1885.07.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 45

Τῆς 8 Ἰουλίου 1885.

(Δευτέρα).

(Ὥρᾳ 9 Π. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Τράκας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ βουλευταὶ ὑπέβαλον τροπολογίας ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φόρου καταναλώσεως τοῦ οἴνου. (Ὅρα Παράρτημα).

§2Κ. ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν, κύριοι βουλευταὶ, παρεκάλεσα τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας τινὰς δικαστικὰς, αἱ ὁποῖαι εἶχον σχέσιν μὲ τὴν αἴτησιν, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον διὰ νὰ ζητηθῇ ἡ ἄδεια τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς μου. Κατ’ ἐπανάληψιν ὑπενθύμισα τὴν αἴτησίν μου ταύτην καὶ τρίτην φορὰν, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐβεβαίωσέ με, ὅτι ἐγκαίρως ἐζήτησε τὰς πληροφορίας, ἀλλ’ ὅτι μέχρι τοῦ παρελθόντος Σαββάτου δὲν κατωρθώθη νὰ τῷ δοθῶσιν. Ἐπειδὴ δὲ μέχρι σήμερον αἱ πληροφορίαι αὗται δὲν φαίνονται παρακατατεθειμέναι εἰς τὸ Προεδρεῖον, πιστεύω, ὅτι καθυστεροῦνται εἰσέτι.

§3ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἐξετάσωμεν σήμερον τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Εἰσαγγελέως.

§4ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον προχθὲς, ὅτι θέλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης, ἥτις θὰ προεξετάσῃ τὴν αἴτησιν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς μου, διὰ νὰ γνωρίζῃ αὕτη καὶ ἡ Βουλὴ περὶ τίνος πρόκειται, καθόσον δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τίποτε ἄλλο, παρὰ ἓν μόνον ἔγγραφον, ὡς ἐπληροφορήθην, τοῦ Ἀνακριτοῦ, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ὁ βουλευτὴς Κατσικόπουλος κατηγορεῖται ἐπὶ ἐξυβρίσει τοῦ Δικαστηρίου, καὶ ζητεῖ νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια νὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην. Ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν δὲν ἠξεύρει ἐπὶ τίνος θὰ συζητήσῃ καὶ θὰ ἀποφασίσῃ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, διὰ νὰ ἦναι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ συζητήσῃ ἡ Ἐπιτροπή. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐδόθησαν αἱ πληροφορίαι, θὰ κάμω μίαν ἀφήγησιν καὶ θὰ ἐκθέσω τί συνέβη, ἡ δ’ Ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκθέσω, νὰ ἀποφασίσῃ. Τώρα ἐπιθυμῶ νὰ μάθω τοῦτο, δὲν θέλει ἡ Βουλὴ νὰ μάθῃ τί συνέβη εἰς τὸ Δικαστήριον Σπάρτης; ἐγὼ προεῖπον, ὅτι συνέβησαν ἐγκλήματα καὶ ἐπαναλαμβάνω σήμερον, ὅτι ἐὰν ὑπῆρχεν εἰς τὴν πατρίδα μας δικαιοσύνη δρῶσα, οἱ δικασταί, οἱ ὁποῖοι μὲ κατηγοροῦν, ἔπρεπε νὰ ἦναι ὑπόδικοι. Θέλω νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ Ποινικὴ δικαιοσύνη ἐν Σπάρτῃ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ τοῦτο, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε.

§5ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς ἀπηύθυνα πρότερν παρατήρησίν τινα, ἐπειδὴ σήμερον δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν τῆς ἀφορώσης ὑμᾶς, ἀλλ’ ἄλλην τινὰ ἡμέραν, καὶ ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐζήτησε τὰς πληροφορίας ἐκείνας, φαίνεται δὲ ὅτι εἰσέτι δὲν ἔλαβεν αὐτὰς, διὰ τοῦτο σᾶς παρεκάλεσα νὰ ἀναβάλητε τὴν ἀφήγησιν κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ συζητηθῇ ἡ ὑπόθεσις, ὅταν θὰ εἰσαχθῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης.

§6ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἄνευ τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν, νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν της καὶ νὰ τὴν ὑποβάλῃ, εἰ δυνατόν, αὔριον.

§7ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ βραδύτης προέρχεται, διότι ὁ διορισθεὶς Εἰσηγητὴς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης δὲν προσῆλθεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του.

§8ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προσκαλέσητε τὸν Εἰσηγητὴν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του.

§9Α. ΔΑΛΙΑΝΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς παραλίου κωμοπόλεως Κυλλήνης, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως μεριμνήσῃ καὶ συστηθῇ Τηλεγραφεῖον ἐν Κυλλήνῃ. Ἡ Κυλλήνη, καθὼς ἐξεύρετε, κ. Πρόεδρε, εἶναι τόπος ἐμπορικὸς, εἶναι λιμὴν περιβεβλημένος μὲ Τελωνιακὴν καὶ Λιμενικὴν Ἀρχήν, ἐξασκεῖ δὲ σπουδαῖον ἐμπόριον. Ὅλα τὰ προϊόντα τῶν τριῶν Δήμων Μυρτουντίων, Βουπρασίων καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ Δήμου Ἤλιδος ἀπὸ τὸν λιμένα αὐτὸν ἐξάγονται. Περὶ τῆς συστάσεως τοῦ Τηλεγραφείου αὐτοῦ εἶχον παρακαλέσει καὶ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καί ἰδίως τὸν ἀξιότιμον κύριον πρώην Πρωθυπουργὸν, καὶ προεκάλεσε Βασιλικὸν Διάταγμα περὶ συστάσεως Τηλεγραφείου ἐν Κυλλήνῃ, καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Δήμου Βουπρασίων Μανωλάδα. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ αὖθις τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ πραγματοποιηθῇ ἡ σύστασις αὕτη. Συνάμα δὲ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ ἔργον τοῦ λιμένος Κυλλήνης, περὶ οὗ ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ μία ἐπέκτασις τινῶν μέτρων τοῦ βραχίονος τῆς προκυμαίας ταύτης. Καὶ πρὸ δύο περίπου ἐτῶν ὁ νομομηχανικὸς Ἀχαϊοήλιδος εἶχε διαταχθῆ καὶ μεταβῆ ἐπὶ τόπου ἔνθα καὶ μετέβη, συνέταξε καὶ προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης καὶ τὸ σχέδιον, καὶ ἔκτοτε τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμές. Παρεκάλεσα μάλιστα τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων Ἔργων πολλάκις περὶ τούτου, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἀπεφάνθη ἔτι τὸ Συμβούλιον τῶν Γάλλων Μηχανικῶν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω τέλος πάντων, κ. Ὑπουργέ, νὰ δοθῇ ἓν πέρας εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ὁ τόπος ἀδικεῖται πρόκειται δὲ νὰ ἐξοδεύσῃ τὰ χρήματα, ἅτινα ἐξακολουθεῖ νὰ καταβάλλῃ πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τούτου.

§10ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξετάσω, θὰ ἐνεργήσω ὅ,τι πρέπει καὶ θὰ σᾶς πληροφορήσω. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ὑπεβλήθη διεθνὴς σύμβασις περὶ προστασίας τῶν ὑποβρυχίων καλωδίων, ἀλλὰ δὲν ἐπεκυρώθη ἕνεκα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Τὴν σύμβασιν ταύτην μετὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, μεθ’ ἧς συνώδευσεν αὐτὴν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὑποβάλλω καὶ αὖθις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισίν της, διότι πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς. Ἐπίσης κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπεψηφίσθη σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας· ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς καὶ τὴν δημοσίευσιν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως παρετηρήθη, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 τῆς συμβάσεως ἔλαβε χώραν λάθός τι, καὶ ἐζήτησε μὲν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τὴν διόρθωσιν τοῦ λάθους ἐκείνου, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο νὰ ὑποβληθῇ ἐκ νέου ἡ σύμβασις εἰς αὐτὴν ἵνα ἐπιψηφισθῇ ἐν συνόλῳ. Μετὰ τοῦτο παρετηρήθη, ὅτι καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 τῆς συμβάσεως ἔλαβεν ἐπίσης χώραν λάθός τι, καὶ τὸ λάθος ἐκεῖνο διωρθώθη διὰ πρωτοκόλλου συνταχθέντος μεταξὺ τῆς ἑταιρίας ταύτης καὶ ἐμοῦ. Τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ τὸ πρωτόκολλον ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ κυροῦν ἀμφότερα ταῦτα συνυποβαλλόμενον Νομοσχέδιον (Ὅρα Παράρτημα). Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσθη Νόμος περὶ ἀναπληρώσεως τῶν Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν κατὰ τὴν προσεχῆ βουλευτικὴν ἐκλογὴν Λαρίσσης ὑπὸ τῶν Δικαστικῶν Ἀντιπροσώπων. Τὸ Νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ἐγκαίρως εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπέθετον, ὅτι ἤθελεν ἐπιψηφισθῇ ταχέως, ὥστε ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ μέχρι τῆς ἐκλογῆς νὰ μεσολαβήσωσιν αἱ δέκα ἡμέραι, μετὰ παρέλευσιν τῶν ὁποίων ἄρχεται ἡ ἰσχὺς τοῦ Νόμου. Ἀλλ’ ἕνεκα τῆς βραδείας ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ ἐκυρώθη καὶ ἐδημοσιεύθη μόλις τὸ παρελθὸν Σάββατον. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας δὲ ἐκείνης μέχρι τῆς 14 Ἰουλίου, ὅτε πρόκειται νὰ ἐνεργηθῇ ἡ βουλευτικὴ ἐκλογὴ Λαρίσσης, δὲν μεσολαβεῖ τὸ ἀπαιτούμενον χρονικὸν διάστημα τῶν δέκα ἡμερῶν. Τὴν ἔλλειψιν ταύτην σπεύδω νὰ ἐπανορθώσω διὰ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἰσχὺς τοῦ ψηφισθέντος Νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεως αὐτοῦ, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἐπειδὴ δὲν μένει καιρὸς, κατ’ ἐξαίρεσιν, νὰ συζητηθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, αὔριον εἰς δευτέραν καὶ τὴν Τετάρτην εἰς τρίτην, ὥστε νὰ μείνῃ καιρὸς νὰ κυρωθῇ, νὰ δημοσιευθῇ καὶ νὰ περιέλθῃ ἐγκαίρως πρὸς τὰς ἐν Λαρίσσῃ Ἀρχάς. Ἄλλως, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ ἐναντίον τοῦ Νόμου, ὁ ὁποῖος ὁρίζει, ἵνα ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἐνεργεῖται ἡ ἐκλογὴ, ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως (Ὅρα Παράρτημα).

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα μάλιστα, νὰ ἀναγνωσθῇ σήμερον.

§12ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς σήμερον ἔλαβον, συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Κατσικοπούλου, ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν Ναυπλίας καὶ ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης.

§13ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§14ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ προκάτοχός του κ. Λομβάρδος παρεχώρησε τὸ παντοπωλεῖον τοῦ Σωφρονιστηρίου Αἰγίνης ἄνευ συναγωνισμοῦ παρὰ τὸν Νόμον τοῦ Λογιστικοῦ. Ἂν δὲ τοῦτο ἦναι ἀληθές, διατί ἐτέθη ὁ ὅρος εἰς τὴν νέαν δημοπρασίαν, τὴν προκηρυχθεῖσαν διὰ χθές, ὅτι ὁ ἀναδειχθησόμενος μισθωτὴς ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ πᾶσαν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου πρὸς ἀποζημίωσιν τοῦ μέχρι τοῦδε ἐνοικιαστοῦ, ἂν ὁ νῦν χορηγητὴς κερδίσῃ Δικαστικῶς; Ἂν παρανόμως, καὶ πράγματι παρανόμως παρεχωρήθη τὸ παντοπωλεῖον, τὸ συμβόλαιον εἶναι ἄκυρον· ἑπομένως ὁ ὅρος εἶναι περιττὸς καὶ ἔβλαψε πολύ, διότι γνωρίζω, ὅτι πολλοὶ Αἰγινῆται ἦλθον ἐδῶ μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ συναγωνισθοῦν, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ὅρου δὲν συνηγωνίσθησαν, καὶ δι’ αὐτὸ παρουσιάσθη μόνον εἷς, ὁ ὁποῖος προσέφερε 1500 δραχ. καὶ παρεχωρήθη ἐπ’ ὀνόματι αὐτοῦ, ἐνῷ ἦσαν διατεθειμένοι νὰ δώσωσι καὶ 6 χιλιάδας διὰ τὴν μίσθωσιν. Λοιπὸν ἓν τῶν δύο, ἢ εἶναι παράνομον τὸ συμβόλαιον καὶ πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ ὅρος, ἢ δὲν εἶναι παράνομον, καὶ πρέπει νὰ μείνῃ εἰς τὸν νῦν ἐνοικιαστήν.

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὸ παντοπωλεῖον τοῦ Σωφρονιστηρίου Αἰγίνης παρεχωρήθη ἄνευ μισθώματός τινος καὶ ἑπομένως ἄνευ δημοπρασίας· συνετάχθησαν δὲ καὶ ἔγγραφα περὶ τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως. Μετὰ τὴν παραχώρησιν ταύτην ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπό τινος ἀναφορά, διὰ τῆς ὁποίας προσφέρεται ἀνάλογον μίσθωμα, ἵνα ἐκτεθῇ τὸ παντοπωλεῖον εἰς δημοπρασίαν· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχε παραχωρηθῆ ἤδη εἰς ἄλλον, ἐνόμισα καλὸν νὰ ζητήσω τὴν γνώμην τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου, ἂν δύναμαι νὰ προβῶ εἰς τὴν μονομερῆ ἀκύρωσιν τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως καὶ νὰ ἐκθέσω τὴν μίσθωσιν τοῦ παντοπωλείου εἰς πλειοδοτικὴν δημοπρασίαν. Ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος ἐξέφρασε δισταγμόν, μολονότι παρεχωρήθη ἄνευ δημοπρασίας καὶ ἄνευ μισθώματος, ἂν δύναμαι νὰ ἀκυρώσω μονομερῶς τὴν παραχώρησιν ταύτην· ἐγνωμοδότησε μολαταῦτα, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἐκτεθῇ εἰς δημοπρασίαν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, τὸν ἀναγραφέντα ἐν τῇ διακηρύξει, τουτέστιν ὁ ἀναδειχθησόμενος ἐνοικιαστὴς νὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποζημιώσῃ τὸν πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις, ἂν τυχὸν οὗτος δικαστικῶς ἤθελε δικαιωθῇ εἰς τοιαύτην ἀποζημίωσιν, διὰ νὰ ἦναι τὸ Δημόσιον ἐκτὸς πάσης εὐθύνης. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει ταύτῃ, ἐξέδωκε τὴν διακήρυξιν περὶ μισθώσεως τοῦ παντοπωλείου καὶ ἔθηκε τὸν ὅρον, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Μαρκέλλος. Ἐνηργήθη δημοπρασία, ὑπεβλήθησαν τὰ πρακτικὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον εἰσέτι δὲν ἀπεφάνθη ἐπὶ τῆς δημοπρασίας. Ἤδη λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Μαρκέλλου, θέλω ἐξετάσει τὴν ὑπόθεσιν καλλίτερον καὶ θὰ ἐνεργήσω ὅ,τι νόμιμον καὶ δίκαιον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§16ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ. Εἶναι πολὺ βλαπτικὸς ὁ ὅρος αὐτὸς καὶ πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ.

§17Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν αἱ φυλακαὶ τῆς Αἰγίνης, ἐγένετο σκέψις ἀπὸ μέρους τῆς τότε Κυβερνήσεως περὶ διορισμοῦ τροφοδότου, ἵνα χορηγῇ τὰ τρόφιμα εἰς τοὺς καταδίκους ἐπὶ ὡρισμένῳ τιμήματι. Ἀλλ’ ἵνα χορηγῇ τὰ τρόφιμα εὐχερῶς, ἔπρεπε νὰ τῷ παραχωρηθῇ δωμάτιόν τι τοῦ Σωφρονιστηρίου πρὸς χρῆσιν αὐτοῦ. Πραγματικῶς συνεφωνήθη τότε μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ δύω συνεταίρων, ἑνὸς Ζέρβα καὶ ἑνὸς Κωστοπούλου, καὶ συνετάχθη συμβόλαιον, κατὰ τὸ ὁποῖον αὐτοὶ ὤφειλον νὰ πληρώνουν δι’ ἓν δωμάτιον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐντὸς τῆς μιᾶς τῶν ἀκτίνων—διότι εἶναι τέσσαρες ἀκτῖνες—νὰ πληρώνουν 40 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ νὰ χορηγοῦν τὰ τρόφιμα κατὰ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὰ σχετικά. Κατὰ τὸ 1882, ὅτε μετέβην εἰς τὴν Αἴγιναν ὡς Νομάρχης, μοὶ ἐγένοντο παράπονα ἀπὸ μέρους τῶν καταδίκων, ὅτι τὸ δωμάτιον ἐκεῖνο ἦτο εἰς μίαν μόνην ἀκτῖνα, καὶ ὅτι οἱ κατακλινόμενοι εἰς τὰς ἄλλας ἀκτῖνας δὲν ἠδύναντο αὐτοπροσώπως νὰ λαμβάνουν τὰ τρόφιμα, καὶ συνέβαινον καταχρήσεις ἐκ τῆς μεσολαβήσεως τρίτων μεταξὺ τοῦ τροφοδότου καὶ τῶν φυλακισμένων. Ἐξετάσας ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εὗρον μίαν γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ κ. Ἀθανασιάδου νομίζω.

§18ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐδική μου ὄχι βέβαια.

§19ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Διὰ τῆς ὁποίας ἔλεγεν, ὅτι δυνάμεθα τὸ ὀψοπωλεῖον νὰ τὸ μεταθέσωμεν εἰς ἄλλην ἀκτῖνα, διότι ὁ ὅρος αὐτός, ὁ ὁποῖος περιέχεται ἐν τῷ συμβολαίῳ, δὲν εἶναι ὑποχρεωτικός. Ἐκάλεσα τότε ἐγὼ ἰδιαιτέρως τὸν τροφοδότην Κωστόπουλον καὶ τὸν παρεκάλεσα διὰ τὴν εὐκολίαν τῶν καταδίκων, πρὸς τοὺς ὁποίους πρέπει φιλανθρώπως νὰ φέρεταί τις, νὰ δεχθῇ νὰ ἐξέλθῃ τοῦ καταστήματος ἐκείνου καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς ἄλλο δωμάτιον, ὅθεν εὐχερέστερον νὰ χορηγῇ τὰ ὄψα πρὸς ὅλας τὰς ἀκτῖνας. Ἐδέχθη ὁ Κωστόπουλος καὶ παρῆλθεν ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὁρισθῆ διὰ συμβολαίου. Ὅταν ἔληξεν ὁ χρόνος τῆς μισθώσεως, συνῆλθεν ἡ Ἐφορεία, ἐγένετο δὲ πρότασις ἀπὸ ὅλους, ἵνα δοθῇ διὰ δημοπρασίας τὸ κατάστημα, καὶ ἐγένοντο προτάσεις ἐκ μέρους τῆς Ἐφορείας νὰ προσαχθῇ δωρεὰν εἰς ἐκεῖνον ὅστις ἀναδέχεται νὰ χορηγῇ καθαρὰ εἴδη ὄψων εἰς τοὺς καταδίκους, διότι τὸ ἐνοίκιον, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ, θὰ τὸ ἔβγαλεν ἀπὸ τοὺς καταδίκους, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι εὐπρεπὲς νὰ ἐνοικιάζῃ τὸ Δημόσιον δωμάτια, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τὸ ἴδιον θὰ ἐγίνετο· ἀλλ’ ἠξεύρετε ποῖος συναγωνισμὸς ὑπῆρξε; τοιοῦτος, ὥστε πολλοὶ παρουσιάζοντο νὰ προσφέρωσι σπουδαῖον ἐνοίκιον διὰ τὸ μαγαζεῖον τοῦτο, διὰ νὰ αἰσχροκερδίσωσιν εἰς βάρος τῶν καταδίκων, καὶ τῶν ὁποίων αἱ φωναὶ δὲν ἔπαυσαν. Ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ αἴτησις τοῦ νὰ μὴ ἐνοικιασθῇ τὸ μαγαζεῖον, διότι τὸ ἐνοίκιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλάμβανε τὸ Δημόσιον, θὰ ἐπεβάρυνε τοὺς καταδίκους, καὶ τὸ καὶ Ὑπουργεῖον δὲν ἔκαμε δημοπρασίαν, ὡς ἐπληροφορήθην, τὸ παρεχώρησεν εἰς ἐντόπιον. Διὰ νὰ λάβητε ἀκριβῆ γνῶσιν τῶν διατρεχόντων, πρέπει νὰ φέρητε ὅλα τὰ ἔγγραφα, καὶ ἰδῆτε πῶς διετίθετο τὸ μαγαζεῖον ἐκεῖνο προτήτερα, πῶς διετέθη ἤδη, καὶ εἶναι καὶ ἀναφοραὶ τῶν καταδίκων καὶ ἐκθέσεις τῶν Ἐφορειῶν, καὶ ἑπομένως τὸ Ὑπουργεῖον ἔχον ὅλα αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, ἂς ἀποφασίσῃ νὰ πράξῃ τὸ λυσιτελέστερον.

§20ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ. Νομίζετε, ὅτι ἂν παραχωρηθῇ δωρεὰν τὸ κατάστημα αὐτὸ, ἐξασφαλίζεται ἡ τύχη τῶν καταδίκων, ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει εἶναι τὸ ἠθικὸν τοῦ ἐνοικιαστοῦ;

§21ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Αἰγινήτης εἶναι καὶ ὁ εἷς, Αἰγινήτης εἶναι καὶ ὁ ἄλλος καὶ τοὺς γνωρίζετε.

§22ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἡ φρουρὰ ἐκ τοῦ παντοπωλείου αὐτοῦ προμηθεύεται τὰ τρόφιμα αὐτῆς;

§23ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι.

§24ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς ἄλλας φυλακὰς ἐνοικιάζονται δωμάτια, λόγου χάριν εἰς τὴν Σπάρτην· διατί λοιπὸν ἐδῶ νὰ δίδεται δωρεάν;

§25ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὴν Αἴγιναν αἱ φυλακαὶ εἶναι εἰς δημόσιον κτίριον καὶ τὸ τροφοπωλεῖον ἀποτελεῖ μέρος αὐτοῦ· εἰς τὴν Σπάρτην αἱ φυλακαὶ εἰσὶν εἰς κτίριον ἰδιωτικόν.

§26Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂν καὶ γνωρίζω, κύριοι, εἰς ποίαν ἐλεεινὴν κατάστασιν παρέλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ἀπὸ τὴν προκάτοχον, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μεγάλης ζημίας τοῦ Δημοσίου καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ φέρω σήμερον πάλιν τὸ ζήτημα, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ἀπησχόλησα πολλάκις τὴν Βουλήν. Τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, ἀφοῦ παρημέλησεν ἐπὶ τρία ἔτη νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τῆς ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ, ἣν ἤρχισεν ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος ἀπὸ τὸ 1880, μόλις περὶ τὰ τέλη τῆς Περιόδου ἐξέθηκεν εἰς ἐργολαβίαν καὶ τὰ ἄλλα δύω τμήματα τῆς ὁδοῦ. Τὸ πρῶτον τμῆμα ἀπὸ Τριπόλεως μέχρις Ἀραχώβης τὸ ἀνέλαβεν ἐντόπιος ἑταιρία φιλοτιμουμένη νὰ ζημιωθῇ μᾶλλον, ἀλλὰ νὰ φανῇ χρήσιμος εἰς τὸν τόπον της, τὸ δὲ ἄλλο τμῆμα τὸ προσεκόλλησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐργασίας 5½ ἑκατομμυρίων, ἅπερ ἀνέλαβε Γαλλικὴ ἑταιρία. Οὕτως τὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης περιεπλέχθησαν ἐλεεινὰ, ὥστε νὰ μὴ τελειώσῃ, καὶ οἱ Νομοὶ Λακωνίας καὶ Ἀρκαδίας νὰ μὴ συνδεθῶσι δι’ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ποτέ. Ἐν τούτοις, κύριοι, τί συνέβη; Οἱ λαβόντες τὸ πρῶτον τμῆμα, φιλοτιμούμενοι νὰ περατώσωσι τὸ ἔργον ταχύτερον, διῄρεσαν αὐτὸ εἰς διάφορα τμήματα καὶ οὕτω κατέταμον τὴν παλαιὰν ὁδὸν διὰ χανδάκων καὶ σωρεύσεως χωμάτων, εἰς τρόπον, καθ’ ὃν ἂν δὲν περατωθῇ τὸ ἔργον πρὶν ἀρχίσωσι τὰ πρωτοβρόχια, εἰς πολλὰ μέρη καθίσταται ἐντελῶς ἀδιάβατος καὶ εἰς φορτηγὰ ἀκόμη· ἀφίνω δὲ ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ἐργασία θὰ καταστραφῇ καὶ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον διέταξε τὴν παῦσιν τοῦ ἔργου. Πρὸς περάτωσιν δὲ τοῦ τμήματος τούτου δὲν χρειάζονται εἰμὴ 120,000 δραχμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον κατ’ ἀρχὰς ὑπεσχέθη νὰ δώσῃ 80,000, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἠρνήθη καὶ ταύτας, καθόσον πιστεῦον, ὅτι εἶχε νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 900,000 δραχμὰς ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιίας, εἰδοποιήθη ἀπὸ αὐτὴν, ὅτι ἀντὶ νὰ λάβῃ, ὀφείλει νὰ δώσῃ 109,000. Ἐν τούτοις ἔδωκε τὸ Ὑπουργεῖον 80,000 δραχμὰς εἰς τοὺς Γάλλους ἐργολάβους, διὰ νὰ κάμωσιν ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς ἔργου ὅλως διόλου ἀχρήστου, στοιχίζοντος 1,380,000, δηλαδὴ τῆς ἀπευθείας ὁδοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἄστρος, ἥτις συμπεριελήφθη εἰς τὴν τῶν 5½ μιλιουνίων ἐργολαβίαν, τὴν χορηγηθεῖσαν εἰς τοὺς Γάλλους. Τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστον, διότι ἑνώνει τὴν Τρίπολιν μὲ τὸ Ἄστρος, χωρὶς νὰ εὐκολύνῃ εἰμὴ ὀλίγα καλύβια, καὶ διὰ τοῦτο ἀντέστησαν ἐπὶ τῆς πρώην Κυβερνήσεως κατὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου αὐτοῦ πάντες οἱ Βουλευταὶ τῆς Τριπόλεως, μήτε τοῦ κ. Ζέγγελη ἐξαιρουμένου, ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ἀπεφάσισε νὰ ἐξοδεύσῃ ἀχρήστως τὰς δραχμὰς 1,400,000, ἐναντίον τῶν διαληφθεισῶν ἀντιδράσεων χάριν τοῦ μακαρίτου Χριστοπούλου, Βουλευτοῦ Κυνουρίας, ὃν ηὐνόει πολύ. Ἐκεῖνος δὲ ὑπέδειξε τὸ ἔργον τοῦτο, διότι εἰς τὰς τῶν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του ἐκτελουμένων ἔργων ἐργολαβίας πάντοτε εἶχε μερίδα ὠφελείας. Ὕστερον ἀπὸ τὰ ἀνωτέρω ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὰς 80,000 δραχμὰς διὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔργου τούτου, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε γίνει ἔναρξις, ἔπρεπε νὰ παύσῃ τὸ ἔργον καὶ νὰ τὸ καταργήσῃ, ἔχουσα πρὸς τοῦτο τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸ 32 ἄρθρον τοῦ περὶ ἐκτελέσεως τῶν Δημοσίων ἔργων Β. Διατάγματος· τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔκαμα καὶ προφορικῶς εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν, ὅστις μοὶ ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν, ὅτι, κατὰ τὸ μνημονευθὲν ἄρθρον τοῦ Β. Διατάγματος, ἀποζημίωσιν περὶ τοῦ ἐργολάβου, δι’ ἣν ὑφίσταται ζημίαν ἕνεκα καταργήσεως, δὲν ἐννοεῖ μόνον ὅ,τι ἐδαπάνησεν οὗτος, ἀλλ’ ὅ,τι καὶ ἤθελε κερδήσει ἐκ τῆς ἐργολαβίας ταύτης. Ἀφίνω ὅτι ἡ σκέψις αὕτη δὲν εἶναι κατ’ ἐμὲ ἰσχυρὰ κατὰ τὸ διαληφθὲν ἄρθρον, ὅπερ καὶ ἀναγινώσκω (ἀναγινώσκει τὸ 32 ἄρθρον τοῦ Β. Διατάγματος). Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἂν ἐξηγηθῇ, τί θὰ ζητήσῃ ἡ ἑταιρία διὰ κέρδος ἐκ τοῦ ἔργου τούτου· τὸ πολὺ 100,000 δραχμάς. Δὲν εἶναι συμφερώτερον νὰ πληρώσωμεν μόνον τὰς 100,000 δραχμὰς ἀντὶ τοῦ 1,400,000; Ἔπειτα, κύριοι, ἂν παραταθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἀπὸ Ἄργους μέχρι Τριπόλεως, κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἐξετασάντων τὸ ἀντικείμενον τοῦτο Γάλλων μηχανικῶν τῆς γραμμῆς ταύτης, θὰ διέλθῃ μέρος διὰ τῆς ἀνωτέρω διαληφθείσης ὁδοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἄστρος, καὶ ἰδοὺ ὅτι γίνεται καὶ εἰς τὰ μέρη αὐτὰ εὐκολία πολὺ μεγαλειτέρα, καὶ τὰς 1,400,000 δραχμὰς δυνάμεθα νὰ τὰς δώσωμεν χρησίμως εἰς συμπλήρωσιν τῆς πρὸς τοὺς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἐργολάβους δοθησομένης πάντοτε ἀποζημιώσεως. Μὴ νομίσητε, κύριοι, τὴν περὶ τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς ἰδέαν ἰδικήν μου σκέψιν. Τοὐναντίον, καὶ πρὸς τοῦτο προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ πρὸ πάντων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἀνήκων, ὡς ἐγὼ, εἰς μεσόγειον τῆς Πελοποννήσου Ἐπαρχίαν, ἔχει μέγα συμφέρον εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμου μέχρι Τριπόλεως. Γνωρίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ ἑταιρία τοῦ κατασκευαζομένου σιδηροδρόμου ἀπὸ Ἀθήνας εἰς Πάτρας δύναται νὰ κάμῃ πρότασιν παρατάσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Ἄργους εἰς Τρίπολιν, καὶ νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τελειώσῃ ἀπὸ Κόρινθον εἰς Πάτρας, διότι δὲν βλέπει ἀνάλογα κέρδη, ἀφοῦ καθ’ ἑκάστην ἡ πόλις αὕτη συγκοινωνεῖ μὲ ἀτμόπλοια, ἐνῷ ἡ Τρίπολις στερεῖται τοῦ μέσου τούτου· εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις τοῦ Δημοσίου θὰ ἦναι μεγαλειτέρα, διότι τὸ ἔδαφος εἶναι πολὺ ἀνώμαλον.

§27Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία μοὶ ἐγένετο πρότασις ἀπὸ ἑταιρίαν τινὰ περὶ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς μέχρι Τριπόλεως.

§28Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν σᾶς ἔγινε τοιαύτη πρότασις, ἀλλ’ ἔμαθον ἐγὼ ὅτι θὰ σᾶς γίνῃ. Βλέπετε, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐπέμεινε νὰ δώσῃ εἰς ἐργολαβίαν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργου πολυδαπάνου, ὅλως ἀχρήστου, χωρὶς νὰ τελειώσῃ προηγουμένως τὰ ἔργα, ὧν ἐγένετο ἔναρξις, ἅτινα δ’ εἰσὶ τὰ μάλιστα χρήσιμα καὶ τῶν ὁποίων ἡ περάτωσις θὰ παραλύσῃ ἀπὸ τὴν δαπάνην τῆς ἐνάρξεως τοῦ προῤῥηθέντος ἀχρήστου καὶ πολυδαπανωτέρου ἔργου. Τί νομίζετε ὅτι εἶπε πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ἀποφάσεώς του ταύτης ὁ κ. Τρικούπης; ὅτι ἔπρεπε νὰ συνδέσῃ τὴν Τρίπολιν μὲ τὸ Ἄστρος, καὶ νὰ χορηγήσῃ ἐπίνειον εἰς τὴν Τρίπολιν. Ἀλλὰ διὰ τῆς ἤδη κατασκευαζομένης ὁδοῦ δι’ Ἀραχώβης, Ἁγίου Πέτρου καὶ Ἁγίου Ἰωάννου μὲ διαφορὰν βραδύτητος μιᾶς ἢ τὸ πολὺ δύο ὡρῶν, ἀλλὰ συγκοινωνίαν τόσων κατῳκημένων μερῶν, πληροῦται ὁ πρῶτος ὅρος τῆς μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Ἄστρους συγκοινωνίας. Ἐπίνειον δὲ ἔχει ἡ Τρίπολις πρὸ πολλοῦ τοὺς Μύλους, 4–5 ὥρας ἀπέχοντας τῆς Τριπόλεως, ἐνῷ ἡ πρὸς τὸ Ἄστρος ὁδὸς θ’ ἀπέχῃ ἴσως ἐννέα. Τοῦ ἔργου λοιπὸν αὐτοῦ, τοῦ ὅλως ἀχρήστου, ἀντὶ νὰ διατάξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν παραίτησιν, ἀφοῦ δὲν ἔγινε καὶ καμμία ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου δαπάνη, δίδει καὶ 80,000 δρ. πρὸς εὐκολίαν τῆς ἐνάρξεως, καὶ δὲν δίδει τὰς 120,000 δραχμὰς διὰ τὴν περάτωσιν μέχρις ἰσοπεδώσεων, τοῦ ἀρξαμένου ἤδη ἔργου, τοῦ ἀπὸ Τριπόλεως μέχρι Ἀραχώβης τμήματος, τῆς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην ὁδοῦ, καταστάσης ἀπολύτως ἀναγκαίας οὐ μόνον διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν διὰ τούτων νομῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ σπουδαιότερον, ἐὰν, ὡς προεῖπον, δὲν περατωθῇ τὸ ἔργον αὐτὸ μέχρι τῶν πρωτοβροχίων, ὄχι μόνον θὰ καταστραφῇ ἡ μέχρι τοῦδε εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο γενομένη ἐργασία εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ συνάμα θὰ διακόψῃ τὴν μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Ἀραχώβης καὶ διὰ τὴν τῶν φορτηγῶν ζώων συγκοινωνίαν. Ἔρχεται τώρα καὶ δευτέρα παρατήρησις ἐπὶ τῆς μεταξὺ Σπάρτης καὶ Τριπόλεως συγκοινωνίας. Τὸ μεσαῖον τμῆμα ἀπὸ Ἀραχώβης εἰς Βρουλιᾶν ἐδόθη εἰς τὴν ἐργολαβίαν τῶν Γάλλων διὰ τὰ ἔργα τῶν 5½ ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ τὸ μέρος τοῦτο δεῖται τροποποιήσεως, ἥτις διευκολύνουσα πολλὰς πολυπληθεῖς κοινότητας, θὰ παρουσιάσῃ συνάμα καὶ οἰκονομίαν 300–400,000 δραχμῶν, λόγος λοιπὸν ἰσχυρὸς νὰ δηλώσῃ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ διὰ τὸ ἔργον αὐτὸ εἰς τοὺς Γάλλους, ὅτι τὸ καταργεῖ, καὶ νὰ τὸ δώσῃ κατόπιν εἰς ἐργολαβίαν ἐντοπίων ἑταιριῶν, εἰς πολὺ εὐθηνοτέρας προσφοράς· καὶ εἰς τοῦτο φέρω ὡς ἀπόδειξιν, ὅτι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους διὰ μὲν τὸ τμῆμα, ὅπερ ἀνέλαβεν ἡ ἐντόπιος ἑταιρία, χορηγεῖ τὸ Δημόσιον διὰ τὴν ἐκχαλίκωσιν δραχμὰς 2, 60 τὸ κυβικὸν μέτρον, ἐνῷ εἰς τοὺς Γάλλους χορηγεῖ δραχμὰς 4, 50· διότι οἱ Γάλλοι, οἱ σχεδιάσαντες τὰς ὁδοὺς καὶ συντάξαντες τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἔργων, παρουσιάσθησαν καὶ ὡς ἐργολάβοι μὲ ἔκπτωσιν μόνον 4%, ἐνῷ αἱ ἐντόπιοι ἑταιρίαι δύνανται νὰ παρουσιάσωσιν ἔκπτωσιν 10 καὶ 12%. Δὲν τὸ ἔκαμαν ὅμως, διότι ποία Ἑλληνικὴ ἑταιρία τῶν ἐργαζομένων ἀνέκαθεν εἰς κατασκευὴν τοιούτων ἔργων εἶναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀναλάβῃ ἐργολαβίας 5 καὶ 6 ἑκατομμυρίων; Διὰ τοῦτο καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσιν ἐσύστησα εἰς τὸν κ. Τρικούπην νὰ διαιρῇ τὰ ἔργα εἰς τμήματα, πρὸς εὐκολίαν τῶν Ἑλλήνων ἐργολάβων, ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης προτιμᾷ τοὺς ξένους τούτων, οἵτινες καὶ πολλὰ κερδίζουσι καὶ τὸ χείριστον ἐκτελοῦν τὰ ἔργα διὰ ξένων ἐργατῶν, Ἰταλῶν καὶ Μαυροβουνίων, καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ Ἕλληνες ἐργάται στεροῦνται ἐργασίας, ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὁσάκις ἡ ἐργατικὴ τάξις δὲν ἔχει ἐργασίαν, ἀνοίγουν ἐπίτηδες ἐκτελέσεις ἔργων διὰ νὰ χορηγήσωσιν εἰς τὴν τάξιν αὐτὴν ἐργασίαν, ὅ ἐστὶν ἀπέδειξε καὶ διὰ τῆς πράξεώς του ταύτης ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι μεριμνᾷ νὰ ἑλκύσῃ τὴν ἐκτίμησιν ὑπὲρ ἑαυτοῦ τῶν ξένων, καὶ νὰ ἐπισύρῃ τὴν κατάκρισιν τῶν συμπολιτῶν του. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω συνάγεται, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀνέγνωσα ἄρθρου τοῦ Β. Διατάγματος ὀφείλετε νὰ καταργήσητε τὴν ἐργολαβίαν, ἥτις ἀνετέθη εἰς τοὺς Γάλλους, ἐκτὸς τοῦ μεσαίου τμήματος τῆς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην ὁδοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν δέχωνται τὴν ὁποίαν διὰ τὸ τμῆμα αὐτὸ διέλαβον ἀναγκαιοτάτην τροποποίησιν. Συνάμα δὲ νὰ συντρέξητε τοὺς Γάλλους νὰ ἀνεγείρωσι τὰς δύω ἐπὶ τοῦ Εὐρώτα γεφύρας, τῶν ὁποίων, σιδηρῶν οὐσῶν, μανθάνω, ὅτι μεταφέρουσι μετ’ ὀλίγον τὸ ὑλικὸν εἰς Ναύπλιον, καὶ διότι διὰ τὸ ἔργον αὐτὸ κατέβαλον πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ δαπάνην οἱ ἐργολάβοι, καὶ διότι εἶναι τὸ ἔργον ἀναγκαιότατον, καθ’ ὅσον ἡ ἀνέγερσις τῆς γεφύρας τοῦ Εὐρώτα εἶναι ἔργον χορηγηθὲν εἰς ἐργολαβίαν ἀπὸ τὸ 1874, ὅπερ ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ ἐργολάβου, εἰ καὶ ἤρχισε, δὲν ἐξετελέσθη. Ἐπίσης, κύριε Ὑπουργέ, δύνασθε νὰ χορηγήσητε εἰς τοὺς Γάλλους ἐργολάβους ἐκ τῶν χορηγηθεισῶν αὐτοῖς ἐργασιῶν τὰ ἔργα ἐκεῖνα, ὧν ἔκαμον ἔναρξιν, καὶ εἶναι ἀναγκαῖα, ἀλλὰ πάντοτε νὰ προηγηθῇ ἡ περάτωσις τῶν ἤδη ἐκτελουμένων, ὧν ἡ παῦσις ἐπιφέρει καὶ τὴν ἀπώλειαν τῶν δι’ αὐτὰ γενομένων δαπανῶν, ἂν δὲν περατωθῶσιν ἐντελῶς, ἵνα διὰ τῆς περατώσεως ἐπέλθῃ ἡ χρῆσις καὶ δι’ αὐτῶν ἡ ἐπιτήρησις τῆς συντηρήσεως. Περαίνων συνιστῶ, κύριε Ὑπουργὲ, 1) νὰ κηρύξῃς εἰς τοὺς Γάλλους ἐργολάβους τὴν κατάργησιν τῶν ἔργων, τῶν μὴ ἀναγκαίων, ὧν τὸ πρῶτον εἶναι ἡ ἀπὸ Τριπόλεως ἀπευθείας εἰς Ἄστρος ὁδός· 2) νὰ χορηγήσῃς τὰς δραχμὰς 120,000 διὰ τὴν περάτωσιν τοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἀράχωβαν τμήματος τῆς ὁδοῦ μέχρι Σπάρτης, καὶ τὸ ἀντίτιμον διὰ τὰς δύο γεφύρας τοῦ Εὐρώτα.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μᾶς λείπουν τὰ χρήματα.

