1885.01.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

Τῆς 18 Ἰανουαρίου 1885.

(Παρασκευή).

Ὥρᾳ 4½ Μ. Μ. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ δικηγορικὸς Σύλλογος Σπάρτης δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν δηλοῖ ὅτι προσχωρεῖ εἰς τὰς περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου σκέψεις τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν. Ἀναφορὰ τοῦ κ. Ῥοδίου καὶ Τσόχα, ἐξαιτουμένων ὅπως ἐπιβληθῇ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῶν ἀκατεργάστων μαρμάρων, διότι ἄλλως βλάπτεται ἡ ἐν Ἑλλάδι βιομηχανία.

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θερμῶς συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι τὸ νέον Δασμολόγιον ἔβλαψε τὴν βιομηχανίαν, τὴν ἄρτι συστηθεῖσαν, τῆς μαρμαροκοπίας. Ἐνταῦθα συνεστήθησαν βιομηχανικὰ καταστήματα πρὸς ἐκκοπὴν τῶν μαρμάρων καὶ κατώρθωσαν νὰ κόπτωσιν, ἀλλ’ ἀτυχῶς ἡ ἀτέλεια, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, θὰ καταστρέψῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν βιομηχανίαν αὐτήν· ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ μάρμαρα, τὰ εἰσαγόμενα ἔξωθεν καὶ τὰ ὁποῖα διαγωνίζονται πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ, θὰ δεχθῇ νὰ τεθῇ φόρος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διαβιβάζει ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, δι’ οὗ ἐξαιτεῖται τὴν ἄδειαν πρὸς παραπομπὴν εἰς δίκην δύω Βουλευτῶν, τοῦ κ. Κων. Ἀργυροπούλου καὶ τοῦ κ. Σ. Τζιβανοπούλου. Θέλει παραπεμφθῆ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως φέρῃ ἔκθεσιν.

§4ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κύριος Ἀργυρόπουλος. Οὐδόλως ἐξεπλάγην, κύριοι, προχθὲς ὅτε ἤκουσα ὅτι ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Ἄνδρου κ. Ἀργυρόπουλος ἐπωφεληθεὶς ἐκ τῆς μικρᾶς ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἀπουσίας μου, ἐζήτησε ν’ ἀναμίξῃ εἰς τὸ σπουδαιότατον ζήτημα τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας καὶ τὸ προσφιλὲς αὐτῷ, ἀλλὰ γελοῖον δουλικὸν ζήτημα.

§5ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν τὸ ἀνέμιξεν.

§6Σ. ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξεπλάγην, κύριοι, ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ διαγωγῇ τοῦ κ. Ἀργυροπούλου, διότι ἡ ἄγνοια τοῦ Βουλευτοῦ τούτου περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους καὶ ὁ πρότερον βίος αὐτοῦ......

§7ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§8Σ. ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. — πληρέστατα δικαιολογοῦσι τὴν τοιαύτην αὐτοῦ μέριμναν καὶ τὸν τοιοῦτον αὐτοῦ ζῆλον περὶ ὑπηρετριῶν. Ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξαλείψῃ τὴν ἐντύπωσιν, ἣν ἐνεποίησεν εἰς τὰ πνεύματα πάντων τῶν ἐναρέτων καὶ χρηστῶν πολιτῶν ἡ σκανδαλώδης αὐτοῦ ἀνάμιξις εἰς τὰς δοσοληψίας καὶ τὴν τοποθέτησιν τῶν ὑπηρετριῶν (θόρυβος), καὶ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἐζήτησε νὰ ἀνακινήσῃ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, δι’ ὃ κατέστη τοσοῦτον καταγέλαστος ἐν τῇ κοινωνίᾳ....

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰ προσωπικά.

§10Σ. ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιλανθανόμενος ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τῆς θέσεώς του καὶ μὴ φειδόμενος τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου, ὡς δὲν ἐφείσθη αὐτῆς καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας οὐδὲν ἄλλο ἔπραττεν ἢ ν’ ἀπασχολῇ τὰς πολυτίμους ἡμῶν στιγμὰς ζητῶν νὰ προσαγάγῃ ἐνώπιον ἡμῶν ἠλίθιόν τινα στρατιώτην (θόρυβος).... διότι ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἐπερωτήσεως προχθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς οὐδὲν ἕτερον ἐπεδίωκεν ἢ νὰ δείξῃ τὴν τρυφερὰν αὐτοῦ μέριμναν περὶ ὑπηρετριῶν καὶ νὰ ἐφελκύσῃ τὰς συμπαθείας αὐτῶν.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί εἶναι αὐτά;

§12Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Τζιβανόπουλε νὰ μὴ ἐξακολουθήσητε.

§13ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· νὰ τὸν ἀφήσητε νὰ ὁμιλήσῃ. Θὰ ὁμιλήσω κατόπιν καὶ θέλω σᾶς δείξει ὁποῖον αἶσχος προσάπτει ἡ ὕπαρξις αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου εἰς τὴν Βουλὴν (θόρυβος).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, ὅλοι σᾶς παρακαλοῦν νὰ μὴ ἐξακολουθήσητε.

§15Σ. ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδίδων, κύριοι, εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῆς Βουλῆς, περιορίζομαι ὡς πρὸς τὴν ἀπευθυνθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Ἀργυροπούλου ἐπερώτησιν νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ αἴτησις τῆς Εἰσαγγελίας περὶ παραπομπῆς ἡμῶν εἰς δίκην, ἵνα τὸ Δικαστήριον ἀποφανθῇ ποῖος ἐκ τῶν δύω ἔχει δίκαιον.

§16Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸν ἀφήσητε νὰ ὁμιλήσῃ, ἵνα σᾶς ἀποδείξω κατόπιν ὅτι ἐν τῇ οἰκουμένῃ δὲν ἐγεννήθη ποτὲ ἀχρειέστερον αὐτοῦ ὑποκείμενον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ τῷ ἀπηγόρευσε νὰ ἐξακολουθήσῃ, τὸν μουτζώνω καὶ ἐγὼ καὶ ἀπαξιῶ νὰ κάμω λόγον περὶ αὐτοῦ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτυπώθη ὁ ἀναλυτικὸς πίναξ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1883 καὶ διενεμήθη.

§18Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ πίναξ διενεμήθη καὶ ἐλάβομεν αὐτὸν, ἐπειδὴ δὲ ἀνηγγείλατε τοῦτο, μὲ ἀναγκάζετε νὰ ὠφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας διὰ ν’ ἀπευθύνω μίαν παρατήρησιν. Ὁ πίναξ οὗτος κατὰ τοῦτο διαφέρει τοῦ προϋποβληθέντος, ὅτι ὁ προϋποβληθεὶς εἶχε συνταχθῆ ἀπὸ τὸ Ταμιακὸν Τμῆμα, ἐνῷ οὗτος παριστᾷ τὰ βεβαιωθέντα καὶ ὑπὸ τῶν εἰδικῶν Ταμείων, παρετήρησα δὲ ὅτι τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἐσημειοῦντο ἐν τῷ προϋποβληθέντι πίνακι ὡς εἰσπραχθέντα ὑπὸ τῶν Ταμείων καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἰσεπράχθησαν ὑπὸ τῶν εἰδικῶν Ταμείων, διαφέρουν ἀπὸ τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται ἐν τῷ πίνακι τούτῳ ὡς εἰσπραχθέντα ὑπὸ τῶν Ταμείων. Ἐνταῦθα μοὶ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία διατί τοῦτο; ἢ ὁ εἷς τῶν πινάκων εἶναι ἐσφαλμένος ἢ ὁ ἕτερος.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ λογιστικὸς Νόμος ὁρίζει καὶ τὸν Μάρτιον ὡς περιλαμβανόμενον ἐν τῇ διορίᾳ τῆς ὑποβολῆς τοῦ πίνακος, διότι ὁ συντάξας τὸν Νόμον ἐκεῖνον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀπαιτεῖται χρόνος τις πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ Λογιστηρίου συλλογὴν καὶ ἐξέλεγξιν τῶν σημειώσεων· ἡ Βουλὴ ὅμως ἐζήτησε νὰ ὑποβληθῇ ὁ πίναξ πρὸ τοῦ τέλους Μαρτίου καὶ ὑπεβλήθη ὀλίγῳ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως, συνέπεια δὲ τούτου εἶναι, ὅτι δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἀκριβὴς εἰς τὰς λεπτομερείας, εἶναι ἀκριβὴς εἰς στρογγύλους ἀριθμούς· δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἐν πᾶσι, διότι συνετάχθη ἐπὶ σημειώσεων μὴ ἐξελεγχθεισῶν, τὰ ἀποτελέσματα ὅμως εἶναι τὰ αὐτὰ ἐν συνόλῳ, αἱ δὲ διαφοραὶ χιλιάδων ἢ δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἐν ἄρθροις κατάταξιν. Αἱ σημειώσεις τῶν Ταμείων ὑποβάλλονται εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, μετὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν καταλογισμοὺς ἀσφαλεῖς. Τοιοῦτος ἔλεγχος εἰσέτι δὲν ἐξεπληρώθη. Καὶ ὁ πρῶτος πίναξ τῶν Ἐπαρχιακῶν Ταμείων καὶ ὁ δεύτερος τῶν τε Ἐπαρχιακῶν καὶ εἰδικῶν συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει ἁπλῶν σημειώσεων μὴ προεξηλεγμένων ἢ ἐν μέρει μόνον ἐξελεγχθέντων, παρέχουσιν ὅμως κατὰ προσέγγισιν τὰ ἀποτελέσματα κατ’ ἄρθρον, ἀκριβέστερον δὲ ἐν τῷ συνόλῳ.

§20ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἴσα ἴσα αὐτὴ ἡ δικαιολογία, ἣν προτείνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, γεννᾷ τὴν ἀπορίαν· διότι, ἂν τῳόντι ὁ τελευταῖος ὑποβληθεὶς πίναξ συντάσσεται ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον μετὰ τὴν προεξέλεγξιν τῶν ὑποβληθεισῶν καταστάσεων, τότε ἦτο πιθανὸν καὶ ἐνδεχόμενον νὰ διέφερεν ἀπὸ τὸν δεύτερον, ὁ ὁποῖος συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει καταστάσεως μήπω ἐξελεγχθείσης. Ἀλλ’ ἀφοῦ καὶ οἱ δύω πίνακες συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐτῆς καταστάσεως, διατί διαφέρουσιν; ἀναντιῤῥήτως κἄπου λαμβάνει χώραν λάθος, εἴτε τὸ ἓν Τμῆμα ἔσφαλεν, εἴτε τὸ ἕτερον. Διὰ τοῦτο εἶχε δίκαιον ὁ κ. Δηλιγιάννης νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἀπορίαν αὐτοῦ καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ μάθῃ ποῖον τῶν δύω Τμημάτων ἔσφαλε.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐξέλεγξις, ἡ γενησομένη ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ, θέλει ἀποδείξει ποῖον τῶν δύω Τμημάτων ἔσφαλε.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας κ. Νίκολσων.

§23ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πᾶν ζήτημα, κύριοι Βουλευταί, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἔθνους, οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι ἀποτελεῖ ζήτημα πρωτίστης σπουδαιότητος, καὶ ὅτι ἑπομένως δικαίως πρέπει νὰ ἐπισπᾶται τὴν σύντονον προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, ὡς εἰς πᾶν ἄλλο ζήτημα, οὕτω καὶ εἰς τὰ ζητήματα τῆς τοιαύτης φύσεως, πρέπει, ἂν θέλωμεν νὰ μένωμεν ἐν τῇ ἀληθείᾳ, κατὰ τὴν ἐκτίμησιν αὐτῶν νὰ τηρῶμεν μέτρον, μέτρον τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς ἡμᾶς αὐτὴ αὕτη ἡ οὐσία τῆς ἑκάστοτε ἐξεταζομένης ὑποθέσεως. Δὲν τηροῦμεν δὲ προδήλως τὸ μέτρον τοῦτο ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅταν θέτωμεν ἐκ παραλλήλου καὶ συγκρίνωμεν ὡς ὅμοια τὸ ζήτημα, περὶ οὗ σήμερον πρόκειται, περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως, ἥτις ἐδόθη εἰς τὸν Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλίας, καὶ τὸ ζήτημα περὶ τῆς ὁροθεσίας τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο περὶ τῆς τύχης ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, διὰ τῆς περὶ πολέμου ἢ περὶ εἰρήνης ἀποφάσεως, δηλαδὴ τῆς ἀναῤῥίψεως τοῦ περὶ τῶν ὅλων κύβου. Οὔτε ἐμέμφθην δὲ ἐγὼ τὴν τότε Κυβέρνησιν ἐπὶ ἐλλείψει εἰλικρινείας καὶ πατριωτισμοῦ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης, οὔτε ἦτο δυνατὸν εἰς ἐμὲ νὰ μεμφθῶ αὐτὴν ἐπὶ τοιαύτῃ τινὶ ἐλλείψει, εἰς ἐμὲ ὅστις ἐγνώριζον ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ αἰσθήματα καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν τὴν εἰρημένην Κυβέρνησιν, καὶ πρὸ πάντων τὰ αἰσθήματα καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου αὐτῆς. Ἐμέμφθην δὲ μόνον τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἐπὶ σφαλερᾷ, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἐκτιμήσει τῶν τότε περιστάσεων καὶ τῆς τότε θέσεως τῶν πραγμάτων, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω τὰ περὶ τούτου καὶ οὔτε θεωρῶ σήμερον ἀναγκαῖον νὰ ἐπανέλθω καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτό. Καὶ ταῦτα μὲν, κύριοι, εἰς ἀπάντησιν τῆς λίαν ἀδικαιολογήτου παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκε προχθὲς περὶ τούτου ὁ ἀξιότιμος κ. Κωνσταντόπουλος. Αὕτη δὲ ἡ παρατήρησις μοὶ παρέχει μόνη τὴν ἀφορμὴν νὰ λάβω σήμερον τὸν λόγον, διότι ἄλλως δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ πράξω τοῦτο, θεωρῶν, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως ἔδωκεν ἐν ἀρχῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἦσαν καὶ μένουσιν ἀρκοῦσαι πρὸς διαφώτισιν αὐτῆς. Ὅτι δὲ, κύριοι Βουλευταί, τὴν σημασίαν τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας κατανοοῦμεν ἐπίσης καὶ ἡμεῖς καὶ ἐκτιμῶμεν ἀποχρώντως, ἀπόδειξιν πρόχειρον εἶχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν αὐτῇ τῇ ὁμολογίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τοῦ ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν τὴν ἱκανοποίησιν ταύτην, τὴν δοθεῖσαν εἰς τὸν Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλίας, ὡς ὑπερβολικήν· διότι εἰς τὴν ὁμολογίαν ταύτην προέβημεν, εἰς μόνον τὸ αἴσθημα τῆς λύπης, ἐπὶ τῷ γεγονότι τούτῳ, ὑπείκοντες, καίτοι ἄλλως κάλλιστα ἐνοοῦμεν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤθελεν ἐξαγάγει ἐκ τῆς ὁμολογίας ταύτης τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐξήγαγε διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς, τοῦ κ. Δηλιγιάννη, τὸ συμπέρασμα τουτέστιν, ὅτι αὐτοὶ ἑαυτοὺς κατακρίνομεν ἐπὶ τῇ ἐνεργείᾳ ἡμῶν εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Ἀλλ’ ἡ ὁμολογία αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περιέχει καὶ ἄλλο τι πολὺ σπουδαιότερον καὶ πολὺ πρακτικώτερον, τὸ ὁποῖον ἐπίσης παρεῖδεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ τὸ ὁποῖον συνίσταται εἰς τὴν διὰ τῆς ὁμολογίας ταύτης ἐνδεικνυομένην ἐκ μέρους ἡμῶν πρόθεσιν καὶ πρόνοιαν καὶ οἱονεὶ διαμαρτύρησιν, ὅπως μὴ χρησιμεύσῃ ἡ περίστασις αὕτη ὡς προηγούμενον εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλὰ διατί λοιπὸν, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐνηργήσαμεν ὡς ἐνηργήσαμεν; ἐνηργήσαμεν οὕτω, διότι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν καὶ πᾶσα Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ, ὡς λίαν ὀρθῶς παρετήρησε κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων καὶ ὁ κ. Ζηνόπουλος, ἔχομεν, λέγω, τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ Ἔθνη οὐδέποτε πρέπει νὰ ἐκλαμβάνωσι καὶ νὰ ἐκτιμῶσιν ἓν οἱονδήποτε, εἴτε ἐκ τῶν ἠθικῶν εἴτε ἐκ τῶν ὑλικῶν συμφερόντων αὐτῶν κατὰ μέρος καὶ κεχωρισμένως, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἐκλαμβάνωσι καὶ νὰ ἐκτιμῶσι τὰ συμφέροντα ταῦτα γενικῶς καὶ ἐν συνόλῳ καὶ ἐν τῇ καθόλου ἀλληλεπιδράσει καὶ ἑνότητι αὐτῶν. Δὲν ἐθεωρήσαμεν δὲ συνᾷδον πρὸς τὰ γενικὰ συμφέροντα ἡμῶν νὰ ἐπιδείξωμεν ὀλιγωρίαν πρὸς μεγάλην Δύναμιν, ἡ ὁποία καὶ σήμερον καὶ πρότερον καὶ πάντοτε ἐδείχθη εὐεργετικὴ πρὸς ἡμᾶς, καὶ τῶν εὐνοϊκῶν διαθέσεων τῆς ὁποίας ὁλονὲν καὶ σήμερον ἔχομεν καὶ εἰς τὸ μέλλον θέλομεν ἔχει μεγίστην ἀνάγκην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, κύριοι Βουλευταί, διότι τοῦτο εἶναι ἴσως τὸ ὀλιγώτερον· τὸ κύριον εἶναι ὅτι ἐθεωρήσαμεν καθῆκον ἡμῶν νὰ ἐπισπεύσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ δισταγμοῦ καὶ διὰ τῆς βραδύτητος καὶ διὰ τῆς ἀναβολῆς ἠδύνατο νὰ λάβῃ μεγάλας διαστάσεις, καὶ ἀπὸ μικροῦ νὰ κατασταθῇ μέγα, οὐχὶ βεβαίως ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν καθολικωτέρων συμφερόντων ἡμῶν· περὶ τούτου δὲ εἴχομεν καὶ ἀλγεινὴν ἐκ τοῦ παρελθόντος ἀνάμνησιν. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις φρονεῖ, ὡς ἰδίως ὁ ἀξιότιμος κ. Χοϊδᾶς ἀνέπτυξεν, ὅτι, ἂν δὲν ἐσπεύδομεν τόσον, καὶ ἂν δὲν ἐπιδεικνυόμεθα τόσον πρόθυμοι, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς ἐλαφροτέρους ὅρους, ἀποφεύγοντες ἰδίως τὴν ἐπελθοῦσον δυσάρεστον λύσιν. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἀκριβῶς, κατὰ τὴν κρίσιν μου, κεῖται τὸ λάθος, τὸ μέγα λάθος, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὡς τοιοῦτον ὁλόκληρος ἡ Ἀγγλικὴ ἱστορία, ἡ ὁποία διδάσκει ὅτι τὰς ἅπαξ διατυπωθείσας ἀπαιτήσεις παρὰ τῶν Ἀντιπροσώπων αὐτῆς ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὑπεστήριξε πάντοτε καὶ τότε ἀκόμη ὅτε κατ’ οὐσίαν δὲν ἤθελε τυχὸν ἐγκρίνει αὐτάς. Εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις τιμωρεῖ, μεταθέτει, ἀπολύει ἴσως τὸν Ἀντιπρόσωπον αὐτῆς, ἀλλὰ πότε; ἀφοῦ πρῶτον ἐπιτύχει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ Ἀντιπρόσωπος οὗτος ἐπρότεινε καὶ ὑπεστήριξεν ἐν ὀνόματι τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλὰ προὐτάθη, κύριοι Βουλευταί, μεταξὺ ἄλλων καὶ ἴσως ἀντιφατικῶς πρὸς αὐτά, καὶ ἡ ἀπορία διατί ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας, ὅστις κατ’ ἀρχὰς ἐφάνη τόσον ἐπιεικὴς ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς κατ’ αὐτοῦ γενομένης προσβολῆς, καὶ ἠρκέσθη εἰς τὴν μετρίαν ἐκείνην πρώτην ἱκανοποίησιν, ἠγέρθη, λέγω, ἡ ἀπορία πῶς ὁ Ἀντιπρόσωπος οὗτος μετέπεσεν ἔπειτα εἰς τοιαύτην αὐστηρότητα, ὥστε νὰ προβῇ εἰς τὴν δευτέραν ἀπαίτησιν αὐτοῦ; Πρὸς λύσιν τῆς ἀπορίας ταύτης ἠκούσατε ἀναπτυχθείσας διαφόρους εἰκοτολογίας καὶ ἰδίως ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν πρὸ πάντων ἐπέμεινον πάντες οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἡ ὁποία παριστᾷ, ὡς ἐλατήριον τῆς μεταβολῆς ταύτης τῆς γνώμης τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας, τὴν ἀγανάκτησιν, ἣν δῆθεν οὗτος ᾐσθάνθη, ὅτε ἔλαβε γνῶσιν τῆς πρώτης ἡμερησίας διαταγῆς τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου, διὰ τῆς ὁποίας ἐτροποποιεῖτο τὸ περιεχόμενον τῆς ἐκθέσεως αὐτοῦ, ὡς πρὸς τὴν παράστασιν τῶν γεγονότων. Ἀλλ’ οἱ ταῦτα λέγοντες ἀντὶ νὰ δικαιολογῶσι, καταδικάζουσι μάλιστα τὸν ἀξιότιμον Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλίας, διότι παριστῶσιν αὐτὸν διαχειριζόμενον καὶ μετερχόμενον τὴν δύναμιν καὶ τὸ κῦρος τῆς Ἀγγλίας, οὐχὶ χάριν αὐτῆς τῆς Ἀγγλίας, ἀλλὰ χάριν ἰδιαιτέρου προσωπικοῦ λόγου. Ἐγὼ δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ μόνη καὶ ἀποκλειστικὴ αἰτία, δι’ ἣν ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας προέβη εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς κατὰ τὰ εἰρημένα γνώμης αὐτοῦ, συνίσταται εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι μετὰ δευτέραν σκέψιν συνεκινήθη πως ἐκ τῆς συναισθήσεως τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἐπέκειτο αὐτῷ, ἐπὶ τῇ διεκδικήσει τῆς ἐν τῷ προσώπῳ αὐτοῦ προσβληθείσης ἀξιοπρεπείας τοῦ μεγάλου Ἀγγλικοῦ Ἔθνους. Οὔτε παραδέχομαι δὲ, ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας ἤθελε δυνηθῆ ποτε νὰ προβῇ εἰς ἐνέργειαν οἱανδήποτε, ὁρμώμενος ἐκ ταπεινῆς αἰτίας, διότι διατελῶν, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου, καὶ εἰς ἐπίσημον καὶ εἰς ἰδιαιτέραν μετ’ αὐτοῦ διαρκῆ συνάφειαν, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω οὐ μόνον τὸ ἤπιον, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐγενὲς τοῦ ἤθους αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὸ στάδιον τοῦτο τῶν ἀποριῶν καὶ τῶν εἰκοτολογιῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ μίαν τινὰ ἀπορίαν καὶ ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὴν ἐρώτησιν διατί, ἀφοῦ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν πᾶσαν ἄλλην δυνατὴν ὑπόθεσιν, δυναμένην νὰ ἐξηγήσῃ τὴν μεταβολὴν τῆς γνώμης τοῦ Ἄγγλου Ἀντιπροσώπου, εἰς μίαν μόνην ἐπίσης ἐγγὺς κειμένην καὶ ἐπίσης πιθανὴν δὲν ἀπέβλεψεν, δηλαδὴ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας, ἀφοῦ προσελθὼν τὸ πρῶτον παρὰ τῷ κυρίῳ Πρωθυπουργῷ ἐξεφράσθη τόσῳ μετριοπαθῶς πρὸς αὐτὸν περὶ τῆς ἱκανοποιήσεώς του, δυνατὸν ἦτο ν’ ἀπετάθη κατόπιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν αὐτοῦ, καὶ ἀφοῦ ἔλαβε παρ’ αὐτῆς τὰς ζητηθείσας ὁδηγίας νὰ προέβη τότε εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς δευτέρας αὐτοῦ προτάσεως; Τὴν ὑπόθεσιν ταύτην δὲν ὑποβάλλω βεβαίως, ὑποθέτων αὐτὴν ὡς μᾶλλον στηριζομένην ἐπὶ γεγονότος τινὸς ἢ ὡς μᾶλλον πιθανὴν, ἀλλὰ τὴν ὑποβάλλω μόνον ἵνα ἐρωτήσω, ὡς εἶπον, τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διατί ταύτην μόνην μεταξὺ πασῶν τῶν ἄλλων δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν πρὸς ἐξήγησιν τῆς ἀπορίας, τὴν ὁποίαν ἐξήγησε, σχετικῶς πρὸς τὴν μεταβολὴν τῆς γνώμης τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου. Ἀλλ’ ὁ λόγος τῆς τοιαύτης παραλείψεως εἶναι βεβαίως λίαν πρόδηλος, συνιστάμενος εἰς τοῦτο, ὅτι διὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἀνετρέπετο ἄρδην καὶ ἐκ βάθρων κατέπιπτεν ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἀντιπολίτευσις ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ πᾶσαν τὴν αἰτίαν τῆς μεταβολῆς τῆς γνώμης τοῦ Ἄγγλου Ἀντιπροσώπου εἰς προσωπικὴν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνοχήν. Ὅπως δήποτε ὅμως, κύριοι, ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὁμολογήσω, οὔτε ἡμεῖς δύνασθε νὰ μὴ ὁμολογήσετε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ προσβολὴ, ἥτις ἐγένετο κατὰ τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας ἦτο, κατὰ δυστυχίαν, ὄντως δεινὴ, καὶ τοιαύτη οἷα ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς ἀμφιταλάντευσιν, μεταξὺ τῆς προαιρέσεως καὶ τοῦ καθήκοντος, πάντα οἷον δήποτε, διότι ἡ προσβολὴ αὕτη ἦτο ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ὡς αἱ δεινότεραι μεταξὺ τῶν προσβολῶν, κατὰ τὰς γενικὰς ἐν παντὶ τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ παραδεδεγμένας καὶ ἐπικρατούσας ἰδέας. Διὰ τοῦτο δὲ ἐνομίσαμεν καὶ ἡμεῖς, καίτοι θεωροῦντες τὴν ζητηθεῖσαν ἱκανοποίησιν ὡς ὑπερβολικὴν, ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποκρούσωμεν αὐτήν· τοῦτο δὲ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ εἴχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πετρίτσης εἶπε προχθὲς, ὅτι ἀληθῶς ἐξευτελίζεται καὶ ἀληθῶς ταπεινοῦται οὐχὶ ἐκεῖνος, ὅστις ἐπανορθοῖ, ἔστω καὶ ἐν μέτρῳ ὑπερβολῆς, τὸ διαπραχθὲν ἀδίκημα, ἀλλ’ ὅτι ἀληθῶς ἐξευτελίζεται καὶ ἀληθῶς ταπεινοῦται ἐκεῖνος, ὅστις διαπράττει αὐτό. Δὲν ἐδυνάμεθα δὲ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν νὰ παρίδωμεν, ὅτι διὰ τῆς γενομένης κατὰ τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας προσβολῆς, ἐπεβαρύνετο ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις, διότι ἡ προσβολὴ αὕτη διεπράχθη, κατὰ δυστυχίαν, ὑπὸ ὀργάνου τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ· πρᾶγμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Κωνσταντόπουλος, μεθ’ ὅλην τὴν νομικὴν δεινότητα αὐτοῦ, δὲν ἠδυνήθη μέχρι τέλους νὰ ἐννοήσῃ. Οὔτε δυνάμεθα δὲ νὰ παραδεχθῶμεν τὸν ἰσχυρισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ζηνόπουλος, περὶ τοῦ ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας ἔδει νὰ θεωρηθῇ, εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, ὡς ἰδιώτης, ἅτε ἐν τῷ περιπάτῳ διατελῶν, δηλαδὴ ἐκτὸς τοῦ κύκλου τῆς ἐπισήμου αὐτοῦ ἐνεργείας. Ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένος· διότι οἱ Διπλωματικοὶ Πράκτορες, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι διατηροῦσι διαρκῶς καὶ ἀπαύστως τὴν ἐκ τῆς θέσεως αὐτῶν ἰδιότητα, καὶ πᾶσα ἑπομένως κατ’ αὐτῶν γινομένη προσβολὴ θεωρεῖται ὡς ἀναφερομένη εἰς τὴν ἰδιότητα αὐτῶν ταύτην, ἐκτὸς ἂν δι’ ἀνοικείου συμπεριφορᾶς, ἢ ἐξ ἰδίας ὑπαιτιότητος, προεκάλεσαν καὶ ἐξετέθησαν αὐτοὶ οὗτοι εἰς τὴν προσβολὴν, τὴν ὁποίαν ἔπαθον· ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν, τοιοῦτον ὑπηνίξατο περὶ τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Νίκολσων. Τούτου δ’ οὕτως ἔχοντος, πᾶσα περαιτέρω ἔρευνα καὶ περὶ τὰ πράγματα καὶ περὶ τὴν θεωρίαν τοῦ Διεθνοῦς δικαίου, περὶ ἧς τοσοῦτος, ἄνευ ἀνάγκης, ἐγένετο λόγος ἐντεῦθεν, μοὶ φαίνεται ἐντελῶς περιττὴ, καὶ ἑπομένως θεωρῶ, ὅτι ἡ μομφὴ, τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν νὰ προσάψωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ διαγωγῇ αὐτῆς εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατος.

§24Ι. ΜΟΣΧΟΒΑΚΗΣ. Ἔχω, κύριοι, διττὴν ὑποχρέωσιν νὰ συμμετάσχω κἀγὼ τῆς σοβαρᾶς συζητήσεως ταύτης τοῦ Διεθνοῦς ἡμῶν ζητήματος, καὶ ἔχω τοιαύτην ὑποχρέωσιν, διότι καὶ μέλος τοῦ Κοινοβουλίου τούτου εἶμαι καὶ ἀξιωματικὸς τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς, εἰς τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς ἀνῆκε καὶ ὁ Λουκᾶς Καλποῦζος, ὁ ἐπὶ τοσοῦτον παρεκτραπεὶς κατὰ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Καὶ ὡς μέλος μὲν τοῦ Κοινοβουλίου βεβαίως, κύριοι, μετὰ τὰ ὑπὸ τῶν διακεκριμένων ῥητόρων τῆς πτέρυγος ταύτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἧς ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, λεχθέντα εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι τοῦδε, δὲν ἀπομένει εἰς ἐμὲ συμπλήρωμά τι· ἐὰν δ’ ἐπεκτείνω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν καθέκαστον τοῦ ζητήματος, οὐδὲν ἄλλο θέλω πράξει ἢ νὰ ἐπανέλθω εἰς αὐτὰ, ὅσα οἱ προαγορεύσαντες ῥήτορες ἐξέθηκαν ἐνώπιον ὑμῶν· ἄλλως δὲ, κύριοι, διὰ νὰ εἰσέλθω κἀγὼ εἰς αὐτὸν τὸν λαβύρινθον, βεβαίως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὴν ἀδυναμίαν μου ἀπέναντι τοιούτων ῥητόρων, οἵτινες εἰσελθόντες πρὸ ἐμοῦ ἐντὸς αὐτοῦ μόλις κατώρθωσαν νὰ εὕρωσι τὴν διέξοδον, καὶ ἐπὶ τέλους φρονῶ, ὅτι πᾶσα ἀπόπειρα ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως τῶν λεπτομερειῶν θ’ ἀποβῇ εἰς μάτην, διότι ἡ συζήτησις αὕτη θεωρεῖται πλέον ἐξηντλημένη. Ὡς ἀξιωματικὸς ὅμως τῆς Χωροφυλακῆς δέον νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ ἔποψιν ὑπηρεσιακὴν, νὰ ἐκθέσω τοιαύτην ἰδέαν ἐν τῇ Βουλῇ, ὥστε νὰ δικαιῶμαι λέγων, ὅτι ἰδοὺ καὶ μία νέα ἰδέα, ἥτις λαμβάνει τὴν ἀνήκουσαν αὐτῇ θέσιν. Ἀναλογιζόμενος, κύριοι, πᾶν ὅ,τι ὑπαγορεύει τὸ καθῆκον εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς, βεβαίως ὀφείλω νὰ ἐξετάσω ἀκριβῶς τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ ὅλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν χωροφύλακα Καλποῦζον· ἀλλὰ, κύριοι, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ οὐσιῶδες τοῦτο ζήτημα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἵνα μ’ ἐπιτρέψῃ ἐπί τινας στιγμὰς νὰ στρέψω τὸν λόγον καὶ ἐπὶ παρεμπίπτοντός τινος ζητήματος, τὸ ὁποῖον, ὡς γινώσκετε, δὲν προὐκάλεσα ἐγὼ, ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφός μου ἐν τῇ προχθεσινῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς. Τὸ παρεμπίπτον τοῦτο ζήτημα ὀφείλω νὰ ἐξετάσω μετὰ μεγάλου πόνου καὶ ἐνδιαφέροντος, ἅτινα αἰσθάνομαι, ὀφείλω, ἐπαναλέγω, νὰ ἐξετάσω αὐτὸ κατὰ καθῆκον ὡς Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπαρχίας μου, ἵνα ὑπερασπίσω τὴν δυσφημηθεῖσαν ὑπόληψιν καὶ τιμὴν τοῦ λαοῦ αὐτῆς, τοῦ τόσον περιφρονηθέντος ὑπὸ τοῦ ἑτέρου ἐκλεκτοῦ του, ὅσον περιεφρονήθη καὶ ἐπροδόθη ὑπὸ τοῦ ἰδίου, περὶ οὗ πρόκειται, κ. Στεφανίδου, καὶ ἡ μεγάλη τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος καὶ εὐεργέτις αὐτοῦ οἰκογένεια τοῦ ἀειμνήστου στρατηγοῦ τοῦ ἀγῶνος Μακρυγιάννη. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἵνα μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀπασχολήσω αὐτὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπερ, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, θὰ τύχῃ, κύριοι Βουλευταὶ, τῆς δεούσης εὐμενοῦς καὶ δικαίας ὑμῶν ἐκτιμήσεως. Ἐνθυμεῖσθε πάντες, κύριοι, ὅτι ἐν τῇ προχθεσινῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ὁ γέρων συνάδελφός μου κ. Στεφανίδης ἦλθε καὶ μᾶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μεθ’ ὅλης τῆς ἐπισημότητος, ἀλλὰ καὶ ἀνερυθριάστως καὶ ἀνενδοιάστως, ὅτι δῆθεν οἱ συμπολῖται ἡμῶν ἅπαντες ἀπέστειλαν αὐτῷ ἔγγραφον διακοίνωσιν, ἵνα ἐκφράσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίᾳ δὲ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν πλήρη εὐαρέσκειαν αὐτῶν διὰ τὴν γενναίαν δῆθεν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι συνετάραξεν ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ κατέθλιψε πᾶσαν Ἑλληνικὴν καρδίαν. Ἐν τῷ ἀκούσματι τούτῳ, κύριοι, ἀντελήφθην ἀμέσως τοῦ σκοποῦ οὗ ἕνεκεν ὡρμήθη ὁ ἡμέτερος συνάδελφος νὰ ἐκφρασθῇ τοιουτοτρόπως, καὶ ἠθέλησα, ὡς εἴδατε, κύριοι, νὰ τὸν διακόψω ἀπὸ τῆς θέσεώς μου πρὸς στιγμὴν, ἀλλ’ ἔτυχον ἀπαντήσεως ἐκ στόματος, ὅπερ ἐπλάσθη νὰ λειτουργῇ μόνον διὰ τὴν αἰσχρολογίαν καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀηδίαν, ἀπαντήσεως, ἥτις μόνον εἰς τὴν συμπεριφορὰν τοῦ κ. Στεφανίδου καὶ τῶν ὁμοίων του ἀνῆκεν. Ἀντελήφθην, κύριοι, ὅτι ἠθέλησεν ὁ κ. συνάδελφος ἵνα τὸ ὄνειρον τῆς παρελθούσης νυκτὸς φέρῃ καὶ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὡς γεγονὸς, μετὰ δὲ τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας του ἠναγκάσθην ν’ ἀπαντήσω ὡς ἐμπρέπει αὐτῷ καὶ τῷ ὑπέμνησα μόνον τὸν ῥύπον, ὃν φέρει ἐσαεὶ ἀνεξάλειπτον ἐπὶ τοῦ μετώπου του πρὸς κοινὸν παράδειγμα. Ἐν τούτοις ἀπεδείχθη, ἀφοῦ προσεκάλεσα αὐτὸν ἵνα παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔγγραφον, ὅτι οὔτε ἔγγραφον εἶχεν, οὔτε κἄν ἁπλῆν τινα ἐπιστολὴν τῆς συνήθους ἀλληλογραφίας ἑνὸς μωροῦ πρὸς ἄλλον μωρὸν, ἑπομένως ὀφείλων νὰ ὑπερασπίσω καὶ τὴν τιμὴν τοῦ λαοῦ, ὅστις προσδοκᾷ τὸ πᾶν ἐξ ἀμφοτέρων ἡμῶν τῶν Ἀντιπροσώπων του, ὁμολογῶ παῤῥησίᾳ, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος πᾶν ὅ,τι αἰσθάνεται ἤδη ὁ ἐπίλοιπος Ἑλληνικὸς λαὸς, αὐτὸ τοῦτο αἰσθάνεται ἐνδομύχως καὶ ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς, μετὰ τοιαύτην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως οἰκτρὰν διαγωγὴν ἐπὶ τοῦ Διεθνοῦς τούτου ζητήματος, ὅτε καὶ ὁ στρατὸς προεπηλακίσθη καὶ ἡ Ἑλληνικὴ φιλοτιμία προσεβλήθη καιρίως. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἀφ’ ἑνὸς λυπηρὸν ἐκλεκτὸς Ἐπαρχίας, τυχὼν μεγάλης τιμῆς, νὰ μὴ μεριμνᾷ παντάπασιν περὶ τῆς τιμῆς τοῦ λαοῦ τῆς ἰδιαιτέρας του πατρίδος, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ προσπαθῇ ὅπως ἀφαιρέσῃ ἐκ τῆς τιμῆς τῶν συμπολιτῶν του καὶ προσθέσῃ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πολιτικῆς του, ὃν τυφλῶς ἀκολουθεῖ! Καὶ βεβαίως τί πλέον προσπαθεῖ ν’ ἀποδείξῃ ὁ κ. συνάδελφος, ἢ ὅτι ἀμφιβάλλει περὶ τοῦ βαθμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ ἀρχηγοῦ του; Ἀφ’ ἑτέρου, κύριοι, ὡς Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς λαμβάνω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσω ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν εὐχαρίστησιν καὶ εὐγνωμοσύνην μου εἰς ἄλλα ἄτομα, εἰς ἑτεροεπαρχιώτας, οἱ ὁποῖοι βεβαίως ἐμφορούμενοι ἐξ ἀγαθῶν καὶ ἁγνῶν αἰσθημάτων πατριωτισμοῦ ἔσπευσαν νὰ ὑπερασπίσωσι τὴν τιμὴν τῆς Ἐπαρχίας μας, μὴ ἀνεχόμενοι καὶ αὐτοὶ οἱ ξένοι νὰ βλέπωσιν αὐτὴν προσβαλλομένην ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ὑπευθύνου συναδέλφου μου. Ἀνέγνωσα, κύριοι, ἐν τῷ προχθεσινῷ φύλλῳ τῆς «Νέας Ἐφημερίδος» διατριβὴν, προερχομένην ἀπό τινα κύριον, τοῦ ὁποίου πρώτην ἤδη φορὰν βλέπω τὸ ὄνομα, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύεται τρανῶς, ὅτι ὁ κ. Στεφανίδης δὲν μᾶς εἶπεν ἀλήθειαν, διότι ὄχι μόνον ἔγγραφον δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὡς ἐκ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τοῦ μεσολαβήσαντος ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς διαπραχθείσης ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος σκηνῆς, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὁ κ. Στεφανίδης ἐξεδήλωσεν ἐν τῇ Βουλῇ τὸ φρόνημα δῆθεν τῶν συμπολιτῶν μας, ἀλλ’ οὔτε τηλεγράφημα. Μέρος τῆς διατριβῆς ταύτης θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριοι, ν’ ἀκούσητε καὶ θέλετε συμφωνήσει πληρέστατα πρὸς τοῦτο, θέλετε δὲ ἴδει ἐν τῇ διατριβῇ ταύτῃ ἀπεικονισμένα τὰ αἰσθήματα, ἐξ ὧν ἄγεται ὑπὲρ τῆς Ἐπαρχίας μου ὁ νέος οὗτος, ὅστις οὔτε εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου ἀνήκει, οὔτε κἂν ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω αὐτὸν ἐξ ὄψεως, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι νὰ τὸν γνωρίσω καὶ τὸν συγχαρῶ, εὐχαριστῶν ἅμα αὐτὸν καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἐπαρχίας μου, ὀνομάζετε δὲ Δημήτριος Παπαπαναγιώτου (ἀναγινώσκει τὴν διατριβήν). Ἀλλὰ, κύριοι, προσπαθῶ ὅσον ἔνεστι ν’ ἀποφύγω καὶ μάλιστα ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὰ τοιαῦτα προσωπικὰ ζητήματα καὶ ἑπομένως δὲν θέλω βεβαίως προχωρήσει πλειότερον, διότι πιθανὸν ὁ γέρων συνάδελφός μου, ὡς ἀχαλίνωτος, νὰ μὲ φέρῃ εἰς θέσιν, καθ’ ἣν νὰ παρεκτραπῶ κἀγὼ ἐναντίον τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς ἑαυτόν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τῆς ὑπηρεσίας τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἑπομένως τοῦ καθήκοντος τοῦ χωροφύλακος Καλπούζου, περὶ οὗ πρὸ ὀλίγου εἶπον, φρονῶ, καὶ ἐκθέτω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· Εἶναι, κύριοι, ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ Μοίραρχος τῆς πρωτευούσης κ. Στεφάνου εἶναι ἐκ τῶν διακεκριμένων Ἀξιωματικῶν τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς, ἔχει δὲ στρατιωτικὴν ἀρετὴν καὶ μεγάλην ἱκανότητα καὶ ἀξίαν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, διακρίνεται καὶ ἐπὶ πατρικῇ, οὕτως εἰπεῖν, συμπεριφορᾷ πρὸς τοὺς ὑποδεεστέρους, ὥστε συμπεραίνω, ὅτι κατὰ τὴν ῥητὴν τούτου διαταγὴν πρὸς τὸν χωροφύλακα Καλποῦζον νὰ μεταβῇ καὶ φρουρήσῃ εἰς τὴν θέσιν περὶ ἧς πρόκειται, θὰ προσεπάθησε καὶ κατώρθωσε νὰ ἐννοήσῃ ὁ χωροφύλαξ αὐτὴν καὶ ν’ ἀντιληφθῇ λεπτομερῶς τί ὤφειλεν εἰς οἱανδήποτε περίστασιν νὰ πράξῃ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός του. Ἑπομένως ἐκ τῆς διαταγῆς τοῦ Μοιράρχου δὲν εἶχεν οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ν’ ἀμφιβάλλῃ μήπως παρεκτραπῇ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἐπίσημος ξένος μετέβη μετὰ τῆς κυρίας του ἵνα περιηγηθῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ πευκῶνος. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν τὸν χωροφύλακα Καλποῦζον ἐκλάβωμεν ὡς ἔχοντα πλήρη τὰ προσόντα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς χωροφυλακῆς καὶ τὸν ὑψηλὸν ὄντως προορισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχει τὸ Σῶμα τοῦτο εἰς τὸ Κράτος, βεβαίως εἶμαι ἠναγκασμένος λογικῶς ἐξετάζων τὸ πρᾶγμα νὰ εἴπω μίαν ἀλήθειαν, πικρὰν κατά τινας, τουτέστιν ὅτι ὁ χωροφύλαξ εἶχε δίκαιον. Εἶχε δίκαιον παραβιαζόμενος εἰς τὸ καθῆκόν του καὶ διὰ τὸ καθῆκον νὰ μεταχειρισθῇ βίαν κατὰ τῆς βίας, νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς οὐδένα τὴν εἴσοδον ἐν τῷ πευκῶνι, ὅ,τι δὲ ἔπραξεν ὁ χωροφύλαξ κατὰ τοῦ κ. Νίκολσων, φρονῶ ὅτι ἦτο πολλὰ ὀλίγον. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ δὲν δύναμαι ἐν πεποιθήσει νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ καθέκαστα τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ Καλπούζου πρὸς τὸν κ. Νίκολσων, ἀλλὰ λέγω παραδειγματιζόμενος ἐξ αὐτοῦ τοῦ καθήκοντος, ὅτι ἀφοῦ ὁ χωροφύλαξ διετάχθη ὡρισμένως, ὡρισμένως ὤφειλε καὶ νὰ ἐκτελέσῃ, νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ οὐδὲ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Βασιλέα, ἐὰν μετέβαινε νὰ παραβιάσῃ τὰ διατεταγμένα· ἐὰν δ’ ἀκόμη λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ ὅτι ὁ χωροφύλαξ οὗτος ἦτο νήφων, καθ’ ἣν στιγμὴν συνηντήθη μετὰ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ καὶ τὸ ἕτερον, ὅτι ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀφορμῆς τοῦ κ. Νίκολσων ὁ χωροφύλαξ ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ καὶ μετεχειρίσθη βάρβαρον συμπεριφορὰν καὶ τρόπον δι’ ὃν ἐτιμωρήθη· ἄρα ὁ χωροφύλαξ ἔλαβε πάντοτε ἀφορμὴν, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ χαρακτηρίσῃ, μὴ ὢν αὐτόπτης, τὸν τρόπον καὶ τὸ μέτρον τῆς ἀφορμῆς τῆς προελθούσης ὑπὸ τοῦ κ. Νίκολσων· πιθανὸν ὁ χωροφύλαξ νὰ ἐχαρακτήρισε τὴν ἀφορμὴν πλέον τοῦ δέοντος σοβαρὰν κατὰ τῆς στρατιωτικῆς του θέσεως. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν δύναται νὰ μὲ πείσῃ οὐδεὶς ἰσχυρισμὸς, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων διήρχετο μακρὰν τῆς θέσεως· δὲν πείθομαι ἐκ τῶν λόγων ῥήτορός τινος τῆς Συμπολιτεύσεως εἰπόντος τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων, μεταβὰς πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο μετὰ τῆς συζύγου του, δὲν ἐσκόπει ποσῶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν πευκῶνα, ἀλλὰ διήρχετο παραπλεύρως τῆς θέσεως αὐτῆς· διότι τότε τίς ἡ ἀνάγκη νὰ μεταβῇ μακρὰν τῆς θέσεώς του ὁ χωροφύλαξ, καὶ νὰ κάμῃ τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν ἐπίσημον ξένον; Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἂν δὲ λάβωμεν ἐπὶ τέλους ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν καὶ τὴν Ἀγγλικὴν ἐπιμονήν, εἴμεθα πλέον παρὰ βέβαιοι ὅτι πρῶτος ὁ κ. Νίκολσων ἔδωκεν ἀφορμήν· μὴ δυνηθέντες δὲ ἀμέσως νὰ συνεννοηθῶσιν ἀμφότεροι, διότι οὔτε ὁ εἷς γινώσκει τὴν Ἑλληνικήν, οὔτε ὁ ἕτερος τὴν Ἀγγλικὴν, ἦλθον εἰς ῥῆξιν ὡς ἐκ τῆς ἑκατέρωθεν προελθούσης παρεξηγήσεως· παρεξήγησεν ὁ κ. Νίκολσων τὸν τρόπον τοῦ χωροφύλακος, ὅστις βεβαίως δὲν ἔπραξεν ἄλλο, ἢ νὰ γνωστοποιήσῃ αὐτῷ ὅτι εἰς κάθε ἄλλο ἦτο Ἐπιτετραμμένος οὐχὶ δὲ καὶ νὰ εἰσέλθῃ ἐντὸς τοῦ μέρους, πρὸς τὸ ὁποῖον ἐβάδιζεν. Ἂν ὅμως ἐκλάβωμεν τὸν χωροφύλακα τοῦτον ὡς ἔχοντα ἐπίμεμπτον διαγωγὴν, οἵαν ὄντως ἔχει, καὶ ὡς ἔχοντα ῥοπὴν εἰς τὸ ἐπιτίθεσθαι, τότε πείθομαι, κύριοι, ὅτι δὲν ἔλαβεν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ἐπισήμου ξένου. Εἶναι ἀποδεδειγμένη, κύριοι, ἡ ἐν τῷ στρατῷ διαγωγὴ, ἣν ἐπεδείξατο ὁ Καλποῦζος, καὶ ἀπορῶ πῶς ἡ Κυβέρνησις, δὲν προέβλεψεν, ἐνῷ εἶχε καθῆκον ν’ ἀπομακρύνῃ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ τὸν Καλποῦζον. Γινώσκω ἀπὸ ἀξιόπιστον πηγὴν — διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ ἐν τῷ πεζικῷ φύλλον μητρώου αὐτοῦ δὲν εἶδον — γινώσκω ὅμως καλῶς, ὅτι ὁ Καλποῦζος ἐπεδείξατο ἐν τῷ πεζικῷ χειρίστην διαγωγήν, ὅτι διέπραξεν ἐγκλήματα καὶ οὐχὶ μόνον ἓν ἔγκλημα. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσωμεν τώρα τὴν ἐν τῷ πεζικῷ διαγωγὴν τοῦ Καλπούζου, διότι ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἐν τῇ Χωροφυλακῇ ἑτέραν χειρίστην διαγωγὴν αὐτοῦ. Ὁ Καλποῦζος, ὡς χωροφύλαξ ἐξεταζόμενος, δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε στιγμὴν νὰ μείνῃ ἐν τῇ Χωροφυλακῇ μετὰ τὰς τόσας φοβερὰς ποινὰς, τὰς ὁποίας ἐν ὀλίγῳ χρονικῷ διαστήματι ὑπέστη. Ὑπάρχει τὸ φύλλον μητρώου τῆς ἐν τῇ Χωροφυλακῇ ὑπηρεσίας τοῦ Καλπούζου κατατεθειμένον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ ἐν αὐτῷ παρατηρεῖτε, κύριοι, ὁποία εἶναι ὄντως ἡ διαγωγὴ τοῦ Καλπούζου. Ἔχει ὅλας 8 ποινὰς, τὰς ὁποίας ἐν ὀλίγῳ χρονικῷ διαστήματι ὑπέστη· μεταξὺ δὲ τῶν ποινῶν αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ τρεῖς τοιαῦται, αἵτινες τῷ ἐπεβλήθησαν ἕνεκα μέθης. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔμεινεν οὗτος ἐν τῇ Χωροφυλακῇ, καὶ μάλιστα κατὰ προτίμησιν· ἐνῷ δὲ ὤφειλεν ἡ ὑπηρεσία νὰ θέσῃ αὐτὸν ὑπὸ αὐστηρὰν καὶ ἀένναον ἐπιτήρησιν, εἰς ἐπίμετρον τῶν μεγάλων σφαλμάτων τῷ ἐνεπιστεύθη καὶ τὴν φύλαξιν τῆς θέσεως ἐκείνης, ἔνθα ἐπῆλθε τὸ λυπηρὸν ἐκεῖνο ἀποτέλεσμα. Κύριοι, βεβαίως δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ διερμηνεύσω δεόντως τὸν Νόμον, διότι δὲν ἔχω τὴν ἀπαιτουμένην νομικὴν μάθησιν, δὲν ἔχω τὰς γνώσεις, ἃς οἱ ἐπιστήμονες νομικοὶ ἔχουσι πρὸς διερμήνευσιν ὀρθὴν τῶν διαφόρων νόμων· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ δώσω εἰς τὸ ζήτημα τὴν ἀνήκουσαν, οὕτως εἰπεῖν, θέσιν, ἐξετάζων αὐτὸ ὑπὸ ἔποψιν νομικήν· λέγω μόνον, καθ’ ὅσον μοὶ εἶναι δυνατὸν, ὅτι ὁ Νομοθέτης, ὅστις προέβλεψε καὶ διετύπωσε διαφόρους διατάξεις ἐν τῷ Νόμῳ περὶ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, προέβλεψε βεβαίως καὶ τὰς συνεπείας, τὰς σοβαρὰς προπάντων, μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ σοβαρὰ προχθεσινὴ συνέπεια, καὶ προβλέπων ταύτας ἔθεσε καὶ ἕτερόν τινα ὅρον, ὅτι πᾶς ὁ ἐκτελῶν τὰ τοῦ Νόμου ὀφείλει νὰ προσέχῃ ἵνα καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἑρμηνεύωνται καλῶς, ὥστε καὶ ὁ διατάσσων καὶ ὁ ἐκτελῶν ὀφείλουσι νὰ ἐφιστῶσιν ἰδιάζουσαν προσοχὴν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διαφόρων διατάξεων τοῦ Νόμου, νὰ ἐξετάζωσι καὶ νὰ μὴ παραλείπωσι καὶ τὴν ἐλαχίστην ἔννοιαν τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου. Ἂν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησιν, ὅτε ᾐτήσατο νὰ καταταχθῇ ὁ Καλποῦζος ἐν τῇ Χωροφυλακῇ, ἐξήταζε τὴν ἐν τῷ πεζικῷ διαγωγὴν αὐτοῦ, ἦτο φυσικῶς ἀδύνατον νὰ κατατάξῃ ἐν τῇ Χωροφυλακῇ αὐτόν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις προέβλεπεν, ὅτι ὁ χωροφύλαξ οὗτος μετὰ τὰς ὀλίγας ποινὰς, αἵτινες κατ’ ἀρχὰς τῷ ἐπεβλήθησαν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθῇ, καὶ ὅτι ἡ διαγωγὴ αὐτοῦ δὲν συνεβιβάζετο μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος εἰς ὃ ἀνῆκεν, ὤφειλε νὰ ἀπολύσῃ αὐτὸν ἐκ τῶν τάξεων τῆς Χωροφυλακῆς τότε, ὅτε ἦτο πολλὰ ὀλίγον τὸ κακὸν, καὶ διὰ μόνον τὸν Καλποῦζον κακὸν, καὶ ὄχι δι’ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος ὀλέθριον.

