1885.07.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

Τῆς 2 Ἰουλίου 1885

(Τρίτη)

Ὥρα 9 Π. Μ. (Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΚΟΥΣΤΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§2Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συμμερίζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς γνώμας τοῦ συναδέλφου κυρίου Κούστα, ὅτι ἡ εἰς Κόρινθον σύστασις Δικαστηρίου πρὸς ἀπονομὴν δικαιοσύνης καθίσταται ἀπαραίτητος. Ὅταν ἐξεδόθη ὁ Νόμος περὶ συστάσεως δέκα Πρωτοδικείων, τὸ πρῶτον Πρωτοδικεῖον εἶχε σημειωθῆ νὰ συστηθῇ ἐν Κορίνθῳ, ἐκρίθη προσφορώτερον ὅμως νὰ συστηθῶσιν εἰς ἄλλας Ἐπαρχίας, ἂν καὶ αἱ ἄλλαι Ἐπαρχίαι δὲν εἶναι ἴσαι πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς Ἐπαρχίας Κορίνθου. Φαίνεται, ὅτι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἦσαν μητρυιαὶ διὰ τὴν Ἐπαρχίαν ταύτην. Παρακαλεῖται λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τοῦ κυρίου Κούστα, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκθέσεις τῶν Εἰσαγγελέων, τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔχει γνῶσιν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι προσφέρεται κατάστημα δωρεὰν, καὶ νὰ ἀποφασίσῃ τὴν σύστασιν τοῦ Πρωτοδικείου.

§3Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ παράσχῃ ἐπ’ ὀλίγον τὴν προσοχήν του, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ θεραπευθῇ μία ἀδικία, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας Καρυστίας. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀναγνωρισθείσης τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ γίνῃ λιμὴν εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας Καρυστίας, τὴν Κύμην, συνεστήθη Ταμεῖον λιμενικὸν, ἔκτοτε δὲ εἰσεπράττοντο τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν νόμον ἦσαν ὡρισμένα. Τὸ κατ’ ἀρχὰς κατετίθεντο τὰ εἰσπραττόμενα σύμφωνα μὲ τὸν νόμον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἐπὶ μακρὰ ἔτη εἶχε καθυστερηθῆ ἡ κατάθεσις. Ζῶντος καὶ κυβερνῶντος τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, εἰργάσθην παρ’ αὐτῷ καὶ ὅλα τὰ χρήματα κατετέθησαν κατὰ τὰ 1881 εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πλέον τῶν 80,000 δραχμῶν, ἃς τῇ παρακινήσει μου ἀπεφασίσθη ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ λάβῃ εἰς ἔντοκα γραμμάτια, ὅπως τὸ ταμεῖον ὠφελῆται πλειότερα τῶν ἐκ τῆς Τραπέζης λαμβανομένων τόκων. Πρὸς τοῦτο ἐξεδόθησαν τὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ λιμένος, ἀλλὰ πεσόντος τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, ἡ διάδοχος αὐτοῦ Κυβέρνησις οὐδὲν ἔπραξεν καὶ ἑπομένως μένουσι καὶ τὰ χρήματα ταῦτα εἰς χεῖρας τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς νεκρά. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ τούτου, ἀπὸ τοῦ 1881 μέχρι σήμερον εἰσεπράχθησαν περὶ τὰς 120,000 δραχ. καὶ αὐταὶ μένουσιν εἰς χεῖρας τοῦ Δημοσίου Ταμείου, 67,000 εἰς χεῖρας τοῦ Ταμίου Χαλκίδος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐστάλησαν τὰ γραμμάτια ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν, ὅπως καταθέσῃ εἰς τὸ ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ 50,000 δραχ. εἰς χεῖρας τοῦ Ταμίου Καρυστίας. Ἀλλὰ μήτε τὰ μὲν, μήτε τὰ δὲ κατετέθησαν, ἀλλὰ μένουσιν εἰς χεῖρας τοῦ Ταμίου Χαλκίδος, ὡς εἶπον δραχ. 65,000, εἰς χεῖρας δὲ τοῦ Ταμίου Καρυστίας 50,000 δραχμῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸ παράπονον τοῦτο, εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ τοὺς οἰκείους Ταμίας, ὅπως καταθέσωσι τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τὴν Τράπεζαν. Κύριοι, ὑποθέτω, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον προσεγίνετο, ἔλαβε τὰ χρήματα ταῦτα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς σημαίας τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ τόπος ἐκεῖνος ἀρκετὰ συνεισέφερε διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῆς σημαίας ταύτης, διότι εἶναι ἴσως εἷς τῶν ὀλίγων τόπων, οἱ ὁποῖοι ἐξάγουν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν προϊόντα, καὶ ὑπέστη ζημίαν πλέον τῶν 500 χιλιάδων, κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη ἐκ τῆς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγωγῆς τῶν οἴνων αὐτῆς διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ζημίαν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι νὰ ἀποστερῇ καὶ τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸ αἷμα τοῦ δυστυχισμένου ναύτου, ὁ ὁποῖος προσφέρει ταῦτα εὐχαρίστως, ὅπως κατορθώσῃ νὰ σώζηται ἐν τῷ τόπῳ του τουλάχιστον ἀπὸ τὰς τρικυμίας καὶ τὰ ναυάγια.

§4ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν εἰσεπράχθησαν ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως καὶ συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους Νόμους χρήματα ἀνήκοντα εἰς τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον τῆς Καρυστίας, δὲν γνωρίζω, ὡς δὲν γνωρίζω οὐδὲ πόσα εἰσεπράχθησαν. Θέλω ἐξετάσει καὶ μάθει. Ἐὰν ὅμως εἰσεπράχθησαν καὶ ἐδαπανήθησαν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὡς εἰσεπράχθησαν παρὰ ὀργάνων τῆς Διοικήσεως καὶ ἐδαπανήθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους καὶ αἱ παρακαταθῆκαι καὶ τὰ ἐκ τοῦ Ταμείου τῆς Ὁδοποιΐας χρήματα, παρακαλῶ τὸν συνάδελφον Βουλευτὴν νὰ ἔχῃ ὑπομονὴν ἕως ὅτου δυνηθῇ νὰ πορισθῇ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, διὰ νὰ ἀποδώσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρανόμως ἐδαπανήθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας.

§5ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν ταμίαν Καρυστίας, ἵνα τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα τελευταῖον εἰσέπραξε, τὰ ἐμβάσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν.

§6ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διετάχθη τὰ εἰς λογαριασμὸν εἰδικῶν ταμείων εἰσπραττόμενα νὰ ἀποδίδωνται ἀμέσως εἰς αὐτὰ καὶ νὰ μὴ δαπανῶνται διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§7Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Στενοῦ τοῦ Δήμου Κορυθίου, παραπονουμένων διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ λαβὼν ἐντεῦθεν ἀφορμὴν ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν αἰτίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν προσδιωρίσθη εἰς τὸ χωρίον ἐκεῖνο εἰς δραχ. 50 κατὰ κτῆνος. Ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ὑπενθυμίζω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ζητήσῃ τάχιστα πληροφορίας, ἵνα μάθωμεν ἐκ τίνων αἰτιῶν ἐξωγκώθη ἐπὶ τοσοῦτον ὁ φόρος αὐτός.

§8ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλεῖται τὸ Προεδρεῖον νὰ ἀποστείλῃ ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν, περιέχον τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου διὰ νὰ λάβω ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω.

§9Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ ἀδικήματος συντελουμένου ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Καλαμπάκας, καὶ συντελουμένου μάλιστα κατὰ τῆς ἀγροτικῆς τάξεως, ἥτις ἂν πανταχοῦ τοῦ Κράτους εἶναι ἀξία καὶ τῆς μερίμνης καὶ τῆς προστασίας σας, πρὸ πάντων εἶναι ἀξία αὐτῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπου τόσα ὑφίσταται δεινά. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρος ἀντικατέστησε τὴν δεκάτην, κυριώτατος δὲ σκοπὸς τῆς ἀντικαταστάσεως ταύτης ἦτο ἡ ἀνακούφισις τῆς γεωργίας. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον ὁ σκοπὸς οὗτος ἐπετεύχθη, ἀλλ’ ὅλοι θὰ ὁμολογήσετε βεβαίως, ὅτι εἶναι καὶ τερατῶδες καὶ ἀποτρόπαιον νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῷ Κράτει ἀγροτικαὶ κοινότητες ὑποβαλλόμεναι συγχρόνως εἰς τὸν διπλοῦν φόρον, τὸν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τὸν τῆς δεκάτης. Καὶ ὅμως ἡ τερατώδης αὕτη ἀδικία τελεῖται ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Καλαμπάκας, καὶ τελεῖται ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως αὐτῆς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ὑπὸ τὸ εὔνομον κράτος τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν εὐεργετικῶν αὐτῆς θεσμῶν. Δώδεκα χωρία τῆς Ἐπαρχίας Καλαμπάκας, εὑρισκόμενα ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, ἥτις τόσον ἀτυχῶς ἐχαράχθη, ἔχουσι τὰς πλείστας τῶν γαιῶν αὐτῶν εἰς τὸ Ὀθωμανικόν. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τούτων, καλλιεργοῦντες τὰς γαίας ταύτας, πληρώνουσι κατὰ τὸν Ὀθωμανικὸν Νόμον τὴν δεκάτην εἰς τὸ Ὀθωμανικὸν Ταμεῖον, ἀλλὰ πληρώνουσι συγχρόνως διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν αὐτῶν γαιῶν καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ταμεῖον. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀδικία αὕτη πρέπει νὰ παύσῃ, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀναγκαῖον νομοθέτημα πρὸς ἄρσιν τῆς ἀδικίας ταύτης· φρονῶ δὲ, κύριοι, ὅτι δικαιοτάτη λύσις τοῦ ζητήματος θὰ ἦτο νὰ ἀφεθῇ εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀγρότας τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου τοῦ τελουμένου διὰ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη. Μίαν ἀκόμη παράκλησιν ἔχω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἐκ τῆς πολυομβρίας καὶ τῶν ἀπὸ ταύτης πλημμυρῶν τινὲς τῶν Ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας ἔπαθον ζημίας καὶ καταστροφὰς μεγίστας, ἡ δὲ συγκομιδὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατεστράφη ἐντελῶς. Βεβαίως, καθ’ ἣν στιγμὴν πάντες μεριμνῶμεν ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν, θὰ ἦτο τολμηρὸν ἐκ μέρους ἡμῶν ν’ ἀπαιτήσωμεν θυσίαν τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν Ἐπαρχιῶν τούτων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ φιλάνθρωπον καὶ δίκαιον θὰ ἦτο ν’ ἀνασταλῇ ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπί τινα χρόνον μέχρις ὅτου οἱ δυστυχεῖς κάτοικοι τῶν Ἐπαρχιῶν τούτων συνέλθωσιν ἐκ τῆς καταστροφῆς· τὴν φιλάνθρωπον δὲ ταύτην μέριμναν καὶ ἄλλοτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἐσύστησεν ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, προκειμένου περὶ τῆς καταστροφῆς, τῆς ἐπελθούσης εἰς τὰς σταφιδοφόρους Ἐπαρχίας. Καὶ περὶ τούτου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν ὅπως μεριμνήσῃ ἐπίσης διὰ καταλλήλου νομοθετήματος.

§10ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ ἐδόθη πολλάκις εὐκαιρία νὰ ποιήσωμαι γνωστὰς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχω ἐπὶ τοῦ λειτουργοῦντος εἰσέτι φορολογικοῦ συστήματος ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ἀνεκοίνωσα πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς παρελθούσας Περιόδους, ὅτι φρονῶ, ὅτι ὁ Νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι σύστημα φορολογικὸν ἄνισον καὶ ἄδικον. Δυστυχῶς εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μὴ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τι εἰσέτι, διότι νομίζω, ὅτι καὶ τὰ κακὰ πρέπει νὰ ἀνέχεται τις ἕως ἂν ἀντικαταστήσῃ αὐτὰ διὰ κρειττόνων. Πράγματι ἤρξατο ἐργασία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς ὁποίας μετέσχον πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλουν ἐξακολουθήσει αὐτὴν, ἤρξατο, λέγω, ἐργασία, ἥτις σκοπεῖ νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος φορολογικὸς ἄλλος, μὴ ἔχων τὰ ἐλαττώματα τοῦ νῦν λειτουργοῦντος συστήματος. Ἐφέτος ὅμως εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Βουλὴν σύστημα φορολογικὸν τὸ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρὸ τριετίας λειτουργεῖ. Τὸ ἀδίκημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρεστάθη πρὸ μικροῦ, ὅτι συμβαίνει εἰς τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας, μοὶ ἦτο ἐντελῶς ἄγνωστον, αἱ δὲ παραδόσεις τῆς ὑπηρεσίας δὲν μοὶ ἀνεκοίνωσάν τι περὶ αὐτοῦ. Τὸ ἀδίκημα ἦτο βεβαίως γνωστὸν ἀπὸ καιροῦ, ἀλλὰ δὲν ἐγένετό τι κατὰ τὸ παρελθὸν πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ, οὐδὲ μοὶ ἀνεκοινώθη τι περὶ τούτου. Ὅθεν θέλω ἐξετάσει, καὶ ἄν τὰ πράγματα ἔχωσιν οὕτως ὡς ἐξετέθησαν, καὶ ἂν ἔχω ἐξουσίαν ἵνα θεραπεύσω αὐτὰ, θέλω ἐνεργήσει ὅ,τι νόμιμον πρὸς θεραπείαν αὐτῶν· ἂν δὲ ἀπαιτηθῇ ἡ σύμπραξις τῆς Βουλῆς, θέλω προκαλέσει τὸ ἀπαιτούμενον νομοθέτημα. Κατὰ τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων ἐσόδων, δὲν δύναται ἡ Διοίκησις νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἀπαίτησιν τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων· ὅθεν, ἂν τοιαύτη ἀνάγκη παρασταθῇ, δέον νὰ ζητηθῇ ἄδεια ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ὅταν συζητηθῇ τὸ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς νομοσχέδιον, παρακαλῶ νὰ ἀναπτύξωσιν οἱ κ. κ. βουλευταὶ ἐκ Καλαμπάκας τὰς ἐπ’ αὐτοῦ προτάσεις των.