§30ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δι’ αὐτὰ τὰ δύω ἔργα σᾶς ἔλειψαν τὰ χρήματα ὡς διατείνεσθε, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ ἐν τούτοις ἐδώκατε 80,000 δραχμὰς εἰς τοὺς Γάλλους νὰ κάμωσιν ἔναρξιν πολυδαπάνου καὶ ὅλως ἀχρήστου, ὡς διέλαβον ἀνωτέρω, ἔργου τῆς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἄστρος ὁδοῦ! Ἔπειτα, κύριε Ὑπουργὲ, ἀφοῦ δὲν ἔχετε χρήματα διὰ ἔργα, ὧν ἐγένετο ἡ ἔναρξις, καὶ τῶν ὁποίων ἡ παῦσις θὰ φέρῃ πολλὰς ζημίας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ὁδοποιΐας, διατί δίδετε εἰς ἐργολαβίαν νέα ἔργα δαπάνης ἑκατομμυρίου, ὡς ἐκεῖνα τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Πύργον, ἀπὸ Μελιγαλᾶ εἰς Κυπαρισσίαν; Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω μετ’ ἐπιμονῆς, ἵνα χορηγήσητε διὰ τὰ δύω ἔργα τοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἀράχωβαν τμήματος, καὶ τῶν γεφυρῶν τοῦ Εὐρώτα ἀναγκαῖα χρήματα, οἰκονομοῦντες αὐτὰ τοὐλάχιστον ἐκ τῶν νῦν γενομένων εἰσπράξεων τῶν ἐσόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἐκ τῶν τοῦ Δημοσίου ταμείου, ἐπιστρέφοντες ὅσα ἐδαπανήθησαν ἐκ τοῦ τῆς ὁδοποιΐας εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§31ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὅλοι, κύριοι, ἐδῶ οἱ μὲν διὰ τὸν σταφιδοκαρπὸν, οἱ δὲ διὰ τὰς ὁδοὺς ὁμιλοῦν διὰ τὰς ἐπαρχίας των· ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἀπὸ τῶν λατομείων τῆς σμύριδος εἰς τὴν παραλίαν, διότι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο οὐδεμία ὁδὸς ὑπάρχει· οἱ μεταφέροντες δὲ τὸ προϊόν τοῦτο ἀπὸ τὸ ὁποῖον εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἄνω τοῦ 1,000,000 κατ’ ἔτος, εἰς τὴν παραλίαν, κινδυνεύουσιν ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ καταπέσωσιν ἀπὸ τὸν κρημνὸν καὶ κατασυντριβῶσι μετὰ τῶν ζώων των. Κατὰ τῷ 1874 ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε θέσει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἓν ποσὸν 40,000 δραχμῶν διὰ νὰ κατασκευασθῇ βατὴ ὁδὸς, ἓν μονοπάτι δηλαδὴ, διὰ νὰ διέρχωνται τὰ ζῷα, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἔγεινε. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ ἕνα ὑπάλληλον τοῦ Τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως διὰ νὰ ἴδῃ ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ διέλθωσι τὰ ζῷα. Ἀφίνω τὶ πληρώνεται εἰς αὐτοὺς τοὺς εἵλωτας, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι 2.65 παλαιὰς δραχμὰς διὰ νὰ μεταφέρουν δύο στατῆρας σμύριδος, εἰς τὸ ὁποῖον καταναλίσκουσι 2 ἡμέρας· μὲ τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ἀποζημιώνουν αὐτούς, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἀφῃρέθησαν τὰ κτήματα, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι περιέχουσι σμύριδα! Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου· δύναται δὲ νὰ πληροφορηθῇ περὶ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μετέβη ἄλλοτε πεζῇ εἰς τὰ ὀρυχεῖα, διότι δὲν ὑπάρχει ὁδός. Δίκαιον εἶναι, ἀφοῦ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Στερεᾶς ἐδαπανήθησαν 20,000,000, νὰ δαπανηθῶσι καὶ δι’ ἡμᾶς τοὺς νησιώτας ἀνὰ 50 ἢ 60 χιλιάδες δραχμαὶ δι’ ἑκάστην νῆσον, ἵνα κατορθώσωμεν νὰ τελειώσωμεν μίαν τοὐλάχιστον ἐπαρχιακὴν ὁδόν.

§32ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν πόσα χρήματα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ φόρους τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος, ἀφ’ ὅτου ἤρχισεν ὁ Νόμος περὶ Ὁδοποιΐας. Τοῦτο αὐτὸ νὰ πράξῃ καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, διότι δικαίως ὁ προλαλήσας παραπονεῖται, ὅτι οὐδαμῶς πολλαὶ ἐπαρχίαι ἔτυχον τοῦ εὐεργετήματος τοῦ φόρου τῆς ὁδοποιΐας.

§33ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκθέσεις τῶν μηχανικῶν, οἵτινες ἐστάλησαν νὰ παραλάβωσι τὰ κατασκευασθέντα δημόσια καταστήματα ἐν Κοπραίνῃ τῆς Ἐπαρχίας Ἄρτης καὶ τὰς ὁδοὺς ἀπὸ Ἄρτης μέχρι Κοπραίνης καὶ ἀπὸ Ἄρτης μέχρι Μενιδίου. Διὰ τὰ καταστήματα ταῦτα καὶ τὰς ὁδοὺς ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον ταμεῖον μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ, καὶ ἐνῷ ἐπερατώθησαν πρὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου, δὲν τὰς παρέλαβεν ὁ μηχανικός. Ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν νὰ μάθωμεν ἐὰν οἱ ἐργολάβοι ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ἢ ὄχι· καὶ ἂν τὰς ἐξεπλήρωσαν, διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν παραλαμβάνει τὰ ἔργα ταῦτα· ἐὰν δὲ δὲν τὰς ἐξεπλήρωσαν, ὁποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ προτίθεται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τῶν μὴ ἐκπληρωσάντων τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν ἐργολάβων. Ὅθεν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας καὶ ὅσας ἄλλας σχετικὰς ἔχει περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι ἔχω νὰ εἴπω τινὰ περὶ τῶν Δημοσίων ἔργων ἐν τῷ Νομῷ Ἄρτης, καὶ ἔχω ἀνάγκην τῶν πληροφοριῶν τούτων, διὰ νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἐν τῷ ῥηθέντι Νομῷ λαβόντα χώραν ὡς πρὸς τὰ Δημόσια ἔργα.

§34Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφ’ ὅτου, κύριοι, κατηργήθησαν αἱ εἰδικαὶ ἁλαταποθῆκαι, γνωρίζετε, ὅτι τὸ ἅλας ὑπερετιμήθη, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὰς μεσογείους Ἐπαρχίας ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐνίοτε πωλεῖται 30 καὶ 40 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Τὴν κατάστασιν ταύτην κατιδοῦσα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ μὴ ἐπιθυμοῦσα τὴν ἐπὶ πλέον παράτασιν ταύτης, οὔσης λίαν ἐπιβλαβοῦς εἰς τὸν τόπον, ἔλαβε τὴν πρόνοιαν νὰ συντάξῃ νομοσχέδιον περὶ εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν ἐπεψηφίσθη ἕνεκα τῆς διαλύσεως τῆς προηγουμένης Βουλῆς. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ὁ κύριος Σωτηρόπουλος εἶχεν ἄλλοτε ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ ἐνοικιάσεως ὅλων τῶν ἁλικῶν τοῦ Κράτους πρὸς τὸν σκοπὸν βεβαίως τοῦ νὰ πωλῆται τὸ ἅλας εἰς μικρὰν τιμὴν, καὶ συνάμα ὅπως εἶναι πρόχειρον καὶ ἄφθονον εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, διὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν ἁλικῶν ἀφεύκτως ἤθελεν εἰσαχθῆ εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον ἱκανὸν χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἤδη ἀσκόπως καὶ ἀδικαιολογήτως κατασπαταλᾶται, διαρπαζόμενον ὑπὸ τῶν γνωστῶν ὑμῖν διαχειριστῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λάβῃ ὑπὸ σκέψιν, ὡς οἷόν τε τάχιον, εἴτε τὸ νομοσχέδιον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, εἴτε τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἢ καὶ ἀμφότερα ταῦτα, καὶ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως νόμου ἀναλόγου πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἵνα μὴ ἐξακολουθῇ ἡ κατάστασις αὕτη, ἧς ἕνεκα οἱ κάτοικοι ἁπασῶν τῶν Ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους εὐλόγως καὶ δικαίως παραπονοῦνται.

§35ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ εἶνε λίαν εὐχάριστον, ὅτι πληροφοροῦμαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ πρὸ μικροῦ ἀγορεύσας, ἐσχημάτισε κατὰ τὴν τελευταίαν περιοδείαν του τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶνε ἀναγκαία ἡ σύστασις εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν. Μοὶ εἶνε εὐχάριστον, διότι ἐγὼ ἤμην πάντοτε ὑπὲρ τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, καὶ ἤμην ὑπὲρ τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἐπροτείνετο ἡ κατάργησις αὐτῶν, καὶ ἤμην ὑπὲρ τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἐξετελεῖτο ὁ Νόμος περὶ καταργήσεως αὐτῶν, ὁ ἐκδοθεὶς κατὰ τὸ 1861, καὶ ἤμην ὑπὲρ αὐτῶν καὶ ὅτε ἐτέθη ὁ Νόμος οὗτος εἰς ἐνέργειαν καὶ καθ’ ὅλην τὴν τριετίαν, ὅτε ἀτυχῶς δὲν συνεφώνουν ἐν τῇ πολιτικῇ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, καὶ εἶμαι καὶ ἤδη, ὅτε ἀσχολοῦμαι ὅπως ἐπαναφέρω τὰς εἰδικὰς ἁλαταποθήκας, αἱ ὁποῖαι θέλουσι καταστήσει, διὰ τῆς ἀποθηκεύσεως τοῦ ἅλατος εἰς ἁπάσας τὰς ἐπαρχίας, εὐθηνότερον αὐτό.

§36ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιά τινα, τὰ ὁποῖα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ κατὰ προτίμησιν. Τοιοῦτον εἶνε πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διδάκτρων ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις. Τοῦτο εἶνε ζήτημα ὄχι μόνον ἐλλείψεως τῆς ἀδικίας, ἥτις προσγίνεται εἰς πολλοὺ οἰκογενειάρχας, μὴ δυναμένους νὰ ἀποστείλωσι τὰ τέκνα αὑτῶν εἰς τὸ σχολεῖον, ἀλλ’ εἶνε καὶ ζήτημα ἰσότητος· διότι, ἐνῷ ἡ ἀνωτέρα καὶ μέση ἐκπαίδευσις παρέχεται δωρεὰν, ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἥτις εἶνε ὁ ἄρτος τοῦ λαοῦ, παρέχεται ἐπὶ πληρωμῇ. Ἕτερον νομοσχέδιον εἶνε τὸ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων· κατὰ τοῦτο θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ καὶ ἕκτον καὶ ἕβδομον καθηγητὴν εἰς τὰ Γυμνάσια, ἐπιβάλλεται δὲ ἡ ὕπαρξις προσόντων τινῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν Γυμνασιαρχῶν καὶ Καθηγητῶν. Τρίτον νομοσχέδιον περὶ τοῦ Δημοσυντηρήτου Γυμνασίου Πειραιῶς. Ἀπεδείχθη ἐκ τῆς πείρας, ὅτι ὁ νόμος περὶ Δημοσυντηρήτου Γυμνασίου Πειραιῶς ἀπέτυχεν οἰκτρῶς· καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, βλέπω, καταφάσκει. Ἐγὼ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τούτου, οὗ τὴν κατάργησιν προτείνω ἐν τῇ Βουλῇ, μόνος ἐκ τῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς ἀντετάχθην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἀφορμὴ σκανδάλων καὶ παραλυσίας τοῦ Γυμνασίου. Κατὰ τὴν συζήτησιν θέλω ἀναπτύξει πάντα ταῦτα, ἂν ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις εἰς τὴν ψήφισίν του. Τέταρτον νομοσχέδιον, καθ’ ὃ αἱ διατάξεις τοῦ ἀρχαιολογικοῦ νόμου ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῶν παλαιοντολογικῶν εὑρημάτων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀναγκαιότατον, διότι ἄνευ τούτου εἶνε ἀδύνατον νὰ αὐξήσῃ καὶ κατ’ ἐλάχιστον ὁ πλοῦτος τοῦ παρ’ ἡμῖν ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν ἱδρυμένου Φυσιογραφικοῦ Μουσείου. Ἕτερον νομοσχέδιον, καθ’ ὃ τακτοποιοῦνται τὰ τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Κατ’ αὐτὸ κανονίζονται καὶ ὁ τρόπος καὶ τὰ προσόντα τῶν διοριστέων καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, διότι ἀτυχῶς περὶ ταῦτα ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε μεγάλη ἀταξία καὶ μεγάλη ἐλευθερία περὶ τὸν διορισμὸν προσώπων οἱωνδήποτε καὶ ὑπεραρίθμων. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον, καθ’ ὃ αἱ παραβάσεις τοῦ ἀρχαιολογικοῦ νόμου τιμωροῦνται ἐφεξῆς ὑπὸ τῶν πολυμελῶν Δικαστηρίων καὶ τῶν ἰσοβίων Δικαστῶν, οὐχὶ δὲ ὑπὸ τῶν Πταισματοδικῶν. Τὴν ἀνάγκην ταύτην σύνοιδεν ἄλλοτε καὶ ἄλλος Ὑπουργὸς καὶ εἶχεν ὑποβάλει νομοσχέδιον. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ ἐν τάχει καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι πλεῖσται εἶναι αἱ παραβάσεις καὶ μεγάλαι αἱ ἐκ τῆς ἀτιμωρησίας ζημίαι εἰς τὰ ἀρχαιολογικὰ μουσεῖα τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν ἀρχαιολογίαν ἐν γένει. Ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν μαθητῶν, ἢ μᾶλλον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐποπτείαν καὶ περὶ τῶν καθηκόντων αὐτῆς. Ἐκρίναμεν καλὸν νὰ διατηρήσωμεν τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς τὴν γʹ καὶ δʹ τάξιν τῶν Γυμνασίων διὰ πολλοὺς λόγους καὶ διὰ τὴν σωματικὴν ἄσκησιν καὶ εὐεξίαν τῶν μαθητῶν, καὶ διότι πολλοὶ τῶν μαθητῶν δὲν κατάγονται ἐκ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, καὶ ἑπομένως, μὴ ὑποκείμενοι εἰς ὑποχρέωσίν τινα στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, μόνον οὕτω δύνανται ν’ ἀσκηθῶσιν.

§37ΡΙΚΑΚΗΣ. Μόνον οἱ ἀγράμματοι θὰ ἀσκῶνται.....

§38ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ συντάξεως τῶν Καθηγητῶν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑπηρετούντων. Ἡ ἀφομοίωσις τῶν Καθηγητῶν τῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις τοῦ Κράτους ὑπηρετούντων καὶ τῶν ἐν ταῖς δούλαις Ἐπαρχίαις εἶναι ἀναγκαιοτάτη καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους λόγους ἐθνικοὺς, οὓς παραλείπω ὡς εὐνοήτους, καὶ διότι ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων ἠναγκάσθημεν νὰ κενώσωμεν πολλὰς θέσεις καὶ οἱ καθηγηταὶ, οἵτινες οὕτω ἔμεναν εἰς τοὺς δρόμους, ἀπολαμβάνοντες τοῦ προνομίου τῆς συντάξεως, θὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ Γυμνάσια, τὰ ἀνεγνωρισμένα, καὶ ἐκεῖ θὰ ὑπηρετῶσιν εὐχαρίστως. Πολλοὶ τῶν κυρίων Καθηγητῶν μοὶ ἐξέφρασαν εὐχαριστίας διὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν ἀμφιβάλλω δ’ ὅτι καὶ δι’ οὓς παρέλιπον ν’ ἀναφέρω λόγους θὰ σπεύσητε εἰς τὸ πρῶτον τοῦτο βῆμα τῆς ἀφομοιώσεως τῶν Καθηγητῶν καὶ διδασκάλων τῆς δούλης καὶ ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Ἅμα ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, θέλω ὑποδείξει τίνα ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ προταχθῶσιν ὡς μᾶλλον κατεπείγοντα.

§39ΡΙΚΑΚΗΣ. Παρουσιάζεται μία περίπτωσις, ἥτις μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἔλαβον ἐπιστολὴν ἐκ Πατρῶν, ἐν ᾗ μοὶ γράφουν, ὅτι εἷς μαθητὴς τῆς τετάρτης τάξεως ἐζήτησε νὰ ἐξετασθῇ κατὰ τὰς τελευταίας ἐξετάσεις, ἀλλ’ ἀπεκλείσθη, διότι δὲν ἔφερε τὴν στολὴν καὶ δὲν ἐλάμβανε μέρος εἰς τὰ γυμνάσια. Ὁ πατὴρ τοῦ νέου ἐκείνου εἶνε πτωχότατος καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ δαπανήσῃ 150 δραχμὰς διὰ τὴν περικεφαλαίαν καὶ τὴν στολὴν τοῦ υἱοῦ του· τόσον δὲ ἄπορος εἶνε, ὥστε ὁ υἱός του μένει εἴς τινα συγγενῆ του. Αὐτὸς εἶνε εἰς τὴν τελευταίαν τάξιν καὶ εἶνε πολὺ ἄδικον νὰ μὴ τοῦ δίδουν τὴν ἄδειαν νὰ ἐξετασθῇ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μίαν πρόνοιαν, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἱ πτωχοὶ ἀδικοῦνται· διότι ὁ μαθητὴς αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ἐξέλθῃ καὶ ὡς ἐκ τούτου καταστρέφεται.

§40ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἦνε μόνη ἡ αἰτία τῆς ἐλλείψεως στολῆς.

§41ΦΩΤΗΛΑΣ. Τοιαύτην ἐπιστολὴν ἔχω καὶ ἐγώ.

§42ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ἀπεκλείσθησαν μαθηταὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον.

§43ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἄλλος λόγος· δὲν εἶνε μόνη ἡ αἰτία τῆς ἐλλείψεως στολῆς. Ἡ διάταξις περὶ στολῆς τῶν μαθητῶν δὲν ἐφηρμόσθη· ἐὰν δὲ ἀναγνώσητε τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἰδῆτε τὰ περὶ τούτου. Βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι ὁ τοιοῦτος λόγος καὶ μόνος δὲν θὰ ὑπάρχῃ.

§44ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπειδὴ εἶσθε σύμφωνος, νὰ δώσητε διαταγὴν νὰ μὴ ἀποκλεισθῶσι.

§45ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἦσαν πτωχοὶ, δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὰ γυμνάσια.

§46ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶνε ὁ λόγος τῆς ἐλλείψεως στολῆς, ἀλλὰ ἡ μὴ προσέλευσις αὐτῶν εἰς τὰ γυμνάσια. Ἐπειδὴ τὸ μάθημα τῆς στρατιωτικῆς ἀσκήσεως εἶναι ὑποχρεωτικὸν, ὀρθῶς ἀπεκλείσθησαν καὶ οὐδὲν δύναμαι νὰ πράξω ὑπὲρ αὐτῶν.

§47ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίθετον γνώμην πρὸς τοὺς κυρίους· οἱ πτωχοὶ ὀφείλουν νὰ φέρουν τὴν περικεφαλαίαν τὴν Μακεδονικὴν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ καταβάλῃ τὸ Δημόσιον, διὰ νὰ δεικνύωμεν, ὅτι δὲν σκοπεύομεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν Μακεδονίαν. Ἄλλως, ἀπελπίζομεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν Μακεδόνας καὶ δεικνύομεν ὅτι δὲν θέλομεν τὴν ἕνωσιν αὐτῶν μετὰ τῆς Ἑλλάδος.

§48ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔλαβον ἐκ Μεγάρων ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦμαι νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν ἑξῆς δύω θεμάτων 1) τίνι δικαίῳ ὁ Δήμαρχος Εἰδυλλίας Ἰω. Μαλέας, ἐγκαταλιπὼν ἀπὸ δεκαημέρου περίπου τὴν θέσιν αὐτοῦ, περιέρχεται τοὺς Δήμους Μεγάρων καὶ Ἐλευσῖνος, καὶ μόνους τούτους, παντοῖα μέσα ψηφοθηρίας μετερχόμενος καὶ προσκαλῶν μάλιστα τοὺς Ἐλευσινίους ποιμένας εἰς συμπόσια, ἐν οἷς προσπαθεῖ νὰ ὁρκίσῃ αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ Εὐαγγελίου, συμπράττοντος τοῦ ἐξ Εἰδυλλίας ἱερέως Ἰω. Καραμάνη, ὅτι θέλουσι ψηφίσει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ; 2) Τίνι δικαίῳ ἀπαύστως ἔχει ἐγκαταλελειμμένον τὸν Ναύσταθμον ὁ ναυτικὸς ἰατρὸς Ἀντώνιος Χατζημιχάλης καὶ περιέρχεται καὶ οὗτος τοὺς αὐτοὺς Δήμους ψηφοθηρῶν παντοιοτρόπως; Καὶ τὰ δύο ταῦτα παράπονα ὑποβάλλονται παρ’ ἀνθρώπου, πρὸς τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω καμμίαν ἀφορμὴν νὰ δυσπιστήσω. Παρακαλῶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς, ἤτοι τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὸν Δήμαρχον, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διὰ τὸν ἱερέα καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν διὰ τὸν τρίτον, νὰ ἐξετάσωσι τὰ παράπονα ταῦτα ἐὰν ὦσιν ἀληθῆ, καὶ νὰ ἐνεργήσωσιν τὰ δέοντα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία διὰ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς εἰσαγωγὴν εἰς δίκην τοῦ κ. Κοσσονάκου.

§50Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ Νομοσχέδιον, τὸ σήμερον εἰσαχθὲν, περὶ τῶν Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν Λαρίσσης. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς πρώτην συζήτησιν).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν ψηφοφορίαν.

§52ΤΟΜΑΝ. Ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Δικαιοσύνης διεφώνησα πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην παραπομπῆς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Κοσσονάκου. Διεφώνησα δὲ, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλή, καλουμένη, ὅπως ἐπιτρέψῃ τὴν ἄδειαν ταύτην, ἔχει δικαίωμα, διδόμενον αὐτῇ παρὰ ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, νὰ ἐξετάσῃ προηγουμένως τὰ ἔγγραφα, τὰς πληροφορίας τοῦ Εἰσαγγελέως, καὶ ἂν μὲν κρίνῃ αὐτὰς βασίμους, νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἄδειαν· ἄλλως, νὰ μὴ πράξῃ τοῦτο. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν τοιαύτην λογικὴν, διότι δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν εἰμὴ ἓν ἔγγραφον ἁπλοῦν τοῦ Εἰσαγγελέως, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνακοινοῦται τῇ Βουλῇ, ὅτι ὁ κ. Κοσσονάκος κατηγορεῖται διὰ τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα αἰτίαν· πληροφορία ἑτέρα οὐδεμία· ἔγγραφον οὐδέν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι καὶ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι τυπικὴ, ἀλλ’ ἔχει ἀνώτερον σκοπὸν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν πρὶν ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα ἢ σχετικαὶ πληροφορίαι, ἐξ ὧν νὰ δυνηθῶμεν νὰ πεισθῶμεν ἐὰν δέον νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν ἄδειαν, ἀλλὰ τοῦτο ἀντίκειται καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν ἡμῶν.

§53ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§54ΤΟΜΑΝ. Ὅταν ὑπέβαλον τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς τὸ Σῶμα, εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὴν εὐγενῆ δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ κ. Κοσσονάκου, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ παραπτώματός του, ἐάν ὑπάρχῃ παράπτωμα· ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἀρχῆς, ἥτις πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἐν τῷ Σώματι. Ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἔχει διπλοῦν σκοπόν· τὸ μὲν, ὅπως ἀποτρέπῃ τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ἀποβάλῃ ἐκ τῆς Βουλῆς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες ἴσως ἤθελον εἶσθαι ἐχθροὶ αὐτῆς· τὸ δὲ, διὰ νὰ προφυλάξῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Κοσσονάκος ἔκαμε τὴν δήλωσίν του, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς ἐὰν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν, χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν τὶ συμβαίνει, καὶ νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν Βουλευτῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐὰν δὲν λάβωμεν πληροφορίαν, δὲν πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ ἐκδώσωμεν τὴν ἀπόφασίν μας.

§55ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, εἶνε, ἐὰν μὴ τυχὸν ὑπολανθάνῃ τις τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ἤτοι ἵνα μὴ τυχὸν ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία κατορθώνῃ νὰ δημιουργῇ κατηγορίας, ὅπως νοθεύῃ τὴν πλειονοψηφίαν. Αὐτὸς εἶνε ὁ λόγος τῆς διατάξεως ἐκείνης τοῦ Συντάγματος· τοιαύτην ὑπόνοιαν δὲν ἔχομεν σήμερον. Ὅταν τοιαύτην ὑπόνοιαν δὲν ἔχωμεν, καὶ ὅταν ἔχωμεν αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ζητοῦντα τὴν ἄδειαν ταύτην, τότε οὐδὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν πλέον.

§56ΤΟΜΑΝ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἦναι, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον πληροφορίας τινὰς σχετικὰς ἐκ μέρους τοῦ Εἰσαγγελέως.

§57ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Σύρου λεχθέντων ὑπέβαλεν ὁ κ. Χατζόπουλος, περιττὸν θεωρῶ νὰ ἐκταθῶ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Παρατηρῶ μόνον, ὅτι αἱ ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Τόμαν ὑπεβλήθησαν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ αὕτη ἐνεφορεῖτο ὑπὸ τῶν ἰδεῶν, ἃς ὁ κ. Χατζόπουλος ὑπεστήριξεν. Ἐφρόνει δηλαδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ, ὅτι ἡ ἀπαιτοῦσα τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς καταδίωξιν βουλευτοῦ διάταξις τοῦ Συντάγματος καθιερώθη διὰ μόνον τὸν λόγον τοῦ νὰ προφυλάξῃ τοὺς Βουλευτὰς ἀπὸ τῆς κατασκευῆς τεχνικῶν κατηγοριῶν ἐκ μέρους τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, πρὸς τὸν σκοπὸν τῶν παρεμποδίσεων αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων· καὶ ἑπομένως ὅταν τοιαύτη ὑπόνοια δὲν ὑπάρχῃ, ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ δίδῃ τὴν ἄδειαν πρὸς καταδίωξιν τῶν Βουλευτῶν. Οὐδεμία δὲ ἐντεῦθεν ἐπέρχεται μείωσις τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Βουλευτοῦ· τοὐναντίον, τοιαύτη ἤθελεν ἐπέλθει, ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῇ, τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ καλύπτει ἐγκληματίαν καὶ καθιστᾷ αὐτὸν ἀνώτερον τοῦ Νόμου. Αἱ λοιπαὶ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Σύρου, ὅτι ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ ἀκόμη τὸ κατὰ νόμον ὀρθὸν καὶ τὸ κατ’ οὐσίαν βάσιμον τῆς κατηγορίας, οὐδόλως εἶναι ὀρθὸν, διότι τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι ἀλλότριον τῶν καθηκόντων τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ κατηγορία ἦνε βάσιμος κατ’ οὐσίαν, ἔργον τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας εἶναι νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἀποφανθῇ, περὶ δὲ τοῦ μὴ ἀξιοποίνου τῶν πράξεων ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ἀποφανθῇ διὰ προβουλεύματος ἡ Εἰσαγγελία. Ἀλλ’ οὐδὲ ἀμφιβολία περὶ τοῦ ἀξιοποίνου τῶν ἀποδιδομένων πράξεων δύναται νὰ ἐγερθῇ, διότι αἱ κατηγορίαι αὗται κατηγγέλθησαν πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐπὶ Κυβερνήσεως, ἥτις φίλα ἐφρόνει πρὸς τὸν κ. Κοσσονάκον· ἐὰν λοιπὸν δὲν ὑπῆρχεν ἀξιόποινον, ἡ Εἰσαγγελικὴ Ἀρχὴ ἤθελεν ἀποῤῥίψει τὴν κατηγορίαν διὰ προβουλεύματος. Ἑπομένως οὔτε ὑπόνοιαι ὑφίστανται, ὅτι αἱ κατηγορίαι ἠγέρθησαν πρὸς πολιτικόν τι συμφέρον, οὔτε ἀμφιβολίαι περὶ τοῦ ἀξιοποίνου αὐτῶν δύνανται νὰ ἐγερθῶσι. Περὶ τοῦ βασίμου δὲ αὐτῶν κατ’ οὐσίαν εἶναι ἔργον οὐχὶ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τῶν δικαστηρίων νὰ ἀποφανθῶσι.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία.

§59Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἶνε καλὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ὀλίγα λεπτὰ πρὸ τῆς δωδεκάτης νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία, διὰ νὰ μὴ παραλύσῃ ἡ συνεδρίασις.

§60ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§61ΧΟΪΔΑΣ. Ὅσον καὶ ἂν τυγχάνῃ λογικὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ δικαία, νομίζω, ὅτι ἀπάδει πρὸς τὸν κείμενον Νόμον καὶ τὸν Κανονισμὸν, καθόσον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐγένετο συζήτησις μακρὰ καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς συζητήσεως ταύτης, εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Τότε παρουσιάζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ προβάλλει πρότασιν δικαίαν, λογικὴν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ νόμιμον, νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψηφοφορίαν διὰ νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλα ἔργα. Καὶ μήπως μετὰ τὴν ψηφοφορίαν δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὰ ἔργα τὰ σπουδαῖα τὰ νομοθετικά; Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅσον ὀρθῶς καὶ ἂν σκέπτεται, χωρὶς νὰ φαίνεται, ὅτι ὑποχωρεῖ, θὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του ταύτην. Ἐὰν εἷς ἁπλοῦς πολίτης ἀμέσως καταδιώκεται, ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ὑποκείμεθα εἰς τοὺς Νόμους. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του.

§62Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν εἰμὴ νὰ καταδείξω τοῦτο ὅτι, ἐπειδὴ ἡ μυστικὴ ψηφοφορία θέλει ἀναγκάσει ἕκαστον νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν του, διὰ νὰ ψηφοφορήσῃ καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ ταύτην, καὶ ὡς ἐκ τούτου θέλει ἐπέλθει ταραχὴ καὶ σύγχυσις, εἶπον ὅτι, ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ, νὰ προβῶμεν πρῶτον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν Νομοσχεδίων καὶ κατόπιν νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§64ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§65ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τρίτη συζήτησις καὶ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν Νόμων περὶ Προξενικῶν Ἀρχῶν.

