1885.02.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50

Τῆς 5 Φεβρουαρίου 1885.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 4¼ Μ. Μ. (Γενομένης ἀπαρτίας, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ πρακτικὰ τῆς προλαβούσης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις Νόμου τῶν Βουλευτῶν Κραναίας κυρίων Βαλσαμάκη καὶ Μουσούρη περὶ τῶν λιμενικῶν φόρων Ἀργοστολίου. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§2Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως....

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§4Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Χώρας ὀφείλει νὰ ἐφελκύσῃ σπουδαίως τὴν προσοχὴν ὄχι μόνον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς κοινωνίας. Εἰς οἵαν περιέστημεν κατάστασιν οἰκονομικῶς, ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν κατὰ τίνα τρόπον θὰ κανονίσωμεν τὴν πολιτικήν μας ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἔστω καὶ ἀργά. Δὲν πρόκειται πλέον νὰ σκεφθῆτε, ἢ περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς τῆς Χώρας· εἰς τοιαύτην κατάστασιν περιέστησαν τὰ πράγματα τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς. Εἰς μίαν ἄλλην συζήτησιν, κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτε μοὶ ἐπέτρεψεν ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας μου νὰ παρευρεθῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὡμίλησα περὶ τοῦ δανείου καὶ σᾶς εἶπον τότε, ὅτι πλανῶνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑποθέτουσιν, ὅτι ὁ Τόπος, εἰς οἵαν εὑρίσκεται οἰκονομικὴν ἐξάντλησιν, εἶναι δυνατὸν νὰ καταβάλῃ 85 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὅπως διοικήσῃ τὸν Τόπον. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ 85 ἑκατομμυρίων μόνον, πρόκειται περὶ ποσοῦ πολὺ ἀνωτέρου. Καὶ τότε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παραστήσω ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον παρουσίασε τὸ Ὑπουργεῖον, εἶναι εἰκονικὸς καὶ ψευδής· διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δὲν ἀνέγραφε τοὺς τόκους τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησε καὶ τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἰδοὺ ὅτι σήμερον ἔχετε ὑμεῖς αὐτοὶ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι τῷ ὄντι εἰκονικὸς, εἶναι τῷ ὄντι ψευδής. Ἀλλὰ μήπως θὰ ἔχωμεν μόνον αὐτὰ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ; Καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ ἔλθωσι κατόπιν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, αἵτινες θὰ ἀναβιβάσωσιν αὐτὰ τὰ ἔξοδα εἰς δέκα καὶ πλέον ἑκατομμύρια; Τὸ σύστημα λοιπὸν ἐν γένει τὸ οἰκονομικὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως φέρει τὴν ὕπαρξιν τῆς Πατρίδος εἰς προβληματικὴν θέσιν, καὶ καθῆκον ἔχομεν, ὡς προεῖπον, νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ σκεφθῶμεν σπουδαίως. Ἐνῷ τοιαύτη εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Χώρας, ἡ Βουλὴ, καὶ αὐτὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀκόμη, προεξοφλοῦσιν, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τῆς χορηγήσεως τοῦ δωδεκατημορίου, προεξοφλοῦσι τὴν παραδοχὴν ἑνὸς μεγάλου μέρους αὐτοῦ τοῦ σπατάλου καὶ ἀσώτου Προϋπολογισμοῦ. Ἐψηφίσατε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τὸ δωδεκατημόριον, στηριζόμενον εἰς αὐτὸν τὸν Προϋπολογισμόν· πρόκειται ἤδη νὰ ψηφίσητε καὶ ἕτερον δωδεκατημόριον, καὶ οὕτως, ἐξακολουθούσης αὐτῆς τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, οὐδόλως ἀπίθανον ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ ἐπιψηφίσητε καὶ ἕτερον δωδεκατημόριον διὰ τὸν Μάρτιον. Ἀλλ’ οὕτω φερόμενοι καὶ πολιτευόμενοι δὲν προεξοφλεῖτε, οὕτως εἰπεῖν, τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον βυθίζει τὸν Τόπον εἰς τὴν καταστροφήν; Πρέπει, κύριοι, νὰ σπεύσητε. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐρείπια θέλει ἀφήσει ἀπερχομένη αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ὁ καλὸς οἰκοδεσπότης θρηνεῖ, ὀδύρεται, προσπαθεῖ νὰ σώσῃ τὴν οἰκίαν του, ὅταν βλέπῃ αὐτὴν καιομένην, ἀλλ’ ὅταν τέλος πάντων καῇ, ὀφείλει καὶ αὐτὰς τὰς πέτρας καὶ αὐτὸ τὸ ὑλικὸν τὸ περισωθὲν ἀπὸ τὴν πυρκαϊὰν νὰ τὸ περισυνάξῃ ὅπως ἀνοικοδομήσῃ νέαν. Εἰς τοιαύτην λοιπὸν εὑρισκόμενοι κατάστασιν ὀφείλομεν νὰ ἄρωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ τοιαύτην Κυβέρνησιν, ἥτις μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὸν ὄλεθρον. Κρίνω περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς περισσότερον, διότι ἀρκούντως εἶναι συζητημένα καὶ ἀρκούντως εἶναι γνωστὰ τὰ ζητήματα τὰ οἰκονομικὰ, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὴν ἐν γένει κατάστασιν τοῦ Τόπου.

§5ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ψηφοφορία, ψηφοφορία....

§6ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ ἐγέννησεν ἓν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἑπομένως νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ ἑξῆς πρότασις: «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ παρέχῃ τοῦ λοιποῦ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον».

§7ΠΟΛΛΟΙ. Ψηφοφορία, ψηφοφορία.... (θόρυβος).

§8ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ὑπηγορεύθη ἐκ τῆς ἑξῆς ἰδέας: Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν πέμπτην ἡμέραν τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου καὶ ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπέβαλε Νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν, ὅπως δαπανήσῃ διὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον. Ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφορμῆς ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι δικαιολογεῖται νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἂν ἐμπιστεύηται τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δαπανήσῃ κατὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον ἐπὶ τῇ βάσει Προϋπολογισμοῦ, ὃν δὲν ἐψήφισεν ἔτι. Ἂν καὶ δὲν ἐζητήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πίστωσις διὰ τὸν Φεβρουάριον, ἡ Κυβέρνησις δαπανᾷ ἐπὶ τῇ βάσει ἀψηφίστου Προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅστις ἄδηλον ἂν θὰ ψηφισθῇ. Αἱ παρελθοῦσαι πέντε ἡμέραι μᾶς ὑποχρεοῦν δι’ ὅλον τὸν μῆνα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅστις δὲν ἐψηφίσθη. Δικαίωμα λοιπὸν παντὸς Βουλευτοῦ εἶναι νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν ἐννοῇ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δαπανήσῃ ἄνευ πιστώσεως, ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ προλαλήσαντος εἶναι προδήλως ἀνυπόστατος. Ἡ χορήγησις τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ παρέχῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς, προκαλεῖ τὸ αὐτὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ καὶ ὁλόκληρος ὁ Προϋπολογισμός. Ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Τοιοῦτον ἀναγκαίως εἶναι ἡ χορήγησις τῶν δωδεκατημορίων αὐτοῦ. Λοιπὸν εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ πρότασις ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τοῦ ὑποβαλόντος αὐτὴν Βουλευτοῦ Δωρίδος μετὰ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην ἀντίῤῥησιν τοῦ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἐπιθυμῇ νὰ ψηφοφορηθῇ ἀμέσως ἢ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, νομίζω ὅτι καταντᾷ εἰς τὸ αὐτὸ, εἰς ὃ καὶ ἡ τεθεῖσα πρότασις ἐμπιστοσύνης. Ἡ Κυβέρνησις, ἥτις νομίζει ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης, ἥτις τίθεται κατ’ αὐτῆς, ὁμολογεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην, καὶ ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς ἀναβολῆς θὰ ἦναι ἀπόδειξις ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς αὐτήν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἀλλὰ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν θέλῃ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἡ πρότασις.