§11Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἰσαγάγῃ Νόμον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ψηφισθέντος Νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς. Ἤθελον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τροποποίησιν τοῦ Νόμου τούτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ εἰσαγόμενοι ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Νόμοι ἀποβαίνουσιν οὐχὶ τελεσφόροι, διὰ τοῦτο ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν. Πολλὰ προέκυψαν ἐκ τοῦ Νόμου τούτου τὰ κακά. Οἱ Ἀστυνόμοι τῶν διαφόρων Δήμων, ἰδίως τῶν Χωρικῶν, στηριζόμενοι εἰς τὰ κενὰ τοῦ Νόμου ἢ μᾶλλον εἰς τὴν παραχάραξιν αὐτοῦ, προξενοῦσι τὰς μεγαλειτέρας ζημίας καὶ ἐπιφέρουσι τοὺς μεγαλειτέρους καταδιωγμοὺς κατὰ τῶν ἐναντίων κτηματιῶν καὶ κτηνοτρόφων. Εἶναι ἀνάγκη ὁ Νόμος οὗτος, ὅστις ἐψηφίσθη ἐν μιᾷ νυκτὶ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠθέλησάν τινες νὰ ἐπιφέρωσι τὰς συμφερούσας τροποποιήσεις, εἶναι ἀνάγκη, λέγω, νὰ τροποποιηθῇ· ἄλλως, οἱ Ἀστυνόμοι θὰ τὸν μεταχειρίζωνται πάντοτε κατὰ τῶν ἐναντίων αὐτῶν ὡς φάσγανον. Ἐσχάτως δὲ ἡ κατάχρησις ἴσως, ἣν ἔκαμε τοῦ τοιούτου νόμου, ὁ Ἀστυνόμος τοῦ Δήμου Ἄριος, ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμὴ τῆς παύσεώς του, καὶ πολὺ δικαίως. Διὸ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ πρὸς θεραπείαν τῶν προσγινομένων κακῶν ἐκ τῆς λειτουργείας τοῦ τοιούτου Νόμου.

§12ΙΩ. ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν διαταχθεῖσαν ἐκλογὴν τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς ἔγγραφα· πρῶτον τὴν ἀπογραφὴν, ἣν αὐτὸς οὗτος διέταξε μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Διατάγματος ἐκείνου· δεύτερον τὸ Δημοτολόγιον τοῦ Δήμου ἐκείνου, καὶ τρίτον τὰς κατὰ καιροὺς ἐνεργηθείσας ἀπογραφὰς τῶν κατοίκων τοῦ Δήμου ἐκείνου. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα θέλουσι μοὶ χρησιμεύσει, διότι προτίθεμαι νὰ συζητήσω τὸ ζήτημα, ἐὰν μετὰ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε κατόπιν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Διατάγματος ἐκείνου, δύναται πλέον νὰ ὑπάρχῃ ἐν ἰσχύϊ τοιοῦτο Διάταγμα. Εἶμαι διατεθειμένος ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει νὰ ἐπιῤῥίψω πᾶσαν εὐθύνην ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα θέλουσι προκύψει ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκνόμου ἐνεργείας, ἂν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτου Διατάγματος.

§13ΑΝΤ. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅλαι αἱ ἀντιῤῥήσεις θὰ προταθοῦν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς, δὲν δυνάμεθα πρὸ ταύτης νὰ συζητήσωμεν.

§14ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Πῶς, δὲν δύναμαι ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐλέγξω πρᾶξιν Κυβερνητικὴν ἔκνομον; Ἐὰν εὑρίσκεσθε εἰς τὴν θέσιν μου, βεβαίως ἠθέλετε ἔχει τὴν αὐτὴν μὲ ἐμὲ γνώμην.

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαμῶν βουλευτὴς περὶ ὑποβολῆς Νομοσχεδίου ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τροποποιοῦντος τὸν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ψηφισθέντα Νόμον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς τῶν ἀμπέλων ἐν τισιν Ἐπαρχίαις, πληροφορῶ αὐτὸν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι οὔτε ἐγὼ ἔχω παράπονόν τι, οὔτε ἡ ὑπηρεσία ἔχει ἀφορμήν, ὅπως δικαιολογηθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ὑποβολῆς τοιούτου Νομοσχεδίου· ἐξ ἐναντίας μάλιστα, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας Συνόδους ἐσυζητεῖτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ ἐπεζητεῖτο ἐπιμόνως ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐπὶ τέλους Νόμος, καὶ ἐνθυμοῦμαι προσέτι, ὅτι κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Σύνοδον, καθ’ ἣν κατωρθώθη νὰ ἐπιψηφισθῇ, πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν, ἁμιλλώμενοι τρόπον τινὰ, ἐζήτησαν νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ αἱ Ἐπαρχίαι αὐτῶν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου ἐκείνου. Ἂν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαμῶν ἔχῃ ἀφορμὴν διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν τροποποίησιν τοῦ Νόμου, εἰς αὐτὸν ἀπόκειται νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην πρότασιν. Ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μήλου κ. Νοστράκη, πληροφορῶ αὐτὸν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὸ 1881 ἡ τότε Κυβέρνησις, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τότε διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀνεγνώρισεν εἰς τὸν συνοικισμὸν Ἀδάμαντος τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ καὶ ἐνηργήθη ἡ ἐκλογή· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς ἠκύρωσεν αὐτὴν οὐχὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἀπαιτουμένου πληθυσμοῦ, ἀλλὰ δι’ ἄλλους τυπικοὺς λόγους. Ὡς γνωστὸν δὲ πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν προέβη ἡ Βουλὴ, οὐδὲ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν ἀνάκλησιν τοῦ Διατάγματος, δι’ οὗ ἀνεγνωρίζετο τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἅμα ἀνέλαβε τὴν Ἐξουσίαν, δοθείσης αὐτῇ ἀφορμῆς δι’ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων, καὶ ἀφοῦ τὸ Διάταγμα τῆς 25 Νοεμβρίου 1881 διετηρεῖτο ἐν ἰσχύϊ, ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ διατάξῃ καὶ διέταξε τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ εἰς τὸν συνοικισμὸν Ἀδάμαντος, ἥτις ἐνεργηθήσεται τὴν 21 Ἰουλίου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, τοῦ προσδιορίζοντος ὡς ἡμέραν ψηφοφορίας τὴν 21 Ἰουλίου, ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν παραστάσεις, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τοῦ ἐν Ἀδάμαντι συνοικισμοῦ δὲν ἦτο ὁ ἀπαιτούμενος ὑπὸ τοῦ Νόμου, ὅπως ἐκλεχθῇ ἴδιος βουλευτής, καὶ ἐπὶ τῇ παραστάσει ταύτῃ τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε νὰ ἐνεργηθῇ καὶ ἐνεργήθη πρόχειρος ἀπογραφὴ τῶν κατοίκων τοῦ ἐν λόγῳ συνοικισμοῦ, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις καὶ μετὰ τὴν ἀπογραφὴν ταύτην, ἐξ ἧς προκύπτει, ὅτι ὁ πληθυσμὸς εἶναι πολὺ κατώτερος τοῦ ἀπαιτουμένου, ἐσκέφθη, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς διαταχθείσης ἐκλογῆς· ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν θὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξελέγξεως αὐτῆς, νὰ ἐρευνήσῃ ἂν ὁ συνοικισμὸς τῶν ἐν Ἀδάμαντι Κρητῶν δικαιοῦται εἰς ἐκλογὴν ἰδίου βουλευτοῦ καὶ ἀποφασίσῃ αὕτη ὅ,τι δέον· ἀπὸ τοῦδε ὅμως εἶναι πρόωρος πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· ἀλλὰ μὅλα ταῦτα προθύμως θέλω καταθέσει ὅσα ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ κ. βουλευτὴς, εὑρίσκονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑποβάλλω Νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ψηφισθέντος Νόμου περὶ διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ σχετικῶς πρὸς τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμόν. Ἐπίσης ὑποβάλλω ἕτερον Νομοσχέδιον ἐμοῦ καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργοῦ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ στρατολογίας Νόμων τοῦ 1882 καὶ 1883 ὡς πρὸς τὰς ἀμοιβὰς τὰς χρηματικὰς, αἵτινες χορηγοῦνται εἰς τοὺς ὁπλίτας καὶ ὑπαξιωματικοὺς τῶν διαφόρων τεχνικῶν ὅπλων, σχετικῶς ἐπίσης πρὸς τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμόν (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν διέταξέ τι περὶ τῆς ἀναστολῆς κατατάξεως τῶν ἐχόντων ἐνστάσεις ἀπαλλαγῆς, διότι μίαν μόνον ἡμέραν ἔχουν ἀκόμη, καὶ ἂν καταταχθῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, εἶναι βιασμένοι ἀπὸ τὸν Νόμον νὰ καταβάλωσιν 150 δραχμάς, ἵνα ἐξετασθῶσιν αἱ ἐνστάσεις των· διότι τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον δὲν ἦλθεν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Νάξου καὶ Θήρας τὴν προσδιορισθεῖσαν ἡμέραν, ἀλλὰ μετὰ 15 ἡμέρας καὶ ἔμεινε μόνον δύο ὥρας, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε αἱ πέριξ νῆσοι νὰ εἰδοποιηθῶσιν, οὔτε οἱ Δῆμοι.

§17ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΪΡΗΣ. Εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ὑπάγεται καὶ ἡ Ἄνδρος.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα Νόμον, τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον προσδιορίζει διὰ προγράμματος τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς θέλει ἐνεργηθῆ ἡ κλήρωσις ἑκάστου Δήμου εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας καὶ ἡ ἐξέτασις τῶν λόγων τῆς ἱκανότητος ἢ τῆς ἐξαιρέσεως τῶν στρατευσίμων. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Νόμου δὲν ἐτηρήθη ὑπὸ τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου τῶν Κυκλάδων. Λέγω δὲ ὅτι τοῦτο συνέβη μόνον ἐν τῷ νομῷ Κυκλάδων, διότι ἐξ οὐδενὸς ἄλλου Νομοῦ ἠγέρθη τοιοῦτον παράπονον. Τὸ ὑπουργεῖον ἐζήτησε πληροφορίας ἀπὸ τὸν Νομάρχην Κυκλάδων διὰ τὴν παράβασιν ταύτην· διότι τῷ ὄντι εἶναι παράβασις αὕτη, προσβάλλουσα μάλιστα τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ μέχρι τῆς χθὲς τοὐλάχιστον δὲν ἐλήφθη ἡ ζητηθεῖσα πληροφορία. Ἂν ἐκ τῶν περιμενομένων πληροφοριῶν πεισθῶ, ὅτι ἐγένοντο ἀληθῶς παραλείψεις ἢ παραβάσεις τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου ἀπὸ μέρους τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου καὶ τόσον οὐσιώδεις, ὥστε ἐξ αὐτῶν νὰ ἐστερήθησαν οἱ κληρωτοὶ τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα ὁ Νόμος τοῖς χορηγεῖ, θὰ παρασταθῇ ἴσως ἀνάγκη νὰ ληφθῇ νομοθετικῶς μέτρον τι πρὸς θεραπείαν τοῦ ἀδικήματος. Ἀλλ’ ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διατάξω τὴν ἀναστολὴν τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου, δηλαδὴ τὴν ἀναστολὴν τῆς εἰς τὸν στρατὸν κατατάξεως τῶν κληρωτῶν, πρὶν μοὶ ἐπιτραπῇ τοῦτο διὰ Νόμου.

§19ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἡ Νομαρχία Κυκλάδων ἀνέφερεν, ὅτι τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον δὲν ἠδυνήθη νὰ μεταβῇ σύμφωνα μὲ τὸ πρόγραμμα εἰς τὰς νήσους, διότι δὲν ὑπῆρχε Νομάρχης, καὶ μέχρι τῆς ἀποστολῆς ἀντικαταστάτου παρῆλθεν ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον προεκήρυξε, καὶ δεύτερον ἕνεκα τῶν σφοδρῶν ἀνέμων δὲν εἰμπόρεσε νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην τοῦ Νομάρχου ἔπεμψε τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὸν κ. Δικαστικὸν Σύμβουλον, ἵνα γνωμοδοτήσῃ περὶ τούτου, καὶ ἀκόμη δὲν ἐπεστράφη.

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τοῦ προαγορεύσαντος ἰσχυρισμὸς, ὅτι δὲν ὑπῆρχε Νομάρχης εἰς τὰς Κυκλάδας, καὶ διὰ τοῦτο συνέβη δῆθεν ἡ ἀναβολὴ τῆς κληρώσεως κατὰ τὴν ταχθεῖσαν ἡμέραν, καὶ ἐπανελήφθη μετὰ ταῦτα ἐκτάκτως, δὲν εἶναι ἀκριβής· διότι ὁ Νομάρχης κ. Κανελλόπουλος ἦτο τοιοῦτος μέχρι τῆς 23 Ἀπριλίου, ὅτε ἐγένετο δεκτὴ ἡ παραίτησίς του· ἑπομένως, ἂν διὰ τοιοῦτον λόγον παρέλειψε τὸ καθῆκόν του τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον, εἶναι ἀδικαιολόγητον. Ἂν συνέβη ἕτερόν τι, θὰ τὸ ἐξετάσω.

§21Α. ΤΟΜΑΝ. Καὶ ὁ Γραμματεὺς ἔτι τῆς Νομαρχίας Κυκλάδων εἶχε μετατεθῆ....