§66ΙΩ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δικηγόροι ἐκ τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑποβάλλουσι δι’ ἐμοῦ παράκλησιν περὶ ἧς καὶ ὁ λόγος. Ἡ παράκλησις αὕτη ἀφορᾷ τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον. Ἰσχυρίζονται οἱ κ. δικηγόροι, ὅτι ὁ Νόμος περὶ Προξενικῶν Ἀρχῶν δὲν ἔχει καλῶς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς συγκροτήσεως τῶν Προξενικῶν Δικαστηρίων. Οἱ Γραμματεῖς τῶν Προξενείων βαρύνονται διὰ πολλῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, ἀναπληροῦσι τοὺς Δικαστὰς, ἀναπληροῦσι τὸν Εἰσαγγελέα καὶ ἔχουσι καὶ ἄλλην πολλὴν ὑπηρεσίαν· διὰ τοῦτο συνήθως τὰ χρέη τῶν Γραμματέων τῶν Προξενείων, δυστυχῶς τὰ ἐκπληροῦσιν οἱ γραφεῖς. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει περὶ τούτου διάταξις ἐν τῷ Προξενικῷ Νόμῳ, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγείρονται ἀντεγκλήσεις καὶ δίκαι, αἱ ὁποῖαι συνεπάγουσι δαπάνας πρὸς μεγάλην ζημίαν τῶν δικαζομένων. Παρακαλοῦσιν ἡμᾶς οἱ δικηγόροι οἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει νὰ θεραπευθῇ ἡ ἔλλειψις αὕτη διὰ τῆς ἑπομένης διατάξεως· «Ὁ ἀρχαιότερος τῶν γραφέων τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, Ἀλεξανδρείᾳ καὶ Σμύρνῃ Προξενείων ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντα Γραμματέως τοῦ Προξενικοῦ Δικαστηρίου κατὰ τὰς σχετικὰς Διατάξεις τῆς Πολιτικῆς καὶ Ποινικῆς Δικονομίας καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων. Οὗτος δ’ ἐκπληροῖ καὶ τὰ καθήκοντα τῶν Εἰρηνοδικῶν καὶ συμβολαιογράφων, τ’ ἀφορῶντα σφραγίσεις, ἀποσφραγίσεις, ἀπογραφὰς καὶ πλειστηριασμοὺς κατὰ τὰς σχετικὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων. Ὁ Γραφεὺς οὗτος ἀναπληροῦται κωλυόμενος παρ’ ἄλλου γραφέως κατ’ ἀρχαιότητα». Ἡ προσθήκη αὕτη δύναται νὰ γίνῃ.

§67Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, σκοπεῖ νὰ μεταβάλῃ τὸν Προξενικὸν Νόμον· δὲν εἶνε πρότασις πρὸς διόρθωσιν τῶν ψηφισθέντων καὶ ἀποφασισθέντων, ἀλλὰ σκοπεῖ νὰ προσθέσῃ μίαν νέαν μεταβολὴν τοῦ Νόμου. Ὁ Νόμος οὗτος ὁ Προξενικὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ἦνε ὑπὸ μελέτην, καὶ κατὰ τὸν ἐρχόμενον Σεπτέμβριον θέλει ὑποβληθῆ Νομοσχέδιον, πληροῦν διαφόρους ἐλλείψεις. Σήμερον πρόκειται περὶ ἄλλου τινὸς, περὶ τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ἐὰν ἔχῃ τις νὰ καταδείξῃ ἐλλείψεις, δύναται νὰ τὰς καταδείξῃ, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται σήμερον.

§68ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ὑποβάλλων τὴν αἴτησιν τῶν κ. δικηγόρων, ἐνόμιζον, ὅτι ἠδυνάμην νὰ τὴν ὑποβάλω καὶ ἐπίστευον, ὅτι δὲν ἤθελε γίνει ἀντίῤῥησις· ὅταν γίνεται ἀντίῤῥησις, τὴν ἀποσύρω.

§69Θ. ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Ἐπικειμένης, κύριε Πρόεδρε, τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ τροποποιοῦντος τὸν περὶ προσόντων Νόμον τῶν Προξενικῶν ὑπαλλήλων, δῆλον ποιοῦμαι τῇ Βουλῇ, ὅτι θέλω καταψηφίσει αὐτοῦ, διότι φρονῶ ἐν πεποιθήσει, ὅτι ἅπαντες οἱ περὶ προσόντων νόμοι ὄχι μόνον δὲν θεραπεύουσι καμμίαν ἀνάγκην καὶ ἀναιροῦσι τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἐνομοθετήθησαν, ὡς ἀναπτύσσοντες ἁπάσας τὰς ἐγκειμένας ἐν τῇ φύσει τοῦ ἀνθρώπου μὴ ἀγαθὰς ἰδιότητας ἐν τοῖς ὀργάνοις τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ὄχι μόνον παρακωλύουσι τὴν ἐπὶ τὸ μέλλον μόρφωσιν εἰδικοτήτων, ὧν τοσοῦτον ἔχει ἀνάγκην ἡ πατρὶς, ὄχι μόνον διότι εἰσὶν ἄντικρυς ἐναντίοι εἰς τὰ παραγόμενα ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας δίκαια, καθὸ δυνάμενοι νὰ μειώσωσι τὸν Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ διότι ἀντιστρατεύονται ἐν γένει εἰς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Θὰ συνεβούλευον μάλιστα τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ σπεύσῃ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐννοεῖ, εἰς τὴν Θράκην, λέγω, εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Ἤπειρον, ἵνα ἀποστείλῃ πρόσωπα δυνάμενα νὰ δράσωσιν ὑπὲρ τῶν δικαίων τοῦ καθόλου Ἑλληνισμοῦ, προσφεύγων ἐν ἀνάγκῃ, ἵνα λαμβάνῃ τοιαῦτα καὶ ἐκ τῶν ἑδωλίων τούτων, καθόσον ἄλλως τε φρονῶ, ἐὰν ἐπιμένωμεν νὰ ἐνεργῶμεν ὡς μέχρι τοῦδε ἐνηργήσαμεν, σπουδαῖοι ἐπίκεινται φόβοι, καὶ τὸ λέγω μετὰ συντριβῆς καρδίας, ὅτι ἐὰν κατὰ τὸ 1877 ἐταπεινώσαμεν τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν παροῦσαν σύῤῥαξιν θὰ καταποντίσωμεν αὐτήν.

§70Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρεισέφρησεν εἰς τὴν παράγραφον 4 τοῦ ἄρθρου 1 τυπογραφικὸν λάθος, ἔνθα γίνεται λόγος περὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ Διερμηνέως· νὰ προστεθῇ 250 ἀντὶ 200.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον....

§72ΧΟΪΔΑΣ. Πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου καὶ πάσης ἄλλης τροπολογίας πρέπει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἐμῆς τροπολογίας, δι’ ἧς ἐπιδιώκεται ἡ κατάλυσις τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν Προξενικῶν ὑπαλλήλων.

§73ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χοϊδᾶ, διότι ἡ πρότασίς του πρέπει νὰ ἔλθῃ αὐτοτελὴς, πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ ψηφοφορηθῇ τρίς.

§74ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τῆς ἐνστάσεως τοῦ ἀπαραδέκτου, διότι ἐγὼ ἔφερα πρότασιν εἰς τὸν νόμον τὸν ψηφιζόμενον.

§75ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τότε ἡ Βουλὴ, παραδεχομένη τὴν πρότασίν σας, θὰ ἀναιρέσῃ ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐψήφισε.

§76ΧΟΪΔΑΣ. Γινώσκω καλῶς τὶ προβάλλω καὶ γινώσκω ὅτι θ’ ἀποῤῥιφθῇ, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ τὸ ὑποβάλω. Δὲν προτείνω τροπολογίαν περὶ καταλύσεως πάντων τῶν νόμων τῶν ἀφορώντων τὰ προσόντα, ἀλλὰ τροπολογίαν σχετικὴν μὲ τὸν Προξενικὸν νόμον. Ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ (θόρυβος).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται......

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει πρότασις, δὲν δύνασθε ἐπὶ τοῦ συνόλου νὰ φέρετε τροπολογίαν εἰς ψηφοφορίαν.

§79Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς δὲν ἐννοεῖ διὰ τῆς τροπολογίας του νὰ φέρῃ ἀνατροπὴν ὅλου τοῦ νόμου περιέχοντος ποικίλας διατάξεις, ἀλλὰ μόνον ἐκείνων αἵτινες κανονίζουσι προσόντα.

§80ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἦτο πρόθυμος νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου, ἀλλ’ ἠγέρθη ὁ ἐκ Μεσολογγίου καὶ εἶπε δὲν εἶνε ὀρθόν. Διατί, κύριε βουλευτά; ἡ πρότασίς μου ὑπεβλήθη πρὸ 5 ἡμερῶν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν δὲν εἶσθε σεῖς ὁ πατὴρ τοῦ νόμου τούτου, τοῦ μὴ ἀρτιμελοῦς, τοῦ Προξενικοῦ, ἠθέλατε ἐγερθῆ καὶ ὑποστηρίξει διὰ τῆς πυρίνης γλώσσης σας, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ. Οἱανδήποτε ἰδέαν καὶ ἂν προβάλῃ ὁ Βουλευτὴς, ὀφείλετε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀποφανθῆτε, ἐκτὸς ἂν θεωρεῖτε παράφρονα τὸν προτείνοντα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ (θόρυβος).

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναται νὰ προταθῇ κατὰ τὸν Κανονισμὸν τοιαύτη πρότασις· ὅταν πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ σύνολον νομοσχεδίου, δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ προβῶμεν εἰς οὐδεμίαν τροπολογίαν. Δύναται ὁ κ. Χοϊδᾶς νὰ φέρῃ οἱανδήποτε θέλει πρότασιν, ἀλλὰ θὰ τὴν φέρῃ αὐτοτελῆ, ἵνα ἀκολουθήσῃ αὕτη τὰ στάδια τοῦ Κανονισμοῦ. Σήμερον μόνον ἐπιτρέπεται νὰ ζητηθῶσι διασαφήσεις περὶ τῆς συναρμολογήσεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ γείνῃ συζήτησις καὶ ψηφοφορία περὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ τῆς ἀποῤῥίψεως αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἔτυχε νὰ κάμω λόγον περὶ συναρμολογήσεως, παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν διὰ τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 12 προσθήκης τοῦ ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ, ἐν ᾗ λέγεται ὅτι οἱ προϋπηρετήσαντες ὑπάλληλοι δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐννοῇ τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι δύνανται οὗτοι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καθ’ ὃν εἶχον τελευταῖον βαθμὸν, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον 73 τοῦ νόμου, ὅπερ καταργεῖ τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου.

§83Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ῥητῶς ἐδήλωσα τοῦτο· εἶπον ὅτι οἱ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας διατελοῦντες καὶ προϋπηρετήσαντες κατὰ τὸ παρελθὸν, δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν βαθμὸν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον ὅτε ὑπηρέτουν.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ ἡ ἑρμηνεία αὕτη νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§85ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν, κύριοι, καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, παρερχόμην ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἔλεγον ὀφείλετε νὰ ἀποδεχθῆτε πρότασιν καταλύουσαν πάντα νόμον, εἶχε δίκαιον ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς νὰ τὴν ἀποκρούσῃ· ἀλλ’ ἐγὼ πρὸ 5 ἢ 6 ἡμερῶν ὑπέβαλον πρότασιν περὶ καταλύσεως καὶ τοῦ Προξενικοῦ νόμου καὶ πάντων τῶν νόμων, τῶν δημιουργησάντων προσόντα. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ. Ἂν ἡ πρότασίς μου δὲν διέτρεξε πάντα τὰ στάδια, κατὰ τί πταίω ἐγὼ διὰ τὴν ἀμέλειαν τοῦ Προεδρείου;

§86ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Χοϊδᾶ....

§87ΧΟΪΔΑΣ. Τοὺς ἀγρύπνους ὠφελοῦσιν οἱ νόμοι. Ἂν ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἐτύπωσε τὴν πρότασίν μου καὶ δὲν διενεμήθη, δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ αἴτιος, ἵνα ὑποστῶ τὴν ποινήν. Ὁρίσατε, κύριε Τζάνε, διορθώσατε.

§88ΤΖΑΝΕΣ. Εἶσαι ἀδιόρθωτος.

§89ΧΟΪΔΑΣ. Ἠξεύρετε τί συμβαίνει; ὁ κ. Τζάνες ἀπὸ διδασκάλου κατέστη μαθητής. Ἐπιμένω λοιπὸν ἐρειδόμενος ἐπὶ τὸν Κανονισμόν.

§90ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς ἔχει δίκαιον μόνον κατὰ τοῦτο ὅτι ὑπέβαλε πρὸ ἡμερῶν τὴν πρότασίν του καὶ ὅτι τὸ Προεδρεῖον πρὸ πάσης συζητήσεως ἔπρεπε νὰ θέση εἰς ψηφοφορίαν αὐτήν· διότι, ἂν ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν ταύτην παρεδέχετο, δὲν ἠδύνατο κατόπιν νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν Προξενικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ἤδη ἐγείρεται τὸ ζήτημα, ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ, ἀφοῦ ἐψήφισε νόμον ἄρθρον κατ’ ἄρθρον, ἐπὶ τόσας ἡμέρας συζητήσασα, νὰ τὸν ἀκυρώσῃ; Ἀφοῦ δὲ δὲν δύναται νὰ τὸν ἀκυρώσῃ, δὲν δύναται καὶ νὰ δεχθῇ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ. Μόνον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ ἐπέλθῃ αὐτοτελὴς πρότασις.

§91ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ λεχθέντα κατέστησαν τὰ ζητήματα αὐτοφανῆ· ὑποθέτω δὲ ὅτι οὐδεὶς τῶν συναδέλφων αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην περισσοτέρας διασαφήσεως. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασίς του· κατὰ τῆς ἐπιθυμίας αὐτοῦ ἀντετάχθη ἑτέρα γνώμη, ὅτι παρῆλθεν ὁ καιρὸς, καθ’ ὃν ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ τοιαύτη πρότασις, ἀναγομένη εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἤδη πρόκειται περὶ συναρμολογήσεως μόνον αὐτοῦ. Ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἤδη ἂν παραδέχεται ἢ μὴ τὴν τοιαύτην πρότασίν του.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου.

§93Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§94ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐν ἄλλῃ ἀναγνώσει ἐδήλωσε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ Βουλὴ τὴν ὁριστικὴν αὐτῆς γνώμην ἂν ἐπιμένετε καὶ ἤδη, δὲν ἀντιλέγομεν.

§95Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὄχι, ἐπιμένομεν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι (Γίνεται δι’ ὀνομαπτικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 140· ἐκ τούτων 116 εἶπον Ναὶ, 21 εἶπον Ὄχι, καὶ τρεῖς ἠρνήθησαν. Ὥστε ἐγένετο δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου διὰ ψήφων 95. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως Νόμου περὶ χορηγήσεως προνομίου εἰς τοὺς ἐφευρέτας νέων μεθόδων πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος.

§98Δ. ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, διότι τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, θὰ ἐπιβαρύνῃ σπουδαίως τὴν τάξιν τῶν σταφιδοκτημόνων καὶ γεωργῶν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν διὰ πληρωμῆς ἁδροτάτου ποσοῦ. Ἑπομένως πρέπει νὰ τὸ βασανίσωμεν καὶ νὰ τὸ μελετήσωμεν ἐπισταμένως. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ Νομοσχεδίου καὶ τοὺς ὅρους αὐτοῦ. Κατ’ ἀρχὴν παραδέχομαι, ὅτι ὁ ἐφευρέτης μηχανήματος ἢ μεθόδου πρὸς ταχίστην ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος καὶ ἐξασφάλισιν αὐτῆς ἀπὸ τῆς βροχῆς πρέπει ν’ ἀμειφθῇ γενναιότατα, ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι, πρὶν ἀποδειχθῇ ἐμπράκτως, ὅτι ἡ προτεινομένη ἐφεύρεσις εἶναι ἀληθής, πραγματικὴ καὶ εὔκολος, ν’ ἀπονεμηθῶσι διπλώματα καὶ νὰ γελοιοποιηθῇ τὸ πρᾶγμα εἰς βάρος τῆς γεωργίας. Κατὰ τὸ ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον, ἕκαστος, ἔχων τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐγένετο ἐφευρέτης τοιαύτης μεθόδου, προσάγει αἴτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, οὗτος δὲ ὑποχρεοῦται ἐντὸς 8 ἢ 10 ἡμερῶν νὰ ἐκδώσῃ ὑπὲρ τοῦ αἰτοῦντος δίπλωμα ἐφευρέσεως, ἂν δὲ ἡ ἐφεύρεσις δὲν ἦναι νέα, τὰ Δικαστήρια ν’ ἀκυρῶσι τὸ δίπλωμα. Ὁ δὲ ποιούμενος χρῆσιν τῆς ἐφευρέσεως, ἐπὶ ἀπειλῇ προστίμου δραχ. 100–500, ὀφείλει νὰ πληρώνῃ πρὸς τὸν ἐφευρέτην λεπτὰ 50 δι’ ἑκάστην χιλιάδα ἀπεξηραμένης σταφίδος. Ἑπομένως ἡ ἀπονομὴ τοῦ διπλώματος θὰ γίνεται ἄνευ προηγουμένης ἐρεύνης, ἂν ἡ ἐφεύρεσις ἦνε ἐπιστημονικὴ καὶ πρακτική. Ὁ συντάξας τὸ ἐν λόγῳ Νομοσχέδιον ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸν περὶ εὑρεσιτεχνίας Γαλλικὸν Νόμον τοῦ 1884, ὅστις καθιεροῖ τοιαύτας περίπου ἀρχὰς διὰ τοὺς ἐφευρέτας τελειοποιήσεων καὶ ἐφευρέσεων ἐπιστημονικῶν καὶ τεχνικῶν μικροῦ λόγου ἀξίων, ὅτε δίδεται πρὸς τὸν ἐφευρέτην brevet d’ invention πρὸς ἐξασφάλισιν αὐτοῦ κατὰ παντός, θέλοντος ν’ ἀντιποιηθῇ ἢ δολιευθῇ τὴν ἐφεύρεσίν του. Παρ’ ἡμῖν τοιοῦτος Νόμος δὲν συνετάχθη ἄχρι τοῦδε, ἔχομεν δὲ μόνον τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 432 τοῦ Ποινικοῦ Κώδικος, ἥτις προστατεύει καὶ ἐξασφαλίζει τὰ ἔργα καὶ τὰς ἐφευρέσεις τῆς τέχνης καὶ τοῦ νοός. Ἐπὶ τοιούτων ἐφευρέσεων ὀρθῶς δὲν γίνεται ἄμεσος ἐξέτασις, καθίστανται δὲ ἁρμόδια τὰ πολιτικὰ Δικαστήρια, ὅπως ἐπιλύσωσι τὰς περὶ τῆς ἐφευρέσεως ἀμφισβητήσεις τῶν ὁμοτέχνων. Ἐπὶ ἐφευρέσεως ὅμως μεγίστης σπουδαιότητος, ἐνδιαφερούσης ἅπασαν τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ ταμιευτικὴν ἔποψιν, ὁ ἐφευρέτης καὶ οἱ ποιούμενοι χρῆσιν δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν περὶ εὑρεσιτεχνίας Νόμον, διότι ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων ἄλλως κανονίζεται τὸ πρᾶγμα, προκηρύσσεται ἰδιαιτέρα ἀμοιβή, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διδομένη. Ἐν Γαλλίᾳ, προκειμένου περὶ τῆς φυλλοξήρας, ἐγένετο εἰδικὸς Νόμος καὶ προεκηρύχθη ἀμοιβὴ ἐκ 300,000 φράγκων ὑπὲρ τοῦ ἐφευρέτου σωστικοῦ κατ’ αὐτῆς φαρμάκου. Ἑπομένως τὸ σύστημα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου, ἵνα ἁπλῶς καὶ ἀνεξετάστως δώσωμεν διπλώματα εἰς τοὺς ἰσχυριζομένους, ὅτι εἶναι ἐφευρέται μεθόδου νέας πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος, καθιστῶντες ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἁρμόδια τὰ Δικαστήρια, ὅπως ἐνώπιον αὐτῶν ἐνάγεται ὁ ἐφευρέτης καὶ ὑπ’ αὐτοῦ οἱ σταφιδοκτήμονες καὶ γεωργοὶ ὑποκείμενοι εἰς πρόστιμον καὶ ἀποζημίωσιν ἐὰν κάμωσι χρῆσιν τῆς ἰσχυριζομένης ἐφευρέσεως, εἶναι σύστημα ἀτοπώτατον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐμβάλῃ τὴν κοινωνίαν εἰς περιπλοκὰς καὶ ἀναστάτωσιν. Οἱ ἐναντιοφρονοῦντες ἰσχυρίζονται, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον εἶναι ἀβλαβές, διότι δὲν θὰ πληρωθῇ ὁ ἐφευρέτης, ἂν σταφιδοκτήμων καὶ γεωργὸς δὲν κάμωσι χρῆσιν τῆς ἐφευρέσεως. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι διὰ τοῦ δοθησομένου διπλώματος θὰ καταστήσωμεν τὴν ἐφεύρεσιν ἐπίσημον καὶ πιστευτήν, καὶ ἐκ περιεργείας πάντες θὰ δοκιμάσωσι τὴν χρῆσιν τῆς μεθόδου, τοιουτοτρόπως δὲ ἅπαντες θὰ ἐμπέσωσιν εἰς τὴν παγίδα τοῦ ἄρθρ. 10 τοῦ Νομοσχεδίου, καὶ θὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι ἔκαμαν χρῆσιν τῆς ἐφευρέσεως ἄνευ ἀδείας, θὰ τιμωρηθῶσι δὲ ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου κατ’ ἔγκλησιν τοῦ ἐφευρέτου μὲ χρηματικὴν ποινὴν δραχ. 100–500 καὶ συνάμα θὰ πληρώσωσι πολιτικὴν ἀποζημίωσιν ἴσην πρὸς τὸ τριπλάσιον τῆς ἀμοιβῆς, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ πληρώσωσι. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ διὰ τὸν ἐφευρέτην τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὸν, διότι ἐμβάλλει αὐτὸν εἰς περιπλοκὰς μακροχρονίους, εἰς φροντίδας εἰσπράξεων πολυπλόκους καθ’ ἅπαντας τοὺς Δήμους τῶν σταφιδοφόρων Ἐπαρχιῶν, εἰς οὓς θὰ συστήσῃ εἰσπράκτορας, πληρεξουσίους καὶ καταμετρητὰς, ὅπως ἐφορεύωσι τὰ ἐκ τῆς ἐφευρέσεως συμφέροντά του. Φρονῶ, λοιπὸν, ὅτι ὀρθότερον θέλομεν ἐξηπηρετήσει τὸν Τόπον καὶ ἐξασφαλίσει τὸν ἀληθῆ ἐφευρέτην, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ τὸ ζήτημα, ἀφοῦ ἐξετασθῇ ὑπ’ αὐτῆς τὸ πραγματικὸν τῆς ἐφευρέσεως, δοθῶσι δ’ ἐφ’ ἅπαξ ὡς ἆθλον τῆς ἐφευρέσεως δραχμαὶ 100,000, διὰ τὰς ὁποίας νὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος φόρος 20 λεπτῶν ἐπὶ ἑκάστης χιλιάδος σταφιδοκαρποῦ ἐπὶ διετίαν, ὡς προτείνω διὰ τῆς ὑποβληθείσης ὑπ’ ἐμοῦ προτάσεως νόμου. Οἱ ὑποδεικνυόμενοι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἐν τῇ τροπολογίᾳ τοῦ κυρίου Κωνσταντοπούλου ὡς ἐφευρεταὶ δὲν εἶνε, φαίνεται, θετικοὶ περὶ τῆς ἐφευρέσεώς των. Χθὲς εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας τηλεγράφημα, ὅτι ἐν Αἰγίῳ ὁ κ. Δαμασκηνὸς καταγίνεται ἀκόμη εἰς πειράματα· ἑπομένως μὴ σπεύσωμεν νὰ ἀποδεχθῶμεν ὡς ἀληθεῖς ἐφευρέσεις, αἵτινες διατελοῦσιν ὑπὸ ἔρευναν καὶ ἀμφιβολίαν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὁ ἐφευρέτης θὰ λαμβάνῃ ὡς ἀμοιβήν του 50 λεπτὰ ἀνὰ πᾶσαν χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν. Κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἡ ἐτησία παραγωγὴ τοῦ σταφιδοκαρποῦ ἐν Ἑλλάδι συνίσταται εἰς 250 ἑκατομμύρια, ἑπομένως ἡ εἴσπραξις διὰ τὴν ἐφεύρεσιν ἐπὶ δεκαετίαν συνίσταται εἰς ἓν ἑκατομμύριον καὶ 250 χιλιάδας δραχμῶν. Ἡ ἀμοιβὴ εἶναι μεγίστη, λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ παραγωγὴ εἶνε κατὰ πολὺ μεγαλειτέρα τῶν 250 ἑκατομμυρίων, ἐντὸς δὲ τῆς δεκαετίας διὰ νέων φυτειῶν θὰ πολλαπλασιασθῇ τὸ ποσὸν σπουδαίως. Ἂν δὲ προστεθῶσι καὶ τὰ 10 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα θὰ λαμβάνῃ ὁ ἐφευρέτης ἀνὰ πᾶσαν χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν, ἂν ἐπιφέρῃ εἰς τὴν ἐφεύρεσίν του μεταβολὴν βελτιώσεων καὶ προσθέσεων, ὡς ὁρίζει τό τε νομοσχέδιον τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, ἡ δοθησομένη εἰς τὸν ἐφευρέτην ἀμοιβὴ ὑπερβαίνει πάντα ὅρον, ἀφοῦ ἐν Γαλλίᾳ, διὰ τὴν φυλλοξήραν καὶ ἐπὶ πληθυσμοῦ 40 ἑκατομμυρίων, κατ’ ἀρχὰς μὲν προεκηρύχθησαν, ὡς νομίζω, 100,000 φράγκων, τελευταῖον δὲ ἀνεβιβάσθη τὸ ποσὸν τῆς ἀμοιβῆς εἰς 300,000 φράγκων. Ἑπομένως δὲν εἶχε δίκαιον χθὲς ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος κ. Εὐταξίας εἰπὼν, ὅτι τὸ ποσὸν δραχ. 100,000, ὅπερ ἐπρότεινα ὡς ἀμοιβὴν ὑπὲρ τοῦ ἀληθοῦς ἐφευρέτου, εἶναι σπουδαῖον, ἐνῷ τὸ ποσὸν, τὸ διὰ τοῦ εἰρημένου νομοσχεδίου κανονιζόμενον ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, εἶνε ἐν συγκρίσει ἀληθῶς καταπληκτικόν. Ἀγνοῶ τὴν βάσιν τῶν ἐφευρέσεων τῶν ἀδελφῶν Γεωργακοπούλων καὶ τοῦ Τιμολέοντος Ἀργυροπούλου, ἀλλὰ ἡ ἐφεύρεσις τοῦ καθηγητοῦ κ. Δαμασκηνοῦ ἐδημοσιεύθη πρό τινος χρόνου διὰ τῶν ἐφημερίδων. Δι’ αὐτῆς προτείνεται νὰ συστηθῶσι οἰκίσκοι ὑάλινοι καὶ ὑπ’ αὐτοὺς νὰ τεθῶσι κλίβανοι. Νομίζετε, ὅτι ἡ ἐφεύρεσις αὕτη εἶναι εὔκολος καὶ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς μικρὰς ἰδιοκτησίας;

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δὲν θὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν.

§100ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Τὸ ἐννοῶ, κύριε Σωτηρόπουλε, ἀλλὰ πῶς θέλετε δι’ ἐφεύρεσιν ἀνεφάρμοστον νὰ δώσωμεν ἐν τούτοις δίπλωμα; Καὶ σήμερον ὑπάρχει μέθοδος πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς σταφίδος ἀπὸ τῆς βροχῆς, διότι ὅστις ἔχει τὰ μέσα νὰ κατασκευάσῃ κιβώτια καὶ σκιάδας, δὲν φοβεῖται τὴν βροχὴν, θὰ συγκομίσῃ βεβαίως τὸν σταφιδόκαρπόν του ἄβροχον. Ἀλλ’ ἡ ἐφεύρεσις πρέπει νὰ εἶνε εὔκολος, εὔωνος καὶ προσιτὴ εἰς πάντας· ἄλλως, δὲν εἶνε ἐφεύρεσις. Διὰ τοὺς εἰρημένους λόγους δὲν θεωρῶ ὀρθὴν τὴν διατύπωσιν καὶ τοὺς ὅρους τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς τροπολογίας αὐτοῦ, προτείνω δὲ ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ τὴν πληρωμὴν τῆς ἀμοιβῆς, ὡς ἀνωτέρω ἐξέθηκα, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξετασθῇ ἡ ἐφεύρεσις ὑπὸ Ἐπιτροπῆς ἐκ 12 ἐμπείρων σταφιδοκτημόνων, τῶν καθηγητῶν τῆς χημείας καὶ φυσικῆς, καὶ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ πιστοποιηθῇ δι’ ἐρεύνης ἐπιστημονικῆς καὶ πρακτικῆς, ὅτι ἡ ἐφεύρεσις εἶνε σπουδαία.

§101Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Σπινέλλης ἐλησμόνησεν ἕνα λόγον πολὺ ἰσχυρὸν, ὁ ὁποῖος προκαλεῖ καὶ ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους ἀληθῶς περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου νὰ καταλίπωσι πᾶσαν ἀμφιβολίαν καὶ πᾶσαν διάθεσιν πρὸς παράτασιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐλησμόνησεν, ὅτι εἴμεθα εἰς τὴν ὥραν τοῦ τρυγητοῦ, ὅτι εἴμεθα εἰς καιρὸν νὰ προλάβωμεν τὰ δυστυχήματα δύο προηγουμένων ἐτῶν, καὶ ἑπομένως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ δίδει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν εὐκολίαν νὰ δημοσιεύσωσι τὰς ἐφευρέσεις των οἱ διατεινόμενοι, ὅτι ἔκαμαν τοιαύτας, ἐκ τῶν ὁποίων μία δύναται νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ περὶ τοῦ ὁποίου ἀσχολούμεθα. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ εὐκολύνωμεν πάντες τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§102ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι σπουδαιότατον, προτείνεται δὲ ὑπὸ βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι, ὡς βλέπομεν, διαφωνοῦσι ῥιζικῶς πρὸς ἄλλους συναδέλφους ἐξ ἄλλων σταφιδοφόρων Ἐπαρχιῶν· θίγει συμφέροντα σπουδαιότατα, καὶ νομίζω, ὅτι ἐπὶ νομοσχεδίου τοιούτου καὶ τοιαύτης φύσεως ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ μᾶς φωτίσῃ ποίαν ἰδέαν ἔχει περὶ τοῦ ζητήματος τούτου· τοσοῦτο δὲ μᾶλλον ἐπείγομαι νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παράκλησιν, καθόσον συνέλαβον τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀκόμη γνώμην στερεὰν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καθόσον εἶδον προχθὲς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ζητῇ διασαφήσεις ἐπὶ ἄρθρου τινὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Νομοσχέδιον προῆλθεν ἐκ τῆς πρωτοβουλίας τῆς βουλευτικῆς. Κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε δι’ ἐμοῦ διασαφήσεις τινὰς, ἡ δὲ ζητηθεῖσα διασάφησις ἐσκόπει νὰ διαφωτίσῃ ἀπορίας, ἃς εἶχον, περὶ τῆς ἐννοίας τῆς διατάξεως ταύτης. Ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἀρχὴν εἶναι ἐναντία τῆς παραχωρήσεως προνομίων· ἡ ἐξαιρετικὴ ὅμως περίπτωσις, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀναγκάζει αὐτὴν νὰ λησμονήσῃ κατ’ ἐξαίρεσιν τὴν γενικὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν πρεσβεύει. Ὅταν τὸ Νομοσχέδιον ἐπιψηφισθῇ, ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐκπληρώσει ὅ,τι νομίσει καλὸν, ὑποβάλλουσα ἢ μὴ τὸν Νόμον πρὸς ἐπικύρωσιν.

