1885.01.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46

Τῆς 28 Ἰανουαρίου 1885

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 4½ Μ. Μ. (Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§2Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπεράνω παντὸς κομματισμοῦ, πάσης φατριαστικῆς σκέψεως, βεβηλούσης τὸν εὐσεβῆ πόθον, ὅστις μὲ ἐμπνέει, ἔρχομαι, κύριοι Βουλευταὶ, ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἔντιμοι συνάδελφοι εἶπον, σχέσιν ἔχοντα πρὸς τὴν μυσαρὰν σκευωρίαν, τῆς ὁποίας θῦμα ἐγένετο ὁ πατήρ μου. Ἔρχομαι νὰ τὰ ἐπαναλάβω διὰ νὰ τὰ ἀκούσῃ ἀκόμη μίαν φορὰν ποτισμένα μὲ τὴν πικρίαν τῆς υἱικῆς ὀδύνης ἡ πλανηθεῖσα πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, νὰ τὰ χαράξῃ εἰς τὴν καρδίαν καὶ τὴν συνείδησίν του ὁ δηλητηριασθεὶς Ἑλληνικὸς λαὸς, νὰ τὰ μάθῃ ὁ ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμὸς καὶ νὰ κρίνῃ μεταξὺ τοῦ μάρτυρος, ὅστις ἀναπαύεται ἤδη ἐν τῇ γαλήνῃ τοῦ τάφου, καὶ τῶν στυγερῶν ἐργατῶν τῆς δολοφόνου σκευωρίας. Ἠκούσατε καὶ ἄλλοτε, κύριοι Βουλευταὶ, τοῦ νεαροῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ κ. Λεβίδου, τοῦ θερμοῦ καὶ ἐνθουσιώδους εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς τότε Ἐπιτροπῆς, ἐπαναλαμβάνοντος ὅτι ἐγένετο θῦμα τῆς πολιτικῆς ἀπειρίας του, πιστεύσας εἰς τοὺς ψευδομάρτυρας τῆς φατρίας, ἡ ὁποία ἐζήτησε νὰ καταστήσῃ αὐτὸν ὄργανον οὐχὶ Δικαιοσύνης, ἀλλ’ εἰδεχθοῦς σκευωρίας, τῆς ὁποίας ἅμα κατενόησε καὶ διέγνω τοὺς ἀποτροπαίους σκοποὺς, ἀπέστρεψεν ἀπ’ αὐτῆς τὸ πρόσωπον μετὰ βδελυγμίας. Ἠκούσατε τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐκ Βώλου κ. Φιλαρέτου, τοῦ ὁποίου τὴν καλὴν πίστιν οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ διημφισβήτησεν, ἐπαναλαμβάνοντος ὅτι ἐπλανήθη ἀπὸ ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἐπίστευε χρηστοὺς πολιτευτὰς, ζητοῦντας τὴν καταδίκην ἀληθῶν, ὡς διεβεβαίουν, ἐνόχων, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν ταπεινοὶ δολοφόνοι, διὰ νὰ κατασυντρίψωσιν ἀνταγωνιστὴν ἀκατανίκητον. Καὶ τοῦτον τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον παρακαλῶ—διότι βεβαίως θεωρεῖ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην θίγουσαν οὐχὶ ἁπλῶς τὴν τιμὴν τοῦ ὀνόματός μου, ἀλλὰ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος— νὰ συμπληρώσῃ τὴν ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Μεγαρίδος διακοπεῖσαν ὁμιλίαν του, προσθέτων ὅσα ἀπεσιώπησε· πράττων δὲ τοῦτο, νομίζω ὅτι ἐκπληροῖ ὑπέρτατον πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον. Καὶ εἰς τὰς γενναίας ταύτας ἀποκαλύψεις τῶν δύω τούτων Βουλευτῶν, τῶν δύω πρωταγωνιστῶν τοῦ φοβεροῦ ἐκείνου δράματος, εἰς τὰς ἀποκαλύψεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι θὰ φιμώσωσιν ἐσαεὶ τὸ ἀπύλωτον τῶν συκοφαντῶν στόμα, εἰς τὰς ἀποκαλύψεις ταύτας ἦλθε νὰ θέσῃ τὸ κῦρος τῆς ἐπισημότητος, τὴν σφραγῖδα τῆς αὐθεντίας, ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς κ. Ράλλης ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δηλώσας ἐν τῇ χαρακτηριζούσῃ αὐτὸν ὁρμῇ τῆς εὐσυνειδησίας, ὅτι κατὰ τὴν ἔρευναν τὴν μακρὰν τῆς ὑποθέσεως ταύτης οὐδὲ ἴχνος κἂν ἐνοχῆς ἀνευρέθη. Καὶ ἐσύρετο λοιπὸν εἰς τὰς ὁδοὺς, ἐσύρετο ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ἡ τιμὴ τοῦ Κουμουνδούρου, τοῦ διοικήσαντος τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ τέταρτον ὅλον αἰῶνος, ἐστιγματίζετο ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Κυβερνήτου της, διὰ νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὴν Ἐξουσίαν ὀργιάζοντες οἱ κακοήθεις συκοφάνται! Ἀλλὰ μετὰ τὰς ἀποκαλύψεις ταύτας, σεῖς τὰ συντρίμματα τοῦ μεγάλου ναυαγίου, σεῖς οἱ σύντροφοι τοῦ μάρτυρος, εἰς οἱανδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκεσθε πτέρυγα, ὑψώσατε τὸ μέτωπον καὶ ἀτενίσατε ὑπερήφανοι τὸ παρελθόν, ἐὰν δὲν ἔχητε παραπλεύρως ὑμῶν τὸν ἀτυχῆ ἀρχηγὸν, ὅστις ἀπέθανε διψῶν Δικαιοσύνην· Δικαιοσύνην ἰδοὺ ἀποδίδουσι σήμερον καὶ εἰς ἐκεῖνον καὶ εἰς σᾶς εὐσυνείδητοι ἀντίπαλοι, στιγματίσαντες τοὺς μυσαροὺς συκοφάντας, τοὺς ἀφανεῖς ἐργάτας τῆς καταστροφῆς (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§3Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τὸ ἐπιτρέπῃ, οὐχὶ διὰ νὰ κάμω συζήτησιν, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις εἰς ἀπάντησιν πρὸς τὸν προκαλοῦντά με κ. Κουμουνδοῦρον, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν. Μετὰ τὰ λεχθέντα ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἤθελε γείνει συζήτησις πλέον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐκ μέρους μου τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ λεχθῇ, ἐλέχθη. Μετὰ πάσης πεποιθήσεως εἶπον ὅ,τι περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης αἰσθάνομαι· δὲν ἐπεθύμουν δὲ ἰδίως σήμερον νὰ λάβω τὸν λόγον ὡς πάσχων τὸν λαιμὸν, ἕνεκα μάλιστα τῆς προχθεσινῆς ὁμιλίας μου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως διεκοπτόμην, καὶ ἡ ὁποία μὲ ἠνάγκασε νὰ καυτηριάσω σήμερον αὐτόν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν πρόκλησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς ὁ κ. Πρόεδρος μὲ ἀφῆκεν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων καὶ ἰδίᾳ τῆς Συμπολιτευομένης διακοπτόντων με διηνεκῶς. Ἡ δὲ περὶ τοῦ κατηγορητηρίου συζήτησις προεκλήθη ἕνεκα μιᾶς διακοπῆς, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ ἐξ Ἰθάκης κύριος Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ἐν στιγμῇ ἐνθουσιασμοῦ πρὸς τὸ παρελθὸν καὶ οἱονεὶ κατηγορῶν πάντας τοὺς ὑπογράψαντας τὸ κατηγορητήριον ἐκεῖνο καὶ ἐμὲ πρὸ πάντων τὸν ὁμιλοῦντα κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ὡς ἕνα τῶν ὑπογραψάντων, εἶπεν ὅτι αὐτὸς δὲν ὑπέγραψε κατηγορητήριον κατὰ τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου ἀνδρός· καὶ ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ἐκείνας λέξεις, διὰ νὰ ἀποδείξω διατὶ ἐγὼ ὑπέγραψα καὶ τί εἰς τοῦτο μὲ ὤθησε, καὶ πῶς ἔκρινα ἐν γένει τὰ τοῦ κατηγορητηρίου. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν γενομένην περὶ τούτου εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Μαΐου 1882, ὅτε ἐζήτησα νὰ δοθῇ πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν διὰ τῆς ἐπιστροφῆς τῆς δικογραφίας καὶ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς δευτέρας Συνόδου εἶπον ὅ,τι σχετικὸν ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἴπω περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης· συνεπλήρωσα δὲ ταῦτα προσκληθεὶς προχθὲς καὶ δὲν ἔχω σχεδὸν σήμερον νὰ προσθέσω τι οὐσιῶδες ἐκτὸς τῶν λεπτομερειῶν, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν εἶναι ἀπαραίτητοι. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλεγον τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν, ὅτι μετέβην ὡς μέλος τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς πολλάκις εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεγαρίδος διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ κατηγορητηρίου, τὸ ὁποῖον ἐματαιώθη, διότι τὸ ἐκράτησεν, ἐμοῦ διαμαρτυρομένου, εἰς τὸ θυλάκιον του, ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος ἀναστὰς τότε μοὶ εἶπεν, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ προχωρήσω, διότι ὅσα δήποτε καὶ ἂν λεχθῶσι, δὲν δύναται νὰ ὁμιλήσῃ· ἑπομένως καὶ διὰ τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ καὶ διότι ἤμην κεκμηκὼς, καθόσον ὁ κύριος Πρόεδρος οὐδόλως μ’ ἐπροστάτευσεν ἐκ τῶν διακοπῶν, καὶ διότι δὲν εἶχόν τι λόγου ἄξιον νὰ προσθέσω, καὶ προσέτι διότι ὑπέθεσα, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος μ’ ἔψεγεν, ὅτι ἔκαμα λόγον περὶ τῶν ἐν τῇ οἰκίᾳ του συσκέψεων τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ἐκείνην τὴν στιγμὴν ὑπέθεσα ὅτι εἶχε δικαίωμα τοιοῦτον, ἀλλ’ ἐγὼ εἰς τὴν οἰκίαν του μετέβαινον ὡς μέλος Ἐπιτροπῆς καὶ ἑπομένως ὑπὸ Δημόσιον χαρακτῆρα, ἄρα καὶ νὰ κάμω περὶ τῶν ἐπισκέψεων ἐκείνων λόγον ἠδυνάμην· ἀλλ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἔδωκα τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὴν διακοπὴν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Μεγαρίδος καὶ ἐσιώπησα. Δὲν ἠδυνήθην ὅμως καὶ ἐγὼ νὰ ἐννοήσω ἀκριβῶς οὔτε ἐνόησα εἰσέτι διατὶ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος εἶπεν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου χθὲς τί ἐνόει ὁ κύριος Δραγούμης διὰ τῆς φράσεώς του ἐκείνης, τῷ εἶπον ὅ,τι καὶ πρὸς ὑμᾶς πρὸ μικροῦ, διότι καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν δύναμαι ἀκόμη νὰ ἐννοήσω τί ἐσήμαινον οἱ λόγοι του.

§4ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§5ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μάλιστα.

§6ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἴχατε ὑπογράψει τὸ κατηγορητήριον;

§7ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μὲ ἐρωτήσατε, σᾶς ἀπαντῶ· ἀλλ’ ἐνδέχεται ἡ ἐρώτησίς σας νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν.

§8ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἐννοῶ διὰ τίνα λόγον μοὶ ἐγένετο ἡ ἐρώτησις αὕτη, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπιθυμεῖτε νὰ γίνῃ συζήτησις, ἐγὼ πρῶτος τὴν θέλω· παρακαλῶ ὅμως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ὁρισθῇ ἄλλη τις Συνεδρίασις πρὸς τοῦτο, διότι, ὡς προεῖπον, σήμερον ἀδυνατῶ ἕνεκεν λόγων ὑγείας. Ἀπαντῶν ὅμως εἰς τὴν γενομένην μοι ἐρώτησιν, λέγω ὅτι, διὰ τίνα λόγον ὁ κύριος συνάδελφος ὁ ἐρωτήσας με δὲν ἐκλήθη, ἢ κληθεὶς δὲν παρευρέθη εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κυρίου Δραγούμη, δὲν τὸ γνωρίζω, οὐδ’ εἶμαι ὑπόχρεως νὰ τὸ γνωρίζω· ὁ καλέσας ἡμᾶς εἰς τὴν οἰκίαν του καὶ μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, παρὼν τὴν στιγμὴν ταύτην, δύναται νὰ τῷ ἀπαντήσῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι εἰς ὅλας τὰς συσκέψεις τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν συνήρχοντο ὅλα τὰ μέλη αὐτῆς, εἴτε διότι δὲν προσεκαλοῦντο ἴσως ἐγκαίρως, εἴτε διότι δὲν προσεκαλοῦντο καθόλου παρὰ τῶν ἁρμοδίων· ἐγὼ ἐκλήθην ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἶχον καθῆκον νὰ μεταβῶ, ὅπως ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ κατηγορητηρίου, καὶ μετέβην. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου μέρους τῆς ἐρωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ναυπλίας, λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν μετανοῶ δι’ ὅσα ἔπραξα, διότι ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου, ὡς ἐξήγησα κατὰ τὴν Συνεδρίασιν τῆς Παρασκευῆς, ἀλλ’ ὅταν μᾶς προκαλῶσι διὰ διακοπῶν, ὡς ὁ ἐξ Ἰθάκης κ. Βουλευτὴς τὴν Παρασκευὴν, καὶ θέλωσι νὰ τοῖς δώσωμεν τίτλους, διότι δὲν ὑπέγραψαν ἐκεῖνοι, νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον τῆς ἀμύνης μᾶς ὑποχρεοῖ νὰ ἀπαντήσωμεν ὅ,τι σᾶς ἀπηντήσαμεν, στηριζόμενοι εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν λυπηρῶν τούτων γεγονότων.

§10ΤΖΑΝΕΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: Τί ἀπέγειναν οἱ εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Θεσσαλονίκης καθειρχθέντες δύω Καλόγηροι, ὁ εἷς ἐκ Γόρτυνος, ὁ δ’ ἕτερος ἐκ Καλαμῶν, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἤδη εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς περὶ τούτων, πλὴν, ἐὰν κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πάντες οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἀκολουθοῦσι, δὲν θέλῃ νὰ ἀπαντήσῃ· ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ἔχω προχείρους τὰς πληροφορίας, καὶ συνεπείᾳ τούτων καὶ κατὰ μίαν ἐπιστολὴν, ἥτις ἐλήφθη ἐκ Βιτωλίων, εἰσάγω ἐπερώτησιν περιεκτικὴν καὶ παραστατικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τότε δὲν θὰ ἀπαντήσῃ, ὅταν ἀναλάβῃ βαρεῖαν εὐθύνην.

§11ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἠρνήθην ποτὲ ν’ ἀπαντήσω εἰς οὐδεμίαν ἐπερώτησιν καὶ οὔτε εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην θέλω λείψει.

§12ΤΖΑΝΕΣ. Σᾶς ἠρώτησα περὶ τῶν Καλογήρων καὶ ἐσιωπήσατε. Κύριοι Βουλευταὶ, θλιβερὰς εἰδήσεις ἐξ ὅλων τῶν ἔξω μερῶν ἔχω, πολὺ θλιβεράς· ἐσχάτως δὲ εἶχον εἰδήσεις ἐκ Βιτωλίων ἀπελπιστικάς· αὐτομολοῦσι χωρία ὁλόκληρα δι’ ἔλλειψιν προστατευτικῆς ἐνεργείας τῶν Προξένων μας πρὸς τοὺς Βουλγάρους· ἐν Μακεδονίᾳ τελοῦνται κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὄργια, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὁ κύριος Πρόεδρος καὶ διατάξῃ ἵνα τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν παρ’ ὑμῶν σπουδαίως. Ὁπόταν δὲ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εὐδοκήσῃ νὰ ἀπαντήσῃ, τότε θὰ ἀναγνώσω πρὸς ὑμᾶς τὴν ληφθεῖσαν ἐπιστολὴν καὶ θέλω σᾶς ἐκθέσει, κύριοι Βουλευταὶ, πολλὰ, ἐξ ὧν θέλετε παραδεχθῆ τὴν ἐνέργειαν τῶν Προξένων μας ἐν Μακεδονίᾳ λίαν ἔνοχον. (Ὅρα Παράρτημα).

§13ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Σήμερον ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν ἐκ τῶν φυλακῶν Ναυπλίου τῶν τοῦ Μιλτιάδη, διὰ τὰς ὁποίας χρησιμεύει ἓν τμῆμα τοῦ φρουρίου ἐκεῖ, ἡ ὁποία ἐπιστολὴ εἶναι ἐν εἴδει ἀναφορᾶς συντεταγμένη, δι’ ἧς παρακαλοῦμαι νὰ προνοήσω περὶ τῶν ἐν αὐτῇ ἀναφερομένων. Ἔρχομαι λοιπὸν κατὰ καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὕτη προέρχεται ἔκ τινων καταδίκων Θεσσαλῶν, καὶ προλαμβάνω νὰ εἴπω, ἵνα μὴ δυσαρεστηθῶσιν οἱ ἐκ Θεσσαλίας Βουλευταὶ, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ προνοεῖ νὰ μᾶς καταστήσῃ γνωστὸν τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἀπεστάλη πρὸς τοὺς Θεσσαλοὺς Βουλευτὰς, καὶ λέγει μὲ τὴν γλῶσσαν τῆς καρδίας, μὲ τὴν ὁποίαν εἶναι ἡ ἐπιστολὴ αὕτη γεγραμμένη, ὅτι «ὅλοι οἱ Βουλευταὶ οἱ δικοί μας τώρα μανθάνουν πῶς γίνεται συνεδρίασις», θέλουσα διὰ τούτου νὰ παραστήσῃ, ὅτι οἱ ἐκ Θεσσαλίας ἔντιμοι συνάδελφοι εἶναι ἀρχάριοι, πρώτην φορὰν εἰσερχόμενοι εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ἴσως ὅτι δὲν δύνανται εἰς μίαν τοιαύτην συνδρομὴν περιστάσεων νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των. Λοιπὸν οἱ κατάδικοι οὗτοι παραπονοῦνται, διότι οὐδεμία ποτὲ πρόνοια ἐλήφθη περὶ αὐτῶν, προκειμένου περὶ ἀπονομῆς χάριτος. Τώρα προλαμβάνω νὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ εἰς μίαν ἄλλην ἔνστασιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ ὑφ’ ὑμῶν, ὅτι οὗτοι εἶναι ἀνάξιοι χάριτος, περὶ τοῦ ὁποίου πάλιν ἐν τῇ ἀναφορᾷ των οἱ ἀναφερόμενοι κατάδικοι προέλαβον νὰ μᾶς ἀπαντήσωσιν, ἐπικαλούμενοι κατὰ πρῶτον ἕνα λόγον ἐκ τῆς θρησκείας καὶ λέγοντες, ὅτι ἡ εὐσπλαγχνία τοῦ Θεοῦ εἶναι μεγαλειτέρα ἀπὸ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ἀνθρώπου.

§14ΤΖΑΝΕΣ. Εἶναι λιποτάκται;

§15ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὄχι, εἶναι κατάδικοι, φαίνεται, διὰ ληστοπραξίαν.

§16ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Εἶναι πολλοί;

§17ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δέκα.

§18ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Πῶς ὀνομάζονται;

§19ΔΟΥΖΙΝΑΣ. (ἀναγινώσκει τὰ ὀνόματά των).

§20ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι λησταί, κ. Δουζίνα.

§21ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἐν τῇ ἀναφορᾷ των προλαμβάνουσι νὰ μᾶς ἀπαντήσωσι περὶ τούτου, καὶ εἰς ἐπίσπασιν καὶ εἰς ἑαυτοὺς τῆς εὐνοίας τῶν χαρίτων ἐπικαλοῦνται πρῶτον τὸν θεῖον λόγον καὶ εἶτα προσθέτουσιν: «ἐπὶ ξεθρονίσει Ὄθων ἐδοκίμασε φονευθῇ μισὸ Ἔθνος ἀναμεταξύ των...») Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἐπικαλοῦνται ἐν βαθείᾳ ἐννοίᾳ, ὅτι ἐπέκειτο μία μεταβολὴ κοινωνικοπολιτικὴ ἐν Θεσσαλίᾳ, κατὰ τὴν ὁποίαν συνέβησαν ὅ,τι συνέβησαν παρ’ ἡμῖν ὑφ’ ἡμῶν τῶν ἐλευθέρων ἀπὸ δεκαετηρίδων ὅλων καθ’ ὁμοίαν περίστασιν, καὶ εἰς ταῦτα παραπέμπουσιν ἡμᾶς νὰ ἀνατρέξωμεν, ἵνα ἴδωμεν, ὅτι ἡ σεβασμιότης Κυβέρνησις ἠθώωσε τοὺς ἐγκληματήσαντας κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην. Τώρα λοιπόν, τούτων οὕτως ἐχόντων, δύω τινὰ ὑποβάλλω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, ἢ ἐλάττωσιν τῆς ποινῆς, ἢ νὰ μετατεθῶσιν ἀπὸ τὰς φυλακὰς Ναυπλίου εἰς ἄλλας ἐγγυτέρας, εἰς τὴν πατρίδα των, καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσέξῃ.

§22ΧΟΪΔΑΣ. Τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§23ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μάλιστα· τὸν κ. Λομβάρδον καὶ εὐτυχῶς μὲ εὐμένειαν μὲ ἀκροάζεται. Λοιπὸν ἐπὶ τῷ τέλει τούτῳ, εἴτε τῆς χάριτος, εἴτε τῆς μεταβιβάσεως εἰς ἄλλας φυλακὰς εἰς τὴν πατρίδα των, διὰ νὰ ἔχωσι καὶ τὴν παραμυθίαν τῶν οἰκείων των εἴτε ἠθικήν, εἴτε ὑλικήν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν ἀναφοράν. Σκεφθεὶς δὲ ἐγὼ ἐπὶ τοῦ δεινοῦ τούτου, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἔτυχον χάριτος, διότι στεροῦνται συστάσεως, καθόσον οἱ κύριοι Βουλευταὶ τῆς Θεσσαλίας δὲν ἔλαβον ἀκόμη τὸ θάῤῥος αὐτό, διὰ τοῦτο ἐθεώρησα, ὅτι πρέπει νὰ ὑπαγάγωμεν καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς χάριτος εἰς ἕνα κανόνα, κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ ἀπολαμβάνουν πάντες τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ ἄνευ συστάσεων ἢ ἄλλων πλαγίων μέσων.