§25ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι πάρα πολλοὶ χωροφύλακες, ὁμοιάζοντες πρὸς τὸν Καλποῦζον.

§26ΜΟΣΧΟΒΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται διὰ τὸν Καλποῦζον— καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔχει πολλοὺς ὁμοίους του, δὲν ἀξίζει ὁ Καλποῦζος συζητήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ—ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως τοῦ Νόμου, πρόκειται ἐπὶ τέλους περὶ ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς, τοῦ ὁποίου αἱ ἐκδουλεύσεις αἱ μεγάλαι εἶναι κατακεχωρισμέναι χρυσοῖς γράμμασιν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Σώματος αὐτοῦ μέχρι σήμερον γινώσκει ἡ Ἑλλὰς ὁποίας ἐκδουλεύσεις τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς προσήνεγκεν εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸν Θρόνον. Ἀλλὰ ἡ ἱστορία τοῦ Σώματος αὐτοῦ ποῦ εὑρίσκεται; εὑρίσκεται ἐκεῖ ποῦ δὲν φαίνεται, εὑρίσκεται κατὰ τὸ δημῶδες ἐκεῖνο, εἰς τὰ χρονοντούλαπα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν πρόκειται ὁμιλῶν ἐγὼ ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ Σώματος αὐτοῦ, ὅπως διὰ τῶν λόγων μου μαλάξω τὴν καρδίαν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, καὶ ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἀνῆκον πρὸς τὸ λίαν χρήσιμον τοῦτο Σῶμα, διότι βεβαίως παρεξηγοῦμαι. Ἡ Κυβέρνησις, ἢ μᾶλλον ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀπέδειξε μέχρι τοῦδε ὁποίας διαθέσεις ἔχει ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τοῦ Σώματος αὐτοῦ. Ἑπομένως οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ καταπείσῃ καὶ ἰσχύσῃ ἵνα ἀλλάξῃ γνώμην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὁποίαν γνώμην εἶχε καὶ ἔχει πάντοτε περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο, κύριοι, δὲν πταίει καθ’ ὁλοκληρίαν μόνον ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· ὑπάρχουν σκάνδαλα ἐν τῷ κέντρῳ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ τὰ σκάνδαλα ταῦτα παραγκωνίζουσι καὶ πλησιάζουσι νὰ καταστρέψωσι τὸ χρησιμώτατον εἰς τὴν Πατρίδα ἡμῶν Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς. Καὶ βεβαίως, ὡς μέχρι τοῦδε παρηγκωνίσθη καὶ ὡς κατήντησε, καταλληλότερον θὰ ἦτο ἐὰν ὠνομάζετο «ἀγροφυλακή». Ἄλλος τις ἴσως εἶναι ὁ κατάλληλος καὶ ὁ δυνάμενος ἀνεπιφυλάκτως ἤδη νὰ κρίνῃ καὶ ἐξετάσῃ ὁποίαν καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν ἔχει ἀποστολὴν καὶ ἀξίαν ἡ Χωροφυλακή, δι’ αὐτὸ τοῦτο δὲν προχωρῶ εἰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος τούτου τόσῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν ἐπέστη ἡ κατάλληλος στιγμή. Περαίνων τὸν λόγον, κύριοι, προστίθημι ὅτι δὲν δύναμαι ἢ συμμεριζόμενος τὰς ἰδέας καὶ τὰ φρονήματα ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, νὰ ἐκφράσω κἀγὼ τὴν βαθεῖαν λύπην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐλεεινὴ διεξαγωγὴν τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ζητήματος, εὐχόμενος πρὸς τούτοις ὅπως ὁ Ὕψιστος διαφωτίσῃ ἐπ’ ἀγαθῷ ἐκείνους, οἵτινες ἐτράπησαν τὴν ὁδὸν ἐκείνην, ἥτις ἄγει τὸ Ἔθνος ἡμῶν εἰς τὸν ὄλεθρον.

§27Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, «μὴ κίνει τὸν ἀνάγυρον» ἦτο παροιμία τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, καὶ ἐλέγετο, προκειμένου λόγου εἰς ὑπόθεσίν τινα τοῦ νὰ μὴ ἀναφανῶσιν ἀσχημίαι ἀτόμου τινὸς, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης παροιμίας ἐπροφυλάττοντο ἀπὸ πᾶσαν ὁμιλίαν, ἔχουσαν ἀσχημίας, καθότι ὁ ἀνάγυρος ἦτο φυτόν τι, ἀναφυόμενον πέριξ τῶν Ἀθηνῶν, ὅπερ σειόμενον, ἢ ἁπτόμενον χερσὶν ἀπέφερεν ἀποφορὰν δυσωδίας· αὐτὴν, λέγω, τὴν παροιμίαν ὤφειλεν ὁ λεγόμενος Βουλευτὴς Ἰω. Μοσχοβάκης, κατὰ κακὴν μοῖραν ἐκλεχθεὶς ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς, νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάνοιάν του, καὶ τότε βεβαίως δὲν ἤθελε τολμήσει νὰ ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, καὶ λαλήσῃ διαφόρους φληναφίας καὶ ἐρεσχελίας, καὶ ἰδίως παρατόλμως λαλήσῃ περὶ τιμῆς καὶ ἀτιμίας χωροφυλάκων, καὶ ἐπιτιμήσῃ πρὸ παντὸς ἄλλου τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δῆθεν ἀνεξετάστως κατατάττει εἰς τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς ἄνευ προηγουμένης ἐρεύνης τοῦ βίου ἑνὸς ἑκάστου χωροφύλακος—(ἀλλ’ ἂν τῷ ὄντι τοῦτο συνέβαινε, βεβαίως ὁ Ἰω. Μοσχοβάκης ἤθελεν εἶσθαι ἀπαράδεκτος εἰς τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς—ἀλλ’ εἰς τοιοῦτον ἄνθρωπον τὸν Ἰω. Μοσχοβάκην τί ἄλλο νὰ εἴπῃ τις πρὸς φίμωσιν τοῦ ἰταμοῦ στόματός του, εἰμὴ τοὺς ἑξῆς Ὁμηρικοὺς στίχους, οἵτινες ἀρκετὰ εὐστόχως καὶ ἐκφραστικῶς ἐξηγοῦν τὴν ποιότητά του ἐν τῇ κοινωνικῇ συμπεριφορᾷ του «Ὤμοι ἀναιδείην ἐπιειμένε, κερδαλεόφρον οὖλε Μοσχοβάκη Ἤδη μὲν αἰδὼς ἀνθρώποισιν ὄλωλε, Ἀτὰρ ἀναιδείη γαίαν ἐπιστρέφεται.» Ὥστε ὁ Ἰωάννης Μοσχοβάκης ἂν εἶχεν ἀσπροῦ τιμὴν καὶ αἰδούμενος τὴν κοινωνίαν, ἤθελε βεβαίως σκεπάσει τὸ κεκηλιδωμένον μέτωπόν του, καὶ ἐνδεδυμένος τὸν μαῦρον νεκρικὸν χιτῶνα τῆς ἀτιμίας, ῥιφθῆ ἑκουσίως ὡς εἴδους αὐτοχειρίας εἴς τι ξηροπήγαδον, καὶ δώσει τέλος τοῦ ἀθλίου βίου του, κατὰ τὰ γνωμικὰ τῶν ἀρχαίων σοφῶν «Κρεῖσσον τὸ μὴ ζῆν ἐστὶν, ἢ ζῆν ἀθλίως καὶ ἀτίμως· «Καὶ ζῶν ὁ φαῦλος καὶ θανὼν κολάζεται.» Ὅθεν πῶς ὁ Ἰωάννης Μοσχοβάκης ἔχει τὴν τόλμην νὰ παρίσταται ὡς Βουλευτὴς Ἀγυιᾶς ἔχων τοιαύτην ὡς εἴρηται ποιότητα; Ἀλλὰ συμβιβάζεται ποτὲ τοῦτο τὸ ἀξίωμα τοῦ βουληφόρου μὲ τὴν διαγωγήν του; καθὸ αὐτὸς ἐπὶ δύω ἔτη ἦτο δεσμώτης εἰς τὰ στρατιωτικὰ δεσμωτήρια κατηγορούμενος ἐπὶ κλοπῇ δημοσίων χρημάτων ἐκ δέκα χιλιάδων δραχμῶν, καὶ τὸ Αʹ. Στρατοδικεῖον κατεδίκασεν αὐτὸν εἰς δέκα ἐτῶν δεσμὰ καὶ ἓξ μηνῶν, καὶ ἠκυρώθη ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἀπόφασις λόγῳ τινὸς παρατυπίας, καὶ δικασθεὶς ὁ εἰρημένος Ἰωάννης Μοσχοβάκης ὑπὸ τοῦ Βʹ. Στρατοδικείου ἠθωώθη ὕστερον ἀπὸ δύω ἔτη ὑποδικίας κατὰ μειοψηφίαν τριῶν δικαστῶν πρὸς τέσσαρας, καὶ κατὰ τὸν ποινικὸν νόμον τοῦ στρατοῦ, ὁ κατὰ μειοψηφίαν ἀθωωθεὶς φέρει διὰ παντὸς κηλίδα ἀτιμίας τῆς κλοπῆς ἐπὶ τοῦ μετώπου του! Ἀλλ’ ὁ εἰρημένος Ἰωάννης Μοσχοβάκης, ἂν καὶ κατὰ μειοψηφίαν ἀθωωθείς, πάλιν ὑπέπεσεν εἰς τὸ ἔγκλημα τῆς κλοπῆς, καὶ ἤδη εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ βάρος νέας καταδιώξεως ἐπὶ κλοπῇ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων τῆς Μονῆς Πολυδενδρίου, καὶ διεπραγματεύετο νὰ πωλήσῃ τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα σπουδαῖον κτῆμα τῆς Μονῆς, εἰς τὸν κ. Κουμανούδην εἰς Ἀθήνας πρό τινος καιροῦ. Τοιοῦτος ὢν ὁ Ἰωάννης Μοσχοβάκης, ἀνέβη τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἀνερυθριάστως ὅπως διαψεύσῃ ἐμὲ, διότι εἶπον κατὰ τὴν 16 Ἰανουαρίου 1885 εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἀγυιᾶς εἶναι λίαν εὐχαριστημένος διὰ τὴν λυσιτελῆ καὶ σύντομον λύσιν τοῦ δυσχεροῦς ἐπεισοδίου τοῦ Νίκολσων, ἀντιπροσώπου τῆς Μεγάλης Βρετανίας, ἥν περ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος μετὰ πάσης φρονήσεως πολιτικῆς πρὸς ἀπομάκρυνσιν παντὸς δεινοτέρου ἀπευκταίου ἐκ τῆς Πατρίδος ἡμῶν καὶ μάλιστα εἰς τοιαύτας κρισίμους περιστάσεις τῆς Ἀνατολῆς. Κύριοι Βουλευταὶ, δὲν ἔχω ἀνάγκην παρ’ οὐδενὸς νὰ διαψευσθῶ ὡς πρὸς τὰ φρονήματά μου, καὶ εἴτε κάμω λόγον ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς, εἴτε ἐξ ἰδίας μου πεποιθήσεως ὑπὲρ τῆς παρούσης συνετῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, πατρικῶς μεριμνῶσα ὑπὲρ τῆς ὀλβιότητος τοῦ Κράτους, ἐν γένει καὶ ἰδίως, ἀπένειμε δαψιλῶς εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Ἀγυιᾶς ἄπειρα εὐεργετήματα πρὸς βελτίωσιν τοῦ Τόπου καὶ εὐημερίαν τῶν συμπολιτῶν μου, οἷον ἁμαξιτοὺς δρόμους, γεφύρας, κτλ. κτλ. καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην εἰς κάθε ζήτημα νὰ λαμβάνω παραγγελίας ἐκ τῆς Ἐπαρχίας, ὅπως ἀνταποκρίνωμαι εἰς τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, καθὸ εἰμὶ κύριος τῶν ἰδεῶν μου καὶ τῶν πεποιθήσεών μου, καὶ ὀφείλω νὰ πολιτεύωμαι ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Ἔθνους καὶ ἰδίως τῆς Ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς, ἥτις μὲ ἐτίμησε διὰ τῆς ψήφου της, ὥστε πᾶσα διάψευσις γενομένη ἐκ μέρους τοῦ Μοσχοβάκη δὲν πρέπει νὰ ἐκληφθῇ ὡς δῆθεν ἐκπηγάζουσα ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Ἀγυᾶς, ἀλλὰ πᾶσα διάψευσις καὶ ἀντιλογία εἶναι τῆς ἰδιοῤῥύθμου σκέψεως τῆς κεφαλῆς τοῦ Μοσχοβάκη, καταχρωμένου τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Ἐπαρχίας, ὡς γενομένου πολεμίου ἐξ ἰδιοτελείας τῆς ἀγαθῆς καὶ πατρικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπαρχία Ἁγυιᾶς εἶναι καὶ θέλει εἶσθαι διὰ παντὸς εὐγνώμων καὶ ἀφοσιωμένη πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διὰ τὰς ἀγαθὰς μερίμνας της καὶ προθέσεις αὐτῆς, ἅστινας ἔδειξε καὶ δεικνύει ὑπὲρ τῆς εὐνομίας καὶ εὐδαιμονίας τῆς Ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς καὶ ἐν γένει τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ἀπὸ τὸν Ἰωάν. Μοσχοβάκην, τοῦ ὁποίου ἡ ποιότης εἶναι ὅ,τι βδελυρὸν, δὲν περιμένει τι καλὸν καὶ ὑγιὲς ν’ ἀκούσῃ τις ἐκ τῶν ῥυπαρῶν χειλέων του. Ὡς πρὸς τὴν ἐπιτίμησιν τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὅτι δῆθεν δὲν προσέχει ἀκριβῶς εἰς τὴν κατάταξιν τῶν χωροφυλάκων καὶ εἰς τὴν διαγωγὴν αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο τὸ μέρος τῆς ὁμιλίας του εἶναι κατ’ αὐτοῦ· διότι, ἂν ἐπρόσεχεν ἡ Κυβέρνησις, ὡς διατείνεται ὁ Μοσχοβάκης, αὐτὸς βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἀπαράδεκτος εἰς τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς ὡς ἐπιληψίμου διαγωγῆς. Ἀλλὰ τὸ μέρος τοῦτο τῆς ὁμιλίας του εἶναι καὶ ἀστεῖον, δηλαδὴ ὁ Ἰωάννης Μοσχοβάκης, ὅστις εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ βάρος τῆς κατηγορίας περὶ νέας κλοπῆς καὶ ὅστις μόλις πρὸ δύω μηνῶν ἐξῆλθεν ἀπὸ τὰς στρατιωτικὰς φυλακὰς ἕνεκα τῆς κλοπῆς τῶν δέκα χιλιάδων δραχμῶν τοῦ Δημοσίου, νὰ τολμᾷ νὰ ὁμιλῇ περὶ ἠθικῆς καὶ τιμίας διαγωγῆς τῶν χωροφυλάκων ἐκ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, πλήθοντος τοῦ ἀκροατηρίου, καὶ νὰ προσπαθῇ χωρὶς ἐντροπὴν νὰ θέλῃ νὰ νουθετήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος τοῦ νὰ προσέχῃ εἰς τὴν ἠθικὴν τῶν χωροφυλάκων! Τοῦτο, κύριοι Βουλευταὶ, ὁμοιάζει ὡς νὰ βλέπῃ τις εἰς τὸν ἄμβωνα τῆς Μητροπόλεως τῶν Ἀθηνῶν φαύλην τινὰ γυναῖκα καὶ προαγωγὸν νά ὁμιλῇ ἐξ ἄμβωνος περὶ ἠθικῆς, τιμίας διαγωγῆς καὶ σωτηρίας τῆς ψυχῆς τῶν ἁμαρτωλῶν. Ὁ Ἰω. Μοσχοβάκης καλῶς ἔπραξεν ἀναβὰς εἰς τὸ βῆμα ἔχων κεκαλυμμένας τὰς χεῖράς του διὰ χειροκτίων, καὶ τοῦτο ἐπὶ σκοπῷ ἔπραξεν, ὅπως μὴ φανῶσι εἰς τὸ Κοινοβούλιον αἱ ἁρπακτικαὶ ῥυπαραὶ χεῖρές του, ἢ καὶ νὰ μὴ μιάνῃ τὸ ἱερὸν βῆμα τῆς Βουλῆς διὰ γυμνῶν χειρῶν του, ἀλλὰ καλλίτερον ἤθελε πράξει, καὶ ἂν ἐσκέπαζε καὶ τὸ πρόσωπόν του μὲ βαθεῖάν τινα νεκρικὴν σκέπην διὰ νὰ μὴ φαίνωνται αἱ κηλίδες τοῦ μετώπου του τῆς κατὰ μειοψηφίαν ἀθωώσεώς του ἐκ τοῦ Στρατοδικείου, καὶ ὡς γνωρίζει κάλλιστα παντὸς ἄλλου, ὁποῖα ἀτάσθαλα μέσα ἐγένοντο πρὸς τὴν ἔκνομον ἀθώωσίν του. Ὅθεν, οὖλε Μοσχοβάκη, βάσκ’ ἴθι καρπαλίμως ἐνδεδυμένος τὸν χιτῶνα τῆς ἀναιδείας εἰς τὸν ξηραπήγαδον τάφον τῆς κολάσεως, ὅνπερ ἀνέσκαψας μὲ τὰς ἰδίας σου χεῖρας πρὸς αἰωνίαν καταδίκην σου.