§104Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὑποστηρίζω τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, οὐ μόνον ἕνεκα τοῦ κατεπείγοντος τῶν περιστάσεων καὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τῆς ὑφισταμένης ἀνάγκης, ἀλλὰ διότι καὶ κατ’ οὐσίαν θεωρῶ αὐτὸ ὀρθότατον καὶ συμφωνότατον, καὶ πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης καὶ πρὸς τὰ ἐν ἅπασι σχεδὸν τοῖς ἄλλοις Ἔθνεσιν ἰσχύοντα. Μία, κύριοι, τῶν πολλῶν ἐλλείψεων τῆς ἡμετέρας Νομοθεσίας εἶναι καὶ ἡ ἔλλειψις νόμου, προστατεύοντος τὰς ἐφευρέσεις, τὰς ἀναγομένας εἰς τὴν βιομηχανίαν. Ἡ ἔλλειψις αὕτη δυστυχῶς δὲν ἐγένετο ἐπαισθητὴ παρ’ ἡμῖν, διότι ἡ μὲν βιομηχανία ἡμῶν εὑρίσκεται εἰς τὰ σπάργανα, ἐφευρέσεις δὲ, εἰς αὐτὴν ἀναγόμεναι, οὐδὲ ἠκούσθησάν ποτε παρ’ ἡμῖν. Πρώτην φορὰν παρουσιάζεται ἀνάγκη ὑποστηρίξεως τοιούτων ἐφευρέσεων, ἀναγομένων εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος. Ἐπεθύμουν, τὸ ὁμολογῶ, ἵνα, λαμβάνοντες ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀνάγκης ταύτης, παρασκευάσωμεν πλήρη Νόμον περὶ προστασίας τῶν ἐφευρέσεων, ἵνα προλάβωμεν οὕτω καὶ πᾶσαν ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάγκην, καὶ διότι πλήρης περὶ προστασίας τῶν ἐφευρέσεων Νόμος θέλει ἀσφαλέστερον καὶ ὀρθότερον ἱκανοποιήσει καὶ τὴν ἀνάγκην, περὶ ἧς πρόκειται. Πρὸς τὴν γνώμην δὲ ταύτην ἀποκλίνω ἔτι μᾶλλον, καθόσον, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, αἱ ἐφευρέσεις, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, δὲν ἔχουσι πρακτικήν τινα ἀξίαν, οὐδὲ θέλουσι παράσχει μεγάλην ὠφέλειαν εἰς τὸν σταφιδοκαρπὸν, περὶ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφερόμεθα. Ἀλλ’ ὑπάρχουν ἕτεροι συνάδελφοι, ἔχοντες ἀντιθέτους πεποιθήσεις ἢ ἐλπίδας· ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει φρονῶ, ὅτι ἡ ἀντίθετος πεποίθησις δὲν εἶνε λόγος ἀποχρῶν, ἵνα παρακωλύσῃ τὴν ταχεῖαν ἐφαρμογὴν τῆς ἐφευρέσεως, διότι ἐκ τῆς πείρας ἀπεδείχθη, ὅτι πολλάκις ἐφευρέσεις, θεωρηθεῖσαι κατ’ ἀρχὰς ὡς μῦθοι, ἀπεδείχθησαν κατόπιν βάσιμοι, καὶ συνετέλεσαν εἰς τὴν εὐδαιμονίαν τῆς κοινωνίας. Παρίσταται λοιπὸν ἡ ἀνάγκη τῆς διὰ νόμου ἐξασφαλίσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐφεύρωσι μέθοδόν τινα πρὸς ἀσφαλῆ ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος. Ἡ ἀνάγκη αὕτη πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῇ κατεπειγόντως, διότι ἡ ἐφεύρεσις θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸν προσεχῆ τρυγητὸν, καὶ ὁ τρυγητὸς ποὺ μὲν εὑρίσκεται ἐπὶ θύραις, ποὺ δὲ καὶ ἤρξατο. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν, κύριοι, παρὰ νὰ ὀφείλωμεν χάριτας εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι συνελθόντες παρεσκεύασαν νομοσχέδιον, ἱκανοποιοῦν τὴν κατεπείγουσαν ταύτην ἀνάγκην. Πρὸς τοῦτο κατέφυγον οἱ εἰσαγαγόντες τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Γαλλικὴν Νομοθεσίαν, συνᾴδουσαν μετά τε τῆς Βελγικῆς καὶ τῆς ἐν Ἰταλίᾳ ἰσχυούσης περὶ διπλωμάτων ἐφευρέσεως, παρέλαβον ἐκεῖθεν ὅ,τι ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον ἀπολύτως διὰ τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν, περὶ ἧς πρόκειται, καὶ συνέταξαν τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ περιλάβω συμπληρωτικάς τινας διατάξεις χρησίμους, κατ’ ἐμὲ, πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, καὶ οὕτω διεσκεύασα πλῆρες τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρεδέχθησαν καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι. Ἐξεταστέον ἤδη τὶ προτείνεται πρὸς ἀπόκρουσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἠκούσατε χθὲς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λοκρίδος βουλευτὴν ὑποστηρίζοντα, ὅτι τὸ σύστημα, ὅπερ παρεδέξατο τὸ νομοσχέδιον, ἤγουν τὸ σύστημα τῆς χορηγήσεως διπλωμάτων ἐφευρέσεως ἄνευ προηγουμένης ἐξετάσεως τοῦ βασίμου αὐτῶν, εἶναι σύστημα πλημμελὲς καὶ πρόκειται νὰ προκαλέσῃ δίκας καὶ περιπλοκὰς καὶ κοινωνικὰς ἀναστατώσεις, καὶ ἑπομένως πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀποκρούσῃ. Ἠκούσατε σήμερον τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κραναίας βουλευτὴν ὑποστηρίζοντα, ὅτι ἀντὶ τοῦ συστήματος τούτου προτιμότερον εἶνε ἕτερον σύστημα, ἡ ἀμοιβὴ τοῦ ἐφευρέτου ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Φρονῶ, ὅτι οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἑτέρα γνώμη εἶναι αἱ κατ’ οὐσίαν ὀρθαί, πρὸ πάντων δὲ, ὅτι οὐδετέρα αὐτῶν δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἀναφυεῖσαν ἀνάγκην. Αἱ ἀντιῤῥήσεις, κύριοι, αἱ ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ τοῦ ἐκ Λοκρίδος βουλευτοῦ περὶ τοῦ ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου εἰσαγόμενον σύστημα δύναται νὰ προκαλέσῃ δίκας καὶ περιπλοκὰς, αἱ τοιαῦται, λέγω, ἀντιῤῥήσεις δὲν εἶναι νέαι, εἶναι πολὺ παλαιαί· ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Γαλλικὴν Συνέλευσιν τοῦ 1791, ἡ ὁποία κατεγίνετο νὰ ψηφίσῃ νόμον περὶ ἐφευρέσεων, καθιεροῦντα τὸ σύστημα τοῦτο καὶ καταργοῦντα τὸ ἀντίθετον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἐκ Λοκρίδος βουλευτὴς ὑποστηρίζει, ἤγουν τὸ σύστημα τῆς παροχῆς τῶν διπλωμάτων μετὰ προηγουμένην διοικητικὴν βάσανον αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἐκείνη δὲν ἐθεώρησε βασίμους τὰς ἀντιῤῥήσεις ταύτας καὶ ἀπέῤῥιψεν αὐτὰς, ἀφορῶσα ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὰς μεγάλας καὶ πολυχρονίους καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον λάβει χώραν ἐν Γαλλίᾳ ὡς ἐκ τῆς ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς Ἐξουσίας παροχῆς τῶν διπλωμάτων, καὶ δεύτερον ἀφορῶσα εἰς τὴν μεγάλην ἀρχὴν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδὲ πρέπει νὰ παρεμβάλλωνται κωλύματα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἐφευρέσεων, ὅτι εἰς τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων πεῖραν πρέπει νὰ ἐπαφίνεται ἡ ὁριστικὴ ἐκτίμησις αὐτῶν, καὶ ὅτι πᾶσα περὶ αὐτῶν διαφωνία καὶ ἀμφισβήτησις ὀρθότερον, ἐπιστημονικώτερον καὶ ἀκριβέστερον εἶναι νὰ λύεται ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων καὶ ὄχι ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς. Κατὰ τὸ 1844 ἐπανελήφθη ἐν Γαλλίᾳ ἡ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου συζήτησις, διότι νέος νόμος πληρέστερος εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ πάλιν ὑπεβλήθησαν αἱ ἀντιῤῥήσεις τοῦ ἐκ Λοκρίδος βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἐκτεθέντων ἐπιχειρημάτων ὑπῆρχον τότε καὶ ἄλλα σπουδαιότερα, ἀποδεικνύοντα τὸ ἀνυπόστατον τῶν ἀντιῤῥήσεων ἐκείνων. Ἀντέταξαν τότε εἰς τὰς ἀντιῤῥήσεις ἐκείνας τὴν πεῖραν ἡμίσεος αἰῶνος, ἥτις ἀπέδειξεν ὅτι τὸ σύστημα τῆς μὴ προηγουμένης βασάνου τῶν ἐφευρέσεων οὐ μόνον ἐφηρμόσθη ὁμαλώτατα καὶ οὐδεμίαν περιπλοκὴν ἐπήνεγκε τῇ Γαλλικῇ κοινωνίᾳ, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ καὶ αἱ ἐφευρέσεις ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ ἡ βιομηχανία ἡ Γαλλικὴ ἔφθασεν εἰς τὴν ἀκμὴν, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε. Δυνάμεθα, κύριοι, καὶ ἡμεῖς νὰ ἀντιτάξωμεν εἰς τὸν κ. Εὐταξίαν τὰ ἐν Γαλλίᾳ συμβάντα καὶ δυνάμεθα μάλιστα νὰ προσθέσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι πλέον σήμερον ἡμίσεος αἰῶνος ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προβάλλομεν, ἀλλ’ εἶναι πλήρους αἰῶνος, καὶ δυνάμεθα νὰ ἀντιτάξωμεν ἀκόμη ὅτι, ἂν ἐν Γαλλίᾳ οὐδὲν ἠγέρθη παράπονον, ἔνθα ἄπειρα διπλώματα καθ’ ἑκάστην ἐκδίδονται καὶ αἱ ἐφευρέσεις ἀφορῶσιν εἰς ἅπασαν τὴν ποικιλωτάτην καὶ ἀκμάζουσαν Γαλλικὴν βιομηχανίαν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ κοινωνική τις περιπλοκὴ παρ’ ἡμῖν ὡς ἐκ τῆς παροχῆς δύω ἢ τριῶν διπλωμάτων περὶ μεθόδων ἀποξηράνσεως τῆς σταφίδος; Ἀλλ’ ἐν Γερμανίᾳ, λέγει ὁ κ. Εὐταξίας, εἰσήχθη καὶ λειτουργεῖ ἀπὸ τοῦ 1878 τὸ ἀντίθετον σύστημα, ἤτοι τὸ τῆς ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς Ἐξουσίας παροχῆς διπλωμάτων μετὰ προηγουμένην βάσανον τοῦ βασίμου αὐτῶν. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δυνατὸν τῆς ὑπάρξεως καὶ ἄλλων συστημάτων, ἀλλ’ ἀποκρούω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ ἡμέτερον σύστημα δύναται νὰ ἔχῃ τὰ ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα, ἃ ἀποδίδουσιν αὐτῷ. Ἠξεύρετε τί ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις τῆς Γαλλίας τὸ 1844; Ἔλεγεν ὅτι «μετὰ τῆς βαθείας πεποιθήσεως καὶ μετὰ τῆς αὐθεντίας, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ πεῖρα ἡμίσεος αἰῶνος, ὑποστηρίζομεν εἰσέτι τὴν ἀρχὴν τῆς μὴ προηγουμένης ἐξετάσεως,» καὶ ἐπικαλεῖται μάλιστα πρὸς τοῦτο καὶ τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας, ἐν ᾗ πρὸ αἰῶνος ἐλειτούργει τὸ αὐτὸ σύστημα, χωρὶς νὰ προκαλέσῃ βλάβην τινά. Καὶ ὅμως τὸ σύστημα τοῦτο, ὅπερ ἐπὶ τόσα ἔτη ἐφαρμόζεται καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην, ἐθεώρησε ὁ ἐκ Λοκρίδος βουλευτὴς ὡς σύστημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παραλύσῃ τὴν ἡμετέραν κοινωνίαν.

§105ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§106ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι προτιμότερον νὰ ἀποῤῥιφθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§107ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ μάλιστα νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ἐκλογὴ τοῦ προτιμητέου συστήματος ἐπηρεάζεται καὶ ἐκ τῆς κοινωνικῆς καταστάσεως ἑκάστου Τόπου· προκειμένου δὲ περὶ συστήματος, παρέχοντος τὰ διπλώματα τῆς ἐφευρέσεως μετὰ προηγουμένην ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς ἐξουσίας τῆς Ἑλλάδος ἐκτίμησιν αὐτῶν, μυριάκις ἤθελον προτιμήσει τὸ Γαλλικὸν σύστημα τοῦ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸ Δικαστήριον ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐνδέχεται ἡ Διοίκησις ἐν Γερμανίᾳ νὰ ἦναι ἀρκούντως ἰσχυρὰ καὶ δικαία, ἵνα μὴ ἐπηρεάζηται ἐκ πλαγίων καὶ ἐκνόμων ἐνεργειῶν· ἀλλὰ δυνάμεθα ἆρά γε νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν πεποίθησιν καὶ περὶ τῆς ἡμετέρας Διοικήσεως; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐρωτῶ, ἡ ἀπόφασις τῆς Διοικήσεως, ἡ δικαιοῦσα ἐφευρέτην τινὰ, εἶναι ἀνωτέρα τοῦ ἐλέγχου τῶν Δικαστηρίων; Ἂν ἦναι ἀνωτέρα, τότε ἡ Διοίκησις θέλει δικάζει τελεσιδίκως περὶ ἰδιωτικῶν συμφερόντων· ἂν τοὐναντίον, θέλει ὑπαχθῆ εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν Δικαστηρίων. Διατί νὰ μὴ παραπεμφθῇ εἰς αὐτὰ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ λύσις τῶν τοιούτων ζητημάτων ἄνευ ἀναμίξεώς τινος τῆς Διοικητικῆς ἐξουσίας; Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ κατ’ οὐσίαν τίνα τὰ ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα τοῦ ἡμετέρου συστήματος. Ὅπλον, μᾶς λέγουσι, δίδομεν φοβερὸν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ τυχόντος, δι’ οὗ θὰ πιέσῃ ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν. Ἀλλ’ ὁποῖον εἶναι τὸ ὅπλον τοῦτο; Ὁ λαμβάνων τὸ δίπλωμα ἐφευρέτης δημοσιεύει εἰς τὸ κοινὸν τὴν ἐφεύρεσίν του καὶ ἐπεξηγεῖ ἀκριβέστατα τὸν τρόπον τῆς χρήσεως αὐτῆς πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος. Ἕκαστος μένει ἐλεύθερος νὰ ἀκολουθήσῃ ἢ μὴ τὸν τρόπον τοῦτον· ἂν δὲν ἀκολουθήσῃ, εἰς οὐδεμίαν ἔρχεται πρὸς τὸν ἐφευρέτην συνάφειαν· ἂν ἀποφασίσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἐφεύρεσιν, ὀφείλει νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τοῦ ἐφευρέτου, πληρώνων καὶ τὴν εὐτελῆ ἀποζημίωσιν 50 λεπτῶν διὰ πᾶσαν χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν.

§108ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§109ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπειτα, κύριοι, τὸ ὅπλον αὐτὸ τὸ διδόμενον εἰς χεῖρας τοῦ ἐφευρέτου, τὸ φοβερὸν αὐτὸ ὅπλον, τὸ ἀπειλοῦν, κατὰ τοὺς ἀντιθέτους, κοινωνικὴν ἀναστάτωσιν, τὸ ὅπλον αὐτὸ εὐχερέστατα δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν ἐφευρέτην, διότι πρὸς τοῦτο δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς πάντα σταφιδοκτήμονα, καὶ εἰς πάντα ἔχοντα συμφέρον καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ ἐφευρέτου περὶ ἀκυρώσεως τοῦ διπλώματος, λόγῳ τοῦ μὴ ἀληθοῦς ἢ κενοφανοῦς τῆς ἐφευρέσεως, καὶ τὰ Δικαστήρια θὰ ἀκυρώσωσι τὸ δίπλωμα ἐν τοιαύταις περιπτώσεσι, καὶ θὰ προκληθῇ οὕτω ἡ ἀνάκλησις αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ὥστε ἡ μὲν κοινωνία οὐδὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ ἐκ τῆς παροχῆς διπλωμάτων ἐφευρετῶν, παρέχεται δὲ δι’ αὐτῶν πρὸς τοὺς ἐφευρέτας πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς καρπώσεως τῶν ἐφευρέσεων, ἃς μετὰ κόπων καὶ δυσκολιῶν ἐφευρίσκουσι πρὸς ὠφέλειαν τῆς κοινωνίας.

§110ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§111ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ εἶχον νὰ προσθέσω, ἀλλὰ παύω, βλέπων τὴν σπουδὴν τῆς Βουλῆς.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον· προβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου νὰ λάβητε ὡς κείμενον.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§115ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Ἡ διάρκεια τῶν δέκα ἐτῶν νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ μεγάλη· νομίζω, ὅτι ἀρκοῦν 5 ἔτη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρ. 2 μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μαυροκεφάλου. Ὡσαύτως τὰ ἄρθρα 3, 4, 5, 6, 7 ὡς ἔχουσιν). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 8).

§116ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προστεθῇ «ὡς καὶ πᾶς ἄλλος ἔχων συμφέρον». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Ὁμοίως τὸ ἄρθρον 9 ὡς ἔχει). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 10).

§117ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Ἡ ἁπλῆ προσπάθεια, ὅπως παρατηρήσῃ ὁ σταφιδοκτήμων ἄν ἡ ἐφεύρεσις ἦνε ἀληθής, δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἐπιβολῆς προστίμου.

§118ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, βέβαια.

§119ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 καὶ 11 ὡς ἔχουσιν ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§120ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν περὶ τῆς αἰτήσεως τῆς Εἰσαγγελίας τῶν Ἐφετῶν. (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ κ. Πρόεδρος).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐπιτρέποντες τὴν ἄδειαν ῥίπτουσιν εἰς τὸ Ναὶ, τὸ σφαιρίδιον οἱ δὲ μὴ ἐπιτρέποντες εἰς τὸ Ὄχι. (Γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία). Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 131, 84 ὑπὲρ, καὶ κατὰ 47. Ὥστε ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 12 καὶ ¼ μ. μ. ἵνα ἐπαναληφθῇ τὴν 5 ὥραν μ. μ.) Ὥρα 6 παρὰ 5/60 μ. μ. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ).

§122Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν λάβει διὰ νόμου τοῦ 1883 τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσῃ 5,600,000 διὰ κατασκευὴν σιδηροδρόμων. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, διαρκούσης τῆς χρήσεως τοῦ 1883, ἐδαπάνησε δραχ. 98,072· διὰ δὲ τοῦ περὶ δανείου νόμου τῆς 4 Ἰανουαρίου 1884 προσδιώρισε μέρος τοῦ εἰρημένου δανείου νὰ διατεθῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων· τέλος διὰ Β. Διατάγματος τῆς 28 Μαρτίου 1885 ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ἔκτακτον πίστωσιν δραχμῶν 4,200,000 διὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην. Ἐπειδὴ τὸ εἰρημένον Διάταγμα δὲν ἐκυρώθη ἔτι διὰ νόμου, τινὲς δὲ τῶν ἀπαιτήσεων ἐγένοντο ἤδη ὑποχρεωτικαί, ἔχομεν ἀνάγκην τῆς πιστώσεως ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προβάλω πίστωσιν 4,200,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885. Ἡ πίστωσις αὕτη θέλει χρησιμεύσει εἰς πληρωμὴν τῆς ὀφειλομένης ἐκ δραχ. 20 χιλιάδων κατὰ χιλιόμετρον εἰσφορᾶς εἰς τοὺς κατασκευαστὰς τῶν σιδηροδρόμων. Λοιπὸν αὐτὰ ζητοῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὸ ὁποῖον παρακαλοῦμεν νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ὡς λίαν κατεπεῖγον. (ΟΠ).

§123ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χρεωγράφων ἀνωνύμων· ἀπαρτίζει πλῆρες νομοσχέδιον. Ἐπειδὴ πιστεύω, ὅτι ἀπόψε δὲν θὰ προφθάσωμεν νὰ τὸ συζητήσωμεν, καταθέτω τὴν τροπολογίαν, ἵνα τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα). (Εἶτα γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΡΠΘʹ νόμου περὶ τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς εἰς βʹ συζήτησιν).

§124ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ.

§125Κ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Φείδομαι, κύριοι, τοῦ χρόνου, διότι βραχὺς ὑπολείπεται πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν μας, καὶ διὰ τοῦτο θέλω διὰ βραχέων ἐκθέσει πρὸς ὑμᾶς τὰς ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου σκέψεις μου καὶ δὲν θέλω μακρηγορήσει ἐξετάζων τὰ κατ’ αὐτό. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου, καταργουμένων τῶν Καπνοκοπτηρίων, δηλαδὴ τῆς πληρωμῆς δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, βεβαιουμένου καὶ εἰσπραττομένου κατὰ τὸν ἰσχύοντα Νόμον ἐπὶ τῆς κοπῆς αὐτοῦ, νομοθετεῖται ἡ φορολογία ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ διὰ δηλώσεων, βεβαιώσεων καὶ ἐγγυήσεων. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἐν τῇ αἰτιολογικῇ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐκθέσει προοιμιαζόμενος λέγει τὰ ἑξῆς, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω. «Προκειμένου περὶ ἐκτιμήσεως φόρων ἢ φορολογικῶν συστημάτων, ἡ μὲν ἀξία ἑκάστου αὐτῶν ἀναζητεῖται ἐν τῇ σχέσει καὶ ἐν τῇ παραβολῇ πρὸς ἄλληλα, ἡ δὲ προτίμησις ἀνήκει ἀναμφισβητήτως εἰς τὸ περιέχον ὅσον οἷόν τε ἥττονα ἐλαττώματα. Ὁ ἐπιζητῶν φόρον ὅλως ἄμεμπτον καὶ ἀλάνθαστον ἐπιζητεῖ ἀδύνατόν τι». Ἐὰν, κύριοι, θελήσωμεν ν’ ἀντιπαραβάλωμεν τὸν ἰσχύοντα Νόμον πρὸς τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον, θέλομεν ἴδει, ὅτι τοῦτο εἶναι πλῆρες δυσχερειῶν καὶ πιεστικῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας ἀδύνατον εἶναι ν’ ἀνεχθῶσιν οὐ μόνον οἱ παραγωγοὶ ἄνευ ζημίας καὶ κατ’ ἀκολουθίαν περιορισμοῦ τῆς καλλιεργείας τοῦ προϊόντος τούτου, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἔμποροι καὶ αὐτοὶ οἱ καπνοπῶλαι. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου ὑποβάλλονται οἱ παραγωγοὶ εἰς τόσας διατυπώσεις ζυγίσεων καὶ δηλώσεων καὶ βεβαιώσεων, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀπαυδήσωσι καὶ νὰ μὴν ὑποχρεωθῶσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν καλλιέργειαν τοῦ προϊόντος τούτου, ὅπως ἀποφύγωσι τὰ ἀλλεπάλληλα βάσανα τὰ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προκύψαντα. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἔμποροι, οἱ μέχρι τοῦδε ἐλευθέρως ἐμπορευόμενοι, ὑποβάλλονται εἰς τὰς αὐτὰς εἴτε πλείονας πιέσεις· περιοριζόμενοι δὲ, δυνάμει τῶν ἀπαιτουμένων ἐγγυήσεων καὶ διατυπώσεων, θέλουσιν ἐξαναγκασθῆ νὰ μετέρχωνται φειδὼ εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ εἴδους τούτου τοῦ ἐμπορίου. Τί δὲ νὰ εἴπῃ τις περὶ τῶν καπνοπωλῶν; οὐδὲν ἧττον εἰμὴ ὅτι οὗτοι πρέπει νὰ ἀφομοιωθῶσιν ἀκριβῶς πρὸς μικρὰς χρηματικὰς Τραπέζας, διὰ νὰ ἔχωσι ἑκάστοτε ἐν τοῖς ταμείοις αὑτῶν ἱκανὰ χρηματικὰ κεφάλαια, ὅπως δύνανται νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλουσι νὰ ἀγοράζωσιν. Ὁ ἰσχύων ὅμως Νόμος, ὅστις παρέχει πλήρη ἐλευθερίαν ἐνεργείας καὶ εἰς τοὺς παραγωγοὺς καὶ εἰς τούς ἐμπόρους, πιέζει μόνον τοὺς καπνοπώλας, τὴν δὲ πίεσιν αὐτὴν ὑφίστανται οὗτοι ἐν καιρῷ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ οἱ καπνοπῶλαι αὐτοὶ, ἀναγνωρίζοντες τὰς ἄλλας εὐκολίας, τὰς παρεχομένας ὑπὸ τοῦ ἰσχύοντος Νόμου, ἀνεγνώρισαν, ὅτι ἡ πρώτη αὐτῶν ἐντύπωσις περὶ τοῦ Νόμου ὑπῆρξεν ἐκ πλάνης καὶ ἐκ κακῆς ἐκτιμήσεως. Λέγων, κύριοι, ταῦτα δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ ἰσχύων νόμος εἶναι ἄνευ ἐλλείψεων καὶ ἐλαττωμάτων· ὑπάρχουσι τοιαῦτα, καὶ πρῶτον θεωρῶ τὸν βαρὺν φόρον, πλὴν αἱ ἐλλείψεις αὗται εἶναι μικραὶ ἀπέναντι τῶν μεγάλων πιεστικῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου. Μετ’ ἐπιστασίας, κύριοι, διῆλθον τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ Νομοσχεδίου, καὶ ὁμολογῶ ὅτι οὐδένα εὗρον ἀποχρῶντα λόγον, πείθοντά με, ὅτι τὸ παρὸν Νομοσχέδιον εἶναι κρεῖσσον τοῦ ἰσχύοντος Νόμου. Ὁ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ποιεῖται μνείαν περὶ ἐλαττωμάτων καὶ ὡς τοιαῦτα προβάλλει εἰς ὑμᾶς ὡς κυριώτερον τὸ ἑξῆς: «Τὴν δυσκολίαν τῆς ἀνακαλύψεως τῶν καταχρήσεων, διότι οἱ κοπτῆρες τοῦ καπνοῦ εἶναι ὄργανα, ἅτινα δύνανται νὰ ἀποκρυβῶσιν εὐκολώτατα ὅπου δήποτε, εἴτε ἐντὸς τῶν πόλεων, εἴτε καὶ ἐν ταῖς ἐξοχαῖς». Νομίζω ὅμως, κύριοι, ὅτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ γίνεται σύγχυσις, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν ὡς ἐλάττωμα μόνον ἐκ τοῦ νόμου προκύπτον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρωτίστως πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν ἔλλειψιν ἱκανότητος τῶν ὑπαλλήλων. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ ἰσχύων Νόμος δὲν εἶναι ὁ πρῶτος, ὅστις δίδει ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις καὶ καταδολιεύσεις· δὲν πρέπει λοιπὸν, φρονῶ, νὰ ἀποδώσητε εἰς τὸν ἰσχύοντα Νόμον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποδοθῇ μᾶλλον εἰς τὴν ἀνικανότητα ἀτόμων, μὴ δυναμένων νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ ὑπὸ τῶν Κυβερνητῶν ἐπιβαλλόμενα αὐτοῖς καθήκοντα. Φρονῶ, κύριοι, ἐπίσης, ὅτι δὲν ἐνεγράφη σπουδαίως ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, ὅτι «ἡ ὡς ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἐπελθοῦσα ὑπερτίμησις τῆς ἀγοραίας ἀξίας τοῦ καπνοῦ ἐπέφερε τὸν περιορισμὸν τῆς καταναλώσεως αὐτοῦ καὶ συνεπῶς τῆς καλλιεργείας, πρὸς ζημίαν τοῦ τε Δημοσίου ταμείου καὶ τῶν παραγωγῶν»· διότι αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁμολογεῖ, ὅτι διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου δύνανται νὰ εἰσπραχθῶσι καὶ 2 ἑκατομμύρια καὶ 2½, ἐνῷ διὰ τοῦ ἰσχύοντος Νόμου εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1884 τρία καὶ πλέον ἑκατομμύρια καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θέλουν εἰσπραχθῆ καὶ 4 καὶ 5. Δὲν εἶναι λοιπὸν, φρονῶ, ὁ ταμιευτικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἠνάγκασε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ παρὸν Νομοσχέδιον, οὐδὲ ὁ λόγος πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν καλλιεργητῶν τοῦ προϊόντος τούτου· ὁ λόγος εἶναι εἷς καὶ μόνος, ὁ κατ’ ἐπανάληψιν λεχθεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ τηρήσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του καὶ τὸ πρόγραμμά του, τὸ ὁποῖον πολλάκις καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ προφορικῶς ἀνεκοίνωσε πρὸς τὸν λαὸν, κατὰ τὰς ἱστορικὰς ἐκείνας διαδηλώσεις, λησμονήσας, ὅτι οἱ διαχειριζόμενοι τὰ τοῦ Κράτους δὲν πρέπει νὰ διαχειρίζωνται μόνον μετὰ τιμιότητος, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολιτικῆς εὐθύτητος, δὲν εἶναι δὲ πολιτικὴ εὐθύτης, ὅταν ἀντικαθίσταται Νομοσχέδιον, ὅπως δήποτε καλῶς λειτουργοῦν, δι’ ἑτέρου Νόμου καταπιεστικοῦ, μόνον καὶ μόνον, διότι ὁ ἰσχύων Νόμος εἶναι δημιούργημα τοῦ Προέδρου τῆς πρώην Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἰς τὸ Κεφάλαιον Βʹ ἄρθρον βʹ ἀπαντῶμεν τὰ ἑξῆς· «Ἀπὸ τῆς συγκομιδῆς τοῦ καπνοῦ ὀφείλει ὁ παραγωγὸς μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους καὶ πρὸ πάσης καταναλώσεως, διαθέσεως ἢ μεταποιήσεως νὰ παραδώσῃ εἰς τὸν οἰκεῖον Δήμαρχον δήλωσιν εἰς διπλοῦν, ἐμφαίνουσαν κτλ. καὶ 3) τὸν ἀριθμὸν τῶν δεματίων (τεγκίων) τοῦ καπνοῦ, καὶ 4) ὡς ἔγγιστα τὸ ὁλικὸν βάρος τοῦ καπνοῦ». Κατὰ τὸ ἄρθρον λοιπὸν τοῦτο ὁ παραγωγὸς ὀφείλει μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου νὰ ἔχῃ οὐ μόνον συλελεγμένον τὸν καπνὸν, ἀλλὰ καὶ συσκευασμένον καὶ ἐναποταμιευμένον εἰς τὰς ἀποθήκας. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ συλλογὴ καὶ ἀποθήκευσις τοῦ προϊόντος τούτου δὲν εἶναι εὔκολος, ὅπως εἶναι ἡ συλλογὴ τῶν προϊόντων τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Διὰ νὰ συλλεχθῇ ὁ καπνὸς, ἀπαιτεῖται μακρὸν διάστημα χρόνου, καθόσον ἡ συλλογὴ αὐτοῦ διαιρεῖται εἰς περιόδους· δὲν συλλέγονται τὰ φύλλα ἐφάπαξ, καὶ καὶ συνεπῶς οὔτε ἀποξηραίνονται. Ὡς γνωρίζετε, συλλέγονται πρῶτον τὰ κατώτερα φύλλα τοῦ φυτοῦ, δεύτερον τὰ μεσαῖα καὶ τρίτον τὰ τῆς κορυφῆς· ἀπαιτεῖται δὲ πρὸς συλλογὴν χρόνος ἑνὸς μέχρι δύο μηνῶν, διότι τὰ φύλλα οὔτε ὡριμάζουν, οὔτε ἀναπτύσσονται ὅλα συγχρόνως. Ἀπαιτεῖται δὲ πρὸ τῆς συσκευῆς εἰς δέματα νὰ ὑποστῶσι προετοιμασίαν, καὶ ἡ πρωτίστη εἶναι ἡ ἀποξήρανσις. Ἀλλὰ καὶ αὕτη δὲν εἶναι εὔκολος, εἶναί τι δυσχερὲς, δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ παραγωγοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῶν καιρικῶν περιστάσεων. Ἐκτὸς τούτου, ἡ ἀποξήρανσις δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ εἰς ὅλους τοὺς καπνούς, διότι τὰ καπνὰ, ὡς γνωστὸν, διαιροῦνται εἰς καπνὰ ξηρικὰ, καὶ εἰς καπνὰ ποτιστικά· ἡ ἀποξήρανσις τῶν ξηρικῶν εἶναι εὐκολωτέρα, τῶν ποτιστικῶν εἶναι δυσκολωτέρα. Προσέτι ἡ συλλογὴ τῶν ξηρικῶν καπνῶν ἀπαιτεῖ ἴσως ὀλιγώτερον χρόνον, παρὰ ἡ συλλογὴ τῶν ποτιστικῶν, διότι ἡ ὡρίμανσις τῶν πρώτων εἶναι εὐκολωτέρα τῆς τῶν δευτέρων. Ἵνα γίνῃ ἡ συλλογὴ τοῦ καπνοῦ ἐντελὴς, ἀπαιτεῖται χρονικὸν διάστημα καὶ μέχρις ἴσως τῆς 20 Σεπτεμβρίου. Φαντασθῆτε δὲ, ἂν περατουμένης τῆς συλλογῆς τοῦ καπνοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν, ἄν ὁ καιρὸς ἐξακολουθήσῃ νὰ ᾖναι ξηρὸς καὶ θερμὸς, ἡ ἀποξήρανσις θὰ γίνῃ μὲν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, δὲν εἶναι ὅμως καὶ δυνατὸν μέχρι τῆς ἐποχῆς ταύτης νὰ ᾖναι καὶ συσκευασμένος ὁ καπνὸς, διότι μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἀπαιτεῖται διὰ νὰ συσκευασθῇ ὁ καπνὸς ἀτμοσφαιρικὴ ὑγρασία, ἡ ὁποία νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτὸν εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἥτις τὸν καθιστᾷ ἐπιτήδειον εἰς συσκευήν. Ἀλλὰ μήπως ἡ ἀτμοσφαιρικὴ ὑγρασία ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως τῶν παραγωγῶν; οὐχὶ βεβαίως. Ἐὰν φέρ’ εἰπεῖν, ξηρανθέντος τοῦ καπνοῦ, ἔχωμεν βροχὰς ἀλλεπαλλήλας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συσκευασθῇ ὁ καπνὸς, διότι ἡ πολλὴ ὑγρασία βλάπτει τὴν ποιότητα αὐτοῦ καὶ τὸν καθιστᾷ σχεδὸν ἄχρηστον εἰς τὸ ἐμπόριον· ὁ παραγωγὸς πρέπει νὰ τύχῃ τοῦ καταλλήλου καιροῦ· Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 δὲν εἶναι καλὴ, καὶ πρέπει νὰ δοθῇ παράτασις τοὐλάχιστον μέχρι τέλους Δεκεμβρίου. Ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 4 καὶ 6 παρατηρῶ, ὅτι κατ’ αὐτὰ ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος οὐ μόνον ἐξελέγχει τὴν ζύγισιν τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ ἔχει συγχρόνως τοὺς δηλωθέντας καπνοὺς ὑπὸ τὸν ἀδιάλειπτον αὐτοῦ ἔλεγχον. Δὲν εἶναι μακρὰν ὁ καιρὸς, καὶ βεβαίως ἐνθυμεῖσθε πάντες, καθ’ ὃν ἡ δυστυχὴς γεωργικὴ τάξις ὑπέφερε τόσα δεινὰ ἐκ τῆς μάστιγος τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν Δημοσίων προσόδων. Πάντες ἐνθυμεῖσθε τὰς πιέσεις, τὰς ὁποίας οἱ γεωργοὶ ἔπασχον ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν, καὶ δὲν λησμονεῖτε τὴν χαρὰν, μετὰ τῆς ὁποίας ἐπανηγύρισαν, καὶ πόσον εὐγνωμόνως ἐδήλωσαν τὴν ἀπολύτρωσίν των ἀπὸ τῆς μάστιγος ταύτης· καὶ ἐν τούτοις σήμερον ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔρχεται διὰ τοῦ ἄρθρου 4 καὶ 6 νὰ ἀντικαταστήσῃ ἀντὶ τῶν ἐνοικιαστῶν τοὺς Οἰκονομικοὺς Ἐφόρους. Φρονεῖτε κύριοι, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶνε καλή; Θέλει ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ τὸ πράξῃ; ἂς τὸ πράξῃ, ἀλλ’ ἂς εἶναι βέβαιος, ὅτι ταχέως θὰ μεταμεληθῇ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 7 «ὁσάκις ὁ δηλωτὴς θελήσῃ νὰ μεταφέρῃ ἀλλαχοῦ ἐντὸς τοῦ Κράτους ἢ νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἢ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς ἕτερον πρόσωπον μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ δηλωθέντος καπνοῦ, ὀφείλει ἐν μὲν τῇ πρώτῃ καὶ δευτέρᾳ περιπτώσει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον αἴτησιν ἀδείας μεταφορᾶς, ἐν δὲ τῇ τρίτῃ κοινὴν μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ αἴτησιν περὶ ἀναγνωρίσεως τούτου ὡς κυρίου τοῦ μεταβιβαζομένου καπνοῦ.» Δηλαδὴ ὁ δηλωτὴς, ἢ μᾶλλον ὁ παραγωγὸς, πρὸ τῆς μεταφορᾶς μέρους τοῦ καπνοῦ καὶ τῆς μεταβιβάσεως εἰς ἕτερον πρόσωπον δέον νὰ κάμῃ αἴτησιν κοινὴν μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ ἀναγνωρίσεως αὐτοῦ ὡς κυρίου τοῦ μεταβιβαζομένου καπνοῦ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀληθῶς κατ’ ἐμὲ ἡ χειροτέρα καὶ πιεστικωτέρα διάταξις διὰ τοὺς παραγωγούς, διότι οἱ παραγωγοὶ μεταχειρίζονται τὸν καπνὸν ὡς μέσον ἀνταλλάγματος. Ὁ χωρικὸς δὲν εὐμοιρεῖ πάντοτε χρημάτων· ὁ καπνὸς χρησιμεύει εἰς αὐτὸν ὡς χρῆμα, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν πάντοτε, ὅτι οἱ γεωργοὶ εἰς τὰς ἑβδομαδιαίας ἀγορὰς τῶν Ἐπαρχιῶν μεταφέρουσι καπνὸν 5 ἢ 10 ὀκάδας, καὶ δίδουσιν αὐτὸν ὡς ἀντάλλαγμα εἰς ἀγορὰν χρειωδῶν πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν των. Ἀλλὰ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης καταστρέφεται τὸ μέσον τοῦτο· ὁ παραγωγὸς δὲν δύναται νὰ ἐκποιήσῃ οὔτε 5 οὔτε 10 ὀκάδας, καθόσον ὀφείλει μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ νὰ κάμῃ αἴτησιν εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὁ ὁποῖος νὰ ἀναγνωρίσῃ αὐτὸν ὡς κύριον τοῦ καπνοῦ. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὁ γεωργὸς δὲν ἔχει πλέον τὰ μέσα τοῦ ἀνταλλάγματος, οὐδεμία δὲ ἀμφιβολία, ὅτι θέλει παύσει πλέον καλλιεργῶν προϊὸν ἄχρηστον αὐτῷ. Τί δὲ νὰ εἴπω τέλος περὶ τῶν ἀπείρων διατάξεων, τὰς ὁποίας ἀπαντῶμεν εἰς τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου; αὗται εἶναι τόσον πολλαί, ὥστε ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι σταματᾷ ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι ἀληθῶς λαβύρινθος, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν μᾶς χρησιμεύει, οὔτε αὐτὸς ὁ μίτος τῆς Ἀριάδνης. Τοιοῦτον ἐν συντόμῳ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Ἠθέλησα, κύριοι, διὰ βραχέων νὰ καταδείξω εἰς ὑμᾶς τὰ ἐλαττώματα αὐτοῦ, διότι εἶχον πρὸς τοῦτο καθῆκον οὐ μόνον ὡς Ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ὡς βουλευτὴς Ἐπαρχίας, κατ’ ἐξοχὴν καπνοφόρου. Καταδεικνύων δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς τόσας πιεστικὰς τοῦ νομοσχεδίου τούτου διατάξεις, ἔχω, κύριοι, δι’ ἐλπίδος, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ· διότι ἂν τὸ πράξῃ, ἂς εἶναι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἐπιφέρῃ ἄλλο παρὰ τὴν πλήρη καταστροφὴν τῆς καλλιεργείας τοῦ προϊόντος.

