1884.11.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5

Τῆς 12 Νοεμβρίου 1884.

(Δευτέρα)

Ὥρα 3 Μ. Μ. Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§2Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μανθάνω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ ὑποβάλῃ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ μάλιστα θὰ τὸν ὑποβάλῃ τυπωμένον· λοιπὸν ὑποθέτω, ὅτι βιάζεται νὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις. Ἐπειδὴ λοιπὸν θὰ συζητηθῇ πολὺ ταχέως καὶ ἐπειδὴ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ στελέχη τῶν παρ’ αὐτοῦ ἐκδοθέντων χρηματικῶν ἐνταλμάτων τῶν χρήσεων 1881, 1882, 1883 καὶ 1884 ἐπὶ τῶν ἄρθρων 2, 3, 4 καὶ 5 τοῦ Κεφ. 1, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ Κεφ, 2, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 1, 7, 11 καὶ 12 τοῦ Κεφ. 3, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 1, 2, 3, 4 καὶ 5 τοῦ Κεφ. 4, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 14 καὶ 15 τοῦ Κεφ. 5, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 7, 9 καὶ 17 τοῦ Κεφ. 6, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Κεφ. 8, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 5, 9, 12, 13 καὶ 14 τοῦ Κεφ. 9, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 1, 2 καὶ 4 τοῦ Κεφ, 10 καὶ ἐπὶ τοῦ Κεφ. 12 μετὰ τοῦ σχετικοῦ Καθολικοῦ Βιβλίου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Α. Μ. τὸν καταρτισμὸν αὐτοῦ καὶ ἐζήτησεν ἀκρόασιν· γενόμενον δὲ δεκτὸν προσεφώνησε τῇ Α. Μ. ὡς ἑξῆς· «Μεγαλειότατε, Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἄρτι καταρτισθὲν, ἔρχεται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Υ. Μ. τὴν ἔκφρασιν τοῦ βαθυτάτου αὐτοῦ σεβασμοῦ. Χαίρει μετὰ τοῦ ἔθνους διὰ τὴν αἰσίαν ἐπάνοδον τῆς Υ. Μ. καὶ εὔχεται ἐκ βάθους ψυχῆς ὑπὲρ τῆς πολυτίμου ὑγείας τῆς Υ. Μ. τῆς Σεπτῆς ἡμῶν Ἀνάσσης, τοῦ λαοφιλοῦς διαδόχου καὶ ἁπάσης τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἑλλάδος». Ἡ Α. Μ. ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς· «Ἀπὸ καρδίας εὐχαριστῶ τὴν Βουλὴν διὰ τὰς εὐχάς της ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας μου. Συγχαίρω ὑμῖν διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην, μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ σᾶς περιέβαλεν. Πέποιθα δὲ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι διὰ τῆς ἔμφρονος καὶ πεφωτισμένης διευθύνσεώς σας ἡ Βουλὴ θέλει περατώσει εὐκόλως τὰς ἐργασίας της ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Ἔθνους».

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Ἔρχομαι, κύριε, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ἔτους 1885· ὡς ἐλέχθη δὲ πρὸ μικροῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑποβάλλω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον ἔντυπον· δύναται ἑπομένως ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς εὐθὺς νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐπεξεργασίας αὐτοῦ, καὶ εἶναι ἐλπιζόμενον, ὅτι θέλει δυνηθῆ καὶ ἡ Βουλὴ ταχέως ν’ ἄρξηται τῆς περὶ αὐτοῦ συζητήσεως. Συνάμα μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποβάλλω καὶ καταστάσεις, ὧν τινὲς μὲν, κατ’ ἀπαίτησιν τοῦ λογιστικοῦ νόμου, δέον νὰ συνοδεύωσι τὸν προϋπολογισμὸν, ἄλλαι δὲ, κατ’ ἔθιμον καὶ ὑποχρέωσιν κοινοβουλευτικὴν, εἶναι πρέπον ν’ ἀνακοινῶνται εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἔχῃ γνῶσιν αὐτῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ τὰς καταστάσεις ταύτας ὑποβάλλω τετυπωμένας. Σὺν τῇ ὑποβολῇ τῶν τευχῶν τούτων ἔπρεπεν ἴσως, κατὰ τὴν πρώτην ταύτην εὐκαιρίαν, καθ’ ἣν παρουσιάζεται ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ προκαλέσῃ γενικὴν συζήτησιν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς πολιτικῆς, διότι ἐκ τοιαύτης συζητήσεως ἤθελεν ὁδηγηθῆ ἡ Βουλὴ καὶ περὶ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελεν ὁδηγηθῆ ἐπίσης καὶ περὶ τῶν πρακτέων. Καὶ τοιαύτη συζήτησις πολιτικὴ βεβαίως θέλει προκληθῆ ἐν τῇ Βουλῇ· νομίζω ὅμως προτιμότερον, ἐπὶ τῇ παρούσῃ εὐκαιρίᾳ, νὰ περιορισθῶ, κατὰ τὰ εἰθισμένα, εἰς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἵνα μὴ τὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἀναμιγνυόμενα μετὰ τῆς γενικῆς πολιτικῆς, παρασταθῶσιν ἐν λεπτομερείᾳ ἐλάσσονι τῆς ἀναγκαίας ἐν εἰσαγωγικῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπεξεργαζομένη ἡ Βουλὴ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ψηφίζουσα αὐτὸν, δέον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ποία ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ κράτους, εἰς ἣν ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος πρόκειται νὰ προσαρμοσθῇ. Ἵνα ὅμως τὴν κατάστασιν ταύτην ἐννοήσητε κατ’ ἀκρίβειαν, πρέπει νὰ παραβάλω αὐτὴν πρὸς τὴν κατάστασιν τὴν προϋπάρχουσαν, ἰδίως δὲ νὰ παραβάλω τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπιόντος ἔτους πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν παρελθουσῶν συνόδων καὶ πρὸς τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῶν συνόδων ἐκείνων, καὶ μάλιστα πρὸς τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῶν συνόδων τῆς παρούσης περιόδου, ἀφ’ οὗ τὰ μέτρα ταῦτα ἀποτελοῦσι σύνολον οἰκονομικὸν, οὗτινος ὁ ὑποβαλλόμενος προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα. Ὅτε ἡ παροῦσα Βουλὴ τὸ πρῶτον ἐπελήφθη τῶν τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Κράτους πολιτικῆς, εἰς ποῖον σημεῖον εὗρεν αὐτὰ, εἰς τίνα σχέσιν εὗρε τὰ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων, καὶ πῶς ἔχοντα τὰ τῆς φορολογίας καὶ τὰ τῶν προσόδων; Ἐὰν ἠθέλομεν τὴν παραβολὴν ταύτην νὰ ἐκτελέσωμεν, λαμβάνοντες ὡς ἀφετηρίαν τὸ ἔτος 1881, τὸ ἀμέσως προηγηθὲν τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἡ παροῦσα βουλευτικὴ περίοδος, δὲν θὰ εἴχομεν βάσιν ἀσφαλῆ, διότι τὸ ἔτος 1881, ὅπως καὶ τὸ οἰκονομικὸν ἔτος 1880, διεξήχθησαν ἐν περιστάσεσιν ἐκτάκτοις· οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν ἐκείνων ἀφῆκαν ἐλλείμματα, καὶ ταῦτα, τὸ πλεῖστον, οὐχὶ ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους, ἀλλ’ ἐξ ἐκτάκτων προϋπολογισμῶν, ἐπιβαλλομένων ἐξ ἐκτάκτων ὅλως περιστάσεων. Ἡ παραβολὴ, ἵνα ἔχῃ πραγματικὴν ἔννοιαν, προκειμένου σήμερον περὶ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, δέον νὰ γένηται πρὸς προϋπολογισμοῖς προηγουμένους τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1881 καὶ 1880, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνομεν ὡς βάσιν καὶ ἀφετηρίαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1879. Κατὰ τὸ 1879 ὑπεβλήθη προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Βουλὴν ἀναγράφων ἔσοδα μὲν τοῦ κράτους 45,808,000, ἔξοδα δὲ 60,078.000, τουτέστι παρουσιάζων ἔλλειμα 14,270.000. Ἐν τῇ πραγματοποιήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου ἐπῆλθον μεταβολαὶ, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1879 παρουσίασεν ἔλλειμμα 11,749,000 δραχμῶν παλαιῶν. Αὕτη εἶναι ἡ ἀφετηρία τῆς προσφάτου οἰκονομικῆς ἡμῶν νομοθεσίας. Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ περίοδος αὕτη ἡ βουλευτικὴ ἐπελαμβάνετο τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτῆς ἔργου. Ταῦτα εἴχομεν τ’ ἀποτελέσματα κατὰ τὸ 1879. Ἀλλὰ κατὰ τί εἶχε μεταβληθῆ ἡ κατάστασις; ἡ τότε ἕως τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπελαμβάνετο τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 ἡ παροῦσα βουλευτικὴ περίοδος; Μεγάλαι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ἐπενεχθῆ μεταβολαὶ εἰς τὸ πρώην οἰκονομικὸν καθεστώς· εἶχε συνομολογηθῆ τὸ δάνειον τῶν 120,000,000· προσετέθησαν ἑπομένως εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν 11,749,000 δραχμῶν 6,960,000 δραχμῶν ἐκ τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν 120,000,000· προσετέθησαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἰς τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορία-38,524,000 παλαιῶν δραχμῶν, τουτέστι 34,400,000 νέων δραχμῶν· τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα προσετέθησαν ἐπὶ τόκῳ ἐλαχίστῳ, ἀλλὰ τὸν ἐλάχιστον τοῦτον τόκον ἐξηγόραζεν ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, διότι, ὡς ἐκ τῆς προσθήκης ἐκείνης, ἐπῆλθεν ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου μέχρι τῶν 20%, τουτέστιν ἐζημιοῦτο πᾶς πολίτης τοῦ κράτους 20% ἐπὶ τῆς ἰδίας χρηματικῆς περιουσίας. Ἀλλὰ πλὴν τούτων προσετέθησαν καὶ ἄλλαι ὑποχρεώσεις βαρύταται. Πρὸ τοῦ 1879 εἶχε ψηφισθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς ὁ νόμος περὶ γενικῆς ὑποχρεωτικῆς στρατολογίας, νόμος ἀπόφρων, ἐὰν μὲν συνδυασθῇ πρὸς τὴν μονοετῆ θητείαν στρατὸν 30000, ἐὰν δὲ πρὸς διετῆ θητείαν, στρατὸν 39000. Ἀπεδέχθη ἡ Βουλὴ τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς θητείας, ἑπομένως δὲν θὰ ἔχωμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα 39000 ἄνδρας, θὰ ἔχωμεν ὅμως ὑπὲρ τὰς 30000· ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν εἶχεν ἐφαρμογὴν κατὰ τὸ 1879. Τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἀνεγράφετο μὲν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δύναμις στρατοῦ ἐκ 19 χιλιάδων ἀνδρῶν, ἀλλὰ τοσαύτη δύναμις μόνον ἐπὶ τοῦ χάρτου παρίστατο, πολλῷ δὲ κατωτέρα ἦτο ἡ πραγματική. Ἀντὶ τῆς δυνάμεως ἐκείνης θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ ἑξῆς τὴν τοῦ νόμου τοῦ 1878. Πρὸ μικροῦ εἶχε φθάσει ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 30000, ἤδη δὲ ἔχομεν ὑπὸ τὰ ὅπλα 27500. Οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι παραβαλλόμενοι πρὸς τοὺς πραγματικοὺς ἀριθμοὺς τῶν κατὰ τὸ 1879 κατατεταγμένων 10 ἢ 12 χιλιάδων ἀνδρῶν, τίνα χρηματικὴν ἐπιβάρυνσιν παριστῶσι καὶ τίνων ποσῶν ἐπάγονται τὴν προσθήκην εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879, ἐπηυξημένον διὰ τῶν βαρῶν τῶν νέων δανείων; Πλὴν δὲ τούτων, εἴχομεν καὶ ἄλλας ἐπιβαρύνσεις, ὧν τὴν ἀνάγκην πάντες ἀνομολογοῦσιν· εἴχομεν τὴν ἐπιβάρυνσιν ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, διότι ἐθεωρήθη ὅτι ὑπάλληλοι, μὴ δυνάμενοι νὰ διαθρέψωσι διὰ τοῦ μισθοῦ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, δὲν ἦσαν οἱ δυνάμενοι νὰ εἰσπράξωσιν ἀνελλιπῶς τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους, ἢ νὰ ἐπιτελέσωσιν ἐνδελεχῶς τὰ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ὑποχρεωτικὴ ἄρα ἦτο ἡ πρόσθετος αὕτη ἐπιβάρυνσις, διότι ἐὰν ταύτην μὴ ἐδεχόμεθα, ἠθέλομεν πληρώσει τὸ ποσὸν ὑπὸ ἄλλον τύπον, πολὺ ἐπαχθέστερον διὰ τὸ δημόσιον καὶ τὸ Κράτος. Ἐπίσης ὑποχρεωτικὴ καὶ ἡ ἐπιβάρυνσις διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, εἴτε τῆς σιδηροδρομικῆς, εἴτε