§28Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν κατέθετε οὗτος τὰς δύω ἐπιστολάς. Ἀλλὰ δὲν τὰς καταθέτει, διότι ἐν αὐταῖς θὰ διαγνωσθῇ καθαρὰ, ὅτι ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ ζητήματος τούτου τὸν συνώδευσαν εἰς τὰς σκέψεις του δύω ἰδιότητες ἀναπόσπαστοι ἀπὸ αὐτὸν: τὸ «πεῖσμα» καὶ ἡ «μνησικακία». Δύω σημεῖα κυρίως ὑπάρχουν εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, τὰ ὁποῖα δεικνύουν, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ τῆς Κυβερνήσεως προὐκάλεσε τὴν ἀτυχῆ λύσιν τοῦ ζητήματος. Τὸ δεύτερον ζήτημα τὸ ἀνέπτυξαν ἐπιτυχῶς οἱ προλαλήσαντες ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κύριοι Ζηνόπουλος, Χαντζόπουλος, Κωνσταντόπουλος καὶ Δεληγεώργης. Εἰς τὸ πρῶτον ὅμως σημεῖον δὲν ἐνησχολήθησαν πολὺ, ἐν τῷ ὁποίῳ θέλει ἀποδειχθῆ, ἐὰν ἀναπτυχθῇ καλῶς, ὅτι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τούτου τὸν συνώδευσαν, ὡς εἶπον, ἀμφότεραι αἱ ἰδιότητες, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσα ἀνωτέρω. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν πρώτην μετ’ αὐτοῦ συνέντευξιν ὁ κ. Νίκολσων εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ γίνῃ ἡ τιμωρία τοῦ ἐγκληματίου μὲ «πάταγον». Μετ’ ὀλίγον ὁ Μοίραρχος ἐπανέλαβε τὴν ἰδίαν ἐξήγησιν, καὶ πάλιν ἔμεινε μέτριος ὁ κ. Νίκολσων, ὅστις ἔλαβε καὶ δευτέραν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ συνέντευξιν μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐφάνη ὁ αὐτός. Ἐν τούτοις μετὰ τὴν δευτέραν ταύτην συνέντευξιν μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη ἠρεθίσθη ὁ κ. Νίκολσων, καὶ ἔγραψεν ἐν προκεχωρηκυίᾳ νυκτὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπιστολήν, ἐν ᾗ ὑπερεθεμάτισε τὴν περὶ τιμωρίας τοῦ χωροφύλακος ἀξίωσίν του. Τί συνέβη λοιπὸν εἰς τὴν δευτέραν συνέντευξιν ταύτην διὰ νὰ ἐρεθισθῇ ὁ κ. Νίκολσων; τεκμαίρεται, ὅτι εἰς τὴν συνέντευξιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐτήρησεν ἁβρόφρονα συμπεριφορὰν πρὸς τὸν προσβληθέντα ξένον. Τὸ μέρος δὲ ὅπου συνηντήθησαν εἶναι γνωστόν, εἰς τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐτήρησεν ἁβρόφρονα συμπεριφοράν, ἀλλ’ οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸν κ. Νίκολσων. Ἕπεται λοιπόν, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων, ἐρεθισθεὶς διὰ τὴν τοιαύτην ἀνεπιτηδείαν πρὸς αὐτὸν συμπεριφορὰν τῶν Ὑπουργῶν, ἔγραψε τὴν ἐν προκεχωρηκυίᾳ νυκτὶ ἐπιστολήν, δι’ ἧς ἐζήτει μεγαλειτέραν τιμωρίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐζήτησε τὸ πρῶτον ὅτε ἦτο καὶ περισσότερον, φυσικῷ τῷ λόγῳ, ἠρεθισμένος. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἀπρεποῦς πρὸς τὸν παθόντα συμπεριφορᾶς τῶν Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐπῆλθεν ἡ δευτέρα ὑπερθεμάτισις, ἀνέπτυξαν οἱ πρὸ ἐμοῦ ῥήτορες, καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ ἀτυχὴς λύσις. Ἴσως, κύριοι, ἐτήρησε τὴν διαγωγὴν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντός του συγχυσθείς, διότι τὸ ὄργανον, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν αὐτὸ τὸ σκάνδαλον, εἶναι ἓν ἐκ τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα πρὸ δύω περίπου ἐτῶν τὰ ἐδίδαξεν ἡ Κυβέρνησις αὕτη νὰ παρεκκλίνουν τοῦ καθήκοντός των, καὶ ἀντὶ νὰ τηροῦν τὴν τάξιν, νὰ παρεκτρέπωνται εἰς ἐγκλήματα—εἶναι χωροφύλαξ—καὶ γνωρίζομεν, ὅτι ἀπὸ διετίας ἡ Χωροφυλακή, ὡς καὶ ἡ Ἀστυνομία, ἔπραξαν τὰ μεγαλείτερα ἐγκλήματα ἐν αὐτῇ τῇ Πρωτευούσῃ. Καὶ ἐνῷ ἔπραξαν τοιαῦτα, δὲν ἐτιμωρήθησαν παντάπασι, διότι τὰ ἔπραξαν κατὰ τῶν ἀντιπάλων τῆς Κυβερνήσεως. Γνωρίζω, ὅτι διεβιβάσθησαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τελεσίδικοι ἀποφάσεις κατὰ χωροφυλάκων, καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐξετελέσθησαν, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ ἐξέδοτο ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας παρήγγειλε νὰ μὴ ἐκτελεσθῶσιν αἱ κατὰ τῶν χωροφυλάκων ἀποφάσεις πρὶν ἢ τὸ Ὑπουργεῖον ὁρίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως, καὶ οὕτως ἔμειναν ἀτιμώρητοι. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι αἱ δύω ἰδιότητες τοῦ πείσματος καὶ τῆς μνησικακίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπέφερον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δυστυχοῦς λύσεως ἐπὶ τοῦ συμβάντος κατὰ τοῦ κ. Νίκολσων. Ὀφείλεται ἐπίσης τὸ Ἐθνικὸν αὐτὸ πάθημα καὶ εἰς τὴν ἀκολασίαν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ Ἀστυνομίας, ἧς αἰτία εἶναι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ὤθησεν αὐτὰς εἰς τὸ διαπράττειν ἐγκλήματα. Ὅτι, κύριοι, προήδρευσε τὸ πάθος τοῦ πείσματος καὶ τῆς μνασικακίας τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ ἄλλου περιστατικοῦ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καταδιώκει τὸν κ. Νίκολσων καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Βουλῇ, ἀφοῦ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ κυρίου Ἐπιτετραμμένου ἦτο «ὑπερβολική». Κύριοι, τίς εἶναι ὁ ὑπερβολικός; Ὁ ἔχων ἀξιώσεις ἱκανοποιήσεως ἀνωτέρας τοῦ πρέποντος καὶ ὁ ἀπαιτῶν τι ἀνώτερον τοῦ πρέποντος, τὸν ὀνομάζουν μὲ τὴν μετριωτέραν ἐπὶ τῆς περιστάσεως ταύτης προσωνυμίαν τοῦ «ἀδιακρίτου». Καὶ οὕτως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὠνόμασε τὸν κ. Νίκολσων καὶ ἐντὸς αὐτῆς τῆς Βουλῆς «ἀδιάκριτον». Ἀλλὰ δὲν ἱκανοποίει τὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πεῖσμα καὶ τὴν μνησικακίαν κατὰ τοῦ κ. Νίκολσων ἡ ὕβρις αὕτη· ἤθελε νὰ τῷ ἀποδώσῃ καὶ ἄλλας, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμησε νὰ τὰς ἐκφέρῃ ὁ ἴδιος, ἵνα μὴ περιπλεχθῇ προσωπικῶς εἰς τὰς Διπλωματικὰς διενέξεις, διὰ τοῦτο τὰς ὑπηγόρευσε νὰ τὰς ἐκφέρῃ Βουλευτής, ὅστις κατὰ Νόμον οὐδένα λόγον δίδει δι’ ὅσα ἀπαγγέλλει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὅλοι γνωρίζομεν, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀνάμιξιν οὐδενὸς εἰς τὴν συζήτησιν ἐκτὸς ἑαυτοῦ μόνου καὶ εἰς ζητήματα κοινὰ καὶ ἐσωτερικὰ, καὶ τοιαύτην ἄδειαν ἀναμίξεως δὲν ἐπιτρέπει οὔτε εἰς αὐτοὺς τοὺς συναδέλφους του, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν καθ’ ἑκάστην τοὺς δυστυχεῖς (δεικνύει τοὺς Ὑπουργοὺς) κολαριζομένους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ μὴ τολμῶσι νὰ δίδωσιν ἐξηγήσεις, καὶ ἂν ποτέ τις τούτων ἀναβῇ τὸ βῆμα ἐρεθιζόμενος διὰ τὰς κατ’ αὐτοῦ προσβολὰς, βλέμμα ὀργίλον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸν κατακρημνίζει ἀμέσως ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ τοῦτο συμβαίνει συνηθέστατα εἰς τὸν Λομβάρδον· καὶ ἐν τούτοις εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ὅπερ ἀπαιτεῖ διαχείρισιν λεπτοτάτην, ἐπέτρεψεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀναμιχθῇ Βουλευτὴς, καὶ τοιοῦτον ἐξελέξατο τὸν κ. Κασιμάτην, εἰς ὃν ὑπηγόρευσε νὰ ὑβρίσῃ τὸν κ. Νίκολσων, καὶ διὰ νὰ ἦναι βαρυτέρα ἡ ὕβρις, ὥρισε Βουλευτὴν, ὅστις φαίνεται ἐντριβὴς εἰς τὴν ἐξωτερικὴν συμπεριφορὰν, ἰδίως τὴν Ἀγγλαμερικανικήν. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Κασιμάτης εἰς τὴν πρώτην του ὁμιλίαν: πῶς ἀπαιτοῦν νὰ καταθέσῃ τὰς ἐπιστολὰς ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἆρα τὸ ἐπιτρέπει ὁ κ. Νίκολσων;—ἂν καὶ αἱ ἐπιστολαὶ αὗται ὡς ἀφορῶσαι διπλωματικὴν διένεξιν, εἶναι ἐπίσημα ἔγγραφα, μ’ ὅλα ταῦτα, Κύριος οἶδε, διατί ὁ κ. Νίκολσων δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ γίνωσι δημόσια ἔγγραφα αἱ ἐπιστολαί του· διότι κατ’ ἀρχὰς εἶπε νὰ γίνῃ τιμωρία ἐλαφρὰ, ἀλλὰ κατόπιν τῷ εἶπεν ἄλλος ἀνώτερος συνάδελφος ὅτι πολὺ ἐλαφρὰ ἐξέλαβε τὸ συμβὰν, καὶ ἡ παρατήρησις αὕτη τὸν ὤθησε νὰ ὑπερθεματίσῃ τὸν τρόπον τῆς πρὸς αὐτὸν ἱκανοποιήσεως — Τοῦτο εἶναι μία ὕβρις πρὸς τὸν κ. Νίκολσων, διότι τὸν χαρακτηρίζει ὡς μὴ γνωρίζοντα τὰ καθήκοντά του καὶ ἐπιπόλαιον. Μᾶς εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Κασιμάτης, ἀπαντῶν εἰς ὅσα οἱ ἀντιπολιτευόμενοι εἶπον περὶ τῆς πείρας καὶ ἱκανότητος τοῦ κ. Νίκολσων, αὐτὸς δὲν εἶναι οὔτε πρῶτος Γραμματεὺς Πρεσβείας, ἀλλὰ δεύτερος εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἀγγλικὴν, καὶ ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ λείπῃ ἐνταῦθα καὶ Πρέσβυς καὶ Γραμματεὺς, διετάχθη αὐτὸς νὰ τοὺς ἀναπληρώσῃ προσωρινῶς. Αὐτὴ ὅλη ἡ φράσις τοῦ κ. Κασιμάτη ἀντιστοιχεῖ μὲ Ἑλληνικὴν συνήθη φράσιν «Μὴ νομίζητε ὅτι ὁ κ. Νίκολσων εἶναι μεγάλον πρᾶγμα, εἶναι γραμματικοῦδι». Ἀλλὰ τὸ πεῖσμα καὶ ἡ μνησικακία τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ἱκανοποιήθησαν ἕως ἐδῶ· νομίσας ὅτι ἄλλος Διπλωμάτης ὤθησε τὸν κ. Νίκολσων εἰς τὴν ὑπερθεμάτισιν τῶν ἀξιώσεών του, παρήγγειλεν εἰς ἐφημερίδα καὶ ὕβρισεν ἀνώτερον διπλωμάτην, ὅστις καὶ αὐτὸς ἐδείχθη πάντοτε φιλελληνικώτατος, καὶ ἀντιπροσωπεύει μεγάλην Δύναμιν, φίλα φρονοῦσαν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἠξεύρετε ἀπὸ ποῖον κεφάλαιον δαπάνης συντηρεῖται ἡ ἐφημερὶς αὕτη; ἀπὸ τὴν δαπάνην, ἣν μὲ ὅλας τὰς οἰκονομικάς μας στενοχωρίας χορηγοῦμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα διατηρήσωμεν τὴν παιδείαν, καὶ βοηθήσωμεν τὴν Ἐκκλησίαν εἰς Θρᾴκην καὶ Μακεδονίαν, ὅπου ἡ φυλὴ μισελληνικωτάτη ἐνισχυομένη καὶ ὑπὸ ἰσχυρῶν προστατῶν ἐπιβουλεύεται τὸν Ἑλληνισμόν. Μανθάνετε ἐκ τοῦ περιστατικοῦ τούτου, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τὸ πεῖσμα νὰ ὑβρίσῃ τοὺς ἀντιφρονοῦντας δὲν διστάζει νὰ δειχθῇ σπάταλος ἱεροσυλῶν καὶ εἰς τὰς δαπάνας τὰς ὡρισμένας διὰ τὴν μᾶλλον ἱερὰν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Κύριοι, τὸ ζήτημα αὐτὸ ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ λύσῃ συμφώνως μὲ τὸν Νόμον, ἔχων ὑπ’ ὄψιν καὶ προηγούμενα ὁμοίας φύσεως, καὶ χωρὶς νὰ περιπλακῇ καθόλου τὸ Ἔθνος εἰς Διπλωματικὰς διενέξεις. Εἰς τὰ 1851 ὁ Πρέσβυς τῆς Γαλλίας Ῥουὰν κατερχόμενος ἔφιππος εἰς Πειραιᾶ ἐκρατήθη παρὰ τῶν ζητούντων τὰ διόδια διὰ τὸν φόρον τοῦ ἵππου του· ὁ Πρέσβυς ἐκτύπησεν ἕνα τούτων μὲ τὸ μαστίγιον, καὶ τότε οἱ δύω ἕτεροι τὸν ἔδειραν. Ὁ Ῥουὰν ἀνελθὼν εἰς Ἀθήνας ἀνήγγειλε τὸ συμβὰν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν Πάϊκον. Οὗτος μετέβη ἀμέσως πρὸς τὸν Πρέσβυν, ἐξέφρασε τὴν λύπην του ἐπὶ τῷ συμβάντι καὶ παρήγγειλεν ἀμέσως εἰς τὸν τῆς Δικαιοσύνης Δαμιανὸν, ὅστις καὶ οὗτος μετέβη εἰς τὸν Πρέσβυν, καὶ τὸν παρεκάλεσε νὰ ἀπαγγείλῃ τὴν κατὰ Νόμον ἔγκλησιν τῶν ἐγκληματιῶν εἰς τὸν ἀποσταλησόμενον ἁρμόδιον δικαστικόν· μετὰ τινα ὥραν μετέβη ὁ Ἀντεισαγγελεὺς κ. Ῥικάκης παρὰ τῷ Πρέσβει καὶ συνέταξε τὴν ἔγκλησιν, καὶ μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας οἱ προσβαλόντες τὸν Πρέσβυν κατεδικάσθησαν ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου εἰς ἑξάμηνον φυλάκισιν, καὶ οὕτως ἔληξεν ἀληθῶς ἄνευ πατάγου ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη χωρὶς νὰ ὑποστῇ τὸν ἐλάχιστον κολαφισμὸν τὸ Ἔθνος. Τὸ αὐτὸ δὲν ἦτο εὔκολον νὰ γίνῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ εἰς τὸν κ. Νίκολσων, ὅτε τὸ πρῶτον τῷ ἀνήγγειλε τὸ συμβὰν, ὅτι θὰ ἀποστείλῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις τυγχάνει νὰ ἦναι καὶ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐν τῇ πρώτῃ ἰδιότητί του νὰ τῷ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του, ἐν τῇ δευτέρᾳ νὰ τῷ ζητήσῃ νὰ καταθέσῃ τὴν καταγγελίαν εἰς τὸν ἁρμόδιον δικαστικὸν ὑπάλληλον, καὶ ὄχι τὸν Μοίραρχον, καθόσον οἱ χωροφύλακες δικάζονται διὰ τοιαῦτα ἐγκλήματα εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια, καὶ οὕτω τὴν 8 τὸ πολὺ Ἰανουαρίου ἤθελε καταδικασθῆ ὁ Καλποῦζος εἰς ἑξάμηνον φυλάκισιν, καὶ λήξει ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ χωρὶς νὰ συμβῇ ἡ τῆς 7 Ἰανουαρίου ἀτυχὴς διὰ τὸ Ἔθνος λύσις, καὶ ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας δὲν ἤθελεν ἔχει ἄλλην ἀξίωσιν ἱκανοποιήσεως, ἀφοῦ ὁ ἐγκληματήσας ἤθελε καταδικασθῆ εἰς τὴν βαρυτέραν ποινὴν, ἣν προβλέπουν διὰ τὰ ἐγκλήματα ταῦτα οἱ Ἑλληνικοὶ Νόμοι; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ εἶδε τὸν κ. Νίκολσων εἰς τὴν πρώτην συνάντησιν μέτριον, ἐσκέφθη νὰ σώσῃ τὸν Καλποῦζον ἀπὸ βαρεῖαν τιμωρίαν, καὶ νὰ τὸν τιμωρήσῃ μὲ δίμηνον πειθαρχικὴν ποινὴν, καθόσον ὁ Καλποῦζος ἦτον ἐκ τῶν ἐπιτηδειοτέρων ὀργάνων ἐν τῇ Χωροφυλακῇ, καὶ Κύριος οἶδε πόσας τῷ εἶχε χορηγήσει πολυτίμους ὑπηρεσίας, ποσάκις τάχα μετημφιεσμένος δὲν εὑρέθη εἰς τὰ ἀκροατήρια τῆς Βουλῆς διὰ νὰ χειροκροτῇ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ ποδοκροτῇ τοὺς ἀντιπάλους των! ἡ στοργὴ λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς πρὸς τὴν Χωροφυλακὴν τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ τὸ πεῖσμα καὶ μνησικακία νὰ ἐκδικηθῇ τὸν κ. Νίκολσων, προὐκάλεσαν τὴν ἀτυχεστάτην διὰ τὸ Ἔθνος λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλὰ τὸ πεῖσμα καὶ ἡ μνησικακία τοῦ κ. Τρικούπη ἐξετάθη καὶ εἰς τοὺς ἀποθαμένους· καὶ διότι τινὲς τῶν ῥητόρων εἶπον, ὅτι ἄλλοι τοιαύτας καὶ σοβαρωτέρας Διπλωματικὰς διενέξεις ἔλυσαν ἀξιοπρεπέστερον, ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν κ. Κασιμάτην νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ προηγούμενα μαρτυροῦν ἀτυχεστέρας λύσεις. Ἀλλ’ οὔτε εἰς τοῦτο θὰ ἀφήσω εἰς τὴν ἀπάτην, οὔτε τὴν Βουλὴν, οὔτε τὸν κ. Κασιμάτην, διερχόμενος καὶ τὰς συμβάσας προηγουμένας Διπλωματικὰς ἐν Ἑλλάδι περιπλοκὰς καὶ τὴν λύσιν, ἧς ἔτυχον. Κατὰ τὸ 1834 ὁ Ζωγράφος, ὡς Πρέσβυς ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐκλήθη εἰς Διπλωματικὸν γεῦμα παρὰ τῷ Μ. Βεζύρῃ, ὅπου ὁ ἐπὶ τῶν τελετῶν ἀδαὴς τῶν Διπλωματικῶν ἐθίμων, τῷ ὥρισε θέσιν κατόπιν τοῦ νεωτέρου, τοῦ Πρέσβεως τῆς Πρωσσίας. Ὁ Ζωγράφος ἐκάθησεν εἰς τὴν θέσιν, ἥτις τῷ ἀνῆκεν· ὁ δὲ τελετάρχης τῷ εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ τὴν παραχωρήσῃ εἰς τὸν τῆς Πρωσσίας Πρέσβυν, ἀλλ’ ὁ Ζωγράφος ἐζήτησε διὰ τοῦ ἀρχαιοτέρου Πρέσβεως νὰ λυθῇ Διπλωματικῶς τὸ ζήτημα· ἔγινεν ἀμέσως ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ γεύματος Διπλωματικὸν Συνέδριον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, καὶ τὸ Συνέδριον ἔδωκε τὴν θέσιν εἰς τὸν Ζωγράφον, παρήγγειλε δὲ τὸν Ῥεῒζ– Ἐφένδην (Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν) νὰ τιμωρήσῃ τὸν ὑπάλληλον, ὅστις ἠνώχλησε τὸν Ζωγράφον, καὶ ἔφερεν αὐτὴν τὴν σύγχυσιν, καὶ ὁ τελετάρχης ἀπεπέμφθη ἀμέσως. Ἀπὸ τὸ 1841, ὅτε ἐπὶ τῆς τότε Κρητικῆς Ἐπαναστάσεως ὁ Καρατάσσος ἠθέλησε νὰ ὑποκινήσῃ ταραχὰς εἰς Μακεδονίαν, ἡ Τουρκία διέταξε νὰ μὴ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὸν ἡ εἰς τὴν Τουρκίαν εἴσοδός του. Τὸ 1846, ὢν ὁ Καρατάσσος ὑπασπιστὴς τοῦ Ὄθωνος, ὑπῆγε νὰ θεωρήσῃ τὸ διαβατήριόν του διὰ Κωνσταντινούπολιν, ἀλλ’ ὁ Μουσοῦρος, Πρέσβυς τῆς Τουρκίας, ἠρνήθη, εἰπὼν, ὅτι τῷ εἶναι ἀπηγορευμένον νὰ τῷ εὐκολύνῃ τὴν εἰς Τουρκίαν μετάβασίν του. Ὁ Καρατάσσος μετέβη εἰς τὸν Κωλέττην καὶ ἀνήγγειλε τὸ περιστατικὸν, καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὸ Παλάτι διὰ νὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ γεῦμα, διότι ἦτο καὶ ἡμέρα, καθ’ ἣν ἐδίδετο Ἀνακτορικὸς χορὸς, ὅπου διηγούμενος τὴν ἄρνησιν τοῦ Μουσούρου εἰς τὸν Ὄθωνα, ἐξώγκωσε τὸν τρόπον τῆς ἀρνήσεως, ἐνῷ ὁ Μουσοῦρος ἔστειλεν εὐθὺς ὑπάλληλόν του πρὸς τὸν Κωλέττην, δίδων ἐξηγήσεις διὰ τὴν ἄρνησίν του, καὶ προσθέτων, ὅτι τὴν αὔριον θὰ γράψῃ εἰς τὴν Ὑψηλὴν Πύλην καὶ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν νὰ θεωρήσῃ τὸ διαβατήριον τοῦ Καρατάσσου, καὶ πιστεύει, ὅτι θὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν ταύτην. Ὁ Κωλέτης ἐθεώρησε τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς ἐπαρκεῖς. Τὸ ἑσπέρας κατελθὼν ὁ Ὄθων εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ χοροῦ καὶ περιερχόμενος κατὰ πρῶτον, ὡς συνείθιζε, τὸν κύκλον τῶν Διπλωματῶν, καὶ πρὶν ἢ ἴδῃ τὸν Κωλέττην καὶ μάθῃ τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ Μουσοῦρος ἐξηγήσεις, ἠρεθισμένος ἀπὸ τὰς ὑπερβολικὰς παραστάσεις τοῦ Καρατάσσου, ἦλθεν ἐνώπιον τοῦ Μουσούρου καὶ τῷ εἶπεν: «Ἐπίστευον, κύριε Πρέσβυ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος, ἔχαιρε παρ’ ὑμῖν περισσοτέραν ἐκτίμησιν». «Μεγαλειότατε», ἀπαντᾷ ὁ Μουσοῦρος, θέλων νὰ ἐξηγηθῇ· ἀλλ’ ὁ Ὄθων ἐγύρισε τὰ νῶτα καὶ ἔφυγε, χωρὶς νὰ θελήσῃ νὰ ἀκούσῃ. Ὁ Πρέσβυς ἀνεχώρησεν ἀμέσως ἀπὸ τὰ Ἀνάκτορα. Τὴν ἐπαύριον, τῇ ἐπιμονῇ τοῦ Λάγεντ, Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, ἀντιπαθοῦντος πρὸς τὸν Κωλέττην, συνῆλθε Διπλωματικὸν Συμβούλιον, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁ Λάγενς εἶπεν, ὅτι ὅλης αὐτῆς τῆς σκηνῆς ἀφορμὴ, εἶναι ὁ Κωλέτης, ὁ ὠθήσας τὸν Βασιλέα εἰς τὴν κατὰ τοῦ Πρέσβεως προσβολὴν, ἑπομένως προτείνει, ἵνα ὁ Κωλέτης, ὑπὸ τὰς ἰδιότητας καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μεταβῇ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Πρέσβεως καὶ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του, ἐπὶ τῷ ἐν τῷ χορῷ κατ’ αὐτοῦ συμβάντι. Ὁ Πρόκενς καὶ ὁ Πυσκατόρης ἐβεβαίουν ὅτι ὁ Κωλέττης δὲν εἶχε γνῶσιν, καὶ ὅτι μόνον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ Κωλέττης νὰ μεταβῇ καὶ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του, συνάμα δὲ ὁ Βασιλεὺς νὰ στείλῃ ἕνα ὑπασπιστήν του ἵνα ἐκφράσῃ τὴν λύπην του πρὸς τὸν Πρέσβυν, διὰ τὸ ἐκ κακῆς συνεννοήσεως ἐπελθὸν ἐν τῷ χορῷ συμβάν· ἀλλ’ ὁ Κωλέττης εἶπεν εἰς τοὺς Πρόσκεν καὶ Πισκατόρην, ὅτι κακῶς ἀνέμιξαν τὸν Βασιλέα, διότι αὐτὸς ὡς Συνταγματικὸς Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ καλύψῃ τὸν Ἡγεμόνα, προσθεὶς ὅτι, ἐπειδὴ τὰς ἐξηγήσεις, ἃς ἔδωκεν ὁ Μουσοῦρος μετὰ τὴν ἄρνησιν, ὤφειλε νὰ τὰς δώσῃ πρὸ τῆς ἀρνήσεως, λέγων εἰς τὸν Καρατάσσον νὰ στείλῃ νὰ λάβῃ τὸ διαβατήριον μετ’ ὀλίγον, καὶ οὕτως ἤθελεν ἔχει γνῶσιν τῆς ἀρνήσεως ὁ Βασιλεὺς, ὅστις δικαίῳ τῷ λόγῳ ἠγανάκτησεν, ὅταν ὁ Ἀντιπρόσωπος φίλης Δυνάμεως χαρακτηρίζῃ αὐτοὺς τοὺς ὑπασπιστάς του ὡς συνωμότας. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ὁπωσδήποτε ἐγένετο ὁμιλία τις εἰς τὸν Πρέσβυν μετὰ τρόπου ὄχι λεπτοῦ, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μεταβῇ πρῶτος καὶ νὰ τῷ κάμῃ ἁπλῆν ἐπίσκεψιν χωρὶς νὰ ἐκφράσῃ λύπην. Τοῦτο δὲν ἐδέχθη ἡ Τουρκία, ἐπιμένουσα εἰς τὴν ὁποίαν διέγραψεν ὁ Λάγενς ἱκανοποίησιν. Ὁ Μετερνὴχ ἐγνωμοδότησεν ἵνα ὁ Κωλέττης ἀποσυρθῇ δι’ ὀλίγας ἡμέρας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ τὸν ἀναπληρώσῃ εἷς συνάδελφός του, ὅστις νὰ δώσῃ τὴν ὑπὸ τῆς Τουρκίας αἰτουμένην ἱκανοποίησιν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ παρεδέχθη οὔτε ὁ Ὄθων οὔτε ὁ Κωλέττης, καὶ οὕτως ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἔμεινεν ἐκκρεμὴς μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1847, ὅτε ἀπέθανεν ὁ Κωλέττης, καὶ ἐπιμεινάντων καὶ τῶν ὑπὸ τὴν Πρωθυπουργίαν τοῦ Τζαβέλλα συνυπουργῶν του, ἐδόθη ἡ ἱκανοποίησις, ἣν διετύπωσεν ὁ Κωλέττης, ἐπισκεψαμένου πρώτου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν Γλαράκη τὸν Μουσοῦρον, ἐπανελθόντα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ 1841 διελθὼν ὁ Στατφὸρδ Κάνιγκ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας ἔτυχε ὑπὸ τοῦ Ὄθωνος πολλῶν περιποιήσεων μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τοὺς κατ’ αἴτησίν του διορισμοὺς, τοῦ μὲν Μαυροκορδάτου, ὡς Πρέσβεως εἰς Κωνσταντινούπολιν, τοῦ δὲ Μάσωνος, ὡς καθηγητοῦ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἔκτοτε ὁ Κάνιγκ ἠγάπα τὸν Ὄθωνα. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀπὸ τοῦ θανάτου τοῦ Κωλέττου ὁ Κάνιγκ διερχόμενος πάλιν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας εἶπεν εἰς τὸν Ὄθωνα, δὲν συμφέρει καθόλου, νὰ μεταβιβάσῃ ὁ Παλμεστρὼν τὴν πρὸς τὸν Κωλέττην ἀντιπάθειάν του εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ καλὸν εἶναι νὰ τὸν περιποιηθῇ, ἀλλάζων ἐν τῇ Κυβερνήσει πολιτικήν. Ὁ Ὄθων εἶπεν, ὅτι ἤθελε τὸ κάμει, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλίας Λάγενς, ὅστις καὶ τὸν ὑβρίζει πανταχοῦ καὶ συνωμοτεῖ ἐναντίον του, τούτου ὅμως μετατιθεμένου ἐντεῦθεν θὰ φέρῃ ἀμέσως τὴν μεταβολὴν ἐν τῇ Κυβερνήσει. Μαθὼν τοῦτο ὁ Παλμεστρὼν, οὐ μόνον μετέθεσε τὸν Λάγενς, ἀλλὰ διὰ νὰ τὸν εὐχαριστήσῃ ἔτι μᾶλλον τὸν Ὄθωνα, διώρισε Πρέσβυν καθολικὸν, τὸν Οὐάης. Ἀλλ’ ὁ Ὄθων, εὑρὼν ἀφορμὴν τὰς ἐν Ἑλλάδι καὶ Εὐρώπῃ ταραχὰς τοῦ 1848, ἀπέσχε νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του, ἀλλὰ παρελθουσῶν τούτων τὸ 1849, ὁ Παλμεστρὼν τῷ ὑπενθύμισεν αὐτήν. Ὁ Ὄθων ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ παίξῃ μὲ τὸν Παλμεστρῶνα διὰ σοφισμάτων, ὅπως ἔπαιζε μὲ τοὺς Ἕλληνας, διὰ τοῦτο, ἀντὶ νὰ καλέσῃ εἰς τὰ πράγματα τὸν Μαυροκορδάτον, ὃν μόνον ἀνεγνώριζεν ἡ Ἀγγλικὴ πολιτικὴ ὡς ἀντιπρόσωπόν της, ἐκάλεσε τὸν Κριεζῆν, Χρυσόγελων, Λόντον καὶ Στάϊκον, οἵτινες εἶχον ποτὲ χροιὰν Ἀγγλικῆς πολιτικῆς. Τοῦτο ἐθεώρησεν ὁ Παλμεστρὼν ὡς χλευασμὸν, καὶ ἔδωκε πίστιν εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ Μαυροκορδάτου, παραγγείλαντος, ὅτι ὁ Ὄθων εἶναι κακῆς πίστεως, καὶ ὅτι, ἐνόσῳ αὐτὸς βασιλεύει εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ ἡ Ἀγγλικὴ πολιτική, καὶ ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ ἐκθρονισθῇ, ἂν παρουσιασθῇ ἐπίθεσίς τις ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν· διότι, ἂν τὸ 1848 ἐσώθη ἀπὸ τὰς ἀνταρσίας, διὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ ἰσχυροῦ Γαλλικοῦ κόμματος, τοῦτο εἰς δευτέραν προσβολὴν θὰ τῷ ἐπιτεθῇ, διότι ἀφοῦ τὸν ἔσωσε τὸ 1848, ἀντὶ νὰ τὸ ἀνταμείψῃ, τὸ περιεφρόνησεν. Ὁ Παλμεστρὼν ἔστειλεν ἀμέσως ἰσχυρὸν στόλον, καὶ τὴν 4 Ἰανουαρίου 1850 ἐδόθη ἀπὸ τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας διακοίνωσις, ἐν ᾗ ἡ Ἀγγλία ἀπῄτει: 1) τὰς ξηρονήσους Ἐλαφόνησον, Σαπιέντζιαν, καί τινας ἄλλας, ὡς ἀνηκούσας εἰς τὸ Ἰόνιον Κράτος· 2) 15,000 λίρας, διότι ὁ μοίραρχος Πανᾶς, καταδιώκων εἰς Ἀκαρνανίαν ληστὰς, προσφυγόντας εἰς ξηρόνησον Ἐπτανησιακὴν, ἀπέβη εἰς αὐτὴν καὶ τοὺς συνέλαβε, καταπατήσας οὕτως ἔδαφος Ἐπτανησιακόν· 3) ἑτέρας 15,000 λίρας, διότι ὁ Λαζαρέτος, φρούραρχος Πατρῶν, μαθὼν, ὅτι ἀτμόπλοιον Ἀγγλικὸν ἀποβιβάζει συναντάρτας τοῦ Μερεντίτου, διὰ νὰ σχηματίσωσι ληστρικὰς συμμορίας, μετέβη καὶ συνέλαβεν ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς λέμβου τρεῖς τούτων καὶ ἕνα Ἐπτανήσιον, οὓς ἐκράτησε παρανόμως ὀλίγας ἡμέρας· 4) 5,000 λίρας δι’ ἀποζημίωσιν τοῦ παρανόμως κατακρατηθέντος Ἰονίου ὑπηκόου, καὶ 15,000 λίρας διὰ τὰς ζημίας τοῦ Πατζιφίκου, 3,000 λίρας διὰ τὰ ἁρπαγέντα ὑπὸ τοῦ ὄχλου τῶν Ἀθηνῶν πράγματά του, καὶ 12,000 λίρας διὰ τὰ ἀφανισθέντα χρεώγραφά του· ἡ διακοίνωσις προσέθετεν, ὅτι μέχρι τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἀπαιτήσεων τούτων ὁ στόλος θέλει ἀποκλείσει τὰ Ἑλληνικὰ παράλια. Τὴν διακοίνωσιν ταύτην ἀνεκοίνωσεν ἀμέσως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τοὺς Πρέσβεις τῶν μεγάλων Δυνάμεων, καὶ οἱ μὲν τῆς Αὐστρίας Πρόκενς, Πρωσσίας Σαὶν–Σιμὼν καὶ Ῥωσσίας Περσάνης, εἶπον, ὅτι οὐδὲν δύνανται νὰ πράξωσιν ἄνευ ὁδηγιῶν τῶν Κυβερνήσεών των, ἐλλείποντος μάλιστα τότε τηλεγράφου, μόνος ὁ Θουβενὲλ, Ἐπιτετραμμένος ἁπλοῦς τῆς Γαλλίας, οὐ μόνον κατέκρινε τὸ διάβημα αὐτὸ τῆς Ἀγγλίας, ἀλλ’ ἀνέλαβε καὶ τὴν σύνταξιν τῶν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν ἀπαντήσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διάβημα, ὅπερ ἐχλεύασε προχθὲς εἷς τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅστις θὰ ἔπραττε καλλίτερον ἂν ἐχλεύαζε τὴν τότε διαγωγὴν τοῦ πατρός του, μετερχομένου τὸν κατάσκοπον τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτον αὐτός;

§30ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Δραγούμης. (Ψιθυρισμοί).

§31ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις διεβιβάσθη εἰς τὰ Ἀνακτοβούλια τῆς Γαλλίας, Αὐστρίας, Ῥωσσίας καὶ Πρωσσίας, ἅπερ κατέκριναν τὸ διάβημα τῆς Ἀγγλίας, ὡς ἀδικαιολόγητον, καὶ ὡς τοιοῦτο κατηγγέλθη καὶ ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ, ὅπου ἀπώλεσεν ὁ Παλμεστρὼν τὴν πλειονοψηφίαν, ὑπερασπισαμένου τὴν Ἑλλάδα τοῦ Πὶλ, ὅστις μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως ἐξελθὼν εἰς περίπατον ἔφιππος, καὶ πεσὼν τοῦ ἵππου ἐπληγώθη καὶ ἀπέθανεν αὐθημερόν. Διήνυσεν ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐν τῷ Διπλωματικῷ σταδίῳ μέχρις Ἀπριλίου, ὅτε ἀπεφασίσθη ἀπὸ τὰς Δυνάμεις καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις παρεδέχθη, ἵνα ἡ Ἑλλὰς πληρώσῃ εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Ταμεῖον 3,000 λίρας, διότι ὁ Φρούραρχος Πατρῶν προσέβαλε τὸ Ἀγγλικὸν ἔδαφος ἁρπάσας ἀπὸ λέμβον πολεμικοῦ Ἀγγλικοῦ πλοίου ἄνδρας προσφυγόντας εἰς τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν, 500 λίρας ἀποζημίωσιν εἰς τὸν παρανόμως κρατηθέντα Ἰόνιον ὑπήκοον· 2,000 λίρας εἰς τὸ Ἰόνιον Ταμεῖον, διότι ὁ Μοίραρχος Ἀκαρνανίας κατεπάτησεν ἔδαφος Ἰονικόν, ἁρπάσας ἀπὸ τὴν Ἰονικὴν ξηρόνησον ληστὰς, προσφυγόντας ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Ἰονίου Κράτους, καὶ 500 λίρας εἰς τὸν Πατζίφικον διὰ τὰ ἁρπαγέντα ὑπὸ τοῦ ὄχλου ἔπιπλά του, ἡ δὲ τῶν 12,000 λιρῶν ἀπαίτησίς του διὰ τὰ ἀπωλεσθέντα χρεώγραφά του, νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἀποφασισθῇ ὑπὸ Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἀκόμη οὔτε συνῆλθε, καὶ τέλος ἡ Ἀγγλία νὰ παραιτηθῇ πάσης ἀπαιτήσεως ἐπὶ τῶν ξηρονήσων Ἐλαφονήσου καὶ λοιπῶν, ὡς ἀνηκουσῶν τῇ Ἑλλάδι. Βλέπετε λοιπὸν, κ. Κασιμάτη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐπλήρωσεν 6,000 λίρας εἰς τὸν Πατσίφικον διὰ δύω παληοκαρέκλας, ἃς τῷ ἔσπασεν ὁ ὄχλος τῶν Ἀθηνῶν, οὔτε ἡ Γαλλία κατεδίκασε τὴν Ἑλλάδα, ὡς εἶπες καθ’ ὑπαγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· τοὐναντίον, ἡ Γαλλία ἐβράβευσε τὴν διαγωγὴν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ τοῦ Ἐπιτετραμμένου της Θουβενὲλ, ὃν προεβίβασεν εἰς Πρέσβυν, καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν Λόντου, δοὺς αὐτῷ τὴν μεγάλην Ταινίαν τῆς Λεγεῶνος, παρὰ τὰ περὶ τοῦ παρασήμου τούτου κεκανονισμένα, διότι δὲν δίδεται εἰς ἁπλοῦν Ὑπουργὸν, ὁποῖος ἦτον ὁ Λόντος, ἀλλ’ εἰς Πρέσβυν ἢ Πρωθυπουργὸν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Φίλιππος, εἰ καὶ ἠγάπα πολὺ τὸν Κωλέττην, τῷ ἔδωκε μόνον τὸν ἀνώτερον Ταξίαρχον, καὶ ὅταν ἔγινεν οὗτος ἐν Ἑλλάδι Πρωθυπουργὸς τὸ 1844, τῷ ἀπενεμήθη ἡ μεγάλη Ταινία· τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ὁ Ναπολέων διὰ τὸν μάλα παρ’ αὐτοῦ εὐνοούμενον Καλλέργην. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Σουλιὲ, ὅπερ μνημονευθὲν ἐπέχυσε θυμηδίαν τινὰ εἰς τινας τῶν Ὑπουργικῶν Βουλευτῶν, διότι τυγχάνει ὁ διαχειρισθεὶς αὐτὸ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ κ. Δηλιγιάννης, νῦν ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἱκανοποίησεν ἡ Ἑλλὰς χρηματικῶς. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν εἰς ποίαν θέσιν ἦτον ἡ Ἑλλὰς τότε ἀπέναντι τῶν ἄλλων Δυνάμεων; Ἐδίωξεν ἕνα ἡγεμόνα, καὶ ἐξώργισε τὰς δύω Γερμανικὰς Δυνάμεις, δυσηρέστησε τὴν Γαλλίαν, δὲν ηὐχαρίστησε τὴν Ῥωσσίαν· μετὰ τοῦτο ἐκλέγει παμψηφεὶ τὸν Ἄγγλον πρίγκιπα Ἀλφρέδον ὡς Βασιλέα, καὶ οὕτω δεικνύει ὅτι εἶναι παραδεδομένη εἰς τὰ νεύματα τῆς Ἀγγλίας, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἐκλεγόμενοι διὰ τὸ Στέμμα τῆς Ἑλλάδος Πρίγκιπες δὲν τὸ ἐδέχοντο, φρονοῦντες ὅτι ἡ θέσις των θὰ κρέμαται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς Ἀγγλίας. Αὐτὴ ἡ περίστασις ἠνάγκασε τὸν Ἐρνέστον νὰ μὴ δεχθῇ τὸ Στέμμα, καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐστερήθη ἡγεμόνος ὡρίμου καὶ πεπειραμένου περὶ τὴν διοίκησιν, καὶ ἀπαλλάττοντος τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀπὸ τὴν ἀνακτορικὴν ἐπιχορήγησιν· διότι ὁ φιλελληνικώτατος ἀδελφός του Λεοπόλδος τοῦ Βελγίου, προτρέπων αὐτὸν νὰ δεχθῇ, τῷ παρεχώρει καὶ 80,000 λίρας, ἃς ἐλάμβανε κατ’ ἔτος ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, ὡς πρώην σύζυγος τῆς βασιλόπαιδος καὶ διαδόχου τοῦ Ἀγγλικοῦ θρόνου. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ἐδέχθησαν τὸν Ἑλληνικὸν θρόνον, καὶ ὁ πλούσιος καὶ ὥριμος ἀνὴρ ὁ Φερδινάνδος τῆς Πορτογαλλίας, καὶ ὁ ἀδελφὸς τοῦ Μεγάλου Δουκὸς τοῦ Βάδεν–Βάδεν, ἔχων καὶ οὗτος ἐτήσιον εἰσόδημα ἐκ προικὸς 500 χιλιάδας τάλληρα. Ὁ δὲ Ναπολέων μαθὼν ὅτι ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Συνελεύσει ἀνεπτύχθη ἀφ’ ἑνὸς ἰσχυρὸν κόμμα προτιθέμενον νὰ ἀνακηρύξῃ Βασιλέα τῆς Ἑλλάδος τὸν υἱὸν τοῦ Ὠμὰλ υἱοῦ τοῦ Φιλίππου τῆς Γαλλίας, ἔχοντος ἐτήσιον εἰσόδημα 10,000,000 φράγκα, ἀφ’ ἑτέρου ἤρξαντο νὰ γεννῶνται καὶ ἰδέαι δημοκρατικαὶ, ἐκάλεσε τὸν ἐν Παρισίοις Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλίας καὶ τῷ εἶπε: «Γράψον τῷ Παλμεστρῶνι, ὅτι ἀφοῦ ἐδίωξεν ἕνα Βασιλέα ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὀφείλει νὰ εὕρῃ ἄλλον, καθόσον οἱ Ἕλληνες ἢ θὰ ἐγκαθιδρύσωσιν ἕνα Βουρβῶνον, ἢ θὰ καθιερώσωσι τὴν Δημοκρατίαν». Τῆς παραγγελίας αὐτῆς λαβὼν γνῶσιν ὁ Παλμεστρών, καὶ συμπεσόντος νὰ ᾖναι ἐν Λονδίνῳ τοῦ Χριστιανοῦ καὶ τοῦ υἱοῦ του Γεωργίου διὰ τοὺς γάμους τοῦ πρίγκιπος τῆς Οὐαλίας, συνέλαβε τὴν ἰδέαν καὶ προὐκάλεσε τὴν ἐκλογὴν τοῦ Γεωργίου, ἣν ἐσύστησε στενὰ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ ἀπειλῇ ὅτι ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἐγκρίνῃ τὴν ἐκλογὴν του αὐτὴν, αἱ Δυνάμεις παραιτοῦνται τῆς μερίμνης νὰ ὑποδείξωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα Ἡγεμόνα. Εἰς τοιαύτην δυσμενῆ θέσιν εὑρίσκετο ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι τῶν ἄλλων Δυνάμεων, ὅτε ἀνεφύη τὸ Διπλωματικὸν ζήτημα τοῦ Σουλιὲ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνδιεφέροντο ἥ τε Αὐστρία, ἧς ἦτον ὑπήκοος ἡ παθοῦσα ὑποκρίτρια, καὶ ἡ Γαλλία, ἧς ἦτον ὁ ζημιωθεὶς ἐργολάβος τοῦ θεάτρου Σουλιὲ, ἑπομένως ἡ ἐξ 60,000 φράγκων ἀποζημίωσις ἦτον ἐλαφρὰ, χωρὶς τὴν ἐλαχίστην ἄλλην ἠθικὴν ταπείνωσιν, ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον ἦτο ἐγκαταλελειμμένη τότε ἡ Ἑλλὰς, ὥστε ἡ Τουρκία ἀκόμη τὴν ἐφορολόγησε, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῆς μεγάλης ἑνδεκαμελοῦς Κυβερνήσεως, 44,000 δραχμὰς, ἃς ἀφεῖλεν ὁ Γρίβας ἀπὸ τοὺς παρὰ τὸν Ἀλφειὸν παραχειμάζοντας σκηνίτας κουτζοβλάχους. Καὶ ἂν ἐνθυμηθῶμεν ἀκόμη ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας τοῦ συμβάντος τοῦ Σουλιὲ κατέλαβον τὴν πλατεῖαν τῆς Τραπέζης Ἄγγλοι στρατιῶται λόγῳ ὅτι ἔχουσιν ἐν τῇ Τραπέζῃ ταύτῃ κεφάλαια Ἄγγλοι ὑπήκοοι, ἑπομένως ἦτο τὸ μόνον εὔκολον ἐν ἀντιστάσει κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Αὐστρίας καὶ Γαλλίας νὰ ἴδωμεν ἀποβιβαζομένους εἰς Ἀθήνας ὡς κατόχους τοὺς Αὐστριακοὺς καὶ Γάλλους, διότι τὸ Ἔθνος ἐθεωρεῖτο ὡς διατελοῦν ἐν ἀναρχικῇ καταστάσει, καὶ τοιαύτη ἦτο πραγματικῶς, ὅπως τὸ ἀπέδειξε μετά τινας ἑβδομάδας ἀπὸ τοῦ ἐπεισοδίου τοῦ Σουλιὲ ὁ ἐπελθὼν ἐμφύλιος ἐν Ἀθήναις πόλεμος τῆς 19 Ἰουνίου. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Κασιμάτης φρονῇ, ὅτι εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον εἰς τὴν παραλελυμένην ἐκείνην ἐποχὴν, τότε ἔχει δίκαιον νὰ θεωρῇ τὴν ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος ἀτυχῆ λύσιν τῆς μετὰ τοῦ κ. Νίκολσων διπλωματικῆς περιπλοκῆς, ὡς ἐπιδέξιον ἐνέργειαν τοῦ κ. Τρικούπη. Μολονότι δὲν δύναμαι νὰ διαψεύσω ὡς πρὸς τοῦτο τὸν κ. Κασιμάτην, διότι ὡς εἷς τῶν μᾶλλον οἰκείων τοῦ Ὑπουργείου, πιθανὸν νὰ ἀνεκάλυψεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη κατέστησεν ὀλισθηρὰν τὴν θέσιν τοῦ Ἔθνους, ὁμοίαν μ’ ἐκείνην τῆς Μεσοβασιλείας τοῦ 1863· καὶ χειροτέραν μάλιστα, καθόσον, ἂν δὲν εἴχομεν τότε τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, δὲν ἤμεθα ὅμως, ὅπως τώρα, κατεστραμμένοι οἰκονομικῶς. Ἐπείσθητε, πιστεύω, κ. Κασιμάτη, ὅτι αἱ παρελθοῦσαι Κυβερνήσεις, καίτοι μὴ ἔχουσαι τὰ ἰδικά σας φῶτα, ἔλυον πολὺ ἐθνικώτερον καὶ ἀξιοπρεπέστερον τὰς Διπλωματικὰς διενέξεις, καίτοι εὑρισκόμεναι εἰς δύσκολον θέσιν ἕνεκα δυσμενειῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι ἰσχυρῶν, ὅπερ τώρα δὲν συμβαίνει εὐτυχῶς. Ἑπομένως πρὶν ἢ ἐπικρίνῃ τις ἐπισήμως τὰς πράξεις παρελθουσῶν Κυβερνήσεων, ὀφείλει νὰ διδάσκηται προηγουμένως τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος του. Ὕστερον ἀπὸ τὰς λεπτομερεῖς ἐξηγήσεις, συναδούσας μὲ τὴν λογικὴν, ἅσπερ ἀνεπτύξαμεν ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως καὶ ἐγὼ καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες ἀντιπολιτευόμενοι Συνάδελφοι, ἀπεδείχθη ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν διεχειρίσθησαν ἓν τόσον λεπτὸν καὶ σπουδαῖον ζήτημα μὲ τὴν ἀπαιτουμένην ψυχραιμίαν καὶ πρόνοιαν· τουναντίον, ὡδηγήθησαν εἰς τὰς ἐνεργείες των ὑπὸ πείσματος καὶ μνησικακίας, διαθέσεις, αἵτινες τοὺς κατέδειξαν κατ’ ἀρχὰς μὲν τολμῶντας νὰ ἐκδικηθῶσι, κατόπιν θρασυδείλους καὶ ταπεινωθέντας, καὶ μετ’ αὐτῶν κατεδικάσθη νὰ δειχθῇ δυστυχῶς τοιοῦτο καὶ τὸ Ἔθνος.

§32Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχε μέγιστον δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅταν ἐξέφρασεν ἐντεῦθεν τὴν θλῖψίν του ἐπὶ τῇ συζητήσει ταύτῃ. Ἐπὶ τῆς θλίψεως ταύτης ἐξήγησα τὴν ἡμετέραν ἰδέαν, τὴν ἰδέαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰπὼν ὅτι ἡμεῖς θλιβόμεθα πλειότερον καὶ εἰλικρινέστερον. Ἀλλ’ ὅ,τι ἐκ τῆς ἀκάρπου ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου παρατάσεως τῆς συζητήσεως ταύτης προέκυψεν, εἶναι ὅτι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι σήμερον ἡ θλῖψις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπηύξησε. Ναὶ, καὶ μὴ ἀπορῆτε, ἐπηύξησε βεβαίως ἡ θλῖψις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅταν ἤκουσε τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπερίμενα παρὰ τοῦ κ. Κοντοσταύλου, ὃν τιμῶ καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς δημόσιον πρόσωπον, τοῦ ὁποίου γινώσκω καὶ τὴν ἄλλην μὲν παίδευσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν νομικὴν, καὶ τοῦ ὁποίου ἠξεύρω τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι εἶναι γεννημένος διὰ τὰ Διπλωματικὰ τῆς Πατρίδος ἡμῶν πράγματα, ἐπερίμενα παρὰ τοῦ κ. Κοντοσταύλου, τοιαύτην ἔχοντος μεγάλην περὶ ἑαυτοῦ ἰδέαν, ἔρευναν τοῦ ζητήματος τούτου προσήκουσαν εἰς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου τί ἠκούσαμεν; ἠκούσαμεν ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς τῆς Πατρίδος δὲν ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος, εἰμὴ μόνον ἵνα ὑπερασπίσῃ ἑαυτὸν, ὅτι ἂν ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ἂν καὶ ἐγὼ δὲν ἀπηυθύναμεν πρὸς αὐτὸν ἐπιτιμήσεις, δὲν θὰ ἀνέβαινεν ἐπὶ τοῦ βήματος. Λυποῦμαι ἂν οὕτως ἐννοῇ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του ὁ ἀξιότιμος κ. Κοντόσταυλος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀπολογίας τοῦ κ. Κοντοσταύλου μίαν μόνον ἔχω λέξιν νὰ εἴπω, τὴν λέξιν ἐκείνην τὴν ἀτυχῆ, τὴν κακόηχον λέξιν, ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰ χείλη ἀνδρὸς νομιζομένου χρηστοῦ, τὴν λέξιν «διεπόμπευσε». Μᾶς εἶπεν ἐντεῦθεν, ὅτι ἐτίμα πάντοτε τὸν Κουμουνδοῦρον, ὅτι σέβεται μάλιστα τὴν μνήμην αὐτοῦ. Καὶ τίς ἠμφισβήτησε τοῦτο; Τίς δὲ ἤθελε δώσει εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ σέβηται ἄνδρα, τὸν ὁποῖον ἐσέβετο ἅπας ὁ Ἑλληνισμός; Ἀλλὰ μήπως ἡμεῖς ἐλέγχοντες, μήπως ἐλέγχοντες καὶ ἐλεγχόμενοι καὶ ἀκούοντες τὰς ἐπικρίσεις, συζητοῦμεν περὶ προσώπων; Κρίνομεν περὶ τῶν πράξεων, καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν πράξεων προσδιορίζει τὴν εὐθύνην τοῦ πράξαντος αὐτάς. Ὅταν λοιπὸν ὁ κ. Κοντόσταυλος εἶπε διὰ τὸν Κουμουνδοῦρον, ὅτι διεπόμπευσε τὴν Ἐθνικὴν τιμὴν, ἀπηύθυνε πρὸς αὐτὸν ὕβριν ἐπὶ τῆς πράξεώς του ταύτης. Ἂν ὁ κ. Κοντόσταυλος μετημελήθη, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι μετημελήθη, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ εἴπῃ καθαρῶς τὴν μεταμέλειάν του· τοῦτο θὰ τὸν ἐτίμα. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ θλῖψις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ηὔξησεν ἐπὶ τῇ ὁμιλίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι οὐδὲν ἄλλο ἔκαμεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Κοντόσταυλος ἢ νὰ καταγγείλῃ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν θέσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας καὶ ἀπέναντι τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως· καὶ ταῦτα ὁ κ. Τρικούπης βεβαίως τὰ διέκρινεν. Ἰδοὺ δὲ διατί εἶπον ὅ,τι σᾶς ἔκαμε νὰ ἀπορήσητε. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε καθαρῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ εἶπε μάλιστα ἐν ἐκτάσει, ὅτι ἡ μεταβολὴ ἡ παράδοξος, ἡ μεταβολὴ ἡ φυσικῶς ἀκατανόητος τῆς γνώμης τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐπῆλθεν, ἕνεκα τοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπερ ἐντεῦθεν σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὸ ὁποῖον ἐθεώρησεν ὁ κ. Νίκολσων, ὅτι ἦτο παρεσκευασμένον ἵνα ἐπιῤῥίψῃ εἰς αὐτὸν πᾶσαν τῶν γενομένων τὴν εὐθύνην. Τοῦτο μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καθαρῶς, ἡ σιωπὴ δὲ τοῦ κ. Τρικούπη μαρτυρεῖ ὅτι οὐδὲν προσέθηκα.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοῦτο.