§126Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λόγοι μὲ ἀναγκάζουσι, κύριοι Βουλευταὶ, ὅπως μετάσχω τῆς προκειμένης συζητήσεως· πρῶτον μὲν, διότι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ διατελῶ βουλευτὴς καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, ὅτε ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς τότε Βουλῆς ὁ νῦν ἰσχύων περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ νόμος, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὁποίου συνήργησα καὶ ἐγὼ διὰ τῆς ψήφου μου· δεύτερον δὲ, διότι ἀντιπροσωπεύω Ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ καλλιεργεῖται καὶ παράγεται καπνός· δικαιοῦμαι δὲ νὰ συμμετάσχω τῆς συζητήσεως, προκειμένου νὰ καταργηθῇ ὁ νῦν ἰσχύων νόμος, ὁ σχετικῶς ἀπροσκόπτως λειτουργῶν καὶ μηδὲν παρεμβάλλων κώλυμα εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ, καὶ ἀντικατασταθῇ ὑπὸ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅπερ, ἐὰν ἐπιψηφισθῇ, τὸν ὄλεθρον θέλει ἐπενέγκει εἴς τε τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ καὶ τὴν ἐμπορίαν. Δὲν ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἔμπλεον σφαλμάτων, καὶ ὅτι ἤθελεν ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἀφοῦ ὁμοφώνως ἀπεδοκιμάσθη καὶ κατεκρίθη τοῦτο ὑπό τε τῆς δημοσιογραφίας καὶ τῶν εἰδημόνων ἀνδρῶν· δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀπαιτήσει πεισμόνως τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου, ὅπερ καὶ τὰ Δημόσια ἔσοδα θέλει κατὰ πολὺ περιορίσει, καὶ τὰ συμφέροντα τῶν παραγωγῶν καὶ καπνεμπόρων τὰ μέγιστα θέλει παραβλάψει· δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, ἡ τὸ πολιτικὸν αὐτῆς πρόγραμμα ἐπὶ τῶν οἰκονομιῶν στηρίξασα καὶ τὴν εὐπραγίαν τοῦ λαοῦ ὡς τὸ κύριον αὐτῆς μέλημα ἀνακηρύξασα, ἤθελεν ἀποτολμήσει νὰ καταργήσῃ νόμον, ἐν συγκρίσει μὲν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον πολλῷ ὑπέρτερον, ὑπὸ δὲ τὴν ταμιευτικὴν ἔποψιν πάντως ἀνώτατον καὶ καλῶς λειτουργοῦντα καὶ ἀποφέροντα πρόσοδον καθαρὰν ἀνωτέραν τῶν 3 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ ἀντικαταστήσῃ τοῦτον δι’ ἄλλου, μηδὲ τὸ τέταρτον τῆς προσόδου ὑποσχομένου νὰ ἀποφέρῃ. Πότε δέ, κύριοι, προβαίνει ἡ Κυβέρνησις εἰς τοσούτῳ τολμηρὸν καὶ ὀλέθριον μέτρον; νῦν ὅτε, κατὰ τὴν ἰδίαν ἑαυτῆς ὁμολογίαν, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους παρουσιάζει ἔλλειμμα 11,000,000 δραχμῶν! Ἀλλ’ εἰς μόνον τοῦτο τὸ ὀλέθριον μέτρον ἐσπευσμένως προέβη ἡ Κυβέρνησις; ὤ! τοῦτο εἶναι τὸ ἐλάχιστον, κύριοι Βουλευταί. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἀκαθέκτῳ αὐτῆς ὁρμῇ προβαίνει εἰς τὴν κατάργησιν καὶ ὅλων τῶν μονοπωλίων, καὶ εἰς τὴν ἄρδην ἀνατροπὴν ὅλου τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ὅπερ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν εἰσαγάγει καὶ εἶχε κατορθώσει νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὸ Κράτος, μεθ’ ὅλας τὰς παρεμβληθείσας ὑπὸ τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως δυσκολίας, μὴ ἐννοοῦσα ἢ μὴ θέλουσα νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι θέλει ἐπενέγκει ἀνεπανορθώτους ζημίας εἰς τὸ Κράτος, καὶ θέλει ἐπιτείνει τὴν οἰκονομικὴν δυσφορίαν τῆς Χώρας. Ἀλλὰ διατί ἀγανακτοῦμεν διὰ τὴν πορείαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως τῆς 19 Ἀπριλίου; Μὴ ἆρά γε ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀνεπέτασε τὴν σημαίαν τῆς καταργήσεως τῶν φόρων; Ἰδού, κύριοι, ἐπῆλθεν ἡ ὥρα, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποσχέσεις της! Τοῦτο ῥητῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως ἐδήλωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀρτίως ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὑπεσχέθημεν, εἶπε, νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν φόρον τῆς ἐλαιοδεκάτης, ἰδοὺ τὸ πράττομεν· ὑπεσχέθημεν τὴν κατάργησιν τῶν φορολογικῶν νόμων καὶ τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων, ἰδοὺ τὸ ἐκπληροῦμεν. Τί μέλει ἡμῖν περὶ τοῦ ἐλλείμματος; Ἀλλ’ ἐπειδή, κύριοι, δὲν πρόκειται ἤδη νὰ συζητήσωμεν περὶ τῶν ἐν γένει μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, ἐγκαταλείπω τὸ θέμα τοῦτο καὶ περιορίζομαι εἰς τὴν μελέτην καὶ ἐξέτασιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν νῦν ἐν ἰσχύϊ νόμον. Ὅτε συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ὁ νῦν ἰσχύων νόμος περὶ φόρου τοῦ καπνοῦ, ἔλεγεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ τότε πολεμοῦντες τὸ νομοσχέδιον, ὅτι διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἤθελε παύσει ἡ κατανάλωσις ἕνεκα τοῦ βαρέος φόρου, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ ἤθελε παύσει καὶ ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ, καὶ ἡ ἐμπορία τοῦ καπνοῦ· πρὸ πάντων δὲ καὶ κατ’ ἐξοχὴν οὐδὲ λεπτὸν, ἔλεγον, ὅτι θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Τί ὅμως ἐβεβαιώθη καὶ προέκυψε κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου; Ἐβεβαιώθη καὶ προέκυψεν, ὅτι κατὰ μὲν τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἀληθῶς περιωρίσθη ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ ἐμπορία τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ περιωρίσθη, διότι πολιτικοὶ κερδοσκόποι ἀπεπλάνησαν τὸν λαὸν καὶ ἐγκατέλειψε τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ, πλεῖστοι δὲ καπνέμποροι, θέλοντες νὰ ὑπερτιμήσωσι τὴν ἀξίαν τοῦ καπνοῦ ἐπὶ σκοπῷ κέρδους, δὲν προσέφερον ἀνάλογον τιμὴν ἐν καιρῷ, καὶ οὕτως οἱ δυστυχεῖς καπνοπαραγωγοί, ἀποπλανηθέντες, ἀπέσχον τῆς καλλιεργείας τοῦ προϊόντος τούτου. Κατὰ δὲ τὸ ἑπόμενον καὶ μεθεπόμενον ἔτος, ὅτε μάλιστα συνωμολογήθη ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου συνθήκη, ὁ καπνὸς ὑπερετιμήθη τοσοῦτον, ὅσον οὐδέποτε ἄλλοτε· συνεπῶς δὲ ἐπανελήφθη ἡ καλλιέργεια καὶ ηὔξησε μάλιστα εἰς βαθμὸν ἄξιον προσοχῆς. Τί δὲ εἰσάγεται εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ φόρου τούτου, εἶπον ἀνωτέρω. Ὑπάρχει δὲ μεγάλη πιθανότης, ὅτι ἡ πρόσοδος αὕτη καὶ ἡ ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου θέλει προβαίνει αὔξουσα κατ’ ἔτος, διότι καὶ ἡ προμήθεια, ἣν εἶχον κάμει οἱ καπνοκόπται πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ἐξαντλεῖται, καὶ ἡ ἐπίβλεψις τῶν ἁρμοδίων γίνεται ἐντελεστέρα καὶ μᾶλλον τελεσφόρος. Πλὴν δὲ τούτων εἰρήσθω, ὅτι καὶ ὁ λαὸς συνειθίζει καὶ ἐξοικειοῦται πρὸς τὸν νόμον, καὶ δὲν θέλει καταδολιεύεσθαι αὐτὸν τοσοῦτον, ὅσον βεβαίως κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἔχοντός τι τὸ ἀσύνηθες παρ’ ἡμῖν· πρὸς τούτοις δὲ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῆς προσόδου ταύτης ἠλαττώθησαν ἐπαισθητῶς εἰς δραχμὰς 500,000 ἐτησίως. Ἀλλὰ τὸν νόμον αὐτὸν, κύριοι, τὸν μηδόλως κωλύοντα τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον, τὸν νόμον αὐτὸν, τὸν 3 ἕως 4 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἀποφέροντα εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, τὸν νόμον αὐτὸν, τὸν παρέχοντα ἐλπίδας μεγάλας αὐξήσεως τῶν προσόδων ἐν τῷ μέλλοντι, τὸν νόμον αὐτὸν, λέγω, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις τολμηρῶς ζητεῖ νὰ καταργήσῃ, χωρὶς νὰ προνοήσῃ αὕτη τοὐλάχιστον, ὅπως ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ταμείου ἴσην πρόσοδον. Τὴν ἐλεεινότητα τοῦ νομοσχεδίου θέλω καταδείξει ὑμῖν, κύριοι, ἀμέσως τώρα, ἐξετάζων αὐτὸ ἄρθρον κατ’ ἄρθρον. Πρὶν ὅμως προβῶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον ἐξέτασιν καὶ μελέτην τοῦ νομοσχεδίου, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν τὸ συμπέρασμα τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως κρίνητε ἂν τὰ συμπεράσματα ταῦτα ὦσιν ἀληθῆ καὶ σύμφωνα πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἐκθέσει του· «Διὰ τοῦτο πεποιθότως προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάργησιν τοῦ συστήματος τούτου καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ εἰσάγεται διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Αἱ πλεῖσται τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου σκοποῦσι τὴν ὅσον οἷόν τε πληρεστέραν βεβαίωσιν τοῦ παραγομένου καπνοῦ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς φορολογίας αὐτοῦ. Ἡ παραγωγὴ μένει ἐντελῶς ἐλευθέρα παντὸς βάρους· μόνη δ’ ἐνόχλησις ἐπιβάλλεται εἰς τὸν παραγωγὸν νὰ δηλώσῃ, μετὰ τὴν συλλογὴν, τὸ παραχθὲν ὑπ’ αὐτοῦ καὶ εὑρισκόμενον ἐν τῇ ἀποθήκῃ ποσόν. Ἐφ’ ὅσον δήποτε δὲ χρόνον δὲν διαθέσῃ ὁ παραγωγὸς τὸ προϊὸν αὐτοῦ, οὐδόλως ὑποβάλλεται εἰς ὑποχρέωσίν τινα. Ἡ ἐμπορία τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου καπνοῦ ἀφίνεται ὅλως ἐλευθέρα.» Ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν τὰ τοῦ νομοσχεδίου. Παραλείπω τὸ ἄρθρον 1, διότι δι’ αὐτοῦ ὁρίζεται ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος. Διὰ τοῦ ἄρθρου 2 ὑποχρεοῦται ὁ παραγωγός, ἵνα δηλώσῃ ἐνώπιον τοῦ Δημάρχου σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ τὸ ὡς ἔγγιστα ὁλικὸν βάρος τοῦ καπνοῦ εἰς ὀκάδας· ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὑπάρχει ἡ παράγραφος 2, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «ὁ ὅρος ὡς ἔγγιστα λογίζεται εἰς 10% ἀπὸ τοῦ πραγματικοῦ βάρους.» Διὰ τῆς παραγράφου ταύτης παρέχεται ἀληθῶς ἔκπτωσις 10% ἀπὸ τοῦ δηλωθέντος ποσοῦ· ἀλλ’ ἡ ἔκπτωσις αὕτη εἶναι ἀρκοῦσα, προκειμένου νὰ ἐκτιμήσῃ χωρικὸς ἀναπτύξεως καὶ μορφώσεως, οἵαν ἔχουσι δυστυχῶς οἱ παρ’ ἡμῖν γεωργοί; Τίς δύναται νὰ ὑπολογίσῃ τὸ βάρος τοῦ καπνοῦ κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον, ὅτε ὑποχρεοῦται νὰ δηλώσῃ τὸν καπνόν του, ἐνῷ θὰ ἦναι νωπότατος ὁ καπνὸς, διότι τότε μόλις θὰ συγκομισθῇ καὶ θὰ ἦναι εἰς φύλλα τοποθετημένος ἐντὸς τῆς ἀποθήκης, ὅπου θέλει σιτευθῆ τοὐλάχιστον ἐπὶ 3 ἢ 4 μνῆας; Κατὰ τὴν ἰδέαν μου, κύριοι, εἶναι ἀδύνατον κατὰ τὸν Ὀκτώβριον ὁ καπνοπαραγωγὸς νὰ ζυγίσῃ τὸν εἰς φύλλα τοποθετημένον ἐν τῇ ἀποθήκῃ του καπνόν· ἑπομένως, ὅταν πρόκηται νὰ δηλώσῃ τὸ βάρος, μόνον κατὰ συμπερασμὸν θέλει ὑπολογίσει αὐτό· ἂν δὲ συμπέσῃ κατὰ μὲν τὴν δήλωσιν τοῦ καπνοῦ νὰ ἦναι ὑγρὸς ὁ καιρὸς, κατὰ δὲ τὸν χρόνον τῆς ὑπὸ τοῦ Ἐφόρου ἢ τοῦ ἀντιπροσώπου του ζυγίσεως συμπέσῃ νὰ ἦναι ξηρασία, βεβαίως θέλει ὑπάρξει μεγίστη διαφορὰ, δι’ ἣν διαφορὰν ὁ δηλωτὴς ὑπόκειται κατὰ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ νομοσχεδίου, εἴτε διὰ τὴν ἐπὶ πλέον εἴτε διὰ τὴν ἐπὶ ἔλαττον τοῦ ὡς ἔγγιστα ὅρου δήλωσιν, εἰς πρόστιμον βαρύ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, ἐντὸς τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος, ἢ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἕτερος ὑπάλληλος ἐξελέγχει διὰ ζυγίσεως τοῦ καπνοῦ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ἐν ἑκάστῃ τῶν δηλώσεων σημειωθέντος ποσοῦ, βεβαιῶν διὰ πρωτοκόλλου πᾶσαν ἐπὶ πλέον ἢ ἔλαττον διαφοράν· διὰ τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν χρεοῦται συμπληρωτικῶς ὁ δηλωτὴς ἐν τῷ κατὰ τὸ ἑπόμενον 5 ἄρθρον βιβλίῳ. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι τοσοῦτον καταπιεστικὴ καὶ βλαβερὰ εἰς τὰ συμφέροντα τῶν καπνοπαραγωγῶν, ὥστε πολὺ φοβοῦμαι μήπως ἕνεκα ταύτης καὶ μόνης ἀναγκασθῶσιν οἱ καπνοπαραγωγοὶ νὰ παραιτήσωσι τὸ ἔργον των τοῦτο. Εἶπον προηγουμένως τί θέλει συμβῆ ἐκ τῶν καιρικῶν μεταβολῶν, ἐχουσῶν μεγάλην ἐπίδρασιν εἰς τὸ βάρος τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, φαντάζεσθε, κύριοι, τί θέλει συμβῆ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτε ὁ μὲν καπνὸς θέλει εἶσθαι τοποθετημένος εἰς φύλλα ἐντὸς τῆς ἀποθήκης, οὐχὶ δὲ εἰς δεσμίδας ἢ περιβεβλημένος ἐντὸς τῶν συνήθων περιβλημάτων, καὶ εἶναι ξηρὸς καὶ φύρδην μίγδην ἐναποτεθειμένος; Θέλει συμβῆ τὸ ἑξῆς: ἢ θὰ προκύψῃ ἡ μεγάλη διαφορὰ τοῦ βάρους ἕνεκα τῶν ἀνωτέρω λόγων, καὶ ἑπομένως θέλει ὑποστῆ ὁ παραγωγὸς τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου 20 τοῦ νομοσχεδίου, ἢ θὰ φθαρῇ ὁ καπνός του διὰ τριβῆς κατὰ τὴν ζύγισιν, ἢ πρὸς ἀποφυγὴν τῶν ἀνωτέρω ζημιῶν ἢ καὶ δεινῶν ἐνοχλήσεων θὰ προτιμήσῃ ὁ παραγωγὸς ἢ ὁ κάτοχος καπνοῦ νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον ἢ τὸν ἀντιπρόσωπόν του, ὅπερ πιθανὸν, τὸν φόρον, ὃν ἐλπίζει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀπόδειξις ἔστω ἡ διαγωγὴ τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν φύλαξιν τῶν δασῶν χωροφυλάκων, καὶ τῶν ἑκάστοτε ἀποστελλομένων καταμετρητῶν τῶν μποστανίων, γρασιδίων, καὶ τῶν ἀπαριθμητῶν τῶν μὴ δηλωθέντων ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ λοιπῶν ζώων. Οἱ φύλακες τῶν δασῶν εἶναι μάρτυρες ἀψευδεῖς, οἵτινες ἐπλούτησαν ἐκ τῆς θέσεώς των. Σημειώσατε δὲ, κύριοι, ὅτι εἶναι καὶ πάντη ἀδύνατος ἡ ζύγισις τοῦ καπνοῦ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους καὶ χωρὶς τῆς ἐντὸς περικαλυμμάτων ἐναποθέσεώς του. Τὰ δὲ περικαλύμματα σχεδὸν πάντοτε φέρει μεθ’ ἑαυτοῦ ὁ ἀγοραστὴς τοῦ καπνοῦ, καὶ μόνον, ὅταν πωληθῇ ὁ καπνός, τίθεται ὑπὸ τοῦ παραγωγοῦ ἐντὸς τῶν περικαλυμμάτων (τσουλίων). Παρέρχομαι τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6, καίτοι καὶ ταῦτα εἰσὶν ἐλαττωματικά. Τοῦτο μόνον λέγω εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀληθῶς οἱ Οἰκονομικοὶ Ἔφοροι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν θέλουσι μεταβληθῆ εἰς ἐμπόρους, ἀπασχολουμένους διαρκῶς εἰς τὴν τήρησιν τῶν βιβλίων καὶ καταστίχων των. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, διότι ἐπιθυμῶ νὰ γείνῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου συζήτησις ἀμέτοχος τῶν πολιτικῶν φρονημάτων καὶ πεποιθήσεων ἑκάστου ἐξ ἡμῶν. Ἀκούσατε λοιπόν: Κατὰ τὸ ἄρθρον 7, ὁσάκις ὁ δηλωτὴς θελήσῃ νὰ μεταφέρῃ ἀλλαχοῦ ἐντὸς τοῦ Κράτους, ἢ ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ἢ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς ἕτερον πρόσωπον μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ δηλωθέντος καπνοῦ, ὀφείλει ἐν μὲν τῇ πρώτῃ καὶ δευτέρᾳ περιπτώσει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον ἔγγραφον αἴτησιν ἀδείας μεταφορᾶς, ἐν δὲ τῇ τρίτῃ κοινὴν μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ αἴτησιν περὶ ἀναγνωρίσεως τούτου ὡς κυρίου τοῦ μεταβιβαζομένου ποσοῦ καὶ χορηγήσεως αὐτῷ ἀδείας μεταφορᾶς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι, προκειμένου νὰ πωλήσῃ ὁ καπνοπαραγωγὸς, ὁ κατοικῶν 10 ἢ 15 ὥρας μακρὰν τῆς πρωτευούσης τῆς Ἐπαρχίας, μίαν ἢ δύο ὀκάδας καπνοῦ ὅπως ἐξοικονομήσῃ τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας του, ἢ προκειμένου νὰ θέση εἰς ἀνάλωσιν μικρὸν ἢ καὶ μέγα ποσόν, εἶναι εὔκολον εἰς αὐτὸν, ὅπως μεταβῇ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας, ὅπως ἐκτελέσῃ τὰ τοῦ ἄρθρου 7; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, εἶναι δυνατὸν ὁ ἀγοραστὴς νὰ μεταβῇ καὶ οὗτος μετὰ τοῦ πωλητοῦ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ποιήσωνται τὰς δηλώσεις των; Εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῇ ὁ μέλλων νὰ καταναλώσῃ μίαν ἢ δύο ὀκάδας καπνοῦ εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὅπως πληρώσῃ εἰς τὸν Ταμίαν τὸν φόρον καταναλώσεως καὶ λάβῃ ἀπὸ τοῦ Ἐφόρου τὴν ἄδειαν καταναλώσεως; Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὁποῖα δεινὰ καὶ ὁπόσας ζημίας ὑφίσταντο οἱ γεωργοὶ οἱ πωλοῦντες τοὺς ἀροτῆρας βόας των, διότι δὲν ἐφρόντιζον νὰ ποιήσωσι δήλωσιν κοινὴν μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ, οὐχὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας ἐνώπιον τοῦ Ἐφόρου, ἀλλ’ ἐνώπιον τοῦ Δημάρχου εἰς τὸν τόπον των. Φαντασθῆτε δὲ τί θέλει συμβῆ κατὰ τὰς ἑβδομαδιαίας ἀγοράς, ὁπότε οἱ καπνοπαραγωγοὶ καὶ πολλάκις αἱ σύζυγοι αὐτῶν μεταφέρουσι μικρὰς ποσότητας πρὸς πώλησιν, ἵνα ἐκ τοῦ ἀντιτίμου ἀγοράσωσι τὰ τῆς πρώτης ἀνάγκης πράγματα. Εἶναι ἠναγκασμένοι ὅ, τε κύριος τοῦ καπνοῦ καὶ ὁ ἀγοραστὴς νὰ ταξειδεύσωσιν ἱκανὰς ὥρας ἢ καὶ ἡμέρας, ὅπως δηλώσωσι τὴν ἀγοροπωλησίαν ταύτην ἐνώπιον τοῦ Ἐφόρου καὶ λάβωσι τὰς ἀδείας μεταφορᾶς καὶ καταναλώσεως κτλ. Ἂν δὲ συμπέσῃ νὰ ᾖναι καὶ χειμὼν, δύνασθε νὰ ἐννοήσητε τὸ ἀδύνατον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου τούτου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 8 ὑποχρεοῦται ὁ ἀγοραστὴς τοῦ καπνοῦ νὰ δώσῃ ἐνώπιον τοῦ Ἐφόρου ἀξιόχρεων ἐγγύησιν περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου καταναλώσεως καὶ τῶν τυχὸν ἐπιβληθησομένων ἐπὶ παραβάσει τοῦ παρόντος νόμου ποινῶν. Τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι ἄξιον μείζονος προσοχῆς καὶ μελέτης· διατάσσει ἐγγύησιν, χωρὶς νὰ ὁρίζῃ ποίου εἴδους ἐγγύησιν, προσωπικὴν, χρηματικὴν ἢ κτηματικήν· ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι, ὅτι ὁ καπνέμπορος, ὁ περιτρέχων ὅλα τὰ χωρία, ὅπου παράγεται καπνὸς, καὶ ὁ ἀγοράζων ἀπὸ διαφόρους κυρίους, κατοίκους διαφόρων χωρίων, ὁ ξένος ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τῆς μεταφορᾶς τοῦ καπνοῦ, ὀφείλει μεθ’ ὅλων τῶν πωλητῶν, ὅπως μεταβῇ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας, ἵνα δηλώσῃ μετ’ αὐτῶν ἐνώπιον τοῦ Ἐφόρου καὶ δώσῃ ἀξιόχρεων ἐγγύησιν· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ μεθ’ ἑαυτοῦ τοιαύτην ἐγγύησιν, διπλασίαν ἴσως καὶ τριπλασίαν τῆς τιμῆς τοῦ καπνοῦ; Καὶ εἶναι εὔκολον νὰ εὕρῃ ἐγγυητὴν ἐν τῷ τόπῳ, ἀφοῦ εἶναι ξένος ἐκεῖ; Τίς δὲ ἔχων σώας τὰς φρένας, θέλει ἐγγυηθῇ ὑπὲρ τοῦ καπνεμπόρου διὰ τοσοῦτον ποσόν; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, τίς ἐγγυᾶται, ὅτι ὁ Ἔφορος δὲν θέλει παρεμβάλλει προσκόμματα ὡς πρὸς τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἐγγυήσεως, ὡς πρὸς τὸ ἀξιόχρεων τοῦ ἐγγυητοῦ καὶ ὡς πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ἐγγυήσεως; Τοσαῦτα εἶναι, κύριοι, τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἄρθρου τούτου, ὥστε ἠδύνατό τις ν’ ἀνατρέψῃ ἄρδην τὸ νομοσχέδιον ὁλόκληρον διὰ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἀλλ’ ἆρά γε θέλει δυνηθῆ νὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον καὶ τὰς ἐγγυήσεις ταύτας; Ἐγὼ δὲν ἔχω τὸν ἐλάχιστον δισταγμὸν, ὅτι οὔτε τὸ ἥμισυ δὲν θέλει κατορθωθῆ νὰ εἰσπραχθῇ, διότι ἐνθυμοῦμαι τί ἐγίνετο, ὅτε ἐνοικιάζετο ὁ φόρος τῆς δεκάτης καὶ ὁπόσα καθυστεροῦνται ἔκτοτε. Κατὰ τὸ ἄρθρον 9 δὲν ἐπιτρέπεται μεταφορὰ καπνοῦ εἰς τὸν τόπον ὅπου δὲν ἑδρεύει Ἔφορος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου τοῦ καπνοῦ, κύριε Πρωθυπουργὲ, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ἐκθέσει ὑμῶν ἐπαγγέλεσθε; Καὶ δύναται νὰ ὑπάρξῃ αὐστηροτέρα ἄλλη διάταξις, ὅταν ἀπαγορεύηται ἡ μεταφορὰ τοῦ καπνοῦ εἰς τὸν τόπον, ὅπου δὲν ὑπάρχει Οἰκονομικὸς Ἔφορος; Θαυμάσατε, κύριοι, καὶ τὴν λαμπρὰν ταύτην ἐπινόησιν! Πρέπει ἀληθῶς νὰ καυχῶνται οἱ συντάκται τοιούτου νόμου, διότι εὗρον τρόπον παντελοῦς καταστροφῆς τοῦ προϊόντος τοῦ καπνοῦ. Ἀλλὰ θαυμάσατε, κύριοι, καὶ ἑτέραν διάταξιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 11, ὁ ἐφοδιασθεὶς μὲ διαβατήριον ὀφείλει νὰ μεταφέρῃ συγχρόνως ὅλον τὸν ἐν αὐτῷ ἀναφερόμενον καπνὸν ἐντὸς μηνὸς τὸ πολύ· ἐὰν ὅμως, ἕνεκα δεδικαιολογημένου κωλύματος, βραδύνῃ κατὰ τοῦτο, ὀφείλει νὰ γνωστοποιήσῃ τὸ κώλυμα πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον τοῦ τόπου τῆς μεταφορᾶς, ὅστις δύναται νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν μέχρις ἑνὸς εἰσέτι μηνός. Ἰδοὺ τὸ ἐπιστέγασμα τοῦ λαμπροῦ οἰκοδομήματος τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Ἰδοὺ ἀληθῶς ἡ ἐπαγγελθεῖσα ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου! ὀφείλει ὁ δυστυχὴς ἀγοραστὴς, ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς, νὰ μεταφέρῃ τὸν ἐν τῷ διαβατηρίῳ ἀναφερόμενον καπνόν· ἀφίνεται δὲ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ Ἐφόρου ἡ ἐπὶ ἕνα εἰσέτι μῆνα παράτασις τῆς προθεσμίας ταύτης, διότι τὸ ἄρθρον ἔχει τὴν λέξιν «δύναται ὁ Ἔφορος κλπ». Καὶ ἂν τυχὸν ὁ ἔμπορος μετὰ τὴν λῆψιν τοῦ διαβατηρίου εὕρῃ συμφέρουσαν τιμὴν νὰ μεταπωλήσῃ μετὰ τὸν μῆνα ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ τὸν καπνόν του, δὲν θὰ τῷ ἐπιτραπῇ τοῦτο δυνάμει τοῦ ἀνωτέρω ἄρθρου. Θαυμάσατε λοιπὸν καὶ τὴν διάταξιν ταύτην! Ἰδέτε, κύριοι, καὶ τὸ ἄρθρον 12. Καὶ τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, ὅπερ χάριν συντομίας τὸ παρέρχομαι. Κατὰ τὸ ἄρθρον 13 ὁ κύριος τοῦ μετενεχθέντος καπνοῦ ὀφείλει ἐντὸς διετίας νὰ θέσῃ εἰς ἀνάλωσιν, πληρόνων τὸν φόρον, ἢ νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν τὸν καπνόν. Μετὰ τὴν συμπλήρωσιν δὲ τῆς διετίας ὑποχρεοῦται ἀμέσως εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου, καὶ μόνον ἐὰν ἐβλάβη ὁ καπνὸς τυχαίως καὶ κατέστη ἀνεπιτήδειος πρὸς οἱανδήποτε χρῆσιν, ἀπαλλάσσεται ὁ κύριος τοῦ φόρου, ἀφοῦ ὅμως καταστραφῇ ὁ καπνὸς δι’ ἐξόδων του. Δὲν ἐκπλήττεσθε, κύριοι, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς διατάξεως ταύτης; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου; Αὐτὸ εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος; Καὶ ὑπάρχει καταθλιπτικώτερος καὶ παραλογώτερος καὶ ἀδικώτερος νόμος τούτου; Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι ἠναγκασμένος ὁ ἔμπορος τοῦ καπνοῦ, ἢ καὶ ὁ κύριος αὐτοῦ ὁ παραγωγὸς νὰ πωλήσῃ ἑκὼν ἄκων τὸν καπνόν του ἐντὸς διετίας, εἴτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, εἴτε ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, εἰς οἱανδήποτε τιμὴν, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου. Ἂν δὲ ἐβλάβη καὶ ὁ καπνός του, ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ οὗτος καὶ τὰ ἔξοδα τῆς καταστροφῆς τοῦ καπνοῦ του. Τοῦτο εἶναι πρωτάκουστον καὶ τερατῶδες, καὶ μόνον οἱ μεριμνῶντες περὶ καταστροφῆς τοῦ προϊόντος τοῦ καπνοῦ ἠδύναντο νὰ τὸ ἐπινοήσωσι. Τὸ ἄρθρον 14 ὁρίζει, ὅτι ὁ ἐξαγόμενος τοῦ Κράτους καπνὸς δὲν ὑποβάλλεται εἰς φόρον καταναλώσεως. Ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη, ὡς νομίζω, ἵνα διευκολύνηται ἡ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγωγὴ τοῦ ἐγχωρίου καπνοῦ. Πλὴν οἱ συντάκται τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν ἐνόησαν, ὅτι τὸ πλεῖστον τοῦ ἐν τῇ ἡμεδαπῇ καταναλισκομένου καπνοῦ θέλει μένει ἀφορολόγητον, διότι οἱ λαθρέμποροι εὐκόλως δύνανται νὰ φορτώνωσι πλοῖα καὶ ἀποστέλλωσι ταῦτα δῆθεν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ κατόπιν, ἀφοῦ τὰ πλοῖα ἀνοιχθῶσιν εἰς τὸ πέλαγος καὶ περιπλεύσωσι τὰς νήσους ἐπί τινα χρόνον δύνανται νὰ προσορμισθῶσιν εἰς ὅρμον τινὰ καὶ νὰ ἐκφορτώσωσι τὸν αὐτὸν καπνὸν, ὃν ὁ κύριος δύναται κατόπιν νὰ καταναλώσῃ, χωρὶς νὰ πληρώσῃ οὐδένα φόρον, διότι μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν θὰ ἦναι χρεωμένος πλέον εἰς τὰ κατάστιχα τοῦ Ἐφόρου. Τὰ δὲ διπλότυπα καὶ τριπλότυπα καὶ τετραπλότυπα, καὶ ἡ ἐγγύησις καὶ ἡ λυσεγγύησις κλπ. κλπ. τὰ ὁποῖα μνημονεύει τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον, εἰς οὐδὲν θὰ ὠφελήσωσι. Τὸ δὲ Δημόσιον Ταμεῖον οὐδὲν θὰ εἰσπράξῃ. Ἰδοὺ θύρα καταπληκτικοῦ μεγέθους, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐξέλθωσι τὰ 5 ἑκατομμύρια, ἅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ εὐπιστίᾳ του προσδοκᾷ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Παραλείπω τὰ ἄρθρα 15, 16, 17 καὶ 18, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς κουράσω· νομίζω, ὅτι κατέδειξα ὑμῖν τοσαῦτα ἐλαττώματα τοῦ Νομοσχεδίου, ὥστε θεωρῶ μάταιον νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πλέον εἰς τὴν ἐπίπονον ταύτην ἐργασίαν· πιστεύω δὲ, ὅτι μετ’ ἀγανακτήσεως θὰ ἀποκρούσητε τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο καὶ θὰ ἀποστρέψητε τὸ πρόσωπόν σας ἀπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, νομίζω ἀναγκαῖον, ὅπως προκαλέσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν καὶ ἐπὶ τῶν ποινικῶν διατάξεων τοῦ Νομοσχεδίου. Παραλείπω τὰ ἄρθρα 19, 20, 21, 22 καὶ 23. Σταματῶ δὲ εἰς τὸ ἄρθρον 24, ἔχον ὡς ἑξῆς· «Πᾶς δημόσιος ὑπάλληλος δύναται νὰ κατάσχῃ τὸν ἄνευ διαβατηρίου μεταφερόμενον εἰς φύλλα, ἢ τὸ πλεονάζον ἐκ τοῦ διαβατηρίου ποσὸν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν 2% ὡς φύρας». Σκεφθῆτε καλῶς, κύριοι, ὁποῖαι ἔσονται αἱ συνέπειαι τοιαύτης διατάξεως! Οὐδὲν πλέον, οὐδὲν ἔλαττον εἰμὴ καθαρὰ παρακώλυσις τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τόπου εἰς τόπον τοῦ καπνοῦ· κατάθλιψις μεγίστη τοῦ καπνοπαραγωγοῦ καὶ καπνεμπόρου, καὶ προσπόρισις χρήματος εἰς τοὺς Δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ τοὺς χωροφύλακας, οἵτινες δύνανται ἐν πάσῃ στιγμῇ, ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι ὁ μεταφερόμενος καπνὸς πλεονάζει τοῦ ἐν τῷ διαβατηρίῳ ἀναφερομένου ποσοῦ, ἔστω καὶ κατὰ 2½%, νὰ ἐκφορτώνωσιν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁδοῦ τὸν καπνὸν, νὰ ἀπαιτῶσι νὰ τὸν ζυγίσωσι καὶ νὰ τὸν κατάσχωσιν, ἐὰν ὁ κύριος τοῦ καπνοῦ δὲν λάβῃ τὰ μέτρα του καὶ πληρώσῃ τὰ λεγόμενα τυχηρὰ εἰς τὸν χωροφύλακα. Φαντασθῆτε, κύριοι, ἂν εἰς ἔρημον τόπον συναντήσῃ χωροφύλαξ τοιοῦτον φορτίον, τὶ θέλει συμβῆ! Μόνον ὅπως ἀποφύγῃ τὴν ἐκφόρτωσιν καὶ ζύγισιν τοῦ καπνοῦ του, ὁ δυστυχὴς κύριος αὐτοῦ θέλει προτιμήσει νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν χωροφύλακα διὰ πάσης θυσίας. Φαντασθῆτε πρὸς τούτοις, τὶ θέλει συμβῆ ἂν κατὰ διαφόρους ἀποστάσεις τοποθετηθῶσιν οἱ χωροφύλακες καὶ ἐξακολουθῶσι νὰ ἀπαιτῶσι τὴν ζύγισιν τοῦ καπνοῦ. Ἰδοὺ μεταλλεῖον λαμπρὸν διὰ τοὺς χωροφύλακας, ἀνώτερον τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἣν ποιοῦνται οἱ δασοφύλακες! Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ θαυμάσητε καὶ τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 27, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· «Ἡ δικάζουσα κατ’ ἔφεσιν Ἀρχὴ δύναται καὶ ἄνευ ἐφέσεως νὰ ἐπιλαμβάνηται τῆς ἐξετάσεως τῶν ἀποφάσεων τούτων καὶ αὐτεπαγγέλτως νὰ μεταβάλλῃ αὐτάς». Κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην εἶσθε ἐφ’ ὅρου ζωῆς ὑπόδικοι, καίπερ ἔχοντες ὑπὲρ ὑμῶν ἀθωωτικὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐφόρου. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, εἰς ποίας ἀρχὰς τοῦ δικαίου στηρίζεται ἡ οἰκτρὰ αὕτη διάταξις, ἧς ὁμοίαν οὐδαμοῦ ἀπήντησα. Καὶ τοῦτο εἶναι ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου καὶ τοῦ καπνοπαραγωγοῦ! Κατὰ τὸ ἄρθρον 28, ὁ κύριος τοῦ καπνοῦ εὐθύνεται διὰ τὰς πράξεις τῶν ὑπηρετῶν του ἢ τῶν κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ ἐνεργούντων. Καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο μοὶ φαίνεται ἐναντίον τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου καὶ λίαν ἀόριστον. Τελευταῖον θέλω ἐξετάσει τὸ ἄρθρον 30. Ἡ § 2 τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχει ὡς ἑξῆς· «Οἱ δηλωταὶ οὗτοι ὑποχρεοῦνται, ἵνα ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δηλώσεως πληρώσωσι τὸν φόρον καταναλώσεως τοῦ δηλωθέντος καπνοῦ, ἢ ἀποστείλωσιν αὐτὸν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν· ἡ δὲ δήλωσις γενήσεται ἐντὸς 20 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος Νόμου». Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἀπαιτεῖ μεγάλην μελέτην· εἶναι ἡ μᾶλλον ἄδικος καὶ αὐθαίρετος. Καὶ ὁ παραγωγὸς καὶ πᾶς κάτοχος, κατ’ αὐτήν, ὑποχρεοῦται εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου καταναλώσεως ἐντὸς ἓξ μηνῶν, καὶ ἐν περιπτώσει μὴ καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ των. Μόνον ἡ ἀλλοδαπὴ δύναται νὰ τὸν σώσῃ. Ταῦτα εἰσὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ταῦτα ἠδυνήθην ἐγὼ νὰ καταδείξω· δὲν ἀμφιβάλλω δέ, ὅτι εἰσὶ καὶ πλεῖστα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς δύνασθε κάλλιον ἐμοῦ νὰ ἀνεύρητε ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου, ἣν θέλετε κάμει. Ἐρωτῶ ἤδη τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἔχει τι τὸ ἀκριβὲς ἡ αἰτιολογική του ἔκθεσις, καὶ εἶναι ἆρά γε αὕτη σύμφωνος μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου; Ἀποσύρατε, κύριε Πρωθυπουργέ, τὸ νομοσχέδιόν σας, καὶ μελετήσατε αὐτὸ κάλλιον καὶ ἐν καταλλήλῳ ὥρᾳ, καὶ συντάξατε τελειότερον νομοσχέδιον τοῦ νῦν ἰσχύοντος Νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον νὰ προστατεύσητε καὶ ἱκανὸν χρῆμα νὰ εἰσαγάγητε εἰς τὸ Ταμεῖον. Ἕως τότε δὲ ἀφήσατε νὰ λειτουργῇ ὁ νῦν ἰσχύων Νόμος, ὁ ἀποφέρων 3–4 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως εἰς τὸ Δημόσιον. Μὴ ῥίπτωμεν δὲ τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου εἰς τοὺς δρόμους, ἀφοῦ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ τῆς δραχμῆς αὐτῆς ἀκόμη. Μὴ παρασύρεσθε, κύριε Πρωθυπουργέ, ἐκ τῶν πρὸς τὸ λαὸν δοθεισῶν ὑποσχέσεών μας περὶ καταργήσεως τῶν φόρων, διότι ἀναλαμβάνετε μεγίστην εὐθύνην καὶ ἀπέναντι τοῦ μικροῦ τούτου Βασιλείου καὶ ἀπέναντι ὅλου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἰδιάζουσαν ἀποστολὴν ἐκ τῶν λοιπῶν ἐν τῇ χερσονήσῳ τοῦ Αἵμου κρατιδίων. Ἡ Ἑλὰς ἔχει δούλους ἀδελφοὺς καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ παρασκευασθῇ καὶ στρατιωτικῶς καὶ οἰκονομικῶς· ὅταν ὅμως οὐ μόνον δὲν ἔχετε τὴν τόλμην νὰ αὐξήσητε τὰς προσόδους τοῦ Κράτους πρὸς τοιοῦτον σκοπόν, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας χάριν τοῦ χαρτοφυλακίου θυσιάζετε τοσαῦτα ἑκατομμύρια, ὅσα εἰσπράττομεν ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, ὃν καταργεῖτε, καὶ δὲν ἀντικαθιστᾶτε ἀναλόγως καὶ ἐξίσου, νομίζετε, ὅτι ὑπηρετεῖτε τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους; Δὲν ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ νῦν λειτουργῶν Νόμος εἶναι ἀπολύτως τέλειος· ὑποστηρίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ὁ σχετικῶς τελειότερος· φρονῶ δὲ ὅτι, ἐὰν ἐλαττωθῇ ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ καὶ ἡ τιμὴ τοῦ σιγαροχάρτου, δὲν θέλει εἶσθαι ἐνοχλητικὸς διὰ τὸν λαὸν καὶ θέλει ἀποφέρει μεγαλειτέραν πρόσοδον εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Ἀναστείλατε λοιπὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, τὴν ὁρμήν σας εἰς τὴν κατάργησιν τῶν φόρων καὶ τῶν μονοπωλίων, διότι, ἐπαναλέγω, τὸ ἐξ 11,000,000 δραχμῶν ἔλλειμμα ἀφεύκτως θὰ ὑπερβῇ τὰ 15 ἢ 16 ἑκατομμύρια.