§22Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἐζητήθη πληροφορία τις παρὰ τοῦ κ. Χοϊδᾶ περὶ τῶν δαπανηθέντων πρὸς ἀποστολὴν ἐκλογέων εἰς τὰς διαφόρους Ἐπαρχίας, ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ εἶχον λάβει τὴν πληροφορίαν ταύτην παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπήντησα εἰς τὸν κ. Χοϊδᾶν, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη, ἦτον 27,000 ἀντὶ τῶν 15,000, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφετο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὴν ἀποπομπὴν ἀπόρων καὶ φαυλοβίων. Τὴν ἑπομένην δ’ ἡμέραν ἡ ἐφημερὶς «Ὥρα» ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 213 φύλλῳ αὐτῆς μὲ διέψευσε, καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ πληροφορία, ἣν ἔδωσεν ὁ ἐκ Θήρας Βουλευτὴς, εἶναι ψευδεστάτη. Περιέμενον νὰ τακτοποιηθῇ τὸ Σῶμα καὶ νὰ ζητήσω ἐκτενεστέρας πληροφορίας, ἃς καὶ ζητήσας ἔμαθον, ὅτι ἐκ τῶν 15,000, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δι’ ἀποστολὴν ἀπόρων καὶ φαυλοβίων, καὶ ἑτέρων 15,000, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐγγεγραμμέναι διὰ βοηθήματα, δηλαδὴ ἐκ τῶν 30,000 ἐδαπανήθησαν 26,000 ὡς ἔγγιστα δι’ ἀποπομπὴν ἀπόρων καὶ ἐκλογέων, καὶ 5,000 περίπου διὰ βοηθήματα, ἐνῶ ἔδει νὰ δαπανηθῶσι 15 μὲν χιλιάδες δι’ ἀποστολὴν ἐπιβατῶν μόνον, καὶ 15 χιλιάδες εἰς βοηθήματα, ἀλλὰ συνέπεσαν αἱ ἐκλογαὶ, καὶ ἑπομένως ἐδέησε νὰ δαπανηθῶσι πλείονα χρήματα εἰς ἀποστολὴν ἐκλογέων ἢ εἰς βοηθήματα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ καὶ τὴν σχετικὴν κατάστασιν τῶν δαπανῶν διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλή. Θὰ παρακαλέσω πρὸς τούτοις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὰς ἑξῆς πληροφορίας· 1) πόσοι μισθοὶ τακτικοὶ ἐπληρώθησαν ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ ἀ. Ἰανουαρίου 1884 μέχρι σήμερον εἰς πάντας τοὺς Μηχανικοὺς, εἴτε πρώτης, εἴτε δευτέρας τάξεως, εἴτε ἐργοδηγοὺς, εἴτ’ ἐπιστάτας· 2) νὰ καταθέσῃ ὡσαύτως ἰδιαίτερον πίνακα τῶν ἐκτάκτων μισθῶν· 3) πίνακα τῶν ἐπιδομάτων ἢ ἐπιμισθίων τῶν μηχανικῶν καὶ ὁδοστατῶν, καὶ 4) πίνακα τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὁδοποιίας. Ἐκ τούτων θὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ ὅτι τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας κατεστράφη ἐντελῶς ἕνεκα τῆς μεγάλης σπατάλης, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὰ ἐπιμίσθια. Ἐπειδὴ δὲ σκέπτομαι ἐν ἁρμοδίῳ χρόνῳ, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑποβάλῃ πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ μηχανικῶν καὶ ὁδοποιίας, νὰ ὑποβάλω ἐγὼ τοιαύτην, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ δώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας ταχέως. Παρακαλῶ προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐρευνήσῃ ἐπισταμένως τὰ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μακαρίτου Βαλέτα, τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται ὁ Δῆμος Ἴου, καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου οὐδέποτε ὁ νῦν καὶ ὁ πρὸ αὐτοῦ Δήμαρχος ἔδωσαν λογοδοσίαν. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνῆλθε πολλάκις καὶ ἐζήτησε λογοδοσίαν, ἀλλ’ ὁ κ. Δήμαρχος ἀρνεῖται τοιαύτην· παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σχετικὴν διαθήκην καὶ διατάξῃ τὰ δέοντα. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξωσι τὰ δέοντα, ὅπως τὰ χρήματα τοῦ Λιμενικοῦ ταμείου Θήρας κατατίθενται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἢ εἰς ἕτερον Τραπεζικὸν κατάστημα ἐπὶ τόκῳ τινὶ, διότι μένοντα εἰς χεῖρας τοῦ ταμείου οὐδένα ἀπολαμβάνει τόκον καὶ ζημιοῦται ἐκ τούτου οὐκ ὀλίγον, προκειμένου μετ’ ὀλίγον νὰ ἐκτελέσῃ σπουδαῖα λιμενικὰ ἔργα.

§23Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Εἶπον ὅτι ὁσάκις οἱ βουλευταὶ εἰσάγουν νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν, ταῦτα δὲν καταλήγουν ποτὲ εἰς νόμον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐπειδὴ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγον, εἶναι κατεπείγουσα, νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τῶν Δημάρχων κατὰ πόσον ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐλειτούργησεν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν κινημάτων τῶν κτηνοτρόφων καὶ τῆς γεωργίας· διότι φρονῶ ὅτι, ἐπειδὴ ἀπαγορεύεται ἡ βοσκὴ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ βόσκωσι τὰ ποίμνια, τοιούτων νόμων ἡ ἐπιψήφισις ἀποβαίνει βλαβερωτάτη. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας θὰ ζητήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ τοὺς δημάρχους, θὰ δώσωσιν εἰς αὐτὸν νὰ ἐννοήσῃ καὶ ἐκεῖνο ἔτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελον νὰ εἴπω ἐκτεταμένως, ὅτι δηλαδὴ οἱ ἀστυνόμοι διὰ τοῦ νόμου τούτου καταπιέζουσι τοὺς πολίτας, καὶ ἐσχάτως πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ μετ’ αὐτὰς λόγῳ ἐκδικήσεως οἱ ἀστυνόμοι ἀπέστελλον καὶ ἀποστέλλουσι τὰ ὄργανα αὐτῶν, ἅτινα ἐκ τῶν αὐλῶν τούτων ἀφαιροῦσι τὰ ζῷά των, συντάσσοντες πρωτόκολλα ἀγροζημιῶν. Ὁ προλαλήσας βουλευτὴς ἐκ Θήρας μοὶ δίδει τὴν ἀφορμὴν ν’ ἀπευθύνω καὶ τὴν ἑξῆς παράκλησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ὡς πρὸς τὴν Ἐπαρχίαν τῶν Καλαμῶν εὑρίσκετο εἰς κατάστασιν ἀνθηρὰν, ἀλλ’ ἡ Ἐπαρχία δὲν ὠφελεῖται. Ἤδη εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ δραχμὰς 80,000, χωρὶς κἂν νὰ ἐξετελέσθη ἓν ἔργον ἐν αὐτῇ. Ἤδη πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ ἡ ἐπαρχιακὴ ὁδὸς, ἡ ὁποία θὰ διέλθῃ ἐκ τῶν Δήμων Θουρίας καὶ Ἄριος, ἐχαράχθη, ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν, εὑρέθη ὁ ἐργολάβος καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠκύρωσε τὰ πρακτικὰ διὰ πρώτην φορὰν καὶ ἤδη πρόκειται νὰ τὰ ἀκυρώσῃ καὶ ἐκ δευτέρου, διότι τὰ χρήματα τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιίας Καλαμῶν ἐδόθησαν εἰς ἑτέρας ἀνάγκας, χρησιμεύσαντα εἰς τὴν κατασκευὴν δημοσίων ὁδῶν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε τὰ χρήματα ταῦτα νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τὸ Ταμεῖον διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ· θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπικυρώσῃ τὰ πρακτικά, διὰ ν’ ἀρχίσῃ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ, διότι αὕτη εἶναι ἐκ τῶν ἀναγκαιοτέρων ἔργων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνωσι, καθόσον ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν προϊόντων τῶν δύο δήμων, θὰ σώσῃ καὶ τὴν κάτω πεδιάδα ἐκ τῶν πλημμυρῶν τοῦ Παμίσου, ἐκ τῶν ὁποίων πολλάκις ἐπέρχονται ζημίαι 200,000 καὶ 300,000 δραχμῶν.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις, κύριοι, δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας· εἰς ἐπερωτήσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται ἐκ τοῦ προχείρου ν’ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἰς ἐπερωτήσεις, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἀνάγκη ὁ Ὑπουργὸς νὰ συμβουλευθῇ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ν’ ἀρυσθῇ ἐξ αὐτῆς πληροφορίας· ἀλλὰ κατὰ τὸν νῦν τρόπον, καθ’ ὃν ὑποβάλλονται αἱ διάφοροι ἐπερωτήσεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῶσιν αἱ προσήκουσαι ἀπαντήσεις, ἂν δὲν διατυπωθῶσιν ἀκριβέστερον, εἴτε ἐγγράφως, ὅπως ἐγένοντο μέχρι τοῦδε, εἴτε κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον εὐκρινέστερον καὶ νὰ στέλλεται ἀντίγραφον αὐτῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλ’ ὡς σήμερον ὑπεβλήθησαν αἱ διάφοροι αὗται ἐπερωτήσεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα πρακτικὸν ἄνευ καλλιτέρας διατυπώσεως αὐτῶν.

§25ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§26Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἰς Κράτη, παρ’ οἷς ὁ Διοικητικὸς ἔλεγχος τῶν διαχειρίσεων τῶν διαφόρων ὑπολόγων χωλαίνει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε σχεδὸν δὲν ὑφίσταται, ὅπως παρ’ ἡμῖν, ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ Κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος τῶν διαχειρίσεων ἐπιβάλλεται ἀναποφεύκτως εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἐὰν, ἐλλείποντος τοῦ Διοικητικοῦ ἐλέγχου τῶν διαχειρίσεων, ἐλλείψῃ καὶ ὁ Κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος αὐτῶν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶνε μακρὰ ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν θέλει σημάνει πένθιμον ᾆσμα διὰ τὴν ἡμετέραν πατρίδα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ καθῆκον ἔχει νὰ ζητῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἑκάστοτε πληροφορίας ἀκριβεῖς καὶ λεπτομερεῖς περὶ τοῦ ἐλέγχου καὶ περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους παρ’ ἐκείνων, οἵτινες διεχειρίσθησαν αὐτήν. Καὶ κατὰ τὴν μακρὰν περίοδον τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς Περιόδου καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, καὶ μετὰ ταύτας κατὰ τὰς ἐξελέγξεις πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τῆς πλημμελοῦς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων, ἥτις διαχείρισις δὲν εὐθύνει, ὡς εἶνε γνωστόν, μόνον τοὺς τακτικοὺς ὑπολόγους, ἀλλ’ εὐθύνει ἀκόμη καὶ τοὺς ἀνωτάτους προϊσταμένους τῶν Διοικήσεων. Τὸ κατ’ ἐμὲ πρὶν ἢ δοθῶσι λεπτομερεῖς πληροφορίαι εἰς τὴν Βουλήν, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα τοῦ κατηγορεῖν, ἔχει ὅμως ὑπέρτατον ἐπιβεβλημένον αὐτῷ καθῆκον ὁ Ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ νὰ ζητήσῃ τέλος πάντων νὰ μάθῃ παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐὰν ἐκεῖνα, ὅσα ἐλέγοντο καὶ κατὰ τὸ τριετὲς διάστημα ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων, οὐχὶ χάριν δημοσίων ὑπηρεσιῶν καὶ δημοσίων συμφερόντων, ἀλλὰ χάριν προσώπων, ἔχει, λέγω, καθῆκον ἐπιβεβλημένον αὐτῷ ὁ Ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ νὰ ἀπαιτήσῃ νὰ μάθῃ παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐὰν ταῦτα ἦνε ἀληθῆ. Καὶ ἐὰν μὲν ἦνε ἀληθῆ, θέλουσι βεβαίως εὑρεθῆ ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ ἄνδρες, οἵτινες θέλουσι ζητήσει λόγον, ἀδιαφοροῦντες ἐὰν προπηλακίζωνται, ἢ ἐὰν ὑβρίζωνται· ἐὰν δὲ πάλιν δὲν ἦνε ἀληθῆ, θέλει δικαίως ἀποκατασταθῆ ἡ ὑπόληψις ἐκείνων, οἵτινες τοσαῦτα ἤκουσαν περὶ τῶν τοιούτων πράξεων. Δὲν ἐννοῶ παντάπασι νὰ θίξω τὴν ὑπόληψιν τῶν πρώην Ὑπουργῶν, οὓς καὶ ὡς πολιτευτὰς καὶ ὡς ἰδιώτας ἄνδρας ἔχω πάντα λόγον νὰ σέβωμαι καὶ νὰ ἐκτιμῶ· ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην καὶ ἐγὼ καὶ πάντες ὑμεῖς καὶ τὸ Ἔθνος σύμπαν νὰ ἐξετάσωμεν μήπως οἱ κύριοι ἐκεῖνοι, ἕνεκα πολιτικῆς τυχὸν κερδοσκοπίας, ἔκλεισαν τοὺς ὀφθαλμοὺς, θέλοντες νὰ ὠφελήσωσιν ἄλλα συμφέροντα καὶ ἄλλους σκοπούς. Καί τοι δέ τινες ἐκ τῶν προαγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑπέβαλον περὶ τῶν τοιούτων ἐπερωτήσεις τινὰς, τολμῶ νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγὼ τοιαύτας ἐγγράφους πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους Ὑπουργούς. Καὶ κατὰ πρῶτον μὲν παρακαλῶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν αʹ) ποία ἐγένετο χρῆσις τῆς ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς πιστώσεως ἀντιτίμου εἰσιτηρίων τοῖς ἀπόροις ἀπὸ Μαρτίου 1882 μέχρις 9 Ἀπριλίου 1885· βʹ) κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν, ἂν καὶ ποῖαι ἐγένοντο ἐπισκευαὶ καὶ κατασκευαὶ Δημοσίων Καταστημάτων ἄνευ δημοπρασιῶν. Νομίζω δὲ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον τοῦτο ὑπέχει καὶ προσωπικόν τινα λόγον ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, οὗ τινος τὰ νεῦρα ἄλλοτε τοσοῦτον ἐταράχθησαν, διότι ὁ πρῶτος τῶν δημάρχων τοῦ Κράτους ἐπεχείρησεν ἐργασίαν κατεπείγουσαν ἄνευ δημοπρασίας, ἀξίας 500 μόνον δραχμῶν, ὥστε ἤγειρε κατηγορίαν κατὰ τοῦ Δημάρχου τῶν Ἀθηνῶν διὰ τὴν τοιαύτην δαπάνην· — γʹ) κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἂν καὶ ποῖαι ἐγένοντο πληρωμαὶ ἄνευ ἀποχρώντων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων· δʹ) τίνα ποσὰ ἐδόθησαν ὡς ἀποζημιώσεις ὑπαλλήλων μὴ νομίμως· εʹ) ἂν ἐγένοντο πληρωμαὶ ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ ἐναντίον τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν Αʹ) πόσης ἐκτάσεως ὁδοὶ Ἐθνικαὶ καὶ Ἐπαρχιακαὶ εἶχον κατασκευασθῆ καὶ παραληφθῆ κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1882, δηλαδὴ πρὶν ἢ ὁ κ. Τρικούπης κληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν, δηλαδὴ κατὰ Μάρτιον 1882, ποῖαι καὶ πόσης ἐκτάσεως ὁδοὶ καὶ ἐπὶ τίνι τιμῇ 1) κατεσκευάζοντο, 2) εἶχον μειοδοτηθῆ καὶ ὁριστικῶς κατακυρωθῆ, καὶ 3) ποῖαι καὶ πόσης ἐκτάσεως εἶχον χαραχθῆ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχήν. Βʹ) ἀπὸ τοῦ Μαρτίου 1882 μέχρι 19 Ἀπριλίου 1885 ποῖαι ὁδοὶ καὶ τίνος μήκους καὶ τίνος πλάτους Ἐθνικαὶ καὶ Ἐπαρχιακαὶ καὶ Δημοτικαὶ, καὶ ἀντὶ τίνος τιμῆς 1) εἶχον κατασκευασθῆ καὶ παραληφθῆ, 2) εἶχον κατασκευασθῆ, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ παραληφθῆ, 3) ἦσαν ἐν τῷ κατασκευάζεσθαι, 4) εἶχον ἐκτεθῆ εἰς μειοδοσίαν καὶ εἶχον ὁριστικῶς κατακυρωθῆ, καὶ 5) πόσαι καὶ ποῖαι ὁδοὶ καὶ τίνος μήκους καὶ πλάτους εἶχον μόνον χαραχθῆ. Γʹ) ποία ἦτο κατὰ Μάρτιον 1882, καὶ ποία βραδύτερον μέχρις Ἀπριλίου 1885 ἡ ἐτησία δαπάνη εἰς μισθοὺς, ἐπιμίσθια, ἀποζημιώσεις καὶ ὁδοιπορικὰ ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν παντὸς εἴδους ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν Δημοσίων ἔργων. Ποία ἰδίως ἡ δαπάνη αὕτη διὰ τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, σημειουμένου ἐν πίνακι τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, τοῦ βαθμοῦ, ὃν εἶχον ἐν Γαλλίᾳ, καὶ τῶν μισθῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀποδοχῶν, ὅπως καὶ τοῦ βαθμοῦ καὶ τοῦ μισθοῦ καὶ ἄλλων ἀποδοχῶν τῶν μελῶν τῆς αὐτῆς ἀποστολῆς ἐν Ἑλλάδι. Δʹ) ποία κατὰ τὴν αὐτὴν περίοδον ἡ ἐτησία δαπάνη διὰ συντήρησιν ὁδῶν, καὶ πόσης ἐκτάσεως ὁδοὶ καὶ τίνος πλάτους κατ’ ἔτος συνετηρήθησαν διὰ τῆς δαπάνης αὐτῆς, ἐν γένει δὲ ποία κατὰ προσέγγισιν ἡ ἐτησία δαπάνη πρὸς συντήρησιν τῶν κατεσκευασμένων καὶ κατασκευαζομένων ὁδῶν. Εʹ) κατὰ πόσον ἐτηρήθησαν ἐν τοῖς ἔργοις τῆς ὁδοποιίας, ἢ ἐν τοῖς ἄλλοις Δημοσίοις ἔργοις οἱ νόμοι καὶ τὰ Β. Διατάγματα ἢ οἱ ὅροι τῶν ἐργολαβιῶν. ΣΤʹ) ποία ἐγένετο χρῆσις τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιίας τῶν 20,000,000 δραχμῶν. Ἐλπίζω, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Ὑπουργοὶ τάχιστα θέλουσι φέρει τὰς πληροφορίας ταύτας εἰς τὴν Βουλὴν, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις ὑπεσχέθη πανδήμως, ὅτι θέλει ζητήσει τακτικὸν καὶ λεπτομερῆ ἔλεγχον τῶν πράξεων τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως.

