ὁ λόγος τῆς οἰκονομίας τῶν Δημοσίων χρημάτων, ὁ ὁποῖος μοὶ ὑπηγόρευσε τὸ μέτρον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐμὴ πεποίθησις, ὅτι δι’ αὐτῶν θέλουσιν ἐξυπηρετηθῆ τὰ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ τε Γενικοῦ Προξενείου καὶ τῆς Πρεσβείας. Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι ὑπῆρχε καὶ κατὰ τὸ σύστημα τὸ νομοθετηθὲν κατὰ τὸ 1882 περίσσεια προσώπων Διερμηνέων, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ Νομοσχεδίου προσεπάθησα νὰ περικόψω. Ἐκ τούτου δ’ ἐπῆλθεν οἰκονομία χρημάτων τοσαύτη, ὅση ἐπήρκει διὰ νὰ καλύψῃ τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν ἡ νομοθέτησις τῆς θέσεως τοῦ Συμβούλου τῆς Πρεσβείας. Αὕτη ἡ νομοθέτησις θέσεως Συμβούλου ἐν τῇ Πρεσβείᾳ δὲν ἔχει τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Βλάχος κατέδειξε, καὶ ἴσως δὲν ἐδικαιολόγει τοὺς θρήνους, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε ἀπ’ αὐτοῦ, ἀναλογιζομένου τὴν ἀπόνοιαν ἐμοῦ, προτείνοντος εἰς τὴν Βουλὴν αὔξησιν ἐξόδων ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κύριος Βλάχος διατελεῖ λίαν ἀνήσυχος περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Τόπου. Τὸν εἶδον μετὰ πάσης προθυμίας σπεύδοντα νὰ δίδῃ τὴν ψῆφόν του, ὁσάκις πρόκειται περικοπὴ δαπανῶν, καὶ ὁσάκις προβάλλονται εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς Νομοσχέδια τοιοῦτον σκοπὸν ἔχοντα, καὶ ἑπομένως ἔχω πεποίθησιν, ὅτι εἰλικρινῶς ἐθλίβετο ἀνευρίσκων ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἐπρόβαλα, τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους κατὰ 12,000 δραχμάς. Ἐὰν ἐμελέτα τὸ δεύτερον ἄρθρον, ἐὰν παρέβαλλε τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας κατὰ τὸ Νομοσχέδιον θέλει καταβάλει τὸ Δημόσιον Ταμεῖον διὰ τὴν Διερμηνευτικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς τὰς καταβαλλομένας μέχρι τοῦδε, ἤθελεν ἀποφύγει τὴν θλῖψιν, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθη. Τὸ τρίτον μέρος τοῦ Νομοσχεδίου κανονίζει τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Γραφείων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἀνωτέρου, τοῦ ἐκεῖ ἐργαζομένου. Δὲν γνωρίζω τὶ γίνεται εἰς τὰ Κράτη τὰ καθαρῶς δεσποτικὰ, αἱ περὶ τούτων γνώσεις μου δὲν εἶναι τοσοῦτον πλήρεις· ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀτελεῖς, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ἂν τὰ Γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐστρίας ἢ τῆς Γερμανίας διέπωνται ἐπὶ τῶν προσώπων, κατὰ τοὺς κανόνας οἱ ὁποῖοι εἰσὶν ἐν ἰσχύϊ ἐπὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐργάζονται ἐν τοῖς Γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐτρίας ἢ τῆς Γερμανίας, ἢ ἄλλου οὕτω κυβερνωμένου Κράτους, ἦναι ὑπόχρεως νὰ μὴ δύναται νὰ μεταβάλλῃ καὶ αὐτὰ τὰ πρόσωπα, μὲ τὰ ὁποῖα συνεννοεῖται ἀμέσως καὶ συμπράττει, ἢ ὅτι τέλος πάντων ὅταν παραιτῆται ὁ κόμης Ἀνδράση ἐν τῇ Αὐστρίᾳ, ὁ διάδοχος αὐτοῦ κύριος Εΰμερλε ὀφείλῃ νὰ διατηρῇ τὸν Βαρόνον Ὄρτσι, ὁ ὁποῖος εἰργάζετο μέχρι χθὲς μετὰ τοῦ κόμητος Ἀνδράση. Ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰ τὰ μᾶλλον ἐλεύθερα Κράτη, ἐν τῇ Γαλλίᾳ π. χ. δὲν γνωρίζω ἂν τοιοῦτοι κανόνες διέπωσι τὰ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἂν οἱ διευθύνοντες τοὺς κλάδους αὐτοῦ ἀπολαμβάνωσι τοιαύτης ἐγγυήσεις, ὅσας οἱ διευθύνοντες τοὺς κλάδους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος σήμερον ἐπιθυμήσῃ νὰ σπεύσῃ νὰ πληρώσῃ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ἀφῆκεν ἡ ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν παραίτησις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, κρατῶν τὴν δᾷδα ἀνὰ χεῖρας, δὲν ἤθελεν εὕρει πολλοὺς ἔχοντας τὰ προσόντα, ἵνα διορισθῶσι Γενικοὶ Γραμματεῖς, λέγω ἔχοντας