§127ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ ἀργὰ ἀνησυχήσατε διὰ τὸ ἔλλειμμα.

§128ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω δίκαιον νὰ ἀνησυχῶ, κύριε Πρωθυπουργὲ, διότι βλέπω ὅτι ἄγετε εἰς τὸν ὄλεθρον τὸ Ἔθνος τὸ Ἑλληνικόν. Ἀφοῦ βλέπω, ὅτι παρουσιάζετε Προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα 11 ἑκατομμυρίων, καὶ τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ θέλετε νὰ τὸ αὐξήσητε τεραστίως, ὅπως ἱκανοποιήσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνήργησαν εἰς τὸ νὰ ἀνέλθητε εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἔχω δίκαιον νὰ ἀνησυχῶ καὶ νὰ θλίβωμαι. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὑμῖν, κύριοι· σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ ἀποκρούσητε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ νὰ μὴ θελήσητε νὰ γίνητε συνεργοὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ὀλέθρου τῆς Χώρας καὶ συνεργοὶ τῆς καταστροφῆς τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ καπνεμπόρων.

§129ΑΛ. ΤΟΜΑΝ. Πρὶν ἢ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν δύο λέξεις σχετικὰς μὲ τὸ ὑποβαλλόμενον πρὸς ἐπιψήφισιν νομοσχέδιον, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, διότι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δὲν προκύπτει σαφῶς, ἂν ὁ κεκομμένος καπνὸς, ὁ μεταφερόμενος πρὸς πώλησιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ ἰδίως εἰς τὸ Τουρκικὸν Κράτος, ἀπαλλάσσηται παντὸς τέλους καταναλώσεως· μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο δὲν διασαφηνίζεται ἐκ τοῦ σχετικοῦ περὶ τούτου ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ ἀπορία μου δὲ αὕτη ἔτι μᾶλλον ἐνισχύεται ἔκ τινος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἑτέρας διατάξεως, ἐπιβαλλούσης ποινὰς εἰς τὸν ἄνευ ἀδείας τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου θέτοντα εἰς κατανάλωσιν καπνὸν βεβαίως διὰ τῆς κοπῆς. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν πρὸ πάσης παρατηρήσεως, ἣν ἔχω ἐντολὴν νὰ ὑποβάλω ἐκ μέρους καπνεμπόρων τινῶν τῆς Ἑρμουπόλεως ἐπὶ διατάξεών τινων τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἔχω τὴν διασάφησιν ταύτην.

§130ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως ἐπιβάλλεται ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ καταναλισκομένου ἐν τῷ Κράτει καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου. Μὴ σᾶς ἐπηρεάζῃ ἡ κατασκευὴ τοῦ καπνοῦ, ἐὰν ἦνε κομμένος ἢ ἄκοπος. Ἴσως τὸ λειτουργοῦν σύστημα σᾶς παρέσυρεν εἰς τὸν δισταγμὸν τοῦτον. Ὁ καπνὸς εἴτε κομμένος εἴτε ἄκοπος, ὅταν τίθεται εἰς κατανάλωσιν ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ, τότε τίθεται ὑπὸ τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως· ὅταν ὅμως πρόκειται νὰ ἐξαχθῇ, δὲν ὑπόκειται εἰς οὐδένα φόρον.

§131ΤΟΜΑΝ. Ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ προκαλέσω τὴν διασάφησιν ταύτην, διότι ἡ Ἑρμούπολις εἶναι μία τῶν ὀλιγίστων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, ἥτις σπουδαῖον ἐνασκεῖ ἐμπόριον καπνοῦ, οὐκ ὀλίγα δὲ εἰσάγει ἐκ τοῦ ἐμπορίου τούτου εἰς τὸ Κράτος. Μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν ὅμως, ἣν ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀρκοῦμαι ὡς πρὸς τοῦτο καὶ ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὑποβαλλομένου ἡμῖν νομοσχεδίου· διότι κατ’ ἀρχήν, κύριοι, φρονῶ, ὅτι εἶναι καταστρεπτικὴ εἰς τὰ ἔθνη ἡ μεταβολὴ συνεχῶς τῶν νόμων καὶ ἰδίως τῶν φορολογικῶν. Εἶναι δὲ καταστρεπτικὴ τὸ μὲν, διότι μόλις ἀρχίσωσιν οἱ λαοὶ νὰ ἐξοικειῶνται πρὸς τὸ εἶδος τῆς φορολογίας, ἐπέρχεται μετατροπὴ αὐτῆς καὶ τοιουτοτρόπως ἡ τοῦ συστήματος λειτουργία δὲν δύναται οὐδέποτε νὰ ᾖ κανονικὴ καὶ ἀποτελεσματική· τὸ δὲ, διότι διὰ τῆς συχνῆς μεταβολῆς δίδεται ἀφορμὴ εἰς καταχρήσεις πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ καταδολιευθῶσι τὸν νόμον θαῤῥούντως πράττουσι τοῦτο ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι προσεχῶς ἴσως θὰ ἐπέλθῃ ἕτερον σύστημα καὶ θὰ καταργήσῃ τὰς διατάξεις τοῦ ὑπάρχοντος. Δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸ εἰσαγόμενον νομοσχέδιον, διότι ὀφείλω ν’ ἀνομολογήσω, ὅτι ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων, καίτοι ἔχων ἀτελείας τινάς, ἤρξατο ἤδη λειτουργῶν καὶ θέλει λειτουργήσει δεόντως καὶ ἀποτελεσματικῶς. Ἐν τούτοις, προκειμένου νὰ ἐπιψηφισθῇ νομοσχέδιον, ὡς εἰσάγεται νῦν, νομίζω, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσωμεν δύο τινά· σκοποῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ φέρωμεν εἰς τὸ Ἔθνος πόρους, ἢ προτιθέμεθα διὰ τούτου, μετριάζοντες τοὺς ὑπάρχοντες, νὰ δώσωμεν πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν παραγωγήν; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ, ὅτι ὅπως ὑποβάλλεται, οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἕτερον θέλει ἐπιτευχθῆ. Δὲν ἀξιῶ, ὅτι δύναμαι νὰ δώσω ὑμῖν γνώμην πεπειραμένου ἐμπόρου ἢ οἰκονομολόγου, προκειμένου περὶ νομοσχεδίου οἰκονομολογικοῦ, νομίζω ὅμως, ὅτι μικρά τις πεῖρα μὲ ἐδίδαξεν ἐκ τοῦ τόπου, ἐν ᾧ διαμένω καὶ ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει γίνει ἀφορμὴ μεγίστων καταχρήσεων, ὅτι περιέχει διατάξεις, ἡ καταδολίευσις τῶν ὁποίων εἶναι εὐκολωτάτη, καὶ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τούτου δὲν θέλουσιν εἶσθαι εὐχάριστα διὰ τὸ κάτισχνον Δημόσιον Ταμεῖον. Ἐκτὸς, κύριοι, τῆς εὐκολωτάτης λαθρεμπορίας, ἣν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἐπέδειξεν ἡμῖν, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι εὐκολώτατοι καὶ γνωστοὶ τρόποι, οἵτινες, εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν ἐν ἐνεργείᾳ τεθῶσι—καὶ τοῦτο βεβαίως γενήσεται—θὰ ἔχωσιν ὡς ἀποτέλεσμα ἐπίσημον πιστοποίησιν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι πολὺ ὀλίγος καπνὸς καταναλίσκεται. Βεβαίως κατὰ τὸ εἰσαγόμενον νομοσχέδιον εἶνε ἐπιτετραμμένη ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ διὰ τὴν ἀλλοδαπήν· ὅπως δὲ μεταφέρῃ τοῦτον ὁ ἔμπορος, οὐδεμίαν ἄλλην ἔχει ὑποχρέωσιν, ἢ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν μεταφορᾶς καὶ νὰ ποιήσῃ τὴν δέουσαν δήλωσιν. Δὲν λέγω ὑμῖν, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσι τελωνιακοὶ ὑπάλληλοι εὐσυνείδητοι, οἵτινες θέλουσιν ἐκπληρώσει ἀκριβῶς τὴν ζύγισιν τοῦ μεταφερομένου καπνοῦ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν· δὲν θέλω νὰ εἴπω ὑμῖν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἔλεγχος ἀκριβὴς καὶ ἀλάνθαστος τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ, δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω οὐδένα, ἓν μόνον θὰ σᾶς ἀποδείξω ἐκ τῶν πολλῶν πρὸς καταδολίευσιν μέσων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται ἐν Τουρκίᾳ· εἶναι τρόπος γνωστότατος, ὅστις ἑτοιμάζεται ἴσως καὶ ἐδῶ νὰ λειτουργήσῃ. Ὁ θέλων νὰ δολιευθῇ τὸν νόμον, κρύφα εἰσάγει ἐντὸς τῶν ἐξαγομένων καὶ ζυγιζομένων δεμάτων καπνοῦ λάμας σιδηρᾶς ἢ ἄλλα βάρη καὶ οὕτω καθιστᾷ τὰ δέματα βαρύτερα· ἐνῷ δὲ πιστοῦται ὁ ἔμπορος μὲ ἐξαγωγὴν 100 π. χ. ὀκάδων καπνοῦ, οὗτος ἐξάγει μόνον 50, τὰ δὲ ὑπόλοιπα ἔχει ὅλην τὴν ἐλευθερίαν νὰ καταναλώσῃ ἐν τῷ καταστήματι αὑτοῦ, ὀχυρούμενος ὄπισθεν μιᾶς ἀδείας καταναλώσεως διὰ δέκα ὀκάδας καπνοῦ μόνον, ἣν εἶχε βεβαίως τὴν πρόνοιαν νὰ λάβῃ πρὸ πάσης ἀποπείρας λαθρεμπορεύσεως. Καὶ εἶναι μὲν βέβαιον, ὅτι καὶ κατὰ τὸ λειτουργοῦν σύστημα γίνονται καταχρήσεις, ἀλλ’ οὐχὶ τόσον εὐχερῶς, διότι δὲν ἔχετε ἐλεύθερον τὸ ἐργαλεῖον τῆς κοπῆς καὶ δὲν δύνασθε νὰ κόπτητε ὅσον θέλετε ἀκωλύτως καπνὸν, ὁ ἔμπορος δὲν εὑρίσκει τὴν ἐλευθερίαν λαθρεμπορίας, διότι στενοχωρεῖται ἐκ τῶν διατάξεων τῶν αὐστηρῶν τοῦ Νόμου, αἵτινες ἐλλείπουσιν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἀφιεμένης αὐτῷ διὰ τούτου πάσης ἐλευθερίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, κύριοι· διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου δὲν διευκολύνεται μόνον ἡ ἐξαπάτησις τῆς Ἀρχῆς εἰς τὸν μεταφερόμενον καπνὸν, δὲν καθίσταται μόνον εὐχερὴς ἡ ἐπάνοδος τοῦ διὰ τὴν ἀλλοδαπὴν προωρισμένου καπνοῦ εἰς τὸ Κράτος. Εἶναι καὶ ἕτερον, ὅπερ ἐπίσης νομίζω σπουδαῖον· δὲν νομίζετε, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν καπνεμπόρων ἰδίως τῶν εἰδημόνων θὰ δύνανται λίαν ἐπωφελῶς νὰ μεταχειρισθῶσι χάριν τοῦ βαλαντίου των καὶ πρὸς ἐξόγκωσιν αὐτοῦ μόνον τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἥτις θ’ ἀφαιρῇ φύραν 7 τοῖς ἑκατὸν ἐκ τοῦ ἐναποθηκευμένου ἐν ταῖς ἀποθήκαις των καπνοῦ; δὲν εἶναι δὲ μικρὰ αὕτη, προκειμένου περὶ ἐναποθηκεύσεως ποσότητος 100 καὶ 200 χιλιάδων ὀκάδων. Ὅπως μ’ ἐπληροφόρησαν ἔντιμοί τινες συνάδελφοι ἐκ καπνοφόρων Ἐπαρχιῶν, ὑπάρχουσιν εἴδη καπνῶν, τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς ἰδιότητος τοῦ ἐδάφους, ἐν ᾧ φύονται, τῆς καλλιεργείας των ἢ ἄλλου τινὸς λόγου δὲν ἔχουσι μεγάλην φύραν, εἶναι δὲ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι μεγάλην τοιαύτην. Ὁ καπνέμπορος λοιπὸν ἐκεῖνος, ὁ θέλων νὰ δολιευθῇ τὸ Δημόσιον, τὰ καπνὰ, ἅτινα ὑφίστανται φύραν, θὰ τὰ μεταφέρῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐκεῖνα δὲ, ἅτινα δὲν ὑφίστανται τοιαύτην παντάπασιν ἢ μικρὰν μόνον, θὰ τὰ κρατῇ εἰς τὸ κατάστημά του, καὶ θὰ δύναται ν’ ἀφαιρῇ ἑκάστοτε ἐξ ἑκάστου δέματος ποσόν τι, λέγων ἐν πλήρει εὐσυνειδησίᾳ βεβαίως πρὸς τὸν ἐξελέγχοντα τακτικῶς πάντοτε κ. Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὅτι τὸ ἐλλεῖπον εἶναι ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου καθυστερουμένη φύρα τῶν 7%. Ἀλλὰ μὴ τυχὸν, κύριοι, τὸ σύστημα, ὅπερ εἰσάγει τὸ Νομοσχέδιον, παρέχει καὶ ἐλευθερίαν τινὰ εἰς τὸ ἐμπόριον, ἢ προστατεύει τοῦτο; νομίζω ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο εἶναι πολὺ μακράν. Οἱ ἐκ τῶν μεγαλοπόλεων τῆς Ἑλλάδος ἐμπορευόμενοι, οἵτινες μεταβαίνουσιν εἰς τὰς καπνοφόρους Ἐπαρχίας, ὅπως ἐκεῖθεν προμηθευθῶσι καπνὸν, ἀγοράζουσι τοῦτον ἢ χονδρικῶς, ἢ ἀπὸ μικρεμπόρους ἢ παραγωγοὺς ἐκ τῶν πανηγύρεων· ἀλλ’ εἶναι ζήτημα κατ’ ἐμὲ πῶς θὰ κανονισθῶσιν αἱ ἀγοραὶ αἱ κατὰ τὰς πανηγύρεις, καὶ πῶς θὰ ἐφοδιασθῇ ὁ ἔμπορος, ὁ φεύγων ἐξ Ἑρμουπόλεως λόγου χάριν καὶ διευθυνόμενος εἰς Λαμίαν πρὸς ἀγορὰν καπνῶν μὲ τὸν παρὰ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενον τίτλον ἀγορᾶς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου καὶ ἡ πρὸς μεταφορὰν ἄδεια τοῦ καπνοῦ. Δὲν θίγω τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ νομίζω μικρὸν σχετικῶς μ’ ἕτερον, τὸ ὁποῖον θέλω σᾶς ἀναπτύξει, ἀφίνων εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Νομοσχεδίου νὰ καταδειχθῇ ἡ ἔλλειψίς του. Οἱ μεταβαίνοντες ἐκ τῶν μεγαλοπόλεων πρὸς ἀγορὰν τῶν καπνῶν κάμνουσι προμηθείας ποσοτήτων μεγάλων, ἀλλὰ, κάμνοντες τοιαύτας, ἔχουσιν ἐκ τοῦ Νόμου τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδωσιν ἐγγύησιν ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ τελεῖται ἡ ἀγοραπωλησία. Νομίζετε, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο καταθλιπτικὸν τοῦ ἐμπορίου; Νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι μεγάλη καταπίεσις νὰ ὑποχρεώσητε τὸν ξένον, τὸν Ἑρμουπολίτην, μεταβαίνοντα εἰς μίαν καπνοφόρον Ἐπαρχίαν νὰ ἔχῃ καὶ τὸν ἐγγυητήν του μεθ’ ἑαυτοῦ, ὅπως δώσῃ ἐγγύησιν καὶ διὰ ποσὸν 100,000 δραχμῶν ἴσως καὶ ἔτι περισσότερον, διότι δίδεται ἡ ἐγγύησις καὶ διὰ τὰς ποινὰς τὰς ἐπιβαλλομένας; Δὲν συνομολογεῖτε, ὅτι τοιουτοτρόπως καταστρέφετε τὸ ἐμπόριον, θέτοντες φραγμὸν ἀνυπέρβλητον δι’ ἐγγυήσεων δυσαποκτήτων εἰς τοὺς ἐμπορευομένους; Δὲν νομίζετε δὲ ὅτι θέτομεν τὸν ἔμπορον ἐπίσης ἀπέναντι φραγμοῦ ἀνυπερβλήτου, ἐὰν ὑποχρεώσωμεν αὐτὸν τὸν ξένον καπνέμπορον ἐν ξένῳ τόπῳ νὰ προμηθευθῇ ἐγγυήσεις 100, 150 καὶ 200 χιλιάδων δραχμῶν ἀκόμη; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ εἶνε δύσκολον καὶ δι’ ὀλιγώτερον ποσὸν νὰ εὑρεθῇ ἐγγύησις. Καὶ εἶνε μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἐγγύησις αὕτη εἶνε προσωρινὴ καὶ ὅτι ὅταν ὁ καπνὸς μεταφερθῇ εἰς τὸν τόπον, εἰς ὃν ἐδηλώθη, ὅτι θὰ μεταφερθῇ, δύναται ὁ καπνέμπορος νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς ἐγγυήσεως ταύτης, δίδων ἕτερον ἐγγυητὴν ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐναποθηκεύσεως τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐν Ἑρμουπόλει οἱ ἐγγυηταὶ δὲν ἔχουσι πολλὴν τὴν διάθεσιν νὰ δίδωσι τὰς ἐγγυήσεις ἀνεξετάστως, καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχητε μίαν ἐγγύησιν 100 ἢ 50 χιλιάδων δραχμῶν, ἔχετε ἀνάγκην νὰ πληρώσητε πολὺ ἀκριβὰ τὸν ἐγγυητήν, διότι ὁ ἐγγυητὴς οὗτος πολὺ δικαίως ἀντὶ ἀμοιβῆς παρέχει ταύτην, ἀντὶ ἀμοιβῆς ἐκτίθεται εἰς τοὺς κινδύνους, εἰς οὓς ἡ ἐγγύησις αὕτη δύναται νὰ τὸν περιπλέξῃ· τὸ ποσὸν δὲ, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ὁ καπνέμπορος διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἐγγυητὴν, θὰ τὸ προσθέσῃ εἰς τὸ ἐμπόρευμα, θὰ τὸ πληρώσῃ δὲ ὁ καταναλωτής. Τὸ κυριώτατον λοιπὸν πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος οὗτος παρουσιάζει, εἶνε τὸ πρόσκομμα τῆς ἐγγυήσεως, δυσαποκτήτου ἄλλως ἄνευ ἀσφαλείας τοῦ ἐγγυητοῦ καὶ ἀμοιβῆς. Ἐπίσης, κύριοι, μέγα κώλυμα διὰ τὴν ἐμπορίαν τοῦ καπνοῦ νομίζω, ὅτι εἶνε ἡ διάταξις, ἥτις ὑποχρεοῖ τοὺς καπνεμπόρους ἐντὸς 2 ἐτῶν νὰ πληρώνωσι τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ τούτου, ἢ νὰ τὸν ἐξαγάγωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλ’ ὅταν θέσητε εἰς τὸ ἐμπόριον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐνάσκησις πρέπει νὰ ἦνε ἐντελῶς ἐλευθέρα παντὸς προσκόμματος, προθεσμίαν καὶ ὑποχρεώσητε τὸν ἔμπορον ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου νὰ καταναλώσῃ τὸ ἐμπόρευμα ἢ νὰ τὸ ἐξαγάγῃ, φοβερὸν ἐγείρεται περὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ κώλυμα· δύναται οὗτος νὰ καταναλώσῃ 100 χιλιάδας ὀκάδας καπνοῦ ἐντὸς ἔτους, δύναται νὰ κρατήσῃ καὶ 100,000 ὀκάδας διὰ πέντε ἔτη· τοῦτο ἐξήρτηται ἐκ τῆς ζητήσεως τοῦ πράγματος, ἐκ τοῦ συμφέροντος, ὅπερ ἔχει, ἢ νὰ πωλῇ ἢ νὰ ἔχῃ μεγάλας ἀποθήκας πλήρεις, ἀναμένων εὐτυχεστέρας εὐκαιρίας. Ἡ σχετικὴ διάταξις λοιπὸν αὕτη νομίζω, ὅτι εἶνε ἐπίσης καταθλιπτικὴ καὶ δέον νὰ ἀντικατασταθῇ, ἐπεκτεινομένης τῆς διετοῦς προθεσμίας εἰς πέντε τουλάχιστον ἔτη. Ἐπίσης φρονῶ, ὅτι εἶνε ἀδικωτάτη, θέλει δὲ γεννήσει καὶ δυσκολίας ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 30. Κατὰ ταύτην ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐντὸς 20 ἡμερῶν ὀφείλουσιν οἱ κάτοχοι καπνοῦ νὰ δηλώσωσι πόσον καπνὸν ἔχουσιν, ἐντὸς δὲ 6 μηνῶν ἢ νὰ ἀποστείλωσιν αὐτὸν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ἢ νὰ τὸν καταναλώσωσι. Διατί ἡ αὐστηρότης αὕτη; Διατί νὰ μὴ ἐξισωθῶσι καὶ οὗτοι μὲ τοὺς ἀρχικῶς δηλώσαντας; Διατί νὰ μὴ τεθῇ μία προθεσμία δι’ ὅλους; Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπιβαλλόμενον, καὶ νὰ μετατραπῇ εἰς νόμον τοῦ Κράτους· ἐν ᾗ ὅμως περιπτώσει ἡ Βουλὴ φρονήσῃ, ὅτι πράγματι τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὰ συστατικὰ, ἅτινα ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις ἀναφέρει, θελήσῃ δὲ ἐν τῷ κυριαρχικῷ αὑτῆς δικαιώματι νὰ τὸ μετατρέψῃ εἰς νόμον, ὅπερ ἀπεύχομαι, τότε θὰ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον, διότι ὁμολογουμένως αἱ διατάξεις, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, ὡς παρακωλύουσαι τὴν ἐμπορίαν τοῦ προϊόντος τούτου, χρήζουσι διορθώσεως καὶ μεγίστης προσοχῆς.

§132Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Οἱ προλαλήσαντες κατέκριναν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ ἐπῄνεσαν τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον καὶ ἐπέμενον εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Νομίζω, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἡμεῖς πάντες ἐπείσθημεν καὶ ἡ κοινωνία πᾶσα καὶ οἱ ἐμπορευόμενοι τὸν καπνὸν καὶ οἱ παραγωγοὶ, ὅτι ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος ὄχι μόνον εἶνε ἐπιβλαβὴς, ἀλλὰ καὶ καταστρεπτικὸς, οὐδεμίαν δὲ ὠφέλειαν ἔφερεν εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ μόνον θέσεις ἐδημιούργησεν ὥστε δι’ αὐτοῦ ἔχομεν ἓν μισθολόγιον εὐρύ. Κατεστράφη ἡ παραγωγὴ, καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω! Πρὸ δύο σχεδὸν ἐτῶν ἤρξατο ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ ὅμως μόλις θὰ εἰσπραχθῶσι 4 ἢ 4½ ἑκατομμύρια· ἐξ αὐτῶν τὸ 1½ ἑκατομμύριον καὶ πλέον θὰ εἶναι ἔξοδα, τὰ δὲ μένοντα 3 ἑκατομμύρια θὰ εἶναι ἡ καθαρὰ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου· ἀλλὰ τοσοῦτον ποσὸν ζημιοῦται μόνη ἡ Φθιῶτις, διότι ἀφ’ ἧς ἡμέρας εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, ἔπαυσεν ἡ καλλιέργεια τῶν καπνῶν, καὶ ἀντὶ νὰ παράγῃ ἡ Φθιῶτις, ὅπως ἄλλοτε, 750 ἢ 800 χιλιάδας ὀκάδας ἢ καὶ μέχρις 1,000,000, ἀπὸ τὸ 1883 καὶ ἐντεῦθεν δὲν παράγει πλέον τῶν 200 ἢ 250 χιλιάδων ὀκάδων· συγχρόνως δὲ ἐπῆλθεν ἀζητησία καὶ ὑποτίμησις τοῦ καπνοῦ, διότι ἐνῷ ἐπωλεῖτο κατ’ ὀκᾶν πρότερον πρὸς δρ. 3 καὶ 20, 3,50 τῆς πρώτης ποιότητος, 2 τῆς δευτέρας, 1,20 τῆς τρίτης, ἢ κατ’ ἐλάχιστον μίαν δραχμὴν, τώρα πόσον ἐπωλήθη αὐτὸ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκαλλιεργήθη; πρὸς 1,70 κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Καὶ ὅταν ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Αἰγύπτου ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν, δὲν ἔφθασεν εἰς ὑπερτίμησιν 3 δραχμῶν, ὡς προεῖπεν ὁ κύριος συνάδελφος ἐκ Λοκρίδος, ἀλλὰ μόνον μέχρι 1,70, ὁ δὲ κατώτερος καπνὸς πρὸς 40 λεπτὰ ἐπωλήθη.

§133ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ ἐπώλησα πρὸς 3,50.

§134ΤΡΑΚΑΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐρωτήσωμεν τοὺς χωρικοὺς καὶ τοὺς κολλήγους σου, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κάλτσες νὰ φορέσουν, ἵνα μᾶς εἴπωσι ποῖος ἐξ ἡμῶν πλανᾶται καὶ δὲν εἶνε ἀκριβής.

§135ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀρνεῖσαι, ὅτι ἐφέτος ηὔξησε μεγάλως ἡ καλλιέργεια;

§136ΤΡΑΚΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε. Ἐνδέχεται νὰ ἐπωλήθη ὁ πρώτης τάξεως καπνὸς πρὸς 3 δραχμὰς, ἀλλὰ τοῦτο συνέβη, διότι ἠλαττώθη σπουδαίως ἡ παραγωγὴ καὶ ὁ καλὸς καπνὸς ἔλαβεν ἀξίαν ἐνίοτε. Λοιπὸν ἐγὼ μόνον τὴν Φθιώτιδα ἀναφέρω καὶ δὲν ὑπολογίζω 1,000,000, ἀλλ’ ὅτι 700,000 ὀκάδας παρήγαγε πρίν, τώρα δὲ παράγει 200,000 ἕως 300,000. Βάλετε τὸ ἐπὶ τρία ἔτη ἐλαττωθὲν ποσὸν τῆς παραγωγῆς πρὸς 2 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν κατὰ μέσον ὅρον, ἰδοὺ τὰ 3,000,000, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὸ Δημόσιον, τὰ ἀπώλεσε μόνη ἡ Φθιῶτις. Αὐτὸς εἶναι ὁ εὐεργετικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ἐὰν ἐξακολουθήσῃ, λέγουν, θὰ παραγάγῃ μεγαλείτερον ποσόν. Δὲν θὰ παραγάγῃ, διότι καὶ ἡ κατάχρησις θὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ μὲ τὸ μαχαῖρι θὰ κόψουν, καὶ μὲ τὸ χέρι θὰ βάλλουν εἰς τὸ τσιμποῦκι τετριμμένον καπνὸν οἱ χωρικοί. Λοιπὸν ὁ νόμος ἔφερε βλάβην εἰς τὴν παραγωγὴν, ζημίαν εἰς τοὺς καταναλωτὰς καὶ οὐδεμίαν ὠφέλειαν εἰς τὸ Δημόσιον. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Σύρου ἐν μέρει ὡμολόγησε τὸ ἐπιζήμιον τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου, ἀλλ’ ὄχι καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις. Ἐν Σύρῳ ὑπῆρχον, πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, 10 καταστήματα, εἰς τὰ ὁποῖα εἰργάζοντο πλέον τῶν 100 ἐργατῶν, τὰ δὲ καταστήματα αὐτὰ ἔκοπτον καπνὸν, τὸν συνεσκεύαζον εἰς σιγάρα, εἰς πακέτα εἰς διάφορα δοχεῖα καὶ μετεφέρετο εἰς τὰ διάφορα παράλια τῆς Τουρκίας. Ἔκτοτε ὅμως ἔπαυσεν ἡ μεταφορὰ αὕτη καὶ ἡ ἐργασία τῶν καταστημάτων τούτων πρῶτον, διότι ἐπεβλήθη ἡ φορολογία τῶν 50 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν διὰ κοπτικὰ, καὶ δεύτερον διότι ὑπεχρεώθησαν καὶ ὑπέκυψαν εἰς τὰς ἄλλας περιπετείας, τοῦ νὰ εἰσάγηται ὁ καπνὸς εἰς τὸ καπνοκοπτήριον, νὰ ἦνε γνωστὸν ποῖος πλοίαρχος, ποῦ καὶ πότε θὰ τὸν μεταφέρῃ. Τὸ ἀποτέλεσμα δὲ εἶναι, ὅτι τὰ 10 καταστήματα τῆς Σύρου ἔκλεισαν, ὅτι οἱ πλοίαρχοι ἔπαυσαν τὴν ἐργασίαν αὐτήν, ὅτι οἱ ἐργάται ἐπὶ τοῦ καπνοῦ δὲν ἔχουν ἐργασίαν, ὅτι τὰ 10,000,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐτησίως εἰσήρχοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔλειψαν· καὶ τὸ κυριώτερον ὅτι ἐζημιώθη ἡ παραγωγή, διότι ἡ Φθιῶτις, μὴ δυναμένη νὰ πωλήσῃ τοὺς καπνούς, ἠλάττωσε τὴν παραγωγήν, διότι οἱ ἔμποροι τῆς Σύρου, οἱ ὁποῖοι ἠγόραζον τὰ ⅔ τῶν καπνῶν αὐτῆς καὶ μετ’ αὐτῶν ἀνεμίγνυον καπνὰ εὐθηνότερα τοῦ Ἄργους, τῆς Ναυπλίας καὶ ἄλλων μερῶν, ἔπαυσαν ἔκτοτε τὴν ἀγορὰν αὐτῶν, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ κάμωσιν ἐξαγωγὴν καὶ κατανάλωσιν. Ὁ τρόπος λοιπὸν ἐκεῖνος ἔφερε χρήματα καὶ εἰς τοὺς ἐμπορευομένους καὶ τοὺς ἐργαζομένους ἐπὶ τῆς συσκευῆς τοῦ καπνοῦ καὶ εἰς τοὺς ἐξάγοντας αὐτὸν κατὰ τὸ πλεῖστον ναυτικοὺς καὶ εἰς τοὺς παραγωγούς. Ταῦτα δὲ ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος δύναται νὰ διευκολύνῃ, καὶ ἀναμφιβόλως θὰ ἐπαναληφθῶσιν οὐ μόνον αἱ ἐργασίαι αὗται, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐσωτερικὴ κατανάλωσις θὰ ἐπαυξηθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο ἐνθαῤῥυνόμενοι ἀπὸ τῆς πτώσεως τῆς πρώην Κυβερνήσεως οἱ καπνοφυτευταὶ, ηὔξησαν ἐφέτος σπουδαίως τὴν φυτείαν τοῦ καπνοῦ, πεπεισμένοι εἰς τὰς ὑποσχέσεις καὶ τὴν μέριμναν τῆς ἐμπειροτέρας νέας Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ζήτησις καὶ κατανάλωσις ἐσωτερικὴ καὶ ἐξωτερικὴ πολλῷ μεγαλειτέρα. Ὁ αὐτὸς κύριος βουλευτὴς Σύρου, ἂν καὶ περὶ τούτου ἔκαμε λόγον, οὐχ ἧττον δὲν ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα αὐτὸ, διότι δὲν κατέκρινε τὸν ὑπάρχοντα ἐν ἰσχύϊ νόμον, καὶ τοῦτο δὲν ἠθέλησε βεβαίως νὰ πράξῃ, διότι ὑποστηρίζει τὴν πρώην Κυβέρνησιν. Ἐξ ἄλλου δὲ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα διαφόρων συμπολιτῶν του καπνοπωλῶν, διότι πωλοῦντες οὗτοι τὸν καπνὸν σήμερον, ὡς τὸν πωλοῦσι κεκρυμμένον ἐν τοῖς κιβωτίοις, θέτουσιν ἐντὸς αὐτοῦ ὁποίας δήποτε ποιότητος ἀθλίας καπνοῦ καὶ πωλοῦσιν αὐτὸν εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ καπνοῦ πρώτης ποιότητος ὡς δῆθεν τοιοῦτον. Καὶ οὕτως ἀνέφερε τὰ παράπονα μόνον ἐκείνων, οἵτινες ὠφελοῦνται ἐκ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου, χωρὶς νὰ παραβάλῃ καὶ τὰ παράπονα τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ζημιοῦνται μεγάλως ἐκ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ. Λοιπὸν ἐνῷ οἱ παραγωγοὶ ζημιοῦνται σπουδαίως, ἐνῷ οἱ καταναλωταὶ ἀκριβοπληρώνουν, τὸ Δημόσιον δὲν εἰσπράττει ἢ ἐλάχιστον ποσὸν φόρου, διότι διὰ τοῦ ὑπάρχοντος Νόμου δὲν εἰσπράττει πλείονα τῶν 2½ ἑκατομμυρίων, ἐνῷ ἤδη διὰ τοῦ συζητουμένου Νομοσχεδίου ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θὰ βεβαιωθῇ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον κατανάλωσις πλέον τῶν 2 ἑκατομμυρίων, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ εἰσπράξωμεν πλέον τῶν 4 ἑκατομμυρίων φόρων, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν ἔξοδα ἢ 40–50 ἔστω καὶ 100 χιλιάδων δραχμῶν, διότι θὰ ἐλλείψῃ τὸ προσωπικὸν τὸ ὑπάρχον σήμερον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐν ἰσχύϊ Νόμου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ· μόνη δὲ ζημία, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ, θὰ ἦνε ὅτι ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ θὰ στερηθῶμεν τῶν θέσεων, τὰς ὁποίας ἠθέλομεν δώσει εἰς τοὺς φίλους μας· ἀλλὰ βεβαίως δὲν μᾶς ἔστειλαν οἱ ἐκλογεῖς μας, ἵνα φροντίσωμεν πῶς θὰ διορίσωμεν τοὺς συγγενεῖς ἡμῶν καὶ φίλους, ἀλλὰ μᾶς ἔστειλαν διὰ τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου καὶ ὑπὲρ τούτων ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν. Εἶπον οἱ κύριοι προλαλήσαντες, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πιέζονται οἱ φορολογούμενοι διὰ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς δηλώσεως τοῦ καπνοῦ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι πράγματι ὑποβάλλονται εἰς ἓν βάρος, ἀλλὰ δὲν εἶνε σπουδαῖον τοῦτο, προκειμένου περὶ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Ἄλλως τε τὸ κατ’ ἐμὲ ἐὰν τὸ 10% εἶνε ὀλίγον, δὲν δυσκολεύομαι νὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ν’ αὐξήσῃ τοῦτο, διότι πιθανὸν νὰ συμβῇ νὰ ὑπάρχῃ μεγαλητέρα διαφορά. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸν χρόνον τῆς δηλώσεως, ἐὰν δηλαδὴ πρέπει νὰ γείνῃ ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου ἢ τὸν Ἰανουάριον, ἐγὼ νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν 1 Ὀκτωβρίου ὁ καπνὸς εἶνε ἤδη ἐξηραμμένος, διότι συνήθως ἀποκόπτεται μέχρι τῆς 15 Σεπτεμβρίου. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν διάταξιν ἐν τῷ Νόμῳ, ὅτι ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν οἱ κατέχοντες καπνὸν ἐντὸς δύο ἐτῶν νὰ πληρώσουν τὸν φόρον αὐτοῦ ἢ νὰ μεταφέρωσιν αὐτὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἢ νὰ τὸν καταστρέψωσιν, καὶ ἐγὼ βλέπω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶνε ἐπιβλαβὴς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπρότεινα εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴν, ἧς ἀπετέλουν μέρος, τὴν δέουσαν τροποποίησιν, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ παρεδέχθη ταύτην, ἥτις ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη ἔκτοτε πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτάς· δι’ αὐτῆς δὲ τακτοποιεῖται δικαιότερον καὶ ἐπωφελέστερον ἡ βεβαίωσις τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου, ἄνευ βλάβης ἢ πιέσεως τῶν τε παραγωγῶν καὶ ἐμπορευομένων τὸν καπνόν. Ἐὰν δὲ ὁ Ἔφορος δὲν ἀρκῇ νὰ διευκολύνῃ τὴν μεταφορὰν τοῦ καπνοῦ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ 9 ἄρθρου, τὴν ἔλλειψιν ταύτην ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προλάβῃ διὰ Β. Διατάγματος καὶ κανονίσῃ τὰς Ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσι τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 30, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐντὸς ἕξ μηνῶν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν οἱ κατέχοντες καπνὸν νὰ δηλώσωσι καὶ πληρώσωσι τὸν φόρον, ζητεῖ καὶ τούτου τὴν τροποποίησιν ἡ Ἐπιτροπὴ τῇ προτάσει μου, ὅπως ὑπαχθῇ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ τροποποιηθέντος ἄρθρου 13· ὥστε διὰ τοῦ Νομοσχεδίου δὲν θὰ ἐπάγεται οὐδεμία δυσκολία, οὔτε εἰς τοὺς παραγωγοὺς, οὔτε εἰς τοὺς ἐμπόρους, οὔτε εἰς τοὺς καπνοπώλας. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἐγγύησιν πραγματικῶς καὶ οἱ ἔμποροι Σύρου καὶ οἱ ἔμποροι Πατρῶν μεταβαίνουσιν εἰς τὰς Ἐπαρχίας καὶ ἐκεῖ ἀγοράζουσι μεγάλα ποσὰ καπνοῦ, ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν δύναμιν νὰ ἀγοράζωσι τοιαῦτα ποσὰ, εἶνε γνωστοὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ πᾶσαι αἱ ἐμπορικαὶ τάξεις προσφέρονται νὰ δώσωσι τὴν ἐγγύησιν ταύτην δι’ αὐτούς.