§34ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι ἀναιρεῖ ὁ κ. Τρικούπης ὅ,τι εἶπε. Λυποῦμαι δὲ πλειότερον, διότι ὁ κ. Τρικούπης θέλει ἀναιρέσει αὐτὴν τὴν στιγμὴν αὐτὸν τὸν κ. Τρικούπην ἐνώπιον ὑμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀπρόκλητος μάλιστα, εἶπεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς. Εἶναι ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν, κατακεχωρισμένα δὲ εἰς τὸ στόμα τῆς ἀληθείας τῆς κρατούσης φατρίας τὴν «Ὥραν». (Ἀναγινώσκει). «Ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας δὲν ἐθεώρησε τὴν ἱκανοποίησιν ταύτην ἐπαρκῆ, ἰδίως δὲν ἐθεώρησεν ἱκανοποιοῦσαν αὐτὸν τὴν αἰτιολογίαν, τὴν ἐν τῇ διαταγῇ περὶ φυλακίσεως καὶ περὶ ἀποπομπῆς τοῦ χωροφύλακος· ἡ αἰτιολογία ἐκείνη δὲν ἐποιεῖτο μνείαν, ὅτι ὁ χωροφύλαξ, καὶ ἀφοῦ ἔλαβε γνῶσιν ὅτι ὁ κ. Νίκολσων ἦτο Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἀφοῦ ὁ Ἐπιτετραμμένος εἶχε καταλείπει τὸ μέρος τὸ ἀπηγορευμένον καὶ εἶχε καταβῆ εἰς τὴν ὁδὸν, ἐξηκολούθησε προσβάλλων αὐτόν. Ταύτην τὴν παράλειψιν ἐθεώρησεν ὡς ἐπιῤῥίπτουσαν εἰς αὐτὸν ἐν μέρει τὸ ἄδικον, ἐνῷ, ἂν ἀνεφέρετο ἐν τῇ διαταγῇ ὅτι ἐξηκολούθησεν ὁ χωροφύλαξ.......» κλπ. Λοιπὸν εἶπεν ἢ δὲν εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης ἐπὶ λέξει, ὅτι ἐθεώρησεν ὁ κ. Νίκολσων τὴν διαταγὴν ὡς ἐπιῤῥίπτουσαν εἰς αὐτὸν ἐν μέρει τὸ ἄδικον;

§35Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε ὀλίγας γραμμὰς ἀκόμη διὰ νὰ ἀκούσωμεν καὶ τὸ συμπέρασμα;

§36ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· (ἀναγινώσκει). «Ἂν ἀνεφέρετο ἐν τῇ διαταγῇ, ὅτι ἐξηκολούθησεν ὁ χωροφύλαξ τὴν προσβολὴν καὶ ἀφοῦ ἔμαθεν, ὅτι ἦτο Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἀφοῦ ἀπεχώρησεν ἀπὸ τοῦ ἀπηγορευμένου ἐδάφους, τὸ ἔγκλημα θὰ ἦτον ἐναργές· προσέτι ἄρα ἐζήτησε διὰ νεωτέρας αὐτῷ ἰδιαιτέρας ἐπιστολῆς, ὅπως ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργείου γένηται ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος ἐνώπιον ἁπάσης τῆς ἐν τῇ Πρωτευούσῃ Χωροφυλακῆς, ὅπως παρίσταται κατὰ τὴν ἀνακοίνωσιν ὁ Πρόξενος τῆς Ἀγγλίας, ὅπως ἀνακρούσῃ ἡ μουσικὴ τὸ Ἀγγλικὸν ᾆσμα καὶ ὅπως παρουσιάσῃ ὅπλα ἡ Χωροφυλακὴ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν». Ἤλπιζον ὅτι ἐπὶ τούτου τοὐλάχιστον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἠμφισβήτει τόσον εὐθαρσῶς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ τούτου λεχθέντα ἐνώπιον τοιούτου ἀκροατηρίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν περιωρίσθη νὰ διαψεύσῃ τὸν προϊστάμενόν του, ἐπέτεινε συγχρόνως τὴν ὕβριν, τὴν ἔλλειψιν ἁβρότητος πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Ὅταν ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν οὕτω λαλοῦντος, ἐνεθυμήθην τὴν στενοχωρίαν, εἰς ἣν εὑρέθη ἐν ᾗ στιγμῇ παρεβάλλοντο παρ’ ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου τὰ δύω ἐκεῖνα ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἐνόμισα ὅτι μένεα ἴσως ἔπνεε κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησε νὰ περιπλέξῃ ἔτι μᾶλλον τὴν καὶ ἤδη οὐχὶ εὐάρεστον θέσιν αὐτοῦ. Ἐπέτεινε λοιπὸν τὴν ὕβριν κατὰ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, εἰπὼν ὅτι ὁ κ. Νίκολσων δὲν ἐγίνωσκεν, ὅταν κατὰ πρῶτον εἶδε τὸν κ. Πρωθυπουργόν, πόσον ἤξιζεν ἡ Ἀγγλικὴ τιμὴ, εἶπεν ὅτι ἐζήτησε τόσον ὀλίγον, διότι οὕτως εἶχε ζυγίσει τότε τὴν Ἀγγλικὴν τιμήν. Ἀλλ’ ὅταν ἔμεινε μόνος καὶ ἐσκέφθη, καὶ ἐζύγισεν ἐκ νέου ἐν ἡσυχίᾳ τὴν τιμὴν τῆς Πατρίδος του, τότε ἐζήτησε τὸ περιπλέον. Ἀλλ’ αὐτὰ, κ. Βουλευταὶ, εἶναι ἀνάξια οὐχὶ τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ τῆς κοινοτέρας αἰθούσης. Ἂν τοιοῦτος εἶναι ὁ κ. Νίκολσων, ἂν τοιοῦτοι εἶναι οἱ Ἀντιπρόσωποι τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, ποίαν ἰδέαν ἆρά γε ὁδηγεῖ ἡμᾶς νὰ σχηματίσωμεν ὁ κ. Κοντόσταυλος περὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως; Ἤλεγξεν ἡμᾶς προσέτι ὁ κ. Κοντόσταυλος, διατί μεταξὺ τῶν τόσων ἄλλων ἀποριῶν, τὰς ὁποίας προεβάλομεν, δὲν προεβάλομεν τὴν σπουδαιοτέραν κατ’ αὐτὸν—ἀνικροῦσαν ὅμως ὅ,τι πρὸ μικροῦ εἶπε περὶ τῶν λόγων, δι’ οὓς ὁ κ. Νίκολσων ἐγένετο ἀπαιτητικώτερος — τὴν σπουδαιοτέραν, εἶπε, πασῶν. Ποία δὲ εἶναι αὕτη; Διατί δὲν ἐξεφράσαμεν τὴν ἀπορίαν, μήπως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἡ διατάξασα ὅ,τι ὁ κ. Νίκολσων ἐζήτησε τελευταῖον, καὶ ἑπομένως μήπως ἡ μεταβολὴ ἐπῆλθε συνεπείᾳ ῥητῆς διαταγῆς τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως; Καὶ ἦτο τόσῳ ἐνθουσιασμένος ὁ κ. Κοντόσταυλος ἐπὶ τῇ στενοχωρίᾳ, εἰς ἣν μᾶς περιήγαγε, ὥστε αὐτὸς, ὁ τόσῳ ἤρεμος, ἀπετάθη πρὸς ἡμᾶς δι’ ἀποστροφῆς, καὶ εἶπε: διατί λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἀπορίαν δὲν τὴν ὑπεβάλατε; Δὲν εἶναι, κατὰ δυστυχίαν, ἐδῶ ὁ ἀξιότιμος κ. Κοντόσταυλος, διὰ νὰ ἀκούσῃ ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐρώτησίν του. Δὲν ὑπεθέσαμεν τοῦτο, διότι δὲν μᾶς ἀφῆκε νὰ ὑποθέσωμεν αὐτὸ ἡ καθαρὰ, ἡ ἀνεπίδεκτος πάσης ἀμφιβολίας ὁμολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸν ὁποῖον, ἤθελον προσθέσει πρὸς τὸν κ. Κοντόσταυλον, σκληρότατα ἀπεφασίσατε ἀπόψε νὰ τιμωρήσητε, διαψεύδοντες αὐτὸν κατὰ πᾶσαν στιγμήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι ἔσπευσε νὰ δώσῃ τὴν ζητηθεῖσαν ὑπερβολικὴν ἱκανοποίησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζεν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις «ἤθελεν ἐγκρίνει» τὴν ὑπερβολικὴν αἴτησιν τοῦ Ἐκτάκτου Ἀπεσταλμένου.

§37ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Βέβαια.

§38ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκούω ἓν βέβαια περὶ ἐκείνου ὅπερ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ τὸ ἀντίθετον ὅλως τούτου εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ περὶ τούτου πρόκειται. Ὥστε δὲν εἶχον ἄδικον, ὅταν ἐλέγχων τὴν ἀντίφασιν τῶν δύω ἐκείνων ἐγγράφων ἠρώτησα τοὺς δύω συναδέλφους, ἐὰν δὲν βλέπωνται, ἂν δὲν ἦναι συνάδελφοι, ἀλλὰ ἐχθροί. Τοῦτο ἐπιστοποίησεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Κοντόσταυλος πρὸ μικροῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Κοντόσταυλος φρονεῖ ἀκόμη, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅ,τι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε καὶ ὅ,τι καὶ ἡμεῖς παραδεχόμεθα, ἤτοι, ὅτι συμφερώτερον θὰ ἦτο διὰ τὰ μεγάλα τῆς Πατρίδος συμφέροντα νὰ μὴ ἐγίνετο ἡ συζήτησις αὕτη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπεναντίας ῥητῶς εἶπεν ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων θιγόντων ἀμέσως τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Πατρίδος, εἶναι ἀναγκαῖον μάλιστα νὰ γίνεται συζήτησις, ἤλεγξε μόνον ἡμᾶς ὅτι δὲν περιωρίσθημεν ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς συζητήσεως ὅπως ἐκεῖνος τοὺς ἐννοεῖ χωρὶς κἂν καὶ νὰ τοὺς ἐξηγήσῃ. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὀνομάζει ὑπερβολικὴν τὴν ἀπαίτησιν ἐκείνην, καὶ ἐνῷ ὁμολογεῖ οὕτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέκυψεν εἰς πρᾶξιν προσβάλλουσαν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς χώρας, παραδόξως φαίνεται φρονῶν, ὅτι εἶχε δικαίωμα ἐπὶ τούτῳ χειροκροτημάτων, ἐπαίνων καὶ ἐπιδοκιμασιῶν. Ἀλλ’ εἰς τοιαῦτα τί ν’ ἀπαντήσῃ τις; Δυστυχῶς τὰ ζητήματα, ἅπερ ἀνάγονται εἰς τὸ Διεθνὲς Δίκαιον, ἐπιπολαίως μόνον ἔθιξε, καὶ συμφέρει μάλιστα εἰς τὸν κ. Κοντόσταυλον νὰ εἴπω ὅτι οὐδόλως εἰσῆλθεν εἰς αὐτὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Τοιαῦτα ζητήματα δὲν ἐξετάζονται οὕτω: τοιαῦτα ζητήματα παρεντιθέμενα ἐν μέσῳ τῶν χειλέων ἑνὸς Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν ἀναλύονται καὶ ἀνατέμνονται μέχρι τῶν ἐγκάτων αὐτῶν. Ὁ κ. Κοντόσταυλος ἠθέλησε νὰ ἀναιρέσῃ ὅ,τι ἡμεῖς εἴπομεν ἀναγινώσκοντες κείμενα διασήμων συγγραφέων, ὅτι αἱ Διπλωματικαὶ ἀξιώσεις δὲν ἐγείρονται ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ προσβολὴ δὲν ἐγένετο ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἰδιότητι τοῦ προσβληθέντος· αὐτὸ τὸ γράφουσι καθαρῶς καὶ ἐπὶ λέξεσιν ὅλοι οἱ περὶ Διεθνοῦς Δικαίου συγγράψαντες. Ἀλλ’ ἐὰν περιωρίζετο εἰς τοῦτο ὁ κ. Κοντόσταυλος, ἤθελον εἴπει, ὅτι δὲν ἔλαβε τὸν καιρὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον. Ἀλλ’ εἶπε προσέτι ἀνακριβῶς, ὅτι ἡμεῖς διετάθημεν ἐντεῦθεν—καὶ δύναμαι νὰ ὁμιλήσω ἐν ὀνόματι πάντων τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἤκουσα πάντας—ὅτι ὁ κ. Νίκολσων προσεβλήθη ἐν περιστάσει ἰδιωτικῇ. Οὐδεὶς εἶπε τοιοῦτόν τι· ἀπηντήσαμεν μόνον εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ δικαιώματος δῆθεν τοῦ παθόντος, ἦτο δὲ ὡραία ἡ ἔκφρασις πρὸς χαρακτηρισμὸν τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας εἰς τὸ νὰ προσδιορίζῃ τὸ εἶδος τῆς ἱκανοποιήσεως αὐτοῦ, καὶ πρὸς ἀναίρεσιν τούτου ἀντετάξαμεν τὰς ρήσεις τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου. Ἡμεῖς οὐδέποτε εἴπομεν ὅτι ὁ κ. Νίκολσων προσεβλήθη ὡς ἰδιώτης· τὸ εἶπεν ὅμως κατὰ δυστυχίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ εἶπε μάλιστα διὰ τρόπου, τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιθυμῶ νὰ χαρακτηρίσω. Αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἐγγράφου αὐτῆς εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων εἰσῆλθεν εἰς τόπον αὐστηρῶς ἀπηγορευμένον, ἐνθυμοῦμαι ἐπὶ λέξει τὴν ἀτυχῆ ἐκείνην διαταγὴν, λέγει ῥητῶς, ὡς νὰ ἦτο ἐντεταλμένος ὁ γράψας τοῦτο νὰ εἴπῃ, ὅτι οὐχὶ ὁ κ. Νίκολσων, ἀλλὰ πᾶς ὅστις, μέχρι Βασιλέως ἴσως, εἰσήρχετο εἰς τὸν πευκῶνα, θὰ ἀπεδιώκετο ἐκεῖθεν, διότι αὐστηρὰν διαταγὴν εἶχεν ὁ χωροφύλαξ Καλποῦζος, λέγει τὸ Ὑπουργικὸν ἔγγραφον, νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ τὴν εἴσοδον εἰς οὐδένα ἀνεξαιρέτως. Ἐὰν εἰς τοιοῦτον τόπον ἀπηγορευμένον εὑρέθη ὁ κ. Νίκολσων, δὲν παρεβίασεν ἆρά γε διάταξιν τῶν νόμων τῆς Πολιτείας παρ’ ᾗ ἑδρεύει καὶ δὲν περιέπεσεν εἰς ἐκεῖνο ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι θὰ ἀφῄρει πᾶν δικαίωμα ἱκανοποιήσεως καὶ αὐτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησίν του; Διατί τοῦτο τὸ ἐγράψατε; Ποίου δαίμονος ἔμπνευσις ὑπηγόρευσε τὴν σύνταξιν τοιούτου ἐγγράφου; Διατί δὲ εἴπατε προσέτι σαφῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι ὁ χωροφύλαξ ἐκακοποίησεν ἄγνωστον εἰς αὐτὸν ἄνθρωπον; Διατί ῥητῶς καὶ διὰ τρόπου οὐχὶ βεβαίως ἁβρόφρονος διεψεύσατε ἐπίσημον ἔγγραφον κατατεθὲν ὑμῖν ἐν εἴδει παραπόνου καὶ διηγήσεως τῶν εἰς αὐτὸν συμβάντων παρὰ τοῦ κ. Νίκολσων; Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς, ὡς καὶ προχθὲς ἐξήγησα διὰ μακρῶν, οὐχὶ μόνον ὁ κύριος Νίκολσων, ἀλλὰ πᾶς ὅστις ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς ὁμοίαν περίστασιν, ἤθελε μεταβάλει γνώμην οὐχὶ βεβαίως ἐπὶ τὸ μετριώτερον, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ ἄγριον. Ἐὰν τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, μετὰ τὴν δοθεῖσαν ἱκανοποίησιν, ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησίν του ὑπὸ τοῦ κ. Νίκολσων, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἤθελε βεβαίως παύσει τοιοῦτον ὑπάλληλον. Αὐτὸ ἤθελε πράξει ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, καὶ ὅταν ὁμιλῇ τις περὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο ἔπρεπε νὰ εἴπῃ καὶ ὄχι ὅ,τι εἶπεν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Δὲν λέγεται, κύριε Κοντόσταυλε, περὶ Κυβερνήσεων καὶ πρὸ πάντων περὶ τῆς Ἀγγλικῆς, ὅτι, καίτοι μὴ ἐπιδοκιμάζουσα τὴν διαγωγὴν τοῦ Ἀντιπροσώπου αὐτῆς, ἐπιδοκιμάζει ὅμως πρὸς βλάβην τῶν ἄλλων τὰς πράξεις αὐτοῦ. Μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι εἶναι γνωστὸν, ὅτι μάλιστα αὐτὴ ἡ φήμη ἡ ὡραία περὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἶναι πασίγνωστος, ὅτι ἐν περιπτώσεσι τοιαύταις ἐγκρίνει ὅσον δήποτε παράβολον πρᾶξιν τοῦ Ἀντιπροσώπου αὐτῆς, καὶ ἀφοῦ ἐπιβληθῇ εἰς τὰ ἀσθενέστερα Κράτη, τότε μεταθέτει, ἀνακαλεῖ ἢ παύει τοὺς παρεκτραπέντας ὑπαλλήλους της! Αὐτὰ εἶναι τεχνάσματα, ἅπερ Κυβέρνησις σεβομένη ἑαυτὴν δὲν δύναται νὰ πράξῃ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τυχόν ποτε ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῆς Κυβέρνησίς τις ἔπραξεν οὕτως ἀναξίως, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λέγῃ τὰ τοιαῦτα περὶ Κυβερνήσεως ἐξευγενισμένου Ἔθνους. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶπέ τι πλειότερον, τὶ καινότερον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν, προσθέτω ὅμως τοῦτο, ὅτι ἐὰν ᾐσθάνθη αὐτὸς θλῖψιν ἐπὶ τῷ γεγονότι, ὅπερ ὀνομάζει ὑπερβολικὸν, ὁ Τόπος ᾐσθάνθη βαθυτάτην πικρίαν, καὶ ᾐσθάνθη βαθυτάτην πικρίαν, διότι τὸ ζήτημα δὲν κεῖται ἐκεῖ ἐν τοῖς τελεσθεῖσιν ἐπὶ τῆς Πλατείας τοῦ Συντάγματος, κεῖται ἐν τῇ ἰδέᾳ, τὴν ὁποίαν τὰ τελεσθέντα ἐκεῖνα ἐκπροσωποῦσι. Τοιαῦτα μέτρα—καὶ προκαλῶ πάντας νὰ μοὶ φέρωσιν ἓν παράδειγμα ἀντίθετον—τοιαῦτα μέτρα δημοσίας πομπῆς δὲν λαμβάνονται κατ’ Ἐθνῶν, ἅπερ εἶναι παραδεδεγμένα ἐν τῇ Εὐρωπαϊκῇ οἰκογενείᾳ ὡς Ἔθνη εὐνομούμενα. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι Ἔθνος εὐνομούμενον καὶ ὡς τοιοῦτον ἔχει τὸ δικαίωμα, ἵνα θεωρῶνται οἱ Νόμοι αὐτῆς ὡς οἱ Νόμοι πάντων τῶν ἄλλων εὐνομουμένων Κρατῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῇ ἡ Ἀγγλία τοὺς Νόμους τοὺς Ἑλληνικοὺς ὡς Νόμους Ἀγγλικοὺς καὶ ἐπὶ τοῖς ὅροις τούτοις εἶναι εἰσηγμένη εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν οἰκογένειαν, καὶ ἐπὶ τοῖς ὅροις τούτοις ἔχει σχέσεις φιλικὰς πρὸς τὰ ἄλλα Ἔθνη. Capitulations δὲν ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι· οἱ Νόμοι οἱ Ἑλληνικοὶ εἶναι Νόμοι ἐπιστημονικῶς καὶ πολιτικῶς ὀρθοὶ, καὶ μόνον τῶν Νόμων τούτων ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ ἐγγυᾶται καὶ πρὸς τοὺς ξένους, οἵτινες μάλιστα ὑπὸ τῶν Νόμων τούτων διέπονται πλὴν εἰδικῶν, ἐλαχίστων περιπτώσεων ἑτεροδικίας, τὴν ἀσφάλειαν αὐτῶν, τὴν τιμὴν αὐτῶν, τὴν περιουσίαν αὐτῶν, ἡ δὲ ἄμεσος καὶ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τῶν Νόμων τούτων εἶναι ἡ μόνη ὀφειλομένη ἱκανοποίησις. Τὸ γεγονὸς τοῦ Καλπούζου εἶναι γεγονὸς δυσάρεστον, εἶναι γεγονὸς βάρβαρον, βάναυσον, ἀποδοκιμαστέον, ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς συνηθέστατον, οὐχὶ μόνον ἐνταῦθα, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα Ἔθνη πολλῷ ἡμῶν ἀρχαιότερα εἰς τὸν πολιτισμόν. Τούτου οὕτως ἔχοντος, μόνον κατὰ τοῦ Καλπούζου ἠδύνατο νὰ ἐξεγερθῇ ἡ ἀγανάκτησις τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν Πολιτείαν ἀνδρῶν, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, καὶ μόνον κατ’ αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ ἐπιπέσῃ ἡ ὀργὴ αὐτῶν καὶ ἡ δύναμις καὶ τὸ βάρος τῶν Νόμων. Ἡ δυστυχὴς Ἑλλὰς τί ἔπραξε; Καὶ ὅτι ἡ γνώμη μου, ἥτις εἶναι γνώμη πάντων ὅσοι καὶ ἐσκέφθησαν, καὶ ἔγραψαν, καὶ ὡμίλησαν περὶ τοῦ Ἀλληλεθνοῦς Δικαίου, εἶναι ὀρθὴ, τὸ ἀπέδειξεν ἐν τῇ φυσικῇ αὐτοῦ συναισθήσει τοῦ δικαίου καὶ τῷ σεβασμῷ του πρὸς τὴν Ἑλλάδα ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Μεγάλης Βρετανίας. Οὐδὲν ἄλλο ἐζήτησεν ἐκεῖνος ἐν ἀρχῇ ἢ τὴν αὐστηρὰν κατὰ τὸν Νόμον τιμωρίαν, καὶ παρεκάλεσε μάλιστα, ὡς ῥητῶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ μὴ γείνῃ περὶ τούτου δημοσία τις πρᾶξις, νὰ μὴ γείνῃ θόρυβος. Τὰ τελεσθέντα λοιπὸν ἔχουσιν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἡ μεμονωμένη αὕτη πρᾶξις ἑνὸς ἀτόμου, ὅπερ προσβαλὸν τὸν Ἀντιπρόσωπον ξένης Δυνάμεως, εἶναι ὑπόλογον πρὸς τὴν πατρίδα αὐτοῦ, ἐθεωρήθη ἐν ἀλληλεγγύῃ μεθ’ ὅλου τοῦ Ἔθνους. Ἐν ἀλληλεγγύῃ μεθ’ ὅλου τοῦ Ἔθνους κρίνονται αἱ πράξεις τοῦ ἀτόμου ἢ ὅταν ἦναι βεβαιωμένη ἡ πρὸς τὸ κακοποιεῖν τάσις τόπου τινὸς, ἢ ὅταν πρόκηται περὶ Ἔθνους μὴ εἰσηγμένου εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν οἰκογένειαν, ἑπομένως βαρβάρου. Ἰδοὺ διατί ἐθλίβη ὁλόκληρος ὁ τόπος. Τοιοῦτον μέτρον ἱκανοποιήσεως, ζητηθείσης ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, εἶναι μοναδικόν. Ἐὰν μᾶς ἐπέβαλον ἀποζημίωσιν ὑλικὴν, ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἀνεχθῶμεν, ἠδυνάμεθα νὰ μὴ τὴν θεωρήσωμεν δικαίαν, ἀλλὰ νὰ τὴν θεωρήσωμεν ἀνεκτήν· ἀλλὰ νὰ μᾶς ἐπιβάλωσι διαπόμπευσιν, ταύτην μόνον κατὰ τῶν Ζουλοῦ ἢ τῶν Κάφρων ἢ τῶν Ἀράβων δύναται Ἔθνος ἐξευγενισμένον νὰ ἐπιβάλῃ. Ὥστε, κύριοι Βουλευταὶ, ἐὰν ἀγανακτῶμεν, ἀγανακτῶμεν δικαίως, διότι εἴμεθα Ἕλληνες καὶ πονοῦμεν, διότι εἴμεθα Ἕλληνες καὶ ἔχομεν εὔθικτον τὴν Ἑλληνικὴν φιλοτιμίαν. Διὰ τοῦτο μάλιστα σᾶς εἶπον καὶ χθὲς, διὰ τοῦτο σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης καὶ πάντες οἱ ἀγορεύσαντες, ὅτι λυπούμεθα ἐπὶ τῇ συζητήσει ταύτῃ καὶ θέλομεν νὰ δοθῇ ὡς οἷόν τε πέρας εἰς αὐτήν· ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς θέλωμεν νὰ δοθῇ πέρας εἰς αὐτὴν, ἠστόχησαν βεβαίως οἱ σκεφθέντες νὰ προβάλωσιν ἐντεῦθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως ἀπαντήσῃ ἐκ νέου, καὶ ὄχι μόνον ἀστόχως ἐσκέφθησαν, ἀλλὰ καὶ κατέστησαν προφανεστέραν τὴν ἀσυμφωνίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκείνου μὲν εἰπόντος χθὲς ὅτι, θεωρῶν τὴν συζήτησιν ταύτην ἐπιβλαβῆ, περιωρίσθη εἰς ὅσα εἶπε καὶ δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ ὁμιλήσῃ αὖθις—ὅταν δὲ τοῦτο λέγῃ ὁ Πρωθυπουργὸς, τὸ λέγει βεβαίως σύμπασα ἡ Κυβέρνησις—τούτου δὲ λαβόντος ἀπροσδοκήτως τὸν λόγον σήμερον. Ἡμεῖς ὅμως ἐπιθυμοῦμεν νὰ λήξῃ τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ λήξῃ ἀναλόγως τῆς σοβαρότητος τῆς Βουλῆς, ἀναλόγως τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Ἔθνους, ὅπερ ἡ Βουλὴ ἀντιπροσωπεύει, ἀναλόγως τῆς εὐλαβείας, ἣν ὀφείλει αὕτη νὰ ἀποδείξῃ πρὸς μεγάλην, φίλην καὶ εὐεργέτιδα Δύναμιν, ἀναλόγως ὅμως καὶ τοῦ τὰς καρδίας ἡμῶν συμπάντων, συμπολιτευομένων καὶ ἀντιπολιτευομένων, κατέχοντος αἰσθήματος. Ἰδοὺ διατί φρονοῦμεν ἡμεῖς οἱ ἐν Ἀντιπολιτεύσει, ὅτι δὲν δύναται, δὲν συμφέρει, δὲν συμφέρει πρὸ πάντων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταλήξῃ ἡ Βουλὴ εἰς ψηφοφορίαν. Δὲν συμφέρει νὰ καταλήξῃ εἰς ψηφοφορίαν οὐχὶ διὰ τὸν ταπεινὸν λόγον τῆς καταμετρήσεως τῶν ἀριθμῶν—ψηφοφορίαν πρὸς τοῦτο ἐν πάσῃ στιγμῇ δύναται καὶ Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις νὰ προκαλέσῃ, ἑπομένως λογικῶς δὲν δύναται νὰ ἀποδοθῇ ἡμῖν τοιοῦτος σκοπός—ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ γείνῃ τοιαύτη ψηφοφορία καὶ διὰ τοὺς λόγους μὲν ἐκείνους, οἵτινες ἐνδιαφέρουσι τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἁπάντων, ἀλλὰ πρὸ πάντων διὰ τὴν θέσιν τὴν ἀξιοπρεπῆ, τὴν σπουδαίαν, τὴν σοβαρὰν, τὴν ὁποίαν τὸ Κοινοβούλιον ὀφείλει νὰ τηρήσῃ κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην. Τί σημαίνει ἡ ψηφοφορία; ἡ ψηφοφορία σημαίνει διαίρεσιν γνωμῶν, ἀντίθεσιν μάλιστα γνωμῶν· φρονοῦμεν ὅμως ἡμεῖς ἀντιθέτως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; οὐχί. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς εἶπεν ἐντεῦθεν καὶ διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ διὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὴν ζητηθεῖσαν ἱκανοποίησιν θεωρεῖ ὑπερβολικήν. Ἐξήγησα δὲ προχθὲς ὅτι ὑπερβολικὴ σημαίνει ταπεινωτική, καὶ ἡμεῖς φρονοῦμεν τὸ αὐτό· ἀλλὰ φρονοῦμεν ἡμεῖς περιπλέον, ὅτι αὕτη ἡ ταπεινωτικὴ ἱκανοποίησις δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ὑποδεεστέραν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν περὶ τῆς Ἑλλάδος ἔχει ἡ Ἀγγλία, δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ τερατῶδες τῆς πράξεως, τὸ ὁποῖον, ὡς τερατῶδες, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀντανάκλασιν καὶ ἐφ’ ὅλης τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν, ἵνα μὴ εἴπω τι πλέον, διεξαγωγὴν τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ χωρισθῶσιν· ἐὰν ψηφίσωμεν κατὰ τοῦ αἰτίου, ὅπερ εἶναι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, συμψηφοφοροῦμεν καὶ κατὰ τοῦ ἀποτελέσματος, ὅπερ εἶναι ἡ ταπείνωσις. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις, οὕτω μάλιστα εὐγενῶς προκαλουμένη ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἐλαττώσῃ διὰ μιᾶς τοιαύτης ψηφοφορίας τὴν σημασίαν, τὴν ἐξ ὑποκειμένου διὰ τὸν ἱκανοποιηθέντα Ἐπιτετραμμένον καὶ τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος, τῆς δοθείσης ἱκανοποιήσεως. Οὐδεμία θὰ προστεθῇ ὠφέλεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῆς ψηφοφορίας, ἥν, ὡς εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἀπόψε εἰς ἕτερον ζήτημα δυνάμεθα νὰ προκαλέσωμεν, ἐνῷ ἡ βλάβη, ἡ ἐξ αὐτῆς διά τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Ἔθνος εἶναι προφανής. Ἰδοὺ διὰ τίνας λόγους πρὸς ὑμᾶς μὲν, κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειονοψηφίας, λέγομεν νὰ μὴ δεχθῆτε, τὴν δὲ Κυβέρνησιν ἐξορκίζομεν ἐπὶ τῷ καθήκοντι αὐτῆς νὰ μὴ ἀπαιτήσῃ ψηφοφορίαν. Ἐλπίζω, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι τῆς μειονοψηφίας— δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα βεβαίως ἐν ὀνόματι οὐδενὸς νὰ ὁμιλῶ, ἀλλ’ ἔχω τὸ καθῆκον νὰ γινώσκω τὴν φιλοπατρίαν πάντων—ἐλπίζω, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θέλει συμμερισθῆ τὴν γνώμην ταύτην, δύναμαι δὲ νὰ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὴν γνώμην αὐτὴν θέλουσι δράξει μάλιστα καὶ οἱ συνάδελφοι οἱ τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπωφεληθῇ αὐτῆς πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἂς συλλογισθῇ, ὅτι ἐὰν ἠδυνήθη νὰ προβῇ εἰς ὅ,τι προέβη, ἐὰν εἶχε τὸ πρὸς τοῦτο θάῤῥος, τὸ εἶχε, διότι κατὰ τὸ Πολίτευμα ἡμῶν, ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὑποστηριζομένη Συνταγματικὴ Κυβέρνησις ἀντιπροσωπεύει ἐν πάσῃ στιγμῇ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον καὶ διαχειρίζεται ὑπὸ τὴν εὐθύνην μὲν αὐτῆς, ἀλλ’ ἄνευ περιορισμοῦ, πλὴν τῶν ὑπὸ τῶν Νόμων τοῦ Κράτους ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων ἐπιβαλλομένων, τὴν τιμὴν αὐτοῦ, τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, τὸ παρὸν αὐτοῦ, τὸ μέλλον αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§39Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι ἐπεθύμουν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς ἀπήντησεν ἐπαρκῶς, δὲν νομίζω καλὸν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τούτου· νομίζω ὅμως ὅτι δύναμαι νὰ ἐκφράσω τὸ συμπέρασμά μου, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη ἔπρεπε νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, ἀλλ’ οὐδὲ εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ συζήτησις, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδήλωσεν, ὅτι διὰ τῆς συζητήσεως ἤθελον προσβληθῆ τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἐκφράζω λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὴν βαθυτάτην λύπην μου ἐπὶ τῷ συμβάντι, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν ἡ Κυβέρνησις ἐκ καθαρᾶς φιλαρχίας προεκάλεσε τὴν λυπηρὰν σκηνὴν, τὴν τελεσθεῖσαν πρό τινων ἡμερῶν ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος, καὶ διότι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πραγματικὴ βία, μετὰ σπουδῆς ὑπερεθεμάτισεν εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας, ἀφήσασα ὄπισθέν της κάκιστον προηγούμενον. Ἀλλ’ ἰδίως ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διότι ἡ Κυβέρνησις Συνταγματικοῦ Κράτους ἐτόλμησε παρὰ τὰ νόμιμα καὶ τὰ ἔθιμα νὰ διαπραγματευθῇ ὑπόθεσιν, τὴν τόσῳ σοβαρὰν, δι’ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε πρὸς ὑπεράσπισίν της, ἀλλὰ δὲν προσήγαγεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὑπὸ τὴν πρόφασιν τῆς παραβιάσεως τοῦ ἀποῤῥήτου τῆς ἐπιστολῆς, καὶ διότι οὕτω καθιέρωσε κάκιστον προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐκθέσῃ μέγιστα ἐθνικὰ συμφέροντα. Συμφωνῶ δὲ καὶ μὲ τὸ συμπέρασμα τῶν πρὸ ἐμοῦ προλαλησάντων, ὅτι ψηφοφορία δὲν εἶναι καλὴ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, δὲν εἶναι σκόπιμος. Δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὴν ἐλπίδα τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι θέλουσι πραγματωθῆ αἱ ἐλπίδες αὐτοῦ καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὑπείκουσα εἰς τὴν φωνὴν τοῦ καθήκοντος, δὲν θέλει προκαλέσει ψηφοφορίαν· διότι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν διακόψας με εἶπεν, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην δι’ ἣν ἔπραξε πρᾶξιν· ἔλεγε δὲ ταῦτα, διότι ἐγνώριζεν ὅτι ὄπισθεν αὐτοῦ ἔχει τὴν πλειοψηφίαν καὶ ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα δύναται νὰ λύσῃ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ. Προβλέπω, εὔχομαι δὲ νὰ πλανῶμαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς θέλει ὑποβάλει πρότασιν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αἱ συνέπειαι πρέπει νὰ ἐπιβαρύνουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐκείνους, οἵτινες θέλουσι δεχθῆ τοιαύτην πρότασιν, οὐδόλως δὲ δύνανται νὰ βαρύνωσι καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον αὑτῆς διαμαρτυρομένη κατὰ τῆς τοιαύτης πράξεως, καὶ ἥτις ὑπέδειξεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ψηφοφορίας. Ἀδιάφορον δὲ ἐὰν ὁ ἀριθμὸς θελήσῃ καὶ πάλιν ν’ ἀμνηστεύσῃ τὰ τελεσθέντα. Ἡ εὐθύνη ἂς πέσῃ ἐπὶ τῶν ὑπευθύνων.

§40ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δύναταί τις νὰ ὀνομάσῃ Κοινοβουλευτικὴν τὴν τακτικὴν, ἣν ἠκούσατε; Εἶναι Κοινοβουλευτικὸν νὰ ἐγείρῃ μερὶς ἀντιπολιτευομένη τὸ Ὑπουργεῖον κατηγορίαν κατ’ αὐτοῦ διὰ γεγονὸς λυπηρὸν, νὰ παρατείνῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἡμέρας ὅλας, καὶ ἔπειτα νὰ λέγῃ: Σεῖς μὲν εἶσθε ἔνοχοι, ἐγὼ ὅμως δὲν ζητῶ γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου ἔστω καὶ ἀπωτάτην ἐπὶ τούτου; Ὁ χαρακτὴρ, ὁ δοθεὶς εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, καὶ ἡ ἀποπειρωμένη λύσις ὑπὸ τοῦ εἰσηγησαμένου τὴν ἐπερώτησιν κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας εἶναι τοσούτῳ κατάκριτος, ὥστε ἤθελε παραβῆ τὸ καθῆκον αὐτοῦ, ὅστις δυνάμενος δὲν κατέκρινεν αὐτήν. Ἴσως ἔδει λῆξις τῆς συζητήσεως νὰ ἦναι ἡ ἀποδοκιμασία αὐτῆς. Τίς προεκάλεσε δὲ τὴν συζήτησιν, ἡ Κυβέρνησις ἢ ὁ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Βουλευτής; Δὲν εἶναι αὐτὸς ὅστις διὰ τῆς μακρᾶς καὶ μεμελετημένως παρεσκευασμένης ἐπερωτήσεως ἔσυρεν εἰς τοιαύτην συζήτησιν θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον μόνον ἐξηγήσεις ἠδύναντο νὰ ζητηθῶσι καὶ μετ’ αὐτὰς νὰ παύσῃ; Δὲν εἶναι ὁ ἴδιος ὅστις μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, μετὰ τὴν ἁπλῶς ἀφηγηματικὴν αὐτοῦ ὁμιλίαν, τὴν οὐδόλως προκλητικὴν συζητήσεως, δὲν εἶναι ὁ κ. Εἰσηγητὴς αὐτὸς ὅστις, ἐπωφελούμενος ἀπαντήσεως δῆθεν πρὸς τὴν διήγησιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, κατήρξατο τῆς ἐπιθετικῆς ταύτης συζητήσεως; Δὲν παρέτεινεν αὐτὴν, ἀλλεπαλλήλως ὁμιλήσας; Καὶ αὐτὸς ζητεῖ σήμερον νὰ καταλήξῃ τοιαύτη συζήτησις ἄνευ ψηφοφορίας! Ἐπὶ πέντε ἤδη συνεδριάσεις οὐδὲν ἄλλο ἔπραττεν, ἢ νὰ ἐπιῤῥίπτῃ τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων, ἥκιστα τιμώντων τὸν λέγοντα, νὰ κατηγορῇ αὐτοῦ. Παρέστησε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τῆς Πατρίδος του μνησικάκως ἔχοντα πρὸς τὸν Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας καὶ διὰ τοῦτο ἀνεχθέντα τὴν προσβολὴν αὐτοῦ. Παρέστησεν αὐτὸν ὡς ἐξυβρίσαντα τὸν Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλίας, διὰ τῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τὸ πρῶτον καὶ εἶτα διὰ τῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀφηγήσεως τοῦ γεγονότος. Ἀκόμη δὲ πρὸ ὀλίγου δὲν ἠκούσατε; Δὲν σᾶς ἔλεγεν αὖθις ὅτι ἐξύβρισεν αὐτὸν ὁ κύριος Πρωθυπουργός! (εὖγε, εὖγε). Καὶ μεθ’ ὅλον τὸ πατριωτικὸν αὐτὸ ἔργον, σᾶς ζητοῦσι ν’ ἀφήσητε τὴν συζήτησιν, ἵνα πάλιν ἂν δυνηθῶσιν ὑπηρετήσωσι τὸν τόπον, καθ’ ὅμοιον τρόπον, διὰ τοῦ ἰδίου θέματος! Ἐζήτησε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσαγάγῃ αὕτη τὸ ἔγγραφον, δι’ οὗ ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος ἠξίωσε τὴν ἱκανοποίησιν τὴν δοθεῖσαν, διὰ τῆς ἐνώπιον τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς ἀναγνώσεως τῆς τιμωρούσης τὸν Καλποῦζον διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐθεώρησεν αὐτὸ σπουδαιοτάτην ἀφετηρίαν ἐπιθέσεως. Ἐπὶ τούτου ἠκούσατε πολλοὺς ὁμιλήσαντας καὶ παντοῖα εἰπόντας ἐπὶ τῆς φύσεως τοῦ ἐγγράφου τούτου. Ἐζήτησεν ἄρα αὐτὸ ὁ Εἰσηγητὴς τῆς ἐπερωτήσεως, διότι τῷ ἐχρησίμευεν ἵνα μάθῃ ἂν τῷ ὄντι ἐζήτησε τοιαύτην ἱκανοποίησιν ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος; ὄχι. Τὸ ἐζήτησε, διότι εἴξευρεν ἴσως, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ προσαχθῇ τὸ ἔγγραφον, καὶ ἐπὶ τῇ ἀρνήσει ἐπεζήτει, ὡς ἤθελε, νὰ ἱδρύσῃ κατηγορίαν, ἐπὶ εἰκασιῶν καὶ φανταστικῶν παραβάσεων στηριζομένων τοῦτο καὶ ἔπραξεν. Ἐπιληφθεὶς τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι τὸ ἔγγραφον εἶναι ἰδιωτικὸν, καὶ εὑρὼν ἐν τούτῳ στάδιον εὐρὺ εἰς ἐξ ὑποθέσεων κατηγορίας κατὰ τοῦ Ὑπουργείου....

§41Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ λέγονται μόνον εἰς τὰ δικαστήρια.