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Προεβλήθη πρότασίς τις εἰς τὴν Βουλὴν, ἦτο δὲ φυσικὸν νὰ γείνῃ ἡ παρατήρησις παρὰ τοῦ κ. Προέδρου καὶ παρ’ οἱουδήποτε ἄλλου, ὅτι ἡ πρότασις ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν ἡμέραν, ἥτις ἤθελε προσδιορισθῆ. Εὐθὺς ὅμως ὡς ἐγένετο ἡ παρατήρησις παρὰ τῶν προτεινάντων ἢ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν πρότασιν ὅτι εἶναι προτακτέα ὡς ἔχουσα χαρακτῆρα ἐμπιστοσύνης, εἶναι πρέπον νὰ συζητηθῇ εὐθύς. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται παρὰ νὰ δεχθῇ τὴν τοιαύτην πρότασιν. Δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τίνες οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους τοιαύτη πρότασις ὑποβάλλεται. Τοιαύτη πρότασις, εἶπεν ὁ τελευταῖον ἀγορεύσας, ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ, διότι κινδυνεύομεν σήμερον τὴν 5 Φεβρουαρίου νὰ δεσμευθῶμεν ἀπέναντι τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἂν δὲν σπεύσωμεν νὰ λάβωμεν οἱανδήποτε ἀπόφασιν, ὡς ἂν εἰ δὲν ἐπράξαμεν τοῦτο κατὰ τὸν Ἰανουάριον καὶ δὲν ἐδαπανήσαμεν τὰ τοῦ Ἰανουαρίου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὃν ἀποκρούουσιν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν. Ἄλλως, θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἡ πρότασις ὑποβάλλεται κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐλλείπουσι σήμερον 8 ἢ 9 Βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι θέλουσι φθάσει αὔριον, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι συμφέρον νὰ γείνῃ ψηφοφορία πρὸ τῆς αὔριον (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν), ἵνα χρησιμοποιηθῇ ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν ψήφων. Περὶ τούτου δὲν ἔρχομαι νὰ συζητήσω· εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν τοῦτο ὑπηγόρευσε τὴν πρότασιν καὶ τὴν ἐπίσπευσιν τῆς προκλήσεως ψηφοφορίας ἐπ’ αὐτῆς ἢ ἂν ὑπηγόρευσεν αὐτὴν ἡ ἑτέρα ἰδέα, τουτέστι ὅτι διὰ τὸν Ἰανουάριον ἐπετρέπετο νὰ διοικώμεθα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ συνταχθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ δὲ τὸν Φεβρουάριον τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται. Ἡ γνώμη τῶν προτεινόντων ἀφορᾷ εἰς αὐτούς· ἀφοῦ δ’ οὗτοι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπιθυμοῦσι νὰ ῥυθμίσωσι τὰς σκέψεις των, δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς νὰ πολυπραγμονήσωμεν. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ὑποβληθεῖσα θέλει συζητηθῆ, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θέλουσιν ὁμιλήσει ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, διότι αὕτη περιέχεται ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἤθελεν ἀπολήξει εἰς πρότασιν ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἤδη ἡ πρότασις τῆς ἐμπιστοσύνης προτείνεται καὶ διὰ νὰ δυνηθῇ ἐν ἐπιγνώσει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, πρέπει νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν αὐτῆς ἀπὸ τῆς οἰκονομικῆς ἰδίως ἀπόψεως, ἀφοῦ καὶ αὐτὸς ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν ἐστήριξε τὴν γνώμην του εἰς τὴν κακὴν δῆθεν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, καὶ ἔχων ἐκεῖνος τοιαύτην γνώμην περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, ἐστήριξεν ἐπ’ αὐτῆς πρότασιν ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐννοεῖται ἄρα ὅτι οἱ ἔχοντες τὴν ἀντίθετον γνώμην περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦντες ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θέλουσιν ὑποστηρίξει τὴν γνώμην των, μετὰ τοῦτο δὲ θὰ ἔλθωμεν καὶ ἡμεῖς ν’ ἀναπτύξωμεν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θεωροῦμεν ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπεκδεχώμεθα τὴν ὑποστήριξιν τῆς Βουλῆς.