§27ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ὁ ἐξ Ὕδρας βουλευτὴς κ. Κωνσταντίδης ὑποβάλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάσας τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ὁ Ἐπιθεωρητὴς τῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν ὑπέβαλε μέχρι τοῦδε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ, καὶ τῆς Αἰγύπτου συμπεριλαμβανομένης, Ἑλληνικῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν». Ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Παλαμήδης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν «Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς παρακαλεῖται νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς κατάστασιν ἐνδεικνύουσαν τὰ ὀνόματα τῶν εἰς δημόσια κτίρια ἐνοικούντων κυρίων ἀξιωματικῶν τῆς ἐν Ἑπτανήσῳ φρουρᾶς ἀπὸ πρώτης Ἰουλίου 1884».

§28Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤδη, ὅτε ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται πλέον εἰς τὰς οὐσιώδεις αὐτῆς ἐργασίας, λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἧς συνέλαβον τὴν ἰδέαν, ἀφ’ ὅτου ἀνέγνων ἐν ἐγκρίτῳ τῆς Πρωτευούσης ἐφημερίδι συνδιαλέξεις, ληφθείσας ὑπὸ φιλοπάτριδος νέου μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν δύο ξένων στρατιωτικῶν ἀποστολῶν παρ’ ἡμῖν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ τῶν συνδιαλέξεων τούτων, ὀφείλω εὐθὺς ἐν ἀρχῇ νὰ παραστήσω, ὅτι συμφωνῶ ὡς πρὸς ταύτας πληρέστατα μετὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Τῷ ὄντι τὰ ὑπὸ τοῦ Στρατηγοῦ Βοσσὲρ καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ Ναυάρχου Λεζὲν λεχθέντα πρὸς δημοσίευσιν δὲν ἀντίκεινται εἰς τὰ καθήκοντα αὑτῶν ἀπέναντι τῆς Πολιτείας, ἀποτελοῦσι μάλιστα ἐκπλήρωσιν καθήκοντος πρός τε τὸ Ἔθνος καὶ τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν φιλοτιμίαν. Αὐτὸ δὲ τοῦτο εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον. Εἶπον τότε σαφῶς, ὅτι ὁ Στρατηγὸς Βοσσὲρ ὤφειλεν οἴκοθεν νὰ εἴπῃ εἰς τὸ Ἔθνος, πρὸς ὃ ἦλθεν οὐχὶ ὡς μισθωτός, ἀλλ’ ὡς βοηθὸς πρὸς τακτοποίησιν τῶν στρατιωτικῶν του πραγμάτων, τὴν γνώμην αὑτοῦ περὶ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν στρατοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος Στρατηγὸς πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Ἐχάρην χθὲς ἀκούσας τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπαναλαβόντος ὅ,τι καὶ ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει εἶπεν, ὅτι δηλαδὴ προθύμως ἤθελεν ἐκθέσει τὴν γνώμην αὑτοῦ καὶ τὰς ἰδέας του ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ἡμῶν ζητήματος εἰς Ἐπιτροπὴν, ἣν ἤθελε συστήσει ἡ Βουλὴ· διότι καὶ ἐγὼ φρονῶ μετ’ αὐτοῦ, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα δὲν δύνανται νὰ συζητῶνται σπουδαίως, σοβαρῶς, ἐμβριθῶς, προπάντων δὲ ἀποτελεσματικῶς μόνον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ μελετῶνται ἰδίᾳ ὑπὸ ἀνδρῶν εἰδικῶν, νὰ εἰσέρχωνται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν προμεμελετημένα, προπαρεσκευασμένα, ἕτοιμα πρὸς κατανόησιν ὑπό τε τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπὸ τοῦ Ἔθνους αὑτοῦ. Εἰς τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης ἀφορᾷ ἡ πρότασις, ἣν τολμῶ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐθεώρησα δὲ καθῆκόν μου νὰ προτάξω τοῦτο πάσης ἄλλης ἐργασίας, διότι ἔχω, ὡς καὶ πάντοτε εἶχον, τὴν ἀδιάσειστον πεποίθησιν, ὅτι τὸ πρώτιστον τῶν παρ’ ἡμῖν ζητημάτων, τὸ ζήτημα τῶν ζητημάτων, τὸ ἄλφα καὶ τὸ ὠμέγα, εἶναι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, καὶ εἶπον ἄλλοτε ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν θεωρῶ οὐχὶ ἁπλῶς οἰκονομικόν, ἀλλὰ ζήτημα ἐξόχως Ἐθνικόν. Ἡ καλὴ ἢ κακὴ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου αὐτὴ θὰ κανονίσῃ καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας. Καὶ διὰ νὰ ἐννοήσητε, κύριοι βουλευταί, ὅτι τοῦτο δὲν λέγω εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε, σᾶς ὑπομιμνήσκω τοῦτο καὶ μόνον ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους· 85,000,000 εἰσὶ τὰ ζητούμενα πρὸς διοίκησιν τῆς χώρας διά τε τοῦ ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου ὑποβληθέντος καὶ διὰ τοῦ διορθωθέντος ὑπὸ τῆς νέας Κυβερνήσεως Προϋπολογισμοῦ· ἐξ αὐτῶν 35,000,000 καὶ πλέον διατίθενται πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν δανείων, ἢ εἶναι οὐχὶ δαπάναι, ἀλλ’ ἐπιστροφαὶ ἢ ἀνταποδόσεις χρημάτων· 50,000,000 μένουσι διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους· ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν 50,000,000, περιλαμβανομένων καὶ τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων, αἵτινες ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ ἡμῶν προέρχονται, τὰ 24,000,000, ἤτοι σχεδὸν τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου ποσοῦ, δαπανῶνται εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Λοιπὸν εἶναι εὐνόητον εἰς πάντας τὸ πρὸ μικροῦ λεχθὲν, ὅτι ἡ τοιάδε ἢ τοιάδε λύσις τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, αὐτὴ θὰ κανονίσῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας. Καὶ ἠκούσαμεν προχθὲς τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λέγοντος, συμφωνοῦντος δὲ ἤδη μετ’ ἐμοῦ, ὅτι οὐδαμῶς δύναται νὰ γίνῃ οἰκονομία ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐὰν δὲν μεταβάλωμεν Ἐθνικὴν πολιτικὴν, διότι μόνον, ἐὰν μεταβάλωμεν Ἐθνικὴν πολιτικὴν, δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὰ σπουδαιότερα, τὰ ὀγκωδέστερα ἔξοδα τοῦ Κράτους, ἤτοι τὰ στρατιωτικὰ καὶ ναυτικά. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἤκουον τὸν κ. Τρικούπην προβάλλοντα ταύτην τὴν δήλωσιν. Δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ ὑπάρξῃ ποτὲ Ἕλλην, ὅστις νὰ φρονῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠμπορεῖ νὰ αὐτοκτονήσῃ, ὅπερ εἶναι ταὐτὸν καὶ τὸ νὰ μεταβάλῃ Ἐθνικὴν πολιτικήν. Ἡ Ἐθνικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναί τι ἐξ ὑποκειμένου, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν παραδόσεων, ἐκ τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν σχέσεων τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἀνήκει εἰς τὰ κόμματα, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος, εἰς τὸν Ἑλληνισμόν. Ἀλλ’ ἐμμένοντες εἰς τὴν Ἐθνικὴν ταύτην πολιτικὴν, δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα οὕτως, ὥστε καὶ εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ αὑτοῦ νὰ εἶνε ἕτοιμον τὸ Ἔθνος, καὶ εἰς διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν αὑτοῦ νὰ προβῇ; Πολλοί εἰσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι τοῦτο δυνάμεθα καὶ εὐκόλως. Δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐκφράσω ἐπὶ τούτου ἰδίαν γνώμην, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχει τοιαύτη γνώμη, ἣν πληρέστατα ἀποδέχομαι, τί ἀναγκαιότερον, τί σπουδαιότερον καὶ τί μᾶλλον ἐπεῖγον παρὰ νὰ ζητηθῇ καὶ συζητηθῇ ἡ περὶ τούτου γνώμη τῶν ἁρμοδίων; Ἁρμοδιώτατοι πάντων βεβαίως εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ ἡμῶν, οἱ ἀξιωματικοὶ, οἵτινες ἔζησαν ἐν τῷ στρατῷ, οἵτινες ἀνετράφησαν ἐν αὐτῷ, οἵτινες πονοῦσι διὰ τὸν στρατὸν, καὶ οἱ ὁποῖοι, καθ’ ἃ προέκυψεν ἐξ ἄλλων συζητήσεων, πολλάκις ὑπέβαλον τὰς γνώμας αὑτῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ὑπενθυμίζω ἐνταῦθα τὴν συζήτησιν μεταξὺ τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη καὶ τοῦ κυρίου Τρικούπη περὶ τῶν ἐκθέσεων τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἰδίως περὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ στρατηγοῦ Σαπουντζάκη. Εἶπον ὅτι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα, ὅπερ δύναται νὰ λυθῇ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων τῆς Χώρας, ἀλλ’ ἐκ τῶν πολιτικῶν αὐτῆς περιστάσεων· προσθέτω καὶ τοῦτο σχετικῶς πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς δὲν εἶναι ὡς οἱ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους ὀργανισμοί· αὐτὸς δὲν κανονίζεται ἀπὸ λόγους ἐσωτερικούς, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται ἀπὸ λόγους ἐξωτερικούς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐν τῇ δυνάμει ἡμῶν. Ἕκαστον Ἔθνος ἔχει τὴν ἀποστολὴν αὑτοῦ· ἕκαστον Ἔθνος ἔχει τὸν πιθανὸν ἐχθρὸν αὑτοῦ· ἐξαίρεσιν βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἡ Ἑλλάς· εἶναι μάλιστα εὐτύχημα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐχὶ μόνον ἐξαίρεσιν δὲν κάμνει τοῦ κανόνος τούτου, ἀλλὰ εἶναι μεταξὺ τῶν ἐλευθέρων Ἐθνῶν εἷς τῶν καλλίστων ἀντιπροσώπων, διότι ὅρος τῆς ὑπάρξεως ταύτης εἶναι ἡ πραγματοποίησις τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς τοῦ Ἐθνικοῦ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην ν’ ἀποδεχθῶμεν ἓν σύστημα λειτουργίας πλήρους στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, καὶ νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὸ ἐφ’ ὅσον τὰ μέσα ἡμῶν τὸ ἐπιτρέπουσι.

§29ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ ἐπιτρέπουσι;

§30ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν θέλῃ νὰ παραιτηθῇ—δὲν δύναται κατ’ ἐμὲ—τοῦ ἐθνικοῦ προορισμοῦ της καὶ ἐὰν πρὸς τοῦτο ἔχῃ ἀνάγκην καὶ ἄλλων δαπανῶν, οὐδαμῶς πρέπει νὰ διστάσῃ. Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποκτήσωμεν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, εἰς ὃν νὰ ἔχῃ πεποίθησιν ὁ Τόπος, νὰ ἔχῃ πίστιν ὁ λαὸς, καὶ πρὸς τὸν ὁποῖον νὰ προσέξωσιν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν. Νομίζω δὲ ὅτι εἶναι ἡ καταλληλοτέρα στιγμή, καθ’ ἣν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν τοῦτο. Ἐὰν προτείνω τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, παραδεχόμενος τὴν εὐχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, προτείνω τοῦτο οὐχὶ πρὸς ἐνέργειαν ἐλέγχου τῶν μέχρι τοῦδε τελεσθέντων. Δὲν προτείνω τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν, διότι φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα δὲν πρέπει, δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχωσι διάφοροι γνῶμαι κομματικαί· διὰ τοῦτο μάλιστα ἐπιδοκιμάζω πληρέστατα τοὺς ὀρθοὺς καὶ φιλοπάτριδας λόγους, οὓς εἶπε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ δὲν ζητῶ ἔλεγχον καὶ διότι ἔλεγχος πολιτικὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ πλέον. Εἶναι ἀργολογία ὅ,τι λέγεται νῦν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πολιτικῆς εὐθύνης· καὶ οὐ μόνον εἶναι ἀργολογία, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀνευλάβεια πρὸς τὰς ἀποφάσεις τοῦ λαοῦ. Ὅλα ὅσα συνετελέσθησαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, συνεζητήθησαν, ἐπεκρίθησαν, ἐδικαιολογήθησαν ὑπὸ τῶν ἐπικρινομένων, ἐπῆλθεν ἐπὶ τούτοις ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ἐπῆλθε συνεπείᾳ τῆς διαλύσεως ἡ ἐτυμηγορία τοῦ λαοῦ τῆς 7 Ἀπριλίου, καὶ οὕτω ἐξηλείφθη ἡ πολιτικὴ εὐθύνη. Ἂν ὑπάρχῃ εὐθύνη τις ἐξεταστέα σήμερον, εἶναι ἡ νομική. Περὶ τοιαύτης δὲ εὐθύνης, ἂν ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἀναμένομεν, καὶ περὶ ὧν πρὸ μικροῦ ἔτι ὡμίλησεν εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων, βεβαίως δύναται καὶ πρέπει νὰ γίνῃ σπουδαῖος καὶ σοβαρὸς ὁ ἔλεγχος αὐτῆς. Μὴ ζητῶν ἐνέργειαν ἐλέγχου, ὄχι μόνον ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὑποχρεῶ καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ συμπράξῃ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ προσφιλής ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς κ. Τρικούπης ἐπεθύμει νὰ καταστήσῃ τὸν στρατὸν ἄξιον ὄντως τοῦ προορισμοῦ του ὡς Ἐθνικοῦ στρατοῦ· ἐὰν ἔσφαλεν εἰς πολλὰ ἢ ὀλίγα, τοῦτο δὲν δύναταί τις νὰ τῷ καταλογίσῃ ὡς εὐθύνην. Σήμερον αἱ ἰδέαι ἐκαθαρίσθησαν πλειότερον· σήμερον ὅλος ὁ Τόπος ἐννοεῖ, ὅτι μόνον ἐὰν τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα διαῤῥυθμισθῶσι καλῶς, θὰ ὀρθοποδήσωμεν καὶ οἰκονομικῶς. Σήμερον ἔχομεν εὐτυχῶς μεταξὺ ἡμῶν δύο ἀνωτάτους στρατιωτικούς, τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, ἀποσταλέντας ἡμῖν παρ’ Ἔθνους φίλα πρὸς ἡμᾶς ἔχοντος, πονοῦντος τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀγωνισθέντος μάλιστα εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς μικρᾶς ταύτης γωνίας. Τῶν εὐτυχῶν τούτων περιστάσεων πρέπει νὰ ὠφεληθῶμεν Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις καὶ νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὴν μελέτην τοῦ ὑψίστου τούτου ζητήματος, ἀπεκδυόμενοι πάσης πολιτικῆς χροιᾶς, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ προκύψῃ ἀληθὴς καὶ ὄντως φιλόπατρις γνώμη περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ. Ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς οὕτω γενησομένης δύναται νὰ προκύψωσι δύο τινά· εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ γνώμη ἐλαττώσεως τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ, εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ προκύψῃ καὶ γνώμη περὶ διατηρήσεως καὶ αὐξήσεως αὐτοῦ, ὅτε θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῶσι καὶ ἄλλοι φόροι εἰς τὸν λαόν.