§24ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Φρονεῖτε σπουδαίως, ὅτι χάρις δύναται νὰ δίδηται διὰ πλαγίων μέσων;

§25ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Γνωρίζω, ὅτι συνιστῶνται Ἐπιτροπαὶ εἰς τὰ τοιαῦτα καὶ ὅτι τηροῦνται οἱ τύποι, ἀλλὰ πάντοτε ὑποβόσκει ἄλλο τι· εἶναι χάρις χάριτος καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι εἷς συμπολίτης μου, ἀπὸ τοῦ 1877 καταδεδικασμένος εἰς δεκαπενταετῆ εἱρκτὴν, ἔχων καὶ τὸ προηγούμενον καλῆς διαγωγῆς, διότι ἦτον ὑπαξιωματικὸς τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, ἔτυχε μόνον δύω ἐτῶν χάριτος, καὶ ἄλλοι, μετ’ αὐτὸν καταδικασθέντες, ἐξῆλθον ἤδη τῶν φυλακῶν. Κατήρτισα λοιπὸν προχείρως ἓν Νομοσχέδιον περὶ χρήσεως τοῦ δικαιώματος τῶν χαρίτων, ὅπως μὴ ἀφήσω τοὺς καταδίκους μου εἰς τὴν εὔνοιαν τῶν πολιτευομένων καὶ συμβῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη, ὡς ἐνθυμεῖσθε, καὶ εἰς τὸν, κατὰ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, παράλυτον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τριάκοντα ἔτη διετέλεσε νοσηλευόμενος ἐν τῇ στοᾷ τοῦ Σολομῶντος, καθότι δὲν εἶχεν ἄνθρωπον, ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, νὰ ἐμβάλῃ αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν. Σήμερον λοιπὸν ἡ θέσις τῶν καταδίκων εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἐὰν δὲν ἔχῃς ἄνθρωπον πολιτευόμενον, ἢ Βουλευτὴν, ἢ οἰκεῖον Βουλευτοῦ, εἴτε κομματάρχην, οὐαὶ εἰς σέ! οὔτε τοῦ δικαίου τυγχάνεις. Διὰ τοῦτο κατήρτισα ἓν μικρὸν Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκω. (Ὅρα Παράρτημα). Τώρα, κύριοι, ἓν θέμα σπουδαῖον διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὸ ὁποῖον λαμβάνω ἐκ τοῦ «Αἰῶνας»· ἰδοὺ τὸ φύλλον τοῦ παρελθόντος Σαββάτου. Καθ’ ὁδὸν ἠγόρασα τὸ φύλλον, ὅπως τὸ ἀναγνώσω τὴν ἑσπέραν, διότι ἐνδιεφερόμην νὰ ἴδω ἐὰν ἡ διεύθυνσις τοῦ φύλλου αὐτοῦ, ἥτις ὄζει ὀλίγον ἢ μᾶλλον εὐωδιάζει δημοκρατισμοῦ, ἐὰν ὁ συντάκτης τοῦ φύλλου τούτου ἤθελεν ἐπιχαρίτως ἐπιληφθῆ τοῦ θέματος, τοῦ πρὸς κοινὴν ἀγαλλίασιν τοῦ Πανελληνίου παρουσιασθέντος εἰς δύω τελευταίας συνεδριάσεις τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἤθελε ποιήσει περὶ τούτου σκέψεις, ἤθελεν εἰσηγήσεται καί τινας ἰδέας ἄλλας εἴτε πρὸς ἐπίσπευσιν, εἴτε πρὸς βελτίωσιν τοῦ μέλλοντος αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶδον τίποτε· ἀπήντησα ὅμως ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν μελέτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Βουλῆς· ἀπήντησα διατριβὴν τοῦ Καθηγητοῦ τῆς Θεολογίας κ. Δαμαλᾶ, τὸν ὁποῖον μόνον ἐξ ὄψεως γνωρίζω, οὔτε μέχρι χαιρετισμοῦ καπέλλου δὲν ἐρχόμεθα, διότι δὲν ἐδόθη ἀφορμὴ σχετίσεως, ἀγνοῶ δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνδρὸς, διότι οὔτε ἔργα ἐπιστημονικὰ αὐτοῦ δὲν ἐμελέτησα· εἶδον ὅμως, ὅτι γράφει περὶ τῶν παραιτήσεων τῶν Ἐπισκόπων καὶ γράφει ὀρθὰ, διότι δυστυχῶς ἤρξατο μία ἄλλη κατάχρησις νὰ γενικεύηται ἐπὶ βλάβῃ πάντοτε τοῦ φορολογουμένου λαοῦ. Γνωρίζετε ὅτι κινοῦν θάλασσαν καὶ ξηρὰν οἱ Κληρικοὶ ἵνα γίνωνται Ἀρχιερεῖς, καὶ ἀφοῦ γίνουν, μεταβαίνουσιν εἰς τὰς Ἐπαρχίας των, κατόπιν, ὡς τοῦτο συνέβη καὶ ἐν Κερκύρᾳ, ἀποσύρονται, καὶ θέλουν νὰ ζήσουν ἐν τῇ Πρωτευούσῃ, λαμβάνοντες τὴν σύνταξιν καὶ ἐπὶ πλέον ἐξασκοῦντες τὰς ἱεροτελεστίας. Θὰ συμβῇ καὶ ἐπὶ τῶν Ἀρχιερέων ὅ,τι ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, νὰ ἔχωμεν διπλοῦν προσωπικὸν, τὸ ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τὸ ἐν συντάξει. Τὸ τί συμβαίνει ἐν τῇ Πολιτείᾳ, εἶναι ἄλλης συζητήσεως θέμα, ἀλλ’ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον τοῦτο· ὁ Ποιμενάρχης δὲν εἰμπορεῖ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ ποίμνιον καὶ νὰ εἴπῃ: «Εἶναι τὸ ποίμνιον ἀνήμερον, δὲν εἶναι πειθήνιον, δὲν δύναμαι νὰ τὸ χειραγωγήσω, λοιπὸν ἀπομακρύνομαι». Ὀφείλει ἵνα τὴν ψυχὴν αὑτοῦ θῇ ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου. Οἱ κύριοι Ἀρχιερεῖς δὲν ἠνόησαν ἀκόμη τὸν προορισμόν των, δὲν ἐνθυμοῦνται τοὺς λόγους τοῦ Ἀποστόλου Παύλου: «Οὐκ ἀπεστάλην βαπτίζειν, ἀλλ’ εὐαγγελίσασθαι, οὐαί μοι δὲ ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι»· δηλαδή: δὲν ἀπεστάλην νὰ βαπτίζω, νὰ λειτουργῶ μόνον, ἀλλὰ νὰ εὐαγγελίζωμαι. Ἡ ἀποστολή των εἶναι οὐχὶ τὸ θάπτειν τοὺς νεκροὺς ἐπὶ ἀμοιβῇ καὶ τὸ παρίστασθαι ἐν ταῖς τελεταῖς ἐπὶ ἀμοιβῇ, ἀλλὰ τὸ μορφώνειν τὰς ψυχὰς τοῦ ποιμνίου. Συμμεριζόμενος λοιπὸν πληρέστατα τοῦ κυρίου διατριβογράφου τὰς ἰδέας, ὑποβάλλω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὸ ἄρθρον αὐτοῦ, ὅπως μελετήσῃ καὶ δώσῃ προσεχῶς μίαν ἀπάντησιν τίνες οἱ παραιτηθέντες καὶ διατί παρῃτήθησαν καὶ τί ἐννοεῖ νὰ πράξῃ· διότι ἐγὼ ὑπεσχέθην νὰ ὑποβάλω πρότασιν περὶ καταλύσεως τῆς μισθοδοτήσεως ὅλου τοῦ Κλήρου καὶ τῶν Ἀρχιερέων καὶ τῆς Συνόδου, διότι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Κλήρου τὴν πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, διότι ὁ κατόπιν καταρτισμὸς, ὅπως ἐγένετο, δὲν εἶναι τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Τώρα, κύριοι, ἐν σχέσει πρὸς τὰς φυλακὰς ἀνέγνωσα προχθὲς, ὅτι ἕνεκα συμπλοκῆς, γενομένης ἔν τισι φυλακαῖς, κατηργήθησαν τὰ ἐργαστάσια τῶν φυλακῶν, διότι διὰ τῆς χρήσεως τῶν σιδηρῶν ἐργαλείων ἔχουν πρόχειρα τὰ μέσα, ὅπως συμπλέκωνται. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν ἕνεκα τούτου τὴν βιομηχανίαν καὶ νὰ καταστήσωμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἐλεεινούς. Καὶ ἠξεύρετε πῶς ὁμοιάζει αὐτὴ ἡ διαταγή: Ὑπῆρχε, κύριοι, ἐν Ὕδρᾳ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ὁ Μπέης ὁ Βούλγαρης, ὁ πάππος τοῦ νῦν συναδέλφου μας κ. Βούλγαρη, ὁ Καπετὰν Γεώργης, κραταιὸς ἀνήρ. Ἐν τῇ Ὕδρᾳ τότε ὑπῆρχον καὶ δενδροφυτεῖαι, ἰδίως ἐλαιῶνες, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἐξουσίας τοῦ Μπέη παρουσιάζοντο εἰς αὐτὸν πολλὰ παράπονα διενέξεων περὶ ὁρίων καὶ κακοποιήσεως, περὶ βλάβης καὶ φθορᾶς τῶν δένδρων. Τότε λοιπὸν ὁ ἀγέρωχος ἐκεῖνος Μπέης εἶπε: τί εἶναι αὐτά; διὰ δένδρα καὶ διὰ ἐλαίας ἦλθα ἐγὼ ἐδῶ; Ἐκδίδει μίαν διαταγὴν νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἐπὶ τῆς Νήσου Ὕδρας οὐδὲν δένδρον νὰ τὰ κόψουν, καὶ ἔκοψαν ὅλα τὰ δένδρα διὰ νὰ μὴ γίνωνται διενέξεις. Ἐὰν θέλετε, ἐπιδοκιμάζω τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀνδρὸς τὴν πρόνοιαν, διότι κατέστρεψε τὴν γεωργίαν καὶ τὴν δενδροκομίαν, ἀλλὰ τοὺς ἔῤῥιψεν εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐδοξάσθησαν. Τὰ ἀποτελέσματα ἐδικαίωσαν τὸν ἄνδρα. Ἀλλὰ τὸ μέτρον αὐτὸ θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε σήμερον; Τότε μόνον τὰ χαρτοπαίγνια εἶναι ἀβλαβῆ, διότι κτυπώμενοι διὰ τῶν χαρτιῶν δὲν βλάπτονται. Ἂς τοὺς ἀφήσωμεν λοιπὸν τὰ χαρτιά, ἀφοῦ δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τοὺς διδάξωμεν. Καὶ σημειώσατε ὅτι ὅλων τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς καταδίκων ἡμεῖς εἴμεθα οἱ παραγωγοί, οἱ ἠθικοὶ αὐτουργοὶ τῶν ἐγκλημάτων των· εἴμεθα ἡμεῖς, διότι δὲν ἐφροντίσαμεν περὶ τοῦ φωτισμοῦ τῆς διανοίας, ἀλλὰ περὶ τῆς διαφθορᾶς αὐτῶν, εἴτε διὰ τῶν ἐκλογῶν, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους παροτρύνοντες τοὺς πολίτας εἰς τὰ ἐγκλήματα. Ἀναλόγως τῆς διανοητικῆς ἀναπτύξεως παρουσιάζεται τὸ ἔγκλημα. Λοιπὸν ἐὰν αὐτοὶ εἶναι εἰς τὸν κατώτατον βαθμὸν τῆς ἀναπτύξεως καὶ ἐγκληματοῦν, ἡ εὐθύνη βαρύνει ἡμᾶς. Κατὰ συνέπειαν συνιστῶ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ χορηγήσεως τῶν μέσων τῶν πρὸς τὸ ζῆν διὰ τῆς ἐργασίας πρὸς τοὺς καταδίκους, καὶ περὶ τῆς ψυχικῆς καὶ πνευματικῆς αὐτῶν βελτιώσεως.

§26ΜΟΣΧΟΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον τῆς δυνάμεως μόνον τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς, ἐν τῷ καταλόγῳ δὲ αὐτῷ νὰ ἐμφαίνηται καὶ ἡ ἐνεστῶσα διαμονὴ ἑκάστου τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τούτων. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν αὐτὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ καὶ τὸ φύλλον ἰδιότητος τοῦ βαθμοῦ μου ὡς ἀξιωματικοῦ τοῦ αὐτοῦ Σώματος. Ἐν καιρῷ τῷ δέοντι δὲ θέλω ἐκθέσει εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ζητῶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§27Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἠθέλησα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Σώματος ἐπὶ τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, ὅστις διέτρεχε καὶ διατρέχει μέγαν κίνδυνον. Φαίνεται, ὅτι ἡ τε Κυβέρνησις καὶ τὸ Σῶμα δὲν εἶχον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην σχηματίσει θετικήν τινα πεποίθησιν. Σήμερον ὅτε τὰ πράγματα εἶναι πασιφανῆ, ὅτε εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ Θεσσαλία καὶ ἐν γένει ἡ Στερεὰ καταμαστίζεται ὑπὸ τῆς μεγίστης ὑποτιμήσεως τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἕνεκα δὲ τούτου πολλοὶ χωρικοί, ἐγκαταλιπόντες τὸ ἄροτρον, ἐπεδόθησαν εἰς ἄλλα ἔργα· σήμερον ὅτε αὐτὴ ἡ Γαλλία ἀπεφάσισε νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς τοῦ γεωργικοῦ στοιχείου, ἐπιβαλοῦσα δασμόν τινα εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν δημητριακῶν· σήμερον ὅτε τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ μεμελετημένον, ἐνόμισα καθῆκον, ἐκτελῶν ἄλλως τε ἐντολὴν τῶν συνεπαρχιωτῶν μου, νὰ παρουσιάσω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Δασμολογίου μὲ ἐκτενῆ ἔκθεσιν ᾐτιολογημένην, καὶ παρακαλῶ τὸ Σῶμα νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῆς τε τροπολογίας καὶ τῆς ἐκθέσεως, ὅπως ἐπ’ αὐτῆς ἀναπτύξω ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, κατὰ τὴν συζήτησιν, τὰς περὶ τοῦ θέματος τούτου ἰδέας μου, παρακαλῶ δὲ συγχρόνως νὰ ἐγγραφῇ μετὰ τὴν τύπωσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. (Ὅρα Παράρτημα).

§28ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί σκοπεῖ ἡ τροπολογία;

§29ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀναβιβάζει τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν ἀπὸ 1,20 τὸν στατῆρα εἰς 2,40. Διαβεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν Ἐπαρχιῶν πρὸ τριῶν ἐτῶν δὲν ἐπώλησαν τοὺς καρπούς των. Ἀποτεινόμενος δὲ πρὸς τοὺς Θεσσαλοὺς, παρακαλῶ ἰδίως αὐτοὺς νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν τροπολογίαν, πολλῷ δὲ μᾶλλον τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν υἱοθετήσῃ.

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Νὰ δημοσιευθῇ καὶ ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἐζητήθησαν πληροφορίαι περὶ τοῦ παρὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν Τυπογραφείου, καὶ εἶπον ὅτι ὑπάρχει ἕτοιμος ἡ ἔντυπος ἔκθεσις περὶ τῆς συστάσεως καὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ. Ταύτην τὴν ἔκθεσιν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν συνοδευομένην ὑπὸ 5 Καταστάσεων.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον διανέμονται.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας ἐζήτησεν ἵνα ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν πολλαὶ Καταστάσεις. Ἐκ τῶν Καταστάσεων τούτων τινὲς εἰσὶν ἕτοιμοι καὶ ἔντυποι, ταύτας δὲ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν. Αἱ Καταστάσεις αὗται ἀφορῶσιν εἰς τὰ ἑξῆς: «Γενικὴ Κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὴν ὁλικὴν δύναμιν τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ κατὰ τὴν 21 Δεκεμβρίου 1884. «Κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὴν ὅλην δύναμιν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ εἰς θερμαστὰς, ναύτας, μαθητευομένους ναύτας καὶ παῖδας κατὰ στρατολογικὰς κατηγορίας κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1884. «Κατάστασις, ἐμφαίνουσα τοὺς προσελθόντας στρατευσίμους ἐργάτας θαλάσσης τῶν ἀπογραφῶν 1880–1884 κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη. «Κατάστασις, ἐμφαίνουσα τοὺς ἀπολυθέντας, ἀπαλλαγέντας, ἐξαιρεθέντας καὶ ἀποβιώσαντας στρατευσίμους ἐργάτας θαλάσσης τῶν ἀπογραφῶν 1880–1884 ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 μέχρι καὶ τοῦ 1884. «Κατάστασις, ἐμφαίνουσα τοὺς προσελθόντας ἐφέδρους ἐργάτας θαλάσσης κατὰ τὰ ἔτη 1880–1884. «Κατάστασις, ἐμφαίνουσα τοὺς ἀπολυθέντας, ἀπαλλαγέντας, ἐξαιρεθέντας καὶ ἀποβιώσαντας ἐφέδρους, ἐργάτας θαλάσσης κατὰ τὰ ἔτη 8880–1884. «Κατάστασις, ἐμφαίνουσα τοὺς ἐπιβεβαρημένους μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν στρατευσίμους τῶν ἀπογραφῶν 1880– 1884 καὶ διατελοῦντας ἐν ὑπηρεσίᾳ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1884. «Κατάστασις στρατευσίμων ἐργατῶν θαλάσσης ἀπογραφῆς 1884 κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1884, ἐξαχθεῖσα ἐκ τῶν ναυτολογικῶν ἐλέγχων. «Πίναξ ἐμφαίνων κατὰ Δήμους καὶ κατὰ τὰ ἔτη τῆς γεννήσεως αὐτῶν τοὺς ἐργάτας θαλάσσης ἀπὸ τοῦ ἔτους 1850–1873, τοὺς ἀπογραφέντας εἰς τὰ Μητρῷα τῶν Ναυτικῶν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1884». Ὅσα ἐκ τῶν ζητηθέντων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τροιζηνίας δὲν περιλαμβάνονται ἐντὸς τῶν ὑποβληθεισῶν καταστάσεων θέλομεν φροντίσει νὰ περιληφθῶσιν ἐν ἄλλαις καταστάσεσι καὶ ὑποβληθῶσι τὸ ταχύτερον εἰς τὴν Βουλήν. Ὡς προεῖπον, κατὰ μῆνα θὰ συντάσσωνται αἱ καταστάσεις τῶν εἰσπρακτέων, εἰσπραχθέντων καὶ καθυστερούντων τοῦ τελευταίου μηνός. Ἤδη ὑποβάλλω τὴν κατάστασιν τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου, αὔριον δὲ θὰ ὑποβάλω καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου, ἥτις εἶναι ἔτι ὑπὸ τὰ πιεστήρια. Πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὑποβληθεισῶν εἰς τὴν Βουλὴν πληροφοριῶν, τῶν σχετιζομένων ἰδίως πρὸς τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον ἵνα ὑποβληθῇ κατάστασις περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐργασιῶν τῶν Νομικῶν Συμβούλων καὶ προσεκάλεσα τὸν κ. Δικαστικὸν Σύμβουλον νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν περιληπτικὴν περὶ τοῦ συνόλου τῶν ἐργασιῶν τούτων. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἐτυπώθη καὶ δύναται νὰ διανεμηθῇ εὐθύς, συνοδεύεται δὲ καὶ ὑπὸ πίνακος.

§35ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Περιλαμβάνει καὶ πόσα ποσὰ πληρώνονται εἰς ἰδιωτικοὺς Δικηγόρους καὶ διὰ ποίας ὑποθέσεις;

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῇ καταστάσει, ἣν ὑποβάλλω, περιέχονται πληροφορίαι λεπτομερεῖς περὶ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν Νομικῶν Συμβούλων ἀναδρομικῶς μέχρι τοῦ ἔτους 1870, διότι πρὸ τούτου δὲν ἔχομεν πληροφορίας. Ὀλίγῳ πρὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διωρίσθη Δικαστικὸς Σύμβουλος καὶ ἑπομένως μετὰ τὴν ἐπενεχθεῖσαν παρ’ αὐτοῦ διαῤῥύθμισιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἔχομεν σημειώσεις περὶ τῶν γενομένων δαπανῶν. Ἡ ἔκθεσις περιλαμβάνει εἰδικὴν σημείωσιν περὶ τῶν δαπανῶν εἰς Δικηγόρους ἐν Ἀθήναις· διότι αἱ δαπάναι αὗται καταργοῦνται διὰ τῆς συστάσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Εἰς τὴν κατάστασιν θέλετε εὕρει δαπάνας γενομένας εἰς Δικηγόρους ἐν Ἀθήναις καὶ μετὰ τὸν διορισμὸν τῶν Νομικῶν Συμβούλων, τοῦτο ὅμως συμβαίνει, διότι ἐξεκαθαρίζοντο οἱ λογαριασμοί. Κατὰ τὸ 1882 εἴχομεν δαπάνην εἰς Δικηγόρους ἐν Ἀθήναις 132,000, κατὰ τὸ 1883 δαπάνην 51,000, κατὰ δὲ τὸ 1884 8,000 δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ 8,000 θέλουσιν ἐκλείψει σχεδὸν ἐντελῶς κατὰ τὸ ἔτος 1885.

§37ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ προσθέσω τοῦτο ἂν καὶ τώρα ὅτε ἔχομεν Δικαστικοὺς Συμβούλους, ἀνατίθενται αἱ ὑποθέσεις εἰς Δικηγόρους.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀνατίθενται συζητήσεις ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι ἡ δαπάνη ἀπὸ 132,000 κατῆλθεν εἰς 8,000.

§39ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπληροφορήθην ὅτι ἀνατίθενται.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ μόναι ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνετέθησαν, ὑπῆρξαν ὀλίγαι ἐκκρεμεῖς, ἀλλὰ καὶ τούτων ἡ ἐξακολούθησις μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν ἀνετέθη εἰς τοὺς Νομικούς Συμβούλους· εἶναι καί τινες ἀφορῶσαι εἰς οἰκόπεδα, ὡς πρὸς τὰς ὁποίας εἷς τῶν ἐνταῦθα Δικηγόρων εἶχεν εἰδικὰς γνώσεις καὶ ἠδύνατο νὰ διεξαγάγῃ τὰ τῶν ἀποδείξεων ἐπιτυχῶς· εἰς τοῦτον ἀνετέθη ἡ διεξαγωγὴ τῶν ἀποδείξεων, ἂν δὲ καλῶς ἐνθυμοῦμαι δὲν ἀνετέθη ἄλλη ὑπόθεσις εἰς Δικηγόρον ἐνταῦθα. Ὅπως δὲ παρετήρησα καὶ ἡ μικρὰ κατὰ τὸ 1884 δαπάνη, ἀναγομένη τὸ πλεῖστον εἰς ἐκκαθάρισιν τοῦ παρελθόντος, θέλει καταργηθῇ ἢ περισταλῆ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ᾖναι ἀξία μνείας.