§42ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Λησμονεῖτε ὅτι ἡ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων ἠθικὴ εἶναι ἂν μὴ στενοτέρα, ἴση ὅμως πρὸς τὴν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου; Ἀγνοεῖ ὁ διακόψας ὅτι πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ λεχθῇ ἐπὶ Δικαστηρίου, ἄριστα δύναται νὰ ῥηθῇ καὶ ἐδῶ; (εὖγε). Ἦτο ἀνάγκη νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν προσαγωγὴν τῆς ἐπιστολῆς, ἢ τῶν ἐπιστολῶν, ὧν ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐνέδωκεν εἰς ἔγγραφον αἴτησιν, γενομένην ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, καὶ δὲν προῆλθεν εἰς τὴν δοθεῖσαν ἱκανοποίησιν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας. Δὲν ἤρκει ἡ τοιαύτη ἐπίσημος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δήλωσις; Τί ἐχρησίμευε πλέον τὸ ἔγγραφον διὰ τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐζητήθη ἡ ἱκανοποίησις καὶ δὲν ἐδόθη ἐκ πρωτοβουλίας τοῦ Ὑπουργείου; Ἠδύνατο πλέον ν’ ἀμφισβητηθῇ ἡ αἴτησις; ὄχι βέβαια. Καὶ ἰδοὺ, διατί εἶπον, ὅτι ἐζητήθη τὸ ἔγγραφον, ὄχι ἵνα προσαχθῇ, ἀλλ’ ἵνα μὴ προσαχθῇ. Καὶ διὰ νὰ πεισθῆτε ἐκ τῆς σαθρότητος τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ζητούντων τὸ ἔγγραφον, περὶ τοῦ ἀδικαιολογήτου τῆς αἰτήσεως αὐτῶν, σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν ἄτοπον ἀντίφασιν, εἰς ἣν περιέστη ἐπὶ τούτου ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Σᾶς εἶπεν, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐν τῇ Ἀγγλικῇ Διπλωματίᾳ εἴθισται νὰ μεταχειρίζωνται συνεχῶς ἐπιστολὰς οἱ Ἄγγλοι Διπλωμάται, διότι πάντα τὰ ἔγγραφα, ὅσα ἐπισήμως στέλλουσι, πάντα ἀνεξαιρέτως δημοσιεύονται ἐν τῇ Κυανῇ Βίβλῳ, τῇ διανεμομένῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Μόνον δὲ ὅσα εἶναι γεγραμμένα ἐν εἴδει ἐπιστολῆς, ταῦτα δὲν δημοσιεύονται. Ἄρα ὅσα γράφουσιν ἐν τύπῳ ἐπιστολῆς, τὰ γράφουσιν ἵνα μὴ δημοσιευθῶσιν. Ἄρα ὁ κύριος Ἐπιτετραμμένος ἔγραψεν ἰδιαιτέρως ἵνα μὴ δημοσιευθῇ ἡ ἐπιστολή του ἐν τῇ Κυανῇ Βίβλῳ. Ὅθεν, ἀφοῦ δὲν ἤθελε νὰ δημοσιευθῇ αὕτη ἐκεῖ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἤθελε νὰ δημοσιευθῇ ἐνταῦθα; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι κύριος τοῦ μυστικοῦ τῆς ἐπιστολῆς εἶναι ὁ γράψας, καὶ δὲν δύναται νὰ δημοσιεύσῃ τις αὐτὴν ἄνευ τῆς ἀδείας αὐτοῦ. Ἂν ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος ἤθελε τὴν δημοσίευσιν, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ αὐτὴν ἢ νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ γείνῃ αὕτη; Ἡ γενομένη παραβολὴ πρὸς τὴν ἐνώπιον ποινικοῦ Δικαστηρίου βραδεῖαν προσαγωγὴν ἐγγράφου, ὅπερ εἶναι ἀπαράδεκτον, μόνη αὐτὴ ταπεινοῖ τὸ θέμα καὶ τὸ ἐπιχείρημα, καὶ εἶναι ἥκιστα ἀκριβής. Ἀφοῦ λοιπὸν ἱκανοποίησις ἐζητήθη, τὸ κυρίως ἐξεταστέον ἦτο, ἂν ὠφείλετο τοιαύτη εἰς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας, προσβληθέντα ἐν γνώσει τῆς ἰδιότητός του ὑπὸ ὀργάνου τῆς δημοσίας δυνάμεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἔστω καὶ κατωτάτου. Μόνος ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας Ἀντιπρόσωπος ἠμφισβήτησε τὴν πρὸς ἱκανοποίησιν ὑποχρέωσιν. Εἶπεν, ὅτι ἤρκει ἡ κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς Νόμους τιμωρία τοῦ προσβολέως. Βεβαίως, ἂν ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος προσεβάλλετο ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἰδιότητός του, δὲν ὑπῆρχε περίστασις ἱκανοποιήσεως αὐτοῦ· διότι ἡ ἱερότης καὶ τὸ ἀπαραβίαστον τοῦ προσώπου τοῦ Πρέσβεως ἐπάγεται ἐν τοιαύτῃ περιστάσει μόνον τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τοῦ ἐνόχου, ἀλλ’ οὐδεμίαν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ Συγγραφεῖς τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου λέγουσι τῳόντι, ὅτι μόνον ὅταν προσβληθῇ ἐν τῇ ἰδιότητί του ὁ Ἀντιπρόσωπος ξένης Δυνάμεως, εἴτε κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του, εἴτε ἕνεκα τῆς ἐκτελέσεως τούτων, ὀφείλεται ἱκανοποίησις· ἀλλὰ λέγουσιν ἐπίσης, ὅτι ὀφείλεται καὶ ὅταν προσβληθῇ ὑπὸ ὀργάνου τῆς Ἀρχῆς, ἐν γνώσει τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ· διότι ἡ ἀλληλεγγύη τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν ξένων Δυνάμεων δὲν εἶναι ἀμφισβητήσιμος. Καὶ ἐνταῦθα ἔχομεν προσβολήν, γενομένην μετὰ τὴν γνωστοποίησιν τῆς ἰδιότητος τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου εἰς τὸν χωροφύλακα παρὰ τούτου καὶ γενομένην παρ’ ὀργάνου τῆς Δημοσίας δυνάμεως. Δὲν ἐχρειάζετο λοιπὸν χρόνος ἐκτελέσεως καθήκοντος, ἵνα ἐπαχθῇ ἡ ὑποχρέωσις πρὸς ἱκανοποίησιν. Ἐν τοῖς χρονικοῖς τοιούτων διενέξεων, κατὰ τὰς Διεθνεῖς σχέσεις, θέλετε εὕρει πολλὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐζητήθη καὶ ἐδόθη ἱκανοποίησις διὰ προσβολὴν γενομένην κατ’ Ἀντιπροσώπου ξένης Δυνάμεως, ἐν γνώσει τῆς ἰδιότητός του, οὐχὶ δ’ ἕνεκα τῶν καθηκόντων του. Ἐκ τῶν πολλῶν ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Προσεβλήθη ἄλλοτε ὁ Πρέσβυς τῆς Ῥωσσίας ἐν Λονδίνῳ Ματθαιὼφ ὑπὸ τῶν δανειστῶν του, ἐνῷ ἦτον ἤδη μετατεθειμένος εἰς Ὁλλανδίαν. Μεταβαίνων εἰς περίπατον ἐκρατήθη ὑπὸ Δικαστικοῦ κλητῆρος διὰ χρέη λιρῶν 300. Ἐσταμάτησαν τὴν ἅμαξαν αὐτοῦ, κατεβίβασαν αὐτὸν τῆς ἁμάξης καὶ ἀφαιρέσαντες τὸν πῖλον καὶ τὴν ῥάβδον αὐτοῦ, ὡδήγησαν εἰς κράτησιν ἐπί τινας ὥρας· διότι ἐπὶ ἐγγυήσει φίλων του ἀπελύθη τάχιστα. Ἕνεκα τῆς προσβολῆς ταύτης, μὴ γενομένης οὔτε ἐν τῇ ἐκτελέσει καθηκόντων, οὔτε ἕνεκα τοιούτων, καίτοι παυθέντων τῶν παραιτίων ὑπαλλήλων, ἐζητήθη παρὰ τῆς Ῥωσσίας καὶ ἐδόθη ἱκανοποίησις, ἐπάγουσα τῳόντι ταπείνωσιν τοῦ δίδοντος αὐτήν. Ἔπεμψε δηλονότι ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας Ἄννα κατ’ ἀνάγκην εἰδικὸν Πρεσβευτὴν εἰς Ῥωσσίαν, ὅστις ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, παρισταμένης τῆς Αὐλῆς καὶ ὅλου τοῦ Διπλωματικοῦ Σώματος, ἐν ἐπισήμῳ τελετῇ, οὕτως εἰπεῖν, διὰ προσφωνήσεως πλήρους φράσεων ἐξιλαστικῶν, ᾐτήσατο συγγνώμην παρὰ τοῦ Αὐτοκράτορος τοῦ Μεγάλου Πέτρου, ἐπὶ τῷ θλιβερῷ γεγονότι τῆς προσβολῆς τοῦ Ἀντιπροσώπου του.

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐξέφρασε τὴν λύπην του.

§44ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἠτήσατο συγγνώμην. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὁ Αὐτοκράτωρ, ἀπαντῶν εἰς τὴν μακρὰν προσφώνησιν, ἔλεγε: «Θὰ ἐπιτρέψω εἰς τὸν Ἀντιπρόσωπόν μου νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βασίλισσαν τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ἐνδίδων εἰς τὴν παράκλησιν αὐτῆς, ἀποδέχεται τὰς συγχωρήσεις, ἃς ἐξ ὀνόματος αὐτῆς ἠτήσατο ὁ Πρέσβυς». Τοῦτο ἀνέφερα, ἵνα δείξω ὅτι, ὅταν ἡ προσβολὴ ἐγένετο ἐν γνώσει τῆς ἰδιότητος παρ’ ὑπαλλήλου Δημοσίου, ἱκανοποίησις τις ἠθικὴ ὀφείλεται πάντοτε. Ὅτι λοιπὸν ἱκανοποίησις ὠφείλετο, δὲν ἦτο σπουδαίως ἀμφισβητήσιμον. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων ὅτι ἡ ἱκανοποίησις, ἣν ὑπέστημεν, δὲν ἦτον ὑπερβολική. Ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἦτον ὑπερβολικὴ ὅσον καὶ ἀλγεινή· ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποσοβηθῇ. Ἠμφισβητήθη ἐπίσης, ὅτι, συνήθως ἐν τῇ πρακτικῇ, ὁ προσβληθεὶς διατυποῖ τὴν ἱκανοποίησιν πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς γενομένης προσβολῆς. Ὁ Bluntschli ῥητῶς λέγει τοῦτο· ἀλλὰ πρὶν αὐτὸς τὸ εἴπῃ, εἶχε γείνει τοῦτο δεκτὸν ἐν τῇ πράξει. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶ παραδείγματα, διότι εἶναι τόσον πολλὰ καὶ τόσον ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως, ὥστε δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀρχὴν, μόνον ὅστις δὲν ἔλαβε καιρὸν ν’ ἀναγνώσῃ τὴν πληθὺν τῶν τοιούτων περιστάσεων, ἢ ὅστις ἠθέλησε ν’ ἀφήσῃ τὴν ἀλήθειαν κατὰ μέρος. Ἀναφέρονται μάλιστα παραδείγματα μέχρις ἐσχάτων ἔτι, καθ’ ἃ ὁ προσβληθεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τῆς ἀμνηστεύσεως καὶ τῆς χάριτος τοῦ προσβολέως, ὡς συνέβη παρ’ ἡμῖν καὶ ἐπὶ τοῦ ἐνοικιαστοῦ τῶν φόρων τοῦ προσβαλόντος τὸν Πρέσβυν τῆς Γαλλίας Ῥοὰν, ὁ ὁποῖος ἠτήσατο νὰ χαρισθῇ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἑξαμήνου φυλακίσεως τοῦ καταδικασθέντος ἐνοικιαστοῦ, δύω μῆνας μετὰ τὴν φυλάκισίν του. Ὡς πρὸς τὴν τιμωρίαν τῶν προσβαλλόντων Πρέσβεις, οἱ Νόμοι κατὰ μὲν τὸν ὁρισμὸν ὁμοιάζουσι μὲ τὸν Ἑλληνικὸν Νόμον, κατὰ τὰς ποινὰς δὲ ποικίλλουσι πρὸς ἀλλήλους. Ἀλλὰ καί τοι ἔχουσι Νόμους τὰ Κράτη, ὅμως ἐν προσβολῇ γινομένῃ ἐν γνώσει τῆς ἰδιότητος, ἅμα ἤθελε ζητηθῇ ἱκανοποίησις, μὴ ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ δίκαιον, μηδὲ πληγώνουσα τὴν τιμὴν τοῦ ἱκανοποιοῦντος Κράτους, δίδεται αὕτη προθύμως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἧς ὄργανα διέπραξαν τὴν προσβολήν. Ὁ τελευταῖος ὁμιλήσας, ὡς καὶ ἄλλοι, ἀνέφερον τὰς χρηματικὰς ἀποζημιώσεις ὡς ἥσσονος ἀξίας ἱκανοποιήσεις. Ἐν τῇ βαθμολογίᾳ τῶν ἱκανοποιήσεων, ἡ ἀποζημίωσις διὰ χρημάτων εἶναι βαρυτέρα, καί τοι διαφέρουσα οὐσιωδῶς κατὰ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν φύσιν τῆς προσβολῆς. Εἶναι δὲ βαρυτέρα, διότι, πλὴν ἄλλων, περιέχει ἄρνησιν τῶν Νόμων τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἀστικῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, δι’ ἧς μόνης ἠδύνατο νὰ ἀποζημιωθῇ ὁ βλαβείς. Ἀλλ’ ἂν ἐν τῇ βαθμολογίᾳ τῶν ἱκανοποιήσεων, ἡ ἀποζημίωσις διὰ χρημάτων εἶναι βαρυτέρα διὰ τὸν προσβολέα, ἡ ἀναγνώρισις τῆς κυριαρχίας τῆς προσβληθείσης Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἀπονομὴ τοῦ ἀνήκοντος αὐτῇ σεβασμοῦ διαιρεῖται, καὶ γινομένη μὲν ἁπλῶς εἶναι μικροτέρα, γινομένη δὲ πανηγυρικῶς εἶναι μεγαλειτέρα. Ἤδη, ἄν ἡ Κυβέρνησις ὤφειλεν ἱκανοποίησιν, ἐρωτᾶται: ἂν ἠρνεῖτο τὴν ζητηθεῖσαν, θὰ ἀπέφευγεν αὐτήν; Θὰ ἠγείρετο Διπλωματικὴ συζήτησις καὶ διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ὅσῳ παρετείνετο ὁ χρόνος, τόσῳ θὰ ἐζητεῖτο μείζων· διότι ἡ ἀξία τῆς ἱκανοποιήσεως δέον νὰ ἦναι ἄμεσος καὶ ταχεῖα ἀναίρεσις τῆς προσβολῆς. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν τῷ μεταξύ, θὰ ἤκουε τὰς παραστάσεις καὶ τοὺς ὑπαινιγμοὺς καὶ τὰς βαρείας αἰτιάσεις τῆς Ἀγγλικῆς. Ἄρθρα δριμέα κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ θὰ ἐπλήρουν τὰ Ἀγγλικὰ φύλλα, τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ τύπου χοροστατοῦντος. Ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ ἀγορεύσεις ἐπιθετικαὶ θὰ διηρέθιζον τὰ πράγματα, καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα ἡ Ἑλλὰς θὰ ὑπέκυπτεν εἰς ἱκανοποίησιν. Νομίζετε, ὅτι τότε ἡ ἀξιοπρέπεια αὐτῆς ἤθελε προσβληθῆ ὀλιγώτερον; Ἐν τούτοις γνωρίζετε ὅτι εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν συγχωρεῖται νὰ ἐξετάζῃ μονομερῶς ἓν δικαίωμα αὐτῆς, καὶ ὁ συνδυασμὸς τῶν τυπικῶν πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ὑπαγορεύει τὴν ἐπικράτησιν συνήθως τούτων ἀπέναντι παντὸς ἄλλου. Ἀνέφερεν ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς τὰ παραδείγματα τῶν δοθεισῶν ἱκανοποιήσεων εἰς τὰς Κυβερνήσεις τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Αὐστρίας ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας, διὰ τὴν γενομένην προσβολὴν εἰς τὰ ἐμβλήματα τοῦ Ἰταλικοῦ Προξενείου ἐν Μασσαλίᾳ καὶ τῆς Αὐστριακῆς πρεσβείας ἐν Ῥώμῃ, ἱκανοποιήσεων, καθ’ ἃς καὶ ἐκεῖ, παιανιζούσης τῆς μουσικῆς τὸν ἐθνικὸν ὕμνον τῶν προσβληθεισῶν Ἐπικρατειῶν, ἐτοποθετήθησαν ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν τῶν Κυβερνήσεων τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας τὰ ῥιφθέντα ἐμβλήματα. Ἑρμηνεύοντες τοῦτο εἶπον τινὲς ὅτι ἡ κατὰ τῶν σημάτων προσβολὴ εἶναι μεγαλειτέρα τῆς κατὰ τοῦ Πρέσβεως, ἢ τοῦ Ἀντιπροσώπου. Ἀτυχὴς ἑρμηνεία· εἶναι ὡς νὰ ἔλεγον ὅτι ἡ προσβολὴ ἔργῳ τοῦ προσώπου τοῦ Ἡγεμόνος εἶναι μικροτέρα τῆς προσβολῆς τῶν σημάτων αὐτοῦ. Ἡ νομοθεσία ἐν τούτοις δὲν ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην, διότι τιμωρεῖ ἐκείνην μὲν διὰ θανάτου, ταύτην δὲ διὰ φυλακίσεως μόνον μονοετοῦς.

§45Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Ποταμιάνε....

§46ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§47Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ ὁ ἴδιος μοὶ τὸ ἐπιτρέπει. Νομίζετε ὅτι, ἂν ἓν πρόσωπον προσβληθῇ καθ’ ὁδὸν καὶ τὸ πρόσωπον αὐτὸ δὲν φέρῃ κανὲν χαρακτηριστικὸν, καὶ ἂν ῥίψητε τὰ σήματα μιᾶς Πρεσβείας, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό;

§48ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Οὐδαμῶς νομίζω τοῦτο. Στηρίζεσθε εἰς περίστασιν, ἥτις δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν παροῦσαν. Σήμερον ἀκόμη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁμιλῶν μετὰ τῆς χαρακτηριζούσης αὐτὸν ταραχῆς ἐν τῷ λόγῳ, ἥτις παριστᾷ διαρκῆ τινα βρασμὸν ψυχικῆς ὁρμῆς, σᾶς ἔλεγε: «Καὶ πῶς θέλετε νὰ ψηφίσωμεν; Θὰ ἦτο ὡς νὰ ἐπαναληφθῇ, ὡς εἶπεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής, ἡ σκηνὴ τῆς Πλατείας τοῦ Συντάγματος». Ἂς ἦναι ἥσυχος περὶ τούτου. Ἡ Βουλὴ αὕτη καὶ ἡ πλειονοψηφία αὐτὴ καὶ ἐννοεῖ τὴν ἐθνικὴν τιμὴν καὶ ἠξεύρει νὰ τὴν ὑψοῖ ὅπως δεῖ. Αὐτὸς ὅμως, ἐνῷ ταῦτα ἔλεγε πρὸς τὴν Συμπολίτευσιν, ἐπαναλάμβανεν ὅ,τι καὶ ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει του εἶπε, καὶ ἀντιφάσκων ἐποιεῖτο ἔκκλησιν τῆς ὑποθέσεως εἰς τὴν φιλοπατρίαν ἡμῶν καὶ ἐζήτει παρ’ αὐτῆς λύσιν, ἥτις νὰ μὴ προσβάλῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἑλλάδος. Περιττὴ καὶ ἡ ἔκκλησις καὶ τὸ ῥητορικὸν σχῆμα. Βεβαίως, ἂν οὐχὶ πλειότερον, ἐπίσης τοὐλάχιστον καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἠσθάνθημεν ἡμεῖς ἄλγος βαθὺ ἐπὶ τῇ δοθείσῃ ἱκανοποιήσει, ὅπως ἠσθάνθημεν καὶ ἀγανάκτησιν διὰ τὴν γενομένην προσβολὴν εἰς τὸν Ἀντιπρόσωπον τῆς φίλης, τῆς μεγάλης, τῆς εὐεργέτιδος, τῆς τέως προστάτιδος Δυνάμεως. Ἀλλὰ προτοῦ ἐπικαλεσθῇ τὴν φιλοπατρίαν ἡμῶν, θὰ ἔκαμνε καλὰ νὰ στερεώσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ φιλοπατρίαν, τὴν ὁποίαν παρασύρει ὡς ἐλαφρὸν φλοιὸν ἡ πρώτη φορὰ τοῦ λόγου, τὸ πρῶτον πνεῦμα τῆς ἐνταῦθα πολεμικῆς, παρασύρον καὶ αὐτὸν καὶ ἐκείνην εἰς ἐπιθέσεις τῆς Κυβερνήσεως τῆς Πατρίδος του ἀπέναντι ξένων, καὶ εἰς ὕβρεις κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ δὲν ἐννοεῖ, ὅτι ἀφοῦ ὁμιλεῖ περὶ πλειοψηφίας, ἥτις φοβεῖται μὴ γείνῃ μορμολύκειον τοῦ Ὑπουργείου, περὶ Ἀντιπροσώπων, οἵτινες δύνανται νὰ πνίξωσι τὰς κραυγὰς τῆς συνειδήσεως αὐτῶν—δι’ ὃ συγχαίρει αὐτοὺς, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τοὺς οὓς ἐκπροσωποῦσιν οὗτοι—δὲν ἐννοεῖ ὅτι τοιαῦτα λέγων δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται εὐθὺς καὶ νὰ ὁμιλῇ περὶ φιλοπατρίας ἀμέσως ἔπειτα; Ἐπικαλεῖται τὴν ἰδικήν μας φιλοπατρίαν; Ἡμεῖς καταγγέλλομεν τὴν ἰδικήν του. Ἡ συζήτησις αὕτη ἀναμφιβόλως δὲν εἶναι λίαν ὠφέλιμος εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος· ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ἐπίσης, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ κατεφάνη, ὅτι τὰ αἰσθήματα καὶ αἱ ἐλπίδες τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος διατηροῦνται πάντοτε ἀκμαῖα, καὶ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος δὲν ἐλησμόνησε τοὺς πολλοὺς δεσμοὺς τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ ἐπὶ τῇ ἀγάπῃ, ἣν οἱ Ἄγγλοι ἐπεδείξαντο πρὸς αὐτό. Ἐλπίζει ὅτι ὅπως τὸ ἐνεστὼς συνεχίζει τὸ παρελθὸν, οὕτω τὸ μέλλον θὰ ἦναι σύμφωνον τῷ παρελθόντι. Μηδεὶς ὅμως ἂς εἴπῃ ὅτι ἂν ἐγίνετο ἔκκλησις εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, αὕτη ἤθελε μετριάσει τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Ἐπιτετραμμένου αὐτῆς. Ὡς ὀρθῶς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μέχρι τοῦδε δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, καθ’ ὃ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀπέῤῥιψε ἢ ἀνεκάλεσε τὴν περὶ ἱκανοποιήσεως πρότασιν, ἣν Ἀντιπρόσωπος αὐτῆς ἐποιήσατο. Τὸ 1847 μικροῦ δεῖν ἐκηρύττετο πόλεμος μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας διὰ προσβολὴν Ἄγγλου Προξένου, γενομένην παρὰ Γάλλου ἀξιωματικοῦ. Βέβαιον εἶναι ὅτι, ἂν ἐγίνετο τοιαύτη ἔκκλησις, θὰ ἦτον ἄγονος ἀπέναντι τῆς ἀρχῆς ἐκείνης τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ εἰκάσῃ τις, ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν Ὑπουργεῖον δὲν θεωρεῖ ὑπερβολικὴν τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας, ὡς ἐθεώρησεν αὐτὴν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Ὅμως, καὶ ἂν τοῦτο φρονῇ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀγγλίας, δι’ ἄλλου τρόπου θέλει ἀποδείξει αὐτό. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπεβλήθη ἄλλοτε ἀπέναντι τῶν ξένων Δυνάμεων, διὰ περιστάσεις πολὺ ταύτης ἐλαφροτέρας, εἰς πολὺ βαρυτέρας ὑποχρεώσεις. Καὶ τοῦ Πατσιφίκου καὶ τοῦ Σουλιὲ αἱ ἀποζημιώσεις, Διπλωματικῶς καὶ μετὰ τόσα παθήματα γενόμεναι, ἐδείκνυον ὅτι αἱ Δυνάμεις τότε ἔτρεφον πρὸς τὴν Ἑλλάδα πικρίαν τινὰ, ἥτις εὐτυχῶς ἤδη ἐξέλιπεν. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ἐκ τοιούτων πικρῶν περιπετειῶν πολλὰ δύναται νὰ διδάσκηται. Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ κλεισθῇ. Ἐξηντλήθη ἡ ἔρευνα πασῶν τῶν ὄψεων τῆς ὑποθέσεως. Ὁ Λαὸς καὶ ἐπὶ τῇ γενομένῃ κατὰ τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας προσβολῇ, ᾐσθάνθη δικαίαν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν ὀδύνην τῆς ἱκανοποιήσεως βαθέως ἐπὶ πολὺν χρόνον δὲν θὰ λησμονήσῃ. Εἰς ταῦτα ὅμως οὐδαμῶς ἔχει νὰ φέρῃ γνώμην διὰ τῆς ψηφοφορίας ἡ Βουλή. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποδείξωμεν οὕτω τὰ πρὸς τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος ζωηρὰ ἀγάπης αἰσθήματα οὔτε τὴν διὰ τὰ γεγονότα λύπην ἡμῶν. Ἡ Βουλὴ δὲν θεωρεῖ ποσῶς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Τόπου εἰς τὰ γενόμενα ἐνεχομένην· ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἐξέλθῃ τῆς συζητήσεως, σώζουσα τὴν τιμὴν τοῦ Τόπου, τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ φέρῃ γνώμην, καταδικάζουσαν τὴν Κυβέρνησιν, ἢ ἐπιδοκιμάζουσαν τὰ γενόμενα· ἡ Βουλὴ δὲν θὰ εἴπῃ ποτὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι παραίτιος τῶν γενομένων, καὶ τοῦτο πρέπει ποτὲ νὰ μὴ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Τοῦτο ὑπαγορεύει καὶ ἡ ἀληθὴς τῆς Βουλῆς ἀξιοπρέπεια καὶ ἡ ἀληθὴς φιλοπατρία (χειροκροτήματα).

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὴν πολυλογίαν τὴν ἀναπτυχθεῖσαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§50ΤΙΝΕΣ. Πόθεν;

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων.

§52ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἡ γλῶσσα λανθάνουσα, τ’ ἀληθῆ λέγει.

§53ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ πολύ, διότι δὲν συμφέρει Ἐθνικῶς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ δικαιολογοῦντα τὸν πρωτοφανῆ ἐξευτελισμὸν τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀναγνώσητε εἰς οἱονδήποτε συγγραφέα γράψαντα περὶ διεθνοῦς δικαίου, ὅπως ἴδητε, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αἱ διπλωματικαί, γίνονται διὰ διακοινώσεων καὶ ἐπιστολῶν, ἀλλὰ οὐδείς ποτε ἐφαντάσθη νὰ ἀποκαλέσῃ τὴν διπλωματικὴν ἐπιστολὴν ἀπόῤῥητον ἰδιωτικὴν ἐπιστολήν, μὴ δυναμένην νὰ κοινοποιηθῇ. Εὔχομαι νὰ μὴ τυπωθῇ ὁ λόγος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως μὴ γείνῃ τοῦτο γνωστὸν καὶ πέραν τῶν Ἀθηνῶν.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐτυπώθη ἤδη.

§55ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐτυπώθη εἰς τὴν «Ὥραν», τὴν ὁποίαν σεῖς πολλάκις ἀπεκηρύξατε. Εὔχομαι νὰ διαγραφῇ, διότι εἶναι πρωτοφανὲς νὰ μάθῃ ὁ Εὐρωπαϊκὸς κόσμος ὅτι ὁ Πρωθυπουργός, διατελέσας καὶ ἐν διπλωματικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀπεκάλεσεν ἰδιωτικὴν ἐπιστολὴν τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἀφορμὴ νὰ τελεσθῇ τὸ λυπηρὸν ἐκεῖνο γεγονός. Πάντες οἱ συγγραφεῖς ἀνεξαρτήτως ὁμολογοῦσιν, ὅτι τὸ ἔγγραφον, δι’ οὗ συγκοινωνοῦσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ξένων Δυνάμεων μετὰ τῶν Κυβερνήσεων, εἶναι Δημόσιον. Ὁ de Cussy — καὶ μετ’ αὐτοῦ συμφωνοῦσι πάντες οἱ γράψαντες περὶ διεθνῶν ζητημάτων — λέγει ῥητῶς: Les affaires se traitent au moyen de Lettres, Notes, dépêches ou rapports etc. Les lettres aussi bien que les notes officielles signées sont usitées entre les ministres publics et le gouvernement de l'Etat, auprès duquel ils sont accrédités. Δηλαδὴ «ἡ διαπραγμάτευσις τῶν διαφόρων ὑποθέσεων γίγνεται δ’ ἐπιστολῶν, διακοινώσεων, ἐκθέσεων κλπ. τῶν ἐπιστολῶν καὶ ἐπισήμων ἐνυπογράφων διακοινώσεων ποιοῦνται χρῆσιν συνήθως οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ξένων Δυνάμεων ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ αὑτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους παρ’ ᾧ εἰσὶ διαπεπιστευμένοι». Βλέπετε, κύριοι, ὅτι αἱ ἐπιστολαὶ ἀναγνωρίζονται ὡς Δημόσια ἔγγραφα καὶ κυριώτατα ὄργανα διαπραγματεύσεως διεθνῶν ζητημάτων· ταῦτα ὁμολογοῦνται παρὰ πάντων, ὥστε δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις. Μὴ προσάγων δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς τὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ ἀπονομὴ τῆς ἱκανοποιήσεως εἰς τὸν ἐπιτετραμμένον, παραβαίνει ὄχι μόνον τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ καὶ τὸν θεμελιώδη Νόμον. Τὸ πρωτοφανὲς γεγονὸς, τὸ λαβὸν χώραν ἐπὶ τῆς Πλατείας τοῦ Συντάγματος, τὸ ἀρξάμενον παρὰ τὸν πευκῶνα, ἔχει κυρίαν αἰτίαν παράλειψιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐζήτησα τὴν ἀνάκρισιν τὴν γενομένην ἐν τῇ Χωροφυλακῇ, ὅπως ἀκούσωμεν καὶ τί εἶπεν ὁ χωροφύλαξ, τί λέγουν οἱ μάρτυρες, ὅπως μορφώσωμεν πεποίθησιν περὶ τῆς ἀληθείας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν φρονοῦσιν ἴσως ὅτι ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πιστεύουν εἰς τὰ λεγόμενα παρὰ τοῦ κ. Ἀντιπροσώπου, ἐγὼ ὅμως ὡς Βουλευτὴς οὐδεμίαν ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ τὰ πιστεύσω· ἔχω μίαν μόνον ὑποχρέωσιν νὰ ἴδω ποῦ εἶναι τὸ δίκαιον καὶ ἐκεῖ ἀναλόγως τοῦ δικαίου νὰ ἀποφανθῶ ἂν ἦναι ὑπερβολικὴ ἡ τιμωρία ἢ ἂν ἦναι δικαία· ἀλλ’ ἵν’ ἀποφανθῶ, πρέπει ν’ ἀκούσω ἀμφότερα τὰ μέρη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν προσήγαγε τὸ ἔγγραφον τῆς Μοιραρχίας, διὰ νὰ μὴ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπεχώρησεν εἰς τὰ ἔσχατα· ἀλλ’ ἐξ ἑτέρου ἐκ τῆς πρώτης Ὑπουργικῆς διαταγῆς ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ χωροφύλαξ τεταγμένος φρουρὸς ἐκτελῶν τὸ καθῆκόν του ὡς στρατιώτης ἀπηγόρευσε τὴν δίοδον εἰς ἄγνωστον, ὃν ἀπωθήσαντα καὶ ἀντιστάντα μάλιστα, ἐτιμώρησε βαναύσως ὁ χωροφύλαξ Καλποῦζος. Τοιοῦτον εἶναι τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου, δι’ αὐτὸ δὲ τιμωρεῖ αὐτὸν μὲ δίμηνον φυλάκισιν, καὶ ἀποπομπήν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε τὸ ἔγγραφον τοῦτο πρὸς τὸν Ἐπιτετραμμένον, τότε δὲ ὁ Ἐπιτετραμμένος ζητεῖ μείζονα τιμωρίαν· διὰ ποῖον λόγον; Ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος εἶχε συμφέρον καὶ ἐπιθυμίαν νὰ εἰσέλθῃ ἐντὸς τοῦ διεθοῦς δικαίου, ἐφ’ ὅσον δὲ ὁ Ἐπιτετραμμένος προσεβλήθη ὡς ἄγνωστος παρὰ φρουροῦ, ἐκπληροῦντος τὸ καθῆκόν του, δὲν ἦτον ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Λυποῦμαι διότι ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν σήμερον ἀναγράφοντος νέον κανόνα, ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος ξένης Δυνάμεως, καὶ ἂν ὡς ἄγνωστος παρὰ τρίτου προσβληθῇ, τὸ ζήτημα εἶναι διεθνές· ὁ τοιοῦτος κανὼν δὲν εἶναι ὀρθός. Πάντες οἱ συγγραφεῖς ὁμολογοῦσιν ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος ξένης Δυνάμεως, ἂν προσεβλήθη, ἀγνώστου οὔσης τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ, τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, τιμωρεῖται δὲ ὁ δράστης, ἐὰν συλληφθῇ, αὐστηρῶς, ὡς ὁρίζει ὁ Νόμος. Ἡ μεγάλη ὑποχώρησις τῆς Κυβερνήσεως, ὁ μέγας ἐξευτελισμὸς δὲν εἶναι μόνον ὅτι ἀνέμελψαν τὸν Ἀγγλικὸν παιᾶνα ἐπὶ τῆς Πλατείας, τὸ ὅτι ἐξηυτέλισεν ὁλόκληρον Σῶμα τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου πρὸ τῶν Ἀνακτόρων, ἀλλ’ εἶναι συγχρόνως ὅτι ἔγγραφον Δημόσιον, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναγνωρίζει ὅτι ὁ προσβαλὼν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντός του προσέβαλε τὸν Ἐπιτετραμμένον ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ, διότι δὲν ἐνόει τὴν Ἀγγλικὴν γλῶσσαν. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις πιεζομένη νὰ τὴν ἀνατρέψῃ, ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν εἶπε πρίν, δὲν ἦτον ἀλήθεια, ἦτο ψεῦδος καὶ ἀπέδειξε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ψευδομένην δημοσίᾳ ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου· διότι ἐν τῇ δευτέρα διαταγῇ του ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁμολογεῖ ὅτι ὁ χωροφύλαξ παραβαίνων τὸ καθῆκόν του ἐπὶ Δημοσίας ὁδοῦ καὶ ἐν γνώσει τῆς ἰδιότητός του ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας προσέβαλε τὸν κ. Νίκολσων. Λυποῦμαι διότι ἀνέλαβον νὰ ἐλαφρύνουν τὸ σοβαρὸν τοῦ γεγονότος Βουλευταὶ ἀξιότιμοι τῆς Συμπολιτεύσεως Ἐννοῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις διέπραξε τὸ Ἐθνικὸν αὐτὸ ἔγκλημα, τὸν ἐθνικὸν αὐτὸν ἐξευτελισμὸν, ἀλλ’ ἔχει τοὐλάχιστον τὴν ψευδῆ δικαιολόγησιν καὶ λέγει ὅτι ἐπιέσθη, ἐφοβήθη ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἤθελε μὲ πιέσει περισσότερον καὶ τὸ ἔπραξα· ἀλλ’ οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους εἶναι ἀσύγγνωστοι, ἂν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου ἢ διὰ τῆς ψήφου των ὑπερασπίζουν πρᾶξιν τοιαύτην, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις πιεζομένη ἔπραξε, καὶ τὴν ὁποίαν ὁμολογεῖ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ὡς ὑπερβολικήν. Οἱ προλαλήσαντες ἐκ τῶν σοβαρῶν Ὑπουργικῶν ἔφερον παραδείγματα ἱκανοποιήσεων. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὐδὲν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, ἔχουν σχέσιν πρὸς τὰ σήμερον τελεσθέντα. Σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Κασιμάτης ὅτι ἀνεκρούσθη ὁ ὕμνος ὁ Ἰταλικὸς ἐν Μασσαλίᾳ παρὰ τῆς Δημοτικῆς μουσικῆς. Ἀλλὰ τοῦτο συνέβη, διότι εἶναι κανὼν ἀνεγνωρισμένος παρὰ τοῦ διεθνοῦς δικαίου, ὅτι ἂν ὁ δράστης κατὰ Ἀντιπροσώπου ξένης Δυνάμεως ἢ κατὰ τῆς ἀξιοπρεπείας ἑνὸς Κράτους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συλληφθῇ ἢ ἀνακαλυφθῇ, τότε γίνεται μία γενικὴ ἱκανοποίησις réparation éclatante ὅταν ἀκαίρως καὶ ἐν οὐ δέοντι ἐζήτησεν ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας, χαρακτηρίσας φαίνεται ὡς ἀνοχὴν τῆς Κυβερνήσεως τὴν μὴ ἔγκαιρον ἔκφρασιν τῆς λύπης τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ἀτυχὲς συμβάν. Ἐν Μασσαλίᾳ ἠγέρθη ὅλος ὁ λαὸς καὶ κατέῤῥιψε τὰ σήματα τῆς Ἰταλίας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ὁ ἔνοχος, καὶ ἐγένετο ἡ τοιαύτη ἱκανοποίησις, ἵνα ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐνόει νὰ προσβάλῃ τὴν Ἰταλικήν. Σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Ποταμιάνος ἕτερον παράδειγμα ἐν Ἀγγλίᾳ συμβάν. Αὐτὸ στηρίζεται εἰς ἕτερον ἐπίσης κανόνα τοῦ διεθνοῦς δικαίου ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ δράστης μὲν συνελήφθη, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει Νόμος νὰ τιμωρήσῃ τὸν δράστην, τότε ἡ Κυβέρνησις ἀναγκάζεται νὰ δώσῃ ἱκανοποίησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν προσβληθεῖσαν, δι’ ἄλλου τρόπου παρὰ διὰ τοῦ Νόμου.

§56ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ παράδειγμα τῶν τελωνοφυλάκων τῶν Γάλλων τῶν παραβιασάντων τὰ ὅρια τῆς Σαρδηνίας ἵνα συλλάβουν λαθρεμπόριον ἐντὸς τοῦ Σαρδηνικοῦ ἐδάφους, τὸ ἐνθυμεῖσθε; ὑπεχρεώθη ἡ Γαλλία νὰ πέμψῃ ἔκτακτον ἀπεσταλμένον πρὸς τὸν Βασιλέα τῆς Σαρδηνίας ἵνα ζητήσῃ συγγνώμην.

§57ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε, συνέβη καὶ εἰς Βενετίαν καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα Κράτη, ἀλλ’ ἱκανοποίησις τότε ἀρκοῦσα ἐθεωρήθη ἡ τιμωρία τῶν δραστῶν, τὴν χάριν δὲ τῶν τιμωρηθέντων δραστῶν ἐζήτησαν ἀμέσως οἱ ἴδιοι προσβληθέντες, ὥστε νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεασθῆτε ἀπὸ τὸν ὑπερβολικὸν ζῆλον τινῶν Ὑπουργικῶν συναδέλφων.

§58ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὥστε δὲν θέλετε ψηφοφορήσει.

§59ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν ψηφοφορίαν· ἐὰν γείνῃ ψηφοφορία, θὰ καταψηφίσωμεν βεβαίως τῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐξηυτέλισε τὸν Τόπον. Ἂν δὲν γείνῃ ψηφοφορία, νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθότερον καὶ λογικώτερον δι’ ὑμᾶς τοὺς Ὑπουργικοὺς καὶ πλειοψηφοῦντας, ὄχι δι’ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι μένομεν ἐλεύθεροι. Ἂν ψηφίσητε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς προτείνῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ψηφίσητε ἐναντίον τῆς Ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τῶν λόγων αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν, εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ παράλογον καὶ ὅτι ἠναγκάσθη καὶ ἐπείσθη νὰ τὸ πράξῃ. Ἂν σεῖς ψηφίσητε σήμερον ὅτι ὀρθῶς ἔπραξεν, εἶσθε Ὑπουργικώτεροι τοῦ Πρωθυπουργοῦ· ἄρα σεῖς ἐξευτελίζετε κατὰ μείζονα λόγο τὴν Ἐθνικὴν φιλοτιμίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν· διότι ἡμεῖς πρὸ πάντων εἴμεθα ἐνταῦθα φρουροὶ τῶν ἀπολύτων δικαιωμάτων τῆς κυριαρχίας καὶ τῆς Ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας. Τὰ ζητήματα τὰ διεθνῆ εἶναι λεπτά, ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ σᾶς ὠθήσῃ εἰς τὸ νὰ πράξητε πρᾶξιν, ἥτις πλέον ἀνεξιτήλοις γράμμασι θέλει γραφῆ εἰς ὅλα τὰ συγγράμματα τοῦ διεθνοῦς δικαίου, τὰ ὁποῖα θέλουν συγγράψει εἰς τὸ μέλλον. Ἀνοίξατε εἰς οἱονδήποτε συγγραφέα τοῦ διεθνοῦς δικαίου, θὰ εὕρητε τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Δημητρακάκης σᾶς ἀνέφερε καὶ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ 1848 καὶ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Πατσιφίκου, καὶ θὰ ἴδητε ἐκεῖ Ἑλληνικὰς Κυβερνήσεις ἀνδρικῶς ἀνθισταμένας καὶ συζητούσας. Εἰς οὐδὲν Κράτος θὰ ἴδητε τὴν Κυβέρνησιν πρόθυμον καὶ αὐτοβούλως προβαίνουσαν αὐτὴν εἰς ἐξευτελισμόν, πάντοτε θὰ ἰδῆτε ὅτι ἔγεινε μακρὰ συζήτησις καὶ διαπραγμάτευσις καὶ ἀμοιβαῖαι ὑποχωρήσεις, καὶ τὰ παραδείγματα τοῦ κ. Κασιμάτη καὶ Ποταμιάνου σᾶς βεβαιῶ ὅτι, ἂν ἀναγνώσητε τὰ σχετικὰ πρακτικὰ τὰ δημοσιευθέντα εἰς διάφορα συγγράμματα, θὰ ἴδητε ὅτι ἐγένοντο διαπραγματεύσεις ἐπὶ μῆνας δι’ ἐπιστολῶν τῆς αὐτῆς φύσεως, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν, καὶ μετὰ ἕξ μῆνας, μετὰ ἓν ἔτος, μετὰ δύω ἔτη ἐδόθη ἱκανοποίησις καὶ ὄχι τόσον ἐξευτελιστικὴ οἵα ἡ δοθεῖσα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις εἶναι πρωτοφανῶς, ἐξευτελιστική, οὐδὲν ὅμοιον παράδειγμα, καὶ ἐλπίζω ὅτι οὐδέποτε πλέον θὰ ἐπαναληφθῇ, θὰ εὕρητε εἰς οἱονδήποτε σύγγραμμα· ποτὲ δὲν θὰ ἴδητε Κυβέρνησιν αὐτοβούλως ἑαυτὴν ἐξευτελίζουσαν καὶ ἀσυζητητεὶ εἰς τρόπον τοιοῦτον ὡς ἐξηυτέλισεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν.