§12Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, εἶναι πρωτοφανὲς τὸ σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὑπεκφύγῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης εἶναι κατ’ ἐξαίρεσιν ζήτημα πολιτικόν. Ἄλλοτε ὁ κ. Τρικούπης εἶπε πολλάκις ἀπὸ τοῦ Βήματος, ὅτι οὔτε ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἐννοεῖ νὰ μένῃ ἐν τῇ Κυβερνήσει ἄνευ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰσήλθομεν εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐλέχθησαν πολλὰ καὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως. Τὸ ζήτημα τίθεται σήμερον καθαρὸν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια οὔτε συζητήσεως οἰκονομικῆς ἢ στρατιωτικῆς ἢ δικαστικῆς, εἶναι ζήτημα καθαρῶς πολιτικόν· ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ νὰ ἄρῃ ἀπ’ αὐτῆς τῆς στιγμῆς τὴν ἐμπιστοσύνην της ἐκ τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὅλην τὴν ἐν γένει πολιτικὴν αὐτῆς, ἄνευ διακρίσεως εἰδικῆς. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡμῖν γνωστὴ ἀπὸ τριῶν ἐτῶν καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἐν διαστήματι μιᾶς ἢ δύω ἡμερῶν νὰ συζητήσωμεν ὁποία ὑπῆρξεν αὕτη· ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα καὶ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τί νὰ συζητήσωμεν; οἰκονομικά; στρατιωτικά; δικαστικά; ὅλα ἐσυζητήθησαν ἀπὸ τριῶν ἐτῶν. Ἐπὶ τρία ἔτη ὁλόκληρα διεψεύσθητε ὑπὸ τῶν πραγμάτων, διεψεύσθησαν τὰ ἰσοζύγιά σας, τὰ περισσεύματά σας· κατεστρέψατε τὸν Τόπον, τὸν ἐξηχρειώσατε ἠθικῶς. Τὰ τοιαῦτα συνεζητήσαμεν πολλάκις. Σήμερον πρέπει νὰ ψηφοφορήσωμεν διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἀπ’ αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Νομίζω, ὅτι πρὸ πάντων διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων — καὶ δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ διὰ πᾶσαν μέλλουσαν Κυβέρνησιν,— ὀφείλει τὸ Κοινοβούλιον νὰ ὑποχρεοῖ ἑκάστοτε τὰς Κυβερνήσεις νὰ δέχωνται ἀπολύτως τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ὁσάκις τίθεται ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· πᾶσα ὑπεκφυγὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως μειώνει τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς.

§13ΒΑΛΕΤΤΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§14ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, οἵτινες ἔπειθον μέχρι τοῦδε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι πρέπει νὰ προσπαθήσῃ πάσῃ δυνάμει διὰ νὰ θέσῃ τέρμα εἰς Κυβερνητικὴν ἐνέργειαν, ἥτις ὤθησε τὸν Τόπον εἰς ἣν περιῆλθε κακὴν κατάστασιν, μετὰ λύπης βλέπομεν, ὅτι πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ θέσωμεν τέρμα ἀκόμη καὶ εἰς τὸν ἐξευτελισμόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις περιῆλθε, προτείνουσα διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν προτάσεις ἀναξίας Κυβερνήσεως. Ἐν τίνι Χώρᾳ Συνταγματικῇ ἠκούσθη ποτὲ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ νὰ προβάλλεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἐμπιστοσύνης νὰ διατυπόνηται ἐν γραπτῇ προτάσει, ἥτις νὰ κατατίθεται εἰς τὸ Βῆμα τῆς Βουλῆς, ὁ δὲ Ὑπουργὸς, μέλος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ζητῇ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, αἵτινες ἀνεγράφησαν διὰ νὰ ῥυθμίζωσι κατὰ τίνα τρόπον αἱ προτάσεις τῶν Νομοσχεδίων προβασανίζονται καὶ νομοθετοῦνται ἐν τῇ Βουλῇ; Ἀναγκαῖον εἶναι τῳόντι αἱ προτάσεις τῶν Νομοσχεδίων νὰ τυπώνωνται καὶ διανέμωνται εἰς τοὺς Βουλευτὰς, διὰ νὰ μελετηθῇ τὸ κείμενον τῶν διατάξεων αὐτῶν. Τί ἔχετε νὰ μελετήσετε εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Δωρίδος, ὅστις διὰ δύω λέξεων σᾶς εἶπεν, ὅτι προβάλλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ἐξακολουθεῖ πλέον ἀπονέμουσα τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν Κοινοβουλευτικῇ Χώρᾳ Ὑπουργεῖον, καθ’ οὗ προβάλλεται τοιαύτη ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πρότασις, δύναται νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ὑπερηφάνειαν αὐτὸ τοῦτο νὰ προκαλέσῃ αὐτοστιγμεὶ ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι Συνταγματικὴ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀνεχθῆ ν’ ἀφήσῃ καὶ ἐπὶ λεπτά τινα τῆς ὥρας ἀμφιβολίαν ἂν ἔχῃ ἢ δὲν ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου; Καὶ δὲν λέγει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καταλείπουσα ἐκκρεμὲς ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ φράσεων ἀριδήλων διατυπωθὲν ἐν τῇ Βουλῇ; Κύριοι, τῳόντι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τοιοῦτον ἐξευτελισμόν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἅμα πεισθεῖσα, ὅτι δύναται νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν Τόπον Κυβερνήσεως, ἥτις, κατὰ τὸ φρόνημα αὐτῆς, ἤγαγε τὴν Χώραν εἰς τὸν ὄλεθρον, ἤγαγεν αὐτὴν εἰς τὸ χεῖλος τοῦ βαράθρου, ὅπως εὐφυής τις Βουλευτὴς τῆς Συμπολιτεύσεως ἤθελε νὰ εἰρωνευθῇ ἑσπέραν τινὰ, ἅμα πεισθεῖσα περὶ τούτου, εἶχε καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα νὰ προβάλῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ νὰ θέσῃ τέρμα πλέον εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πορείαν, ὅπως δυνηθῶσιν ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους θέλει μεταδώσει ἡ Βουλὴ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς, νὰ περισυλλέξωσι τὰ ναυάγια, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἐπιπλέουσιν ἐπὶ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης. Ἡ πρᾶξις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι πρᾶξις, τὴν ὁποίαν εἶχε δικαίωμα νὰ προβάλῃ, εἶναι πρᾶξις, τὴν ὁποίαν εἶχε καθῆκον νὰ μὴ παραλείψῃ. Ἀλλ’ ἴσον δικαίωμα, ἴσον καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν αὐτῆς, μὴ ἐξακολουθοῦσα νὰ ἐξευτελίζῃ πλέον τὸ ἀξίωμα τῆς Χώρας, τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοσοῦτον ἐταπείνωσε.