§31ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ πρῶτον.

§32ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, κύριε Δημητρακάκη, ὅτι θὰ προκύψῃ τὸ πρῶτον, ἀλλὰ καὶ ἡ περὶ τούτου γνώμη πρέπει νά εἶνε πάνδημος, πρέπει δηλαδὴ νὰ μὴ ἀφεθῇ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ Ἐθνικὸν, στάδιον πολιτικῆς κερδοσκοπίας. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ, πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν πάντες, θὰ ἐλαττώσῃ τὰ βάρη τοῦ Τόπου. Νομίζω, ὅτι εἶναι στιγμή, καθ’ ἣν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις δύνανται νὰ προσφέρωσιν εἰς τὴν πατρίδα τὴν σπουδαιοτέραν τῶν ὑπηρεσιῶν. Φρονῶ δὲ μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὁ ἐπαξίως διευθύνων τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐπὶ τρία ἔτη ἠγωνίσθη ὑπὲρ τῆς εὐεξίας τοῦ στρατοῦ, πρέπει νὰ φροντίσῃ ἵνα πραγματοποιήσῃ τὰς ἰδέας του καὶ προσφέρῃ εἰς τὸν στρατὸν, ἐν ᾧ ἀνετράφη καὶ τὸν ὁποῖον πονεῖ, ὑπηρεσίαν ὠφέλιμον οὐ μόνον εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Ἔθνος. Εἶπον ὅτι θὰ προκύψωσιν οἰκονομίαι, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ προκύψωσι τοιαῦται· διότι τί εἶναι ὁ στρατὸς ἡμῶν; ὁ στρατὸς ἡμῶν ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὐτοῦ—καὶ λειτουργία στρατιωτικὴ δὲν εἶναι ἡ ἐκτέλεσις τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἀλλὰ τὰ γυμνάσια ὡς προπαρασκευὴ, πρὸ πάντων δὲ ὁ πόλεμος ὡς ἐκτέλεσις—ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὐτοῦ ὁ στρατὸς ἡμῶν δὲν εἶναι εἰμὴ ἐφεδρεία, διότι ὁ ἐνεργὸς στρατὸς δὲν εἶναι ἄλλως ἱκανὸς ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν του. Λοιπὸν τὸ σύστημα τῶν ἐφεδρειῶν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, μετὰ τὴν τριετῆ πεῖραν αὐτοῦ ὑπέδειξε προχθὲς καὶ ὁ κ. Τρικούπης ὡς τὴν κυρίαν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Ἐὰν δὲ τὸ σύστημα τῶν ἐφεδρειῶν εἶναι ὁ στρατός μας, τί ἐπράξαμεν μέχρι τοῦδε περὶ ἐφεδρείας; Ποῖοι εἶναι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι, καθ’ οὓς ἐκτελοῦνται τὰ περὶ ἐφέδρων; ἢ τίς κἂν ἀρχὴ ἐκτελέσεως τοῦ συστήματος ἐγένετο; Καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὸν κ. Τρικούπην κατηγοροῦντα τοῦ νῦν Ὑπουργείου, ὅτι διέγραψε τὰς 800,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναγράψει αὐτὸς διὰ τὴν σύγκλησιν ἐφεδρείας. Οὔτε ὁ κ. Τρικούπης θὰ ἠδύνατο νὰ συγκαλέσῃ τὴν ἐφεδρείαν, διότι δὲν ὑπάρχει τι ἐξ ἐκείνων, ὧν ἄνευ ἀδύνατον εἶναι νὰ συγκληθῇ ἡ ἐφεδρεία. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι οἱ ἀποτελέσοντες τὴν ἐπιτροπὴν εἰδικοὶ ἄνδρες θὰ κανονίσωσι τὰ πράγματα οὕτως, ὥστε ὁ ἐνεργὸς στρατὸς νὰ ἦναι πολὺ ὀλιγώτερος, οὐχὶ μόνον χάριν τοῦ λόγου τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ καλῶς νοούμενον συμφέρον τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τοῦ ἔθνους. Ἀφοῦ ἡ ἀληθὴς δύναμις τοῦ στρατοῦ ἡμῶν εἶναι ἡ ἐφεδρεία, πρώτιστον πάντων εἶναι ὁ κανονισμὸς αὐτῆς διὰ τρόπου, ὅστις, ἐκτὸς τῆς οἰκονομίας τοῦ χρήματος, νὰ πραγματοποιῇ καὶ τὴν ἄλλην οὐχ ἧττον σπουδαίαν οἰκονομίαν τοῦ χρόνου, ὅπερ κατορθοῦται μόνον ἐὰν ἕκαστος τῶν ἐκ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἀπολυομένων γινώσκῃ ποῦ θέλει μεταβῆ καὶ εἰς ποῖον στέλεχος στρατιωτικὸν ἀνήκει. Ἐὰν οὕτω τακτοποιηθῶσι, θέλει διευκολυνθῆ τὸ ἔργον. Ἤκουσα πολλάκις, ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτοῦ, ὅτι ἔχουσι κατακλύσει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ αἰτίασις, ἐὰν εἶναι τοιαύτη, δὲν εἶναι ἀληθής. Δὲν πρόκειται νὰ προασπίσω τοὺς ἀξιωματικούς. Ἕκαστος γινώσκει, ὅτι αὐτοὶ εἶναι ὁ νοῦς καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ στρατοῦ. Ἀξιωματικοὺς ἔχομεν τοὺς διατηρουμένους νῦν, ἴσως ὅσους ἠθέλομεν διατηρεῖ ἂν ὄχι ἐν πλήρει, τοὐλάχιστον ἐν μερικῇ λειτουργίᾳ τῆς ἐφεδρείας. Δὲν εἶναι δὲ, κύριοι, τὸ δαπανώμενον χρῆμα ὑπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν κολοσσιαῖον. Ἐξήτασα προχείρως καὶ εἶδον ὅτι δὲν φθάνει οὔτε εἰς τὸ ἕκτον τοῦ ὅλου ποσοῦ τοῦ δαπανωμένου διὰ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς Χώρας. Ἀλλὰ πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἰσὶ χρήσιμοι, ἴσως δὲ καὶ ἀνεπαρκεῖς πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν τῶν ἐλλειπόντων εἰς τὰ στελέχη διὰ τῆς καταρτίσεως συστήματος πλήρους ἐφεδρείας. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ προσθέσω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, ἐὰν δὲν προὐκαλούμην ὑπὸ τῶν διακοψάντων με, ἀλλ’ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι διὰ καταλλήλου ὀργανισμοῦ, δι’ ὀργανισμοῦ πλήρους, ἐκ τῶν ἀλλαχοῦ ἐπιτυχῶς λειτουργούντων λαμβανομένου, καὶ διὰ τῆς κανονικῆς λειτουργίας αὐτοῦ ἐν πάσαις ταῖς λεπτομερείαις, θέλει κατορθωθῆ καὶ τοῦτο, ὅτι πᾶσα πρὸς μεταβολὴν αὐτοῦ ἀπόπειρα θέλει ἐκλείψει ἐν τῷ μέλλοντι καὶ θέλομεν λησμονήσει τὴν οὐ μακρὰν κειμένην ἐποχὴν, καθ’ ἣν οἱ στρατιωτικοὶ ὀργανισμοὶ παρήλαυνον ἐνταῦθα δίκην θεατρικῶν προγραμμάτων. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι τοσοῦτον ἀναγκαῖον, ὥστε ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ οὐδὲν θὰ πράξῃ, ἐὰν δὲν φθάσῃ εἰς τοιοῦτον ἀποτέλεσμα. Πάντα τὰ ἄλλα εἶναι ἐμβαλώματα, πάντα τὰ ἄλλα εἶναι προσωριναὶ οἰκονομίαι τῆς παρούσης ἀνάγκης. Πρέπει νὰ καταρτίσωμεν τὸν σταθερὸν ἡμῶν Προϋπολογισμὸν, καὶ τὸν σταθερὸν Προϋπολογισμὸν τότε μόνον θὰ καταρτίσωμεν, ὅταν κατορθώσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν πλῆρες, ἑνιαῖον, ἀμετακίνητον σύστημα στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χώρας, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, τὸ ἥμισυ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν ἡμῶν διατίθεται εἰς τὰ στρατιωτικά. Ἰδοὺ εἰς τί ἀφορᾷ ἡ πρότασίς μου καὶ διατὶ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ νὰ πραγματοποιηθῇ τάχιστα. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτῶν μετὰ τὰς δύο ἀλλεπαλλήλους περὶ τούτου διαβεβαιώσεις του θέλει ὑποστηρίξει αὐτήν. Προσθέτω δὲ, ὅτι δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς ἐντὸς τῶν ὀλίγων ὑπολειπομένων ὡρῶν, δύναμαι νὰ εἴπω, τῶν συνεδριάσεων ἡμῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἐργασθῇ ἐν τῷ διαστήματι τῶν ἐπελευσομένων διακοπῶν, θὰ εἶναι δὲ εὐτύχημα μέγα, ἐὰν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886 συνταχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει πλήρους, μονίμου, παγίου στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ εὔχομαι εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, τοῦτο εὔχομαι ἰδίως εἰς τὸν κύριον Μαυρομιχάλην, τὸν νῦν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§33ΗΛ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Φρονῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἐξετασθῇ ἢ κατὰ τὴν πρό τινων ἡμερῶν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς συζητήσεως αὐτοῦ· ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ προαγορεύσας ἔθιξε τὸ ζήτημα, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀνάπτυξις τῶν τοιούτων ζητημάτων ἄνευ ἀπαντήσεως ἀφίνει ἐντυπώσεις σπουδαίας εἰς τὸ κοινὸν, δὲν πρέπει θιγόμενα νὰ τὰ ἀναβάλλωμεν, ἀλλὰ νὰ τὰ λύωμεν ἀμέσως. Λοιπὸν, κύριοι, ἐὰν ἐγένετο μεταβολὴ, συγκινήσασα ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος, ἡ μεταβολὴ ἐγένετο χάριν ἑνὸς καὶ μόνου ζητήματος, τοῦ ζητήματος τοῦ οἰκονομικοῦ, ὅπερ ἐνδιαφέρει ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Εἰς οὐδένα δὲ ἐπιτρέπεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ μεταβάλλῃ τὴν ἰδέαν τὴν ἐπικρατοῦσαν καὶ τὴν ὁποίαν ἄλλοτε εἶχεν, εἴτε διὰ νὰ δημοκοπήσῃ, εἴτε δι’ ἄλλους σκοπούς. Ἐκ τῆς συζητήσεως δὲ, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, προέκυψεν, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν δι’ οὐδενὸς ἄλλου τρόπου δύναται νὰ λυθῇ ἢ διὰ τῆς περικοπῆς τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ· ἀφοῦ δὲ ὁ πόθος ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους εἶναι ἡ ἐπίτευξις τῶν οἰκονομιῶν, δὲν πρέπει σήμερον νὰ ἱκανοποιήσωμεν τοὺς πόθους τοῦ Ἔθνους, πραγματοποιοῦντες τὰς ζητουμένας οἰκονομίας, ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν καταστρεπτικὴν πολιτικὴν, τὴν λεγομένην Ἐθνικὴν, ἀλλὰ πράγματι χιμαιρικήν; Δὲν ἐννοῶ, λέγων ταῦτα, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ καταργήσωμεν τὸν στρατόν· δὲν ἐννοῶ νὰ ῥίψωμεν εἰς τὰς ὁδοὺς τόσους βαθμοφόρους· ἐννοῶ νὰ μείνωσι τὰ στελέχη, ἀλλὰ νὰ περιορίσωμεν τὸν στρατὸν, τὸν ὁποῖον διατηροῦμεν πέραν τῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους. Τὴν ἰδέαν μου δὲ αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὅταν ὡμίλουν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ τότε δὲν ἠθέλησε νὰ πεισθῇ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ οἱ ψηφίσαντες τὴν ἐφεδρείαν ἀπέτυχον, καὶ τὰ πράγματα ἔφθασαν εἰς ὃ εὑρισκόμεθα οἰκτρὸν σημεῖον. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ ὑπὲρ τοιούτου στρατοῦ, ὁποῖος εἶναι ὁ ἡμέτερος, ματαίως δαπανώμενα ἑκατομμύρια ἐχρεωκόπησαν τὸ Ἔθνος, καὶ ἀπόδειξις, κύριοι, εἶναι ὅτι ἀπὸ τῆς ἐπιστρατείας καὶ ἐντεῦθεν, ἐκτὸς τῶν ὑπερόγκων δαπανῶν, πολλοὶ ἥρπασαν καὶ αὐτὰ τὰ ταμεῖα καὶ ἔφυγαν ἀπηλπισμένοι ἐκ τῆς θέσεώς των. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀναλογίας τοῦ πληθυσμοῦ ἡμῶν δὲν δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν τόσον στρατόν. Ὑπολογίσατε, κύριοι, πόσον στρατὸν ἔχουσι τὰ ἄλλα Ἔθνη ἀπέναντι τοῦ πληθυσμοῦ των, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ ἀναλογία τοῦ στρατοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν δαπάνην δύναται νὰ ὑποστῇ τὸ Ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν, εἶναι ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ τὸ πολὺ χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἐὰν δὲ θέλητε νὰ ἔχητε στρατὸν, σύμφωνον πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἔθνους ἡμῶν, πρέπει νὰ ὀργανώσητε αὐτὸν ἐθνικῶς· δὲν πρέπει νὰ κλείητε αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὀγδόης εἰς τοὺς στρατῶνας του, ἀλλὰ νὰ ἀφίνητε αὐτὸν ἔξω μέχρι τῆς δωδεκάτης τὸ θέρος καὶ μέχρι τῆς ἐνάτης τὸν χειμῶνα ἐλεύθερον, διότι καὶ τὸ κλίμα τὸ ἡμέτερον εἶναι διάφορον καὶ ἡ ἱστορία τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Νὰ φροντίσητε δὲ νὰ τηρῇ τὸ φρόνημα πάντοτε ἀξιοπρεπὲς καὶ ἀνεξάρτητον. Δὲν συνᾴδει δὲ μὲ τὴν θέσιν τοῦ στρατοῦ νὰ βασανίζηται ὁ στρατιώτης μὲ οἰκιακὰς ὑπηρεσίας τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὅπως γίνεται παρ’ ἡμῖν, καὶ μάλιστα εἰς τὰς Ἐπαρχίας καὶ ἐνταῦθα ὅπου βλέπομεν τοὺς στρατιώτας νὰ φέρωσιν εἰς τὰς ἀγκάλας τὰ βρέφη τῶν ἀξιωματικῶν, παρ’ οἷς ὑπηρετοῦσιν, ἢ τὰ ἔπιπλα καὶ τὰ τρόφιμα αὐτῶν ὡς ἀχθοφόροι! Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθημεν, καὶ χάριν τῶν ὁποίων ὑποσχέσεων κατωρθώθη ἡ τελευταία πολιτικὴ μεταβολή. Τὸ πρῶτον δὲ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθημεν, εἶναι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν, ἐλαττοῦντες κατὰ πρῶτον τὸν στρατὸν κατὰ 14,000, ὅτε θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ὀλίγον μὲν στρατὸν ὡς πυρῆνα καὶ καλῶς γεγυμνασμένον, καὶ ἕτοιμον εἰς πᾶσαν Ἐθνικὴν ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἴσως ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν ἠρώτησαν, ὅταν τὸν ἔφεραν ὡς Ὑπουργὸν, δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ περικόψῃ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας· τότε ὅμως πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ νὰ μείνῃ ἁπλοῦς Ἀντιπρόσωπος, ὡς εἶμαι καὶ ἐγὼ καὶ τόσοι ἄλλοι. Ἔπρεπε, κύριε Μαυρομιχάλη, ἐὰν δὲν ἠδύνασθε νὰ ἀκολουθήσητε τὰς ἀρχὰς ταύτας, διὰ τὰς ὁποίας ἐῤῥίψαμεν τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ δεχθῆτε τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἔπρεπε νὰ περιμείνητε τὴν νέαν Βουλὴν νὰ ζητήσητε τὴν γνώμην της, καὶ ἂν αὕτη συνεφώνει μὲ τὰς ἰδέας σας, ν’ ἀναλάβητε Ὑπουργεῖον· ἄλλως, ὀφείλετε σεῖς ἢ νὰ πραγματοποιήσητε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς, ἥτις εἶναι ἡ τῶν οἰκονομιῶν, ἢ νὰ παραιτηθῆτε. Μὴ νομίσητε δὲ ὅτι ἡ πλειονοψηφία, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ πτέρυξ αὕτη, ἐξελέχθη δι’ ἄλλον λόγον ἢ ἀκολουθεῖ τὴν Κυβέρνησιν χάριν προσώπου· ἡ πλειονοψηφία αὕτη ἐξελέχθη καὶ ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν χάριν τοῦ προγράμματος τῶν οἰκονομιῶν. Τολμήσατε νὰ θέσητε ζήτημα ἐναντίον τῶν οἰκονομιῶν, καὶ τότε θὰ δοκιμάσητε ἂν θὰ σᾶς ἀκολουθήσουν πολλοί. Ἄλλως, θέλετε νὰ δοκιμάσητε καὶ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, κάμετε νέας ἐκλογὰς καὶ ζητήσατε τὴν ψῆφόν του μὲ τὸ στρατιωτικόν σας πρόγραμμα τῶν δαπανῶν, καὶ θὰ ἴδητε πόσοι θὰ ἐπιτύχητε. Ἐγὼ, κύριοι, ἐνδιαφέρομαι σπουδαίως ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν, διότι μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ῥητῶς ταύτας ὑπεσχέθημεν εἰς τὸν λαόν. Περὶ τῶν οἰκονομιῶν καὶ ἄλλοτε ἠγόρευσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἡ πλειοψηφία ἐκείνη δὲν ἤκουεν, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν τότε μὴ ἀκουόντων ἀπέτυχον.