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἀπηύθυνεν ἐρώτησιν στηριζομένην εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου περὶ Νομικῶν Συμβούλων, καθ’ ὃν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι διορίζονται ἀντιπρόσωποι τοῦ Δημοσίου ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ τὸ δικαίωμα ν’ ἀναθέτωσι πράξεις τῆς ἀποδεικτικῆς διαδικασίας εἰς ἄλλους Δικηγόρους. Τοῦτο ἦτο λογικόν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσι καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην· ἐκτὸς ὅμως τούτου ἐπιτρέπεται κατὰ τὸν Νόμον νὰ ἀνατεθῇ καὶ ἡ διεξαγωγὴ εἰδικῶν δικῶν εἰς ὡρισμένους Δικηγόρους. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος λοιπὸν ἐζήτησε νὰ μάθῃ ἂν τοιαῦται πράξεις ἀποδεικτικῆς διαδικασίας ἀνετέθησαν εἰς ἄλλον Δικηγόρον καὶ πόσαι τὸν ἀριθμόν, καθὼς καὶ ἂν δίκαι τοῦ Δημοσίου ἀνετέθησαν εἰς ἄλλους Δικηγόρους καὶ πόσαι τὸν ἀριθμόν· διότι τὰ σημειούμενα καὶ δαπανηθέντα δὲν δύνανται νὰ μᾶς ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν ἀλήθειαν. Καὶ τῷ ὄντι αἱ 8,000, αἱ σημειούμεναι καὶ δαπανηθεῖσαι κατὰ τὸ 1884, δὲν παριστῶσι τὴν ἀληθῆ δαπάνην τοῦ Δημοσίου, διότι πρὸ μικροῦ ἐτελείωσε τὸ ἔτος 1884, μένουσι δὲ πολλὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐκκαθαρισθῆ κατόπιν ἐντὸς τοῦ 1885. Καλλίτερον ἦτο νὰ μάθωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικῶν, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ὑπὸ Δικηγόρων καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν πράξεων τῆς ἀποδεικτικῆς διαδικασίας τῶν διεξαχθεισῶν ὑπὸ ἰδιωτῶν Δικηγόρων.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς ταύτην τὴν ἐρώτησιν ἀπαντῶν εἶπον, ὅτι ἐλάχισται εἶναι αἱ ὑποθέσεις, καθ’ ἃς προσέτρεξαν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι εἰς τὴν συνδρομὴν ἄλλων δικηγόρων καὶ περὶ αὐτῶν δὲ τῶν ἐλαχίστων δύναμαι νὰ ὑποβάλω σημείωσιν, ἂν τὸ θεωρῆτε ἀναγκαῖον. Ἰδίως ἐθεώρησα ἀναγκαίαν τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως εἰς ἀπόδειξιν τῆς μεγάλης οἰκονομίας, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τοῦ θεσμοῦ τῶν Νομικῶν Συμβούλων, πλὴν τῶν μεγίστων ἐγγυήσεων, ἃς παρέχει περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου. Ἵνα δυνηθῇ δὲ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ περὶ τούτων καταθέτω πλὴν τῶν ἐντύπων καὶ ἐκθέσεις εἰδικὰς τῶν ἐργασιῶν ἑνὸς ἑκάστου τῶν Νομικῶν Συμβούλων μετὰ παραβολῆς τῆς ἐργασίας αὐτῶν πρὸς τὰς ἐπὶ τῶν τοιούτων δικῶν προηγουμένως γενομένας ὑπὸ τῶν καλουμένων ἑκάστοτε Δικηγόρων.

§43ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§44ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§46ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἠπόρησα, κύριοι Βουλευταί, διὰ τὸ σύστημα τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐτόλμησε καὶ τὸν συνάδελφόν μου καὶ ἐμὲ καὶ τὸν κ. Ράλλην, καίπερ ὢν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐξυβρίσῃ. Ἐγὼ χθὲς διηγήθην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅσα ἤκουσα παρὰ Δικηγόρου καὶ μέλους τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀναγνωρίσας μάλιστα ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐνήργησε τὰς πράξεις ἐν καλῇ τῇ πίστει, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ εἴδησιν, καὶ ἐνῷ μὲ τοιαύτην γλῶσσαν ἁβρόφρονα ὡμίλησα πρὸς αὐτόν, ἦλθε νὰ ἐξυβρίσῃ καὶ ἐμὲ καὶ τὸν κ. Δαλιάνην. Κρίνατε ὑμεῖς ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡμίλησε μὲ γλῶσσαν Κοινοβουλευτικὴν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου οὐ μόνον ὡς Βουλευτής, ἀλλὰ καὶ ὡς Ὑπουργός. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων παρετήρησα ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν συνωμολόγησεν ὅσα ἐγὼ ἐνταῦθα διηγήθην. Ἡμεῖς δὲν ἐμελετήσαμεν ἀκόμη τὰ ἔγγραφα διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον νομίμως ἢ μὴ νομίμως ἐνήργησεν. Ἔκ τινων ὅμως, τὰ ὁποῖα ἤκουσα, παρατηρῶ ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι νόμιμος. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἐσύστησε διαιτητικὸν Δικαστήριον, παραγγείλας τὸν Ἔπαρχον ὡς πρόεδρον τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς· ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἡ πλειοψηφία τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς συνῄνεσεν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ διαιτητικοῦ αὐτοῦ Δικαστηρίου;

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ Διάταγμα δὲν λέγει τίποτε.

§48ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἀγνοεῖτε τότε τὰς ἀρχὰς τοῦ Νόμου περὶ συστάσεως διαιτητικοῦ Δικαστηρίου; καὶ σᾶς προκαλῶ ὡς Ὑπουργὸν καὶ ὑμᾶς καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης· τί νομίζετε ὅτι, ὅταν ἓν Διάταγμα λέγῃ, ὅτι συγκροτεῖται διαιτητικὸν Δικαστήριον, νομίζετε ὅτι αὐθαιρέτως δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ἐξ οἱωνδήποτε καὶ ὁπωσδήποτε τὴν συγκρότησιν διαιτητικοῦ Δικαστηρίου; Ἰδοὺ μία παράβασις, τὴν ὁποίαν ἄνευ μελέτης τῶν ἐγγράφων ἐκ πρώτης ὄψεως ὑποδεικνύει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὰς ὕβρεις δὲ, τὰς ὁποίας ἀπεδώσατε πρὸς ἐμὲ, σᾶς τὰς ῥίπτω κατὰ πρόσωπον· διότι, ἂν σεῖς διοικῆτε τὸν Τόπον ἀπὸ εἰκοσαετίαν, ὡς τὸν διοικεῖτε, καὶ ἐπολεμήσατε εἰς τὴν Ἰονικὴν Βουλὴν, ἡ οἰκογένεια ἡ ἰδική μου ἔχει μεγαλείτερα δικαιώματα ἀπὸ σᾶς, διότι ἐθυσίασεν ὁλόκληρον περιουσίαν διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἑλλάδος (μάλιστα, μάλιστα). Καὶ ὡμιλήσατε ὑβριστικῶς, ἐνῷ ἐγὼ οὐδεμίαν λέξιν ὑβριστικὴν εἶπον, καὶ μάλιστα εἶπον ὅτι εἶσθε ἐν καλῇ πίστει, καὶ εἴπατε τοὺς λόγους τοῦ Σωκράτους, χωρὶς νὰ γνωρίζητε πρὸς ποίους ὁμιλεῖτε, καὶ δὲν τοὺς γνωρίζετε, διότι ἀγνοεῖτε τὴν Ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὅλη σας ἡ ἐνέργεια, ἐξ ὅσων ἐξεθέσατε, δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τοὺς Νόμους· συνεκροτήσατε ἄκυρον διαιτητικὸν Δικαστήριον. Ἀλλὰ πάντοτε μεθ’ ὅλας τὰς ὕβρεις σας ἐξακολουθῶ νὰ συνομολογῶ ὅτι εἶσθε ἐν καλῇ πίστει. Ἀλλ’ εἴπατέ μοι ἐπὶ τῇ βάσει ποίων ὅρων ἐγένετο τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον; Ὁ κ. Λεονάρδος λέγει ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης καὶ ἡ συγγραφὴ τῶν ὑποχρεώσεων ἐγένετο κατ’ ἀποκοπήν.

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰς τὰς ἐκθέσεις του δὲν λέγει τίποτε.

§50ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔπρεπε σεῖς νὰ μελετήσητε τὴν ἀπόφασιν τοῦ διαιτητικοῦ Δικαστηρίου, καὶ νὰ μελετήσητε τὰ ἔγγραφα ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Καταλήγω, διότι δὲν εἶναι ἡμέρα συζητήσεως, θὰ τὰ μελετήσωμεν καὶ θὰ συζητήσωμεν, ὅτε θὰ φανῇ ἂν ἦσθε ἱκανὸς νὰ διαχειρίζησθε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Ῥουσσόπουλος).

§51ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ἀπετάθην πρὸς τὸν Πρόεδρον καὶ ἐζήτησα νὰ μοὶ δώσῃ τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα· ὁ Πρόεδρος μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ πράξῃ, ἐκτὸς ἂν θελήσω νὰ ἐκτοπίσω τὸν παρακαθήμενον αὐτῷ κ. Σταμούλην, καὶ νὰ καθήσω εἰς τὴν θέσιν του. Ἐννοεῖται, ὅτι τοιαύτην πρᾶξιν δὲν ἤθελον τολμήσει νὰ πράξω ἐγώ. Ἐζήτησα νὰ μοὶ δοθοῦν τὰ ἔγγραφα· ἂν τὰ ἔγγραφα κατατίθενται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ τὰ κλειδόνῃ ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὸ συρτάριον, εἶναι περιττὸν νὰ κατατίθενται· ἂν ὅμως κατατίθενται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ λαμβάνουν γνῶσιν οἱ Βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι εἶναι καθῆκόν σας νὰ μοὶ στείλετε σεῖς, κύριε Ἀντιπρόεδρε, τὰ ἔγγραφα, χωρὶς νὰ ἔχετε τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐκτοπίσω τῆς θέσεως αὐτοῦ τὸν καλοκάγαθον Γραμματέα σας.

§52Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ῥάλλης ἄφησε νὰ παρέλθῃ τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ τόσα ὀλίγα. Δὲν εἶναι διεύθυνσις αὐτὴ Βουλῆς· πῶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀρνῆται ὁ Πρόεδρος εἰς τοὺς Βουλευτὰς τὴν παράδοσιν τῶν κατατιθεμένων ἐγγράφων; Δὲν γνωρίζει ὁ Πρόεδρος ποῖα εἶναι τὰ καθήκοντά του. Εἶναι ἐντροπὴ νὰ ᾖναι αὐτὸς Πρόεδρος, ἄνθρωπος μὴ σεβόμενος τοὺς Κανονισμοὺς μὲ τοὺς ὁποίους ἐργάζεται.