§60Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύω, κύριοι, νὰ προσεγγίσωμεν εἴς τινα συνεννόησιν καὶ εἰς τὰς ἰδέας ἡμῶν, ὅπως καταλήξωμεν φυσικῶς τότε καὶ εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, τὸ ἐναντίον δηλ. τοῦ συμπεράσματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ποταμιᾶνος ἐθεώρει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπαραίτητον. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ἐκ προοιμίων, ὅτι ὑπάρχουσιν ἴσως ἀκόμη σπουδαιότεροι λόγοι τῶν προμνημονευθέντων, ἐπιβάλλοντες, ἵνα χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ χάριν τῆς ἐπικυρώσεως τῶν λόγων αὐτῆς μὴ προβῶμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὁ κ. Ποταμιᾶνος ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν· καὶ ἀρχίζω ἀπὸ τοῦ συμπεράσματος τῶν συζητήσεων ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ θὰ εἴπω κατόπιν ἴσως ὀλίγας λέξεις εἰς ἀπάντησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα. Εἰς τί προκαλούμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν; Ἂν ἐπιδοκιμάζωμεν ἢ ἀποδοκιμάζωμεν τὴν τελευταίαν πρᾶξιν τὴν ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος; ἀλλὰ τὴν ἀπεδοκίμασεν ἡ Κυβέρνησις! Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισεν ὡς ὑπερβολικὴν τὴν τελευταίαν ἐκτελεσθεῖσαν ἀπαίτησιν τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου· βεβαίως θὰ τεθῇ ἓν ζήτημα ὡρισμένον καὶ τὸ συμπέρασμα μιᾶς συζητήσεως πρέπει νὰ ἔχῃ ἄμεσον σχέσιν μὲ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον συζητεῖται. Μὴ ἆρά γε θὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ βαθμοῦ τῆς ὑπερβολικότητος τοῦ συμβάντος τῆς Πλατείας τοῦ Συντάγματος; ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο ὅσοι ὑπάρχουν Βουλευταὶ τόσαι γνῶμαι καὶ τόσαι διαβαθμίσεις τῆς ὑπερβολικότητος δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν. Ἐγὼ δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ βαθμοῦ τῆς ὑπερβολικότητος, τὸν ὁποῖον ἀποδίδει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἐπίδειξιν ἐκείνην, ἀλλὰ πιθανὸν ἴσως ἡ ὑπερβολικότης αὐτὴ νὰ ᾖναι μείζων ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀποδίδω. Λοιπὸν ἂν πρόκειται περὶ ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας τῆς ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος ἐπιδείξεως, δὲν εἰξεύρω πῶς δύνασθε ὑμεῖς νὰ ἀποδοκιμάσητε τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἐπιδοκιμάζοντες τὴν πρᾶξιν ἐκείνην, ἅμα κηρύττοντες ὅτι οὐδὲν εἶχε τὸ ὑπερβολικὸν ἡ ἐπίδειξις. Δὲν εἰξεύρω ποίαν ἐξήγησιν δύναται νὰ δώσῃ τις εἰς τοιαύτην ἐπιδοκιμασίαν, τὴν ὁποίαν ἐκ προοιμίων ἀπέκρουσεν ὁ Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ περὶ τίνος ἄλλης ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας πρόκειται; ὅταν θέσωμεν κατὰ μέρος τὴν ἐν τῇ Πλατείᾳ ἐπίδειξιν, δηλαδὴ τὸ ἀποτέλεσμα, ἔχομεν τὴν ἐξέτασιν τῶν αἰτίων αὐτοῦ. Δὲν ἀντελήφθην καλῶς τὸν συλλογισμὸν τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ἀποχωρίσῃ τὴν ἀποδοκιμασίαν τῶν αἰτίων, ἀπὸ τὴν ἀποδοκιμασίαν τοῦ ἀποτελέσματος. Ἀλλά, κύριοι, ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν αἰτίων τῆς ἀναμφισβητήτως ὑπερβολικῆς ἐκείνης ἐπιδείξεως, ποῖον ἔχομεν αἴτιον γνωστόν, πιστοποιημένον παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ; ἔχομεν τὸ ἔγγραφον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας ἐθεώρησεν ὅτι προσέκρουσεν εἰς τὴν πρὸς αὐτὸν ἁβρότητα, διότι περιεῖχεν ἀντίθετα τῶν βεβαιώσεων, τὰς ὁποίας ἡ ἔκθεσις αὐτοῦ περιέχει, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ τοιαύτη σύνταξις ἐκείνου τοῦ ἐγγράφου ὑπῆρξε τὸ αἴτιον τῆς ὑπερβολικῆς ἐκείνης ἀπαιτήσεως, τὴν ὁποίαν ἐξετελέσαμεν. Ἐν τῷ σταδίῳ λοιπὸν τῶν αἰτίων βεβαιούμενον παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔχομεν μόνον τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ὡς αἴτιον τῆς ἐπιδείξεως, καὶ ἡμεῖς μᾶλλον ὑπερασπίζομεν ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ εἶπον μὲν ὅτι ὑπῆρξαν ἴσως καὶ ἄλλαι παραλείψεις, ἀλλὰ παραλείψεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἀντιβαίνουσιν εἰς τὴν προσοχήν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν καὶ δὲν προστρίβωσιν εἰς αὐτὴν ὄνειδος, παραλείψεις ὅμως, αἵτινες ἤθελον βεβαιωθῆ μόνον διὰ τῆς προσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων διακοινώσεων τοῦ Ἐπιτετραμμένου. Ἀλλ’ ἂν μόνη παράλειψις καὶ μόνον αἴτιον ἦτο τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο τῆς Κυβερνήσεως, τί θὰ ἀποδοκιμάσωμεν ἢ τί θὰ ἐπιδοκιμάσωμεν; Τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς πρὸς δικαιολόγησιν τῆς τελευταίας πράξεως πλαγίως τὸ ἀπεδοκίμασε, διότι ἴσως ὤφειλε νὰ τὸ ἀποδοκιμάσῃ. Δυνάμεθα σήμερον νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς ὅτι τὸ ἐπιδοκιμάζομεν; Τί ἠθέλομεν εἰπεῖ ἐπιδοκιμάζοντες; ἀποδοκιμάζομεν πλειότερον τὴν τελευταίαν πρᾶξιν. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα ὅλων τῶν ὁμιλιῶν σας ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Τὸ πνεῦμα ὅλων τῶν ὁμιλιῶν σας εἶναι νὰ ἀποδώσητε εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς μίαν παραδρομὴν, μίαν ἔλλειψιν ἐν τῇ συντάξει τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου, διὰ νὰ εἴπητε, ὅτι ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶχον μίαν βάσιν καὶ δικαιολόγησιν, καὶ ἡ δικαιολόγησις εἶναι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Ἐπιτετραμμένος, ὅτι ἡ παράλειψις ἐκείνη, ἡ ἐν τῷ ἐγγράφῳ, ἦτο κατὰ τὴν ἰδέαν του καὶ τὴν ἰδέαν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως παράλειψις προσκρούουσα εἰς τὴν πρὸς αὐτὸν ὀφειλομένην ἁβρότητα ἢ τὴν ἀλήθειαν. Λοιπὸν εἴμεθα, κύριοι, καὶ εἶσθε εἰς ἓν δίλημμα, εἰς μίαν στενωπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔρχεται νὰ σᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὴν στενωπὸν ταύτην· καὶ δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ δικαιολόγησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ποταμιάνος ἔφερεν, ὅτι μετὰ τόσους λόγους καὶ τόσους ὀνειδισμοὺς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ καταλήξωμεν εἰς μίαν ψηφοφορίαν. Ἀλλοίμονον εἰς τὰς Κυβερνήσεις, ἂν εἰς ὅλους τοὺς λόγους καὶ τὰς κατακρίσεις, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἑκάστην γίνονται κατ’ αὐτῶν εἰς πᾶσαν στιγμήν, ἦσαν πάντοτε ἠναγκασμέναι νὰ θέτωσι ζητήματα εἰς ψηφοφορίαν. Ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται περὶ Διεθνοῦς ζητήματος, καὶ τὸ ἀκανθῶδες τοῦ ζητήματος τὸ αἰσθάνεσθε σεῖς αὐτοὶ, διότι δὲν θέλετε νὰ προκαλέσητε συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα προσκρούουσιν εἰς αὐτὰς ὑμῶν τὰς ὁμιλίας καὶ τὰς πράξεις. Καὶ λέγων ταῦτα, νομίζω, ὅτι εἶμαι λίαν συνεπὴς πρὸς ὅσα εἶπον προχθὲς ἐν ἐκτάσει. Παρετήρησα τότε τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν κάμνουν οἱ συγγραφεῖς τοῦ Διεθνοῦς δικαίου ὡς πρὸς τὰ καθήκοντα μεταξὺ τῶν Ἐθνῶν· εἶναι καθήκοντα τοῦ αὐστηροῦ, οὕτως εἰπεῖν, δικαίου, ὑποχρεώσεις ἀπαραίτητοι, εἶναι καὶ ἄλλα καθήκοντα δευτερεύοντα ἢ ἀτελῆ· ὀνομάζουν καθήκοντα ἀτελῆ τὰ καθήκοντα τῆς ἁβρότητος μεταξὺ τῶν Κρατῶν, καὶ ἡ παραβίασις τῶν τοιούτων καθηκόντων ἀποτελεῖ ἓν manques d’ égards· προσθέτουσι δὲ οἱ συγγραφεῖς, ὡς λόγου χάριν ὁ Calvo, ὅτι ἐπὶ τῆς παραβιάσεως τῶν τοιούτων καθηκόντων συνήθως μόνον ἀνταλλάσσονται ἐξηγήσεις. Λοιπὸν ἐγὼ, ὁμιλῶν τότε, εἶπον, ὅτι φαίνεται, ὅτι παράλειψίς τις τῶν τοιούτου εἴδους καθηκόντων ἔλαβε χώραν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ἡ παράλειψις τῶν τοιούτων καθηκόντων ἐπέφερε τὴν τελευταίαν ἀπαίτησιν τοῦ Πρεσβευτοῦ. Ἀλλὰ μήπως ὑμεῖς λέγετε τὸ ἐναντίον; Ὑμεῖς αὐτὸ τοῦτο εἴπατε, ὅτι ἐν τῷ ἐγγράφῳ ἐκείνῳ ὁ Πρέσβυς ἐνόμισεν, ὅτι ὑπῆρξε παράλειψις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑμεῖς ἀπεδέχθητε τὴν διόρθωσιν διὰ τῆς τελευταίας ὑπερβολικῆς ἐπιδείξεως. Καὶ ἠδυνάμην μὲν νὰ ἔχω τὰς ὑπονοίας, ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ἄλλαι τοιαῦται παραλείψεις, αἱ ὁποῖα ἐλαφρύνουν μᾶλλον τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως· διότι, ἂν δὲν ὑπῆρξαν αἱ παραλείψεις, ἡ τελευταία ἱκανοποίησις θὰ ἦτο ἔτι μᾶλλον ὑπερβολικὴ καὶ ἀδικαιολόγητος, καὶ ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τί σημαίνει, ἔτι μᾶλλον ὑπερβολική, ἀλλ’ ἐξήγησα διατί δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχει ἡ δεῖνα συγκεκριμένη παράλειψις. Πῶς δύνασθε νὰ εἴπητε: γνωρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς μου προσέκρουσε πρὸς ξένην Δύναμιν κατὰ τὸν δεῖνα τρόπον; Τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο παράλογον, ἐνόσῳ δὲν βλέπομεν τὰ παράπονα ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐθεώρησεν ἑαυτὸν προσβληθέντα. Καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχω μίαν γενικὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδειξέ τινα ὀλιγωρίαν πρὸς τὸν Ἐπιτετραμμένον, δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, πρέπει νὰ εἴπω ποίαν ὀλιγωρίαν· ἀλλ’ ἀφοῦ αἱ αἰτιάσεις τοῦ Ἐπιτετραμμένου ὑπῆρχον βεβαίως ἐν τῇ ἐπιστολῇ, τὴν ὁποίαν ἐζητοῦμεν καὶ ζητοῦμεν ὡς ἀναγκαίαν, καὶ ἡ ἐπιστολὴ δὲν προσάγεται, εἰς τί καταλήγει τότε κατ’ ἀνάγκην πρὸ παντὸς συνεπῶς πρὸς τοὺς λόγους ἡμῶν, εἰς τί καταλήγει ἡ αἰτίασις, ἵνα μὴ εἴπω ἡ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως μομφὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; καταλήγει εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν ἔχει τὴν βάσιν, ὅπως στηρίξῃ ὡρισμένον συγκεκριμένον συμπέρασμα, ἐπὶ τοιούτου ζητήματος· διότι, σὺ ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησας, ὅτι δὲν ὀφείλεις καὶ δὲν δικαιοῦσαι νὰ προσαγάγῃς τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠδυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ στηριχθῶμεν. Λοιπὸν δὲν ὀφείλω ἄλλο τι νὰ πράξω, παρὰ νὰ λάβω σημείωσιν τῆς δυσχερείας, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις παρέσχεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅπως συναγάγῃ ἐπίσημα ἀσφαλῆ συμπεράσματα. Ἀλλά, κύριοι, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιφέρω συντόμους τινὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου· ἔφερε τὸ παράδειγμα τοῦ 1709 τῆς ἱκανοποιήσεως, τῆς δοθείσης παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ῥωσσικήν· ἀλλὰ μήπως ἡμεῖς εἴπομεν, διατί παρέσχετε ὀφειλομένην τινὰ καὶ πρέπουσαν ἱκανοποίησιν τοῦ εἴδους ἐκείνου; ἀπεναντίας, παρατηροῦμεν, ὅτι ἐχρεωστεῖτε κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς πράξεως τοῦ χωροφύλακος νὰ κάμητε πρὸς τὸν Πρεσβευτὴν μίαν ἐπίσκεψιν, ὅπως ἐκφράσητε τὴν λύπην ἡμῶν. Τοιοῦτόν τι ἦτο ἡ ἀποστολὴ ἐκτάκτου Ἀπεσταλμένου τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὸν Αὐτοκράτορα τῆς Ῥωσσίας. Καὶ δὲν δύναμαι, κύριοι, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἤθελεν ἰσοδυναμεῖ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἢ ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τέλους μία ἐπίσκεψις πρὸς τὸν Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας, δὲν ἤθελεν ἰσοζυγίσει ἐπὶ τοῦ προκειμένου μὲ τὴν ἀποστολὴν ἐκείνην εἰς τὴν Ῥωσσίαν· ἀλλὰ παρέτρεξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἔφερεν ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ῥωσσίας. Ἐκεῖ ἐπρόκειτο καὶ περὶ ἀμφισβητήσεως τῶν προνομιῶν τῶν Πρέσβεων, καὶ ἠθέλετε παρατηρήσει ὅτι, διότι παρελείφθη εἰς ἓν ἔγγραφον ἡ μνεία, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῶσι τοιαῦται πράξεις προσκρούουσαι εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ ἀπαραβιάστου τῶν Πρέσβεων, ἀπῄτησε τότε ἡ Ῥωσσικὴ Κυβέρνησις νὰ τεθῇ ἡ τοιαύτη μνεία· εἰς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο ἐνδιεφέρθησαν καὶ αἱ ἄλλαι Δυνάμεις, διότι προσεβλήθη ὁ Πρέσβυς ἕνεκα χρεῶν ὑπὸ ὀργάνων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἀλλ’ ἐνεργούντων παρανόμως, διὰ τοῦτο κυρίως, διότι ἐπρόκειτο περὶ Πρέσβεως. Λοιπὸν τί σχέσιν ἔχει τὸ ἓν ζήτημα μὲ τὸ ἄλλο; Ἐκεῖ πρὸ πάντων ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ καὶ ἡ ἀναγνώρισις τῶν δικαιωμάτων τῶν Πρέσβεων. Ἀλλὰ μήπως εἴπατε, ὅτι ἐπράξατε τὴν ἱκανοποίησιν ἐκείνην, διὰ νὰ ἀποκαταστήσητε τὴν τιμὴν ἢ τὰ δικαιώματα τοῦ Πρεσβευτοῦ; λέγετε ἐν τῷ τελευταίῳ ἐγγράφῳ σας, ὅτι διατάσσεται ἡ ἐν τῇ Πλατείᾳ παράταξις, ὅπως παραδειγματίσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦν νὰ προσβάλλουν τοὺς φιλησύχως καὶ φιλονόμως διάγοντας. Αὐτὸ εἶναι ἀποκατάστασις τῆς τιμῆς τοῦ Πρέσβεως; Δὲν εἰξεύρω, ἄν ἤθελεν ὁ Ἐπιτετραμμένος λεπτολογήσει ἐπὶ τῶν ἐκφράσεών σας αὐτῶν, ἄν δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ὅτι εἰς ταύτας ὑπῆρχε μᾶλλον νέα ἔλλειψις ἁβρότητος πρὸς αὐτὸν, ἐνῷ ἡ πρᾶξις καθ’ ἑαυτὴν ἐξηυτέλιζεν ἡμᾶς. Ἐξεφράσθητε, ὡς ἄν ἐχρειάζετο νὰ πιστωθῇ ὅτι ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας διάγει φιλησύχως καὶ πρέπει ἡ Χωροφυλακὴ νὰ μάθῃ, ὅτι δὲν δικαιοῦται τόσον σκληρῶς νὰ προσβάλῃ τοιούτους φιλησύχους ἀνθρώπους. Ἐὰν ἄλλως ἤθελε κάμει ἡ Χωροφυλακὴ, ὅπως ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἡμεῖς ἠθέλομεν νὰ δώσωμεν, ἔστω καὶ μὲ μίαν ὑπερβολικὴν ἐπίδειξιν, παραδειγματισμὸν κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοιαῦτα φιλήσυχα ὄντα προσβάλλουν. Καὶ ὡς τιμωρίαν παραδειγματικὴν ἐχαρακτηρίσατε τὸ νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ Στρατὸς ἢ ἡ Χωροφυλακὴ νὰ ἀκούσῃ τὸν Ἀγγλικὸν ὕμνον ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος! (ἱλαρότης). Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ παραδειγματισμοῦ, ὀφείλομεν ἴσως νὰ διδάξωμεν καὶ τοὺς συμπολίτας ἡμῶν νὰ ἀποστηθίσωσι τὰς πρώτας λέξεις τοῦ ὕμνου τοῦ Ἀγγλικοῦ, διὰ νὰ ὑπομιμνήσκωσιν εἰς τοὺς χωροφύλακας, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν συμβῇ περίπτωσις παρομοία ἐκείνης, ἥτις συνέβη ἐν τῷ Λυκαβηττῷ: «God save the Queen»! (ἱλαρότης). Καὶ ἤθελον προκαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ φροντίσωμεν, ἵνα οἱ συνεπαρχιῶται ἡμῶν ἀποστηθίσωσι τὴν ἀρχὴν ταύτην τοῦ ὕμνου τοῦ Ἀγγλικοῦ, ὥστε ἅμα χωροφύλαξ τις ἐπιχειρήσῃ κατά τινος φιλησύχου ἀνθρώπου βανδαλικήν τινα ἐπίθεσιν, νὰ ὑπενθυμηθῇ, ὅτι δύναται καὶ πάλιν νὰ ὑποστῇ τὴν φοβερὰν τιμωρίαν τοῦ νὰ ἀκούσῃ τὸν Ἀγγλικὸν ὕμνον, παρατεταγμένος εἰς τὴν Πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἔχω, κύριοι, νὰ κάμω καὶ μίαν παρατήρησιν, καὶ τοῦτο, ἐπειδὴ εἰς ταύτην τὴν συζήτησιν συνάδελφος ἐκ τῶν νομικῶν ἀνέφερεν ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἡ χρηματικὴ εἶναι βαρυτέρα καὶ τῆς τοιαύτης ἱκανοποιήσεως. Ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν εἶναί τι προσβλητικὸν ἡ ἀποζημίωσις ἡ χρηματικὴ, ἀλλ’ εἶναί τι ὀφειλόμενον εἰς τοιαύτας περιστάσεις κατὰ τοὺς Κανόνας τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου. Ὅταν ὑπάλληλος τοῦ Κράτους ἐνεργήσῃ πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιφέρει βλάβην εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ ἄλλου, τότε τὸ Δημόσιον εἶναι ὑπεύθυνον κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου, διότι τότε ὑπάρχει ἡ κατὰ τοῦ προστήσαντος ἀγωγὴ actio institoria κατὰ τοῦ Δημοσίου. Λοιπὸν ἐὰν εἰς χωροφύλαξ ἐν τῇ ἐκπληρώσει τοῦ καθήκοντος βλάψῃ ἀδίκως τὴν περιουσίαν εἴτε πολίτου εἴτε ξένου, ἔχει καὶ ὁ πολίτης καὶ ὁ ξένος τὴν τοιαύτην ἀγωγὴν ὡς ἀπαίτησιν νόμιμον κατὰ τοῦ Δημοσίου, οὐδέποτε ὅμως δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν εὐθύνην νὰ δώσῃ ἠθικὴν ἱκανοποίησιν. Ἐὰν, λόγου χάριν, ὁ χωροφύλαξ εἶχεν ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων του καταστρέψει τὰ ἐνδύματα ἢ θραύσει τὴν ῥάβδον τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, ἡ χρηματικὴ ἀπαίτησις θὰ ἐπεβάλλετο κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι συνένοχος προσβολῆς τῆς τιμῆς. Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ἡ προσβολὴ τῆς περιουσίας καὶ ἄλλο ἡ προσβολὴ τῆς τιμῆς. Καὶ ὤφειλον τὴν τελευταίαν παρατήρησιν καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κύριον Κασιμάτην, διότι εἶπε μὲν ἀληθῶς πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ἐπὶ τόσον σαθρᾶς ὑποθέσεως, ἀλλ’ ἐθεώρησα ὡς σκανδαλώδη τὴν συνταύτισιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τοῦ χωροφύλακος πρὸς τὸ Κράτος. Παραδέχομαι λοιπὸν μόνον, ὅτι ἔλαβε χώραν παράλειψις τῆς Κυβερνήσεως, προκαλέσασα τὴν τελευταίαν ἐπίδειξιν, ἀλλὰ ἐκφράζων τὴν ὑπόνοιαν ταύτην δὲν δύναμαι νὰ συνομολογήσω ὅ,τι ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὅτι δυνάμεθα νὰ διατυπώσωμεν ὡρισμένην μομφὴν, μὴ ἔχοντες τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, καὶ φρονῶ ὅτι ἂν θελήσωμεν νὰ ἐκφράσωμεν οἱαδήποτε συμπεράσματα, αὐτὰ θὰ ἦναι μᾶλλον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§61ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμά σας;