§34Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας ἐν τῇ ἀγορεύσει του μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπεν, ὅτι ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, μεμφόμενος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὴν κατέκρινε, διότι διέγραψε τὸ ποσὸν τῆς ἐφεδρείας. Ἀλλὰ κατὰ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς καὶ Πρόεδρος τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως τῆς 13 Φεβρουαρίου ἐνεστῶτος ἔτους, διαγράφει ὁ ἴδιος τὴν δαπάνην αὐτὴν διὰ τὸ ἔτος 1885.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν διαγράφεται ἡ δαπάνη, ἐλαττοῦται μόνον κατὰ 200,000.

§36Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐνταῦθα ἔχετε 800,000.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπατᾶσθε· δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τὸ Διάταγμα τῆς 28 Φεβρουαρίου, διὰ τοῦ ὁποίου μόνον ἠλαττώθη τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ 200,000.

§38Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄλλως τε οὔτε ὑμεῖς οὔτε ἡμεῖς ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἐφεδρείαν διὰ τὸ ἔτος τοῦτο.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· ἡμεῖς εἴχομεν σκοπόν.

§40Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πολλὰ εἴχετε σκοπὸν νὰ κάμητε, ἀλλὰ δὲν ἐκάματε.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε παρὰ τοῦ στρατηγοῦ Βοσσὲρ, ὅτι εἴμεθα ἐν συνεννοήσει μετ’ αὐτοῦ περὶ τῆς ἐφεδρείας, ὅτι ἅπαντα τὰ πρὸς τοῦτο εἶχον σχεδιασθῆ καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῇ ἐπὶ περιωρισμένων διαστάσεων.

§42Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ ὅσα λέγει ὁ κύριος Τρικούπης· τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ὁ κύριος Τρικούπης, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ἰδίαν Στρατιωτικὴν Νομοθεσίαν καὶ ἔφερε καὶ τὸν Νόμον τὸν εἰδικὸν περὶ ἐφεδρείας, δὲν κατώρθωσε μέχρι προχθὲς νὰ συγκαλέσῃ τὴν ἐφεδρείαν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας κατόπιν τῆς ἀγορεύσεώς του, καθ’ ἣν μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐκφράσω γνώμην, ὡς καὶ ὁ πρὸ μικροῦ καταβὰς τοῦ βήματος ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος—διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἔπαθον, ἕνεκα τῆς ἀστασίας τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας—... (θόρυβος) Παρ’ ὅλοις τοῖς Κράτεσι θεωρεῖται ὑποχρέωσις ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία νὰ ᾖναι ὅσον τὸ δυνατὸν παγία, νὰ μεταβάλληται κατὰ αἰῶνα, κατὰ ἥμισυ αἰῶνα τοὐλάχιστον, καὶ ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι σήμερον ἡ Γαλλία μετὰ τὰς περιπετείας, τὰς ὁποίας διῆλθεν ἀπὸ δέκα καὶ δέκα πέντε ἐτῶν, ἔχει ἀκόμη ἐν ἐνεργείᾳ τοὺς παγίους νόμους τοὺς στρατιωτικούς· μόνον δὲ τὸν στρατολογικὸν νόμον μετέβαλε, καὶ τοῦτο μόνον κατὰ τύπους. Ἐμφοροῦμαι καὶ ἐγώ, ὡς οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν, ἀπὸ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν τοῦ Τόπου· ἀλλὰ, κύριοι, μὴ προτρέχωμεν, μὴ σπεύδωμεν, διότι ὅ,τι εἶναι σπουδὴ μὴ λελογισμένη, δύναται ἀντὶ ὠφελείας νὰ φέρῃ βλάβην· ἡ δὲ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε, καὶ ἰδίως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπέδειξε τί εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ τρέχοντος ἔτους. Οἱ νόμοι οἱ κείμενοι ἐμποδίζον τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καινοτομήσῃ πρὸς χάριν τῶν οἰκονομιῶν, ἀλλὰ τὰς οἰκονομίας, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ τὰς ἐπιζητῆτε πέραν τοῦ μέτρου, διότι αἱ συνέπειαι θέλουσιν ἀποδείξει, ὅτι ἀντὶ οἰκονομιῶν, ὅταν προβῶμεν πέραν τοῦ μέτρου, θὰ ἔχωμεν σπατάλην. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ ἀναιρέσω ἰδέας τινὰς, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ὑπέδειξεν ἐκ τοῦ προχείρου μέσον θεραπείας, ῥίψατε, εἶπε, 14,000 ἄνδρας· δὲν ἐννοοῦμεν νὰ πειράξωμεν τὰ στελέχη, ἐννοοῦμεν μόνον τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν νὰ περιορίσωμεν. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζει ὅτι μόνον 17,000 στρατοῦ ἔχομεν, ἐκ τῶν ὁποίων 4,000 εἰσὶν ἐθελονταὶ εὔζωνοι. Ἀλλὰ, κύριοι, νομίζω ὅτι, ἀνταποκρινόμενοι πρὸς τὰς σκέψεις, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐμφορεῖται ἡ Βουλὴ τῶν οἰκονομιῶν, τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν, τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει πολλὰς δαπάνας, εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ ἀνεξαρτήτως τῶν ἀκροκτηρίων, ἀνεξαρτήτως τῶν εὐχαρίστων ἰδεῶν, ὅτε θὰ ἴδωμεν εἰς μίαν μελέτην ἰδιαιτέραν, γενομένην ἐξ ὅλης τῆς Βουλῆς, ἀνεξαρτήτως τῶν ἀποχρώσεων, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν κακῶς ἔπραξαν ὅσοι ἠθέλησαν νὰ τὸ ἐκπροσωπήσωσι. Πολλαὶ Κυβερνήσεις ἐζήτησαν νὰ ἐκπροσωπήσωσι τὸν στρατὸν, ἐζήτησαν νὰ κάμωσι κόμματα ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἐχρωμάτισαν αὐτὸν, ἀλλὰ κακῶς ἔπραξαν νὰ ἀναμίξωσι τὸν στρατὸν ἐν τῇ πολιτικῇ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ συντελέσῃ πολὺ εἰς τὸ νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν στρατὸν εἰς τὴν θέσιν του, νὰ μελετηθοῦν τὰ ζητήματα τοῦ στρατοῦ οὕτω πως, ὥστε νὰ κατορθωθῇ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἐπιθυμητὴ οἰκονομία καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὀργανισμὸς τοιοῦτος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπαναγάγῃ τὸν στρατὸν εἰς τὴν πλήρη ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπό τινος χρόνου ἀπεμακρύνθη ἐπὶ πολύ.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέθεσεν, ὅτι ἡ ἀφαίρεσις τῶν 800 χιλιάδων δραχμῶν δι’ ἔξοδα συγκλήσεως ἐφεδρείας εἶχε γίνει ἐν τῷ Διατάγματι τῆς 28 Φεβρουαρίου, ἀναγκάζομαι νὰ καταθέσω αὐτὸ, ἀποδεικνῦον, ὅτι οὐδὲν ἀφῃρέθη διὰ τοῦ Δικτάγματος ἐκείνου ἐκ τῶν ἐξόδων πρὸς σύγκλησιν τῆς ἐφεδρείας (καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ Διάταγμα).

§44ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλε τὸ Διάταγμα τῆς 28 Φεβρουαρίου, τὸ ὁποῖον κανονίζει ἢ μεταβάλλει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, δι’ αὐτοῦ δὲ τοῦ Διατάγματος τῆς 28 Φεβρουαρίου πραγματικῶς ἠκυρώθη ἡ πίστωσις τῶν 800 χιλιάδων διὰ τὴν ἐφεδρείαν. Ἡ ἀκύρωσις αὕτη εἶναι φυσικὴ, οὔτε ἦτο ἀνάγκη διὰ Διατάγματος ν’ ἀκυρωθῇ ἡ πίστωσις αὕτη, διότι κατὰ τὸ 1884 δὲν συνῆλθεν ἡ ἐφεδρεία· ἑπομένως, ἀφοῦ δὲν συνῆλθεν ἡ ἐφεδρεία, δὲν ἐγένετο ἡ δι’ αὐτὴν δαπάνη, καὶ ἀφοῦ ἡ δαπάνη τῶν 800 χιλιάδων δὲν ἐπραγματοποιήθη διὰ τὴν ἐφεδρείαν, δὲν ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ δι’ οὐδεμίαν ἄλλην ἀνάγκην. Ἀλλ’ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μολονότι διατάσσει ὁ νόμος περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῶν πιστώσεων γίνεται μόνον τῇ 31 Ὀκτωβρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους, ὅτε κλείει ἡ χρῆσις τοῦ προηγουμένου ἔτους, ἔσπευσε νὰ ἀκυρώσῃ τινὰς τῶν πιστώσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 ὡς μὴ διατεθείσας ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς, διότι ἐπεθύμει συγχρόνως νὰ ζητήσῃ πιστώσεις ἀναπληρωτικὰς, αἱ ὁποῖαι ηὔξανον τὰς πιστώσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ πολύ. Ἤθελε λοιπὸν νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἤθελον ἐμποιήσει εἰς τὸ κοινὸν αἱ ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις καὶ ἡ δι’ αὐτῶν αὔξησις τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἔσπευσε νὰ ἀκυρώσῃ διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 28 Φεβρουαρίου τὰς εἰρημένας πιστώσεις, τὰς ὁποίας κατὰ νόμον μόνον κατὰ τὴν 31 Ὀκτωβρίου ἠδύνατο νὰ ἀκυρώσῃ.