τὰ προσόντα, ἀλλὰ καὶ στέργοντας νὰ δεχθῶσι τὴν θέσιν. Αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς τοιούτους κανονισμοὺς ἐζήτησα νὰ ἀναστείλω διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ ὑπάρχοντος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸς τοῦτο ἐζήτησα δι’ αὐτοῦ νὰ συναινέσῃ ἵνα ἀναστείλωμεν τὴν ἰσχὺν αὐτῶν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν. Τινὲς ἀφῆκαν ὑπαινιγμοὺς, ἄλλοι δὲ δὲν ἠρκέσθησαν εἰς αὐτοὺς, ἀλλ’ ἐξήγησαν εὐκρινέστερον τὰς ἰδέας των, καὶ ὡμίλησαν περὶ διακριτικῆς ἐξουσίας τῶν Ὑπουργῶν, ὁ δὲ ἀξιότιμος πρώην Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξίστατο, πῶς ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀξιοῖ, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ εὐρυτέραν τινὰ διακριτικὴν ἐξουσίαν, προκειμένου περὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως, μετὰ τοῦ ὁποίου καλεῖται νὰ ἐργασθῇ ἢ καὶ περὶ τῶν Τμηματαρχῶν! Δὲν κρύπτω τὴν γνώμην μου· δὲν γνωρίζω ποῖαι εἶναι αἱ κρατοῦσαι ἰδέαι περὶ τοῦ περιορισμοῦ τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας τῶν Ὑπουργῶν ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν καὶ τὰς μετακινήσεις τῶν ὑπαλλήλων· δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Βουλὴ ἀσπάζεται καὶ ἀποδέχεται ἄνευ δισταγμοῦ τὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι τελευταῖον ἐκράτησαν· ἀλλὰ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δηλώσω, ὅτι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πᾶς περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου του εἶναι περιορισμὸς, ἀποβαίνων ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων οὐχὶ πλέον τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν πολιτικῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἡ ὑπηρεσία καλεῖται νὰ θεραπεύσῃ. Αὕτη λοιπὸν ἦτον ἡ ἀφορμὴ, ἡ ὑπαγορεύσασα τὴν τελευταίαν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπέλαβον ὅτι, ἐὰν κατὰ τὴν Περίοδον ταύτην ἀνασταλῇ ἡ ἰσχὺς τῶν διατάξεων τῶν περιοριστικῶν τοῦ νόμου περὶ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐ μόνον θέλομεν ἐξυπηρετήσει, κατὰ τὰς ἐμὰς γνώμας, τὰ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ θέλει διατηρηθῆ, καθ’ ὃν τρόπον ἀνεγράφη ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ παλαιὸς νόμος. Ὅσοι δ’ εἶσθε πιστοὶ φύλακες τῆς ἀρχῆς ταύτης, διατηρεῖτε τὴν ἐλπίδα, ὅτι μετὰ παρέλευσιν τῆς δεκαετίας πιθανῶς ἡ πνευματικὴ ἀνάπτυξις τοῦ Τόπου καὶ πρόοδος αὐτοῦ θέλει εἶσθαι μεγαλειτέρα καὶ δὲν θέλουσιν εἶσθαι τοσοῦτον σπάνια τὰ προσόντα ἐκεῖνα, τὰ χρήσιμα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅσον εἶνε σήμερον. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀποδείξω δι’ ἀριθμῶν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν πρόκειται αὔξησις τῶν ἐξόδων τοῦ Δημοσίου· τοὐναντίον, ἐπέρχεται ἐλάττωσις κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχω κατ’ ἄτομον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι μάταιον ν’ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν. Οὕτως, ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ, ἀποδίδονται κατὰ μῆνα δι’ ἔξοδα κινήσεως εἰς μὲν τὸν πρῶτον Διερμηνέα δραχμαὶ ὀγδοήκοντα, εἰς ἑκάτερον δὲ τῶν δύω Διερμηνέων βʹ τάξεως δραχμαὶ ἑξήκοντα, καὶ εἰς ἑκάτερον τῶν τριῶν Διερμηνέων γʹ τάξεως δραχμαὶ τεσσαράκοντα. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα νόμον τὰ διδόμενα εἰς τοὺς Διερμηνεῖς δι’ ἔξοδα κινήσεως ἦσαν περισσότερα ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα προσδιορίζει ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου· ἑπομένως ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν δημιουργεῖ περισσοτέρας δαπάνας, ἀλλὰ περιστέλλει κατὰ μέρος καὶ τὰς ὑπαρχούσας.