§53Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ, ὅτι πρέπει νὰ εὐχαριστήσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα φέρουσι τὴν μονογραφὴν τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, πολλαχοῦ δὲ καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἰδίου αὐτοῦ Ὑπουργοῦ. Δὲν κατέθηκεν ἔγγραφα ἰδικίτερα καὶ μὴ φέροντα ὑπογραφήν, ἔγγραφα, τῶν ὁποίων εἶναι ἄγνωστος ὁ συγγραφεύς, ὁ ἐκδότης, ἢ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλονται πρὸς ἄγνωστον πρόσωπον. Σᾶς κατέθηκεν ἐπίσημα ἔγγραφα, καὶ ἐπὶ τούτων ἰδίως ἐσταμάτησε πολλὴν ὥραν καὶ ἐζήτησε νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχήν σας. Ἀλλὰ μετὰ τὴν εὐχαριστίαν ταύτην ζητοῦμεν νὰ ἐνασκήσωμεν δικαίωμα, ὅπερ ἔχομεν, ζητοῦμεν νὰ συμπληρώσῃ τὰ ἔγγραφα, νὰ μᾶς καταθέσῃ καί τινα ἄλλα ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν γινώσκει, ὅτι οὐδεμία πρᾶξις καὶ οὐδεμία ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Κατακώλου ἔχει κῦρος, ἂν δὲν ἐγκριθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Διὰ νὰ ἐγκριθῇ δὲ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτὸν τὰ ἔγγραφα αὐτῆς, ἵνα τὰ μελετήσῃ. Ὅταν λοιπὸν προὐτάθη ὑπὸ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Κατακώλου νὰ γένηται ἐπιχωμάτωσις μέρους τινὸς τῆς ἀκτῆς, βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐμελέτησε τὴν πρότασιν καὶ ἐνέκρινεν αὐτήν. Ἂν δὲν ἐνέκρινεν αὐτήν, ἡ ὑπόθεσις ἤθελε σταματήσει, οὐδ’ ἤθελε γείνει ἐπιχωμάτωσις μέρους τῆς ἀκτῆς. Ἀφοῦ ἐνέκρινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐμελέτησε βεβαίως τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἡ δημοπρασία ἤθελε γείνει, καὶ ἀφοῦ ἡ δημοπρασία ἐγένετο, βεβαίως ὑπεβλήθησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς δημοπρασίας, ἰδίως τὰ ἔγγραφα, τὰ κανονίζοντα τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἐργολάβου Ἑταιρίας καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῆς καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ λιμενικοῦ ταμείου πρὸς τὴν ἐργολάβον Ἑταιρίαν καὶ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ. Καὶ ὑπεβλήθησαν βεβαίως τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καὶ ἀπεφάσισεν, ἀφοῦ ἐμελέτησεν αὐτά, νὰ ἐγκρίνῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δημοπρασίας. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν ποῖαι εἶναι αἱ συμφωνίαι, ἐφ’ αἷς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον παρεχώρησε τὴν ἐπιχωμάτωσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν, καὶ ποῖοι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς ἀνεδέχθη αὕτη τὸ ἔργον. Αὐταὶ δὲ αἱ συμφωνίαι ἐκτίθενται εἰς ἓν εἶδος συμφωνητικοῦ, τὸ ὁποῖον λέγεται cahier des charges, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἀνευρεθῇ. Ἔχομεν δὲ τοσοῦτον ἀνάγκην τοῦ ἐγγράφου τούτου, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον, ὅπερ κανονίζει τὰς σχέσεις τῆς ἐργολάβου Ἑταιρίας καὶ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, καὶ περισσότερον δι’ ἄλλον λόγον, διότι ὁ δικηγόρος κ. Λεονάρδος ἐβεβαίωσε καὶ ἐμέ, ὅτι ἐν τοῖς ὅροις τούτοις τῆς ἐγγραφῆς ὑπάρχει διάταξις ἐν ἄρθρῳ 10, καθ’ ἣν ἂν τὸ ἐπιχωματισθησόμενον μέρος τῆς ἀκτῆς ἤθελεν εἶσθαι περισσότερον ἀπὸ ὅσον ὑπελόγισε τὸ λιμενικὸν ταμεῖον, ἡ ἐργολάβος Ἑταιρία δὲν ἔχει οὐδὲν δικαίωμα ἀποζημιώσεως, καὶ ὡσαύτως ἐὰν τὸ μέρος τοῦτο ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὀλιγώτερον τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ μηχανικὸς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου εἶχεν ὑπολογίσει, τὸ λιμενικὸν ταμεῖον οὐδὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ζητήσῃ νὰ μειωθῇ τὸ τίμημα. Καὶ ἐτέθη αὐτὸς ὁ ὅρος ἐν τοῖς ὅροις τῆς συγγραφῆς, διότι ἡ ἀκτὴ ἦτο ἀνώμαλος, ὁ δὲ μηχανικὸς τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἐδήλωσε ῥητῶς, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ καταμετρήσῃ ἐπακριβῶς τὴν ἔκτασιν, καὶ ὅτι ἡ ἔκτασις ἡ ἐπιχωματισθησομένη θέλει διαφέρει κατά τι τῆς καταμετρήσεως, εἴτε κατὰ πλέον, εἴτε κατὰ μεῖον. Ἀλλὰ πρὸς τὸ ἔγγραφον τοῦτο τὸ cahier des charges, τὸ ὁποῖον παρακαλοῦμεν νὰ καταθέσῃ αὔριον, ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν, ὅταν τὸ πρῶτον ἡ ἐργολάβος Ἑταιρία ἀπηύθυνεν αἰτήσεις πρὸς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον καὶ ἐζήτησεν ἀποζημίωσιν δι’ ἐργασίαν περισσοτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχε προσδιορίσει ἡ καταμέτρησις τοῦ μηχανικοῦ, ὅταν τὸ λιμενικὸν ταμεῖον ἀπήντησεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν ἀρνητικῶς, ἂν τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν διέταξεν ἀπ’ εὐθείας τὸν μηχανικὸν τοῦ λιμενικοῦ ταμείου νὰ προβῇ εἰς τὴν καταμέτρησιν τῆς ἐκτάσεως τῆς ἐπιχωματισθείσης, τῇ συμπράξει τεχνιτῶν ἀνδρῶν, ἀπεσταλμένων ὑπὸ τῆς ἐργολάβου Ἑταιρίας· διότι, καθ’ ἃς μοὶ ἔδωκε πληροφορίας ὁ κ. Λεονάρδος, ὁ μηχανικὸς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἔλαβε διαταγὴν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπ’ εὐθείας καὶ παρηγγέλθη, εὐθὺς μετὰ τὴν ἄρνησιν τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου μετ’ ἀπεσταλμένων τεχνιτῶν ἀνδρῶν τῆς ἐργολάβου Ἑταιρίας καὶ νὰ παρασταθῇ εἰς τὴν καταμέτρησιν. Ἦτο δὲ μηχανικὸς τῆς Ἑταιρίας ὁ κ. Λινδερμάγερ καὶ ὁ ἐργολάβος τῆς ἐπιχωματώσεως κ. Ψαρὸς, οἵτινες μετέβησαν ἐπὶ τόπου. Κατὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην ὁ μηχανικὸς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου κ. Πάνος ἐσημείονε τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ εὑρέθη, ὅτι κατὰ 17 μόνον μέτρα ἦτο ἐσφαλμένη ἡ καταμέτρησις, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ μηχανικὸς τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως, ὅτι οὔτε 18 χιλιάδες, οὔτε 15 χιλιάδες, οὔτε 3 χιλιάδες, οὔτε 1000 μέτρα ἦτο ἡ διαφορά, ἀλλὰ μόνον 17 μέτρα. Παρακαλῶ μάλιστα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ καταθέσῃ μόνον τὴν διαταγὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε πρὸς τὸν μηχανικὸν τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, ἀλλὰ νὰ καταθέσῃ καὶ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ὁ εἰρημένος μηχανικὸς ἀπέστειλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ τῆς ὁποίας ἐπληροφορήθη τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς γενομένης καταμετρήσεως πρὸς τὴν γενομένην ἀρχικῶς ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ δημοπρασία, δὲν ἦτο εἰμὴ μόνον 17 μέτρα. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος δικηγόρος κ. Λεονάρδος, πληρεξούσιος καὶ μέλος τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Κατακώλου, μοὶ ἔδωκεν, ἀφοῦ ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τοῦ διαιτητικοῦ Δικαστηρίου, ἡ λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἐζήτησε νὰ ἀνακόψῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ δυνάμει τίνος διατάξεως προέβη εἰς τὴν ἔκδοσιν διαταγῆς, διὰ τῆς ὁποίας παρήγγειλε τὴν σύστασιν διαιτητικοῦ Δικαστηρίου. Μᾶς εἶπεν ὅτι προέβη εἰς τὴν σύστασιν τοῦ Δικαστηρίου τούτου, κατὰ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς αὐτὸν τὸ 23 ἄρθρον τοῦ Διατάγματος τοῦ 1850· ἀλλὰ τὸ 23 ἄρθρον τοῦ Διατάγματος διατάσσει ὅτι συνιστᾶται τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον ἐπὶ διαφορῶν ὡρισμένων. Μεταξὺ τῶν ὁριζομένων ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 23 διαφορῶν ὑπάρχει καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη, ἡ ἀμφισβήτησις τῆς ἐκτάσεως; Ὁρίζει τὸ εἰρημένον ἄρθρον καὶ τὰ μέλη ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ συνιστᾶται τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον; Ἀλλ’ ἐκ τίνων μελῶν τὸ συνέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; Τὸ ἄρθρον 23 διατάσσει νὰ συνιστᾶται διαιτητικὸν Δικαστήριον ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ ὁριζομένων μελῶν, ἤτοι τοῦ Ἐπάρχου, τοῦ Νομομηχανικοῦ καὶ τοῦ προσδιορισθέντος ὑπὸ τῆς ἐργολάβου Ἑταιρίας τρίτου μέλους; Καὶ ἠξίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι αὐτὸς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον ἐξ ὧν ἤθελε μελῶν. Ἀλλὰ ποῦ στηριζόμενος ἐσύστησε τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον ἐκ τῶν μελῶν ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἐσύστησε, καὶ δὲν τὸ ἐσύστησεν ἐξ ἄλλων μελῶν; Ἦτον ἀπόλυτος κύριος νὰ τὸ συστήσῃ ἐξ οἵων δήποτε ἤθελε μελῶν; Ἠδύνατο λόγου χάριν νὰ προσκαλέσῃ τὸν κύριον Χοϊδᾶν καὶ τὸν κύριον Δημητρακάκην καὶ ἐμὲ νὰ καταρτίσωμεν τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον; Ἢ ἦτον ὑπόχρεως νὰ τὸ συστήσῃ ἐξ ὡρισμένων μελῶν; Ἂν ἦτον ἀπόλυτος κύριος νὰ τὸ συστήσῃ ἐξ οἵων δήποτε ἤθελε μελῶν, ἂς μᾶς ἀνακοινώσῃ τὴν διάταξιν ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη. Εἶναι Νόμος; Εἶναι Διάταγμα; Εἶναι ἐγκύκλιος; Εἶναι κἄν σύμβασις μεταξὺ τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου καὶ τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἐργολαβίαν Ἑταιρίας τῶν Δημοσίων ἔργων; διότι, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν ἡ ἐργολάβος Ἑταιρία, εἶχε προσδιορίσει ὡς ἀντιπρόσωπον αὑτῆς διαιτητήν, τὸν ὁποῖον ὅμως δὲν ἐκάλεσεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἵνα λάβῃ μέρος εἰς τὸ Δικαστήριον τοῦτο. Ἤθελον λοιπὸν νὰ μάθω ἐὰν εἶχε προσδιορίσει τοιοῦτον μέλος ἡ ἐργολάβος Ἑταιρία ἕνα Δικηγόρον ἵνα προσληφθῇ, ὅταν συστηθῇ τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον. Τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐγκρίνῃ ἢ μὴ τὴν παράστασιν ἐπὶ Δικαστηρίου τῶν ἠθικῶν προσώπων, εἶναι δικαίωμα ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ νομοθεσίᾳ. Κατὰ τὸ Διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τοῦ Νόμου περὶ κατασκευῆς καὶ καθάρσεως τῶν λιμένων, τὴν ἐπιτήρησιν ἐπὶ τῶν λιμενικῶν Ταμείων ἐνασκεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἑπομένως ἔχει δικαίωμα νὰ δώσῃ ἢ νὰ μὴ δώσῃ ἄδειαν παραστάσεως ἐπὶ Δικαστηρίου εἰς τὴν λιμενικὴν Ἐπιτροπήν· ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐνασκῇ κατὰ βούλησιν. Ἂν Νόμος παρέχῃ εἰς ὑπάλληλον ἢ εἰς Ἀρχήν τινα ἐξουσίαν, ὁ ὑπάλληλος ἢ ἡ Ἀρχὴ, ἡ ὁποία ἐπετράπη τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἐξουσίας ταύτης, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἐνασκῇ κατὰ βούλησιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὴν ἐνασκῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὅπως πληρῶται ὁ σκοπὸς τοῦ Νόμου. Ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν παραχωρεῖται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ δικαίωμα νὰ χορηγῇ ἢ νὰ ἀρνῆται τὴν ἔγκρισίν του πρὸς παράστασιν ἐπὶ Δικαστηρίου τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου; Ὁ σκοπὸς τοῦ Νόμου εἶναι νὰ προλάβῃ δίκας ἀμφιβόλους, αἵτινες ἠδύναντο νὰ γεννηθῶσιν εἴτε ἐκ δυστροπίας τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου, εἴτε ἐκ δυστροπίας τῶν ὀφειλετῶν του. Λοιπὸν ἐξεταστέον οὐχὶ ἂν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἄδειαν τῆς παραστάσεως ἐπὶ Δικαστηρίου τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου, ἀλλ’ ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐνήσκησε τὸ δικαίωμά του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι ἐνήσκησεν αὐτὸ εὐλόγως καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου, μᾶς ἀνέγνω πρόσκλησιν του πρὸς τὸν Νομικὸν Σύμβουλον, καὶ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ὁ Νομικὸς Σύμβουλος ἀπηύθυνε πρὸς αὐτόν. Τὸ ἔγγραφον τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου δὲν καλύπτει τὴν εὐθύνην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι ἐκλήθησαν ὑπὸ τοῦ Νόμου διὰ νὰ γνωμοδοτήσωσιν ὁσάκις οἱ Ὑπουργοὶ ὑποβάλλουσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῶν ἐρωτήσεις καὶ ἀπορίας. Ἀλλ’ ἡ γνωμοδότησις τῶν Νομικῶν Συμβούλων εἶναι διὰ νὰ διαφωτίζηται περισσότερον ἡ διάνοια τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ ὁδηγῶνται ἀσφαλέστερον εἰς τὴν ἀλήθειαν. Δὲν δύνανται ὅμως οἱ Ὑπουργοὶ νὰ εἴπωσιν, ὅτι εἰσὶν ἀπηλλαγμένοι πάσης εὐθύνης, διότι ἤκουσαν τὴν γνώμην Νομικοῦ τινος Συμβούλου. Πρὸ πάντων ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀνακοινώσῃ τοὺς πραγματικοὺς λόγους, οἵτινες τὸν ἔπεισαν νὰ ἀποφασίσῃ οὕτω. Τὸ περίεργον ὅμως εἶναι ὅτι τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου τὴν ἐζήτησε πολλοὺς μῆνας, ἴσως 7 μῆνας βραδύτερον, ἀφοῦ ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του. Διατί; διότι ἀπὸ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθηκεν εἰς τὸ Προεδρεῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς, φαίνεται, ὅτι εἰς τὴν πρώτην αἴτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ Κατακώλου, ζητήσασα τὴν ἄδειαν ὅπως παραστῇ ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου πρὸς συζήτησιν τῆς ἀνακοπῆς τῆς, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐσιώπησε. Μετὰ τοῦτο ἐπανέλαβεν ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν αἴτησίν της, καὶ πάλιν ὁ Ὑπουργὸς ἐσιώπησε. Καὶ ἀφοῦ παρῆλθον ἓξ μῆνες, τότε ἠρώτησε τὸν Νομικὸν Σύμβουλον. Ἀλλ’ εἶχεν ἤδη σχηματίσει γνώμην πολὺ πρὶν ἢ ζητήσει τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου, καὶ εἶχεν ἀπαγορεύσει εἰς τὴν λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἄδειαν νὰ παρασταθῇ ἐπὶ Δικαστηρίου. Ἡ γνώμη λοιπὸν τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου εἶναι πολὺ μεταγενεστέρα. Δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὸ ὀρθὸν τῆς γνώμης τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου, ηὐχόμην μόνον ἡ γνωμοδότησις αὐτοῦ νὰ μὴ ἀνεγινώσκετο ἐν τῇ Βουλῇ, διότι εἶναι γεγραμμένη δι’ ὕφους ἀναρμόστου εἰς Νομοδιδάσκαλον, ὁ ὁποῖος καλεῖται ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ ἐρωτήσεων, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται εἰς αὐτόν. Ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβούλοτ ἁρμόζει μᾶλλον εἰς παλαιστήν, ὁ ὁποῖος ζητεῖ νὰ συντρίψῃ τὴν κεφαλὴν τοῦ ἀντιπάλου του, καὶ ὡς ἐὰν ἦτον ἀντίπαλος τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου ἐπετέθη κατὰ τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου καὶ κατὰ τοῦ εἰσηγησαμένου τὴν πρότασιν τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου Δικηγόρου κυρίου Λεονάρδου. Ὠνόμασεν αὐτὸν καὶ σοφιστὴν καὶ στρεψόδικον καὶ φιλόδικον καὶ ἐξύβρισε τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὁ μὲν κ. Νομικὸς Σύμβουλος ὑπὸ ἰδίαν αὑτοῦ εὐθύνην ἔγραψε τὰς ὕβρεις ταύτας, ἵνα δώσῃ γνώρισμα ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἕξεων, τὰς ὁποίας ὡς Νομικὸς Σύμβουλος ἔχει, τὰς ὕβρεις ὅμως αὐτὰς δὲν εἴχομεν καθῆκον νὰ τὰς ἀκούσωμεν ἡμεῖς, μεταξὺ τῶν ὁποίων πλεῖστοι καὶ ἐγὼ πρὸ πάντων γνωρίζω κάλλιστα τὸν κ. Λεονάρδον, τυγχάνοντα συμπολίτην μου, ἀποκατεστημένον δὲ πρὸ χρόνων ἐν Πύργῳ. Γνωρίζω, ὅτι εἶναι χρηστὸς πολίτης, ἐντιμότατον μέλος τῆς κοινωνίας, καὶ ὅτι διακρίνεται μεταξὺ τοῦ Δικηγορικοῦ συλλόγου τῆς πόλεως Πύργου. Ἐν τούτοις ἐκτὸς τῶν δύω ἐγγράφων, τῶν ὁποίων ἐμνημόνευσα, δηλαδὴ τῶν ὅρων συγγραφῆς (cahier des charges) καὶ τῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸν Μηχανικὸν τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου διὰ νὰ παρασταθῇ εἰς τὴν καταμέτρησιν, ὡς καὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Μηχανικοῦ, ἐκτὸς τῶν ἐγγράφων τούτων, ἔχομεν ἀνάγκην καὶ δύω ἀκόμη ἐγγράφων. Τὸ ἓν τῶν ἐγγράφων τούτων εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἄλλη τις ἐπίδικος ὑπόθεσις τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου μετά τινων ἄλλων πολιτῶν, καὶ ὅτι τὸ λιμενικὸν Ταμεῖον συνωμολόγησε συμβιβασμὸν μετὰ τῶν πολιτῶν τούτων ὀφειλετῶν του. Καὶ ἐπειδὴ ὁ συμβιβασμὸς, διὰ νὰ ἔχῃ κῦρος ἔπρεπε νὰ ἐγκριθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνέκρινεν ἀμέσως τὸν συμβιβασμόν, ἀλλ’ ὅτι ἐγένετο ἓν σφάλμα, διότι ὁ Τμηματάρχης προσέθηκε κατὰ παραδρομὴν εἰς τὸ ἔγγραφον τῆς ἐγκρίσεως τὴν φράσιν «ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον νὰ πληρώσῃ τὸ λιμενικὸν Ταμεῖον καὶ εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Δημοσίων ἔργων τὰς 42,000 δραχμάς». Τὸ λᾶθος αὐτὸ εἶναι ἄξιον μελέτης. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω κατὰ τίνα τρόπον εἰργάσθη οὕτως ὁ Τμηματάρχης ἐκεῖνος, ὥστε νὰ περιπέσῃ εἰς τὸ λάθος τοῦτο, καὶ νὰ γίνῃ αἴτιος, ἵνα καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν ἀγνοίᾳ θέσῃ τὴν ὑπογραφήν του ἐπὶ ἐγγράφου τόσον παραλόγου καὶ παρανόμου. Καὶ ἀληθῶς παράλογον εἶναι νὰ σχετίζωνται δύω ὑποθέσεις διακεκριμέναι. Διατί ἀπαιτεῖται ἡ ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ἀποφάσεων τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς; Διὰ νὰ κρίνῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἂν αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς ἦναι συμφέρουσαι ἢ ὄχι. Ὅταν λοιπὸν ἐζήτησεν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ λιμένος Κατακώλου τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸν ὁποῖον συνωμολόγησε μετὰ τοῦ κυρίου Βωβοῦ, τί εἶχεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐξετάσῃ; νὰ ἐξετάσῃ ἂν συμφέρῃ ὁ συμβιβασμὸς ἢ δὲν συμφέρῃ. Ἂν συμφέρῃ, νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν ἂν δὲν συμφέρῃ, νὰ ἀρνηθῇ αὐτήν. Ἀλλ’ ἔπραξεν ἄλλο τι. Ὡς ἂν τὰ μέλη τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου νὰ εἶχον ἓν προσωπικὸν ἀθέμιτον συμφέρον ἐν τῇ συνομολογήσει τοῦ συμβιβασμοῦ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν αὐτοῖς· «μάλιστα, πρὸς χάριν σας ἐγκρίνω τὸν συμβιβασμὸν, ἀλλὰ ζητῶ ὡς ἀντάλλαγμα νὰ πληρώσητε καὶ σεῖς ὅσα ζητεῖ ἡ ἐργολάβος Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν μεγαλειτέραν ἔκτασιν τῆς ἐπιχωματώσεως». Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπληροφορήθη περὶ τοῦ ἀτόπου, τὸ ὁποῖον περιέβαλε διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου. Καὶ εὐθὺς ὡς ἐπληροφορήθη, ὅτι τοιοῦτον ἄτοπον ὅρον περιέλαβεν ἐν τῇ ἐγκρίσει τοῦ συμβιβασμοῦ τοῦ κυρίου Βωβοῦ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἤτοι «ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον» κλπ. ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ διορθώσῃ τὸ λάθος. Καὶ πῶς τὸ διώρθωσεν; ἐγκρίνας τὸν συμβιβασμὸν τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου μετὰ τοῦ κ. Βωβοῦ ἄνευ ὅρου, διέγραψε τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον εἶχε περιλάβει ἐν τῇ ἐγκρίσει αὐτοῦ. Ἐπεθύμουν λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔγγραφον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔμαθε τὰ περὶ τούτου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐξέδωκε τὴν δευτέραν αὐτοῦ πρᾶξιν, διότι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου κ. Λεονάρδου, δὲν βεβαιοῦσι τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Τῳόντι ἐπιθυμῶν νὰ ἦμαι εὐσχημότερος αὐτοῦ, δὲν μεταχειρίζομαι κυριολεξίαν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῶ. Δὲν λέγω διαψεύδουσι τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ λέγω δὲν βεβαιοῦσιν. Ὅταν ἡ λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἔλαβε τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεκοίνου εἰς αὐτὴν, ὅτι ἐγκρίνει τὸν συμβιβασμὸν μετὰ τοῦ κ. Βωβοῦ «ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον νὰ ἐντείλῃ τὴν πληρωμὴν τῶν ὅσων ἠξίου, ὅτι ἔχει λαμβάνειν παρ’ αὐτῆς ἡ ἐργολάβος Ἑταιρία», ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸ Διάταγμα περὶ καθηκόντων τῆς ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, αἱ πράξεις μου πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, οὗτος δὲ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ ἀποῤῥίψῃ αὐτάς. Τί ἔπραξεν ὅμως; Ἐνέκρινεν; Ὄχι! διότι ἐνέκρινεν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ πληρώσῃ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον 35,000 δραχμὰς εἰς ἄλλους. Μετεῤῥύθμισεν; Ὄχι! Ἀπέῤῥιψεν; Ὄχι! Λοιπὸν δὲν μοὶ ἀπήντησε τελείως, καὶ ἀφῆκε τὴν ὑπόθεσιν ἀνεκτέλεστον. Καὶ εἶπεν εἰς ἐκείνους, μεθ’ ὧν συνεβιβάσθη, ὅτι ὁ συμβιβασμὸς δὲν ἐνεκρίθη. Μετὰ παρέλευσιν δὲ μηνῶν τινων, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἦσαν παρόντα ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ κ. Βωβὸς καὶ οἱ ἄλλοι ὀφειλέται τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἐπανέλαβον τὴν συνομολόγησιν νέου συμβιβασμοῦ μετὰ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Ἡ ἀπαίτησις τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἦτο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 7 χιλιάδων δραχμῶν. Διὰ τοῦ πρώτου συμβιβασμοῦ εἶχον συμβιβασθῆ νὰ πληρώσωσιν ἀμέσως 4 χιλιάδας δραχμάς· ἀλλὰ τὸν συμβιβασμὸν τοῦτον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν τὸν ἐνέκρινε. Μετὰ 5 ἢ 6 μῆνας ἐπανέλαβον τὴν συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ· ἀλλὰ διὰ τοῦ νέου συμβιβασμοῦ ὑπεσχέθησαν νὰ πληρώσωσιν εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον τὰς 4 χιλιάδας δραχμάς, οὐχὶ ὅμως ἐφάπαξ, ἀλλ’ εἰς δόσεις. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον ὑπέβαλε τὸν νέον συμβιβασμὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνέκρινε τὸν δεύτερον συμβιβασμόν, οὐχὶ διορθῶν τὴν πρώτην παράλογον διαταγήν του, ὡς εἶπεν, ἀλλὰ διότι τὰ συμφέροντα τῶν συνομολογησάντων τὸν συμβιβασμὸν μετὰ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἐθεραπεύοντο διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ τούτου, καὶ ἴσως οὗτοι εἶχον συγγενεῖς ἢ οἰκείους ἐν Ἀθήναις, εἰς τοὺς ὁποίους συνηγορήσαντας πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν πρὸς ἔγκρισιν τοῦ συμβιβασμοῦ, οὗτος ἔκλινεν εὐμενὲς οὖς. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Κατακώλου εἶναι, ἄν μοὶ ἐπιτρέψητε τὴν λέξιν, ἵδρυμα ἄξιον πολλῆς προσοχῆς, διότι εἶναι ὡρισμένον νὰ θεραπεύσῃ μεγάλας ἀνάγκας τῶν περιοίκων τῆς περιφερείας ἐκείνης. Ἐγὼ δὲ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ὀφείλω νὰ φροντίζω περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπαρχίας Ἠλείας, ἂν καὶ δὲν εἶμαι Ἠλεῖος, διότι δεκάδες χιλιάδων συμπολιτῶν μου ζῶσιν ἐν Ἠλείᾳ, καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν ἔχουσιν ἐκεῖ, καὶ ἐγὼ δὲ συνδέομαι μετὰ τοῦ τόπου ἐκείνου διὰ ποικίλων δεσμῶν καὶ ἀναμνήσεων. Σᾶς βεβαιῶ λοιπὸν, ὅτι τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Κατακώλου εἶναι κεκλημένον νὰ θεραπεύῃ μεγάλας ἀνάγκας τῆς περιφερείας ἐκείνης. Κατὰ δυστυχίαν περιεπλάκη εἰς διενέξεις καὶ εἰς καθυστερήσεις, καὶ αἱ καθυστερήσεις αὗται ἄρχονται ἀπὸ τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἐξεδόθη ὁ πρῶτος Νόμος περὶ λιμενικῶν ταμείων. 300 περίπου χιλιάδες δραχμῶν εἶναι τὰ καθυστερούμενα πρὸς αὐτὸ καὶ αἱ ἀπαιτήσεις αὐτοῦ. Πολλαὶ τῶν ἀπαιτήσεών του, ὅσας ἔχει τὸ λιμενικὸν ταμεῖον παρὰ διαφόρων ἰδιωτῶν, ἀναβαίνουσι περίπου εἰς τὸ εἰρημένον ποσόν. Τὸ Δημόσιον ὀφείλει εἰς αὐτὸ ἴσως 80 χιλιάδας δραχμῶν καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Κατακώλου. Μία τῶν διαφορῶν τούτων εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἀντεπροσώπευεν ὁ κύριος Βωβὸς, συνισταμένη εἰς 7 χιλιάδας δραχμῶν. Τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον ἠθέλησε νὰ συμβιβάσῃ αὐτὴν, δεχόμενον ἀντὶ τῶν 7, τέσσαρας χιλιάδας τοῖς μετρητοῖς. Ἀλλ’ αὐτὸν τὸν συμβιβασμὸν δὲν ἐνέκρινεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ἐπιβαλὼν τὸν ὅρον, ὅτι ἐγκρίνει αὐτὸν, ἂν τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον πληρώσῃ 32 χιλιάδας δραχμὰς εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Δημοσίων ἔργων διὰ τὴν ἐπιχωμάτωσιν. Ἀλλὰ μετά τινα καιρὸν ἐνέκρινεν αὐτὸν τὸν συμβιβασμὸν ἄνευ τοῦ ὅρου τούτου, ὑπὸ ὅρους ὅμως ὑποδεεστέρους ἐκείνων, ἐφ’ οἷς συνωμολογήθη ὁ πρῶτος συμβιβασμός. Αὐτὸ δὲ λέγει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἔπραξε πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ λάθους, πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ ἀτόπου, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀπόφασιν. Λοιπὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ κατατεθῇ καὶ ἡ πρᾶξις τοῦ Ταμείου τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεβλήθη ἡ πρότασις τοῦ δευτέρου συμβιβασμοῦ, καὶ ἡ πρᾶξις, διὰ τῆς ὁποίας γίνεται ἡ παρατήρησις, ὅτι εἶναι ἄτοπος ὁ ὅρος τῆς πρώτης διαταγῆς, ἀφοῦ μάλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ἔγγραφον ἔμαθε τὸν εἰρημένον ἄτοπον ὅρον. Κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς εἴρηται, λεχθέντα, ἕπεται ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε παραστάσεις, οὕτω δὲ ἔσπευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διορθώσῃ τὴν πρώτην αὐτοῦ πρᾶξιν, ἐγκρίνας τὸν συμβιβασμὸν ἄνευ ὅρου.

§54ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§55ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἔγγραφον διαταγὴν, τὴν ὁποίαν ἐξεδώκατε, τὴν ἀπάντησιν, ὅτι ἐγένετο καταμέτρησις καὶ ὅτι εὑρέθησαν μόνον 17 μέτρα.

§56ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ἡ ἔκθεσις τῶν μηχανικῶν, τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν συνεφώνησαν, ὅλα εἶναι ἐκεῖ, μόνον ἡ συγγραφὴ τῶν ὑποχρεώσεων λείπει, καὶ ταύτην σᾶς βεβαιῶ, ὅτι περισσότερον ὑμῶν ἐπεθύμησα ἐγὼ καὶ θὰ τὴν ἔχωμεν ἐντὸς ὀλίγου.

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὥστε ὑμεῖς, ὅταν ἐξεδίδετε τὴν διαταγὴν περὶ συστάσεως Διαιτητικοῦ Δικαστηρίου, ὅταν ἐκρίνατε, ὅτι ἡ δίκη αὕτη ἤθελεν ἀποβῆ εἰς ὄφελος τῆς ἐργολάβου Ἑταιρίας καὶ πρὸς βλάβην τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου καὶ δὲν ἐνεκρίνετε διὰ τοῦτο τὴν παράστασιν αὐτοῦ ἐπὶ Δικαστηρίου, δὲν εἴχετε ὑπ’ ὄψιν τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων.

§58ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὴν εἶχον.

§59ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος κ. Τράκας μὲ πληροφορεῖ ταύτην τὴν στιγμήν, ὅτι σήμερον ἐν τῷ γραφείῳ τῆς Διευθύνσεως τῶν Δημοσίων ἔργων ὑπῆρχεν ὁ κ. Μαρκόπουλος, συνομιλῶν μεθ’ ὑμῶν.

§60ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ εἶπον τοῦτο.

§61ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ πάντων σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ καταστήσητε γνωστὸν πρὸς τίνα σκοπὸν κατατίθενται τὰ ἔγγραφα· διότι, ἐὰν κατατίθενται ἐπὶ σκοπῷ νὰ φυλάττωνται εἰς τὸ γραφεῖον, τότε δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς καταθέσεως αὐτῶν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρίσκονται εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Διευθύνσεως καὶ δύνανται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ τὰ ἐπισκεφθῶσι.

§63ΡΑΛΛΗΣ. Ζητῶ λοιπὸν νὰ μοὶ παραδοθῶσι ταῦτα καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσητε, ὅτι κακίστην ὑπηρεσίαν παρέχετε εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταθέτουσι τὰ ἔγγραφα, μὴ δίδοντες ἡμῖν αὐτὰ πρὸς μελέτην, διότι οὕτως ἀναγκαζόμεθα νὰ ποιώμεθα ἑκάστοτε λόγον ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔξωθεν ἔχομεν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα εἶναι εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς καὶ δύνασθε νὰ τὰ ἴδητε.

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι θὰ διατάξητε ἐπὶ ἀποδείξει παραλαβῆς νὰ μᾶς παραδοθῶσι κατ’ οἶκον.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν· τὰ ἔγγραφα δὲν κατατίθενται μόνον δι’ ἓν πρόσωπον, κατατίθενται δι’ ὅλους τοὺς Βουλευτάς, ὥστε, ὅταν ἦναι εἰς τὸ γραφεῖον, εἶναι προσιτὰ εἰς ὅλους. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§67ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως θέλει καὶ ὅπως τῷ ἀνήκει δι’ ὅσα εἶπε περὶ ἐμοῦ.

§68Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς φακέλλους ὁλοκλήρους τῆς ἀγορᾶς τῶν τεσσάρων μεγαλειτέρων καὶ τριῶν μικροτέρων πλοίων, πλήρεις καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ τῆς δαπάνης, ὡς καὶ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων τούτων. Ἐκ τῶν φακέλλων αὐτῶν θὰ ἀποδειχθῇ ἡ χρησιμότης αὐτῶν τῶν πλοίων. Δεύτερον θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὸν φάκελλον, τὸν ἀφορῶντα τὴν Ἐπιτροπήν, τὴν ἀποσταλεῖσαν εἰς Λονδῖνον ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τέλους τοῦ 1883, καθὼς καὶ τὴν δαπάνην τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς καὶ πᾶν σχετικὸν πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο· διότι θὰ φέρω τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§69ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤμην ἀπὼν, ὅταν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶπεν, ὡς ἤκουσα, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβῆ τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα περὶ τῆς μὴ λήψεως τῶν ἀναγκαίων μέτρων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὴν πυρκαϊὰν, τὴν γενομένην εἰς τὴν συνοικίαν ἐκείνην, καὶ περὶ τῆς ἐκεῖ ὑπάρξεως τοῦ Πυριτιδοποιείου.