§45Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐθνικὴ ἰδέα δὲν εἶναι μόνον ὑποχρέωσις τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος πρὸς τοὺς ὁμοφύλους ἀδελφοὺς, ἀλλ’ εἶναι καὶ δι’ αὐτὴν ταύτην πρὸς συντήρησίν της. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ πατέρες μας ἐγνώρισαν, καὶ ἡμεῖς γνωρίζομεν κατὰ πόσον πρέπει νὰ περιθάλψωμεν καὶ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἰδέαν αὐτήν. Δὲν ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας νὰ μᾶς ὑπενθυμίσῃ τὰ καθήκοντά μας πρὸς τὰ μεγάλα συμφέροντα τῆς πατρίδος. Ἀλλὰ, κύριοι, κατὰ δυστυχίαν αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν εὑρέθησαν Ἕλληνες νὰ ἐκμεταλλευθῶσι πρὸς καταστροφὴν καὶ αὐτῆς τῆς ἰδέας καὶ τοῦ Ἔθνους. Πρὸ τοῦ 1854 ὑπῆρχε συμμορία καταχραστῶν, καταχρωμένων τοῦ μεγάλου ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους εἰλικρινοῦς ἐνθουσιασμοῦ τοῦ τότε Ἡγεμόνος, καὶ κατέτρωγον τὰς συνεισφορὰς τὰς διδομένας δι’ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἀπὸ τοὺς πλουσίους ὁμογενεῖς. Ὅταν κατὰ τὸ 1854 ἀπεκαλύφθη αὐτὴ ἡ ἀπάτη, ἡσυχάσαμεν καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν κακοήθειαν. Τὸ 1859 ἦλθεν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ Βότσαρης εἰλικρινῶς ἐνθουσιασμένος ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, ἀλλὰ μὴ διαγνώσας καλῶς τάς τε περιστάσεις καὶ τὰ πράγματα, ἐνόμισεν, ὅτι ἡ μεγάλη ἰδέα συνίσταται εἰς τὴν σφυρηλάτησιν ἀξιωματικῶν, καὶ τὴν συχνὴν μεταβολὴν τῶν στρατιωτικῶν ὀργανισμῶν πρὸς διευκόλυνσιν τῆς κατασκευῆς ἀξιωματικῶν. Ὥστε ἐγεννήθη τὸ ἀξίωμα ὅτι πᾶσα μεγάλη ἐν Ἑλλάδι ἰδέα συνίσταται εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν· διὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις τῆς μεταβολῆς τοῦ 1862, εἰ καὶ εὑρέθη εἰς τοιαύτην ἀνέχειαν, ὥστε ἡ πρώτη πρᾶξίς της ἦτο νὰ δανεισθῇ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, ἐν τούτοις ἐγέννησε προβιβασμοὺς 1600 ἀξιωματικῶν, καὶ ἔκτοτε ἐξακολουθεῖ τὸ ἐργαστήριον αὐτὸ τῆς τοιαύτης σφυρηλατήσεως. Ἐπεθυμοῦμεν νὰ ἔλθῃ πολιτικὸς Ὑπουργὸς εἰς τὰ στρατιωτικὰ διὰ νὰ λείψῃ τὸ φυλετικὸν συμφέρον τῶν στρατιωτικῶν· ἀλλ’ ἀντὶ νὰ διορθώσῃ τὰ πράγματα, ὅταν ἦλθεν ὁ κ. Τρικούπης, τὰ ἐχειροτέρευσε, διότι, μὴ ἐννοῶν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἐνέπεσε δυστυχῶς εἰς τὰς συμβουλὰς νεανιῶν, οἵτινες ἔσπευδον ἀπὸ ὑπολοχαγοὶ νὰ γίνωσιν ἐντὸς πέντε ἐτῶν στρατηγοί, καὶ διὰ τοῦτο ἔδωκεν ὀργανισμὸν εἰς τὸν στρατόν, ὅστις τὸν παρέλυσε, διότι τὸν ἀφῆκεν ἄνευ ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες εἰς ὅλα τὰ Κράτη εἶναι τὰ νεῦρα τοῦ στρατοῦ. Καθ’ ἑκάστην παρουσίαζε Νόμους ἀνοίγοντας θέσεις ἀξιωματικῶν. Μᾶς ἔφερε τὸν περὶ ὁρίου ἡλικίας, δι’ οὗ ἔῤῥιψεν εἰς ἀποστρατείαν, παλαιοὺς ἀξιωματικούς, ἀκμαίους ἀκόμη πρὸς ὑπηρεσίαν διὰ ν’ ἀνοίξωσιν εἰς τοὺς νεανίας μεγάλους βαθμούς. Ἠθέλησε νὰ διαιρέσῃ τὸν στρατὸν εἰς εὐγενῆ καὶ ἀγενῆ· καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὲν πεζικὸν ἐθεώρησεν ὡς ἀγενὲς καὶ οὐδεμία περὶ αὐτοῦ ἐλαμβάνετο πρόνοια, ὅλη δὲ ἡ προσοχὴ ἦτο εἰς τὰ τεχνικὰ καὶ ἰδίως εἰς τὸ πυροβολικόν, καθόσον οἱ σύμβουλοι ἀνῆκον εἰς τὸ πυροβολικόν. Μᾶς ἔφερε τοὺς νόμους περὶ Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, διὰ τῶν ὁποίων πειρώμενος νὰ ἐξευγενίσῃ 140 ὑπαξιωματικούς, ἠνάγκασεν 600 ν’ ἀφεθῶσι πεπειραμένους καὶ ἱκανοὺς διατελέσαντας ἀνὰ 15 καὶ 20 ἔτη εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διότι οἱ νόμοι αὐτοὶ ἔκλειον τὸ στάδιον εἰς ἐκείνους. Κατήργησε βαθμὸν συντρέχοντα τὸν στρατὸν μὲ οἰκονομίαν. Τί ἔβλαπτεν ὁ βαθμὸς τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ τὸν ὁποῖον κατήργησεν ὁ κ. Τρικούπης; ὁ ἀνθυπασπιστὴς ἐξετέλει 2 καὶ 3 ἔτη καθήκοντα ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ὑπολοχαγοῦ, καὶ ἐλάμβανε τὸ ἥμισυ τῆς μισθοδοσίας ἐκείνων. Κατὰ τί, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔπαθεν ἡ ὑπηρεσία, ἢ σεῖς, διατελέσαντες δύο ἔτη ἀνθυπασπιστής; Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὀργανισμοὶ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ μεγάλη δόξα τῆς Ἑλλάδος, ἣν μᾶς παρουσιάζουσιν. Εἶπεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Βουλευτής, ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ θεωρηθῇ οὐχὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, ἀλλὰ πολιτικήν, καὶ ἀφοῦ τῷ κατέδειξαν ἐκ τῆς θέσεώς των τινες τὸ ἄτοπον τοῦ συλλογισμοῦ του, τότε εἶπε θὰ φέρωμεν διὰ τοῦ μέσου τῆς ἐνισχύσεως τοῦ στρατοῦ οἰκονομίας. Ἀλλ’ ὄχι ἐγώ, οὔτε ὁ Ἀρχιμήδης, ἂν ἔζη, θὰ ἠδύνατο νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, νὰ ἐνισχύσωμεν ἀφ’ ἑνὸς τὴν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ φέρωμεν ἀφ’ ἑτέρου οἰκονομίας. Πολὺ ὀρθῶς πρό τινων ἡμερῶν εἶπεν ὁ εὐφραδὴς ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος ὅτι διὰ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἐνεργεῖ περὶ τὰ στρατιωτικά, ὅτε θὰ ἔλθῃ ὁ καιρὸς διὰ νὰ ἐνεργήσῃ στρατιωτικῶς, ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ὑπάρχῃ· διότι δὲν θὰ τῇ μείνῃ ἡ ἐλαχίστη οἰκονομικὴ ἰκμάς, δηλαδὴ θὰ πάθῃ ὅ,τι ἔπαθεν ὁ σχολαστικός, τοῦ ὁποίου ἐψόφησεν ὁ ἵππος, ὅταν ἔμαθε νὰ μὴ τρώγῃ. Ἔχομεν, κύριοι, πρόσφατον παράδειγμα Κράτους πολὺ μεγαλειτέρου τῆς Ἑλλάδος, ἔχοντος πλοῦτον καὶ εἰσοδήματα πολὺ μεγαλείτερα. Ἐπὶ Ἀζὶζ ἦσαν δύω ἰσχυροὶ Ὑπουργοὶ, ὁ Ἀλῆς καὶ ὁ Φουάτ, οἵτινες ἐνέπεσαν εἰς τὰ δίκτυα συμβούλων αἰσχροκερδῶν. Εἶπον εἰς τὸν Ἀζίζ: παρεσκεύασε στρατὸν, ἑτοίμασε στόλον καὶ δὲν ἔχεις νὰ φοβηθῇς ἀπὸ κανένα. Ὅταν ὅμως ἦλθεν ὁ Ῥωσσοτουρκικὸς πόλεμος, διότι δὲν εἶχε χρήματα, αὐτὰ τὰ φοβερὰ θωρακωτὰ ἔμεναν δεμένα εἰς Κωνσταντινούπολιν, μὴ δυνάμενα νὰ κινηθῶσι, καὶ αἱ λιβερνίδες τῆς Ῥωσσίας ἔκαιον ἐν τῷ ποταμῷ ἐκείνας τῆς Τουρκίας, ὁ δὲ στρατὸς ἔτρεχεν ἐν μέσῳ χειμῶνος ἀνυπόδητος καὶ ῥακενδύτης νὰ προστατεύσῃ τὰ σύνορα τῆς Τουρκίας. Τοιούτων ἀποτελεσμάτων συμβουλὰς μᾶς δίδει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας· καὶ εἶχον ἐγὼ δίκαιον νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ἐτῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ Ὑπουργός της ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποφέρει μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὅ,τι τὸ μοναστήριον καὶ ὁ κελλάρης του μὲ τὸν μπεκρῆ καλόγηρον. Ἐνομοθετήσαμεν ἐφεδρείαν· καὶ μήπως δὲν ὑπῆρχε διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1879 τοιαύτη; Ἀλλ’ ὁ Νόμος, τὸν ὁποῖον ἐνομοθετήσαμεν προπέρυσιν, ἔχει ἄλλον πονηρὸν σκοπὸν, νὰ κρατήσῃ τοὺς στρατιώτας περισσότερον τοῦ ἔτους, καὶ ἀφοῦ τοὺς κρατοῦμεν διὰ διαφόρους ποινὰς ἕξ μῆνας καὶ ἓν ἔτος περισσότερον, ὕστερον ἐνθυμήθημεν νὰ φέρωμεν καὶ τὸν Νόμον περὶ ἐφεδρείας, ἵνα κρατήσωμεν τοὺς ἐφέδρους ὅσον θέλομεν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐψηφίσθη μετ’ ἐπιμονῆς ὁ Νόμος ἐκεῖνος ἐπὶ τοῦ κ. Τρικούπη. Κατόπιν ἔφερε καὶ ξένον ἀξιωματικὸν, ὅστις παρετήρησεν, ὅτι ἐκλήθη νὰ δώσῃ μαθήματα τῷ στρατῷ μας, ἀλλ’ ὄχι εἰς τάγματα· πρέπει νὰ συγκεντρωθῇ στρατὸς πολύς. Τότε ὁ κ. Τρικούπης ἐξέδωκε τὸ Διάταγμα τοῦ Φεβρουαρίου, ἀλλ’ ἐπειδὴ παρενέπεσαν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ τῷ ἔγραψαν οἱ φίλοι του, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ὀλέθριον δι’ αὐτοὺς, τότε τὸ ἀνεκάλεσεν· ἀλλὰ, καθὰ ἐβεβαίωσε σήμερον ὁ ἴδιος, ἤθελε συγκαλέσει τὴν ἐφεδρείαν μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐκλογῶν, ἂν διετηρεῖτο ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ. Διὰ νὰ σᾶς εἴπω δὲ ποία κατάχρησις προβιβασμῶν γίνεται, σᾶς λέγω, ὅτι ἔχομεν 24 ταγματάρχας τοῦ μηχανικοῦ, ἐνῷ χρειάζονται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν μόνον ὀκτώ!! καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι, ἂν ἐξακολουθῶμεν οὕτω, μετὰ τρία ἔτη θὰ ἔχωμεν 50, διότι ὅλοι οἱ λοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοὶ τοῦ μηχανικοῦ θὰ προβιβασθῶσι ταγματάρχαι. Μήπως τοὐλάχιστον παραχωρεῖ τοὺς περιττεύοντας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ὁδοποιΐας, ὄντας πολὺ χρησιμωτέρους ἀπὸ τὸ πλῆθος τῶν ἀέργων, οὓς ἐστρατολογήσαμεν εἰς τὰς αὐλὰς τῆς Εὐρώπης, διὰ νὰ καταβροχθίσωσι μὲ τοὺς βαρεῖς μισθοὺς, ἐπιμίσθια, ἀποζημιώσεις καὶ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα, τὰ μιλιούνια, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήσαμεν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν Δημοσίων ὁδῶν; Διὰ τοὺς λόγους, οὓς διέλαβον, ἀποκρούω τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἐπρότεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὅπως ἀποκρούω τὴν σύστασιν πάσης ἐπιτροπῆς, ἥτις συγκροτεῖται ἀπὸ ὑφισταμένους ὑπαλλήλους τῶν συγκροτούντων Ὑπουργῶν, διότι ἡ ἔκθεσίς των εἶνε ἡ ἰδέα αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ, καλυπτομένη ὑπὸ μίαν γνωμοδότησιν. Ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, τὶ θὰ γνωμοδοτήσῃ ἡ προκειμένη περὶ στρατιωτικῶν ὀργανισμῶν ἐπιτροπὴ, θὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι διὰ νὰ ἔχωμεν καλῶς ὠργανισμένον στρατὸν, πρέπει νὰ συγκροτήσωμεν ἐκ 40 ἀνδρῶν τοὺς λόχους, οὓς νὰ διευθύνωσι ταγματάρχαι, τὰ τάγματα συνταγματάρχαι καὶ τὰ συντάγματα στρατάρχαι, διὰ νὰ ἀνοίξωσι θέσεις διὰ τοὺς στρατιωτικούς. Εἶνε ἀληθὲς, ὅτι οἱ ἔχοντες τὰς ἰδέας τὰς ἰδικάς μου κατηγορήθησαν ὡς στενοκέφαλοι καὶ μικροὶ ἄνθρωποι, μηδεμίαν ἔχοντες στοργὴν πρὸς ὑπὸ τὸν ζυγὸν πάσχοντας ὁμοφύλους μας, ἀλλ’ ὅταν ἦλθον αἱ ἀνάγκαι τοῦ 1854 καὶ τοῦ 1867, ἐκεῖνοι οἱ στενοκέφαλοι ἀπέθανον εἰς τὰς πεδιάδας Θεσσαλίας καὶ τὰ ὄρη τῆς Κρήτης, καὶ οἱ κατηγοροῦντες αὐτοὺς ἐγένοντο ἐν Ἀθήναις μέλη ἐπιτροπῶν Ἀμύνης καὶ ἐκράτουν τὰ χρήματα καὶ ἀνήγειρον οἰκοδομὰς τριωρόφους. Λοιπὸν αὐταὶ εἶναι αἱ ἰδέαι ἐκείνων, οἵτινες λέγουν, ὅτι πρέπει νὰ δαπανήσωμεν ὅ,τι καὶ ἂν ἔχωμεν εἰς συγκρότησιν στρατοῦ, καὶ ὀλίγη ἂς ἦνε ἡ φροντὶς νὰ ἔχωμεν εἰς τὸ ταμεῖόν μας χρήματα, ἐνῷ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἀνάγκη, ἐὰν ἔχωμεν εἰς τὸ ταμεῖόν μας χρήματα, τὰ πάντα εἶνε δυνατὰ νὰ ἑτοιμάσωμεν, ἐνῷ ἂν εἰς ἐκείνην τὴν περίστασιν δὲν ἔχωμεν χρήματα, τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν; Ζητεῖτε, κ. Ὑπουργὲ καὶ κ. βουλευτὰ Εὐρυτανίας, νὰ ἔχητε σήμερον πολὺν στρατὸν, ἐνῷ δὲν ἔχετε νὰ τῷ χορηγήσητε τὸ σιτηρέσιόν του, καὶ οἱ καταλυματίαι μὲ τὰ ἐντάλματα εἰς τὰς χεῖρας τρέχουν ἀπὸ ταμείου εἰς ταμεῖον καὶ δὲν εὑρίσκουν χρήματα. Πῶς θὰ οἰκονομήσητε λοιπὸν τὸν πολὺν στρατόν; Τί τοὺς θέλεις τοὺς πολλοὺς βαθμοφόρους; Πάντες οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν ζητοῦν τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν διὰ νὰ κάμουν κόμμα ἐν τῷ στρατῷ· καὶ ἀνάθεμα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις κατώρθωσε νὰ κρατήσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἕνα ὀπαδόν· καὶ σεῖς, κ. Τρικούπη, ὅστις ἐκάματε τοσαύτας ἐθνικὰς θυσίας διὰ νὰ πολλαπλασιάσητε τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν σᾶς ἔμειναν ἄλλοι φίλοι παρὰ ὁ ὑπασπιστής σου καὶ ὁ συγγενής σου Καρατζᾶς. Ἀποκρούω τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι τὴν θεωρῶ ὡς ὅλως ἄχρηστον, καὶ μάλιστα ἐπιβλαβῆ, διότι θὰ ἐνθαῤῥύνῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ: πῶς περιφρονεῖτε τὴν γνώμην τόσων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν; Ἐγὼ λέγω, ὅτι εἰς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα πρέπει νὰ προεδρεύσῃ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, καὶ αὐτὸ, καθὼς εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας κ. βουλευτὴς Γορτυνίας, ἀπαιτεῖ καὶ ὁ λαὸς, ὅστις ἐνόησε τὸ συμφέρον του κάλλιον ἡμῶν τῶν σοφῶν ἀντιπροσώπων του· διότι ἐνόησεν ὅτι, ὅταν ἐπλήρωνεν ὀλίγους φόρους καὶ ἐπερίσσευον ἐκ τῶν προϊόντων τῆς ἐργασίας του, ἠδυνήθη νὰ βελτιώσῃ τὸν τόπον καὶ νὰ καταστήσῃ τοὺς ἀκαλλιεργήτους καὶ λογγώδεις τόπους φυτείας ἐλαιῶν, συκαμινεῶν, σταφίδων καὶ ἀμπέλων, ὧν τὰ εἰσοδήματα μᾶς τρέφουσι σήμερον· ἐνῷ, ἂν ἐπλήρωνεν ὅσους φόρους πληρώνει ἀπό τινων ἐτῶν ἀφαιρέσαντας καὶ τὴν τελευταίαν οἰκονομικὴν ἰκμάδα του, ἤθελεν ἔχει ὁ λαὸς τὴν χώραν ἄνευ βελτιώσεώς τινος καὶ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἦτο ὅτε τὸ 1828 τὴν παρέλαβεν ἀπὸ τὸν Ἰμβραΐμην καὶ Κιουταχῆν. Εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας νὰ ἐπιβάλωμεν νέα βάρη εἰς τὸν λαὸν χάριν συντηρήσεως τοῦ στρατοῦ· τῷ λέγω ἐγὼ ὅτι, ἂν τολμήσῃ νὰ ψηφίσῃ τοιοῦτόν τι, θὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ Καρπενῆσι, καὶ ὄχι διὰ τῆς συνήθους ὁδοῦ τοῦ Πρωσοῦ, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀτραποῦ τοῦ Τέρνου. Ὄχι μόνον ἀποκρούω τὴν σύστασιν τῆς Στρατιωτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ προκαλῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἵνα συστήσῃ εἰς ἐκείνην τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἐργασθῇ μετὰ θάῤῥους καὶ νὰ φέρῃ μεγάλας οἰκονομίας ἐπὶ τῆς δαπάνης τῶν δύο Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Ὁ ἴδιος κ. Μαυρομιχάλης πρὸ πέντε μηνῶν εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Πρωσσία, τὸ στρατιωτικώτερον Ἔθνος, χορηγεῖ ἄνδρας 5 ἢ 6 ἐπὶ ταῖς 1000 ψυχαῖς, καὶ ἡμεῖς δίδομεν 15 καὶ ἐντὸς ὀλίγου θὰ δώσωμεν 18 καὶ 20. Καὶ ποῖος εἶναι ὁ πληθυσμὸς τῆς Πρωσσίας ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως τῆς χώρας; πενταπλάσιος τοῦ ἡμετέρου. Λοιπὸν ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι ἀραιὸς, νὰ δίδωμεν διπλάσιον καὶ τριπλάσιον ἀριθμὸν στρατιωτῶν, δὲν εἶναι ἄνοια μεγίστη; Καὶ διατί τοῦτο; διὰ νὰ μορφώσωμεν στελέχη, ν’ ἀνοίγωμεν θέσεις διὰ σχηματισμὸν ἀξιωματικῶν· ἔμαθον μάλιστα, ὅτι ἑτοιμάζονται νομοσχέδια 1) νὰ ἦναι ὑποχρεωτικὸς ὁ προβιβασμὸς εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς εὐθὺς ὡς παρέλθῃ ὁ ἀπαιτούμενος πρὸς τοῦτο χρόνος καὶ 2) νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Εἰς ποῖον, κύριοι, Ἔθνος εἶναι δύο στελέχη ἀξιωματικῶν, ἓν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἕτερον ἐν ἀποστρατείᾳ; Καὶ μάλιστα χάρις εἰς τὴν Ἑβραϊκὴν δειλίαν τῶν πληρεξουσίων τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1862 κατώρθωσαν οἱ ὀλίγοι στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι νὰ ἁρπάσωσι πρῶτον τὴν ἐλάττωσιν τῶν πρὸς σύνταξιν 30 ἐτῶν εἰς 23 καὶ 25 καὶ συνάμα ἡ σύνταξις νὰ ἦναι ἀνωτέρα τοῦ μισθοῦ τῆς ἐνεργείας!