τῆς ἁμαξιτῆς. Ὅταν εἰς τὸ τοῦ 1879 ἔλλειμμα ἐκ 12,000,000 σχεδὸν δραχμῶν ἐπιπροστεθῶσι τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος εἰς τὸ ὁποῖον φθάνομεν; Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐνταῦθα νὰ προβῶ εἰς ὑπολογισμὸν, διότι ἔχετε τὸ ἀποτέλεσμα ἀναγεγραμμένον ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, οὓς ἐψηφίσατε, ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, οὓς προσκαλεῖσθε καὶ θὰ προσκληθῆτε νὰ ψηφίζητε. Ἐὰν τὰ ἔξοδα τοῦ 1879 τὰ πραγματικὰ ἀνῆλθον εἰς 54,647,000 δραχμῶν, ἤδη τὰ ἔξοδα ἀναβαίνουσιν εἰς 85,000,000, καὶ δὲν περιέχουσιν οὐδὲ ταῦτα πάσας τὰς δαπάνας, τὰς ἀποῤῥεούσας ἐκ τῶν νόμων τῶν κειμένων· διότι καὶ ἡ πραγματικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ θέλει αὐξήσει ὀλίγον, συνεπείᾳ τῆς πλήρους ἀναπτύξεως τῆς ἐφαρμογῆς τῆς κειμένης νομοθεσίας, ἥτις ἐπάγεται αὔξησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐνῷ ἤδη ἀναγράφομεν ἐν αὐτῷ ἠλαττωμένας πιστώσεις ἕνεκα τοῦ προϋπάρχοντος ὑλικοῦ, ὑλικοῦ ἀποκτηθέντος ἐκ τῶν δανείων, περὶ ὧν πρὸ μικροῦ ὡμίλησα, αἱ πιστώσεις αὗται θέλουσιν εἶσθαι μεγαλήτεραι προσεχῶς· οὕτως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1885 ἀναγκαζόμεθα νὰ ἀναγράψωμεν ποσὸν 1,100,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον τοῦ κατὰ τὸ 1884 ἀναγραφέντος δι’ ἱματισμὸν τοῦ στρατοῦ, διότι ἡ πίστωσις τοῦ 1884 ἦτο ἠλαττωμένη ἕνεκα τῆς κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο χρησιμοποιήσεως τοῦ ἐφοδίου τοῦ κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν προμηθευθέντος. Εἰς 86 ἄρα ἢ εἰς 87 ἑκατομμύρια ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰ ἐτήσια ἔξοδα τοῦ κράτους, ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἐσόδων, ὁποῖα ἀνεγράφοντο κατὰ τὸ 1879, χάσμα μέγα. Κατὰ τὸ 1879 τὰ ἔσοδα ἀνέβησαν εἰς 42,898,000 δραχμῶν· πρὸς ταῦτα παραβαλλόμενα τὰ ἔξοδα ἐξ 86,000,000, εἶναι ὑπερδιπλάσια! Ἀπέναντι τῆς ἀνάγκης τοῦ διπλασιασμοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τί ποιητέον; δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ περιορισμοῦ ἐξόδων, καὶ ποία ἡ τοιούτων περιορισμῶν συνέπεια; Δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ μὴ πληρωμῆς τῶν τόκων τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, ἢ τῶν τόκων τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἢ περὶ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ γενικῆς στρατολογίας, ἢ περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ κράτους ἐψηφισμένου ηὐξημένου μισθοῦ; ἢ περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προγράμματος τῆς ἁμαξιτῆς καὶ σιδηροδρομικῆς ὁδοποιΐας; Δυνάμεθα βεβαίως νὰ σκεφθῶμεν περὶ πάντων τούτων, ἐὰν φρονῶμεν, ὅτι ἀδιάφορον εἶναι, ἐὰν τὸ κράτος διατελῇ ἐν χρεωκοπίᾳ, ὅτι ἀδιάφορον εἶναι, ἐὰν τὸ κράτος οὐδεμίαν ἀναγνωρίζῃ νομικὴν ἢ ἠθικὴν ὑποχρέωσιν. Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα φρονῶμεν, εὐθὺ βαίνομεν πρὸς τὴν ἀποσύνθεσιν. Καὶ βεβαίως ἡ τοιαύτη πολιτικὴ δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ πολιτικὴ οἰκονομική. Ὁμιλῶ μόνον περὶ τῶν προσθετέων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1879 ἀναγκαίων δαπανῶν, καὶ ὁμιλῶ μόνον περὶ αὐτῶν, διότι οὐδεμία ἄλλη προσθήκη ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ προϋπολογισμῷ ἐγένετο. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ προσθηκῶν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους ἄλλων ἢ τῶν προμνησθεισῶν, καὶ τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ παραλείψωμεν ἄνευ καταστροφῆς τῶν θεμελίων τῆς πολιτείας, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτων δαπανῶν, θὰ ἐνόουν τοιαύτην συζήτησιν· προκειμένου ὅμως περὶ δαπανῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων, περὶ δαπανῶν, τῶν ὁποίων πάντες ἀνομολογοῦσιν, ἐν λόγοις τουλάχιστον, τὴν ἀνάγκην, δὲν ἔχομεν περὶ ἄλλου νὰ σκεφθῶμεν, παρὰ περὶ τοῦ πῶς νὰ ἀπαντήσωμεν αὐτάς. Μάταιαι αἱ συζητήσεις, ἐὰν ἔπρεπε νὰ αὐξηθῶσιν οἱ φόροι, ἐὰν οἱ προστεθέντες φόροι ἦσαν πολλοὶ ἢ ὀλίγοι, ἀρκεῖ, ὅτι οἱ φόροι οὗτοι μόνοι ὑπῆρξαν ἱκανοὶ, εἰς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, ἵνα μὴ ἐπιτρέπηται ἀμφισβήτησις. Ἀλλὰ, μὴ ἐπιτρεπομένης ἀντιῤῥήσεως περὶ τῆς ἀνάγκης νέων πόρων καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ αὐτῶν, ἐπιβάλλεται ἡ συζήτησις περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξευρέσεως καὶ διαῤῥυθμίσεως αὐτῶν, διότι ἡ ἄστοχος ἐκλογὴ τοῦ τρόπου δύναται νὰ ματαιώσῃ τὸν σκοπὸν, πρὸς ὃν ἐπεβλήθησαν τοιαῦτα βάρη εἰς τὴν χώραν, ἡ δὲ ἐπιτυχὴς ἐκλογὴ δύναται νὰ καταστήσῃ τὰ βάρη ταῦτα φορητότερα. Εἰς τοῦτο λοιπὸν περιστρέφεται ἡ οἰκονομικὴ συζήτησις, ἐκτὸς μόνον ὡς πρὸς τοὺς φρονοῦντας, ὅτι αὕτη εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀφορᾷ ἢ εἰς τὸ ἐπικρίνειν πᾶν τὸ γινόμενον, πᾶν τὸ πραττόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, πᾶν τὸ ψηφιζόμενον παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ ἐπωφελεῖσθαι ἐκ τῶν ἐντυπώσεων τῶν ἀτόμων, ἐξεταζόντων μόνον τὴν ἐπ’ αὐτὰ ἐπίδρασιν τῶν λαμβανομένων μέτρων καὶ μὴ σκοπούντων εἰς τὴν ἐπίδρασιν αὐτῶν ἐπὶ τῆς ὅλης πολιτείας. Ἠδυνάμεθα δι’ ἄλλου τρόπου νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων κενοῦ, ὅπερ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους, παρελθουσῶν τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων καὶ ἕνεκα αὐτῶν, παρουσιάζει· ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ κενοῦ, ἐπιβαρύνοντες ἀμέσως τὴν παραγωγὴν καὶ μὴ ἐπιβάλλοντες τὴν φορολογίαν ἐπὶ τὴν κατανάλωσιν· ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν, ἐπιβαρύνοντες τὴν κατανάλωσιν διὰ τρόπου ἄλλου ἢ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐδέχθημεν, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν, εἴτε διὰ τοῦ ἑνὸς εἴτε διὰ τοῦ ἑτέρου συστήματος. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθησαν τὸ σύστημα τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ κράτους, διὰ φορολογίας ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ἐπιβαρυνούσης ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον τὴν παραγωγήν. Εἴχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι, ἐὰν ἐπιτυχῶς κατενέμετο τὸ φορολογικὸν σύστημα, θὰ ἦτο δυνατὸν ἀπονώτερον νὰ βαστάσῃ ὁ λαὸς τὰ βάρη, ἢ ἂν ἐπεβάλλοντο αὐτῷ ταῦτα ἐν τῷ οἰκονομικῷ συστήματι, τῷ πρὸ πολλοῦ ἐπικρατοῦντι καὶ κληροδοτηθέντι, ὡς πρὸς τὴν βάσιν αὑτοῦ, ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς δυναστείας. Εἴχομεν κληρονομήσει παρὰ τῆς δυναστείας ἐκείνης τὴν δεκάτην, καὶ τὴν δεκάτην ἐπετύχομεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν δι’ ἑτέρου συστήματος φορολογικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπήλλαξε τὴν παραγωγὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν σχεδὸν ἀπὸ πάσης ἐπαισθητῆς ἐπιβαρύνσεως. Οὕτως ἐτέθη ἀσφαλὲς θεμέλιον εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν πολιτικὴν, ἀπαλλαγείσης τῆς παραγωγῆς τῆς γεωργικῆς ἀπὸ τοῦ κυριωτέρου βάρους, ὅπερ ἐπίεζεν αὐτὴν ἀπὸ αἰώνων, καὶ ηὐρύνθη τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ ἠδυνήθημεν νὰ ἱδρύσωμεν τὸ νέον οἰκοδόμημα. Ἐζημιώθη τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῆς μετατροπῆς τοῦ ἐγγείου φόρου 1,400.000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἐδόθη δύναμις παραγωγικὴ εἰς τὴν χώραν πολλῶν ἑκατομμυρίων. Ἠδυνήθημεν ἑπομένως ν’ αὐξήσωμεν καὶ τὴν φορολογίαν ἐν γένει, ἰδίως μάλιστα ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιβάλωμεν νέα φορολογικὰ βάρη κατὰ τρόπον καινοφανῆ ἐν τῇ χώρᾳ. Τὰ βάρη ταῦτα ἐπεβλήθησαν οὕτως, ὥστε ἀφίνον ὅσον ἔνεστι τὴν παραγωγὴν ἐλευθέραν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι οἱαδήποτε φορολογία, εἴτε ἄμεσος εἴτε ἔμμεσος, εἴτε ἐπὶ τὸν καταναλωτὴν εἴτε ἐπὶ τὸν παραγωγὸν, δὲν θέλει καταλήξει κατά τι καὶ εἰς τὴν παραγωγήν. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι φόροι ἀπολήγοντες πλειότερον εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ φόροι ὀλιγώτερον πιέζοντες αὐτήν. Βεβαίως δὲ οἱ φόροι ἐπὶ τῆς καταναλώσεως εἶναι οἱ ὀλιγώτερον πιέζοντες τὴν παραγωγήν· ἀλλὰ καὶ οἱ φόροι οὗτοι δύνανται νὰ διαῤῥυθμισθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ ἐπιπίπτωσιν ἐπαισθητῶς ἐπὶ τὴν παραγωγήν. Καὶ ἰδοὺ εὐθὺς ἔχομεν τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ. Ὁ φόρος οὗτος, ὡς ἐπιβάλλεται ἐν ἄλλοις Κράτεσι, πιέζει τὴν παραγωγὴν ἐν τῇ πλήρει αὐτοῦ μορφῇ τοῦ μονοπωλείου, εἶναι δὲ τόσον καταπιεστικὸς, ὥστε, ἂν ἐν Ἑλλάδι ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ ὑπὸ τὴν μορφὴν ταύτην, θὰ ἦτον ἀδύνατος ἡ ἐξαγωγὴ καπνοῦ ἐκ τῆς Ἑλλάδος, ἥτις, χάρις εἰς τὴν πρὸς τὴν Αἴγυπτον ἐπιτευχθεῖσαν σύμβασιν, ἀποφέρει πολλὰ εἰς τὸν τόπον. Ἔπρεπεν ἄρα τὴν φορολογίαν τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ οὕτω νὰ διαῤῥυθμίσωμεν, ὥστε κατ’ οὐδὲν νὰ παραβλαφθῇ ἡ παραγωγὴ, νὰ μὴ περιορισθῇ κατ’ οὐδὲν· οὐ μόνον νὰ μὴ φορολογηθῇ ὁ παράγων καπνὸν, ἀλλ’ εἰς οὐδεμίαν νὰ ὑποβληθῇ ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, διότι οἱαδήποτε τοιαύτη ὑποχρέωσις ἀποτελεῖ πίεσιν τῆς παραγωγῆς, παρεμποδίζουσά πως τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Τὸ δὲ σύστημα, ὅπερ ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ λειτουργεῖ, ἀφίνει τὴν παραγωγὴν ἐν τῇ αὐτῇ ἐλευθερίᾳ, ἐν ᾗ διετέλει καὶ πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου. Ἤδη δὲ ἀνεῴχθησαν αἱ πύλαι τῆς Αἰγύπτου, διὰ τῆς πρὸς αὐτὴν συμβάσεως, εἰς τὴν νόμιμον τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐμπορίαν, ἐνῷ πρὶν ἦσαν ἀνεῳγμέναι εἰς μόνην τὴν παράνομον. Καὶ βλέπομεν ἤδη ἐκ τῶν στατιστικῶν πινάκων τῆς Αἰγυπτιακῆς κυβερνήσεως, ὅτι εἰσάγεται εἰς τὴν Αἴγυπτον ποσὸν καπνοῦ ἑλληνικοῦ ἀνερχόμενον ἐτησίως εἰς 1,400,000 ὀκάδας. Τοῦτο δὲ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως· ὅτι δὲ σπουδαία θέλει εἶσθαι ἡ αὔξησις ἐν τῷ μέλλοντι, δυνάμεθα νὰ εἰκάσωμεν παρατηροῦντες, ὅτι ὑπερδιπλασία εἶναι ἡ ὅλη ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ κατανάλωσις καπνοῦ, ἔξωθεν εἰσαγομένου. Ὁποία δὲ εἶναι ἡ πρόσοδος τῆς ἡμετέρας χώρας ἐκ τοιαύτης εἰσαγωγῆς καπνοῦ, δύναται ἕκαστος νὰ ἐννοήσῃ ὑπολογίζων οὐχὶ τὴν ἁπλῆν ἀξίαν τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ τὰς ὠφελείας, αἱ ὁποῖαι παρέπονται εἰς τὴν ἐξαγωγὴν αὐτοῦ, ὠφελείας τοῦ ἐμπόρου, ὠφελείας τοῦ μεταφέροντος τὸν καπνὸν κατὰ ξηρὰν, ὠφελείας τοῦ μεταφέροντος αὐτὸν κατὰ θάλασσαν. Ἡ παραγωγὴ κατ’ οὐδὲν ἠλαττώθη ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ νέον τῆς φορολογίας τῆς καταναλώσεως, τοὐναντίον δὲ ἠδυνήθη ν’ ἀπολαύσῃ πλήρη τὴν ὠφέλειαν τῆς Ἑλληνοαιγυπτιακῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ μὴ ἐκ τούτου ἐπῆλθεν ἐλάττωσις τῆς ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ καταναλωσίμου καπνοῦ προσόδου τοιαύτη, ὥστε νὰ ματαιῶται ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου; Ὅτε προετάθη τὸ μέτρον εἰς τὴν Βουλήν, ἐῤῥέθη ὅτι ἀληθῶς διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἀπαλλάττεται ἡ παραγωγή, ἀλλ’ ὅτι θέλει διαφύγει καὶ τὸ πλεῖστον τοῦ καταναλωσίμου καπνοῦ τὴν φορολογίαν, διότι δὲν εἶναι δυνατόν, ὅπως μαρτυρεῖ ἡ πεῖρα ἄλλων ἐπικρατειῶν, νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ φορολογία τῆς καταναλώσεως, ἂν τὸν καπνὸν μὴ ἐπιτηρήσῃ ἡ ὑπηρεσία εὐθὺς ἀπὸ τῆς φυτεύσεως αὐτοῦ. Ἐξετάσωμεν ἤδη τ’ ἀποτελέσματα· πρέπει δὲ νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὰ ἐν λεπτομερείᾳ, διότι εἰς τοῦτο κυρίως συνίσταται τὸ ἔργον ἡμῶν, ν’ ἀνεύρωμεν ἂν τὸ σύστημα, ὅπερ ἀπεδέχθημεν, ἦναι τῷ ὄντι τὸ ὠφελιμώτερον, ἵνα, ἂν τὰ πράγματα ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὰς προσδοκίας, ἐξακολουθήσωμεν ἐν τῇ αὐτῇ ὁδῷ, ἄλλως δὲ τραπῶμεν ἐπὶ ἑτέραν, διότι, ὡς παρετήρησα, τὸ χάσμα, ὅπερ πρόκειται νὰ πληρώσωμεν, εἶναι μέγα. Ἐν ταῖς καταστάσεσιν, ἃς ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, δυνάμεθα νὰ ἀνεύρωμεν ὅ,τι ζητοῦμεν. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας προσωρινὴν κατάστασιν τῶν εἰσπραχθέντων ποσῶν ἐκ δικαιώματος καταναλώσεως ἐξόδων κοπῆς καὶ συσκευῆς, καὶ ἐκ τελῶν ταινιῶν ἐπὶ τοῦ εἰσπραχθέντος καὶ κοπέντος εἰς τὰ ἐργοστάσια καπνοῦ, ἀπὸ πρώτης Ἰανουαρίου μέχρι τέλους 8βρίου 1884. Κατὰ τὴν πρώτην Ἰανουαρίου, ἡμέραν, καθ’ ἣν ἄρχεται ὁ πίναξ οὗτος, ὑπῆρχε μέγα ἀπόθεμα καπνοῦ ἀφορολογήτου, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀνάγκης ἤθελε διαφύγει τὴν φορολογίαν, ὡς εὑρισκόμενον εἰς χεῖρας τῶν καταναλωτῶν· διὰ τοῦτο κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας μικρὰ εἶναι ἡ ἐκ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ πρόσοδος· ἀλλ’ ὅ,τι ἀποδεικνύει τὸ εὔστοχον τοῦ μέτρου καὶ τὴν πραγματικὴν αὐτοῦ ἐπιτυχίαν, εἶναι ἡ ἀπὸ περιόδου εἰς περίοδον αὔξησις· καὶ ἰδού, τὸν πρῶτον μῆνα, τὸν Ἰανουάριον, εἴχομεν εἴσπραξιν 159,000, τὸν Φεβρουάριον 175,000, τὸν Μάρτιον 211,000, τὸν Ἀπρίλιον 178,000, τὸν Μάϊον 257,000, τὸν Ἰούνιον 259,000, τὸν Ἰούλιον 280,000, τὸν Αὔγουστον 294,000, τὸν Σεπτέμβριον 281,000, καὶ τὸν Ὀκτώβριον 315,000. Πλὴν μιᾶς ἢ δύο ἐξαιρέσεων, ἕκαστος μήν, ὡς βλέπετε, ἀπέδιδε περισσότερον τοῦ προηγουμένου· ἤρξατο ἡ πρόσοδος ἀπὸ 159,000, καὶ ἔφθασε μετὰ ἐννέα μῆνας εἰς 315,000· δωδεκαπλασιαζόντες δὲ τὴν πρόσοδον τοῦ τελευταίου μηνός, πλησιάζομεν εἰς ἐτησίαν πρόσοδον 4,000,000. (Θόρυβος). Ἀκούω φωνήν τινα λέγουσαν, ὅτι ἡ πρόσοδος αὕτη δὲν εἶναι σπουδαία. Καὶ πόσας ἔχομεν προσόδους ἀποφερούσας τοιοῦτον ποσόν; Ἂς ἐρωτήσῃ ὁ κ. βουλευτής, ὅστις ἐξήνεγκε τὴν παρατήρησιν ταύτην, τὸν γείτονά του, πρῴην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν, τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ δι’ ὧν διένειμεν ὁλόκληρον τὴν ἔγγειον περιουσίαν τοῦ Κράτους, πόσα ἀποφέρουσιν ὑπὲρ τῆς Πολιτείας; Ἀναφέρουσιν ὅσα καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ; Μόλις ἀποφέρουσι ποσὸν ὑπέρτερον τοῦ ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ σιγαροχάρτου, ἐφ’ ᾧ καὶ δὲν πρόκειται περὶ φόρου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τιμήματος ἁπάσης τῆς ἐγγείου περιουσίας τοῦ Κράτους, τῆς ἀποκτηθείσης διὰ τῶν ἀγώνων τοῦ 1821. Ἔχομεν λοιπὸν πρόσοδον