§62ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τῶν συμπερασμάτων τοῦ κ. Ποταμιάνου. Δὲν εἶσθε, φαίνεται, ἐξ ἀρχῆς ἐδῶ, κύριε Μίληση.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§64Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ἀληθῶς, ὅτι πρέπει νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ δοθῇ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο, ἂν καὶ παρῆλθε τοσοῦτον ἡ ὥρα παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ἑκατέρας τῶν πτερύγων νὰ παρατείνωσι τὴν ὑπομονήν των, διὰ νὰ ἀκούσωσι καὶ τῶν ὀλίγων λέξεων, ἃς σκοπῶ νὰ εἴπω αὐτοῖς. Ἀναγνωρίζω μὲν, ὅτι ἀληθῶς ἱκανὰς ὥρας παραμένουσι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ βεβαίως τυγχάνουσι κεκμηκότες, χρεωστῶ ὅμως νὰ εἴπω τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας μέλλω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Βουλὴν, διότι ἀνέλαβον τοιαύτην ὑποχρέωσιν προχθὲς τὴν Τετάρτην, ὅταν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὑπαινιξάμενον τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν, ἀπήντησα ἀμέσως, ὅτι, ἐὰν μοὶ δοθῇ εὐκαιρία ἵνα ποιήσωμαι γνωστὰς εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας μας, ἤθελε γνωσθῆ ὅτι μικρὸν διαφέρει ἡ ἐμὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμη ἀπὸ τῆς γνώμης, ἣν ἐκεῖνος ἐξεδήλου τότε. Διὰ τοῦτο ὀφείλω νὰ μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἐρευνῶν πάντα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης προέκυψαν ἐν τῷ μέσῳ, νὰ περιορισθῶ δὲ εἰς μόνα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑποθέσεως προκαλεῖ ἀναγκαίως πρὸς ἔρευναν καὶ συζήτησιν. Δὲν θέλω ἑπομένως ἀσχοληθῆ νὰ ἐξετάσω τὸ καθαρῶς Διεθνὲς ζήτημα, ἐὰν ἡ δοθεῖσα εἰς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ἱκανοποίησις ἦτον ἡ προσήκουσα ἢ οὔ· οὔτε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι κυρίως χαρακτῆρος Διεθνοῦς, ἀλλὰ στενῶς μετ’ αὐτοῦ συνδέεται, τὸ ζήτημα περὶ τοῦ πῶς καὶ κατὰ τίνα τρόπον διεξήγαγεν ἡ Κυβέρνησις τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης μέχρι τοῦ σημείου, εἰς ὃ περιῆλθεν, ἵνα παράσχῃ τὴν ζητηθεῖσαν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ῥητῶς μᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἤθελε παράσχει· οὐδὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀδεξιότητος περὶ τὴν συζήτησιν, τὸ ἄνευ ἀνάγκης προκύψαν ἐν τῷ μέσῳ, καὶ περὶ τὸ ὁποῖον εἴχομεν δικαίωμα καὶ καθῆκον ἐπιτακτικὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ μακρὸν, ἤτοι τὸ ζήτημα μέχρι τίνος ὁρίου ἐκτείνεται ἡ ἐλευθερία τῶν Ὑπουργῶν νὰ προσάγωσιν ἢ καὶ νὰ ἀρνῶνται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὰ ζητούμενα ἔγγραφα. Θέλω παραιτήσει κατ’ ἀνάγκην καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς καθαρᾶς διοικήσεως, ἂν καὶ αὐτὸ δὲν ἔχῃ οὐδὲν τὸ ἐπισφαλὲς, οὐδὲν τὸ εὐπαθὲς, τὸ ὁποῖον ὅμως ἔχει ἀξίαν, διότι ἐφάπτεται τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ ζήτημα τὸ καθαρῶς διοικητικὸν παρῆγεν ἐν ἡμῖν τὴν ἀπορίαν, ἐὰν συνέπεσε νὰ προσενεχθῇ μετὰ βίας ἀδικαιολογήτου πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Μεγάλης Βρετανίας ὁ χωροφύλαξ καὶ ἕνεκα τούτου τὸ γεγονὸς ἀπησχόλησε καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡμᾶς, καὶ ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθημεν νὰ συζητῶμεν τόσας ἡμέρας· δὲν εἶναι τάχα ἄξιον τῆς μερίμνης ἡμῶν νὰ μάθωμεν, μήπως πολλοὶ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων δὲν ἔπαθον τοιαῦτα, μήπως τὰ γενόμενα πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον δὲν ἐγένοντο πολλάκις, καὶ δὲν προεκάλεσαν μέγαν λόγον ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ; Μήπως ἡ ἀνοχὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἀτιμωρησία τῶν γενομένων κατὰ πολιτῶν Ἑλλήνων τοιούτων ἀδικημάτων, δὲν ἐπιβαρύνει αὐτὴν δι’ εὐθύνης καὶ διὰ τὴν γενομένην πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον προσβολὴν παρὰ τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας; Ποῖα ἦσαν τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῶν εἰς τοιαῦτα ἀδικήματα ἐκτραπέντων κατὰ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας; Ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν πολλάκις ἐπαναληφθεισῶν καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἀκόμη καταγγελιῶν τῶν τοιούτων πράξεων; Ποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν καὶ αὐτῆς τῆς δικαστικῆς ἀστυνομίας, εἰς τὴν ὁποίαν πάντα ταῦτα τὰ ἀδικήματα πρὸ μακροῦ χρόνου κατηγγέλθησαν; Ἀλλὰ ὀφείλω, κύριοι, νὰ παραλίπω πάντα ταῦτα τὰ ζητήματα. Ὀφείλω δὲ νὰ παραλίπω ταῦτα οὐ μόνον διὰ νὰ συντελέσω καὶ ἐγὼ νὰ δοθῇ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ διότι πλεῖστα τούτων λεπτομερῶς ἀνεπτύχθησαν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἄλλως, καὶ ἂν παραλειφθῇ ἡ ἔρευνα ἐκείνων τὰ ὁποῖα τυχὸν δὲν ἀνεπτύχθησαν λεπτομερῶς ἢ ἐὰν ἀναβληθῇ ἐπ’ ἄλλοτε, οὐδεμία ζημία ἐπέρχεται εἰς τὸ Κράτος, διότι δύναται νὰ γείνῃ ἐν ἄλλῳ χρόνῳ κεχωρισμένως τῆς παρούσης συζητήσεως, ἐν ᾧ ἐὰν ἡ ἔρευνα αὕτη ἤθελε συνδεθῇ μετὰ τοῦ ζητήματος τούτου, πιθανὸν νὰ λάβῃ τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἡ φύσις τῆς ὑποθέσεως ἤθελε μεταδώσει εἰς ταύτην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνη ἡ ἐπιθυμία νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ δοθῇ πέρας εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπιθυμία ἵνα ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ τὸ ὁποῖον ἐξήγησαν ἤδη μέλη αὐτῆς, ἤτοι νὰ μὴ ὑπερβῶμεν τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα διαγράφει τὸ Δημόσιον συμφέρον. Ἡ ἐνεστῶσα Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μιμηθῇ τὴν πρό τινων ἐτῶν Ἀντιπολίτευσιν, οὐδ’ ἐλησμόνησεν ὅσα ἡ ἱστορία τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ βίου ἡμῶν μᾶς κατέλιπε περὶ τῆς πορείας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκείνης. Ἐὰν αἱ Ἀντιπολιτεύσεις παρεληλυθότων χρόνων ἐνόμιζον, ὅτι τὴν ἐνέργειαν αὑτῶν περὶ ἐπικρατήσεως αὑτῶν ἐν τοῖς ἐσωτερικοῖς πράγμασι πρέπει νὰ ἐκτείνωσι πανταχοῦ καὶ πάντοτε, ἐὰν αἱ Ἀντιπολιτεύσεις ἐκεῖναι ἐφρόνουν, ὅτι ἕνα μόνον εἶχον σκοπὸν καὶ αὐτὸν ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωσι, καὶ αὐτὸν ἔπρεπε νὰ θεωρῶσιν ὡς ἀποκλειστικὸν καὶ κύριον μέλημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸν σκοπὸν νὰ καταλάβωσι τὰ ἑδώλια τὰ ὑπουργικὰ, καὶ δὲν περιώριζον τὴν ἐνέργειαν αὑτῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διαγράφει τὸ Δημόσιον συμφέρον, ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου τούτου δὲν δύναται νὰ φανῇ ἐπιλήσμων τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ὡς Ἀντιπολίτευσις ἔχει, διὰ νὰ καταδηλώσῃ καὶ κατὰ τοῦτο πόσον διαφέρει ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες πρὸς τοὺς τότε Κυβερνῶντας ὡς Ἀντιπολιτευόμενοι τοιαύτην μετῆλθον πολιτείαν. Ὀφείλω δὲ νὰ κάμω λόγον καὶ περί τινος ὑπαινιγμοῦ, οὐδὲ σκοπῶ νὰ ἀφήσω τὸν ἐλάχιστον ὑπαινιγμὸν, ὅτι οἱ μετασχόντες μέχρι τοῦδε τῆς συζητήσεως ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐγένοντο ὑπαίτιοι τῆς μέχρι τῆς ἑσπέρας ταύτης παρατάσεως τῆς συζητήσεως, ὑπαινιγμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ δύω ἡμερῶν ἠθέλησε νὰ ἀφήσῃ. Οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον οἱ λόγοι τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν μετέσχε τῆς συζητήσεως, ἐπέβαλον εἰς αὐτούς. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις, προσελθοῦσα νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν πρῶτον εἰσαγαγόντα τὴν ἐπερώτησιν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Εὐρυτανίας, κατήγγειλεν αὐτὴ αὕτη τὴν ἰδίαν ἑαυτῆς πρᾶξιν, βεβαιοῦσα τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἱκανοποίησις, ἣν ἔδωκεν, ἦτον ὑπερβολικὴ, καὶ ὅτι ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας οὐδέποτε ἤθελε προβῆ εἰς αὐτὴν, τίς δύναται νὰ ἐλέγξῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐὰν ἐπῆλθεν ἐν αὐτῇ οὐχὶ ἁπλῇ ἐπιθυμίᾳ, ἀλλὰ καθῆκον ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὴν νὰ ζητήσῃ νὰ γνωσθῇ διατί καὶ πῶς ἡ Κυβέρνησις περιῆλθεν εἰς τοιαύτην ἀνάγκην; Μήπως ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐνθυμεῖται τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τῶν λόγων ὅμως τοὺς ὁποίους ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν οὐχὶ ὡς Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ὡς ἀντιπολιτευόμενος; Μήπως δὲν ἐνθυμεῖται ἡ Ἀντιπολίτευσις μετὰ πόσης δυνάμεως καὶ μετὰ πόσης ὀργῆς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐπέκρινε τοὺς ἄλλοτε Κυβερνήτας, διδάσκων αὐτοὺς ὅτι τὰ μικρὰ Κράτη δὲν πρέπει νὰ δειλιῶσι διὰ νὰ παραστήσωσι τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν ταύτην ἀμφισβητῶσι τὰ μεγάλα Κράτη, καὶ ὅτι, ἐὰν δουλικῶς ἀποδέχωνται πᾶν ὅ,τι τὰ μεγάλα Κράτη ἀπαιτήσωσι, τοῦτο εἶναι δουλοφροσύνη, ἡ δὲ δουλοφροσύνη ἐγείρει τὴν περιφρόνησιν τῶν μεγάλων Κρατῶν πρὸς τὰ μικρὰ Κράτη, ὅτι ἡ σχέσις τοῦ περιφρονοῦντος πρὸς τὸν περιφρονούμενον εἶναι σχέσις ὀλεθρία ἐπὶ πάντων τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου; Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ ζήτημα μᾶς προήγαγεν ἐν τῷ μέσῳ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εὔλογον λοιπὸν ἦτο νὰ ἐρωτήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις πῶς συνέβη ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη; Αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ὡς ἀντιπολιτευόμενοι παρίσταντο ὑπερήφανοι, λέγοντες πρὸς τοὺς τότε Κυβερνήτας διατί νὰ μὴ προστατεύσητε τὴν ἐθνικὴν τιμήν; — καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν προσεβάλλετο — αὐτοὶ οἵτινες ἔλεγον τότε διατί ν’ ἀκούσητε συμβουλὰς ἰσχυρῶν; — καὶ ποῦ; ἐκεῖ ὅπου ἐκεῖνοι, οἵτινες μᾶς συνεβούλευον, ἐνήργουν ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων — δὲν ἦτον εὔλογον νὰ ἐρωτήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις πῶς σεῖς, ἀφοῦ χαρακτηρίζετε τὴν ζητηθεῖσαν ἱκανοποίησιν ὑπερβολικὴν, ἀφοῦ ὁμολογεῖτε, ὅτι ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας δὲν ἠθέλατε παράσχει αὐτὴν, πῶς ἐσπεύσατε ἀσυζητητεὶ νὰ παράσχητε αὐτήν; Διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἂς μὴ παρεξηγήσῃ ὅσα εἶπον περὶ τῆς παρατάσεως τῶν συζητήσεων, οὐδ’ ἕνεκα τούτου νὰ ἐλέγξῃ τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἐπεβλήθη αὐτοῖς ἡ συζήτησις ἀπὸ τὴν ἀδέξιον διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως, ἥτις προεκλήθη ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὗ ἕνεκα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐκπληροῦσα τὸ καθῆκον, ὅπερ ἦτον ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὴν, ἔσπευσε νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχω νὰ πραγματευθῶ περὶ τῶν ζητημάτων τούτων, δὲν δύναμαι νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον, διότι ὀφείλω ἵνα διαγράψω καὶ προσδιορίσω τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, διερμηνεύων κατὰ τοῦτο τὸ φρόνημα πάντων τῶν ἀξιοτίμων μελῶν αὐτῆς. Ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζει, ὅτι ἡ ἐντολὴ αὐτῆς δὲν εἶναι ἀπεριόριστος, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχειν καὶ ἐπικρίνειν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἦναι ἀπόλυτον καὶ ἀπεριόριστον ἐπὶ πάντων τῶν ζητημάτων τῆς διοικήσεως τῆς ἐσωτερικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τοῦτο περιορίζεται, ὅταν πρόκηται νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα παράγουσιν αἱ σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰς ἄλλας Ἐπικρατείας. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Κοινοβουλίου ἐπὶ τῶν τοιούτων σχέσεων δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀπόλυτον· ἔχει δὲ δικαίωμα ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐνασκῇ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχειν ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους τὸ ἐπιτρέπουσι. Διὰ τοῦτο νομίζομεν, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ καθαρῶς Διεθνοῦς ζητήματος, ἐὰν ἡ δοθεῖσα πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ἱκανοποίησις εἶναι προσήκουσα ἢ εἶναι ὑπερβολικὴ, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν προσήκει ἡμῖν σήμερον. Ἐὰν σήμερον προεβαίνομεν εἰς ὡρισμένην ἀπόφασιν καὶ γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, κακῶς ποιοῦσα, ἔδωκεν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔκρινεν ὑπερβολικὴν, τὴν ὁποίαν ἐξ οἰκείας προαιρέσεως δὲν ἤθελε δώσει, ἐὰν ἀπεφαινόμεθα καὶ ἡμεῖς ὡσαύτως, ὅτι τὴν θεωροῦμεν ὑπερβολικὴν τὴν ἱκανοποίησιν ταύτην, ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ὑπὸ οἱανδήποτε ἔννοιαν καὶ ἂν ἤθελεν ἐξενεχθῆ, ἤθελεν ἀναιρέσει τὸ ἠθικὸν κῦρος τῆς Κυβερνητικῆς πράξεως. Ἤθελεν ἀναιρέσει αὐτὸ καὶ ἂν ἀπεφαίνετο ἡ πλειοψηφία, ὅτι ἀληθῶς ἦτο ὑπερβολικὴ ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις, ὡς ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἤθελε μειώσει τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τῆς ἱκανοποιήσεως, καὶ ἐὰν ἡ ἀπόφασις τῆς πλειοψηφίας δὲν ἦτο τοιαύτη, καὶ ἐὰν ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας ἦτο ἀποδοκιμαστικὴ τῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐὰν ἀπεφαίνετο ἡ πλειοψηφία, ὅτι ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις δὲν ἦτο ὑπερβολική. Δὲν εἶναι ἀδιάφορον εἰς τὰς σχέσεις πρὸς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ὑπέλαβεν ἑαυτὸ προσβληθὲν, δὲν εἶναι ἀδιάφορον νὰ παραστῇ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἀποφαινομένη, ὅτι ἦτο ὑπερβολικὴ ἡ δοθεῖσα αὐτῷ ἱκανοποίησις, ἢ καὶ ἀποφαινομένη, ὅτι δὲν ἦτο ὑπερβολικὴ, ἀφοῦ ἀπέναντι τῆς τοιαύτης γνώμης τῆς πλειοψηφίας ἤθελε παρασταθῆ ἡ μειοψηφία, ἔχουσα ἀντίθετον ταύτης γνώμην. Ἡ τοιαύτη γνώμη τῆς πλειοψηφίας θὰ ἀπετέλει μείωσιν τῆς ἠθικῆς ἀξίας τῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε, διεξάγουσα τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς ἄλλο Κράτος, ἀντιπροσωπεύσασα κατὰ τοῦτο καὶ τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν μειοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ παράστασις μειοψηφίας, ἐν ᾗ περιπτώσει μόνη ἡ μειοψηφία ἤθελεν ἐκφράσει ἀντίθετον γνώμην, θέλει μειώσει ὡσαύτως τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τῆς πράξεως, καὶ ἡ μείωσις, ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει, θὰ ἦτο μᾶλλον ἐπαισθητὴ, διότι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὕτως ἐχαρακτήρισε τὴν δοθεῖσαν ἱκανοποίησιν, οὐδεμίαν προβάλλων δικαιολογίαν οὐχὶ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὸ προσβληθὲν Κράτος, τῶν καὶ προσδιορισάντων τὸ εἶδος τῆς ἱκανοποιήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν, ἔκρινεν ὅμως ὑπερβολικήν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἐπὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ κυρίως ζητήματος, τοῦ ζητήματος ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε, δοῦσα τὴν ζητηθεῖσαν ἱκανοποίησιν, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν δύναται νὰ προτρέψῃ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφέρῃ γνώμην. Διὰ τοῦτο οὐδὲ θέλει ὑποβάλει ἡ Ἀντιπολίτευσις θέμα, οὔτε θέλει ζητήσει νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Δὲν παρακαλῶ τὴν πλειοψηφίαν νὰ μιμηθῇ καὶ αὕτη τὴν τακτικὴν ταύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· διότι, ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις τοιαύτην μετέρχεται τακτικὴν, διὰ νὰ καλύψῃ τὴν ἰδίαν αὑτῆς εὐθύνην, οὐδὲν ἄλλο δικαίωμα ἔχει, εἰμὴ νὰ δηλώσῃ τὴν γνώμην της καὶ εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ἀφίνει δὲ αὐτὴν κυρίαν νὰ πράξῃ ὅ,τι ἂν θέλῃ, διότι ὅ,τι δήποτε πράξῃ, θέλει τὸ πράξει ὑπὸ ἰδίαν αὑτῆς εὐθύνην. Ἑπομένως δὲν ἔχομεν οὐδὲν συμφέρον διὰ νὰ ἱκετεύσωμεν ἢ ἐξορκίσωμέν τινα νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην ἡμῶν. Ἡμεῖς, μὴ θέλοντες νὰ προβῶμεν εἰς πρᾶξιν, διὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ μᾶς ζητηθῶσιν εὐθύναι, ἀπέχομεν τῆς πράξεως ταύτης. Ἐξαγγέλλομεν μάλιστα τὴν γνώμην μας καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, ἂν θέλωσι νὰ ἀπέχωσι καὶ οὗτοι, καὶ ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναγκάσωμεν αὐτοὺς νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν γνώμην ἡμῶν, κατ’ ἴσον λόγον δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ πράξωμεν ἄλλο τι, ἢ νὰ συστήσωμεν εἰς αὐτοὺς νὰ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμα ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ στενῶς μετὰ τοῦ εἰρημένου ζητήματος συνδεομένου, τοῦ ζητήματος τῆς εὐθύνης καὶ τοῦ ἐλέγχου ἑκάστης τῶν κατὰ μέρος πράξεων τοῦ Ὑπουργείου, τὰς ὁποίας τοῦτο μετῆλθε διὰ νὰ διεξαγάγῃ τὴν περὶ ἱκανοποιήσεως τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ὑπόθεσιν, τοῦ ζητήματος τῆς ἐρεύνης, εἴτε τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀνεκοινώθησαν εἰς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐῤῥύθμισε καὶ ἐκανόνισε τὰς ἄλλας σχέσεις αὐτοῦ πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου—μ’ ὅλον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο παρουσιάζεται εἰς τὸν γυμνὸν ὀφθαλμὸν ὡς ζήτημα μᾶλλον ἐσωτερικῆς διοικήσεως, ὡς ζήτημα ἐλέγχου Κοινοβουλευτικοῦ—καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θέλομεν ἀκολουθήσει τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν προεῖπον ὅτι ἀπεφασίσαμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος τοῦ κυρίως Διεθνοῦς. Ἡ κρίσις τῆς διεξαγωγῆς τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες ἐφάπτονται ἀμέσως εἴτε τῶν συμβάντων εἰς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, ἐξ ὧν ἐπῆλθεν ἡ ἀξίωσις αὐτοῦ πρὸς ἱκανοποίησιν, εἴτε τῶν δοθεισῶν πληροφοριῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἀνεκοινώθη εἰς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον ἡ γνώμη ἢ ἡ πεποίθησις περὶ τῆς δοθείσης εἰς αὐτὸν ἱκανοποιήσεως, πάντα ταῦτα τὰ ζητήματα, ἡ ἔρευνα πασῶν τούτων τῶν πράξεων, μοὶ φαίνονται συνδεόμενα στενῶς μετὰ τοῦ κυρίως Διεθνοῦς ζητήματος, οὐχὶ μόνον διότι ὁ ἀποφαινόμενος καὶ ἐπικρίνων ὡρισμένην πρᾶξιν ἐκ τῶν πράξεων τούτων τῆς διεξαγωγῆς τῆς ὑποθέσεως καταλήγει ἀφεύκτως εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ἂν αἱ πράξεις αὗται δὲν ἐπράσσοντο ὡς ἐπράχθησαν, ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον ἔπρεπε νὰ πραχθῶσι, δὲν ἤθελε προκύψει ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους ὅπως χορηγήσῃ τοιαύτην ἱκανοποίησιν, ἀλλὰ καὶ διότι ἀκόμη ἡ ἔρευνα ἑκάστης τῶν πράξεων τούτων πρέπει βεβαίως νὰ συνδεθῇ μετὰ τῆς πολιτείας τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, καὶ ἡ γνώμη ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη ἐπί τινος πράξεως ἤθελε περιλάβει σιωπηρῶς τὴν ἐπίκρισιν καὶ τῆς πολιτείας τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Διὰ τοῦτο νομίζομεν, ὅτι οὔτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πρέπει νὰ προκαλέσωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· διότι, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἤθελεν εἶναι ἐπιδοκιμαστικὴ ἐντελῶς τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργείου, ἤθελε συγχρόνως ἐκδηλωθῆ ἐπισήμως καὶ ἡ ἐναντία γνώμη ἱκανοῦ ἀριθμοῦ μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἥτις ἤθελε μειώσει τὴν ἀξίαν τῆς γνώμης τῆς πλειοψηφίας. Ἡ τοιαύτη δὲ διχογνωμία τοῦ Κοινοβουλίου, κατὰ τὴν ἐπίσημον ἔκφρασιν τῆς γνώμης αὐτοῦ, ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ ἀληθῆ μείωσιν τῆς ἠθικῆς ἀξίας τῆς ἱκανοποιήσεως, ἥτις ἐδόθη εἰς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον, ἢ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὑποδηλοῦσα καὶ οἱανδήποτε γνώμην ἐπὶ τῆς πολιτείας, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ Ἀντιπρόσωπος τοῦ προσβληθέντος Κράτους. Ἡμεῖς δὲ νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀπέχωμεν πάσης τοιαύτης ἀποφάνσεως, καὶ συμβουλεύομεν καὶ τὴν πλειοψηφίαν νὰ μὴ ἐπιθυμήσῃ νὰ ὠθήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἐπίσημον ἀπόφασιν, εἴτε ἐπὶ τοῦ ὅλου τῶν πράξεων τῶν ἀποτελουσῶν τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἱκανοποιήσεως, εἴτε ἐπὶ ὡρισμένων κατὰ μέρος πράξεων ἐκ τῶν συνιστωσῶν τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου. Εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν μάλιστα δὲν φαίνεται, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχῃ λόγος τις δυνάμενος νὰ δικαιολογήσῃ τῆς Συμπολιτεύσεως τὴν ἐναντίαν γνώμην. Ἂν μόνη ἡ Συμπολίτευσις ἤθελεν ἐπιθυμήσει νὰ δώσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπίσημόν τινα ἀπόδειξιν, ὅτι τὰ λεχθέντα περὶ τῆς τακτικῆς τοῦ Ὑπουργείου καὶ περὶ τῶν πράξεων αὐτοῦ δὲν ἐνεκρίθησαν ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας, καὶ ὅτι αὕτη ἐγκρίνει καὶ ἐπικυροῖ πάσας τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀπόδειξις αὕτη, δι’ ἧς ἤθελεν ἐφοδιάσει τὸ Ὑπουργεῖον, οὐδαμῶς δύναται νὰ ἀποβῇ λυσιτελὴς εἰς αὐτὸ, διότι δὲν δύναται νὰ ἀναιρέσῃ τὴν γνώμην τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα ἐξήγαγον ἢ ἤθελον ἐπιφέρει ἀντίθετον κρίσιν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἡ πλειοψηφία ἤθελε φέρει. Οὐδ’ ἤθελε διδάξει τὴν κοινωνίαν καινόν τι ἡ τοιαύτη ἀπόφασις τῆς πλειοψηφίας, διότι γνωστὸν εἶναι ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῶν πλειόνων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου· ἑπομένως, ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ, φυσικὸν εἶναι ἡ πλειοψηφία αὕτη νὰ ἐκδώσῃ καὶ μεταβιβάσῃ εἰς χεῖρας αὐτοῦ τοιαύτην πιστοποίησιν, ἐγκρίνουσαν καὶ ἐπικυροῦσαν τὰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ κυρίου Ἐπιτετραμμένου ἀφορώσας καὶ γενομένας ὑπ’ αὐτοῦ πράξεις. Ἤθελεν ὅμως ζημιώσει καὶ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον, διότι τὸ Ὑπουργεῖον, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ἤθελεν ἀναλάβει τὴν εὐθύνην τοῦ γεγονότος· ἂν, διὰ νὰ πορίσῃ τοιοῦτον ἀσήμαντον κέρδος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ πλειοψηφία ἐπιμείνῃ, ἀντὶ νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις ἄνευ ἀποφάσεώς τινος, ἐπιμείνῃ νὰ προκαλέσῃ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ἀπόφασις αὕτη θέλει εἶσθαι πράγματι ἀπόφασις τῆς πλειοψηφίας, καὶ οὐχὶ ὁμόθυμος γνώμη τοῦ Κοινοβουλίου· διότι ἀπέναντι τῆς γνώμης τῶν μελῶν, τῶν ἀποτελούντων τὴν πλειοψηφίαν, καὶ τὰ ὁποῖα ἤθελον καταρτίσει τὴν ἀπόφασιν, ἤθελεν ὑπάρχει ἡ γνώμη τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας. Ἑπομένως ἤθελε παρασταθῇ διαφωνία ἀληθὴς ἐπὶ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ὑπάρχῃ καμμία διαφωνία. Ἀλλ’ ἂν τοιαύτη τις ἔκφρασις γνωμῶν ἐπάγῃ ζημίαν εἰς τὰ Δημόσια συμφέροντα, τὸ πολιτικὸν κέρδος, τὸ ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον ἐλπίζει νὰ συγκομίσῃ ἐκ τῆς τοιαύτης αὐτῶν ἐπιμονῆς καὶ προτάσεως, θέλει εἶσθαι ἀσήμαντον πρὸ τῶν ἀληθῶν αὐτοῦ συμφερόντων, θέλει δὲ εἶσθαι ἀληθῶς λυπηρὸν, ἂν ἀποδείξῃ ὅτι δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ὑποτάξῃ τὴν δίψαν τοῦ τοιούτου κέρδους εἰς τὸ Δημόσιον συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ νὰ ἐπέλθῃ ἡ λύσις τῶν συζητήσεων, χωρὶς νὰ παρασταθῇ τὸ Κοινοβούλιον διαφωνοῦν ἐπὶ τῶν ἀποτελούντων τὰς λεπτομερείας τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πλειοψηφία δὲν θέλει ἀκούσει τὰς συμβουλὰς ἡμῶν ταύτας, διότι ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ναυπλίας, δηλώσαντος μάλιστα ἀγανάκτησιν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ γνώμῃ, τὴν ὁποίαν ὁ τὴν ἐπερώτησιν ὑποβαλὼν ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας πρὸ μικροῦ ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας ὑποθέτω, ὅτι διερμηνεύει τὴν γνώμην τῶν εἰσηγουμένων τὴν πλειοψηφίαν, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ πλειονοψηφία θὰ ἐπιμείνῃ νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἴσως αὕτη σκοπεῖ νὰ προβάλῃ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ τί ἀπόκειται εἰς ἡμᾶς νὰ πράξωμεν. Ἂν ἡ Συμπολίτευσις προβάλῃ θέμα πρὸς ψήφισιν, εἴτε ἐπιδοκιμάζον ῥητῶς τὴν ἄλλως ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ χαρακτηρισθεῖσαν ὡς ὑπερβολικὴν ἱκανοποίησιν, δηλαδὴ ἐπιδοκιμάζον τὴν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τῆς ὁποίας ἀπεδέχθη τὴν ζητηθεῖσαν ὑπερβολικὴν ἱκανοποίησιν, εἴτε ἐπιδοκιμάζον ἢ τὸ ὅλον τῶν πράξεων τῆς διεξαγωγῆς τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἢ ὡρισμένην τινὰ ἐκ τῶν ἀποτελουσῶν τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἱκανοποιήσεως, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν ὑπὲρ τοιούτων θεμάτων, διότι ἔχομεν ἐναντίαν γνώμην αὐτῶν· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν καὶ κατὰ τῶν θεμάτων τούτων, διότι ἠθέλομεν συντελέσει διὰ τῆς ἀρνητικῆς ψήφου ἡμῶν εἰς τὴν μείωσιν τῆς ἀξίας τῶν γενομένων, τὴν ὁποίαν ἐξεθήκαμεν ὡς συνέπειαν πάσης ψηφοφορίας. Ὅθεν δὲν θέλομεν δώσει θετικὴν ψῆφον, διότι δὲν θέλομεν νὰ ἐπιδοκιμάσωμεν πράξεις, τὰς ὁποίας ῥητῶς ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔκρινεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οὐχὶ ὡς ἀξίας ἐπιδοκιμασίας. Δὲν θέλομεν δὲ δώσει καὶ ἀποθετικὴν ψῆφον. Ἐπειδὴ ὅμως πρέπει νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ πέρας τῆς ὑποθέσεως, διὰ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν θέλει μὲν παρασταθῆ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ὡς Σῶμα πολιτικὸν, μέλη ὅμως τινὰ αὐτῆς, ὅσα ἤθελον ἐγκρίνει, θέλουσι παραμείνει εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ὅπως συντελέσωσι νὰ συντηρηθῇ ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ διὰ νὰ λύσῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καθ’ ὃν ἤθελον ἐγκρίνει, ἀλλ’ ὑπ’ εὐθύνην της, τρόπον ἡ πλειοψηφία. Προβαίνομεν μάλιστα νὰ δηλώσωμεν, ὅτι οὐχὶ μόνον τὰ ῥητῶς ἐπιδοκιμαστικὰ θέματα πρὸς ψήφισιν δὲν θέλει ψηφοφορήσει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ἁπλοῦν θέμα τῆς μεταβάσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι καὶ ἡ ἁπλῆ αὕτη μετάβασις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἀποτελεῖ σιωπηρὰν ἐπιδοκιμασίαν τῶν πράξεων, αἵτινες προεκάλεσαν τὴν γενομένην συζήτησιν. Ἑπομένως, καὶ ἂν ἤθελε προταθῆ θέμα ἁπλῆς μεταβάσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θέλομεν πράξει αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἴπομεν ὅτι θέλομεν πράξει καὶ ἐπὶ τῶν ῥητῶν θεμάτων τῆς ἐπιδοκιμασίας τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος διὰ μακρῶν ἀνέπτυξε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ἄτοπον, ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν Πατρίδα νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ψήφου αὑτῆς περὶ τῶν θεμάτων ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπὸ ἡμερῶν ἐκφράζει γνώμην διὰ τοῦ λόγου. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, πᾶσα τοιαύτη ἔκφρασις γνώμης διὰ ψήφου, εἴτε παρὰ τῆς πλειοψηφίας εἴτε παρὰ τῆς μειοψηφίας, θὰ ἦτο ὀλεθρία εἰς τὸ Ἔθνος. Ἀλλὰ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἔχων τοιαύτην ἰδέαν περὶ ἐκφράσεως γνώμης ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, διατί περιορίζει ταύτην εἰς μόνην τὴν διὰ τῆς ψήφου ἔκφρασιν γνώμης; Διατί, κατανοήσας ὅτι ἡ ἔκφρασις γνώμης διὰ τῆς ψήφου ἐπὶ τοιούτων θεμάτων ἔχει τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε; Διατί ἐπὶ πέντε ἡμέρας δὲν ἔλεγε πρὸς τοὺς φίλους αὑτοῦ, τοὺς ὁποίους ἀξιοῖ ὅτι ὁδηγεῖ, διατί δὲν ἔλεγε πρὸς τοὺς φίλους αὑτοῦ: παύσατε τὴν τοιαύτην συζήτησιν, παύσατε συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ ὡς ἐξευτελιστικὴν τοῦ Ἔθνους, τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ ὡς ἐπιζήμιον εἰς τὸ Ἔθνος, παύσατε συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε ἐλευθέρως, συζήτησιν, ἡ ὁποία δὲν δύναται παρὰ νὰ ᾖναι ἐπιζήμιος εἰς τὸ Κράτος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω γνώμην, καὶ ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἐγὼ δὲν μετέχω τῆς συζητήσεως, φρονῶν ὅτι τὸ κόμμα ἡμῶν δὲν δύναται νὰ δώσῃ ψῆφον; Καὶ πότε ἠκούσθη, κύριοι, ἐν τῇ Βουλῇ παρὰ ἡγέτου κόμματος, ὅτι περὶ θέματος, περὶ οὗ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δώσωμεν ψῆφον, ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ ὁμιλῶμεν καὶ ὅτι ἄλλο ψῆφος καὶ ἄλλο λόγος; Ἡ Βουλὴ οὐδέποτε τοιαύτην διάκρισιν δύναται νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ λέγωμεν ὅ,τι δήποτε, μόνον δὲ ὅταν πρόκηται νὰ ψηφίσωμεν, πρέπει νὰ ὁδηγώμεθα ὑπὸ τῆς διανοίας ὅτι ἡ φλυαρία εἶναι ὁ κανὼν ὁ διέπων τὰ τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι ὁ λόγος δὲν ἐπάγεται εὐθύνας, εὐθύνας μόνον ἐπάγεται ἡ ψῆφος. Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ὁμιλῇ τοιουτοτρόπως, τίνα ἀνάγκην ἔχομεν ἡμεῖς νὰ ἀπαντήσωμεν; Λέγουσί τινες, ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα καὶ δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ μείνωμεν ἵνα ἀναπτύξωμεν τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἔμειναν πρὸς συζήτησιν· ἀλλ’ ἀφοῦ τοιουτοτρόπως ἀνέπτυξε τὰ θέματα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, τίς ἡ ἀνάγκη περαιτέρω συζητήσεως; Τίς δὲν βλέπει, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ, ἵνα μὴ βλάψῃ τὸ Ἔθνος, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ συζητήσῃ, ἵνα μὴ βλάψῃ τὸ Ἔθνος; Ἡμεῖς εἴπομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὴν συζήτησιν ταύτην θεωροῦμεν ἐπιζήμιον, ὅτι τὴν συζήτησιν ταύτην θεωροῦμεν ἄτοπον· δὲν προέβημεν, ὅπως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, εἰς ἐξορκισμούς, δὲν ἀπετάθημεν πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς συνιστῶντες τὰ συμφέροντα ἡμῖν· νομίζομεν ὅμως ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητῶμεν παρὰ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ ἀποτείνωνται διὰ τοιούτου τρόπου πρὸς τὴν Συμπολίτευσιν, νὰ μὴ φρονῶσιν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἡ Συμπολίτευσις τῶν γνωμῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς τὸ ἑαυτῆς συμφέρον. Οἱ νομίζοντες, ὅτι δύνανται ἐπὶ πέντε ἡμέρας νὰ συζητῶσιν οὐδεμίαν φέροντες εὐθύνην ἐπὶ τῇ συζητήσει ταύτῃ, οἱ ἐπὶ πέντε ἡμέρας ἀσχοληθέντες εἰς συζήτησιν σπουδαίως παραβλάπτουσαν τὰ συμφέροντα, τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους, ἔρχονται σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν λέγοντες: μὴ ψηφίσετε, διότι τοῦτο ὑπαγορεύει τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Καὶ δὲν βλέπομεν ἡμεῖς τί ὄπισθεν τούτου κρύπτεται; ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος; Βλέπετε ὅτι ἡττᾶσθε καὶ σπεύδετε νὰ ἐπιζητήσητε ὅπως ἀπαλλαγῆτε (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἀπαιτεῖ νὰ μὴ ψηφίσητε, καὶ ἐπειδὴ ἐφοβήθη ὅτι ἐνδέχεται οὕτω νὰ διατυπωθῇ ἡ πρότασις, ὥστε νὰ μὴ δύναται ὑπὸ τὴν πρόφασιν ταύτην νὰ προστατευθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν τῇ φυγῇ αὐτῆς τῇ παρασκευαζομένῃ, λέγει ὅτι καὶ ἄλλως ἂν θέσητε τὴν πρότασιν, καὶ ἐὰν διατυπώσητε πρότασιν ἐν οὐδεμιᾷ σχέσει πρὸς τὸ θέμα τὸ ἀφορῶν εἰς συμφέροντα Διεθνῆ, πάλιν ἡμεῖς θέλομεν φύγει, ἵνα ἀποκρύψωμεν τὴν ἀδυναμίαν ἡμῶν, πάλιν ἡμεῖς θέλομεν θεωρήσει τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς ζήτημα ἁπτόμενον τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Ἔθνους. Μόνον ἤδη, ἐπιστάσης τῆς ψηφοφορίας, ἀνένηψεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος καὶ λέγει πρὸς τὴν Βουλὴν: ἐπὶ τοιούτων θεμάτων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσητε, κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσέξατε μὴ ἀποδείξητε, ὅτι ἐπὶ τοιούτου θέματος ὑπάρχει πλειονοψηφία καὶ μειονοψηφία ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐπὶ πέντε ἡμέρας προσπαθεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῇ Βουλῇ μειονοψηφία· δὲν ὑπῆρξε θέμα, τοῦ ὁποίου νὰ μὴ ἐπελήφθησαν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα δυνηθῶσι νὰ προσβάλωσι τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ὑπῆρξε διαστροφὴ, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν κατέφυγον ἵνα δυνηθῶσι νὰ ἐπιῤῥίψωσι μομφὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ μετὰ ταῦτα λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἐπὶ τοιούτου θέματος εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφωνία! Μή τοι οἱ ἀγορεύσαντες μέχρι σήμερον καὶ ἀπὸ πέντε ἡμερῶν δὲν ἀντεπροσώπευον τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Μή τοι εἶναι ἁπλᾶ ἄτομα, ὅπως ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ ἡγούμενος τῆς μειονοψηφίας, ἔχῃ δικαιολογίαν ἂν εἴπῃ: λυποῦμαι, ὅτι εὑρέθησαν Βουλευταὶ, οἵτινες ἐπὶ τοσοῦτον νὰ παρίδωσι τὰ καθήκοντα αὐτῶν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος, ὥστε ἐπὶ πέντε ἡμέρας ν’ ἀνακινῶσι θέμα ἄτοπον, τὸ ὁποῖον τὰ Κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα δὲν τοῖς ἐπέτρεπον νὰ κινήσωσι· δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐμποδίσω τὰ ἄτομα ταῦτα νὰ παρεκτραπῶσιν ὡς παρεξετράπησαν, ἀλλὰ δύναμαι ἐν ὀνόματι τῆς μειονοψηφίας νὰ διαμαρτυρηθῶ κατ’ αὐτῶν, καὶ ἀποτεινόμενος πρὸς τὴν Συμπολίτευσιν νὰ εἴπω, διαφωνῶ ἢ συμφωνῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐν τῇ συνειδήσει μου, περὶ τούτου δὲν ὑποχρεοῦμαι νὰ ἐκφρασθῶ, ἀλλ’ ἐπὶ τοιούτου θέματος δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐκφράσω γνώμην, δὲν ἐξέφρασα γνώμην, οὐδ’ ἐξέφρασε γνώμην Βουλευτής τις ἐξ ἐκείνων, ὧν ἡ γνώμη εὐθύνει τὴν μειονοψηφίαν, καὶ σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν, ἂς τείνωμεν πρὸς ἀλλήλους τὴν χεῖρα, διότι περὶ Ἐθνικοῦ ζητήματος πρόκειται; Ἐπὶ πέντε συνεδριάσεις δὲν ἐπρόκειτο περὶ Ἐθνικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ περὶ κομματικοῦ· ἐπὶ πέντε συνεδριάσεις ἠκούομεν ἐπαναλαμβανόμενον ὅτι, ἀφοῦ δὲν προσάγονται τὰ ἰδιωτικὰ ἔγγραφα, ἡ μὴ προσαγωγὴ ἀρκεῖ εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα περιέχουσιν ὅ,τι αἰσχρὸν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· διὰ τοῦτο, ἔλεγον οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀρνεῖσθε νὰ τὰ παρουσιάσητε. Ταῦτα ἠκούσθησαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἠκούσθησαν λεγόμενα ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Περὶ τοῦ Διεθνοῦς ζητήματος ἔπρεπε νὰ γείνῃ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ἔπρεπεν ὅμως νὰ γείνῃ συζήτησις ἐν τῷ πνεύματι ἐκείνῳ, τὸ ὁποῖον συνέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἤδη, ὅτε περατοῦται ἡ συζήτησις καὶ ὅτε πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Ἔπρεπε νὰ γείνῃ συζήτησις ἐν ὁμοφωνίᾳ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους. Ἔπρεπε τοὐλάχιστον ἐνώπιον τοιούτου ζητήματος νὰ αἰσθανθῶμεν, ὅτι ἐὰν εἴμεθα κόμμα, εἴμεθα ὅμως ὅλοι καὶ πολῖται Ἕλληνες, ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῶμεν, ὅτι ἐὰν ἐν τῇ Βουλῇ δέον νὰ διαιρώμεθα εἰς κόμματα πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν ζητημάτων, διότι διὰ τῶν κομμάτων ταῦτα διεξάγονται ὡς ἄριστα, ἀπέναντι ὅμως ἐξωτερικῶν ζητημάτων κόμματα δὲν ὑφίστανται· ταῦτα εἶναι θέματα, τὰ ὁποῖα ὅπως δήποτε θίγουσιν εἰς τὰ αἰσθήματα ἡμῶν τὰ Ἐθνικά, καὶ ἐνώπιον αὐτῶν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐνθυμώμεθα ἢ μόνον ὅτι εἴμεθα Ἕλληνες. Ποῦ τοῦ καθήκοντος τὴν συναίσθησιν ἀπεδείξατε διὰ τῆς συζητήσεως τῶν πέντε ἡμερῶν, τῆς ἤδη ληγούσης; Ἐρωτήσατε τὴν συνείδησίν σας. Συζήτησις βεβαίως ἔπρεπε νὰ γείνῃ, καὶ εἶναι λυπηρόν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Συμπολίτευσις δὲν ἔχει νὰ ἐλπίσῃ ἀπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν Ἐθνικῷ ζητήματι συνδρομήν. Ἀνέμνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος τὸ παρελθὸν ὡς πρὸς τὴν διαγωγὴν τῆς Συμπολιτεύσεως, εἰπὼν ὅτι ἡ νῦν Ἀντιπολίτευσις δὲν ὁμοιάζει τὰς παρελθούσας Ἀντιπολιτεύσεις. Τῷ ὄντι δὲν ὁμοιάζει, καὶ τοῦτο εἶναι ὁ μεγαλείτερος ἔπαινος τῶν παρελθουσῶν Ἀντιπολιτεύσεων· ἐγὼ δὲ, ὡς ἀνήκων εἰς παρελθούσας Ἀντιπολιτεύσεις, εὐγνωμονῶ πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος διὰ τὴν τοιαύτην ἀποδοθεῖσαν εἰς τὰς παρελθούσας Ἀντιπολιτεύσεις δικαιοσύνην. Τί θὰ ἦτο λυπηρότερον, ἢ ἐὰν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀνήκομεν εἰς τὰς παρελθούσας Ἀντιπολιτεύσεις, εἴχομεν περιπέσει ὡς ἀντιπολιτευόμενοι εἰς διαγωγήν, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ διαγωγὴ τῆς παρούσης Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὰς πέντε ταύτας τελευταίας συνεδριάσεις; Καὶ ἀπέναντι τοιαύτης διαγωγῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ποία ὑπῆρξεν ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Πῶς ἐπολιτεύθημεν ἀπέναντι τῶν διαστροφῶν, ἀπέναντι τῶν ἀνυποστάτων προσβολῶν πολιτικῆς καὶ προσωπικῆς ἐμπαθείας, ἀπέναντι τῆς κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως ζητήματος ἐθνικοῦ; Τὸ καθῆκον ἐπέβαλεν ἡμῖν σιωπήν. Ἡ Συμπολίτευσις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναπτύξῃ τὸ θέμα τοῦτο καὶ ἀπαντήσῃ μίαν πρὸς μίαν εἰς ἑκάστην τῶν καταγγελιῶν· ἀλλ’ ἡ Συμπολίτευσις ἐσιώπησεν. Εἴπομεν ἐξ ὑπαρχῆς ὅτι θὰ ἀνακοινώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μόνον ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καθῆκον ἐθνικὸν νὰ ἀνακοινώσωμεν· εἴπομεν ὅτι θὰ ἐκθέσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μόνον ὅσα ἡ Βουλὴ εἶχε δικαίωμα παρ’ ἡμῶν νὰ μάθῃ, ἀποφεύγοντες πᾶσαν συνηγορίαν ὑπὲρ τῶν παρ’ ἡμῶν πεπραγμένων, διότι δὲν ἠθέλομεν νὰ προβῶμεν εἰς συζητήσεις ἐκ μονομερίας, αἵτινες θὰ προεκάλουν ἐριστικὰς ἀπαντήσεις διὰ τῆς ἀπὸ ἀντιθέτου ἀπόψεως ἀναπτύξεως τοῦ ζητήματος. Ἐθεωρήσαμεν ἐξ ὑπαρχῆς, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἢ μίαν μόνον ὄψιν, καὶ εἰς τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ἐνεμείναμεν, ἀδιαφοροῦντες περὶ τῶν διαφόρων ἐντυπώσεων, αἵτινες ἠδύναντο νὰ παραχθῶσιν ἐκ τῶν πολλῶν μὲν λόγων ἐκεῖθεν, ἐκ τῆς σιωπῆς δὲ ἐντεῦθεν. Ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἐπερώτησις μακρὰ, περιέχουσα, ὡς προεῖπον, ὁλόκληρον τὸ ζήτημα. Εἰς τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην ἐδώσαμεν τὰς ἀπαντήσεις, αἵτινες ἦσαν ἐπιβεβλημέναι εἰς ἡμᾶς ἐκ τοῦ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καθήκοντος. Οὐδὲν εἴπομεν πρὸς ἀπολογίαν ἡμῶν, ὡς ἠθέλησάν τινες νὰ παραστήσωσιν. Ἐν ταῖς συζητήσεσι, ταῖς γενομέναις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀπαύστως ἠκούομεν, ὅτι πρὸς ὑπεράσπισιν ἡμῶν εἴπομεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ἀλλὰ ἡμεῖς περὶ ὑπερασπίσεως οὐδόλως ἐσκέφθημεν, ὡμιλήσαμεν δὲ μόνον ἐφ’ ὅσον εἰς ἐπερώτησιν ἠναγκαζόμεθα νὰ ἀπαντήσωμεν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἐζήτησε πληροφορίας καὶ ταύτας ἐδώσαμεν, ἐντελῶς ἀδιαφοροῦντες ὁποία θὰ ἦτο ἡ ἐκ τῶν πληροφοριῶν τούτων ἐντύπωσις ὡς πρὸς τὴν εὐθύνην ἡμῶν· ἐντελῶς ἀδιαφοροῦντες, οὐχὶ διότι δὲν συνησθανόμεθα τὸ μέγεθος τῆς εὐθύνης ταύτης, ἀλλὰ τοὐναντίον διότι ἀμέριστον διεξεδικοῦμεν τὴν εὐθύνην ὑπὲρ ἡμῶν. Δὲν ἐβλέπομεν τὴν εὐθύνην τότε πρῶτον· τὴν εὐθύνην ἠσθάνθημεν καθ’ ἣν στιγμὴν ἐλαμβάνομεν τὴν ἀπόφασιν περὶ ἧς ἤδη συζητεῖτε. Ἀπόφασιν τοιαύτην μόνον βαθεῖα συναίσθησις εὐθύνης ἠδύνατο νὰ ὑπαγορεύσῃ, εὐθύνης παρεπομένης εἰς τὸ ἐκ λυπηρᾶς περιστάσεως ἐπιβαλλόμενον ἡμῖν καθῆκον. Τὴν εὐθύνην ταύτην ἐγνωρίζομεν, διότι τὴν εἴδομεν κατὰ πρόσωπον, ὅταν ὑπεγράφομεν τὰ ἔγγραφα, τὴν εἴδομεν κατὰ πρόσωπον, ὅταν ἐτελοῦντο τὰ ἐκτελεσθέντα ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος. Νομίζετε, ὅτι οἱ οὕτως ἀναμετρήσαντες τὴν εἰς αὑτοὺς λαχοῦσαν εὐθύνην εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοσοῦτον νὰ παραγνωρίσωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ μέγεθος αὐτῆς, ὥστε νὰ ἐπιζητήσωσιν ὅπως ἀπαλλαγῶσιν αὐτῆς, ἢ ὅπως μειώσωσιν αὐτήν, ἀποκρύπτοντες ἔγγραφα ἢ ἐπινοοῦντες δικαιολογίας; Ἢ μή τοι νομίζετε, ὅτι ἡ εὐθύνη, ἣν ἀνελάβομεν, εἶναι δεκτικὴ ἐπιβαρύνσεως; Ἀνελάβομεν ἐν ἐπιγνώσει τὴν ὑπάτην εὐθύνην· οὐδὲν ἔγγραφον, οὐδεμία πληροφορία δύναται νὰ προσθέσῃ τι εἰς αὐτήν. Ἀνελάβομεν τὴν εὐθύνην, διότι εἴχομεν τὸ καθῆκον νὰ ἐνεργήσωμεν. Ἔχομεν δὲ τὴν συνείδησιν, ὅτι τὰ παρ’ ἡμῶν πραχθέντα, ὅσην καὶ ἂν ἐπάγωνται εὐθύνην, ὑπηγορεύοντο ἡμῖν ὑπὸ τοῦ πρὸς τὸ Ἔθνος καθήκοντος. Τὸ καθῆκον μόνον συνεβουλεύθημεν, ἐκθέσαντες πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ γενόμενα. Ἐὰν τὰ πρὸς τὴν Βουλὴν παρ’ ἡμῶν ἀνακοινωθέντα δὲν ἀρκοῦσιν, ἵνα πείσωσιν αὐτὴν, ὅτι ἐξυπηρετήσαμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, μόνοι ὑπεύθυνοι ἀπέναντι αὐτῆς ἐσμὲν ἡμεῖς καὶ πλήρη ἀναδεχόμεθα τὴν εὐθύνην τῶν πεπραγμένων. Παρ’ οὐδενὸς ζητοῦμεν, οὐδὲ δεχόμεθα ἐπιείκειαν· ἀλλ’ ἀπαιτοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς, χάριν τοῦ Ἔθνους, αὐστηρότητα ἄκαμπτον, διότι θέλομεν νὰ ὦσι πάντες οἱ πολιτευόμενοι πεπεισμένοι, ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων οὐδεμία χωρεῖ παρὰ τῇ Βουλῇ ἐπιείκεια. Ἠκούσαμεν μικρολόγους παρατηρήσεις περὶ ἐγγράφων, διακρινομένων εἰς τὰ ἔχοντα ἐν τῇ γωνίᾳ τοῦ χάρτου ἐπιγεγραμμένην τὴν λέξιν «ἰδιαιτέρα», καὶ εἰς τὰ γεγραμμένα ἐπὶ μικροῦ χάρτου καὶ φέροντα προσφώνησιν «φίλε κύριε ἢ κύριε Ὑπουργέ»· ἠκούσαμεν, ὅτι τὰ πρῶτα εἶναι ἰδιαίτερα καὶ μὴ ἀνακοινωτέα, τὰ δὲ ἄλλα δημόσια. Ἂς διευκρινήσωσι τὰ περὶ τούτων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰ τοιαῦτα ἀρέσκονται, δι’ ἡμᾶς δὲν ἐπλάσθησαν τὰ ζητήματα ταῦτα. Καὶ ἤδη, κύριοι, ἀφοῦ ἡμεῖς ἀναδεχθέντες πᾶσαν τὴν εὐθύνην, ἐπὶ τῇ διεξαγωγῇ τοῦ Διεθνοῦς ζητήματος, ἠκούσαμεν τὴν πενθήμερον συζήτησιν, ληγούσης δ’ αὐτῆς, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ἵνα μάθωμεν πῶς ἐπὶ τέλους διατυποῦσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες κατηγοροῦσιν ἡμῶν τὴν γνώμην των, ποία θὰ ἦναι ἡ ψῆφος, ἡ ἀντιπροσωπεύουσα τὴν γνώμην αὐτῶν, ἀκούομεν παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι τὴν ἐντολὴν νὰ ἐκφράζωσι τὴν γνώμην αὐτῶν, ὅτι δὲν ἐννοοῦσι νὰ ἐκφράζωσι καὶ διὰ τῆς ψήφου τὴν γνώμην αὐτῶν. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκφράσωσι γνώμην διὰ τοῦ λόγου, ἤδη μανθάνομεν παρ’ αὐτῶν, ὅτι δὲν ἔχουσι σκοπὸν νὰ ἐκφράσωσι γνώμην διὰ τῆς ψήφου· κατεκρίνομεν τὴν ἔκφρασιν γνώμης διὰ τοῦ λόγου, ἑπομένως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποδοκιμάσωμεν τὴν παραίτησιν παρ’ αὐτῶν τοῦ σταδίου, εἰς ὃ ἐν δέοντι καὶ παρατόλμως εἰσῆλθον. Ἐπιδοκιμάζομεν πληρέστατα αὐτούς, ὁμολογοῦντας, ὅτι δὲν τολμῶσι νὰ δώσωσι ψῆφον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἐπιδοκιμάζομεν αὐτούς, ἀνομολογοῦντας, ὅτι δίδοντες ψῆφον οἱανδήποτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, θέλουσι πράξει ἔργον ἀντεθνικόν. Ἀντεθνικὴν ἐνομίσαμεν ἡμεῖς τὴν συζήτησιν, ἀντεθνικὴν νομίζομεν καὶ τὴν ψηφοφορίαν, ἑπομένως δὲν ἔχομεν λόγον, ἵνα θέλωμεν νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅπως πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συναισθάνεται τέλος, ὅτι εἶναι ἄτοπον. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Διεθνοῦς θεωροῦμεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ, οἵα διεξήχθη συζήτησις, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ ψηφοφορία, ἄρα διὰ τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει αἱ συζητήσεις αὗται πᾶσαι νὰ λήξωσιν ἄνευ ἐκφράσεως γνώμης τῆς Βουλῆς; Τὸ θέμα τὸ Διεθνὲς δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς· τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῇ διαχειρήσει τοῦ Διεθνοῦς ζητήματος, παρέλειψεν ἢ παρεβίασε τὸ καθῆκόν της, καὶ παραβιάσασα τὸ καθῆκόν της, ἔβλαψε τὸ Ἔθνος, βεβαίως τὸ Κοινοβούλιον ἔχει καθῆκον νὰ καταδικάσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐφ’ ὅσον νομίζει, ὅτι ἐξυπηρετεῖ οὕτω τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀνομολογεῖ, ὅτι δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ καταδικάσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοιούτου θέματος, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀνομολογεῖ, ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἐπὶ πέντε ἡμέρας, οὕτω συζητοῦσα, ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τούτου δὲν ἔχει τι πλέον νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ συζήτησις αὕτη ἀπολήξῃ εἰς ψηφοφορίαν, οὐχὶ περὶ τοῦ Διεθνοῦς θέματος, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, διαφεύγει τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῆς, ἀλλ’ εἰς ψηφοφορίαν περὶ τοῦ χαρακτῆρος αὐτῆς ταύτης τῆς συζητήσεως. Εἴπομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀρχομένης τῆς συζητήσεως, ὅτι ἐθεωροῦμεν τὴν συζήτησιν ταύτην ἄτοπον· τοῦτο λέγομεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἤδη, ληγούσης αὐτῆς· ἤδη δὲ λέγομεν αὐτῇ τοῦτο μετὰ πλείονος βεβαιότητος, διότι τὸ λέγομεν ἐνώπιον τῶν ἀποτελεσμάτων, ἔχοντες ἐνώπιον ἡμῶν ἁπάσας τὰς λεπτομερείας τῆς συζητήσεως. Ἤδη λέγομεν, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη, ἡ παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προκληθεῖσα, προεκλήθη καὶ διεξήχθη ἐπὶ ζημίᾳ ἠθικῇ τῆς Χώρας, τὴν δὲ γνώμην ταύτην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς συζητήσεως, πρέπει νὰ ἐκδηλώσῃ καὶ διὰ τῆς ψήφου αὑτῆς. Δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους νὰ δείξῃ, ὅτι δὲν ἔχει γνώμην περὶ τῆς συζητήσεως ταύτης. Θὰ ἐρωτηθῶμεν, τί ἐπράξαμεν κατὰ τὰς τελευταίας πέντε συνεδριάσεις; Θὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡμεῖς ἀπεκδυόμεθα τῆς εὐθύνης, ἐπὶ ταῖς ἀκόσμοις συζητήσεσι προσεπαθήσαμεν νὰ ἐμποδίσωμεν αὐτὰς, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθημεν· τότε δὲ θὰ ἐρωτηθῶμεν, ποία εἶναι ἡ ψῆφος, δι’ ἧς ἐξεδηλώσαμεν τὴν ἀποδοκιμασίαν τῶν κατὰ τὰς συζητήσεις, ἀφοῦ δὲν ἐπετρέπετο ἡμῖν ν’ ἀπαγορεύσωμεν αὐτάς; Ὀφείλει νὰ δείξῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐθεώρει τὰς συζητήσεις ταύτας ἀτόπους, καὶ ὅτι τῆς πρώτης εὐκαιρίας, τῆς ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ παρεχομένης, ἐπιλαμβάνεται, ἵνα ἀναγράψῃ τὴν γνώμην αὑτῆς ταύτην. Περὶ τῆς συζητήσεως ἐμορφώσαμεν γνώμην μετὰ τὸ πέρας αὐτῆς, εἶναι δὲ αὕτη, αὐτὴ ἐκείνη, ἣν εἴχομεν ἐξ ὑπαρχῆς· τὴν γνώμην ταύτην ὀφείλομεν διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν νὰ ἐκφράσωμεν, ἵνα παραδώσωμεν αὐτὴν εἰς τὴν κοινωνίαν, ἀγανακτοῦσαν μεθ’ ἡμῶν ἐπὶ τῇ διεξαγωγῇ τῆς συζητήσεως, ὡς τὴν ἐπίσημον γνώμην τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἄρα εἴπωμεν, ὅτι μετὰ τὰς δοθείσας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐξηγήσεις, ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τί ἄλλο ἐκφράζομεν, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξ ὑπαρχῆς ὑπεδείξαμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς τὸ πρέπον, ὅτι ἡ Βουλὴ ὤφειλε ν’ ἀκούσῃ τὰς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δοθείσας ἐξηγήσεις, καὶ ἂν δὲν ἐθεώρει ταύτας ἀποχρώσας, ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν συμπλήρωσιν αὐτῶν, λαβοῦσα δ’ αὐτὰς νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Αὕτη ἦτο ἡ γνώμη, ἣν εἴχομεν ἐξ ὑπαρχῆς· ταύτης τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἔκφρασιν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προκαλέσωμεν ἔκτοτε, διότι ἔπρεπε νὰ παραστῇ ἡ εὐκαιρία, καὶ τὴν εὐκαιρίαν ταύτην ἤδη τὸ πρῶτον ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ παρέχει ἡμῖν ὁ Κανονισμός. Ταύτης τῆς εὐκαιρίας πρέπει νὰ ἐπωφεληθῶμεν, ἵνα διατρανώσωμεν διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν, ἣν ἔχομεν γνώμην, ὅτι ἡ ἐν τῇ Βουλῇ Ἀντιπολίτευσις, κατὰ τὰς πέντε τελευταίας συνεδριάσεις ἐπολιτεύθη διὰ τρόπου ἐπιβλαβοῦς τῷ Ἔθνει, ὡς ἐπηρεάζοντος τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὰ ἠθικὰ αὐτοῦ συμφέροντα, διὰ τρόπου, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατεδίκασε σκληρῶς, ἀλλὰ δικαίως, διὰ τῆς τελευταίας ἀγορεύσεως αὑτοῦ. (Ἐπευφημίαι ἔκ τε τῶν Βουλευτῶν καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§66Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεκάλυψεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην πάσας αὑτοῦ τὰς ἰδιότητας. Ὅσοι δὲ γνωρίζετε τὸν χαρακτῆρα αὑτοῦ, καὶ ὅσοι ἐλάβετε ἀφορμὴν νὰ πληροφορηθῆτε περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διαχειρίζεται καὶ διεξάγει τὰς δημοσίας ὑποθέσεις, δὲν ἐξεπλάγητε βεβαίως ἐφ’ οἷς πρὸ μικροῦ εἶπε, διότι ἐν αὐτοῖς ἀναγνωρίζετε αὐτὸν τοιοῦτον, ὁποῖον πάντοτε. Οὐδ’ εὗρον κατά τι αὐτὸν παραλλαγέντα μὲ ὅλην τὴν δεινὴν δοκιμασίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤγαγε τὸ Κράτος διὰ τῆς τριετοῦς Κυβερνήσεώς του, δοκιμασίαν δι’ ἣν τοσαύτην ὑπέχει εὐθύνην· ἐμνήσθη ἀληθῶς πρώτην φορὰν πρὸ μικροῦ τῆς δικαιοσύνης τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ εἶναι μάταιον νὰ ἐπικαλῆσθε τὴν δικαιοσύνην ταύτην ἀπὸ τοῦδε, διότι μετὰ μικρὸν θέλει ἔλθει ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλετε ἀτενίσει ζητοῦντες οὐχὶ τὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ τὴν ἐπιείκειαν τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἂν ἐμνήσθητε τῆς δικαιοσύνης τῆς Πατρίδος ἐπὶ ζητημάτων, τῶν ὁποίων τὸ ἀκροσφαλὲς ἀναγνωρίζουσα ἡ Ἀντιπολίτευσις σᾶς συμβουλεύει νὰ μὴ προβῆτε εἰς ψηφοφορίαν, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πορισθῆτε ἐκ τούτου τὸ θάῤῥος ἵνα ὑφαρπάσητε τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλετε εὑρεῖ ἐπιεικὲς τὸ Ἔθνος ἐπὶ τῆς ἄλλης ὑμῶν διαχειρίσεως, τῆς ὁποίας τὰς ὀλεθρίους συνεπείας κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους μετὰ μεγάλης ὑπομονῆς διέρχεται; Ἀλλὰ δὲν δεσπόζει τὸ κομματικὸν συμφέρον μόνον ἐν τῇ ψυχῇ καὶ τῇ διανοίᾳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· δὲν σκέπτεται καὶ δὲν ἀγορεύει καὶ δὲν πράττει μόνον ὑπ’ αὐτοῦ καὶ μόνου ὁδηγούμενος, ἀλλὰ καὶ τοσοῦτον ἀντλεῖ ἐξ αὐτοῦ θάῤῥος, ὥστε δὲν δειλιᾷ οὐδὲ πρὸ τῆς ἀληθείας, δὲν διστάζει οὐδὲ πρὸ τῆς ἀμαθείας, καὶ τολμᾷ μάλιστα ν’ ἀναγράψῃ δόγματα, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς διενοήθη, πολλῷ δ’ ἧσσον οὐδεὶς ἀνεγνώρισέ ποτε ὡς ἀληθῆ. Σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ συζήτησις κατ’ οὐδὲν διαφέρει τῆς ψηφοφορίας, καὶ ὅτι, ἀφοῦ ἡμεῖς συνεβουλεύσαμεν νὰ μὴ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ψηφοφορίαν, κακῶς ἐπράξαμεν ὑποκινήσαντες τὴν συζήτησιν καὶ ἀνομολογοῦμεν νῦν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Ἀμάθεια τοιαύτη δὲν προσήκει εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον νὰ κυβερνήσωσι τὴν χώραν. Ἄν τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ καθῆκον ν’ ἀπέχῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφοφορήσῃ, ποῖον καθῆκον, ποῖον συμφέρον ἀπεῖργε τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀπὸ τοῦ νὰ διδάξῃ τοὺς ὑπευθύνους Ὑπουργοὺς, τοὺς διαχειριζομένους τὰ Δημόσια πράγματα, νὰ διαχειρίζωνται ταῦτα μετὰ σωφροσύνης καὶ δεξιότητος; Καὶ διότι ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ζημιωθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐὰν διὰ ψηφοφορίας ἐξενεχθῇ ἐπισήμως ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν δοθεῖσαν πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον ἱκανοποίησιν, νομίζετε ὅτι δὲν ἠθέλομεν παραλίπει πρώτιστον καθῆκον, ἐὰν σᾶς ἀφίνωμεν νὰ διέλθητε ἐν σιγῇ τὴν ἀδεξίως καὶ ἀφρόνως γενομένην διεξαγωγὴν ὑποθέσεως τοσοῦτον ἀκροσφαλοῦς, δὲν ἐλέγομεν περὶ τῆς σκαιότητος ἢ κἄν τῆς ἀδεξιότητος ὑμῶν, διὰ τῶν ὁποίων περιηγάγετε τὸ Κράτος εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ δώσῃ τοιαύτην ἱκανοποίησιν; Νομίζετε, ὅτι εἶσθε οἱ ἀπόλυτοι κύριοι νὰ πράττητε ὅ,τι τὰ πάθη ὑμῶν ὑπαγορεύουσι, καὶ ὅτι δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν τὴν σκαιότητα, ἣν κατεδηλώσατε, κοινοποιήσαντες ἔγγραφον πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον, τοῦ ὁποίου ἡ πρὸς αὐτὸν κοινοποίησις ἠδύνατο νὰ ὑποληφθῇ ὑπ’ αὐτοῦ ὡς διάψευσις αὐτοῦ; Νὰ ἐλέγξωμεν τοὐλάχιστον τὴν ἀδεξιότητα ὑμῶν, ἂν μόνον ἀδεξιότης ἦτο νὰ κοινοποιήσητε πρὸς αὐτὸν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἤθελε τὸ ὀλιγώτερον ὑποληφθῇ ὡς ἀμφισβητοῦν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα οὐχὶ ἁβρότης πρὸς Ἀντιπρόσωπον ξένου Κράτους, ἀλλὰ τὸ καθῆκο Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας τὰ ὄργανα ἐπλημμέλησαν, ἐπέβαλεν εἰς ὑμᾶς νὰ ἀναγνωρίσητε ὡς τελεσθέντα; Νομίζετε, ὅτι ἠθέλομεν παραλίπει τὸ καθῆκον νὰ σᾶς διδάξωμεν διὰ τοῦ τοιούτου ἐλέγχου, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ τείνητε ἀπροσέκτως τὴν χεῖρα εἰς ὑπόθεσιν τοσοῦτον ἀκροσφαλῆ, ὅτι ἦτον ἀφροσύνη νὰ ζητήσητε νὰ πιέσητε διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον, ἐὰν τοιοῦτον αἴσθημα σᾶς παρέσυρε, καθ’ ὃν τρόπον πιέζετε τοὺς πολίτας διὰ τῶν βιαίων μέσων, τῶν ὁποίων ποιεῖσθε χρῆσιν, ἢ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου διὰ τῶν ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τῶν φίλων αὑτῶν διαπράττετε; Καὶ ἐλάβετε τὸ θάῤῥος νὰ ἀμφισβητήσητε τὴν ἀνάγκην τῆς συζητήσεως; Καὶ ἐτολμήσατε νὰ ἀποκαλέσητε ταύτην ἄτοπον; Καὶ ἐζητήσατε, παραγνωρίζοντες τὰς κοινοτέρας ἀρχὰς τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Δικαίου, νὰ ἐπιῤῥίψητε μομφὴν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι ἐζήτησε νὰ σᾶς ἐλέγξῃ, οὐχὶ ἵνα σᾶς στιγματίσῃ διὰ ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἵνα διὰ τῆς συζητήσεως σᾶς διδάξῃ; Συνεχάρη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἑαυτὸν, διότι ὡς Ἀντιπολίτευσις ἄλλοτε δὲν ὁμοιάζει τὴν ἐνεστῶσαν Ἀντιπολίτευσιν! Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤθελεν ἀληθῶς ἐρυθριᾷ, ἂν ἐμιμεῖτο τὴν πολιτείαν αὐτοῦ ὡς ἀντιπολιτευομένου. Τίς ἐλησμόνησε, δὲν εἶναι ἀκόμη νωπαὶ εἰς τὴν μνήμην ἡμῶν αἱ παράβολοι ἐπιχειρήσεις, τὰς ὁποίας ὡς Εἰσηγητὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἄλλοτε εἰσηγήσατο εἰς αὐτήν; Νομίζει, ὅτι ἐλησμονήσαμεν, ὅτι ἓν μέλος τοῦ ἐνεστῶτος Ὑπουργείου δὲν ἐδίστασε νὰ πράξῃ ὅσα οἱ ἐκτελοῦντες ἐντολὴν κατασκόπου πράττουσι, καταγγείλας κατὰ τὸ 1879 πράξεις τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἥπτοντο μεγίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς πρὸ 60 χρόνων δὲν εἶχεν ἰδεῖ; Ἐπιφανὴς πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς Ἀγγλίας, τοῦ ὁποίου εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀποφύγω νὰ εἴπω τὸ ὄνομα, ἀλλ’ ὅστις κατέχει τανῦν θέσιν ἐπιφανῆ ἐν τῇ Κυβερνήσει τοῦ μεγάλου ἐκείνου Κράτους, ἦτο δὲ κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ἀνὴρ, ὅστις ᾐσθάνετο στοργὴν μεγαλειτέραν πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ᾐσθάνοντο δυστυχῶς ἐκεῖνοι ἐκ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, οἵτινες προτάττουσιν αὑτῶν τὴν φιλαρχίαν των, ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος συνεβούλευε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ χρόνου ἐκείνου νὰ προκαλέσῃ τὰ διάφορα ἐν Ἑλλάδι Σωματεῖα νὰ ἐξενέγκωσιν εὐχὰς ἵνα μὴ παραλειφθῇ ἀπὸ τῶν παραχωρηθησομένων εἰς τὴν Ἑλλάδα χωρῶν μεγάλη τις πόλις Ἑλληνικὴ, τῆς ὁποίας ἡ Ἑλληνικότης ἠμφισβητεῖτο, καὶ ἥτις ἀποτελεῖ τὸ κέντρον τῆς Ἠπείρου. Ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ χρόνου ἐκείνου ἐξεδήλωσε τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἐν δὲ τῇ Ζακύνθῳ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνῆλθε καὶ ἐσκέπτετο νὰ προβῇ εἰς πρᾶξιν τοιαύτην. Τότε ὁ νῦν Ὑπουργὸς, ὁ συνάδελφος καὶ πολιτικὸς φίλος τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, τοῦ τότε εἰσηγητοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατήγγειλε τὸν Πρωθυπουργὸν ὡς ὑποκινοῦντα τοιαύτας πράξεις ἐν τοῖς Δήμοις τοῦ Κράτους! Τίς ἐλησμόνησεν ὅτι καθ’ ὃν χρόνον οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ μὴ ποιήσωνται παραχωρήσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα ἠμφισβήτουν τὸ αὐθόρμητον καὶ ἑπομένως τὴν σημασίαν τῶν ἐν ταῖς Ἑλληνικαῖς Ἐπαρχίαις γενομένων κατὰ τὸ 1878 ἐπαναστάσεων, ὁ εἰσηγητὴς τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως νῦν Πρωθυπουργὸς ἐπέτρεπεν εἰς τοὺς φίλους του καὶ εἰς ἑαυτὸν νὰ λέγωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὅσα μόνον ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας, ὁ Σαφὲτ–πασᾶς, ἔγραφεν ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν αὑτοῦ πρὸς τὴν Εὐρώπην! Καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι οὕτω πως τότε ἀντεπολιτεύοντο ἔχουσι τὸ θάῤῥος νὰ ἐπικρίνωσι τὴν ἐνεστῶσαν Ἀντιπολίτευσιν, διότι σωφρονοῦσα ἐζήτησε νὰ σταματήσῃ τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ψηφοφορίας, διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῇ ὅτι συντελεῖ εἰς οἱανδήποτε βλάβην τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, τὴν ἐνεστῶσαν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ ζητήσῃ νὰ ἀνακόψῃ τὰς ἀπερισκέπτους τῶν ὁδηγούντων τὴν πλειοψηφίαν Ὑπουργῶν ἐνεργείας ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον εὐπαθοῦς, τοῦ ὁποίου δὲ δυστυχῶς τὴν διεξαγωγὴν ὡδήγησαν, ὡς φαίνεται, μόνα τὰ πάθη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἠξίου, φαίνεται, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὅτι ἠδύνατο νὰ ἰσχυρίζηται ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ καταθέσῃ τὰ ζητούμενα ἔγγραφα, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἦσαν ἰδιωτικαὶ ἐπιστολαί, χαρακτηρίζων αὐθαιρέτως ὡς ἰδιωτικὰς ἐπιστολὰς τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, καὶ ἀντιποιούμενος δύναμιν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ὁ μέγας ποντίφικος δὲν ἀξιοῖ πλέον, τὴν δύναμιν νὰ χαρακτηρίζῃ τὰ πάντα κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ βούλησιν. Δὲν ἐχαρακτήρισεν ὡς ἰδιωτικὰ ἔγγραφα περιελθόντα εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Καὶ ἠξίου νὰ ἀναγνωρίσωμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὡς ἐὰν ἡμεῖς ὠφείλομεν νὰ παραιτηθῶμεν τῆς λογικῆς, καθὼς κατώρθωσε νὰ ἐπιβάλῃ τοῦτο εἰς τοὺς φίλους αὑτοῦ; Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίζῃ τὰ ἔγγραφα ὡς ἰδιαίτερα ἢ ὡς ἐπίσημα κατὰ τὴν βούλησιν αὑτοῦ. Τὰ ἔγγραφα εἶναι ἰδιαίτερα, διότι εἶναι ἰδιαίτερα καὶ εἶναι ἐπίσημα, διότι εἶναι ἐπίσημα. Τὴν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν γράφει ἰδιώτης πρὸς ἰδιώτην περὶ ἰδίων αὑτοῦ ὑποθέσεων, ἢ τὴν ὁποίαν γράφει ἄνθρωπος δημόσιος πρὸς ἄνθρωπον δημόσιον, ἀλλὰ περὶ ὑποθέσεως ἀτομικῆς εἴτε τοῦ γράφοντος εἴτε τοῦ λαμβάνοντος, τίς δύναται νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἐπίσημον, καὶ νὰ ἀξιώσῃ ὑπὲρ αὐτῆς τὰς προνομίας τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων; Ταῦτά εἰσιν ἐπιστολαὶ ἰδιαίτεραι· ἂν ἦσαν ἰδιαίτεραι ἐπιστολαὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν παρ’ αὐτοῦ, περὶ τίνος ἰδιαιτέρας ὑποθέσεως δι’ αὐτῶν ἔγραφεν ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος; Ἔγραφε τάχα περὶ Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, τῶν ὁποίων ἐγένετο κάτοχος, καὶ ἐζήτησε τὴν ἐξήγησιν τῆς τοσαύτης ὑποτιμήσεως αὐτῶν; Ἔγραφε περὶ χρηματιστικῶν πράξεων καὶ ἐζήτει νὰ συνενοηθῇ περὶ τῆς καλῆς ἐκβάσεως αὐτῶν μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἢ ἔγραφε περὶ μετοχῶν τῆς Κωπαΐδος, τὰς ὁποίας κατέχει καὶ παρεπονεῖτο καταζητούμενος νὰ πληρώσῃ καὶ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην δόσιν, καὶ ἀπετείνετο πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ζητῶν νὰ μεσολαβήσῃ παρὰ τοῖς γνωστοῖς φίλοις του ἵνα ἀπαλλάξωσιν αὐτὸν τῆς τοιαύτης ὑποχρεώσεως; Ἢ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλικῆς Τραπέζης Anglo Forcing Bank ἔγραφεν ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἀπάντησιν τοῦ πιστωτικοῦ ἐκείνου καταστήματος εἰς τὴν ἐγκύκλιον, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπηύθυνε πρὸς ὅλα τὰ πιστωτικὰ καταστήματα τῆς Εὐρώπης, ζητῶν παρ’ αὐτῶν νὰ συνεισφέρωσι τὸν ὀβολόν των διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος ἔγραψε τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα ὡς τοιοῦτος, καὶ ἀπέστειλε ταῦτα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς πρὸς Πρωθυπουργὸν, καὶ ἔγραφε δι’ αὐτῶν περὶ ὑποθέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἦτο ἁρμόδιος ὡς Πρωθυπουργὸς ὁ πρὸς ὃν ἀπεστάλησαν τὰ ἔγγραφα, καὶ ἔγραφε δι’ αὐτῶν περὶ ὑποθέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἦτο ἁρμόδιος νὰ γράψῃ ὁ γράψας ὡς Ἐπιτετραμμένος τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Καὶ τοιαῦτα ἔγγραφα ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς ἐπιστολὰς ἰδιαιτέρας; Ἢ ἠθέλησε νὰ ἐξομοιώσῃ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ χαρακτηρισμοῦ του πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῶν στατιστικῶν οἰκονομικῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν παρ’ αὐτοῦ καὶ τὰς ὁποίας ἑκάστοτε μᾶς παρέχει; Ἀφοῦ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα δὲν ἦσαν ἰδιαίτεραι ἐπιστολαί, ἕπεται ὅτι ἦσαν ἐπίσημα ἢ ἡμιεπίσημα. Καὶ τοιαῦτα ὄντα τὰ ἔγγραφα, ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ νὰ καταθέσῃ, ἐὰν ἡ ὑπόθεσις περὶ τὴν ὁποίαν περιεστρέφοντο δὲν εἶχεν εἰσέτι περατωθῆ, προβάλλων ὅτι ἡ δημοσίευσις τοῦ περιεχομένου τῶν ἐγγράφων τούτων ἤθελε παρακωλύσει τὴν αἰσίαν ἔκβασιν τῆς ὑποθέσεως· ἠδύνατο τότε νὰ μᾶς ἀρνηθῇ τὴν κατάθεσιν αὐτῶν, διότι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ αἰσία ἔκβασις τῆς ἐκκρεμοῦς ὑποθέσεως ἦτο ἰσχυρότερον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἴχομεν νὰ ἐλέγξωμεν δι’ αὐτῶν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶχεν ὡσαύτως δικαίωμα νὰ μᾶς ἀρνηθῇ νὰ καταθέσῃ τὰ ἐπίσημα ταῦτα ἔγγραφα, ἂν μᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἡ δημοσίευσις αὐτῶν ἤθελε βλάψει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τοιοῦτον μᾶς προέβαλε λόγον, ὅταν ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα; Ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ δώσῃ τοιαύτην διαβεβαίωσιν εἰς τὴν Βουλήν; Εἶπεν ἀληθῶς πρὸ μικροῦ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι ἐπὶ τοιούτῳ λόγῳ ἠρνήθη τότε νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, ἀλλὰ δὲν εἶπεν ἀληθῆ, διότι δὲν ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ ταῦτα τότε λόγῳ ὅτι ἡ δημοσίευσις αὐτῶν ἐζημίου τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ λόγῳ ὅτι τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα ἦσαν ἰδιαίτεραι ἐπιστολαὶ, καὶ δὲν ἤθελε καταθέτων αὐτὰ νὰ ὑποληφθῇ ἀπὸ τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον ὡς παραβιάζων τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν καὶ ἀναιρῶν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἐφοβεῖτο δὲ μὴ ἕνεκα τούτου ἀπολέσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἄλλων ὅσοι γράφουσιν ἀπ’ εὐθείας πρὸς αὐτὸν ἰδιαιτέρως ἐπιστολάς. Καὶ ἐνῷ τὰ τοιαῦτα προέβαλλεν ἄξια οὐχὶ μόνον ἀνασκευῆς, ἀλλὰ μυκτηρισμοῦ, λεγόμενα μάλιστα ὑπὸ Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἠξίου νὰ σιωπήσωμεν, ὡς ἠξίου νὰ σιωπήσωμεν, ἀφοῦ ἔλεγεν ὅτι ἔδιδεν ὑπερβολικὴν ἱκανοποίησιν, καὶ ἐξεδήλου ἐμμέσως ἀπορίαν πῶς ὁ κύριος Ἐπιτετραμμένος μετέβαλε γνώμην ζητήσας τὴν ὑπερβολικὴν ταύτην ἱκανοποίησιν, ἐνῷ πρὸ μικροῦ εἶχε ζητήσει μετριωτέραν! Ἠξίου νὰ σιωπήσωμεν, ἀφοῦ αὐτὸς οὗτος μᾶς εἶπεν ὅτι ἠδυνήθη νὰ εἰκάσῃ ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆς γνώμης ταύτης τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου προῆλθε, διότι εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν παρέλιπε νὰ πιστοποιήσῃ δύω γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἐπιβαρυντικὴν ἀληθῶς περίπτωσιν ἐπὶ τῆς κατὰ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου πραχθείσης ὑπὸ τοῦ χωροφύλακος βιαιοπραγίας! Καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν ἐσιωπήσαμεν, ἐπειδὴ ἠθελήσαμεν νὰ ἐλέγξωμεν τὴν ἄτεχνον ταύτην καὶ ἀδεξίαν διεξαγωγὴν τῆς ὑποθέσεως ταύτης—διότι οὕτω πρέπει νὰ ὀνομάσω αὐτήν, ἀφοῦ δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἀποδώσω αὐτὴν καὶ εἰς πρόθεσιν, ἐνόσῳ δὲν ἔχω ἀποδείξεις— ἦλθε τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ κατακρίνῃ τὴν συζήτησιν, συγχύζων τὴν συζήτησιν μὲ τὴν ψηφοφορίαν τῆς Βουλῆς, ὡς ἂν ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς καὶ ἡ συζήτησις, καὶ παριστῶν ἐμὲ ὡς ἐπικρίνοντα τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀποδοκιμάζοντα τὸ μέρος, ὅπερ οὗτοι ἔλαβον κατὰ τὴν συζήτησιν! Ἀληθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέχει ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὴν δύναμιν τοῦ διαστρέφειν τὰ πράγματα, τοῦ ἀποδίδειν εἰς ἄλλους ἰδιότητας καὶ γνώμας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχουσι, τοῦ ἀναιρεῖν αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς πρὸ μικροῦ εἶπε. Καὶ πράττει ταῦτα πάντα, διότι εἰς τὰς σκέψεις του πρωτεύει τὸ κομματικὸν συμφέρον. Διὰ τοῦτο κρίνων ἐξ ἰδίων ἐζήτησε νὰ ἀποδώσῃ καὶ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι καὶ αὕτη ἠθέλησε νὰ ἀποφύγῃ τὴν ψηφοφορίαν διὰ νὰ ἀποκρύψῃ τὴν ἀριθμητικὴν ἀσθένειαν, ἢ διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἐπίδειξιν τῶν πολυκρίθμων στρατιῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σύρει ὄπισθέν του. Δὲν δύναται δυστυχῶς νὰ ὑψωθῇ ὑπεράνω τῶν ἀριθμῶν, ὑπεράνω τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ προσπαθεῖ νὰ πορίζηται. Καὶ τί φυσικώτερον εἶναι ἢ νὰ ἔχητε πλειοψηφίαν, κύριε Πρωθυπουργέ; Ἂν δὲν εἴχετε πλειοψηφίαν, δὲν θὰ ἐκάθησθε ἐπὶ τῶν θρανίων αὐτῶν, δὲν θὰ ἦσθε Κυβέρνησις, θὰ ἦσθε μειοψηφία. Μὴ μᾶς ἐπιδεικνύητε λοιπὸν ὅτι ἔχετε πλειοψηφίαν. Ἢ νομίζετε, ὅτι, ἂν ἔχητε πλειοψηφίαν, δὲν γνωρίζομεν ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν αὐτῆς; Ἢ νομίζετε, ὅτι ἡ κοινωνία, ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν δὲν γνωρίζουσι μέχρις ἑνὸς καὶ πόσος ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ θέλετε νὰ παραστήσητε ὅτι ἔχομεν συμφέρον νὰ ἀποκρύψωμεν τὸν ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις; Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς ἐν τῇ κεφαλῇ ὑμῶν ἑτέρα ἔννοια, καὶ ἀφοῦ καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν Νόμων κατεστήσατε ὑπηρέτριαν τοῦ κομματικοῦ συμφέροντος, καὶ τὴν Διοίκησιν ἕνεκα αὐτοῦ κατεστρέψατε, καὶ τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου Ταμείου μετὰ τῆς αὐτῆς ἀνευλαβοῦς προαιρέσεως διαχειρίζεσθε, ἀφοῦ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ διαχειρίσει Διεθνῶν ζητημάτων σύρεσθε ὑπὸ τῶν ἀτομικῶν αἰσθημάτων σας, νομίζετε ὅτι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο δυνατὸν νὰ ταπεινώσῃ ἑαυτὴν εἰς τοσοῦτον βαθμὸν, εἰς ὃν ἡμεῖς κατεβιβάσθητε; Ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδὲν ἔχει συμφέρον νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἰδίαν αὑτῆς εὐθύνην, ὅσοι δὲ δὲν φροντίζουσι περὶ τῆς εὐθύνης αὑτῶν θέλουσιν ὑποστῆ τὰς συνεπείας τῆς ἀπερισκέπτου πολιτικῆς των. Καὶ μήπως δὲν ἦτον ἀπερίσκεπτος ἡ πολιτεία ὑμῶν, ὅταν πρό τινων ἑβδομάδων ἠναγκάσατε τὴν πλειοψηφίαν νὰ ψηφοφορήσῃ καὶ νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν διαγωγὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς διοικήσεως ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, καθ’ ὃν χρόνον ὑμεῖς ἀπολογούμενοι διὰ τὰς καταγγελθείσας ὡρισμένας στρατιωτικὰς παραβάσεις ἐπὶ τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἐλέγετε ὅτι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἀπολογηθῆτε καὶ ἐζητεῖτε ἀναβολὴν, ἵνα προσαγάγητε πληροφορίας; Καὶ σήμερον εἰς ἄτοπα θέλετε σύρει τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἡ εὐθύνη θέλει ἐπιπέσει ἐφ’ ὑμᾶς καὶ οὐχὶ ἐπὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Τί θέλετε ψηφοφορήσει τὴν ἑσπέραν ταύτην; Θέλετε ψηφοφορήσει ὅτι ἡ ἱκανοποίησις, τὴν ὁποίαν ἐδώκατε, δὲν εἶναι ὑπερβολική; Ἀλλὰ σεῖς αὐτοὶ ἐχαρακτηρίσατε αὐτὴν τοιαύτην. Θέλετε ψηφοφορήσει, ὅτι ἐπιδοκιμάζετε τὴν διεξαγωγήν, τὴν ὁποίαν τὰ ἔγγραφα ὑμῶν καταγγέλλουσιν ὡς ἄτοπον καὶ ἀδεξίαν; Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα κηδεμόνες οὐδενὸς, ἕκαστος δ’ ἂς φροντίσῃ περὶ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ συμφέροντος· μᾶς ἀρκεῖ ἡ μέριμνα, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν περὶ τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπεβλήθησαν· ἡ μέριμνα μάλιστα αὕτη καθίσταται ζωηροτέρα, διότι ὀφείλομεν νὰ φράξωμεν τὰ στόματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι φυσικὴν καὶ καθ’ ἕξιν τάσιν πρὸς διαβολήν. Τοιαύτη μόνον μέριμνα μᾶς ὑπηγόρευσε νὰ σᾶς ἐξαγγείλωμεν, ὅτι ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφοφορήσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ θέλομεν προκαλέσει τὴν Βουλὴν εἰς ψηφοφορίαν. Ἀλλ’ ἂν σεῖς θέλετε νὰ προκαλῆτε τὴν Βουλήν, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θέλετε τὸ πράξει, ἂν προσδοκᾶτε νὰ πορισθῆτε καὶ ἐλάχιστον ἐκ τούτου κέρδος. Θέλετε τὸ πράξει, ἀδιαφοροῦντες καὶ διὰ τῆς Βουλῆς τὴν ὑπόληψιν καὶ διὰ τὴν ἐδικήν σας ὑπόληψιν· διὰ τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς, διότι οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἐμαρτυρήσατε φειδὼ, οὔτε αὐτῆς τῆς πλειοψηφίας, μ’ ὅσην καὶ ἂν ὀφείλετε εἰς αὐτὴν εὐγνωμοσύνην διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην, ἣν ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη ἐπέδειξε πρὸς ὑμᾶς, ἀνεχθεῖσα πράξεις ἀναξίας ἐπιδοκιμασίας διὰ τὴν ὑμετέραν ὑπόληψιν· διότι γνωστὸν εἶναι τὸ θάῤῥος σας πρὸς τὴν ἀθέτησιν τῶν Νόμων καὶ πρὸς τὴν ἐξύβρισιν τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον καθ’ ἡμέραν ἐξυβρίζετε, νομοθετοῦντες ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ.