§46ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§47ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀληθέστατον, καὶ φέρω εὐθὺς παράδειγμα· ὁ λοχαγὸς Δημητριάδης ἐλάμβανεν ὡς ἀντιμοίραρχος μισθὸν 220 δραχμῶν τὸν μῆνα, τεθεὶς εἰς ἀποστρατείαν ἔλαβε 247 δραχμὰς ὡς σύνταξιν. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ὁρίζει ὅτι, ὅταν τις ἀξιωματικὸς ζητήσῃ ἀποστρατείαν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐγκρίσεως ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἠρνήθη ποτὲ αὐτὸς ἢ προκάτοχός του τις νὰ ἐγκρίνῃ τοιαύτην αἴτησιν; Διατί ὁ Θεοφιλᾶς καὶ ὁ Κολοκοτρώνης, ἔχοντες ἡλικίαν 45 ἐτῶν καὶ ἱκανώτατοι καὶ χρήσιμοι ἀξιωματικοί, ἐτέθησαν εἰς ἀποστρατείαν; διότι ὁ Ὑπουργὸς ἤθελε νὰ προβιβάσῃ εἰς τὴν θέσιν των ἄλλους· αὐτὴ εἶναι ἡ τάσις καὶ ἀπὸ σᾶς, κ. Ὑπουργέ, καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς προκατόχους σας, οὐδενὸς ἐξαιρουμένου, διότι πάσχετε ἀπὸ φυλετικὸν συμφέρον. Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι εἶναι μᾶλλον ἐπιζήμιος, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ὅ,τι ἔχει νὰ ζητήσῃ, ἂς τὸ προτείνῃ ὁ ἴδιος, χωρὶς νὰ μᾶς φέρῃ τὸν ὑπ’ αὐτοῦ ὑπαγορευθησόμενον φετρᾶ τῆς Ἐπιτροπῆς. Συνάμα δὲ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐντείλῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἐργασθῇ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῶν αὐστηρῶν οἰκονομιῶν ἐπὶ τῶν δαπανῶν τῶν Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν (χειροκροτήματα).

§48ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σκοπεύω νὰ παρέμβω εἰς τὴν συζήτησιν· εἶναι δὲ ἐνδεχόμενον ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιθυμῇ νὰ τὴν ἐξακολουθήσῃ, ἀλλὰ σήμερον ἀκόμη δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συνέλθωμεν τῇ πέμπτῃ μ. μ. ὥρᾳ διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας.

§49ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχομεν συνεδρίασιν κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ· εἶναι ἀδύνατον.

§50ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ δύνανται νὰ ἐργάζωνται ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν δωματίῳ, ἡμεῖς δὲ ἐν τῇ Αἰθούσῃ. Παρακαλῶ μάλιστα τὰ μέλη τῶν Ἐπιτροπῶν νὰ συνέλθωσι νὰ βασανίσωσι τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐκκρεμῆ ἐν ταῖς Ἐπιτροπαῖς, διότι τινὲς τῶν Ἐπιτροπῶν δὲν συνῆλθον εἰσέτι, οὐδὲ τοὺς Προέδρους καὶ Γραμματεῖς αὐτῶν ἐξελέξαντο ἔτι. Τοιαύτη εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Δικαιοσύνης, ἥτις δὲν ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.

§51ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν σπουδαίως εἰς τὰς ἐργασίας μας, ἂν δὲν σεβώμεθα οἱ ἴδιοι τὰς ἀποφάσεις μας. Ἀπεφασίσαμεν πολλάκις νὰ συνερχώμεθα τὴν 7 ὥραν, ὅτε τῷ ὄντι δύναται νὰ γίνεται ἐργασία ἀνέτως καὶ ἡσύχως· ἀλλὰ τί συμβαίνει; μόλις γίνεται ἀπαρτία εἰς τὰς 9, ἀφοῦ οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν ἐρχόμεθα κατὰ τὴν 7. Ἀφοῦ δὲ ἐρχόμεθα ἀπὸ τῆς 7 καὶ ἐργαζόμεθα μέχρι τῆς 12, μᾶς προβάλλετε νὰ ἔλθωμεν καὶ τὴν 5 μ. μ. Ἀλλ’ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐρχώμεθα τὴν πρωΐαν εἰς τὰς 7 ὥρας, θὰ ἔλθωμεν μ. μ. εἰς τὰς 5, οἱ ἄλλοι νὰ ἔλθουν εἰς τὰς 7. Αὐτὸ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀνεχθῶμεν τοὐλάχιστον ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐρχόμεθα κακτικῶς. Πρέπει νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 7 καὶ εἰς τὰς 7½ νὰ ἀναγινώσκωνται τὰ πρακτικά, καὶ τότε ἔχομεν καιρὸν νὰ ἐργασθῶμεν, ὅταν θέλωμεν. Εὑρισκόμεθα εἰς τὰ κυνικὰ καύματα, πάσχομεν δὲ καὶ πολλοί, καὶ ἐν τούτοις δὲν λείπομεν ἀπὸ τὸ καθῆκόν μας. Ἀλλὰ πρέπει καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ ἔρχωνται κατὰ τὴν 7 ὥραν καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν 9· διότι καὶ ἡ ἀπουσία αὐτῶν συντελεῖ εἰς τὸ νὰ μὴ γίνεται ἀπαρτία. Δὲν δυνάμεθα ἀνθρωπίνως νὰ ἐργασθῶμεν περισσότερον, ὅταν κατὰ Ἰούλιον μῆνα ἐργαζώμεθα διαρκῶς ἐπὶ 5 ὥρας.

§52ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη δι’ ἀναστάσεως εἰς πρώτην συζήτησιν Τὸ Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1885 Β. Διατάγματος. Κατόπιν δὲ παρεδέχθη εἰς αʹ συζήτησιν τὰ ἑπόμενα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως· Περὶ καταργήσεως τοῦ μονοπωλίου τῶν χημικῶν πυρείων. Περὶ καταργήσεως τοῦ Νόμου ΑΡΚΔʹ περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου κτλ. Περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἁλαταποθηκῶν. Περὶ καταργήσεως τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν Γραφείου τῆς Στατιστικῆς. Περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Σφραγιστηρίου. Περὶ τροποποιήσεως τῶν ΑΡΞΑʹ καὶ ΑΡΔʹ Νόμων περὶ προσωπικοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν τοῦ Κράτους. Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν Νόμων περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων ἐσόδων. Περὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ Νόμου ΑΜΕʹ. Περὶ πληρωμῆς καὶ τῶν συντάξεων τοῦ Κράτους εἰς νέας δραχμάς. Περὶ ἀναπληρώσεως ἐλλειπουσῶν Ἐφορευτικῶν ἐπ’ ἐκλογῶν Ἐπιτροπῶν ὑπὸ τῶν Ἀντιπροσώπων τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς. Περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1885).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸ Νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως προνομίου εἰς τοὺς ἐφευρέτας νέων μεθόδων πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος.

§54ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας, τὸ ὑποβάλλω τροποποιημένον, διότι κατηρτίσθη ἓν πλῆρες Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλω ὡς τροπολογίαν καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ (Ὅρα Παράρτημα).

§55ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπειδὴ ἀναφέρονται τὰ ὀνόματα ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τοῦ Α. Δαμασκηνοῦ καὶ τῶν ἀδελφῶν Λ. καὶ Κ. Γεωργακοπούλων, σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τοιαύτας ἐφευρέσεις, καὶ τὴν ἐφεύρεσιν αὐτῶν τὴν ἀνεκοίνωσαν· ἕνα τοιοῦτον γνωρίζω εἰς Πάτρας, τὸν κ. Ἀργυρόπουλον. Ὥστε παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τοὺς κ. Νομάρχας νὰ πληροφορήσωσιν, ἐὰν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι.

§56ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι νὰ γίνῃ ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποβληθῇ· ἀλλὰ τώρα, ἂς ἐκπληρωθῇ ὁ τύπος καὶ ἂς ἀναγνωσθῇ.

§57ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Κατόπιν γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ Νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως προνομίου εἰς τοὺς ἐφευρέτας νέων μεθόδων πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος).

§58ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 12 καὶ 10|60 Μ. Μ).