§17Σ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐὰν ὑπώπτευον ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἀποφεύγει τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀμέσως θὰ μεθιστάμην ἀπὸ τῆς ὑπουργικῆς εἰς τὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως φάλαγγα· τὸ Ὑπουργεῖον ὅμως μακρὰν τοῦ ν’ ἀποφύγῃ τοιοῦτον ζήτημα, τὸ ἐπεδίωξεν ἐπὶ μῆνας καὶ τὸ ἐπιδιώκει. Τὸ ζήτημα τοῦτο συστηματικῶς ἀπέφυγεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, σήμερον δὲ, ὠφελουμένη τῆς ἀπουσίας μελῶν τινων τῆς Συμπολιτεύσεως, τὸ ὑποβάλλει ἐξ ἀπίνης. Τοῦτο προεσχεδιάσθη. Ἰδοὺ διατί πρὸ τῆς 4 ὥρας ἡ πτέρυξ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἦτον ἤδη πλήρης, ἐνῷ συνήθως ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ ἦτο κενή. Δὲν εἶναι ὅμως τῆς τιμῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἐπιμείνῃ νὰ γείνῃ ψηφοφορία σήμερον, ὅτε δὲν ἀντιπροσωπεύεται τὸ Κράτος διὰ τὴν ἀπουσίαν πολλῶν Βουλευτῶν, ἐνῷ αὔριον θὰ ἐπανέλθωσιν οἱ ἀπόντες, καὶ τότε θὰ ἦναι νόμιμος ἡ διατήρησις ἢ ἡ ἀνατροπὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν τοιοῦτό τι συνέβαινεν ἐν Ἀγγλίᾳ, ἔνθα ἱδρύθη καὶ ἀνεπτύχθη θαυμασίως τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θὰ διέκοπτε τὴν Συνεδρίασιν, καὶ θὰ διέτασσε τὴν διὰ τῆς βίας προσαγωγὴν τῶν ἀπόντων Βουλευτῶν, διότι ἐξ ἀπίνης δὲν ἀνατρέπονται αἱ Κυβερνήσεις. Ὁ Κανονισμὸς τῆς ἡμετέρας Βουλῆς δυστυχῶς δὲν ἐπιτρέπει τὴν λῆψιν τοιούτου μέτρου, δικαιοῦται ὅμως ὁ Πρόεδρος ν’ ἀναβάλῃ τὴν Συνεδρίασιν εἰς αὔριον. Ἡμεῖς αὐτοί, οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Συμπολίτευσιν, ἔχομεν καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ματαιώσωμεν τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπέχοντες τῆς Συνεδριάσεως. Μετὰ τὴν ἀποχὴν ἡμῶν ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν θὰ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἀλλ’ ἡ τιμὴ τοῦ κόμματος, καὶ αὐτῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπαιτεῖ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τοιαῦτα μέτρα.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶχε δίκαιον θελήσας νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὰ ἄτοπα τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητεῖ νὰ προταχθῇ τῆς συζητήσεως ἡ περὶ τοῦ θέματος ψηφοφορία. Ἀλλὰ, καίτοι ὁ κύριος Βουλευτὴς εἶχε προδήλως δίκαιον, ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τοιαύτης διαγωγῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι ἑτοίμη καὶ αὐτὸ τὸ δίκαιόν της, τὸ ὁποῖον ἄριστα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βουλευτὴς, νὰ παραιτήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἑτοίμη βλέπουσα τὴν Ἀντιπολίτευσιν θέλουσαν ἐξ ἐνέδρας, οὕτως εἰπεῖν, νὰ ὑφαρπάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, νὰ προβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ἐπιτρέπουσα ὅπως γένηται αὕτη κατὰ τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις, καίτοι θὰ ἦτον ὅλως ἄτοπον νὰ δοθῇ ψῆφος κατ’ αὐτῆς τυχὸν ἄνευ συζητήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν αὕτη νὰ ἀπολογηθῇ, εἶναι ἑτοίμη νὰ ἐπιτρέψῃ τοῦτο, καταδεικνύουσα ὅμως, ὅτι οὐδεμίαν εἰς τοῦτο ὑπέχει αὕτη εὐθύνην. Ἐὰν τυχὸν, ἄνευ ἀπολογίας τῆς Κυβερνήσεως καταψηφίσῃ αὐτῆς ἡ Βουλὴ, τοῦ ἀτόπου τὴν εὐθύνην θέλει φέρει μόνη ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§19ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα, τὸ δεχόμεθα.