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατόπιν τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λεχθέντων ὑποβάλλω τὴν ἑπομένην πρότασιν: «Ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δοθείσας ἐξηγήσεις, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§68Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς στρατηγὸς λίαν προνοητικὸς παρατάξας τὰ τηλεβόλα τῆς πιστῆς πλειοψηφίας πρὸ μικροῦ δι’ ἰσχυρᾶς φωνῆς πολλὰ εἶπεν, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἂν ὅλα ἐπίστευεν. Ἂν δὲ δὲν ἤμεθα οἱ πάντες κεκμηκότες καὶ ἡ ὥρα προκεχωρημένη, δὲν θὰ ἦτο δύσκολος ἡ ἀντίκρουσις καὶ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας τὴν ῥητορικὴν δεινότητά του. Μεταξὺ τῶν ὅσων εἶπε μὲ ἔπεισε μόνον ὡς πρὸς τὸ συμπέρασμα. Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἶπεν, ὅτι ἡ Συμπολίτευσις καὶ πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, ἥτις διευθύνει αὐτὴν, ἔχει τὸ θάῤῥος τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ τὴν ἐκφράζῃ καὶ διὰ τῆς ψήφου. Ἐντεῦθεν δὲ ἐμόρφωσα καὶ ἐγὼ γνώμην, ἥτις, νομίζω, ὅτι συμβιβάζει τὰ διεστῶτα. Οἱ προτείναντες ὅπως μὴ γίνῃ ψηφοφορία, ὡρμήθησαν, καθόσον ἐνόησα, ἐκ τοῦ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ὑπὸ ἄλλον τύπον ἡ πρᾶξις, ἡ τελεσθεῖσα ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος, καὶ ὡς ὁ πρῶτος ὑποβαλὼν τὴν τοιαύτην γνώμην εἶπεν, ἵνα μὴ ἡ μὲν Βουλὴ ἐνεργήσῃ ἔργα Χωροφυλακῆς, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔργα μουσικῆς. Ἐν ᾧ λοιπὸν ψηφοφορία, εἰς τὴν ὁποίαν ἀμφότεραι αἱ πτέρυγες δὲν θὰ ἦσαν σύμφωνοι, δύναται νὰ βλάψῃ, ἀφ’ ἑτέρου νομίζω ὅτι ψηφοφορία, εἰς τὴν ὁποίαν ἀμφότεραι αἱ πτέρυγες εἶναι σύμφωνοι, βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ βλάψῃ, ψηφοφορία, δι’ ἧς ἐπρόκειτο νὰ ἐνισχυθῇ εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἡ Κυβέρνησις τοῦ ὅτι ὑπέκυψε δηλαδὴ εἰς τὴν βίαν νὰ ἐνεργήσῃ ὑπερβολικὴν ἱκανοποίησιν· τοιαύτη ψηφοφορία, ἂν θὰ ἦτο σύμφωνος μὲ ὅλην τὴν συζήτησιν καὶ μὲ αὐτὸ τὸ νόημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ βλάψῃ. Πάντες οἱ ὁμιλήσαντες ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων συνεφώνησαν ἄνευ ἐπιφυλάξεως εἰς τοῦτο, ὅτι ἕνεκεν βίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέκυψεν ἡ Κυβέρνησις, ἐδόθη ἱκανοποίησις ὑπερβολική. Ἐλπίζω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ μὴ συμφωνήσῃ εἰς τοῦτο. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις εἶναι συνεπὴς εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγει ἐντεῦθεν, ἂν ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξῃ διὰ τῆς ἑαυτῆς ψήφου τὴν γνώμην της, ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ συμφώνως μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπαντῶσα, ἔστω μὴ ἀπολογουμένη, εἰς τὴν ἐπερώτησιν εἶπεν. Ἡδυνάμην λοιπὸν, συμφώνως πρὸς ταῦτα, νὰ ὑποβάλω πρότασιν, ὅτι: «ἡ Βουλή, πειθομένη μετὰ τὰ λεχθέντα ὅτι ἡ ἱκανοποίησις εἶναι ἄδικος, ἀπρεπὴς καὶ ὑπερβολική.....» μὅλα ταῦτα ἐγὼ διὰ νὰ διευκολύνω τὴν λύσιν, ἀφίνων αὐτὰς τὰς δύω λέξεις, περιορίζω τὴν πρότασίν μου εἰς τὸ «ὑπερβολική». Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν πρότασίν μου, ἔχουσαν οὕτω: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, πειθομένη, ὅτι ἡ ἱκανοποίησις, ἡ δοθεῖσα τῷ Ἐπιτετραμμένῳ τῆς Ἀγγλίας εἶναι ὑπερβολικὴ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§69ΔΕΞΙΟΘΕΝ. Ἄ! ἄ! ἄ!

§70ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατί, δὲν τὸ εἴπατε ὅλοι;—Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεγαρίδος ὑποβληθεῖσα πρότασις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, διότι τὴν ὑπερβολικότητα ἡ Κυβέρνησις κατήγγειλεν· ὁ ἀντιλέγων ἂς ἀπαντήσῃ. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του, πρέπει νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἡδυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ψηφοφορίαν, ἀφοῦ ὅμως τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ, ἂς λυθῇ διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰ πράγματα. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέκυψεν εἰς τὴν βίαν.

§71ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γνώμη, ἣν ἐξέφρασε πρὸ μικροῦ ὁ ἔντιμος ἐκ Βώλου Βουλευτὴς κ. Φιλάρετος, ἐξάγεται ῥητῶς ἐκ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Δραγούμης προέβαλεν· ἡ πρότασις τοῦ κ. Δραγούμη λέγει καθαρῶς, ταύτην μάλιστα εἶχεν ἤδη προείπει αὐταῖς λέξεσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ Βουλή, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τὰς δοθείσας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Μίαν ὅμως καὶ μόνην καθαρώτατα καὶ σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργός, μίαν καὶ μόνην καθαρώτατα καὶ ἀνεπιφυλάκτως ἔδωκαν ἐξήγησιν, ὅτι ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις ὑπῆρξεν ὑπερβολική· ἔδωκαν δὲ δυστυχῶς τὴν ἐξήγησιν ταύτην ἄνευ οὐδεμιᾶς δικαιολογίας καὶ ἠρνήθησαν μάλιστα ἀντικοινοβουλευτικώτατα νὰ ὑποβάλωσι τὰ ἔγγραφα (χειροκροτήματα). Ταύτην λοιπὸν τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα· ἀλλὰ ἀκριβῶς διότι ταύτην ἔχει τὴν ἔννοιαν, ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, φρονοῦμεν μάλιστα ὅτι θὰ ἦναι ἐπίτασις τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο, ἄν ἡ Βουλὴ ψηφοφορήσῃ τὴν πρότασιν ταύτην.

§72ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἰδέα σας.

§73ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἰδέα, ἀλλ’ εἶναι πρᾶγμα. Δὲν πρόκειται σήμερον, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ παρουσιασθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τοῦ Τόπου πράγματα, ἀλλὰ πρόκειται νὰ παρουσιασθῇ—καὶ ἂς μὴ ὁμιλῇ περὶ ἐθνικῶν καὶ ἀντεθνικῶν, ὅταν αὐτὸς ἀντεθνικώτατα ἐπολιτεύθη—πρόκειται νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῶν ξένων, οὕς, δικαιολογούμενος, κατήγγειλε πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, πρὸς ξένους μάλιστα, οἵτινες ἔχουσιν ἀρκετὴν ὑπόληψιν πρὸς τὸ Ἔθνος ἡμῶν, ὥστε νὰ μεριμνῶσι περὶ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν τοῦτο ἔχει περὶ αὐτῶν. Κατήγγειλε λοιπὸν εἰς τὸ Ἔθνος ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὴν ὑπερβολικὴν ταύτην ἀξίωσιν ἱκανοποιήσεως, καὶ ἀναγκάζει σήμερον, ὁ φιλόπατρις αὐτὸς καὶ ἐθνικός, τὴν Βουλὴν νὰ ἐπαναλάβῃ ἐκ νέου τὴν ἀπρεπῆ αὐτὴν ἔκφρασιν!

§74ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Σεῖς μᾶς ἀναγκάζετε.

§75ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀνάγκην παρήγαγον αἱ ἄστοχοι ἐξηγήσεις αἱ δοθεῖσαι πρὸς τὴν Βουλήν, ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος καὶ ἐν ὀνόματι καθήκοντος ἱεροῦ ὀφείλομεν ν’ ἀπόσχωμεν. Μὴ παίζωμεν, κύριοι, μὲ τὰς λέξεις. Προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, βλέπουσιν ἐν τῷ βάθει τὰ πράγματα καὶ διαγινώσκουσιν ἐκεῖ ποῦ κεῖται τὸ κακόν, ἀναζητοῦσι δὲ τὸ ὀρθὸν καὶ αὐτοῦ ἐπιλαμβάνονται διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου οἱ εἰλικρινῶς καὶ ἐν φιλοπατρίᾳ πολιτευόμενοι. Ἐλέχθη ἀπρεπῶς καὶ ἐναντίον τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις εἶναι ἡ ἀντίῤῥοπος τῆς Κυβερνητικῆς πλειονοψηφίας δύναμις ἐν τῷ Τόπῳ, ἐλέχθη ὅτι ἡμεῖς ἀποφεύγομεν ἐκ φόβου κομματικοῦ τὴν ψηφοφορίαν. Εἶπε προσέτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἶναι ἀντεθνικὴ ἡ γεννηθεῖσα συζήτησις. Οὐδέποτε— καὶ τὸ λέγω παῤῥησίᾳ καὶ σεμνύνομαι ἐπὶ τούτῳ—οὐδέποτε ἐξεπλήρωσα κάλλιον τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκόν μου, εἰμὴ ὅταν ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν ταύτην καὶ ἀνέλυσα πάσας τὰς ἐπὶ τῆς λυπηρᾶς ταύτης ὑποθέσεως ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Διατί; διότι, ἂν ἦτο δίκαιον ὅ,τι ὑπέστημεν, οὐαὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα! Ἄν ἦτο δικαία ἡ ζητηθεῖσα ἐξευτελιστικὴ ἱκανοποίησις, ταύτην θὰ εἶχεν ἀναγκαίως τὴν ἔννοιαν, ὅτι θὰ παρίστα τὸν Τόπον ὡς βάρβαρον. Ὅταν ὅμως ἀπέδειξα καὶ ὑπεραπέδειξα, μετ’ ἐμοῦ δὲ καὶ πάντες οἱ ἀξιότιμοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ κακὸν τὸ ὑπέστημεν ἐξ ἀστοχίας ἀτόμων, ἔστω κυβερνώντων τὴν Χώραν, ἀπηλλάξαμεν τὴν Πατρίδα ἀπὸ δεινοῦ ἐφιάλτου καὶ ἀνεκουφίσαμεν αὐτήν. Τοῦτο ὑπεραπεδείχθη· εἰς τοῦτο ἀρκούμεθα. Δὲν ποιούμεθα δὲ πλέον ἔκκλησιν οὔτε εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν ὑμῶν, οὔτε εἰς τὴν φιλοπατρίαν, ἐπειδὴ αἰσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην νὰ μᾶς ἀπαγορεύσητε καὶ τοῦτο. Πράξατε ὅ,τι θέλετε (χειροκροτήματα).

§76ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀρκεταὶ εἶναι αἱ διαβολαὶ, αἱ σωρευθεῖσαι ἀπὸ ἱκανῶν ἡμερῶν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αἱ ὁποῖαι αὐταὶ καὶ μόναι, ἂν ἦτο δυνατόν ποτε νὰ πιστευθῶσιν, ἠδύναντο νὰ γεννήσωσι νέον Διπλωματικὸν ζήτημα, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀνάγκη εἰς τὸν προαγορεύσαντα νὰ διαστρέψῃ ἐντελῶς καὶ τὴν πρότασιν, τῆς ὁποίας ἐν τούτοις τὴν ἀνάπτυξιν εἶχεν ἀκούσει διὰ μακρῶν γενομένην. Ἡ πρότασις εἶναι ἁπλῆ· ἡμεῖς διὰ τῆς προτάσεως δὲν ζητοῦμεν νὰ ἐκφρασθῇ ἡ κρίσις τῆς Βουλῆς οὔτε περὶ τοῦ συμβάντος παρὰ τὰς ὑπωρείας τοῦ Λυκαβητοῦ, οὔτε περὶ τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας συνέβη, οὔτε περὶ τῆς περιπλοκῆς, τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν, οὔτε περὶ τοῦ τρόπου τῆς λύσεως, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς αὐτήν. Ἡμεῖς παρέχοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν παρέχομεν, καὶ ἐξακολουθοῦντες νὰ παρέχωμεν αὐτὴν ὡς τὴν παρέχομεν, βεβαίως ἔχομεν λόγους ἐπαρκεῖς ἵνα κρίνωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, ἵνα μεταβάλωμεν τὴν πεποίθησιν, ἣν ἐπ’ αὐτὴν ἔχομεν. Ἡ Κυβέρνησις ἐξήγησεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐγένοντο ὅσα ἐγένοντο, καὶ ἐξηγήσασα τὴν ὑπόθεσιν, κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ζηνοπούλου, ἐξέφρασε τὴν ἰδίαν ἑαυτῆς γνώμην περὶ τοῦ ὑπερβολικοῦ τῆς ζητηθείσης ἱκανοποιήσεως. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα κεκλημένοι ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς γνώμης ταύτης τῆς Κυβερνήσεως· ἁπλῶς ἡμεῖς θέλομεν ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς συζητήσεως. Τί δὲ προέκυψεν ἐκ τῆς συζητήσεως; προέκυψεν ὅτι ἀπὸ ἡμερῶν πολλῶν περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις δὲν εἶχε λόγον ὑπάρξεως, γίνεται συζήτησις ἀδικαιολόγητος καὶ ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ Ἔθνος. Θέλομεν νὰ πιστοποιήσωμεν διὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν, ὅτι κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ἐξακολουθῇ τοιαύτη συζήτησις. Ὅταν δὲ τοῦτο σαφῶς ἐκφράζωμεν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα νὰ διαστρέφῃ τὴν πρότασιν, ἵνα στηρίξῃ ἐπ’ αὐτῆς νέαν ἀφορμὴν διαμαρτυρήσεως τῶν ξένων.

§77ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐπίστευον, ὅτι θὰ εὑρισκόμεθα εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν κ. Δραγούμην· ἅμα ὑπέβαλε τὴν πρότασίν του, ἀμέσως ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι, ἐπειδὴ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀρξάμενος τῆς συζητήσεως, ὡμολόγησε τὴν ἱκανοποίησιν ὑπερβολικὴν, ἀπαντῶν δηλαδὴ εἰς τὴν ἐπερώτησιν, καὶ αὐτὸς ἤρξατο τῆς συζητήσεως κακῶς, ἂν φρονῇ, ὅτι εἶναι κακῶς, καὶ προδοτικῶς, ἂν φρονῇ, ὅτι εἶναι προδοτικῶς, διότι αὐτὸς ἤρξατο τῆς συζητήσεως ταύτης καὶ ὄχι ἡμεῖς· ἡμεῖς ἐκάμαμεν ἁπλῶς ἐπερώτησιν, καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Ἐπερίμενα ὅτι ἡ πλειοψηφία, συμφωνοῦσα μὲ τὴν γνώμην τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἤθελεν ὁμολογήσει, ὅτι ἡ ἱκανοποίησις ἡ δοθεῖσα πρὸς ἐξευτελισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους εἶναι ὑπερβολική. Ἐπεθύμουν νὰ δείξετε πατριωτισμὸν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ἐπερίμενα, ὅτι θὰ εἶσθε συνεπέστεροι, καὶ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ εἶχε τὴν τόλμην νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν, ἤθελεν ἔχει τὴν εἰλικρίνειαν ὡς πολιτευόμενος νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος δὲν τὸ ἀνακαλῶ. Τότε βεβαίως ἡ πλειοψηφία δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν. Ἂν δὲν ἔχετε τώρα τὴν τόλμην νὰ εἴπητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φρονεῖτε καὶ ἀπηγγείλατε, βεβαίως ἡμεῖς δὲν εὐθυνόμεθα, ὁμολογοῦντες σὺν τῷ κ. Πρωθυπουργῷ, ὅτι ἡ ἱκανοποίησις ἦτο ὑπερβολική.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη· δύω ὑπάρχουν προτάσεις, ἡ τοῦ κ. Φιλαρέτου καὶ ἡ τοῦ κυρίου Δραγούμη.

§79ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι καὶ ἡ ἰδική μου ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Ἡ Βουλὴ, ἀποδεχομένη ὅτι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπῆρξεν ἀντεθνικὴ»,—ἤτοι ὅτι ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως ἡ Κυβέρνησις εἰργάσθη προδοτικῶς —«μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ τρίτη πρότασις, ἡ τοῦ κ. Χοϊδᾶ, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ἐλάχιστοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου «ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, πειθομένη ὅτι ἡ εἰς τὸν Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας δοθεῖσα ἱκανοποίησις ἦτο ὑπερβολικὴ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν» νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Δραγούμη.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεγαρίδος λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνεργεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Ρ. Χοϊδᾶ καὶ Πήλικα κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 134· 113 εἶπον Ναί, 19 εἶπον Ὄχι, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἡ πρότασις ἑπομένως ἔγεινε δεκτὴ διὰ ψήφων 113. (Λύεται ἡ συνεδρίασις). (Ὥρᾳ 11 Μ. Μ.)