§115ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πόσα λαμβάνουν οἱ διερμηνεῖς δι’ ἔξοδα κινήσεως;

§116ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ζητήσετε τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν εἰσαχθέντα ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν, θέλετε εὕρει, ὅτι ἐδίδοντο 7,736 διὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον θέλουσι δαπανᾶσθαι ὀλιγώτερα.

§117ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τώρα πόσα;

§118ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πέντε χιλιάδες καὶ τεσσαράκοντα δραχμαί.

§119ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πόσοι ἦσαν οἱ Διερμηνεῖς ἀμφοτέρων τῶν τμημάτων προτήτερα καὶ πόσοι τώρα;

§120ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1882 ὑπῆρχον 1) ἐν τῇ Πρεσβείᾳ εἷς Διερμηνεὺς, λαμβάνων δραχμὰς 1200 κατὰ μῆνα, εἷς βʹ Διερμηνεὺς, ἐπὶ μισθῷ δραχμῶν 700, καὶ εἷς βοηθὸς Διερμηνέως ἐπὶ μισθῷ δραχμῶν 180· ἐδαπανῶντο οὕτω διὰ τοὺς Διερμηνεῖς τῆς Πρεσβείας κατὰ μῆνα δραχμαὶ 2080· 2) ἐν τῷ Προξενικῷ Γραφείῳ ὑπῆρχον προσέτι εἷς ά. Διερμηνεὺς ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ δραχμῶν 600, τέσσαρας Διερμηνεῖς δευτέρας τάξεως ἐπὶ μισθῷ ἕκαστος δραχμῶν 400, καὶ δύο βοηθοὶ ἐπὶ μισθῷ δραχμῶν 180· οὕτω δ’ ἐδαπανῶντο καὶ διὰ τοὺς Διερμηνεῖς τοῦ Γενικοῦ Προξενείου δραχμαὶ 2560 κατὰ μῆνα. Ἐν τούτοις προτείνω ἵνα ἐν τῷ 5 ἄρθρῳ, ὅπερ θέλει λάβει τὴν θέσιν τοῦ 4, προστεθῇ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς φράσεως «οἱ Διερμηνεῖς, οἵτινες δύνανται νὰ ἦνε καὶ ἀλλοδαποί.» Μετὰ τὴν ά. παράγραφον δὲ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω νὰ προστεθῶσι καὶ αἱ ἑξῆς παράγραφοι ὡς δευτέρα καὶ τρίτη· «Ὁ προβιβασμὸς ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμὸν μέχρι τοῦ Διερμηνέως βʹ τάξεως δύναται νὰ γείνῃ μετὰ τετραετῆ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν.» «Αἱ περὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας καὶ περὶ παύσεως σχετικαὶ διατάξεις τῶν περὶ Προξενείων νόμων ἐφαρμόζονται καὶ εἰς πάντας τοὺς Διερμηνεῖς καὶ βοηθοὺς τῆς Διερμηνευτικῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας.»

§121ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί.......

§122ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§123ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 12 Μ. Μ.)