§70ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ὑπέβαλε διαμαρτύρησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπιφυλάσσομαι τότε νὰ ἀπαντήσω περὶ τούτου.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Ρηγόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§73Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν δὲν ἔγινε παραδεκτὴ ἡ πρότασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ προηγηθῶσι τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ Νομοσχέδια περὶ τροποποιήσεως τῶν Νόμων περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερουμένων καὶ περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, διότι τὰ Νομοσχέδια ταῦτα καὶ κατεπείγοντα εἶναι καὶ χρήσιμα εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέλεγξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἂς ἐλπίσωμεν ὅμως, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει φέρει, ὡς ὑπεσχέθη, μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τροπολογίας ἐπὶ τῶν Νόμων ἐκείνων, ἀρκεῖ αἱ τροπολογίαι αὗται νὰ μὴν ὁμοιάζωσι μὲ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἐπὶ τοῦ Νόμου περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τῶν οἴνων, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγε, καὶ ἥτις ἀκόμη, νομίζω, δὲν συνεζητήθη, ἢ μὴ, λησμονῶν τὰ ὑπεσχημένα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μετὰ τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κλείσῃ τὴν σκηνήν του καὶ ἄρῃ αὐτὴν πρὸς ἄλλην ὄασιν, ὡς σεΐκης τις τῶν Ἀράβων. Οἱ Φαραὼ τῶν ἀρχαίων Αἰγυπτίων ὑπέβαλον τὸν λαὸν αὐτῶν εἰς φόρους βαρεῖς καὶ σκληρὰς ἀγγαρείας, ὅπως δημιουργήσωσι τὰ μνημεῖα τῆς θρησκείας τοῦ θανάτου, τὰς Πυραμίδας· ἀλλ’ ὁ λαὸς ἐκεῖνος, καίτοι γογγύζων, καίτοι ζῶν μόλις ἀπὸ σκόροδα καὶ κρόμμυα, ἠσθάνετο ἐνδομύχως εὐχαρίστησίν τινα, διότι ἐπραγματοποίει ἓν ἰδανικὸν τῆς θεοκρατικῆς πολιτείας του· τὰ δὲ μνημεῖα ἐκεῖνα μετὰ 4000 ἐτῶν ἐγείρονται εἰσέτι εἰς τὴν Χώραν τοῦ Νείλου. Τὸ σημερινὸν Ὑπουργεῖον ὑπέβαλε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς φόρους βαρυτάτους, καὶ μάλιστα τὰ μᾶλλον ἄπορα στοιχεῖα, ὅπως δημιουργήσῃ τὸ μνημεῖον τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος, τὸ ἰσοζύγιον. Ἀλλ’ ἀντὶ ἰσοζυγίου ἡ Ἑλλὰς σήμερον παριστᾷ θέαμα καταστροφῆς καὶ παραλυσίας, καὶ, πρό τινων ἡμερῶν, θέαμα Ἐθνικοῦ ἐξευτελισμοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρουσιάσθη ὡς ἀντιπολιτευόμενος κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, φέρων πρόγραμμα οἰκονομιῶν καὶ μεταῤῥυθμίσεων συμφώνως μὲ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ Ἔθνους. Τὸ Ἔθνος ἐνόει νὰ μεταῤῥυθμισθῶσιν οἱ θεσμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ἐθνικώτερον καὶ ἁπλούστερον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποκεντρώσεως, ὅπως συνεπείᾳ τούτων ἐπέλθουν καὶ οἰκονομίαι. Τὸ Ἔθνος ἐνόει οἰκονομίας, περικοπὴν περιττῶν δαπανῶν, ἥτις θὰ προήρχετο ἀπὸ τοιαύτας μεταῤῥυθμίσεις, καὶ τὴν κατάπαυσιν τῆς σπατάλης, τῆς ἐχούσης σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν συναλλαγήν. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ ἐτελεῖτο ἀληθὴς ἀναμόρφωσις ἠθικὴ καὶ ὑλική, τὸ ἰσοζύγιον θὰ ἐπραγματοποιεῖτο, ὁ λαὸς δὲν θὰ ὑφίστατο βάρη, ὑπερβαίνοντα τὰς δυνάμεις αὐτοῦ καὶ ἡ πίστις ἡ οἰκονομικὴ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἠκτινοβόλει εἰς ὅλας τὰς ἀγορὰς τοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, περιελθὼν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ἠθέτησε τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, ἔπραξε πᾶν τὸ ἀντίθετον καὶ ἀπέτυχεν εἰς ὅλα. Ἀντὶ μεταῤῥυθμίσεων, προέβη εἰς ὀργανισμοὺς ἔτι μᾶλλον λαβυρινθώδεις, ἔτι μᾶλλον πολυτελεῖς, ἔτι μᾶλλον συγκεντρωτικοὺς καὶ προσωπικούς· ἀντὶ δὲ οἰκονομιῶν, ὑπερύψωσε τὴν σπατάλην καὶ τὴν προερχομένην ἀπὸ τοὺς πολυτελεῖς ὀργανισμοὺς, καὶ τὴν προερχομένην ἀπὸ τὴν πολιτικὴν συναλλαγὴν διὰ τῆς δημιουργίας χιλιάδων θέσεων, λεγεῶνος θέσεων, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν μᾶς ἀπηρίθμησεν ὁ κ. ἐκ Τριφυλίας Βουλευτής, ὡς ἄλλος στρατηγὸς Ῥωμαῖος· ὕψωσε δὲ τὴν σπατάλην αὐτὴν, καθὼς ὑψόνεται κατὰ τὰ κυνικὰ καύματα τὸ θερμόμετρον εἰς τοὺς θερμοτέρους τόπους. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, εὐθὺς τὰ ἀποτελέσματα τοιούτου πολιτικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ συστήματος. Ἡ διοίκησις ἐγένετο ὄργανον τυφλὸν τῆς πολιτικῆς φατρίας, τὰ δεινὰ τοῦ λαοῦ ἔφθασαν εἰς τὸ ἀνοικονόμητον, οἱ Δῆμοι ἐγένοντο ὑποχείριοι τῆς διοικήσεως, ἡ δικαιοσύνη τρέμει ὑπὸ τὸ ξίφος τῶν μεταθέσεων, ἡ πολιτικὴ ἠθικότης, ἡ σώζουσα τὰ Κράτη, ἔγινε κενὴ λέξις, ἡ πίστις ἐξέπεσεν, ὁ ἐνθουσιασμὸς καὶ πᾶν ἰδανικὸν ἐξέλιπον, καὶ ἔμεινε μόνον ἓν καρχηδονικὸν χρηματιστήριον, ὅπου κυβεύονται τὰ χρεώγραφα τῆς ζωῆς καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἔθνους. Ἡ σπατάλη, κύριοι, ἐγέννησε τὴν βαρυτάτην καὶ ἄνισον φορολογίαν· εἴπετο, ὅτι ἡ τοιαύτη φορολογία ἤθελε γεννήσει ἓν ὡραῖον τέκνον, τὸ ἰσοζύγιον, ἀλλὰ παρεμβᾶσα ὡς κακὴ μαῖα ἡ σπατάλη ἐξήγαγεν, ἀντὶ ὡραίου τέκνου, ἓν ἔκτρωμα, τὸ αἰώνιον ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ὅσῳ καὶ ἂν ζητοῦν νὰ τὸ καλύψωσι μὲ φανταστικοὺς ὑπολογισμοὺς, ὡς μὲ τρίχαπτα πολυτελῆ καὶ ἄφθονα, πάντοτε τὸ διαβλέπει τις. Εἰς τὰς Ἰνδίας, πρὸ διακοσίων ἐτῶν, οἱ Ἰησουῖται προσηλυτίζοντες τοὺς Ἰνδοὺς εἰς τὴν χριστιανικὴν θρησκείαν, ἀπέκρυπτον ἀπ’ αὐτοὺς τὴν σταύρωσιν, ἀντὶ νὰ ἐξηγήσωσιν αὐτὴν εἰλικρινῶς καὶ ὑποδείξωσι τὸν ὑψηλὸν σκοπὸν καὶ τὰ ὠφέλιμα ἀποτελέσματα τῆς θυσίας, ἐκάλυπτον εἰς τοὺς ναοὺς τὸν σταυρὸν μὲ ἄνθη ἀφθονώτατα, ὥστε σχεδὸν νὰ μὴ φαίνεται, καθόσον ἐφρόνουν, ὅτι ὁ νοῦς τῶν Ἰνδῶν, ἀνατεθραμμένων εἰς φυσιοκρατικὰς θρησκείας, δὲν θὰ ἐδύνατο νὰ χωρέσῃ ἐν αὑτῷ τὴν ἰδέαν πῶς ὁ Θεὸς ἐδύνατό ποτε νὰ ὑποστῇ τὴν ἀτιμωτικὴν σταύρωσιν. Ἀλλ’ οἱ Ἰνδοὶ, ἀνακαλύπτοντες ἐπὶ τέλους τὴν ἀνειλικρίνειαν καὶ τὸ ψεῦδος τῶν Ἰησουϊτῶν, οἱ πλεῖστοι αὐτῶν ἀπεσκίρτων καὶ ἐπανήρχοντο εἰς τὰς φυσιοκρατικὰς θρησκείας των· ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ εἰλικρίνεια εἰς ὅλα τὰ πράγματα τοῦ κόσμου φέρει πάντοτε ἐπὶ τέλους τὴν νίκην καὶ τὸν θρίαμβον. Ἀλλ’ ἡ σπατάλη ἐξήγαγε καὶ ἓν ἄλλο τέρας, τὰ δάνεια, καὶ ἰδίως τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τέρας μᾶλλον καχεκτικὸν τοῦ πρώτου, καὶ φέρον ἐπὶ τοῦ μετώπου τὸ στίγμα: «ἔλλειψις πίστεως τῆς Ἑλλάδος»· διότι γνωρίζετε μὲ ποίους τοκογλυφικοὺς ὅρους συνωμολογήθη καὶ πόσον οἰκτρῶς ἀπέτυχεν εἰς τὴν ἐγγραφήν του. Ἤδη προβαίνομεν. Ἡ Κυβέρνησις, ἀκολουθοῦσα τὴν ὁδὸν τῆς σπατάλης, ηὔξησε τὰ ἔσοδα, δηλαδὴ τὴν φορολογίαν ἐν διαστήματι τριῶν ἐτῶν εἰς 50 ἑκατομμύρια, ἐπίσης δὲ καὶ τὰ ἔξοδα, διότι συνακολουθεῖ τὸ ἓν τὸ ἄλλο, διότι εἶναι δίδυμα τέρατα, τὰ ὁποῖα βαδίζουν ὁμοῦ πρὸς ὄλεθρον τῆς Ἑλλάδος. Τὰ δάνεια συνάμα ηὔξησαν εἰς ὕψος δυσθεώρητον· τὰ συνομολογηθέντα καὶ ἐξοδευθέντα ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, γνωρίζετε, ὅτι φθάνουν σχεδὸν μέχρι 250 ἑκατομμυρίων. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς θυσίας, μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας, τὸ Ὑπουργεῖον ἀπέτυχεν εἰς ὅλα. Ἀπέτυχεν εἰς τὸν κύριον σκοπὸν, ἤγουν εἰς τὴν τέλεσιν τοῦ ἰσοζυγίου, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μνημεῖον, ὡς σᾶς εἶπον, τῆς οἰκονομικῆς πίστεως ἑνὸς Ἔθνους. Τὸ ἔλλειμμα αὐξάνει ἐφέτος, κατὰ τοὺς ἀκριβεστέρους ὑπολογισμοὺς, ὅσον καὶ ἂν θέλωσι νὰ τὸ περικαλύψωσιν, ἀπὸ εἴκοσιν ἕως εἴκοσι πέντε καὶ πλέον ἴσως ἑκατομμύρια. Οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Ὑπουργείου καὶ οἱ σημερινοὶ καὶ οἱ τῶν δύω προηγουμένων ἐτῶν εἶναι εἰκονικοί, εἶναι μυθιστορήματα, ἀπαίσια ὅμως· δὲν εἰσπράττονται ὅσα προϋπολογίζονται διότι ἐξηντλήθη ὁ λαὸς καὶ δὲν δύναται πλέον νὰ παράξῃ, ὅπως προσφέρῃ εἰς τὸ Ταμεῖον τοὺς ὑποβεβλημένους φόρους· προσέτι δὲ διὰ τῶν σοφῶν νομοθετημάτων τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐσχάτως διὰ τοῦ νέου Δασμολογίου κατώρθωσαν, ὥστε νὰ περιορισθῇ ἡ κατανάλωσις παρὰ τῷ λαῷ. Σήμερον ἔλαβον ἀπὸ τὰς Πάτρας καὶ δεύτερον ὑπόμνημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου «Ἑρμοῦ», πραγματευόμενον περὶ τοῦ νέου Δασμολογίου· σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ Σύλλογος οὗτος, καὶ ὅτε συνετάττετο τὸ Δασμολόγιον αὐτὸ, ἀπέστειλε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὀλίγας λέξεις ἐξ αὐτοῦ τοῦ νέου ὑπομνήματος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν: «Τὴν οἰκονομίαν τοῦ νέου Δασμολογίου διαταράττουσι τρία τινὰ μειονεκτήματα αὐτοῦ· 1) ἡ ἀσάφεια, ἥτις ἐπικρατεῖ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάταξιν ἐμπορευμάτων τινῶν· 2) ἡ δυσχέρεια περὶ τὸν τελωνισμὸν ἄλλων τινῶν εἰδῶν, ἐξ οὗ καὶ περιπλοκαὶ παράγονται καὶ χρονοτριβαὶ ἀπαιτοῦνται· καὶ 3) ἡ ὑπέρμετρος ἐπιβάρυνσις εἰδῶν τινων, ἅτινα, ὡς ἐκ τοῦ προορισμοῦ των, ὡς ὄντα τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης καὶ ὡς ἀποβλέποντα εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἀπορωτέρων τάξεων, ἐδικαιοῦντο ν’ ἀπολαύσωσι τῶν πλεονεκτημάτων τῶν ὁμοειδῶν ἀντικειμένων κτλ.» Πρὸς τούτοις τὰ ἑξῆς: «Ἐν τῷ Δασμολογίῳ παρεγνωρίσθη ἐν πολλοῖς ὁ προορισμὸς καὶ ἡ χρῆσις ἀντικειμένων πρωτίστης ἀνάγκης, τινὰ δὲ τούτων ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν λίαν δυσανάλογον πρὸς τὴν ἀρχικὴν αὐτῶν ἀξίαν καὶ τὴν χρησιμότητά των εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἀπορωτέρων τάξεων» κτλ. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι καὶ ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος καὶ εἰς τὴν οὐσίαν καὶ εἰς πολλὰς λεπτομερείας κατακρίνει τὸ νέον Δασμολόγιον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἠλαττώθη κατὰ πολὺ ἡ κατανάλωσις τῶν ἀπορωτέρων τάξεων. Σᾶς ἀναφέρω δὲ πρὸς τούτοις ἓν καὶ μόνον γεγονὸς, ἀποδεικνῦον τὴν ἐλάττωσιν τῶν Τελωνιακῶν εἰσοδημάτων. Αἱ εἰσπράξεις τῶν Τελωνείων τοῦ Κράτους κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1884 ἦσαν ὀλιγώτεραι κατὰ 500 χιλιάδας ἀπὸ τὰς Τελωνιακὰς εἰσπράξεις κατὰ τὸν ἀντιστοιχοῦντα Νοέμβριον τοῦ 1883. Ἀπέτυχε τὸ Ὑπουργεῖον καὶ εἰς τὴν νομισματικὴν μεταβολὴν, διὰ τῆς ὁποίας ἡ μὲν περιουσία ἑκάστου τῶν πολιτῶν ἠλαττοῦτο κατὰ 12%, οἱ δὲ φόροι ηὔξανον κατὰ ἴσον ποσὸν, διότι ἡ νομισματικὴ μεταβολὴ, διὰ νὰ ἦναι πρὸς ὄφελος τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι μόνον τῶν τοκογλύφων, ἔπρεπε νὰ γίνῃ μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου καὶ μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀπέτυχεν εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι ὅπως αὕτη ἦναι τελεσφόρος καὶ ὠφέλιμος εἰς ἓν Ἔθνος, δέον νὰ γίνηται μετὰ τὴν τέλεσιν τοῦ ἰσοζυγίου, διότι τότε δὲν ἀποσύρονται τὰ κεφάλαια ἐκ τῆς ἀγορᾶς, καὶ ἑπομένως ὁ λαὸς δὲν ὑποβάλλεται εἰς μεγάλας διαταράξεις καὶ μεγάλας ζημίας, ὡς ὑπεβλήθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ τὴν ἀπότομον ἄρσιν, τὴν γενομένην πρὸ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἰσοζυγίου. Ἡ Ἰταλία, κύριοι, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι τότε ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὅταν κατώρθωσε τὸ ἰσοζύγιόν της καὶ εἶχεν ἐν τῷ Ταμείῳ της 400 ἑκατομμύρια εἰς χρυσόν. Ἀπέτυχε καὶ εἰς τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων καὶ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ, διότι τὸ συνωμολόγησε πρὸς 11%, καὶ ὅσον ἀφορᾷ—τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ χείριστον—εἰς τὴν ἐγγραφήν του, διότι διὰ τῆς ἀποτυχίας αὐτοῦ ἐξηντλήθη καὶ ἡ τελευταία ἰκμὰς τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος. Προσθέσατε ὅτι, διὰ νὰ κατορθωθῇ τέλος ἡ ἀπότομος αὐτὴ ἄρσις, ἐδέησε νὰ προσφύγῃ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς νέα δάνεια, εἰς ἔντοκα γραμμάτια καὶ εἰς τὴν λῆψιν μεγάλου ποσοῦ ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, μέσα ἐλεεινὰ καὶ συνάμα παράνομα. Ἀπέτυχε, κύριοι, εἰς τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν τῆς Ἑλλάδος, διότι τοιοῦτος καὶ τοσοῦτος στρατὸς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, ὅπως ὑπερασπίσῃ τὰ δικαιώματα καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἔθνους. Ἀπέτυχεν εἰς τὰς Ναυτικὰς λεγομένας παρασκευὰς, διότι δὲν ἔλαβεν ἐγκαίρως πρόνοιαν ὑπὲρ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, ἥτις εἶναι ἡ μήτρα, ἐξ ἧς παράγεται τὸ πολεμικὸν Ναυτικόν· καὶ ἄνευ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, καλῶς ἠσκημένου, τί χρησιμεύουν οἷα καὶ ὅσα δήποτε πλοῖα; ἀλλὰ καὶ ὅσα μέχρι τοῦδε ἠγοράσθησαν δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην ταχύτητα. Αἱ σχολαὶ τῶν δοκίμων καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ ἦσαν πράγματι ὠφέλιμοι ἐντὸς ἄλλων ὀργανισμῶν. Ἀπέτυχεν ἀκόμη καὶ εἰς ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἰδίως καυχᾶται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, διότι οἱ μὲν Σιδηρόδρομοι ἔπρεπε νὰ γίνωσι διὰ ξένων κεφαλαίων, ὅπως μὴ ἐξέρχηται τὸ χρῆμα ἐκ τῆς Ἑλλάδος, καὶ διὰ διαγωνισμοῦ, ὅπως οὕτω γίνωσι καλλίτεροι· ἡ δὲ ὁδοποιΐα ἔπρεπε νὰ γίνῃ δικαία καὶ ἀνάλογος μὲ τὰς ἀνάγκας ἑκάστης Ἐπαρχίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρό τινος εὐηρεστήθη νὰ μεμφθῇ ἡμᾶς, ὅτι δῆθεν δὲν φροντίζομεν, ὡς ἔδει, περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπαρχίας μας, ὡς λόγου χάριν, εἰς τὸ περὶ ἀπαγορεύσεως βοσκῆς, περὶ τοῦ ὁποίου ὅμως εἶχε κάμει πρότασιν εἷς συνάδελφός μου, ἀλλ’ ὡς φαίνεται, δὲν εἰσηκούσθη. Περὶ τούτου δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ μόνος ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐξέλεξεν. Αὐτὸς ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται μὲν νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς Ἐπαρχίας του, ἀλλὰ νὰ μὴν ἀδικῇ τὰς ἄλλας· οὕτω διεχάραξε καὶ ἐξετέλεσεν ἐν στενοτάτῳ χώρῳ, ἐν Αἰτωλοακαρνανίᾳ, τῷ Νομῷ του; ἔχοντι πληθυσμὸν ἀραιὸν καὶ ὀλίγα προϊόντα σχετικῶς πρὸς ἄλλας Ἐπαρχίας, δέκα ὁδοὺς, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον ἡ ὁδὸς ἀπὸ Ἄρτης μέχρι Κραβασαρᾶ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ μέχρι Μεσολογγίου ἦτον ἀρκοῦσα, ἐνῷ εἰς ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους, ἔχοντα πυκνότερον πληθυσμὸν καὶ πλειότερα καὶ πολυτιμότερα προϊόντα, δὲν ἔγειναν ἀκόμη ὁδοὶ, ὅπως συνδεθῶσιν αἱ πρωτεύουσαι τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ τῶν Νομῶν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τοὺς ξένους Μηχανικοὺς, ἐφρόνουν καὶ ἐγὼ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔλθουν ὀλίγοι τινὲς, ὡς διευθυνταὶ τῶν Δημοσίων ἔργων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὄχι ὅμως σμῆνος διαφόρων βαθμῶν καὶ τάξεων ἐργοδηγῶν καὶ ὁδοστατῶν, χάριν τῶν ὁποίων δαπανῶνται κατ’ ἔτος πάμπολλαι χιλιάδες. Ὅλα ταῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἀπέτυχε τὸ Ὑπουργεῖον, ἀνεπτύχθησαν λεπτομερῶς ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη ὄχι μόνον ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ ἀπὸ διαφόρους, εἴτε ἄτομα εἴτε Σωματεῖα καὶ Συλλόγους ἐμπορικοὺς βιομηχανικοὺς καὶ δικηγορικούς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ ἀκούσῃ τίποτε. Παράδειγμα τὸ νέον Δασμολόγιον καὶ ὁ Νόμος περὶ τοῦ χαρτοσήμου, περὶ ὧν δὲν ἐδέχθη καμμίαν παρατήρησιν οὔτε ἀπὸ τὰ Ἐπιμελητήρια, οὔτε ἀπὸ τοὺς διαφόρους ἐμπορικοὺς καὶ δικηγορικοὺς Συλλόγους. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ συλλογισθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Γαλλίας, οἵτινες εἶναι ὄχι μόνον ἐγκυκλοπαιδικοὶ, ἀλλὰ καὶ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες διακεκριμένοι, προκειμένου περὶ σπουδαίων ζητημάτων, ἰδίως στρατιωτικῶν καὶ οἰκονομολογικῶν, καθυποβάλλουν πρότερον εἰς Ἐπιτροπὰς τὸ Νομοσχέδιά των καὶ ὕστερον τὰ εἰσάγουν εἰς τὴν Βουλήν. Τοιοῦτον λοιπὸν σύστημα τοῦ Ὑπουργείου ἔμελλε νὰ φέρῃ καὶ ἔφερεν ἀποτυχίαν εἰς αὐτὸ καὶ δεινὴν οἰκονομικὴν κρίσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Κατήντησε σήμερον εἰς τοιαύτην παραλυσίαν ἠθικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἡ Ἑλλὰς, ὥστε νομίζει τις ὅτι διῆλθεν ἐντεῦθεν ἐπιδρομὴ νέων βαρβάρων. Ὁ λαὸς ἐξηντλήθη, οἱ κτηματίαι μικροὶ καὶ μεγάλοι δὲν δύνανται οὔτε νὰ καλλιεργήσουν, οὔτε νὰ τραφῶσι πλέον, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ προσέλθῃ εἰς βοήθειαν τῶν παθουσῶν καὶ ἐκ θεομηνίας Ἐπαρχιῶν, προβαίνει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἀγρίου ἐκείνου Νόμου περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων, προβαίνει εἰς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας ἢ διὰ μετεγγίσεως, ὡς λόγου χάριν τὸν μικρὸν φόρον τῶν γρασιδίων μεταφέρει εἰς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, αὐξάνουσα αὐτὸν, ἢ ὑπούλως, καθὼς εἰς τὸν νέον περὶ χαρτοσήμου Νόμον, παρουσιάσασα αὐτὸν ὡς κωδικοποίησιν τῶν περὶ χαρτοσήμου διατάξεων, αὐξάνουσα ὅμως δι’ αὐτοῦ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου εἰς 50%, ὅπως μὴ δύνηται πλέον ὁ πτωχὸς νὰ καταφεύγῃ εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ἢ εἰρωνικῶς, καθὼς εἰς τὴν τελευταίως εἰσαχθεῖσαν τροπολογίαν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, καθ’ ἣν ἀπαιτεῖται ἡ γνωμοδότησις ὅλων τῶν Δήμων ἑκάστης Ἐπαρχίας, ἐνῷ γνωρίζετε καλῶς, ὅτι μόνοι οἱ Δῆμοι πρώτης τάξεως, δηλαδὴ αἱ πρωτεύουσαι, ἐνδιαφέρονται κυρίως εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ οἴνου· ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας εἰς τοιαύτην δεινὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογίαν νὰ ἐλαφρύνῃ, καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος σχεδὸν νὰ καταργήσῃ, διότι καταστρέφεται καὶ κατεστράφη ἡ μικρὰ βιομηχανία, δὲν ὑπάρχει δὲ μεγάλη βιομηχανία τοῦ οἰνοπνεύματος, νὰ ἀναστείλῃ δὲ προσωρινῶς καὶ νὰ τροπολογήσῃ ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον τὸν σκληρὸν Νόμον περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων. Διατί; διότι ὁ λαὸς δὲν ἀντέχει πλέον. Εἶναι ὅσον θέλετε φιλότιμος, καὶ πολλάκις τὸ ἀπέδειξε δι’ ἀπείρων θυσιῶν του, ἀλλὰ δὲν ἀντέχει πλέον. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς φορολογεῖται ἐτησίως κατὰ κεφαλὴν 40 φράγκα, ἐνῷ τὸν ὑπερβαίνει μόνον ὁ Ἄγγλος καὶ ὁ Γάλλος δηλ. οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ μᾶλλον πεπολισμένα καὶ μᾶλλον παραγωγικὰ Ἔθνη· ὁ Ἄγγλος 70 φράγκα καὶ ὁ Γάλλος 53· κατόπιν δὲ τοῦ Ἕλληνος ἔρχεται ὁ Βέλγος ἢ τὸ Βέλγιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἓν ἐκ τῶν μᾶλλον παραγωγικῶν Ἐθνῶν τῆς Εὐρώπης. Δὲν βλέπει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ πόσης περισκέψεως προβαίνουσιν εἰς τὴν φορολογίαν οἱ Ὑπουργοὶ εἰς τὰ μᾶλλον πολιτισμένα καὶ μᾶλλον παραγωγικὰ Ἔθνη; Δὲν ἐνθυμεῖται τὸν Ῥόβερ Πὴλ πόσας οἰκονομολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις διεπράξατο ὑπὲρ τοῦ λαοῦ; Δὲν βλέπει τὸν Γλάδστωνα; Δὲν ἐνθυμεῖται ὅ,τι ὁ Ὑφυπουργὸς Δίλκε εἶπε πρό τινος, ὅτι ὁ ἔχων μικρὸν εἰσόδημα, δι’ οὗ μόλις ἀποζῇ, δὲν πρέπει νὰ φορολογῆται βαρέως, διότι ἄλλως καταστρέφεται; Διὰ τοιούτου λοιπὸν συστήματος πολιτικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ δὲν ἀνεμορφώσατε τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, ἀλλὰ τὸ παρεμορφώσατε καὶ τὸ ἐξηντλήσατε. Ὅταν δὲ ἕνας λαὸς ἐξαντληθῇ, πῶς θέλετε ν’ ἀποσοβήσῃ τοὺς κινδύνους καὶ πραγματοποιήσῃ τοὺς Ἐθνικοὺς πόθους του; Ἀλλ’ ἔστω· παραδέχομαι πρὸς στιγμὴν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ἦλθε μὲ καλὰς προθέσεις, ὄχι βεβαίως μὲ τὰς καλὰς ἐκείνας προθέσεις, δι’ ὧν εἶναι ἐστρωμένος ὁ Ἅδης, κατὰ τὸ λόγιον τῶν Ἰησουϊτῶν, ἀλλὰ μὲ καλὰς προθέσεις ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ· ἀλλ’ ἔπρεπε πρότερον νὰ ἐρευνήσῃ καλῶς τὴν πολιτικὴν καὶ οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου, νὰ ὑπολογίσῃ τὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τοὺς θεσμούς μας ἐπὶ τὸ ἐθνικώτερον καὶ ἁπλούστερον, ὅπως ἐπέλθωσιν οἰκονομίαι καὶ ἀληθὴς πρόοδος τελεσθῇ· ὤφειλε δὲ ὄχι μόνον εἰς τὰς παρατηρήσεις τῶν Βουλευτῶν νὰ προσέχῃ, ἀλλὰ νὰ συμβουλεύηται εἰς τὰ διάφορα ζητήματα καὶ τοὺς διαφόρους Συλλόγους καὶ τὰ Ἐπιμελητήρια καὶ ἄλλους εἰδικούς, ὅπως συντάξῃ ἐθνωφελῆ τῷ ὄντι Νομοσχέδια. Ἀλλὰ, δυστυχῶς, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὄχι μόνον ἀπηξίωσε ν’ ἀκούσῃ ἐπὶ τρία ἔτη οἱανδήποτε πρότασιν προερχομένην ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ δὲν ἤκουσεν οὔτε ἄλλους ἔξωθεν τῆς Βουλῆς ταύτης, οἱ ὁποῖοι ἐπανειλημμένως προσήγαγον προτάσεις διαφόρους. Τέλος, μετὰ τὴν τελεσθεῖσαν πικρὰν πεῖραν ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη, ἐνόμιζον τινὲς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε μεταβάλει εἰς πολλὰ τὴν πορείαν του, ὅτι ἤθελεν ἁπλοποιήσει τοὺς διεστραμμένους καὶ λαβυρινθώδεις ὀργανισμούς του, ὅτι ἤθελε σπουδαίως τροπολογήσει τὸ φορολογικὸν αὐτοῦ σύστημα καὶ ὅτι ἤθελε παραιτήσει καὶ προλήψεις καὶ λάθη, καθὼς ὁ ἔμπειρος πλοίαρχος ἐν ὥρᾳ τρικυμίας ῥίπτει τὸ ἕρμα εἰς τὴν θάλασσαν, ὅπως σωθῇ τὸ πλοῖον καὶ τὸ πλήρωμα. Τί χρησιμεύει, κύριοι, ἐὰν ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη τελοῦνται ἐδῶ ὁμιλίαι μακραὶ ἀμφοτέρωθεν; Τί χρησιμεύει ἐὰν ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου τινὲς εἴτε ἄτομα, εἴτε Σωματεῖα ἐκφράζουσι τὴν γνώμην των; Τί χρησιμεύει ἐὰν ἐπὶ τρία ἔτη γίνεται ἐξέλιξις τοσούτων ἀριθμῶν, ὥστε οὗτοι, τιθέμενοι κατὰ σειρὰν, δύνανται νὰ σχηματίσωσιν ὄχι μίαν, ἀλλὰ τρεῖς ζώνας περὶ τὴν γῆν, ὡς εἶναι οἱ τρεῖς δακτύλιοι τοῦ πλανήτου Κρόνου; Ὁ λαὸς πάσχει καὶ γογγύζει μέχρις ἀπελπισίας. Οἱ γογγυσμοὶ αὐτοῦ σκεπάζουν ὡς σύννεφα μαῦρα ὅλας αὐτὰς τὰς ἐκτεταμένας ὁμιλίας μας, ὅλας αὐτὰς τὰς σωρείας τῶν ἀπεράντων ἀριθμῶν (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Εἰς μάτην λοιπὸν ἡ συζήτησις ἐπὶ τρία ἔτη! Δὲν δύναται, εἴς τινα τοὐλάχιστον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μὴν ἦναι ἀλάνθαστος; Δὲν ἐνθυμεῖται ὅτι εἷς μέγας πατριώτης καὶ μέγας πολιτικὸς καὶ οἰκονομολόγος τῆς Ἀγγλίας, ὁ Ῥόβερ Πὴλ, Πρωθυπουργὸς ὢν κατὰ τὸ ἔτος 1846, ὅταν ὁ Κόβδεν, ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος φιλέλλην, ἐπρότεινεν ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ τὴν κατάργησιν τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἔξωθεν ἐρχομένων σιτηρῶν πρὸς ὠφέλειαν τοῦ λαοῦ, ὁ Ῥόβερ Πὴλ, ἀφοῦ μετὰ πείσματος μάλιστα ἐπολέμησεν ἐπὶ πολλὰς Συνόδους τὴν πρότασιν ἐκείνην ἐπὶ τέλους φωτισθεὶς, ἀνεγνώρισε τὴν πλάνην του ὡς μεγαλόνους τῷ ὄντι, καὶ Πρωθυπουργὸς ὤν, κατήρτισεν εἰς Νόμον τὴν πρότασιν τοῦ Κόβδεν καὶ εἰσήγαγεν αὐτὴν εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ἐπεψηφίσθη καὶ ἔγεινε Νόμος τοῦ Κράτους; Ἡ ἀληθὴς μεγαλόνοια οὐδέποτε νομίζει ἑαυτὴν ἀλάνθαστον· καὶ τοιαύτην ἔννοιαν ἔχει, κατ’ ἐμὲ, τὸ λόγιον τοῦ ἀρχαίου σοφοῦ «Γνῶθι σαυτὸν», δηλαδὴ, ὅτι ὁ ἀληθὴς μεγαλόνους ἐννοεῖ καλλίτερον τῶν ἄλλων τὴν ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν. Ὅταν ἀπέναντι μιᾶς συζητήσεως ἵσταται μία πρόληψις ὡς μάρμαρον, ὄχι ὅμως ὡς ὡραῖον ἄγαλμα, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει, ἀλλὰ μάρμαρον ἀκατέργαστον, τότε πᾶσα συζήτησις εἶναι ἄγονος. Ἐνθυμεῖσθε ἴσως τὴν λεγομένην «προδιατεταγμένην ἁρμονίαν» τοῦ Λέϊβνιτς καὶ τοῦ Μαλλεβράνς, καθ’ ἣν αἱ κινήσεις αἱ φυσικαὶ καὶ πνευματικαὶ ἀκολουθοῦν ἡ μία τὴν ἄλλην κατὰ προτεταγμένην ἁρμονίαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ; Βεβαίως ὅλα παρὰ τοῦ Θεοῦ ἔγειναν, ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ἑρμηνεύει τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ καὶ εἶναι τῷ ὄντι συνεργάτης αὐτοῦ κατὰ Παῦλον. Κατὰ τὸ σύστημα λοιπὸν ἐκεῖνο ὄχι μόνον οὐδὲν ἐξηγεῖτο, ἀλλ’ ἐκωλύετο καὶ πᾶσα ἔρευνα καὶ συζήτησις ἐπὶ τῶν φαινομένων. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ παρ’ ἡμῖν σήμερον. Πᾶσα συζήτησις καταντᾷ πλέον ματαία καὶ ἄγονος. Ὅλα λοιπὸν εἰς μάτην! Αἴ! κύριοι, ἡμεῖς μὲν τόσον καιρὸν κοπανίζομεν ἀέρα, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς εἰς τοὺς ἀνατολικοὺς μύθους, κοπανίζει ἐντὸς ἰγδίου τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅπως ἐξαγάγῃ, φαίνεται, τὸ σθένος τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ, κύριοι, πόθεν καὶ πῶς θὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπιζητεῖ μίαν διέξοδον ἀπὸ αὐτὸν τὸν λαβύρινθον· δὲν ζητεῖ τὴν Ἐξουσίαν, διότι ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος, ὅπως τὴν κατήντησεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὁμοιάζει ὄχι μόνον λαβύρινθον, ἀλλ’ ὁμοιάζει μὲ ἐκείνους τοὺς βορβορώδεις σωροὺς, οἵτινες, κατὰ τοὺς προϊστορικοὺς χρόνους, ὑψοῦντο ὡς βουνὰ εἰς τὰς κοιλάδας τῆς Ἠλείας. Κύριοι, προσέξατε! Τὸ ἔλλειμμα αὐξάνει. Θὰ ἐπιβάλετε νέους φόρους; τοῦτο θὰ ἦτο θάνατος. Θὰ ἐπαναφέρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; τοῦτο θὰ ἦτον αἶσχος πλέον. Θὰ ζητήσητε νέα δάνεια; κανεὶς πλέον δὲν θὰ σᾶς σώσῃ. Ἐν τούτοις ἡ οἰκονομικὴ κρίσις προβαίνει καὶ εἶναι ἀδιόρθωτος. Τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα ἐπείγει. Ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοιαύτης ἀπελπιστικῆς καταστάσεως; Πιθανώτατον εἶναι, ὅτι σήμερον ἢ αὔριον— δὲν ἠξεύρω πότε—θὰ ἐκραγῇ μία θύελλα κοινωνικὴ,— ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ την — μία ἐπανάστασις. Πόθεν λοιπὸν ἡ διόρθωσις; Ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἀντιπολιτευόμενος μὲν ἀπ’ ἀρχῆς, διότι ἀπὸ τὰ πρῶτα ἔργα τοῦ Ὑπουργείου, διεῖδον τὸ ὀλέθριον εἰς τὸ Ἔθνος πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν σύστημά του, ἀλλ’ ἀνεξάρτητος καὶ ἐλεύθερος εἰς τὰς ἐνεργείας μου, συμφώνως μὲ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ ἐκλέξαντός με λαοῦ, θέλω καὶ ἤδη ἐκφράσει, συμφώνως μὲ τὸ γενικὸν πνεῦμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ποία εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἡ διόρθωσις, ἡ διέξοδος, καὶ πρέπει ἀνυπερθέτως νὰ εὑρεθῇ τοιαύτη, διότι, ὡς πρὸ ὀλίγου σᾶς ὑπέδειξα, ἐσωτερικῶς εἴμεθα εἰς τὰς παραμονὰς μιᾶς θυέλλης, καὶ ἐξωτερικῶς τρέχομεν τοὺς ἐσχάτους κινδύνους, ὡς ὅλα τὰ γεγονότα σήμερον ἐν τῇ Ἀνατολῇ τὸ μαρτυροῦσιν. Εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ κατηντήσαμεν, δύναται, σᾶς ἐρωτῶ, ὄχι μόνον ἡ Βουλὴ αὕτη, ἡ ὁποία εὐτυχῶς λήγει, ἀλλ’ οἱαδήποτε ἄλλη Βουλὴ δύναται νὰ φέρῃ ὄχι πλέον ἀναχαίτισιν τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ ῥιζικὴν διόρθωσιν, ὡς ἐπιθυμεῖ τὸ Ἔθνος; Ὄχι, κύριοι, ἐκτὸς ἐὰν νομίζετε, ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα εἶναι κωμῳδία. Μεθ’ ὅλα τὰ φῶτα, μεθ’ ὅλην τὴν πεῖραν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, δὲν δύναται πλέον νὰ προέλθῃ διόρθωσις σπουδαία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον. Τὸ Ἔθνος κατήντησεν εἰς ἓν εἶδος ἀσφυξίας, ζητεῖ ν’ ἀναπνεύσῃ ἀέρα καθαρώτερον, νὰ ἀνοιχθῇ μία νέα εὐρυτέρα ὁδὸς, νὰ δοθῇ μία νέα ὤθησις, ὅπως σωθῶμεν. Τὸ Ἔθνος, κύριοι, ἐν τῇ καρδίᾳ αὑτοῦ πρὸ καιροῦ ζητεῖ μίαν πραγματικὴν ἀναγέννησιν, μίαν ἀληθῆ ἀναμόρφωσιν. Αἱ Βουλαὶ, ὄχι τόσον ὡς ἐκ τῆς στενῆς δικαιοδοσίας των, ἀλλὰ μάλιστα ὡς ἐκ σφαλερῶν προηγουμένων καὶ παραδόσεων ἕνεκα ὑπερβάλλοντος προσωπικοῦ καὶ φατριαστικοῦ πνεύματος, δὲν δύνανται νὰ δώσωσι νέαν ζωήν. Αἱ Βουλαὶ κατήντησαν τέλματα. Ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος, ὅστις ἐδύνατο εὐχερῶς νὰ διεισδύῃ εἰς τὸ πνεῦμα τῶν καιρῶν, μοὶ ἔλεγε καὶ αὐτὸς κατὰ τὴν στιγμιαίαν ἀνάῤῥωσίν του, ὅτι τῷ ὄντι τὸ Ἔθνος ἔχει ἀνάγκην πραγματικῆς ἀναγεννήσεως. Τὸ σύστημα τὸ πολιτικὸν καὶ ὅλα τὰ ἔργα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως δὲν εἶναι, ὡς εἶπον, ἀναγέννησις, δὲν εἶναι ἀναμόρφωσις, ἀλλὰ παραμόρφωσις καὶ καταστροφὴ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος· διότι ἡ πρόοδος τότε εἶναι πραγματικὴ, ὅταν γίνεται ἐντὸς τῆς ἐθνικῆς τροχιᾶς καὶ κατὰ τὰς δυνάμεις ἑνὸς Ἔθνους· ἄλλως, εἶναι ὄλεθρος. Λοιπὸν ποῖον εἶναι τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ προέλθῃ αὐτὴ ἡ προσδοκωμένη διόρθωσις ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς; εἶναι μία Ἐθνοσυνέλευσις. Καὶ δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν σᾶς ἐκφέρω ταύτην τὴν ἰδέαν. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὶς ἐξέφρασα αὐτὴν, καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσιν ἔτι, διότι προέβλεπον τὸν ὄλεθρον, εἰς τὸν ὁποῖον ἔτεινε τὸ Ἔθνος διὰ τῆς ὠθήσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν αὐτῷ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Πιστεύω, ὅτι ἐννοεῖτε ὅλοι, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη δὲν εἶναι φατριαστική· δύνασθε νὰ τὴν παραδεχθῆτε καὶ σεῖς, καὶ σεῖς (δεικνύει τὰς δύω πτέρυγας τῆς Βουλῆς), διότι σκοπεῖ πρὸς βελτίωσιν πραγματικὴν τοῦ Ἔθνους. Κατὰ τοὺς φυσιολογικοὺς νόμους τῶν κοινωνιῶν, κατὰ πᾶσαν δεκαετίαν ἀνδροῦται μία νέα γενεὰ, ἥτις σπεύδει εἰς τὴν πολιτικὴν παλαίστραν, ζητοῦσα τὴν ἐν αὐτῇ δρᾶσίν της. Ἀπὸ τὸ ἔτος 1862 παρῆλθον 20 ἔτη, διεψεύσθησαν δὲ κατὰ πολὺ αἱ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας εἶχε τότε τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Ἐπειδὴ δὲ τὰ δεινὰ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ταύτης εἶναι μεγάλα καὶ ἄκρα, εἶναι πιθανὸν μία θύελλα, μία ἐπανάστασις νὰ ἐπέλθῃ. Αἱ ἐπαναστάσεις τοῦ 1843 καὶ 1862 εἶχον κυρίως πολιτικὴν αἰτίαν, ἀλλὰ συνάμα καὶ οἰκονομικὴν, διότι ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶναι μόνον πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ σῶμα. Ἡ δὲ ἐνδεχομένη σήμερον ἐπανάστασις ἔχει βεβαίως καὶ αἰτίαν πολιτικὴν, ἀλλὰ κυρίως οἰκονομικὴν, διότι εἶναι δεινὴ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ἥτις μαστίζει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ καταντᾷ ἀθεράπευτος. Πρὸ τριῶν ἤδη ἐτῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἷς σύγχρονος φιλόσοφος ἱστορικὸς φρονεῖ, ὅτι ὁ Νόμος τῶν κοινωνικῶν μεταβολῶν εἶναι κατ’ ἐξοχὴν οἰκονομολογικός. Κατ’ ἐμὲ, δὲν εἶναι ὀρθὸν τοῦτο· διότι ὁ ἄνθρωπος εἶναι λογικὸν καὶ ἐλεύθερον ὄν, ἑπομένως ὁ κατ’ ἐξοχὴν Νόμος τῶν κοινωνικῶν μεταβολῶν εἰς ἓν Ἔθνος καὶ εἰς ὅλην τὴν ἀνθρωπότητα εἶναι ὁ Νόμος τῆς ἐλευθερίας. Ὑπάρχουσι βεβαίως περιστάσεις, καθ’ ἃς προηγεῖται ὁ οἰκονομολογικὸς Νόμος, καὶ εἰς τοιαύτας περιστάσεις εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς σήμερον. Πρὸς ἀποσόβησιν, ἢ μᾶλλον, ὅπως προλάβωμεν μίαν τοιαύτην κοινωνικὴν θύελλαν, πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ τέλμα καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν σύγκλησιν Ἐθνοσυνελεύσεως, καθόσον μάλιστα εἴμεθα καὶ ἐγγὺς εἰς νέας ἐκλογάς. Συλλογισθῆτε, ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἡ ἐρχομένη πρὸ τῆς καταιγίδος, πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, εἶναι πρόνοια, εἶναι σύνεσις, διότι προλαμβάνει πᾶν ὅ,τι κακόν.