§137ΤΟΜΑΝ. Γνωρίζετε, ὅτι πρόκειται περὶ ἐγγυήσεως διδομένης δι’ ἐμπόρους καὶ διὰ 200 χιλιάδων δραχμῶν τοὐλάχιστον; γνωρίζετε δὲ, ὅτι ὁ ἔμπορος, ὁ φημιζόμενος, ὅτι ἔχει 2 ἑκατομμύρια, δύναται τὴν πρωΐαν νὰ μὴ ἔχῃ τίποτε; ὥστε εἶνε ἀδύνατον νὰ εὕρωσι τοιαύτην ἐγγύησιν.

§138ΤΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι οἱ μεγάλοι ἔμποροι οὗτοι, εἰς ὁποίαν δήποτε ἐκ τοῦ καπνοφόρων Ἐπαρχιῶν καὶ ἂν εὑρεθῶσι θὰ εὕρωσιν ἐγγυητάς. Τέλος πάντων ἐγὼ μετὰ πεποιθήσεως συνιστῶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου ὑπὸ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας προτείνει ἡ Ἐπιτροπὴ, προσέτι δὲ καὶ ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἤδη ὑποβάλλω τροποποίησιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰς λιανικὰς πωλήσεις καπνοῦ εἰς τὰς πανηγύρεις, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας. Πραγματικῶς εἰς τὰς καπνοφόρους Ἐπαρχίας συμβαίνει νὰ μεταβαίνωσιν οἱ παραγωγοὶ εἰς τὰς ἑβδομαδιαίας ἀγορὰς, φέροντες μεθ’ ἑαυτῶν ἕκαστος ἀνὰ 5 καὶ 10 ὀκάδας καπνοῦ, καὶ πωλῶσιν αὐτὸν λιανικῶς εἰς τὰς πανηγύρεις ταύτας καὶ βεβαίως εἶνε ἀδύνατον νὰ κάμωσι τὴν δήλωσίν των μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ· τοῦτο ὅμως διορθοῦται, ἐὰν ὁ πωλητὴς κάμῃ τὴν δήλωσίν του ἐνώπιον τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου ἅμα φθάσῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν, καὶ κατόπιν νὰ ἐκθέτῃ εἰς πώλησιν τὸν καπνὸν, καὶ οὕτως ὁ παραγωγὸς πωλεῖ τὸν καπνόν του εἰς τοὺς διαφόρους, οἱ δὲ διάφοροι, ἐὰν μὲν εἶνε ἔμποροι, δηλοῦσιν αὐτὸν, ὡς δηλοῦσιν οἱ ἐν γένει ἐξάγοντες καὶ μεταφέροντες καπνὸν, ἐὰν δὲ καταναλωταὶ πληρώνουσι τὸν φόρον, συμμορφούμενοι μὲ τὰς γενικὰς διατάξεις τοῦ Νόμου.

§139ΑΘ. ΤΡΥΓΩΝΗΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὅστις τὴν ἐντελεστέραν δύναμαι νὰ ἐκφέρω γνώμην ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρου· διότι καὶ τὸ ἐλάχιστον φορολογικὸν μέτρον ἀπαιτεῖ πολλὰς καὶ ποικίλας γνώσεις, ἔτι δὲ καὶ πεῖραν, προσόντα, τῶν ὁποίων οἱ τὸ πρῶτον εἰσερχόμενοι ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς ἐγὼ, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον στερούμεθα, ἀλλ’ ὕψιστον αἰσθάνομαι καθῆκον, καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν ἐκλέξασάν με Ἐπαρχίαν νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, γνώμην μορφωθεῖσαν ἐκ περιστάσεων καὶ καταστάσεως πραγμάτων, τῶν ὁποίων πλειότερον ν’ ἀντιληφθῇ τις δύναται μόνον εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, μόνον εἰς τὰς Ἐπαρχίας ἐκείνας, ὅπου τὰ ἀποτελέσματα τῆς βαρείας φορολογίας τοῦ καπνοῦ διὰ τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος κατέστησαν ἐπαισθητὰ καὶ κατάδηλα τοῖς πᾶσιν. Ἐκεῖ δὲ καὶ ἐγὼ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου, ἐν τῇ Τριχωνίᾳ, ἀντελήφθην τῆς καταστάσεως, ἤτοι ἐκεῖ ἐμόρφωσα τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας θέλω ἀνακοινώσει εἰς ὑμᾶς. Καὶ παρακαλῶ, κύριοι, ὅπως μὴ ἐκληφθῶ, ὅτι ἐκ μονομεροῦς ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἐκλεξάσης με Ἐπαρχίας ἐμπνέομαι αἰσθήματος, διότι οὐδέποτε ἐξέλαβα τὸ Κράτος ἐχθρὸν τῶν Ἐπαρχιῶν· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ Κράτος, τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, τότε μόνον εὐμοιρεῖ καὶ προάγεται εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν του, ὅταν λαμβάνωνται τὰ κατάλληλα ὑπ’ αὐτοῦ μέτρα, ὅπως εὐμοιρῇ καὶ προάγηται εἰς τὸν πλοῦτον ὁ Τόπος ὁλόκληρος, αἱ Ἐπαρχίαι, ἐξ ὧν καθεκάστην ἀρύεται τὰς ὑλικὰς αὑτοῦ δυνάμεις τὸ Κράτος. Μεγίστην ὁμοιότητα, κύριοι, εὗρον μεταξὺ τῆς ἀφορμῆς, ἥτις ὑπῆρξε πρὸς ἀνασύστασιν τοῦ ἐπὶ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ διὰ βαρυτάτης φορολογίας ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ἐκείνης, ἥτις παρ’ ἡμῖν ὑπῆρξε πρὸς εἰσαγωγὴν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος, βαρυτάτης ὁμοίως φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ὁ Μέγας Ναπολέων κατὰ τὸ 1810 παρετήρησε γυναῖκά τινα ἔν τινι συναναστροφῇ κεκαλυμμένην σχεδὸν ὑπὸ ἀδαμάντων καὶ ἄλλων πολυτίμων λίθων. Θὰ ἦτο δὲ λίαν βαρύτιμος ἡ πανοπλία ἐκείνη τῆς γυναικὸς, διὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Μεγάλου Ναπολέοντος, ὅστις ἐρωτήσας ἔμαθεν, ὅτι ἡ γυνὴ ἐκείνη ἦτο σύζυγος καπνεμπόρου. Ἀνεῦρεν ὁ Ναπολέων τὸν θησαυρὸν, ἀνεκάλυψε τὴν ἀνεξάντλητον τοῦ πλούτου πηγὴν, καὶ μετ’ ὀλίγους μῆνας τὴν ἀνακάλυψιν ταύτην ἐπακολουθεῖ ἡ ἔκδοσις Διατάγματος, δι’ οὗ εἰσήγετο ἐν Γαλλίᾳ βαρύτατος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρος διὰ τοῦ μονοπωλίου. Παρόμοιόν τι συνέβη καὶ ἐν Ἑλλάδι διὰ τοῦ κ. Τρικούπη. Ὁ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρος ἦτο τὸ πρῶτον στρεμματικός· οὗτος ἀντεκατεστάθη διὰ φόρου ἐγγείου, πληρωνομένου ἐν τοῖς Τελωνείοις. Καὶ ἕνεκα τοῦ προσφόρου τῶν φόρων αὐτῶν ἀνεπτύχθη ἡ τοῦ καπνοῦ παραγωγή, ἐπῆλθεν ἡ εὐθηνία, τὸ ἐμπόριον ἤνοιξε πηγὰς καταναλώσεως, καὶ τ’ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν τοιαῦτα καὶ ἰδίως ἐν Τριχωνίᾳ καὶ Φθιώτιδι, ὥστε αἱ καλύβαι μετεβλήθησαν εἰς πολυτελεῖς οἰκίας, τὰ πρὸ εἰκοσαετίας φέροντα τὰ Τουρκικὰ ἴχνη χωρία μετεβλήθησαν εἰς πόλεις ἀνθηρὰς καὶ εὐημερούσας. Καὶ ἡ Τριχωνία εἶναι καπνοφόρος Ἐπαρχία, καὶ τὸ Ἀγρίνιον, ἡ πόλις, ἥτις μέχρι πρὸ τριετίας ἔφερε τὰ ἴχνη καταδηλότερα τῆς εὐπορίας. Καὶ ἐνῷ οὕτως ἔβαινον τὰ πράγματα, ἰδοὺ ὅτι ἐπιφαίνεται καὶ κατισχύει ἡ πολιτικὴ τοῦ τίς πταίει, ἥτις ἔφερε βαρυτάτην ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φορολογίαν καὶ ἥτις κατέστρεψεν ἀνεπιστρεπτεὶ τὰς ἐλπίδας τῶν καπνοφόρων Ἐπαρχιῶν πρὸς ἀνάκτησιν τῆς προτέρας των οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἡ Τριχωνία, κύριοι, καὶ ἰδίως τὸ Ἀγρίνιον, μετὰ τὰς καταδιώξεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τοῦ κ. Τρικούπη, θέλον νὰ καταδείξῃ τὴν πρὸς αὐτὸν συμπάθειαν καὶ ἐκτίμησίν του, ὅταν ἐπεσκέφθη αὐτὸ, τὸν ὑπεδέχθη σχεδὸν ὡς Βασιλέα δι’ ἁψίδων καὶ σημαιῶν καὶ παρομοίων. Ἐκεῖ ἐξέθηκεν ὁ κ. Τρικούπης τὸ πρῶτον τὸ πολιτικόν του πρόγραμμα. Ὁ κ. Τρικούπης εἶδε καὶ πάλιν κατὰ τὸ 1881 τὸ Ἀγρίνιον, ὅτε ὁ τόπος ἐξεδήλωσε καὶ πάλιν τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ διὰ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἔσχεν ἐκ τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς δεκάτης διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀροτήρων βοῶν καὶ ἐκ τῶν προηγουμένων αὐτῶν ἐπίστευσεν, ὅτι θὰ ἦτο πάντοτε ὁ ἄγρυπνος φύλαξ καὶ προστάτης τῆς γεωργίας. Τοσοῦτον μάλιστα ἐπίστευσε καὶ τοσοῦτον ἤλπιζεν εἰς τὸν κ. Τρικούπην ἡ Ἐπαρχία τῆς Τριχωνίας, ὥστε ἐξελέξατο βουλευτὰς αὐτοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Τρικούπης ὑπέδειξεν ὡς ἐκλεκτοὺς πολιτικούς του φίλους. Ἀλλ’ ἡ Τριχωνία ἠπατήθη, διότι ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἐφρόνει τ’ αὐτὰ διὰ τὴν Ἐπαρχίαν Τριχωνίας ὡς ἐκείνη δι’ αὐτὸν, καὶ τοῦτο κατέδειξεν ἀμέσως, ὡς κατέλαβε τὴν Ἐξουσίαν, εἰσαγαγὼν τοὺς βαρεῖς ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρους, δι’ ὧν ἐπῆλθον τὰ δυσάρεστα ἀποτελέσματα, ἐπῆλθεν ἡ καταστροφὴ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ἐπῆλθεν ἡ ἐρήμωσις εἰς τὸν τόπον, ὅπου πρότερον ὑπῆρχεν ἡ ἄνεσις καὶ ἡ εὐπορία, ὡς προεῖπον. Ἐν Γαλλίᾳ, κύριοι, τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου ἐπολεμήθη σπουδαίως κατὰ τὸ 1791, διότι ἔφερε τὴν ἐρήμωσιν τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἵτινες ἦσαν καπνοφόροι καὶ ἰδίως τῆς Ἀλσατίας κτλ. καὶ διὰ τοῦτο εἶχε καταργηθῆ τὸ μονοπώλιον· ἔπρεπε δὲ νὰ ἔλθῃ ὁ μέγας Ναπολέων ἐν τῇ αὐθαιρεσίᾳ του διὰ νὰ ἐπιβάλῃ καὶ πάλιν τὸν Νόμον τοῦ μονοπωλίου. Ἠναγκάσθη ἡ Γαλλία νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὸν Νόμον αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τῶν Γάλλων δὲν εἶναι ὑπὲρ τοῦ Νόμου τούτου τοῦ μονοπωλίου, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν, διδομένης περιστάσεως, καταδηλούμενον τὸ φρόνημα τῶν Γάλλων ἐναντίον του, εἰ καὶ διὰ τῆς μακροχρονίου ἰσχύος τῆς βαρείας φορολογίας ἐπῆλθον ἤδη τὰ κατὰ τῆς παραγωγῆς ἀποτελέσματα λησμονηθέντα σπουδαίως. Ἀλλὰ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ πληρώνεται μὲν βαρὺς φόρος, καὶ ὁ λαὸς κάμνει κατανάλωσιν τοῦ καπνοῦ καὶ ποιεῖται χρῆσιν τοῦ προϊόντος τούτου· ἐκεῖ ὅμως ὁ λαὸς ἔχει ἐργασίαν, ἐκεῖ ἔχει ποικίλην παραγωγὴν καὶ ἀντικαθιστᾷ εὐχερῶς τὴν μίαν διὰ τῆς ἄλλης, τῆς ἀφαιρουμένης ἢ καὶ καταστρεφομένης διὰ τῆς βαρείας φορολογίας· καὶ ὅταν ὁ λαὸς ἔχῃ ἐργασίαν, πληρώνει τοὺς φόρους εὐκολώτερον, ἔστω καὶ βαρεῖς ἐπὶ ἑνὸς εἴδους, ἢ ὁ πλούσιος τὰς ἡδονὰς καὶ ἀπολαύσεις του. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν περιωρισμένην παραγωγὴν, ἡμεῖς εἴμεθα πένητες. Ὁ κ. Τρικούπης ἐνόμισεν, ὅταν εἶδεν, ὅτι ἡ πόλις τοῦ Ἀγρινίου ἱκανοποιεῖται καὶ προοδεύει, ὅτι ἀπέκτησε πεζοδρόμια, πλατείας, οἰκοδομὰς, ἐνόμισεν, ὅτι ὑπὸ τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ κρύπτονται οἱ θησαυροὶ τοῦ Κροίσου, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σύστημά του. Ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι ἤδη πρόδηλα, διότι ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἐμειώθη κατὰ τὰ ⅘, ἡ δὲ τιμή του κατέστη εὐτελεστάτη. Ἔπρεπε νὰ διέλθῃ τὸν Δῆμον Μακρυνείας τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου ὁ κ. Τρικούπης, διὰ νὰ ἴδῃ, ὅτι ἐπώλησαν τὸν καπνὸν ἐκεῖ εἰς τιμὰς εὐτελεστάτας, ἐπώλησαν μέχρι 30 καὶ 40 λεπτῶν τὴν ὀκὰν τὸν καπνὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπωλεῖτο πρότερον πρὸς 1,20 εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα. Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἐλπὶς, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἤθελε καταργηθῆ, ὅτι ἤθελεν ἐπανέλθει ἡ ἐλευθερία εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ μειωθῇ ὁ φόρος, οὐδεὶς ἤθελε καλλιεργήσει καπνὸν ἐκτὸς ὀλιγίστων, οἵτινες ἔχουσιν ἀρίστας γαίας καὶ παράγουσιν ἀρίστης ποιότητος καπνόν. Ἀλλ’ ὁ πολὺς κόσμος, ἡ πενεστέρα ἰδίως τάξις, δὲν ἔχει τὰ χρηματικὰ μέσα, οὔτε τὰς καταλλήλους γαίας διὰ νὰ παράγῃ ἀρίστης ποιότητος καπνόν. Καὶ πρέπει νὰ διέλθητε, κύριοι, τὰ μέρη ἐκεῖνα, διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο γεωργικὸν προϊὸν, διότι αἱ γαῖα δὲν εἶνε κατάλληλοι δι’ ἄλλα προϊόντα. Ἠθέλησαν εἰς Τριχωνίαν νὰ ἀναπτύξωσι τὴν καλλιέργειαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀλλ’ ἠξεύρετε τί συνέβη; εἰς τὴν εὐτελῆ τιμὴν τῶν 16 λεπτῶν ἐπωλήθη ὁ ἀραβόσιτος. Οἱ οἶνοι ἐπίσης δὲν ἀντέχουσιν οὔτε εἰς τρεῖς μῆνας, σταφὶς δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ, ἄλλο εἶδος καλιεργείας ἐν Ἑλλάδι δὲν γίνεται, ὅπως συστηθῇ αὕτη εἰς τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας. Ἐγκατελείφθημεν εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ μόνον τοῦ καπνοῦ. Καὶ θέλετε σεῖς νὰ καταστρέψητε αὐτὸ, ἐνῷ ἡ καταστροφὴ αὐτοῦ εἶνε ταυτόσημος πρὸς τὴν καταστροφὴν καὶ πενίαν ὁλοκλήρου τοῦ πληθυσμοῦ τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν; Καὶ νομίζετε, ὅτι πλουτίζετε διὰ τοῦ τρόπου τούτου τὸ Δημόσιον ταμεῖον; Ἀλλ’ ὅταν στερῆσθε τῆς προσόδου τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, τί δύνασθε νὰ ἐλπίζητε ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ταμείου; Ἀλλ’ ὅταν ἀδιαφορῆτε διὰ τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν, πρὸς τί οἱ προστατευτικοί σας νόμοι κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς ξένων καπνῶν; Φόροι λοιπὸν, οἱ ὁποῖοι καταστρέφουσι τὴν παραγωγὴν, εἶνε ἀνάξιοι πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Δὲν πιστεύω, κύριοι, σπουδαίως νὰ ὑποστηρίζηται πλέον παρ’ οὐδενὸς ἡ βάσις τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος, μετὰ τὴν καταστροφὴν, τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν. Ἡ καταστροφὴ, κύριοι, εἶνε πρόδηλος· ἕκαστος ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ κρίνῃ σκεπτόμενος πόσον καπνὸν ἐξώδευε πρότερον καὶ πόσον τόρα. Ποῦ εἶνε οἱ καπνοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν πρότερον εἰς τὰς αἰθούσας τῶν οἴκων πάντων διατεθειμένοι πρὸς χρῆσιν παντός; Σήμερον δυσκολεύεται πᾶς τις εἰς τὴν παροχὴν καὶ ἑνὸς μόνον σιγάρου· ἡ ἐργατικὴ τάξις δυσκολεύεται ν’ ἀγοράσῃ καπνὸν καὶ ὁλονὲν ἐλαττοῦται ἡ χρῆσις αὐτοῦ, διότι πολλοὶ ἀρχίζουσι νὰ παύωσι τὸ κάπνισμα, καὶ θὰ ἴδητε μετ’ ὀλίγον, ὅτι ὡς ἐκ τῆς βαρείας φορολογίας ἡ ἐργατικὴ τάξις, οἱ βιομήχανοι, οἱ ἔμποροι καὶ πάντες θὰ παύσωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ καπνίζωσι. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱαδήποτε ὑπό τινα ἔποψιν ἀποτελέσματα εὐάρεστα δύνανται νὰ προέλθωσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ προέλθωσι τὰ εὐάρεστα ὑπὲρ τῶν προσόδων τοῦ Κράτους ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα σκοπεῖτε διὰ τῆς βαρείας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φορολογίας ν’ ἀποκτήσητε. Ἔχετε καθῆκον νὰ μεριμνήσητε ὑπὲρ τοῦ Τόπου καὶ τῶν μερῶν ἐκείνων, ἅτινα δὲν ἔχουσιν ἄλλα προϊόντα παρὰ τὸν καπνόν· ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὀφείλετε νὰ προστατεύσητε τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ. Ὁ νόμος λοιπὸν ὁ λειτουργῶν σήμερον, μετὰ π’ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἔφερε, πρέπει νὰ πέσῃ, καὶ κατὰ τοῦτο δὲν ἔχω οὐδένα δισταγμὸν, ὅπως πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ καὶ ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ἐγείρεται τὸ ζήτημα, διὰ ποίου συστήματος πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ τὸ ὑπάρχον καὶ λειτουργοῦν; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρουν ἀποτελέσματα, ἂν ὄχι αὐτὰ ταῦτα, ἀλλὰ σχεδὸν τὰ αὐτὰ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ νόμος ὁ λειτουργῶν. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ ἦτο πρὸ τριῶν ἐτῶν 12 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Δὲν ἐννοῶ ποία ἀρχὴ τῆς δικαιοσύνης δύναται νὰ δικαιολογήσῃ μίαν τεραστίαν αὔξησιν ἀπὸ 12 λεπτὰ εἰς δύο δραχμὰς νέας ἢ ὅπερ ταὐτὸ, 2.24 παλαιάς. Δὲν εἶνε προϊόν τοῦ Τόπου καὶ ὁ καπνός; Διατί ἐπὶ τῆς σταφίδος φορολογεῖτε 20% καὶ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ θέλετε νὰ φορολογήσητε 400%; Ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην τὸ Κράτος νὰ αὐξήσῃ τὰς προσόδους του, πρέπει νὰ εἶνε ἡ φορολογία δικαία καὶ ἴση ἐφ’ ὅλων τῶν προϊόντων ὅλων τῶν Ἐπαρχιῶν. Δὲν εἶνε δίκαιον, οὔτε ὠφέλιμον τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, νὰ ἐπιτύχητε διὰ τῆς ὑπερμέτρου φορολογίας ὡρισμένων προϊόντων Ἐπαρχιῶν τινων. Ἐγὼ προβαίνω καὶ μέχρι τοῦ σημείου νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως κατανοήσωμεν καλῶς ὅλας τὰς μεγάλας ἰδέας· διότι δὲν δυνάμεθα ἄλλως νὰ ἐπιτύχωμέν τι, εἰμὴ ὅταν προσαρμόσωμεν αὐτὰς πρὸς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διεθέσαμεν· διότι τί δηλοῖ ἡ σκέψις τοσούτῳ μεγάλων ἰδεῶν, ὅταν τὰ χρήσιμα πρὸς ἐπιτυχίαν των μέσα στερούμεθα; θέλοντες δ’ ἀδυνάτως νὰ ἐξεύρωμεν ταῦτα φερόμεθα εἰς τὸν ὄλεθρον. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς, κύριοι, φρονῶ ὅτι καὶ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ἐπίσης σχεδὸν βαρὺς καὶ καταστρεπτικὸς, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίζῃ διαρκῶς καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου Ταμείου, τοῦ ὁποίου ἡ πλήρωσις ὅρια ἔχει τὸ μέτρον τῆς εὐπορίας τοῦ λαοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, ὥρισα, ὅπως ὁ φόρος ὁρισθῇ εἰς λεπτὰ 50 τὴν ὀκᾶν ἢ τὸ πολὺ πολὺ εἰς δραχμὴν μίαν κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Τὰ ἐλαττώματα τὰ συναφῆ πρὸς τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν, τὰ ὁποῖα περιέχει τὸ νομοσχέδιον, τὰ κατέδειξαν οἱ προαγορεύσαντες κύριοι βουλευταὶ, καταδείξαντες, ὅτι ὡς ἀποτέλεσμα αὐτῶν θὰ ἔχωμεν τὴν καταδολίευσιν τοῦ νόμου, τὴν πίεσιν τῶν παραγωγῶν καὶ τὴν στέρησιν τῶν προσδοκωμένων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου προσόδων. Καὶ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα συνδεόμενον, πρὸς παρόμοιον ἄλλο φορολογικὸν σύστημα. Ὁ νόμος τῶν ἀροτριώντων βοῶν εἶναι ὁμολογουμένως εὐεργετικὸς, καὶ τὸν ἀπεδέχθη ὁ Τόπος· καὶ ὅμως ποῖα ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς του ὡς πρὸς τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν κατεδείχθησαν ἐλαττώματα; Ἔρχονται ζωέμποροι, οἱ ὁποῖοι διέρχονται ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον καὶ ἀγοράζουσι ζῷα· δὲν δύνανται δὲ οἱ πωληταὶ νὰ μεταβαίνωσι καὶ δηλώνωσι τὰ ζῷα ταῦτα ὅτι τὰ ἐπώλησαν. Κατὰ συνέπειαν τί συμβαίνει; ὁ ἅπαξ δηλώσας ὅτι ἔχει ζῷον, ἐξακολουθεῖ νὰ πληρώνῃ, διότι δὲν εἶναι εὔκολον εἰς τὸν χωρικὸν νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν νὰ δηλώνῃ, ὅτι ἐπώλησε τὸ ζῷόν του, οὔτε εἰς τὸν ἔμπορον, ὅστις ἀπὸ τὸ ἓν μέρος ἀγοράζει δύο, ἀπὸ τὸ ἄλλο τρία, ἀπὸ τὸ ἄλλο πέντε καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο δέκα, νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὰς διαφόρους πρωτευούσας τῶν Δήμων καὶ δηλώνῃ πόσα ἠγόρασεν ἀπὸ κάθε μέρος καὶ ἀπὸ ποῖον.

§140ΤΙΝΕΣ. Κατηργήθη αὐτὴ ἡ διάταξις.

§141ΤΡΑΚΑΣ. Τώρα γίνονται κατ’ ἔτος αἱ δηλώσεις.