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐρωτῶ τί δέχεσθε. Εἶναι περιττὸν νὰ μοὶ λέγητε, ὅτι δέχεσθε τὴν εὐθύνην, ἀφοῦ ταύτην, ὡς συνέπειαν τῆς διαγωγῆς ὑμῶν, σᾶς ἐπιῤῥίπτομεν ἡμεῖς· ὑμεῖς ἐπιμένετε ὅπως γένηται ψηφοφορία ἄνευ συζητήσεως, ἵνα ἐκφράσῃ γνώμην ἡ Βουλὴ περὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ ἀκούσῃ ὅ,τι ἔχει νὰ εἴπῃ ὑπὲρ τῆς πολιτείας ταύτης ἡ Κυβέρνησις. Ἡμεῖς λέγομεν ἄτοπον τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ἄτοπον προκαλεῖται ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἑπομένως ἐπιτρέπομεν ἵνα γείνῃ καὶ τοῦτο, διότι θέλομεν νὰ ἦναι καθιερωμένον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι καὶ ἐπὶ προκλήσεων ἀμφιβόλων τὸν χαρακτῆρα, ἂν αὗται ἅπτωνται ὁπωσδήποτε τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρέπει αὕτη νὰ ὑποχωρῇ, ἵνα παρέχῃ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἐκφράσωσι κατ’ αὐτῆς γνώμην, τὴν εὐκαιρίαν ἵνα δώσωσι τὴν ψῆφον αὑτῶν ὅπως αὐτοὶ θέλουσιν. Οὐδεμία ὑπάρχει εὐλογοφανὴς πρόφασις, ἵνα ἡ Ἀντιπολίτευσις μὴ ἐπιτρέψῃ νὰ γένηται συζήτησις, ὅπως τὴν ἑσπέραν ταύτην μετὰ τὴν συζήτησιν ψηφίσωμεν. Ἡ Συμπολίτευσις οὐδέποτε ἀπεχώρησε· δὲν ἀπεχώρησεν ὡς Συμπολίτευσις· δὲν ἀπεχώρησαν τὰ μέλη αὐτῆς οὐδέποτε, οὐδὲ ὡς Ἀντιπολίτευσις. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν: Ἔφθασεν ἡ ὀγδόη ὥρα καὶ ἀποχωροῦμεν, ἀδιαφοροῦντες ὁποῖον ἔχομεν καθῆκον πρὸς τὸ Ἔθνος. Ἡμεῖς ὅταν ὑπάρχῃ καθῆκον, δὲν γνωρίζομεν 8 ὥραν καὶ 9 καὶ 12, οὐδὲ τὰ παννύχια, περὶ τῶν ὁποίων τοσαῦτα ἠκούσαμεν. Ἐὰν ἐγίνετο συζήτησις, ἠθέλομεν παραμείνει ἐνταῦθα ἕως τῆς 12, ἕως τῆς πρωΐας τῆς αὔριον, ἀλλὰ δὲν ἠθέλομεν ἀποχωρήσει ἄνευ ψηφοφορίας. Τοῦτο δὲν σᾶς ἀρκεῖ; Θέλετε νὰ ψηφοφορήσητε ἄνευ συζητήσεως; ψηφοφορήσατε καὶ ἄνευ συζητήσεως (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§21ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπονοεῖ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἐλησμόνησεν ὅτι πρὸ τριῶν ἐτῶν γίνεται συζήτησις.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε! ψηφοφορία.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἀκούσατε τὴν πρότασιν ὅπως διετυπώθη παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Δωρίδος· ἔχει αὕτη οὕτως: «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ παρέχῃ τοῦ λοιποῦ τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§24ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπεστήριξα πάντοτε ἐνθέρμως τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἤδη ἀναγγέλλω μετὰ λύπης μου, ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι ἤδη νὰ ἀναπτύξω. Ἐὰν μοὶ δοθῇ εὐκαιρία, θὰ ἀναλύσω τοὺς λόγους αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ Βήματος (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 212. 108 εἶπον Ναὶ, 104 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο παραδεκτὴ διὰ πλειοψηφίας 4 ψήφων. (Χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6 καὶ 20′).