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ποῖος θὰ τὴν συγκαλέσῃ;

§75ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπομείνατε καὶ θὰ σᾶς εἴπω. Ἡ Συνέλευσις, ἡ ἐρχομένη μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, δύναται νὰ παραφερθῇ, διότι περιέχει ἐν ἑαυτῇ τὰ πάθη τῆς ἐπαναστάσεως. Λοιπὸν προνοητικὸν εἶναι νὰ σπεύσωμεν πρὸς σύγκλησιν Ἐθνοσυνελεύσεως. Δι’ αὐτῆς δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν ἀσφυξίαν καὶ νὰ ἀνοίξωμεν νέους ὁρίζοντας εἰς τὰς νέας γενεάς. Δι’ αὐτῆς θὰ ἐπανέλθῃ ἡ πίστις, θ’ ἀναζωπυρηθῇ ὁ ἐνθουσιασμὸς, τὸ ἰδανικὸν τοῦ γένους, σβεσθέντα πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν καρδίαν μας. Εἰς τὴν Συνέλευσιν θὰ συνεργασθῶσι καὶ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Διὰ τῆς Συνελεύσεως θὰ παύσουν τὰ προσωπικὰ καὶ φατριαστικὰ κόμματα καὶ θὰ γεννηθοῦν τὰ κόμματα τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν χαρακτήρων, τὰ ὁποῖα ζητεῖ τὸ Ἔθνος πρὸ καιροῦ. Ἐπειδὴ δὲ θὰ ἦναι Συνέλευσις πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἤγουν προνοητικὴ καὶ ἐγκρατής, δύναται εὐκόλως νὰ ὁρίσῃ τὸ ἔργον της καὶ συνάμα τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἐργασίας της. Ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ συγκαλεσθῇ ἡ Συνέλευσις, ὡς ἠρώτησε καὶ ὁ κ. Μίλησις; Ὑπάρχουν βεβαίως διατυπώσεις νομικαί, κωλύουσαι ταχεῖαν σύγκλησιν Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀλλ’ ὅταν τὰ πράγματα ἑνὸς Ἔθνους δεινωθοῦν εἰς τὸ ἔπακρον, τότε ὑπεράνω τῶν νομικῶν διατυπώσεων ἵσταται καὶ κυριεύει ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων, καὶ οὐαὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τὴν δύναμιν τῶν πραγμάτων. Ἄλλως τε εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς Βουλὰς ποσάκις δὲν ἀντηλλάγησαν φωναί, πότε ἀπὸ τοὺς μὲν, πότε ἀπὸ τοὺς δὲ, ὅτι παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ Νόμοι; Ἡ διαφορὰ εἶναι σήμερον, ὅτι, προκειμένου περὶ ταχείας συγκλήσεως Ἐθνοσυνελεύσεως, μόνης δυναμένης νὰ σώσῃ τὸν Ἑλληνισμόν, εἶναι ὅτι ἂν κατά τι παραβιάζηται τὸ γράμμα τοῦ θεμελιώδους Νόμου, δὲν παραβιάζεται ὅμως τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ μέσα τὰ νομιμώτερα, δι’ ὧν δυνάμεθα νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν σύγκλησιν Ἐθνοσυνελεύσεως; Ἐν μέσον θὰ ἦτον ἡ γνωμοδότησις τῶν Ἐπαρχιακῶν καὶ Δημοτικῶν Συμβουλίων, ἀλλὰ θὰ προήρχετο χρονοτριβή, οἱ δὲ καιροὶ ἐπείγουσι. Φρονῶ, ὅτι τὸ καλλίτερον μέσον, ἂν τῳόντι ἀγαπᾶτε τὴν Πατρίδα, ἂν τῳόντι ἐπιθυμῆτε, ὡς πιστεύω, τὴν ἀνόρθωσιν καὶ τὴν σωτηρίαν της, εἶναι νὰ ἐκφράσῃ εὐχὴν ἡ Βουλή, ὅπως τάχιστα συγκληθῇ παρὰ τοῦ Βασιλέως Ἐθνοσυνέλευσις. Ὁ Βασιλεύς, κύριοι, εἶναι γενικὸς Ἔφορος, γενικὸς ἐπόπτης τοῦ Κράτους· κυρία ἀποστολή του εἶναι νὰ διαβλέπῃ τοὺς καιρούς, νὰ αἰσθάνηται τοὺς παλμοὺς τοῦ λαοῦ, νὰ ἀκούῃ τὰ ἐνδόμυχα φρονήματα τοῦ Ἔθνους καὶ ἐνεργῇ κατ’ αὐτά. Ὅταν λοιπὸν ἡ Βουλὴ σήμερον ἐκφράσῃ τοιαύτην εὐχὴν, πιστεύω, ὅτι ὁ Βασιλεὺς θέλει εἰσακούσει αὐτήν, πρὸς σωτηρίαν τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ. Ἄλλως τε, κύριοι, ἤκουσα κατ’ αὐτὰς—ἀλλ’ ἀγνοῶ ἂν ἦναι ἀκριβὲς—ὅτι ὁ Βασιλεὺς πρό τινων ἐτῶν ἐξέφρασε πρός τινα Πρωθυπουργὸν τοιαύτην ἰδέαν περὶ συγκαλέσεως Συνελεύσεως. Ἀλλὰ τότε ἴσως ἦτον ἄωρος ἡ σύγκλησις, τώρα ὅμως εἶναι ὥριμος καρπὸς εἰς τὸ δένδρον τοῦ Ἔθνους. Ἂν δέ τις θεωρήσῃ τοῦτο πραξικόπημα, αἴ, κύριοι, θὰ ἦναι τὸ μόνον Συνταγματικὸν πραξικόπημα, ἤγουν τὸ μᾶλλον σύμφωνον μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Ἂν δέ τινες ἄλλοι, ἀποκαλοῦντες ἑαυτοὺς θετικούς, εἴπωσιν, ὅτι τοῦτο εἶναι θεωρία, ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ αὐτοὺς τοὺς θετικούς: τί ἔκαμαν τὴν Ἑλλάδα εἰς διάστημα ἐννέα Βουλευτικῶν Περιόδων; Εἰς ποῖον ἐλεεινὸν σημεῖον κατήντησεν αὕτη σήμερον ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς; Ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ διάστημα τοῦτο τῶν ἐννέα Περιόδων συνωμολόγησε δάνεια 500 ἑκατομμυρίων καὶ εἰς τί ἐχρησίμευσαν; Εἰς ἔγκαιρον καὶ ἀληθῆ προετοιμασίαν τοῦ Ἔθνους; Εἰς βελτίωσιν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν τοῦ λαοῦ; Οὔτε κἂν εἰς οἰκοδόμησιν φυλακῶν δὲν ἐχρησίμευσαν, κατὰ τὴν φράσιν φίλου μου. Τὸ πόρισμα εἶναι πτώχευσις καὶ ταπείνωσις τοῦ Ἔθνους. Ἄλλως τε, κύριοι, δι’ ἄλλου τρόπου δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸν λαβύρινθον, εἰς τὸν ὁποῖον περιεπέσαμεν. Ὁ Μωϋσῆς, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι δὲν ἐχρησίμευσαν πρὸς σωφρονισμὸν τοῦ Φαραὼ καὶ αὐταὶ αἱ παρὰ Θεοῦ σταλεῖσαι δέκα πληγαί, τότε ἀπεφάσισε τὴν ἔξοδον τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ. Μία Ἐθνοσυνέλευσις σήμερον θὰ ἦναι ἡ ἔξοδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως μεταβῶμεν, ὄχι εἰς τὴν ψευδῆ, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀληθῆ γῆν τῆς Ἐπαγγελίας. Ἀλλ’ ἴσως μὲ ἐρωτήσῃ τις, ποῖον ὡς ἔγγιστα, πρέπει νὰ ἦναι τὸ ἔργον τῆς τοιαύτης Συνελεύσεως. Βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ὁρίσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς. Ἡ Συνέλευσις θὰ ᾖναι, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της, Συντακτικὴ καὶ Νομοθετικὴ, διότι ἄλλως δὲν θὰ διέφερεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν. Ἡ Συνέλευσις θὰ πράξῃ ἐν γένει ὅ,τι δυστυχῶς δὲν ἔπραξεν ἡ Συνέλευσις τοῦ 62, ἥτις, σημειώσατε, ἦτο Συνέλευσις, ἐλθοῦσα μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, καὶ θὰ πράξῃ συνάμα ὅ,τι δὲν ἔπραξαν αἱ Βουλαὶ εἰς διάστημα εἴκοσιν ἐτῶν. Οὐχ ἧττον ὅμως ἕκαστος πολίτης, εἴτε ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, εἴτε ἐκτὸς, δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του ὡς πρὸς τὴν ἐργασίαν τῆς τοιαύτης Συνελεύσεως. Θέλω προσπαθήσει, ἐὰν ἐπιτρέπητε, νὰ σκιαγραφήσω ὡς ἔγγιστα τὸ πρόγραμμα τῆς τοιαύτης ἐργασίας. Ἡ Συνέλευσις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐσωτερικὴν οἰκονομικὴν καὶ πολιτικὴν ἐλεεινότητα καὶ τοὺς ἐξωτερικοὺς κινδύνους, εἰς οὓς ὑποκείμεθα, ὀφείλει πρῶτον, ἀμέσως καὶ ταχέως, νὰ μεταῤῥυθμίσῃ ἐπὶ τὸ ἐθνικώτερον τοὺς θεσμούς μας καὶ νὰ ἁπλοποιήσῃ ἐν γένει τὴν ὑπηρεσίαν. Οὕτω θὰ ἐπέλθωσι, κατὰ πιθανοὺς ὑπολογισμοὺς, 30 ἑκατομμυρίων οἰκονομίαι εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης θὰ ἐπέλθῃ συνάμα ἁρμονία τῶν θεσμῶν μας πρὸς τὸν θεμελιώδη Νόμον μας, διότι οἱ θεσμοὶ οὗτοι ἐγένοντο εἰς ἐποχὴν ἀπολυτισμοῦ· ὅτε δὲ μετεῤῥυθμίσθη τὸ Σύνταγμα ἐπὶ τὸ φιλελευθερώτερον, δὲν ἐγένετο καμμία σπουδαία μεταῤῥύθμισις τῶν θεσμῶν μας. Βάσις δὲ τῆς τοιαύτης μεταῤῥυθμίσεως δέον νὰ ᾖναι ἡ ἀποκέντρωσις πρὸς χειραφέτησιν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν Δήμων, κατὰ συνέπειαν ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα ἔργα τῆς μεταῤῥυθμίσεως δέον νὰ ᾖναι ὁ Δημοτικὸς Νόμος.

§76ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Πάρα κάτω.

§77ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ βιάζησθε, ἐνθυμηθῆτε τὸν Ὅμηρον εἰς τὰ περὶ Θερσίτου διὰ νὰ ἀναπαύησθε. Δεύτερον, ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν προσόντων ὅλων τῶν ὑπαλλήλων, ὄχι ὅμως ὡς ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ τελευταίου Νομοσχεδίου του, δι’ οὗ ἐξησφαλίζοντο μόνον οἱ εὐνοούμενοι, καὶ οὗτοι ἐκαλοῦντο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀπεκλείετο δὲ πᾶσα ἱκανότης καὶ πᾶσα εὐσυνειδησία. Τρίτον, πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ δικαστικὸς ὀργανισμός· κατ’ ἐμὲ, πρέπει νὰ γίνῃ αὔξησις τῶν Εἰρηνοδικείων, ἀλλ’ ἐπὶ βάσεων εὐρυτέρων ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐλάττωσις τῶν Πρωτοδικείων. Τέταρτον, καθόσον ἀφορᾷ τὰς ἐκλογὰς τῶν Βουλευτῶν, αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι νὰ γίνωσιν εὐρύτεραι, ὅπως παύσωσιν οἱ συνδυασμοὶ καὶ αἱ προσωπικαὶ ῥαδιουργίαι· νὰ μείνῃ μὲν ἡ αὐτὴ γενικὴ ψηφοφορία μὲ τὴν μέθοδον τῶν σφαιριδίων, ἀλλὰ νὰ καταργηθοῦν τὰ προσόντα· πᾶς πολίτης Ἕλλην εἶναι ἐκλέξιμος, ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους συμπληρωμένου· διότι, ὅταν τις δὲν διατελῇ ὑπὸ κηδεμονίαν καὶ εἶναι ἱκανὸς ὡς στρατιώτης νὰ ὑπερασπίζεται τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος του, δύναται καὶ τὰ ἄλλα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους νὰ ὑπερασπισθῇ ὡς Ἀντιπρόσωπος. Μόνον νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, λαμβανομένης ἄλλης βάσεως τοῦ πληθυσμοῦ. Πέμπτον, νὰ τροποποιηθῇ, σύμφωνα μὲ τὰς περιστάσεις, τὸ φορολογικὸν σύστημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, συνάμα δὲ ἡ φορολογικὴ μέθοδος νὰ ᾖναι ἁπλουστέρα, διότι τότε θὰ γίνωνται εὔκολα αἱ εἰσπράξεις. Ἕκτον, νὰ τροποποιηθῇ ὁ Νόμος περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων· εἰς τὴν τροποποίησιν δὲ ταύτην νὰ διαγραφῶσιν οἱ ὀφείλοντες χιλίας δραχμὰς, διότι συνήθως τόσας ὀφείλουν οἱ πτωχοί, οἱ ὀφείλοντες δὲ πλειοτέρας νὰ πληρώνωσι κατὰ δόσεις ἀναλόγως τοῦ χρέους των. Ἕβδομον, νὰ γίνῃ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἐθνικῶν πόρων, ὄχι ὅμως ὡς ἐγένετο μέχρι τοῦδε πρὸς ὄφελος ὀλίγων, καθὼς εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ Λαυρίου καὶ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς Κωπαΐδος, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· συνάμα δὲ νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῆς ὑποθέσεως τῆς Κωπαΐδος, δηλαδὴ νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἡ Ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὸ ἔργον, ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις της. Ὄγδοον, νὰ διοργανωθῇ ἡ διαχείρισις τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας, ὅπως χρησιμεύσῃ καὶ εἰς ἐνίσχυσιν τῶν ἱερατικῶν σχολῶν καὶ εἰς τὴν περίθαλψιν τῶν ἱερέων εἰς τὰς πόλεις καὶ εἰς τοὺς Δήμους. Ἔννατον, νὰ συστηθῶσι γεωργικαὶ καὶ κτηματικαὶ Τράπεζαι μὲ τόκον μικρὸν, τοὐλάχιστον 5%. Δέκατον, νὰ τροποποιηθῇ τὸ νέον Δασμολόγιον, ὅπως καὶ αἱ εἰσπράξεις γίνωνται πλειότεραι καὶ τὸ ζῆν τοῦ λαοῦ εὐθηνότερον. Ἑνδέκατον, προκειμένου περὶ ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας, νὰ γίνωσι τρεῖς γεωργικαὶ σχολαί, ἀλλὰ ὅλως πρακτικώταται, διότι σήμερον μία πρακτικὴ διδασκαλία δύναται νὰ ὠφελήσῃ πράγματι τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς. Δωδέκατον, νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν ὁλόκληρον τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ τὴν δημοτικὴν καὶ τὴν ἐγκύκλιον, καὶ τὴν πανεπιστημιακήν. Εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν πρέπει ὄχι μόνον νὰ μανθάνωσι τὸ γράφειν καὶ τὸ ἀναγινώσκειν, ἀλλὰ νὰ γίνωνται οἱ παῖδες καὶ μικροὶ πολῖται, νὰ γνωρίζωσι ποῖα εἶναι τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου. Εἰς τὴν ἐγκύκλιον, πρέπει ὁ παιδευόμενος νὰ γίνεται τέλειος, ὥστε νὰ δύναται νὰ εὕρῃ οἱανδήποτε ἐργασίαν, πρὸς ὄφελος ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους. Τὴν πανεπιστημιακὴν νὰ διοργανώσωμεν ἐπὶ τὸ φιλοσοφικώτερον καὶ περιορίσωμεν τὴν διδασκαλίαν εἰς τὰς ἀπολύτως ἀναγκαίας ἕδρας.

§78ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ συστήσωμεν καὶ Φρενοκομεῖον.