§142ΤΡΥΓΩΝΗΣ. Ἐν τούτοις τὸ ἐλάττωμα καὶ πάλιν ὑπάρχει συναφὲς πρὸς τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων τῶν εἰσαγομένων διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Αὐτὰ ἢ παραπλήσια θὰ συμβῶσι καὶ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τῶν δηλώσεων ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ. Θὰ ἔρχεται ὁ ἔμπορος καὶ θὰ ἀγοράζῃ ἀπὸ τὸ ἓν χωρίον δέκα ὀκάδας, ἀπὸ τὸ ἄλλο εἴκοσιν, ἀπὸ τὸ ἄλλο πεντήκοντα. Ποῦ θὰ γίνωνται αἱ πράξεις τῆς κατατάξεως; Δι’ ἑκάστην πρᾶξιν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἔρχηται εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας, ὅ τε πωλητὴς καὶ ὁ ἀγοραστὴς, ἀμφότεροι θὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας, κατασπαταλῶντες χρόνον καὶ χρήματα. Καὶ ἰδοὺ, ὅτι προστίθεται τοιουτοτρόπως καὶ ἑτέρα δαπάνη εἰς τὸν μέγαν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐπιβαλλόμενον φόρον. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ταῦτα καὶ μόνα τὰ ἐλαττώματα τῶν δηλώσεων; Πρέπει νὰ ἔλθητε εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μας καὶ νὰ ἰδῆτε, ὅτι οὐδέποτε εἰς τὰ μέρη τὰ ἰδικά μας γίνονται δηλώσεις ἀκριβεῖς, καὶ πιστεύω, ὅτι τοιοῦτον συμβαίνει καὶ εἰς τὰς ἄλλας Ἐπαρχίας, διότι τὰς δηλώσεις κανονίζει τὸ κόμμα, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε Ἐπαρχίας, αἵτινες ἔχουν 100,000 ζῷα, νὰ δηλώνωνται 10,000 μόνον. Μεταβαίνει ὁ ἀπαριθμητὴς καὶ ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκει, ὅτι ἔχει δηλωμένα ὀλιγώτερα ζῷα, δὲν τὸν καταδιώκει, ἀλλὰ λαμβάνει τὸ ἥμισυ τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανε τὸ Δημόσιον, καὶ οὕτω τὸν ἀφίνει ἀνενόχλητον, ἐκεῖνον δὲ τὸν ὁποῖον εὑρίσκει, ὅτι ἐδήλωσεν ἀκριβῶς τὰ ζῷά του, τὸν καταδιώκει πολλάκις, εἴτε διὰ κομματικοὺς λόγους, εἴτε καὶ διότι ἐστερήθη τῆς ὠφελείας τῆς ἀτομικῆς του. Καὶ διὰ τοῦτο καθ’ ἡμέραν ἔρχονται εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ ἀνταλλάσσουσιν ὅρκους οἱ πολῖται καὶ ἀθωόνονται ὅλοι, μόνη δὲ ὠφέλεια εἶναι ἡ δαπάνη πολυτίμου χρόνου διὰ τοὺς πολίτας καὶ ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου. Παρόμοια κατὰ μείζονα λόγον θὰ συμβαίνωσι καὶ εἰς τὰς τοῦ καπνοῦ δηλώσεις. Καὶ τότε δὲν θὰ ἔχωμεν μόνα ἀποτελέσματα τὴν πίεσιν τοῦ τιμίου παραγωγοῦ τὴν ζημίαν τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν καταχρήσεων τῶν ὑπαλλήλων του, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῆς παραγωγῆς, τὴν ὁποίαν συνεπάγεται ἡ πίεσις, τὸ ὀχληρὸν καὶ πολυδάπανον εἰς χρόνον καὶ χρήματα τοῦ συστήματος τῶν δηλώσεων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἐλαττωμάτων αὐτῶν τῶν δηλώσεων προστίθεται ὡς φοβερὸν ἐλάττωμα καὶ ἡ περὶ ἐγγυήσεων διάταξις συναφεστάτη πρὸς τὴν βάσιν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν. Ἐκτὸς τῶν μεγάλων καὶ ἀξιοχρέων ἐμπόρων, πάντες οἱ λοιποὶ θὰ στερῶνται ἐγγυητοῦ· καὶ ἐκεῖνοι δὲ πάλιν μετὰ δυσχερείας καὶ ζημίας θὰ εὑρίσκωσι τοιοῦτον. Τὴν ἀποτυχίαν τῶν ἐγγυήσεων εἰς ἄλλους φόρους ἔπρεπε νὰ τὴν γνωρίζωμεν, διὰ νὰ μὴ συστήσωμεν καὶ πάλιν ἀποτυχὸν μέτρον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ παρ’ ἡμῖν. Οἱ ὑπάλληλοι θὰ ἦναι οἱ κριταὶ τῆς φερεγγυότητος, καὶ διὰ τοῦτο ἐκ συμφερόντων ποικίλων καὶ αὐτοὶ οἱ δυνάμενοι νὰ ἔχωσι πράγματι ἐγγυητὰς, δὲν θὰ ἔχωσι καὶ τοιούτους ἐφ’ ὅσον τῶν ὑπαλλήλων ἡ κρίσις περὶ φερεγγυότητος δὲν συμπίπτει μὲ τὴν πραγματικὴν καὶ ἀληθῆ κατάστασιν τοῦ φερεγγύου. Ἀλλ’ ὅταν ἀποστερήσητε τὸ ἐμπόριον τῶν προϋποθέσεών του, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ θεωρῇ βεβαίας καὶ οὐχὶ ἐκ τρίτων δυναμένας ν’ ἀμφισβητηθῶσι, τότε ὑπολογισμὸς ἐμπορίου ἐκλείπει. Ἀλλ’ ὅταν ἐκλείπῃ τὸ βέβαιον τοῦτο στοιχεῖον, οὐδ’ ἐμπόριον ἔχετε. Καὶ οὕτω καὶ πάλιν καταστρέφετε τὸν παραγωγὸν, ὅταν τὸ ἐμπόριον καταστρέψητε. Δὲν εἶναι λοιπὸν συστήματα αὐτὰ, κύριοι, τὰ ὁποῖα ὁρίζουσι τὰ νομοσχέδια, καὶ τὰ ὁποῖα παρελήφθησαν ἐκ μεταφράσεων ἄλλων Νόμων τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Ἐκεῖ ὑπάρχουσιν ἄλλαι προϋποθέσεις, ἄλλοι ὅροι πολιτικοὶ, ἄλλα ἤθη, ἄλλοι ὑπάλληλοι. Ἡμεῖς πρέπει νὰ βαίνωμεν ἄλλως καὶ νὰ ἐξετάζωμεν οὐχὶ τὸ τί ἔπρεπε νὰ ἦναι αἱ προϋποθέσεις, ἀλλὰ ποῖαι πράγματι εἶναι. Εἶναι δὲ ἡ διαφθορὰ, εἶναι ἡ δυσπιστία πρὸς τοὺς Ἐφόρους κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς προωρισμένους διὰ τὴν εἴσπραξιν καὶ βεβαίωσιν, εἶναι αἱ διαταγαὶ τοῦ κόμματος, αἵτινες θὰ ἀποτελεσθῶσι πρὸς βλάβην ἀφ’ ἑνὸς τῶν παραγωγῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς μόνην ὠφέλειαν τοῦ κόμματος ἢ καὶ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ. Αὗται εἶναι αἱ βέβαιαι καὶ ἀναμφισβήτητοι προϋποθέσεις διὰ τὰ εἰσαχθησόμενα φορολογικὰ συστήματα. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ πρέπει ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ ἔχωμεν συστήματα βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως ἁπλᾶ, εὔληπτα, ἐστερημένα τῶν πολλαπλῶν διατυπώσεων, τὰς ὁποίας οὔτε ὁ χωρικὸς δύναται νὰ ἐννοήσῃ, οὔτε ὁ ὑπάλληλος εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἄγνοιαν τοῦ φορολογουμένου. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ, κύριοι, ὅπου ὑπάρχουσι νῦν τὰ συστήματα αὐτὰ τὰ πολύπλοκα, καὶ ἐκεῖ ἐμορφώθησαν τοιαῦτα διὰ τοῦ χρόνου, ἀφοῦ ἤρχισαν ἐξ ἁπλουστέρων ἀναλόγων πρὸς τὴν ἀπειρίαν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ὑπαλλήλων, οὓς ἐξοικείωσαν βαθμηδὸν εἰς τύπους πολυπλοκοτέρους, ἐξασφαλίζοντας τὴν τελειοτέραν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων. Ἀλλ’ ἡμεῖς εὑρόντες τοὺς πολυπλόκους τύπους ἑτοίμους, μεταφέρομεν παρ’ ἡμῖν, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν ἀπειρίαν τοῦ λαοῦ, τὴν ἀπειρίαν καὶ κακὴν πίστιν τῶν ὑπαλλήλων ἕνεκα τῆς γνωστῆς μας πολιτικῆς καταστάσεως. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ἂν τοιαῦται διατυπώσεις ἰσχύσωσι παρ’ ἡμῖν, ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωσιν οὐχὶ τὴν μὴ αὔξησιν τῆς προσόδου τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ εἴδους, τὸ ὁποῖον σκοπεῖτε νὰ φορολογήσητε, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλάττωσιν ἐκ τῶν ἄλλων φόρων, τοὺς ὁποίους συνεισφέρει εἰς τὸ Κράτος ὁ λαὸς, ὅταν ἀφίνεται ἐλεύθερος εἰς τὴν παραγωγήν του καὶ δύναται ἑπομένως νὰ ἦναι καὶ καταναλωτής. Ἀλλὰ διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ θὰ παρακωλυθῇ μέχρι τῆς τελείας καταστροφῆς αὐτοῦ καὶ τῶν κατοίκων τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, παρ’ ὧν οὐδὲν ἢ ἐλάχιστα δύναται νὰ ἐλπίζῃ τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν λοιπῶν ἐμμέσων φόρων. Ταῦτα εἶναι τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ φόρου. Καὶ τὰ ἐλαττώματα ταῦτα εἶνε ἀρκούντως σπουδαῖα καὶ μὲ ἠνάγκασαν νὰ καταφύγω εἰς σύστημα φορολογίας ἁπλούστερον, τὸ ὁποῖον διετύπωσα ἐν τῷ εἰσαχθέντι ὑπ’ ἐμοῦ νομοσχεδίῳ καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ἀρκεῖ νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ζῶναι τῆς παραγωγῆς, ὅπως φορολογῶμεν ἁπλούστατα τὴν ἐκ τῶν ζωνῶν αὐτῶν ἐξαγωγὴν τοῦ καπνοῦ πρὸς κατανάλωσιν. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ἐξασφαλίζομεν καὶ τὴν ἄμεσον εἴσπραξιν τοῦ φόρου, καὶ δὲν θὰ ἀναμένωμεν τὰ δύο ἔτη, μεθ’ ἃ θὰ ἦνε πολλάκις ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ φερεγγύου ὀφειλέτου. Ἀλλὰ βεβαίως πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἀνάγκη ὅπως τὸ ποσὸν τῆς φορολογίας ἐλαττωθῇ. Καὶ ὅταν ἐλαττωθῇ εἰς 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ἢ εἰς μίαν δραχμὴν κατὰ μέγιστον ὅρον, τότε αἱ ἀνυπέρβλητοι δυσχέρειαι τῆς ἀμέσου καταβολῆς τοῦ φόρου ὑπὸ τῶν ἐμπόρων οὐ μόνον μετριάζονται, ἀλλ’ ἐκλείπουσι. Βεβαίως ὁ ἔμπορος κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχῃ διαθέσιμόν τι κεφάλαιον, ἀλλὰ καλλίτερον νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸ ἐμπόριον τὸ βάρος αὐτὸ ἢ εἰς τὴν παραγωγήν· διότι μόνη ἡ ἐμπορικὴ πίστις παρ’ ἡμῖν ὁπωσδήποτε ὑφίσταται καὶ ἕνεκα ταύτης μόνης ὁ ἔμπορος δύναται νὰ ἔχῃ προκαταβολὰς δυνάμει τῆς ἐμπορικῆς του πίστεως πρὸς αὔξησιν τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐμπορίας του· ἄλλως τε αὐτὸ τὸ μέτρον δὲν εἶνέ τι νέον παρ’ ἡμῖν. Ἡ ἐμπορικὴ τάξις εἶνε ἐξῳκειωμένη νὰ προκαταβάλλῃ τοὺς φόρους τῆς καταναλώσεως ἐν τοῖς Τελωνείοις· τὸ ἴδιον θὰ γίνεται καὶ ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου τοῦ καπνοῦ. Εἶνε προτιμοτέρα καὶ διὰ τὸν ἔμπορον αὐτὸν ἡ εὕρεσις κεφαλαίου τινὸς, παρὰ ἡ ὑποβολὴ αὐτοῦ εἰς ἀπείρους διατυπώσεις, αἵτινες θὰ παρακωλύσωσι τὴν ἐλευθέραν κίνησιν τοῦ ἐμπορεύματός του. Εἶνε προτιμότερον, λέγω, καὶ διὰ νὰ ὁρίσω καλλίτερον τὸ πρᾶγμα, λέγω ὅτι εἶνε προτιμότερον διὰ τὸν ἀσυνείδητον ἔμπορον, δι’ ἐκεῖνον ὅστις δὲν θὰ σκέπτηται νὰ ὑπεκφύγῃ τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ταμεῖον ὑποχρεώσεις του διὰ τῶν παρεχομένων μέσων τῆς διετοῦς προθεσμίας ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ καταδολιεύεται τοῦ νόμου· διότι διὰ τὸν μὴ ἀσυνείδητον ἔμπορον ἴσως δὲν εἶναι προτιμότερον. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ σκεφθῶμεν εἰμὴ περὶ τοῦ τιμίου καὶ εὐσυνειδήτου ἐμπόρου. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ ὑπάρχον κακὸν τῆς προκαταβολῆς τοῦ φόρου δύναται διὰ τοῦ χρόνου νὰ μετριασθῇ, ὅταν τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ συστήσῃ ἀποθήκας ἐντὸς τῶν ζωνῶν τῆς παραγωγῆς. Τότε θὰ ἐξάγῃ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἦνε προωρισμένον πρὸς ἄμεσον κατανάλωσιν καὶ τότε ἡ δυσχέρεια τῆς διαθεσιμότητος τοῦ κεφαλαίου σχεδὸν ἐκλείπει. Ταῦτα, κύριοι, ὅταν παραδεχθῆτε, ἔχετε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιβάλητε, θὰ ἔχετε τὴν ἐμπορίαν ἐλευθέραν, θὰ ἔχετε στάδιον καταναλώσεως εὐρύτερον καὶ ἑπομένως καὶ τὴν παραγωγὴν ἀνωτέραν. Ἡ ἐνδεχομένη ἀντίῤῥησις, κύριοι, δι’ ἐνδεχόμενα λαθρεμπόρια τοῦ καπνοῦ ἐκ τῆς ζώνης τῆς παραγωγῆς ἂν ἔχῃ σπουδαιότητά τινα αὕτη, εἶνε κακὸν καὶ εἰς τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως φορολογικὸν σύστημα· διότι καὶ τοῦτο ἂν ἐπιψηφισθῇ, πάλιν θὰ ἔχωμεν τοὺς κινδύνους τῆς λαθρεμπορίας, ἥτις διὰ διοικητικῶν μέτρων καὶ ὑπαλλήλων τιμίων δύναται νὰ μετριασθῇ καὶ ἐκλείψῃ. Μάλιστα οἱ κίνδυνοι οὗτοι εἶνε μικρότεροι διὰ τοῦ προτεινομένου ἀπὸ ἡμᾶς συστήματος, καθόσον γνωστὸν εἶνε ἐπὶ ἴσοις ἄλλοις ὅροις, ὅτι ἡ λαθρεμπορία ἐλαττοῦται ἀναλόγως τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐκ ταύτης συμφέροντος. Ὁριζομένου δὲ ὑφ’ ἡμῶν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἰς τὸ τέταρτον ἢ τὸ ἥμισυ τοῦ προτεινομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, προδήλως θὰ ἔχωμεν βεβαιότατα ἐλαττώσεις κατ’ ἀνάλογον βαθμὸν τῶν πιθανοτήτων τοῦ λαθρεμπορίου, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε, κύριοι, πάντοτε θὰ ἦνε ἐλάχιστον, καὶ ἂν ὑπάρχῃ, ὅταν ἐπωφεληθῶμεν τῆς διασκευῆς τῆς τοπογραφικῆς, ὁρίζοντες μὲ σταθμοὺς τὰ ἐπίκαιρα σημεῖα, ἐξ ὧν καὶ μόνον θὰ ἦνε δυνατὴ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἐκ τῶν ζωνῶν τῆς παραγωγῆς. Βεβαίως ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὸν μέλλοντα νὰ καταναλωθῇ ἐντὸς τοῦ Κράτους καπνόν. Ὁ προωρισμένος εἰς ἐξαγωγὴν οὐ μόνον θὰ ἦνε ἐλεύθερος τῆς φορολογίας ταύτης, ἀλλὰ πρέπει ἀκόμη καὶ ὁ ὑπάρχων φόρος ἐπὶ τῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐξαγωγῆς νὰ βελτιωθῇ· διότι ἡ Αἴγυπτος, εἰ καὶ ὑπάρχει μετ’ αὐτῆς σύμβασις, ηὔξησεν ἐσχάτως τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ ἑπομένως δυσχερέστερα θὰ εἰσάγεται ὁ καπνὸς, καὶ πολὺ ὀλιγώτερος, διότι ἐνδεχόμενον εἶνε ἡ Αἴγυπτος ν’ αὐξήσῃ ἔτι μᾶλλον τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ· ἕως ἐκεῖ ἐπιτρέπεται.

§144ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ἔστω· ἀλλ’ ἡ σύμβασις εἶνε ὑπὸ προθεσμίαν, καὶ μετ’ αὐτὴν οὐδεμίαν ἔχομεν ἐγγύησιν κατὰ τῆς ἐνδεχομένης τοῦ φόρου αὐξήσεως ὑπὸ τῆς Αἰγύπτου (διάλογοι). Ἀφήσωμεν λοιπὸν ἐλεύθερον, κύριοι, τὸν ἐξαγόμενον τοῦ Κράτους καπνὸν πάσης φορολογίας, διότι ἀπὸ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ καπνοῦ δὲν ἔχομεν μόνον τὴν ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ καπνοῦ ὠφέλειαν, ἀλλ’ ἔχομεν ὠφέλειαν καὶ τὰ κέρδη τοῦ ἐμπορίου, ἔχομεν ὠφέλειαν καὶ τὰς τεραστίας πηγὰς, τὰς ὁποίας αὐτὸ ἀνακαλύπτει καὶ δίδει καπνὸν ἀντὶ χρημάτων. Καὶ τὸ ἐξαγόμενον αὐτὸ ποσὸν εἶνε ἀρκετὰ σπουδαῖον διὰ τὴν παραγωγὴν, ἀρκετὰ σπουδαῖον καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τὸ παραμελήσωμεν. Τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον δὲν ἐκπληροῖ ἄλλως, κύριοι, ἂν ἴδητε, καὶ τὸν σκοπὸν τὸν πολιτικὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, διότι κατὰ τὴν ἔκθεσιν, τὴν προτασσομένην αὐτοῦ, ἐξοδεύονται ἐν Ἑλλάδι πρὸς κατανάλωσιν 2,500,000 ὀκάδων καπνοῦ. Κατὰ τὴν αὐτὴν ἔκθεσιν εἰσεπράχθησαν διὰ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος δραχμαὶ περὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια. Ἂν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσωμεν περὶ τὰς πεντακοσίας χιλιάδας δραχμὰς δι’ ἔξοδα ἐκκοπῆς κλπ. τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν κοπτόμενον καπνὸν, πάντοτε ἔχομεν εἴσπραξιν ἐκ καθαρᾶς φορολογίας διὰ τοῦ ἰσχύοντος νῦν συστήματος δραχ. 2,500,000. Ἀλλ’ ἐνῷ διὰ τοιούτου ποσοῦ ἐφορολογεῖτο ὁ λαὸς, ἐγόγγυζε καὶ ἐθεώρει ἑαυτὸν πιεζόμενον. Ἤδη διὰ τοῦ εἰσαγομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ἔκθεσιν πάντοτε, σκοπεῖται ἡ εἴσπραξις πέντε ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐκ τῆς κατὰ 2 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν φορολογίας τῶν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καταναλισκομένων 2,500,000 ὀκάδων καπνοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, τοιουτοτρόπως διπλασιάζομεν τὸ ἐπὶ τοῦ λαοῦ βάρος ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἐνῷ ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν νὰ ἐλαφρώσωμεν τὸ ἐκ ταύτης ἐκ τοῦ λαοῦ βάρος. Ἑπομένως παρατηρεῖτε καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην λίαν δεδικαιολογημένη εἶνε ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου εἰς 50 λεπτὰ ἢ δραχμήν. Μικρὰν λοιπὸν ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φορολογίαν, κύριοι, ἐπιβάλωμεν διατυπώσεις ἁπλουστέρας, ἐκ τῶν ὁποίων ὀλιγοστεύουσιν αἱ καταχρήσεις καὶ αἱ καταδολιεύσεις τοῦ νόμου, αἴρεται δὲ πᾶν μέσον τῆς περαιτέρω διαφθορᾶς τῶν ὑπαλλήλων· διότι, κύριοι, ἔπρεπε νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνάκρισίς τις, διὰ νὰ πεισθῆτε ὁποῖαι καταχρήσεις ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἴνων καὶ οἰνοπνευμάτων ἐγένοντο, καταταχρήσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ φόρος δὲν μεταβαίνει εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, ἀλλ’ εἰς τὰ βαλάντια τῶν Ἐφόρων καὶ λοιπῶν βοηθητικῶν ὑπαλλήλων. Διὰ τοῦτο παραδέξασθε, κύριοι, τὰ ἁπλούστερα, καὶ οὕτως ἀνοίξατε εἰς τὸν λαὸν τῶν καπνοφόρων Ἐπαρχιῶν τὸ ἄσυλον τοῦτο τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ἐὰν δὲν θέλετε νὰ ἰδῆτε αὐτὸν ἐξαντλούμενον εἰς τὴν ἀθλιότητα καὶ τὸ αἶσχος, κατηγοροῦντα τοὺς νόμους σας καὶ ὑβρίζοντα τὸ ἔργον σας. Οὕτω δὲ δὲν θὰ ἔχετε μόνον κέρδη οἰκονομικὰ, ἀλλὰ καὶ πολιτικὰ καὶ ἠθικά· διότι ὅπου ἡ παραγωγὴ προάγεται, ἐκεῖ βλαστάνει καὶ ἡ ἠθικοποίησις. Αἱ ἐπαρχίαι τοῦ Βάλτου, Ξηρομέρου καὶ τῆς Τριχωνίας, μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν κατεμαστίζοντο ὑπὸ ἀφορήτου ληστείας καὶ τῶν φοβερωτέρων ἐγκλημάτων. Ἀλλ’ ἡ ἀναπτυχθεῖσα παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ, ἡ μορφωθεῖσα ἄνεσις καὶ εὐπορία, αἱ ἀναπτερωθεῖσαι ἐλπίδες, ἔστρεψαν τὴν προσοχὴν πρὸς τὸν εἰρηνικὸν βίον, πρὸς τὸν παραγωγικόν· διότι οὐχὶ πλέον τὸ ἔγκλημα, ἀλλ’ ἡ ἁγία ἐργασία παρέσχεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως καὶ συνετέλεσεν, αὐτὴ πρὸ πάντων, νὰ θέση τοὺς ὅρους τῆς ἐξοντώσεως τῆς ληστείας, τῆς παύσεως τῶν ἐγκλημάτων καὶ τῆς ἀνορθώσεως τῆς τάξεως. Ἐλαττώσατε τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ, παραδεχθῆτε ἁπλᾶς βεβαιώσεις καὶ εἰσπράξεων διατυπώσεις διὰ νὰ ἐξασφαλίσητε τὰ ἠθοποιὰ ἀγαθὰ τῆς ἐργασίας καὶ παραγωγῆς, καὶ μὴ θέλετε διὰ τῆς βαρείας φορολογίας καὶ τῶν ἀδιεξόδων καὶ ἀκαταλήπτων διατυπώσεων νὰ καταῤῥίψητε τὸ δένδρον, ὅπως συλλέξητε τοὺς καρπούς. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, ἐκ καθήκοντος νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, καὶ παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα ταῦτα διὰ τὴν μεταγενεστέραν τοῦ νομοσχεδίου συζήτησιν.

§145ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§146ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω εἰπεῖ ἐλάχιστα, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ὅσα καθ’ ἕκαστον τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἐλέχθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν δι’ ὅλων τῶν μέσων τῆς δημοσιότητος. Θέλω δὲ εἰπεῖ ἐλάχιστα, καὶ διότι νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ μὴ συντελέσω εἰς τὰς μακρὰς καὶ παρατεταμένας συζητήσεις ἄνευ ἀνάγκης ἀναποφεύκτου, ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατό τις ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι αἰσθάνεται τὸ Κοινοβούλιον, διὰ νὰ φωτισθῇ ἐκ τῶν μακρῶν τούτων συζητήσεων. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ 1882 περὶ τῶν ἀτελειῶν ἢ τῶν πλημμελειῶν τοῦ συστήματος τοῦ ἰσχύοντος, ἤθελον περιπέσει εἰς πολυλογίαν ἄνευ ἀνάγκης, διότι τὰς ἀτελείας καὶ τὰς πλημμελείας τοῦ ἰσχύοντος συστήματος ἐβεβαίωσεν ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ. Καὶ νομίζω, ὅτι πλὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐργάται ἢ συνήγοροι τοῦ συστήματος τούτου ἐξ ἄλλου τινὸς λόγου πολιτικοῦ, δὲν ὑπάρχει ἄλλος τις, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τὸ λειτουργοῦν εἶναι σύστημα φορολογικόν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτὴς ἦτο ὅσον ἦτο δυνατὸν ἤπιος εἰς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ συστήματος, εἰλικρινής· δὲν ἀπέκρυψε τὴν γνώμην του ἀπὸ τὴν Βουλήν, καὶ δὲν ἀπέκρυψε καὶ γεγονός τι, λαβὸν χώραν κατὰ τὸ παρελθόν, ὅτι αὐτὸς οὗτος ἐπρότεινε σύστημα μικρὸν διαφέρον τοῦ νῦν ἰσχύοντος. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχε προτείνει, μικρὸν διέφερε τοῦ νῦν ἰσχύοντος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι αὐστηρὸς κατήγορος τοῦ ἰσχύοντος συστήματος. Ἀλλὰ μέχρι τοῦ σημείου τούτου ἦσαν κεχωρισμέναι αἱ γνῶμαι. Οἱ συνήγοροι τοῦ ἰσχύοντος συστήματος καὶ οἱ κατήγοροι αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσιν ἄλλο σύστημα, καὶ μεταξὺ τῶν προταθέντων μέχρι τοῦδε, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἄλλο σύστημα προταθὲν εἰμὴ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπροτάθη κατὰ τὸ 1880 εἰς τὴν Βουλήν, διεσκευάσθη δὲ καὶ ἐβελτιώθη διὰ τοῦ ὑπάρχοντος νομοσχεδίου. Ἕν σύστημα ἄλλοτε εἶχε προτείνει ὁ κ. Σωτηρόπουλος κατὰ τὸ 1876, τὸ ὁποῖον ὅμως καὶ αὐτὸς ἀνεγνώρισεν ὡς ἀτελὲς, καὶ δὲν ἐπεχείρησε νὰ τὸ προτείνῃ· εἶναι καὶ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὁ κ. Τριγώνης προέβαλε διὰ τῆς προτάσεώς του, τὸ ὁποῖον συνίσταται ἀνεξαρτήτως τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου εἰς διαίρεσιν ζωνῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων ζωνῶν ἡ μὲν κατανάλωσις τοῦ παραγομένου καπνοῦ δὲν ἐπιβαρύνεται διά τινος τέλους, ἡ ἐξαγωγὴ ὅμως ἐκ τῆς ζώνης τοῦ παραγομένου καπνοῦ ὑποβάλλεται εἰς τέλος. Εἶναι ὅμως εὔκολον εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν συστημάτων τούτων, ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν ἐγκρίνῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα τὸ ἰσχῦον διὰ τῶν κοπτηρίων, ἢ νὰ δεχθῇ τὸ σύστημα τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προέβαλον, ἢ νὰ ἀποδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦ κ. Τριγώνη. Ἀλλὰ παρενεβλήθη ἐν τῷ μέσῳ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τριφυλίας βουλευτοῦ ἄλλη γνώμη, ἡ γνώμη τοῦ μονοπωλίου, καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος σᾶς εἶπεν εὐκρινῶς καὶ καθαρῶς, ὅτι αὐτὸς νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὸ μονοπώλιον, ἂν δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν τὸ μονοπώλιον, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα τὸ ἰσχῦον, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἶχε κατὰ τὸ παρελθὸν προτείνει μέ τινας διαφοράς, φροντίζοντες νὰ καταστήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ αὐστηροτέραν, ἵνα μὴ ἀποφύγῃ τις ἐκ τῶν καταναλωτῶν τοῦ καπνοῦ τὸν φόρον, τὸν διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐπιβαλλόμενον. Δὲν δυσκολεύομαι, κύριοι, νὰ ἀνακηρύξω δημοσίᾳ τὴν γνώμην, ἣν ἔχω, ὅτι εἶμαι ἐντελῶς κατὰ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, καὶ ὡς εἶμαι κατὰ παντὸς μονοπωλίου, εἶμαι ἰδίως κατὰ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, καὶ εἶμαι πολέμιος ἀμείλικτος. Καὶ δὲν εἶμαι, κύριοι, διὰ λόγους μόνον οἰκονομικοὺς, δὲν εἶμαι, διότι ἐν γένει τὰ μονοπώλια περιορίζουσι τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐργασίας καὶ ἀφαιροῦσιν ἀπὸ τοὺς πολίτας ὅ,τι οὗτοι ἠδύναντο νὰ πράττωσιν ἐπὶ ἰδίῳ αὑτῶν κέρδει, καὶ τὸ ἀφαιροῦσι διὰ νὰ κερδίσῃ τὸ κέρδος τοῦτο τὸ Δημόσιον· καὶ δὲν εἶμαι κατὰ τοῦ μονοπωλίου μόνον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ σύστασις τοῦ μονοπωλίου νὰ ἐπηρεάσῃ δυσάρεστως τὴν παραγωγὴν, ἀλλ’ εἶμαι ἀκόμη καὶ δι’ ἄλλον λόγον, πολιτικόν. Κατὰ τὴν παροῦσαν χρονικὴν περίοδον, τὴν ὁποίαν διανύομεν, καθ’ ἣν ἀκόμη δὲν ἀνεπτύχθη ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἀτομικὴ εὐημερία καὶ ὁ ἀτομικὸς πλοῦτος, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ δώσω εἰς τὰ κεφάλαια μεγαλειτέραν δύναμιν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωσιν ὡς κεφάλαια, καὶ θέλουσι λάβει δύναμιν μεγαλητέραν, ἂν τὸ μονοπώλιον δὲν πρόκειται νὰ τὸ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος καὶ νὰ διεξαγάγῃ αὐτὸ, καὶ νὰ διοικήσῃ αὐτό. Ἂν ἀναλάβει αὐτὸ τὸ Κράτος, δὲν ἤθελον συμβουλεύσει τὴν Βουλὴν νὰ περιβάλῃ διὰ τοιαύτης φροντίδος τὴν Δημοσίαν διοίκησιν, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀποφύγῃ μεγίστας καταχρήσεις κατὰ τὴν διεξαγωγὴν καὶ διοίκησιν τοῦ μονοπωλίου, καταχρήσεις, αἵτινες ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν συνταράσσουσι τὴν δημοσίαν συνείδησιν, καὶ διδάσκουσιν ἴσως τοὺς πολίτας νὰ λησμονῶσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὴν ἠθικήν. Ἂν δὲ τὸ μονοπώλιον μέλλῃ νὰ μεταβιβασθῇ εἰς ἰδιώτας, οἵτινες ἤθελον ἐνοικιάσει, οὕτως εἰπεῖν, τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους, πληρόνοντες εἰς αὐτὸ ἀντίτιμον διὰ τὴν ἀναδοχὴν τοῦ δικαιώματος τούτου, δὲν ἤθελον συμβουλεύσει τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τοιοῦτον μέτρον, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἐνοικιάσει, ἤθελον ἀναδεχθῆ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Κράτους ἐπὶ χρήμασι, πληρωτέοις πρὸς τὸ Κράτος, δὲν ἤθελον περιορισθῆ μόνον νὰ αὐξήσωσι τὰ κεφάλαιά των, ζητοῦντες κέρδος τὸ δυνατὸν, τὸ νόμιμον ἢ οἱονδήποτε κέρδος χρηματικὸν κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ μονοπωλίου, ἀλλ’ ἤθελον ἐπεκτείνει τὴν φροντίδα των, καὶ ἡμέραν τινὰ καὶ ἡ πολιτικὴ κατάστασις τῶν Ἐπαρχιῶν, ἐν ταῖς ὁποίαις παράγεται ὁ καρπὸς, ἤθελε περιέλθει εἰς ἐξάρτησιν ἀπὸ τὰ κεφάλαια ταῦτα. Ἂν μοὶ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν βαθμὸν τῆς ἀποστροφῆς, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι κατὰ τῆς τοιαύτης ἐπιδρομῆς τῶν κεφαλαίων καὶ τοῦ χρηματισμοῦ ἐπὶ τῶν πολιτειακῶν πραγμάτων, ἴσως ἤθελον δηλώσει γνώμην, ἡ ὁποία ἤθελε φανῆ παράξενος, ἤμην διατεθειμένος νὰ ἀποδεχθῶ πᾶν ἄλλο σύστημα πρὸς φορολογίαν τοῦ καπνοῦ, καὶ τὸ χείριστον, οὐδέποτε ὅμως νὰ μεταβιβάσω τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους, καὶ μάλιστα δικαιώματα μονοπωλίου, εἰς τὰ ἰδιωτικὰ κεφάλαια. Ὤφειλον τὴν ἐξήγησιν ταύτην ἰδίως μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας. Νομίζω, ὅτι ἤθελον ἀπασχολήσει ἄνευ ἀνάγκης τὴν Βουλήν, παραμένων ἀκόμη ἐπὶ τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἀναιρέσω ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προβάλλει τὸ νομοσχέδιον ἢ κατὰ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ. Μοὶ ἐφάνη ὅμως παράξενον ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ ἀναδειχθῶσι συνήγοροι τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, μοὶ ἐφάνη παράδοξον, διότι ἠθέλησαν νὰ λησμονήσωσιν ἀληθείας, αἵτινες ἀνωμολογήθησαν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν, διότι ἠθέλησαν, φαινόμενοι ὅτι λησμονοῦσι τὴν ἀλήθειαν ταύτην, νὰ ζητήσωσι νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ νὰ κηρυχθῇ καὶ αὐτὴ ὑπὲρ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος. Ἀληθῶς εἶναι λήθη τῆς ἀληθείας νὰ λέγεται, ὅτι τὸ ἰσχῦον σύστημα ἐνίσχυσε τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ καὶ ἐνεθάῤῥυνε τοὺς καλλιεργητὰς τοῦ φυτοῦ τούτου εἰς ἐπέκτασιν τῶν ἐπιχειρήσεών των. Εἶναι λήθη τῆς ἀληθείας νὰ λέγεται, ὅτι τὸ ἰσχῦον σύστημα δὲν κατέθλιψε τὴν ἐμπορίαν τοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ ἐνεθάῤῥυνε καὶ τοὺς ἐπιχειροῦντας τὴν μεγάλην ἐμπορίαν καὶ τοὺς ἀσχολουμένους εἰς τὴν μικρὰν βιομηχανικὴν κίνησιν περὶ τὴν πώλησιν τοῦ καπνοῦ. Εἶναι λήθη τῆς ἀληθείας νὰ λέγεται, ὅτι δύναται νὰ ὀνομασθῇ φορολογικὸν σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῖ τοὺς πολίτας νὰ πληρόνωσι φόρον καὶ ἔξοδα δραχ. 4 καὶ 20 λεπ. κατὰ πᾶσαν ὀκᾶν, καὶ ἐνῷ τοσαῦτα ἐπιβάλλει βάρη εἰς τοὺς πολίτας εἰς τὴν κατανάλωσιν, νὰ ἀποφέρῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ταμείου ἀκαθάριστον πρόσοδον 3,027,000! Τουλάχιστον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προβάλλομεν ἡμεῖς, δὲν ἐπιβαρύνει τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τοῦ καπνοῦ διὰ τοσοῦτον μεγάλου ποσοῦ, δὲν τὴν ἐπιβαρύνει μὲ δραχμὰς 3 ὡς δικαίωμα καταναλώσεως καὶ μὲ λεπτὰ 50 ἀντὶ δικαιώματος κοπῆς, καὶ δὲν ἠξεύρω πόσων λεπτῶν ἀντὶ τελῶν χαρτοσήμου, καὶ δὲν ἠξεύρω διὰ πόσων ἄλλων δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται οἱ καπνοπῶλαι διὰ νὰ μεταφέρωσιν εἰς τὰ Καπνοκοπτήρια τὸν καπνὸν, νὰ τὸν συσκευάσωσι καὶ νὰ τὸν μεταφέρωσιν εἰς τὰ καταστήματά των, τὸν καπνὸν, τὸν ὁποῖον κόπτουσιν. Ἡμεῖς ἐπιβαρύνομεν τὴν ἀγοραίαν τιμὴν μὲ δύω μόνον δραχμάς, ἑπομένως ἡ κατανάλωσις θέλει περιορισθῆ ὀλιγώτερον ἐκ τοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται σήμερον, θέλει ἐπιβαρυνθῆ ὀλιγώτερον, ἑπομένως θέλει περιορισθῆ ὀλιγώτερον. Νομίζω, ὅτι τὸ προτέρημα εἶναι καταφανὲς, καὶ, ἐνῷ ἡ ἀγοραία τιμὴ τοῦ καπνοῦ θέλει αὐξήσει ὀλιγώτερον ἢ ὅσον ηὔξησε διὰ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, τὸ Δημόσιον θέλει εἰσπράττει περισσότερα ἀπὸ ὅσα μέχρι τοῦδε, διότι τὸ λειτουργοῦν σύστημα ἔχει ἓν μέγα ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον γνωρίζεται πάντοτε ὡς κύριον καὶ ριζικόν. Ἡ ἀρετὴ τοῦ φόρου εἶναι μεταξὺ τῆς χειρὸς τοῦ πολίτου, τοῦ πληρόνοντος τὸν φόρον, καὶ τῆς χειρὸς τοῦ εἰσπράττοντος τὸν φόρον, νὰ μὴ μεσολαβῶσι πολλαὶ χεῖρες· ὅσον περισσότεραι χεῖρες μεσολαβοῦσι, τόσον ὀλιγώτερα εἰσάγονται εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον ἀπὸ ὅσα ὁ πολίτης ἐπλήρωσε. Κατὰ τὸ λειτουργοῦν σύστημα, πληρόνεται λ. χ. μία δραχμὴ, ἐκ τῆς μιᾶς δραχμῆς δὲ δὲν εἰσάγονται παρὰ 65 λεπτὰ εἰς τὸ Δημόσιον, τὰ δὲ 35 ἀπόλλυνται. Λοιπὸν ἔχει τὸ προτέρημα τὸ ἡμέτερον σύστημα ὅτι θὰ εἰσέρχωνται ὅλα τὰ πληρωνόμενα παρὰ τοῦ πολίτου εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, διότι τὰ ἔξοδα τῆς ἐκτελέσεως τοῦ συστήματος τούτου θὰ ἀνέρχωνται μόνον εἰς 70 χιλιάδας δραχμάς. Ἀλλ’ ἐγὼ καὶ ἄλλοτε δὲν ἐδίστασα νὰ εἴπω εἰλικρινῶς τὴν γνώμην μου πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον διατάξεις λεπτομερειῶν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ εἶναι ἀτελεῖς, νὰ χρήζωσι διορθώσεως. Ἡ Κυβέρνησις προθύμως θέλει ἐξετάσει τὰς πρὸς βελτίωσιν τῶν διατάξεων τούτων προταθησομένας τροπολογίας, καὶ προθύμως θέλει ἀποδεχθῆ καὶ ὑποστηρίξει πᾶν ὅ,τι ἤθελε κριθῆ ἀναγκαῖον πρὸς βελτίωσιν τῶν διατάξεων τούτων.

§147ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§148ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο μόνον τὸ ὁποῖον ὑποθέτω εἶναι ὅτι οἱ συνάδελφοί μου κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ ἐγὼ δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐκτελέσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἷς τῶν προαγορευσάντων πρὸ μικροῦ ἀπήτει ἀπὸ ἡμᾶς. Ἀπήτησεν ὁ ἀγορεύων νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι ἀφοῦ ὁ ἀγοράζων, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸν καπνὸν ἔμπορος ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ ἐγγύησιν ὅτι θέλει πληρώσει τὸν νενομισμένον φόρον, ὅτι θέλει εἰσαγάγει τὸν κεκομμένον καπνὸν εἰς κατανάλωσιν, ἐζήτει νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι βεβαίως θέλουσιν εἰσπραχθῇ 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια. Τοιαύτας βεβαίως ἐγγυήσεις ἐγὼ δὲν θέλω δυνηθῆ νὰ δώσω. Δίδω ὅμως τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν δίδει πᾶς ἄνθρωπος, εἰσάγων ἓν νομοσχέδιον φορολογικὸν εἰς συζήτησιν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὴν ἀτέλειαν τῶν ἀνθρωπίνων ἔργων, τὰς μεγάλας δυσκολίας περὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, καὶ ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἴδῃ τὸ σύστημά του ἐπιτυγχάνον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, καὶ ἔχει τὸν πόθον νὰ ἐξυπηρετήσῃ οὕτω τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου.

§150ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἐνεργεῖται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127· ἐκ τούτων 106 εἶπον Ναὶ, 20 Ὄχι καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ὥστε ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου διὰ ψήφων 86.

§152ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου καταθέτω μίαν τροποποίησιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ διὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Εἶτα ἀναγνωσθέντα γίνονται δεκτὰ ἅπαντα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§155ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§156Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἴμεθα πολὺ κουρασμένοι.

§157ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξακολουθήσωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§158Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§159ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος. Πρὸ ὀλίγου ἐνηργήθη ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ ἀπεδείχθη ἡ ἀπαρτία· ἀφοῦ τινὲς ὅμως ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, ἂς ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν βουλευτῶν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν κυρίων βουλευτῶν Α. Μεταξᾶ καὶ Ι. Ἀνεξαρτήτου, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 9 καὶ 40 λεπτὰ Μ. Μ.