§79ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἐσυστήθη καὶ περιμένει νὰ τὸ ἐπισκεφθῆτε σεῖς καὶ ἄλλοι (γέλως). Δέκατον τρίτον, νὰ γίνῃ ὀργανισμὸς φυλακῶν, τωόντι ἐπανορθωτικῶν, ὡς εἶναι ἐν Ἀμερικῇ. Ἠξεύρετε, κύριοι, ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἴσως σᾶς φανῇ παράδοξον, ὅτι τόσον εἶναι καλὸν τὸ σύστημα εἰς τὴν Ἀμερικὴν, ὥστε οἱ ἔμποροι, οἱ βιομήχανοι, ὅταν ζητοῦν ὑπαλλήλους ἢ ὑπηρέτας διὰ τὰ καταστήματά των, προτιμοῦν τοὺς ἔχοντας ἀπόδειξιν, ὅτι διήνυσαν τὴν ποινήν των εἰς τὰς φυλακάς. Δέκατον τέταρτον, οἱ ἄλλοι σιδηρόδρομοι νὰ γίνωσι διὰ ξένων κεφαλαίων· ἡ δὲ διαχάραξις ὁδῶν νὰ προσδιορίζεται ἀπὸ Ἐπιτροπὰς ἐκ διαφόρων Ἐπαρχιῶν, ὅπως κατασκευάζωνται ἀναλόγως καὶ δικαίως, καὶ νὰ προηγῶνται αἱ ὁδοὶ, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι πυκνότερος καὶ τὰ προϊόντα περισσότερα. Δέκατον πέμπτον, ἐκ τῶν Πρεσβειῶν νὰ μείνωσι μόνον τέσσαρες ἢ πέντε εἰς τὰ κυριώτερα Κράτη· εἰς τὰς ἄλλας μεγάλας πρωτευούσας μόνον Γενικοὶ Πρόξενοι· εἰς ὅλα δὲ τὰ κέντρα τῆς Ἀνατολῆς, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ προστατεύσωμεν ἐμπορικὰ καὶ μάλιστα πολιτικὰ συμφέροντα, νὰ διορισθῶσι Πρόξενοι κατάλληλοι, πατριῶται, καὶ ὄχι νὰ ἐξοικονομῶνται πρόσωπα, ὡς γίνεται κατὰ πολὺ μέχρι τοῦδε. Δέκατον ἕκτον, ἐπειδὴ εἶναι κατεπείγοντες οἱ καιροὶ, καὶ μεγάλοι οἱ ἀπειλοῦντες τὴν αὐθυπαρξίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ κίνδυνοι, πρέπει ὅλον τὸ Ἔθνος σήμερον νὰ διοργανωθῇ στρατιωτικῶς, δηλαδὴ ὅλοι οἱ δυνάμενοι νὰ φέρωσιν ὅπλα νὰ ἀσκηθοῦν εἰς τὰ Πεζικὰ, ἀλλὰ ἐν ταῖς ἑστίαις των, ὅπως μὴ καταστρέψωμεν ὁλοτελῶς τὸν λαόν εἰς τὴν σημερινὴν μάλιστα οἰκονομικὴν κρίσιν, κατὰ τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν (σύστημα Ἑλβετικὸν τροποποιημένον), τὸν ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς καθυποβάλω πρὸ τριῶν ἤδη ἐτῶν, μέλλοντα δὲ νὰ τελειοποιηθῇ ἀπὸ εἰδικοὺς στρατιωτικοὺς ἄνδρας. Ἂν ἔκτοτε ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν τὸ σύστημα ἐκεῖνο, θὰ εἴχομεν ἤδη 150 χιλιάδας ἠσκημένων ἀνδρῶν εἰς τὸ Πεζικὸν, καὶ τώρα ὁ Γάλλος στρατηγὸς θὰ ἐδύνατο νὰ διοργανώσῃ καὶ ἀσκήσῃ αὐτοὺς εἰς πλήρη πολεμικὰ γυμνάσια. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέτυχε καὶ εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ, καίτοι πολλὰ δαπανήσας, ὄχι διότι δὲν ἦτον εἰδικός, ἀλλὰ διότι δὲν ἐζήτασε καλλίτερον καὶ τὰς παραδόσεις τοῦ Ἔθνους μας καὶ τὴν ἰδιοσυγκρασίαν τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν αὐτοῦ, καὶ διότι δὲν ἠθέλησε ν’ ἀκούσῃ καμμίαν παρατήρησιν οὔτε ἐντεῦθεν, οὔτε ἔξωθεν τοῦ περιβόλου τούτου, καθὼς διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀπέτυχε καὶ εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ ἄλλα σχέδιά του. Ὁ πολιτικός, κύριοι, δύναται μὲν νὰ ἦναι εἰδικὸς εἴς τινα κλάδον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι καὶ ἐγκυκλοπαιδικός, δηλαδὴ νὰ γνωρίζῃ τὴν φιλοσοφίαν ὅλων τῶν κλάδων καὶ νὰ δύναται ἑπομένως ὄχι μόνον νὰ ἐννοῇ ὅλα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν πρόοδον τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ νὰ δύναται νὰ συλλαμβάνῃ καὶ σκιαγραφῇ διοργανωτικὰ σχέδια, ἀφίνων τὴν τελειοποίησιν αὐτῶν ἐν τοῖς καθέκαστα εἰς τοὺς εἰδικούς. Ὁ Ναπολέων, καίτοι εἰδικὸς εἰς τὰ πολεμικά, οὐχ ἧττον, ὅτε συνετάσσετο ὁ ἀστικὸς Κῶδιξ τῆς Γαλλίας, ἔδωκεν εἰς πολλὰ ζητήματα ὀρθοτάτας συμβουλάς, ἂν καὶ δὲν ἦτον ἐξ ἐπαγγέλματος νομικός. Δέκατον ἕβδομον, ὡς πρὸς τὰ ναυτικά, παραπλήσια. Βεβαίως πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ ἡ σχολὴ τῶν δοκίμων καὶ τῶν τορπιλλῶν, προκειμένου δὲ περὶ πλοίων, πρέπει νὰ φέρωμεν πλοῖα ταχύτητος τοὐλάχιστον 16 μιλλίων, ἂν οὐχὶ καὶ 20, διότι ἄλλως καταντοῦν ἄχρηστα σήμερον, μάλιστα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἐν ὥρᾳ πολέμου ἢ ἀπὸ τὴν ταχύτητα τῆς κινήσεως τῶν πλοίων της. Νὰ ὁρισθῇ τέλος καὶ τελειοποιηθῇ ὁ Ναύσταθμος. Νὰ ἀσκηθοῦν οἱ ναυτικοὶ πληθυσμοὶ καὶ νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις, ἀλλὰ ταχεῖα ὑπὲρ τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ. Νὰ συνενωθοῦν ὅλαι αἱ Ἑλληνικαὶ Ἀτμοπλοϊκαὶ Ἑταιρίαι εἰς μίαν, καὶ νὰ διοργανωθῇ ὡς ἡ Ἑταιρία τοῦ Λόϋδ, ἥτις ἐφάνη ἐν ὥρᾳ πολέμου χρησιμωτάτη εἰς τὴν Αὐστρίαν. Ταῦτα, ὡς μᾶλλον κατεπείγοντα, εἶναι κατ’ ἐμὲ, τὰ κύρια ἔργα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ὡς κατηντήσαμεν σήμερον, φρονῶ ὅτι τοιαῦτά τινα μόνη μία Συνέλευσις δύναται νὰ κατορθώσῃ, ἂν καὶ ταῦτα ἐμπεριέχωνται, κατὰ τὸ πλεῖστον, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν μιᾶς Βουλῆς. Ἂν δὲ ἡ Συνέλευσις κρίνῃ, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι τοῦ Ἔθνους πρὸς θεραπείαν, εἶναι κυρία νὰ ἐπιληφθῇ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Ἐπειδὴ δὲ, ἕνεκα μιᾶς τοιαύτης σπουδαίας ἐργασίας τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τῆς ἀναζωπυρήσεως τῆς Ἐθνικῆς ζωῆς, θὰ ἐπανέλθῃ ἡ οἰκονομικὴ πίστις, τότε ἐν ἀνάγκῃ δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ εὕρῃ εὐκόλως δάνειον 100 ἑκατομμυρίων μὲ συμφέροντας ὅρους, ἀλλὰ νὰ ὁρισθῇ ἡ χρῆσις αὐτοῦ εἰς τὰ μᾶλλον ἀναγκαῖα καὶ κατεπείγοντα, οὐδέποτε ὅμως εἰς ἄλλην χρῆσιν, ὡς ἔπραξεν ἐσχάτως τὸ σημερινὸν Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ πρὸς κατόρθωσιν ὅλων τούτων ἀπαιτεῖται, κύριοι, νὰ σκεπτώμεθα Ἐθνικῶς καὶ μετριοφρόνως. Ἂς παύσουν πλέον παρ’ ἡμῖν οἱ πιθηκισμοί· ὄχι πλέον μικροσκοπικοὶ Ναπολέοντες ἢ μικροσκοπικοὶ Βίσμαρκ. Ἂς ἀκολουθήσωμεν ὄχι τὰ ἴχνη τοῦ Πεισιστράτου, ἀλλὰ τὰ ἴχνη τοῦ Σόλωνος, τοῦ Ἀριστείδου, τοῦ Φιλοποίμενος, τοῦ Καποδιστρίου καί, ἐκ τῶν ξένων, τὰ ἴχνη τοῦ Βασιγκτῶνος. Δεύτερον πρέπει νὰ γίνωμεν ἐγκρατεῖς περὶ τὸ λέγειν. Ὅταν ἐπλήθυναν οἱ σοφισταὶ καὶ ῥητοροδιδάσκαλοι, οἱ πρόγονοί μας ἐξέπεσαν. Ἂς ἀκολουθήσωμεν τὴν Σχολὴν τοῦ Πυθαγόρου, ὅπου ὀλίγα ἔλεγον, πολλὰ ἐσκέπτοντο καὶ μεγάλα κατώρθονον, τὴν Σχολὴν ἐκείνην, ἥτις ἐγέννησε λαμπρὰς πολιτείας καὶ ἐδημιούργησεν ὑψηλοὺς χαρακτῆρας. Ἂν δὲ σήμερον ἐμακρηγόρησα ἐγὼ πλέον τοῦ συνήθους, τοῦτο ἔπραξα, ὅπως οἱ νεώτεροι ὁμιλήσουν ὀλιγώτερον καὶ σκεφθῶσι περισσότερον. Ἐπειδή, ὡς σᾶς εἶπον ἤδη, εὑρισκόμεθα ἐσωτερικῶς μὲν ὄχι μακρὰν ἴσως μιᾶς ἐνδεχομένης κοινωνικῆς καταιγίδος, ἐξωτερικῶς δὲ ἀπειλούμεθα ἀπὸ ἄκρους καὶ φοβεροὺς κινδύνους, καθόσον ἐγγίζει, κατ’ ἐμὲ, ὁριστική τις λύσις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, ἤγουν ὁ τελευταῖος διαμελισμὸς τῆς Τουρκίας, ἢ μᾶλλον τῆς πατρικῆς ἡμῶν κληρονομίας, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ ἐθνικότης κινδυνεύει νὰ ἐξαφανισθῇ καὶ μείνωμεν τοῦ λοιποῦ ἐν τῷ κόσμῳ ὡς ἡ διασπορὰ τῶν Ἑβραίων, διὰ ταῦτα εἶναι ἀνάγκη ὑπερτάτη, ὅπως τάχιστα συγκληθῇ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις. Περὶ τῶν κινδύνων τούτων καὶ περὶ τῶν πρὸ καιροῦ τεκταινομένων καθ’ ἡμῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἄλλοτε σᾶς ἀνέφερον ἐνταῦθα καὶ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἔγραψα περὶ αὐτῶν. Τώρα θὰ ἐξετάσω τὰ σύγχρονα γεγονότα καὶ τὴν σημασίαν αὐτῶν. Δὲν εἶναι, κύριοι, οὔτε ὕβρις, ἀλλ’ οὔτε κἂν προσβολὴ καθ’ οἱουδήποτε Κράτους τὸ νὰ ζητήσῃ τις ἐξ αὐτῶν τῶν γεγονότων νὰ ἐξαγάγῃ καὶ ἀποκαλύψῃ τὰ σχέδια ἄλλων Κρατῶν. Εἶναι μάλιστα καθῆκον ἡ ἀποκάλυψις αὕτη. Πᾶς αἰὼν ἔχει τὰς ἀνάγκας του καὶ τὰ ζητήματά του. Κατὰ τὸν Μεσαιῶνα τὰ κύρια ζητήματα ἦσαν κατ’ ἐξοχὴν θρησκευτικὰ, ἐτίθεντο δὲ τότε κατὰ δεύτερον λόγον τὰ πολιτικὰ ζητήματα, ὡς λόγου χάριν ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Ἑλβετίας καὶ ἡ σύστασις τῶν μεγάλων Μοναρχιῶν. Κατὰ τὸν παρόντα αἰῶνα ναὶ μὲν ἡ πολιτειακὴ κίνησις ἐνδιαφέρει τοὺς λαοὺς καὶ ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας ἀγωνίζονται, ἀλλὰ τὰ κύρια ζητήματα τῆς ἐποχῆς μας εἶναι δύω: 1) ἡ τάσις τῶν φυλῶν πρὸς Ἐθνικὴν ἑνότητα, ἤγουν τὸ ζήτημα τῶν ἐθνικοτήτων, καὶ 2) τὰ βιομηχανικὰ καὶ ἐμπορικὰ συμφέροντα, ἤγουν τὸ ζήτημα τῶν ἀποικιακῶν ἐπιχειρήσεων πρὸς εὕρεσιν ἀγορῶν διὰ τὴν κατανάλωσιν τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων. Ἐθνικότης, ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν, εἶναι ἡ ἑνότης μιᾶς φυλῆς ἀνεξαρτήτου γενομένης, ἂν ὄχι πάντοτε καὶ πολιτικῶς ἐλευθέρας. Ἡ ἰδέα ὅμως τῆς ἐθνικότητος ἔχει καὶ αὐτὴ ὅρια, διότι οὐδὲν ἀπόλυτον καὶ μάλιστα ἐν τῇ πολιτικῇ. Τὰ ὅρια αὐτῆς εὑρίσκονται εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἐλευθερίας. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει καὶ ἐθνικότης πολιτειακὴ, ὡς εἶναι ἡ Ἑλβετικὴ Ὁμοσπονδία, ἥτις σύγκειται ἐκ τριῶν διαφόρων στοιχείων, Γαλλικοῦ, Ἰταλικοῦ καὶ Γερμανικοῦ, ἡνωμένων διὰ τῆς ἐλευθερίας καὶ ἀποτελούντων ἓν καὶ μόνον Κράτος. Ἡ ἐξόγκωσις τῆς ἰδέας τῶν Ἐθνικοτήτων φέρει εἰς δεσποτισμὸν, εἰς μικράν τινα κοσμοκρατορίαν. Ὁ μέγας Πέτρος ἐν Ῥωσσίᾳ πρὸ διακοσίων σχεδὸν ἐτῶν καὶ σήμερον ἐν Γερμανίᾳ ὁ Βίσμαρκ ἐξώγκωσαν τὴν ἰδέαν ταύτην τῆς ἑνότητος τῶν φυλῶν, ἢ τῆς Ἐθνικότητος εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε παρήχθησαν δύω πολιτικὰ τέρατα: ὁ Πανσλαβισμὸς καὶ ὁ Παγγερμανισμὸς, οἵτινες ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς Ἐθνικότητος ἐπιδιώκουν κατακτήσεις. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ μεγάλη βιομηχανικὴ παραγωγὴ εἰς μεγάλα τινὰ Κράτη ὠθεῖ ταῦτα εἰς ἀποικιακὰς ἐπιχειρήσεις, ὅπως εὕρωσιν, ἔστω καὶ διὰ κατακτήσεως, νέας ἀγορὰς πρὸς πώλησιν τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων των καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου των. Ἡ Ἀγγλία, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς της, ἔγεινε πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἡ πρώτη ἀποικιακὴ δύναμις, κατακτήσασα, ἐκτὸς τόσων ἄλλων μερῶν, τὰς Ἰνδίας, ἤδη δὲ ἔχει τὴν Αἴγυπτον. Ἐπειδὴ δὲ οἱ Ἄγγλοι ὑπέστησαν ἐσχάτως ἐν Αἰγύπτῳ δυστυχήματά τινα, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, πιστεύω δ’ ὅτι καὶ ὅλοι ὑμεῖς συμμερίζεσθε ταύτης, διότι πᾶσα ἧττα τῶν Ἄγγλων μαχομένων ἐν Σουδὰν κατὰ τῆς βαρβαρότητος εἶναι ἧττα τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Ἡ Γαλλία προέβη εἰς τὴν κατοχὴν τῆς Τύνιδος καὶ τῆς Μαδαγασκὰρ, ἡ Ἰταλία προβαίνει ἤδη εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης· ἡ Γερμανία εἰς τὴν Ἀφρικὴν καὶ τὴν Πολυνησίαν ἡ Αὐστρία στρέφεται πρὸς τὴν Μεσόγειον· ἡ δὲ Ῥωσσία ἐπίσης πρὸς τὴν Μεσόγειον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν κεντρικὴν Ἀσίαν. Ὑπὸ τῶν δύω γιγάντων τοῦ Πανσλαβισμοῦ καὶ Παγγερμανισμοῦ, καὶ ὑπὸ τῶν ἀποικιακῶν ἐπιχειρήσεων τῶν Δυνάμεων πρὸς ζήτησιν ἀγορῶν, ἀπειλεῖται σήμερον ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ διαμελισθῇ καὶ ἐξαφανισθῇ. Δυστυχῶς ὑπερισχύει ἀκόμη ἐν τῷ κόσμῳ ὄχι τὸ δίκαιον, ἀλλὰ τὸ δίκαιον τοῦ ἰσχυροτέρου. Ἡ δικαιοσύνη τοῦ Ἀριστείδου, ἡ ἀγάπη ἡ κηρυχθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ, ἀκόμη δὲν ἔφερον πλήρεις τοῦ καρπούς των. Ἡ δὲ ἐνσάρκωσις τοῦ δικαίου τοῦ ἰσχυροτέρου εἶναι ὁ Βίσμαρκ, ὅστις σήμερον, ἕνεκα τῶν νικῶν τῆς Γερμανίας, κινεῖ κατὰ τὰ πλεῖστα τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἤδη ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὰ σημερινὰ γεγονότα. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὀλίγον μετὰ τὴν ἧτταν τῆς Γαλλίας ἐσχηματίσθη ὁ πρῶτος συνασπισμὸς τῶν τριῶν Αὐτοκρατοριῶν τῆς κεντρικῆς Εὐρώπης. Ποῖον εἶχε σύνθημα; τὴν εἰρήνην. Οὗτος ὅμως ἔληξεν εἰς τὸν Ῥωσσοτουρκικὸν πόλεμον καὶ εἰς τὴν Συνθήκην τοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Ἀλλὰ μόλις ἔφθασεν εἰς τὴν Συνθήκην ἐκείνην, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ὑπερτερήσεως τοῦ Πανσλαβισμοῦ, ὁ Βίσμαρκ καὶ ὁ Βηκονσφὴλδ παρενέβησαν καὶ ἀνεχαιτίσθη ἡ Ῥωσσία, συνεκρότησαν τὸ ἐν Βερολίνῳ Συνέδριον καὶ μετεῤῥύθμισαν τὴν Συνθήκην τοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Πῶς δὲ ἐτροποποιήθη ἡ Συνθήκη ἐκείνη; Ἡ μὲν Αὐστρία ἔλαβε τὴν Ἐρζεγοβίνην καὶ τὴν Βοσνίαν ὑπὸ τὴν προσωρινὴν δῆθεν κατοχήν της, ἡ Ῥωσσία ἔλαβε τὴν ἵδρυσιν τοῦ Κράτους τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας, ἡ Ἀγγλία κατέσχε τὴν Κύπρον, ἡ Γαλλία τὴν Τύνιδα. Ὥστε ἤρχισαν, βλέπετε, τὸν διαμελισμὸν τῆς Ἀνατολῆς. Ὄπως δὲ μὴ παραπονῆται καὶ ἡ Ἑλλὰς αὕτη καὶ συνάμα ὅπως τεθῇ φραγμός τις κατὰ τοῦ Σλαβικοῦ χειμάῤῥου, ἐπρόσφερον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐκτενέστερά τινα ὅρια. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ ὅρια ταῦτα ἐδόθησαν πρὸς ἡμᾶς ὄχι πρὸς ἄμυναν ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸς ἐπίθεσιν καθ’ ἡμῶν, διότι εἶναι ὅλως ἐπισφαλῆ, καὶ ὅλοι τὸ γνωρίζετε. Δὲν ἐδόθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα οὔτε τὰ Ἰωάννινα, οὔτε ἄλλα μέρη τῆς Ἠπείρου, τὰ ὁποῖα ἐδύναντο ν’ ἀποτελέσωσι στρατηγικὸν σταθμὸν διὰ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Θὰ ἴδωμεν διατί δὲν παρεχωρήθη ὁλόκληρος ἡ Ἤπειρος πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Τώρα, πρὸ ὀλίγου, ἐγένετο ὁ δεύτερος συνασπισμὸς τῶν τριῶν Αὐτοκρατοριῶν, ἐπίσης ὡς σύνθημα ἔχων τὴν εἰρήνην. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἔχει τὴν εἰρήνην ὡς σύνθημα, καὶ προτίθεται, ὡς κηρύττει, τὴν ὑπεράσπισιν τῆς κοινωνίας ἀπὸ τοὺς ἀναρχικοὺς, σκοπὸν κύριον ἔχει, καὶ ἂς μὴ τὸ λέγῃ, τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος ὑπὲρ ἑαυτῶν. Ὄτι δὲ ἑκάστη ἐξ αὐτῶν τῶν τριῶν Δυνάμεων ἐνεργεῖ συνάμα καὶ ἰδιαιτέρως ὑπὲρ τῶν συμφερόντων της, τοῦτο τὸ βλέπετε ἀπὸ τὰ γινόμενα ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Ἀνατολικῇ Ῥωμυλίᾳ. Εἰς ταύτην μὲν διενεργεῖται ὑπὸ τῶν Πανσλαβιστῶν ἡ ἕνωσις αὐτῆς μετὰ τῆς Βουλγαρίας, εἰς δὲ τὴν Μακεδονίαν ἐργάζονται προσηλυτισμοὶ καὶ τῶν Καθολικῶν καὶ τῶν Βουλγάρων καὶ τῶν Διαμαρτυρομένων καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν Ῥωμούνων. Καὶ σκοπὸς μὲν τῶν Πανσλαβιστῶν εἶναι ἡ ἐκβουλγάρισις τῆς Μακεδονίας, σκοπὸς δὲ τῶν Καθολικῶν καὶ ἄλλων ἐκ Βιέννης πρακτόρων εἶναι ἡ κάθοδος τῆς Αὐστρίας εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Διὰ τοῦτο ἡ Αὐστριακὴ Διπλωματία προσπαθεῖ ἀπὸ καιροῦ ἤδη νὰ καταφέρῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Σουλτάνου εἰς τὸ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἕνωσιν τῶν Τουρκικῶν σιδηροδρόμων μὲ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Αὐστρίας. Τώρα ἐννοεῖτε καλῶς, διατί εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐδόθησαν τὰ σημερινὰ ἐπισφαλῆ σύνορα καὶ ὄχι τὰ Ἰωάννινα, τὸ Μέτσοβον, ἡ Ἐλασσών· διότι, ἂν εἴχομεν καὶ τὴν Ἤπειρον, θὰ ἐδυνάμεθα νὰ ἀποκρούσωμεν τελεσφόρως πᾶσαν εἰσβολὴν οἱωνδήποτε εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἐξ ὅλων δὲ τῶν φαινομένων τούτων ἐξάγεται, ὅτι ὁ νέος οὗτος συνασπισμὸς εἶναι συμβιβασμός τις, ἔστω καὶ προσωρινὸς τῆς Ῥωσσίας καὶ Αὐστρίας, σκοπὸς δὲ κοινὸς ὁ τελευταῖος ἴσως διαμελισμὸς τῆς Ἀνατολῆς, ἂν μέχρι τέλους διαμείνωσι σύμφωνοι. Εὐκόλως τώρα δυνάμεθα νὰ εἰκάσωμεν ποῖον τὸ γενικὸν σχέδιον τοῦ Βίσμαρκ. Τοῦτο εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ὡς ἔγγιστα τὸ ἑξῆς: Ἡ Ἀνατολικὴ Ῥωμυλία τάχιστα θὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς Βουλγαρίας, χάριν τῆς Ῥωσσίας. Ἡ Αὐστρία θὰ κατάσχῃ τὴν Μακεδονίαν, τὴν Βόρειον Ἀλβανίαν καὶ ἴσως τὴν Ἤπειρον. Ἡ Ἰταλία, ἐκτὸς τῆς Μασουάχ καὶ Τριπόλεως, θὰ λάβῃ ἴσως καὶ τὰς ἀκτὰς τῆς Νοτίου Ἀλβανίας. Ἡ Γαλλία θὰ λάβῃ, ἐκτὸς τῆς Τύνιδος, καὶ τὴν Συρίαν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν θὰ μείνῃ ἡ Αἴγυπτος καὶ ἡ Κύπρος καὶ ἴσως παραχωρηθῇ καὶ ἡ Κρήτη, ἂν τοῦτο θέλῃ ἡ Ἀγγλία. Εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ παραχωρηθῶσιν ὅλαι ἴσως αἱ νῆσοι τῆς Μεσογείου, αἱ ἤδη ἀνήκουσαι εἰς τὴν Τουρκίαν. Εἰς δὲ τὸν Σουλτάνον, ἐπὶ τοῦ παρόντος μὲν θὰ μείνῃ ἡ Κωνσταντινούπολις, βραδύτερον δὲ, ὅταν αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέψωσιν, ὁ Βίσμαρκ θέλει ὠθήσει τὴν Αὐστρίαν εἰς τὸ νὰ διαδεχθῇ τὸν Σουλτάνον εἰς τὸν θρόνον τοῦ Βυζαντίου. Τότε δὲ ὁ Βίσμαρκ θὰ προσαρτήσῃ τὸ Γερμανικὸν Δουκάτον τῆς Αὐστρίας μὲ τὴν Βιέννην εἰς τὴν Γερμανίαν· θὰ συγκρουσθῇ πρὸς τὴν Ῥωσσίαν, ὅπως λάβῃ τὰς Γερμανικὰς Ἐπαρχίας της, εἰς τὰς ὁποίας ἀνήκει ἡ Φιλανδία, πιθανὸν δὲ τὸ Δουκάτον Ὁλστάϊν τῆς Δανίας, ἴσως καὶ μέρος τῆς Ὁλανδίας, πρὸς συμπλήρωσιν καὶ ἐξασφάλισιν τῶν συνόρων τῆς Γερμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ὡς ἥρπασε πρὸ δέκα περίπου ἐτῶν ἐκ τῆς Γαλλίας τὴν Ἀλσατίαν καὶ Λωραίνην, παρὰ τὴν θέλησιν μάλιστα αὐτῶν τούτων. Τοιαῦτά τινα, κοσμοκρατορικά, οὕτως εἰπεῖν, σχέδια διανοεῖται ὁ Βίσμαρκ, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμεῖ νὰ πραγματοποιήσῃ, ἐὰν δυνηθῇ καὶ ἐὰν διαμείνῃ εἰς τὴν ζωὴν ἐπί τινα ἔτη ἀκόμη. Μετὰ τὸν θάνατόν του ὅμως, ἂν ὄχι καὶ πρότερον τὸ τερατῶδες οἰκοδόμημά του θὰ καταῤῥεύσῃ, διότι θὰ ἐγερθῇ ἡ Γερμανικὴ Δημοκρατία καὶ τείνουσα ἀδελφικὴν χεῖρα πρὸς τὴν Γαλλίαν θὰ παραχωρήσῃ εἰρηνικῶς τὰς ἁρπαγείσας Ἐπαρχίας της. Ἀλλὰ τί χρησιμεύουν, κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔστω καὶ ὅλαι αἱ νῆσοι τῆς Τουρκίας, ἂν ἡ Μακεδονία πέσῃ εἰς χεῖρας ἄλλων; Τότε κόπτεται πράγματι ὁ Ἑλληνισμός· τότε τίθεται φραγμὸς ἀνυπέρβλητος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Κωνσταντινουπόλεως. Ἀλλὰ θὰ μὲ εἴπητε, αἱ Δυτικαὶ Δυνάμεις θὰ ἀφήσωσι νὰ τελεσθοῦν ὅλα ταῦτα πρὸς βλάβην τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιθυμοῦν νὰ ἐνισχύσωσι πρὸς ὄφελος αὐτοῦ τούτου τοῦ πολιτισμοῦ; Ἀλλὰ παρατηρήσατε, κύριοι, ὅτι σήμερον αἱ Δυτικαὶ Δυνάμεις εἶναι ἀπησχολημέναι εἰς μακρυνοὺς πολέμους καὶ εἰς ἀποικιακὰς ἐπιχειρήσεις, ὅτι ἀγωνίζονται νὰ ἐξασφαλίσουν τὰς κτήσεις των καὶ ἄλλα ἴδια συμφέροντα νὰ ὑπερασπίσουν. Εἶναι δύσκολον ἑπομένως νὰ δράμουν εἰς βοήθειαν ἡμῶν. Ἂς ἐφρόντιζεν ἡ Ἑλλὰς αὕτη νὰ ἐργασθῇ ἐγκαίρως καὶ δεόντως εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Ἀλβανίαν διὰ καταλλήλου ἐκπαιδευτικῆς καὶ Προξενικῆς ἐνεργείας· ἂς ἐφρόντιζε νὰ προσελκύσῃ τοὺς ὁμοφύλους μας Ἀλβανοὺς, μετὰ τῶν ὁποίων ἐδυνάμεθα ν’ ἀποτελέσωμεν πρὸ καιροῦ σπουδαίαν δύναμιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ· ἂς ἐφρόντιζε ν’ ἀδελφοποιήσῃ τοὺς Μωαμεθανοὺς πληθυσμοὺς μετὰ τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν, ὡς εἶπον καὶ πρὸ τριῶν ἤδη ἐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ἡ φωνή μου ὑπῆρξεν, ὡς ἐν ἐρήμῳ. Δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐπίσημος φιλία τῶν δύω γειτόνων Κρατῶν· οὔτε παράσημα, οὔτε ὑποσχέσεις οἷαι δήποτε ἀρκοῦν νὰ ἑνώσουν πράγματα ἀντίθετα. Μετὰ τόσας ὑποκλίσεις ἡμῶν, τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας εἶναι εἰσέτι ἐκκρεμὲς, τὰ Ταχυδρομεῖά μας ἐκλείσθησαν ἀποτόμως, καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς ἐν τῷ γείτονι Κράτει πάσχει μυριοτρόπως καὶ δὲν δύναται νὰ εὕρῃ καμμίαν ὑπεράσπισιν ἀπὸ ἡμᾶς. Ἂς ἐφρόντιζεν ἡ Ἑλλὰς αὕτη νὰ ἐργασθῇ, ὅπως εἰργάσθη τὸ Πεδεμόντιον καὶ κατώρθωσεν, ὥστε εἰς διάστημα μόλις εἴκοσιν ἐτῶν ν’ ἀπελευθερωθῇ καὶ ἑνοποιηθῇ ἡ Ἰταλία καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν χορείαν τῶν μεγάλων τῆς Εὐρώπης Κρατῶν. Κατηντήσαμεν λοιπὸν σήμερον εἰς ἀκροτάτους κινδύνους, οὔτε δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν βοήθειαν ἀπὸ ἄλλους. Ἂς βασισθῶμεν λοιπὸν εἰς τὰς ἰδίας ἡμῶν δυνάμεις. Κατὰ τὸ 1866, προκειμένου περὶ τῆς τότε ἐπαναστάσεως τῆς ἡρωϊκῆς Κρήτης, εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ὡς σύνθημα τό: «Δι’ ἡμῶν». Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ σήμερον, εἰς τὴν ὥραν τῶν κινδύνων, σύνθημά μας ἔστω τό: «Δι’ ἡμῶν». Ὅταν δὲ ἡμεῖς ἐργασθῶμεν δεόντως καὶ δραστηρίως, τότε δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν εἰς τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν λαῶν τῶν ἐλευθέρων. Ἂς συντελέσωμεν λοιπὸν ὅλοι, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ὅπως συγκληθῇ τὸ ταχύτερον Ἐθνικὴ Συνέλευσις, διότι διὰ μόνης ταύτης θὰ ἐπανέλθῃ ὁ ἐνθουσιασμὸς, ἡ πίστις, τὸ ὑψηλὸν αἴσθημα τῆς θυσίας καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ προετοιμασθῶμεν ἀληθῶς, ὅπως σώσωμεν τὴν Μακεδονίαν, διότι μόνον τότε δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν εἰς τὸ μέλλον. Ὁ Μέττερνιχ ὠνόμαζέ ποτε σαρκαστικῶς τὴν Ἰταλίαν «ἁπλῆν γεωγραφικὴν ἔκφρασιν». Ἡ Ἰταλία ὅμως ἐργασθεῖσα πατριωτικῶς ὑψώθη σήμερον καὶ ἔγεινε μία ἐκ τῶν μεγάλων Δυνάμεων τοῦ κόσμου. Τίς νὰ ἀκούσῃ, ὅτι ἄλλοι ἀνίστοροι λαοὶ ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἔγειναν Κράτη ἀνεξάρτητα καὶ ἐλεύθερα, ἡ Σερβία, ἡ Ῥουμανία καὶ αὐτὴ ἡ Βουλγαρία, καὶ ζητοῦν τὴν κληρονομίαν τῶν πατέρων μας, ἡ δὲ Ἑλλὰς, ἡ ἔχουσα τόσα λαμπρὰ προηγούμενα τοῦ ἀρχαίου πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 21, νὰ καταντήσῃ σήμερον εἰς ἀγωνίαν τοιαύτην ὡς νὰ ἔπνεε τὰ λοίσθια; Ἀφοῦ ἡμεῖς ἐπωρώθημεν, ἀκούσατε ὑμεῖς, ἐξεγέρθητε ὑμεῖς, ὦ νέαι γενεαὶ, ἂν τῳόντι ἐπιθυμῆτε νὰ ἴδητε ἡμέρας εὐκλεεῖς, νὰ ἴδητε μίαν μεγάλην καὶ ἐλευθέραν Ἑλλάδα! (Χειροκροτήματα). Κύριοι, τὸ πόρισμα τῆς μακρᾶς ταύτης ὁμιλίας μου εἶναι τοῦτο, ὅτι θέλω καταψηφίσει κατὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ εἰσαχθέντος παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, συνάμα δὲ θέλω προκαλέσει μετὰ ταῦτα ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου περὶ συγκλήσεως Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν πρότασιν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). (Ὅρα Παράρτημα).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§81ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κ. Πρόεδρε. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 9 Μ. Μ).