ἐτησίαν 4,000,000 διατελοῦσαν ἐν διηνεκεῖ αὐξήσει, διότι, ὡς παρετηρήσατε, ἐξακολουθεῖ ἡ αὔξησις τῆς προσόδου ταύτης, ἥτις εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον σπουδαία, ὅσῳ ἀποκτᾶται ἐκ φόρου καταναλώσεως ἄνευ πιέσεως τῆς παραγωγῆς, ἥτις ἀφίεται οὕτως ἐλευθέρα, ὥστε δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ φορολογία αὕτη ἡ ἀρίστη τῶν παρ’ ἡμῖν φορολογιῶν. Ἔχομεν δύω ἢ τρεῖς ἄλλας φορολογίας ἀποφερούσας πλειότερα. Ἔχομεν τὸν φόρον τὸν τελωνειακὸν, ἔχομεν τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου, ἀλλὰ διὰ ποίας πιέσεως λαμβάνομεν τὰ ποσὰ ἐκεῖνα; Ἔχομεν τὸ Κράτος ὁλόκληρον ἀποκεκλεισμένον, ἵνα εἰσπράττωμεν τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη. Ἡ ζημία ἡ ἐκ τούτου εἶναι βεβαίως πολλῶν ἑκατομμυρίων, δὲν δυνάμεθα ὅμως ἄνευ αὐτῶν νὰ κυβερνηθῶμεν, ἀλλ’ ἐνταῦθα ἀποκτῶμεν τὰ 4,000,000 ἄνευ οὐδεμιᾶς πιέσεως τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ· μόνον εἰς ἀπόλαυσιν τρυφῆς ἐπιβάλλομεν τὸν φόρον, τὴν ὁποίαν δύναταί τις κατὰ πολὺ νὰ περιορίσῃ ἢ καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ. Τέσσαρα ἑκατομμύρια, ὡς εἶπον, ἀπολαμβάνομεν ἀκαθάριστα ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι τὸ ὁριστικὸν, ὡς μαρτυρεῖ ὁ πίναξ· αὔξησιν θὰ ἔχωμεν ἐν τῷ μέλλοντι μεγάλην. Εἶναι ἐν πρώτοις γνωστὸν ὅτι ὑπάρχει ἔτι ἀπόλειμμα προμηθείας καπνοῦ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου κοπέντος, ἀλλ’ εἶναι προσέτι γνωστὸν ἐκ τῆς πείρας ἄλλων ἐθνῶν, εἰσαγαγόντων νέας φορολογίας, ὅτι οὐδέποτε κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἀποφέρουσιν αὗται πλήρη τὴν πρόσοδον. Λαμβάνομεν ἐν παραδείγματι τὸν Ἰταλικὸν φόρον, τὸν καταργηθέντα ἐσχάτως, ἐπὶ τοῦ ἀλέσματος. Κατὰ τὸ πρῶτον τῆς ἐφαρμογῆς ἔτος τὸ 1866 ἀπήνεγκε 26,000,000 φρ. κατὰ τὸ ἑπόμενον 29,000,000, κατὰ τὸ τρίτον 46,000,000, κατὰ τὸ τέταρτον 58,000,000 καὶ ἔφθασε, κατὰ τὸ 1876, ἤτοι μετὰ ὀκταετίαν, εἰς 83,000,000, τοὐτέστι σχεδὸν εἰς τὸ τριπλάσιον.

§5Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πόσα εἶναι τὰ ἔξοδα εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ;

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κατάστασιν τῶν δαπανῶν. Αἱ δαπάναι, κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ ἔτους τούτου, ἀνῆλθον εἰς 403,000, ὅπερ ἐπὶ τοῦ ὅλου ἔτους φέρει 806,000. Ἐὰν προσθέσητε καὶ ποσόν τι ἐκ τῶν ἀρχικῶν δαπανῶν τῶν γενομένων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, τὰ ἔξοδα τοῦ ἔτους τούτου θὰ φθάσωσιν εἰς 850,000, τὸ δὲ ποσὸν τοῦτο δέον ν’ ἀφαιρεθῇ ἐκ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, ἵνα γνῶμεν τὸ καθαρὸν ἔσοδον. Ὁ φόρος οὗτος εἶναι ἐπιτυχὴς, εἶναι φόρος, ὁ ὁποῖος θὰ διατηρηθῇ, διότι δὲν δυνάμεθα ἀπέναντι ἐλλείμματος, ὁποῖον τὸ ἄλλως παρουσιαζόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, νὰ καταργήσωμεν φόρον ἀποφέροντα τοιοῦτον ποσόν. Δὲν δύναται δὲ ν’ ἀποφέρῃ πλειότερον ὁ φόρος οὗτος, διὰ τοῦ συστήματος τοῦ μονοπωλίου κανονιζόμενος. Ἔχομεν πειράματα περὶ τούτου διεξαχθέντα ἐν ξέναις χώραις, ὅπου εἰσήχθη τὸ μονοπώλιον. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Τουρκίας, ὅπου εἰσήχθη τὸ μονοπώλιον, κατὰ τὸ σύστημα τῆς Ἰταλίας, ἐν ᾗ ὅμως ἤδη γίνεται μεταβολὴ τοῦ τρόπου τῆς λειτουργίας. Τὸ μονοπώλιον ἐν Τουρκίᾳ ἐφηρμόσθη οὐχὶ παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ παρ’ ὁμάδος τραπεζιτῶν ξένων, κυρίως Γερμανῶν, ἡ δὲ ἀποτυχία τοῦ μονοπωλίου εἶναι τοιαύτη, ὥστε σήμερον σκέπτονται περὶ τοῦ πρακτέου καὶ περὶ μεταβολῆς τοῦ συστήματος, διότι τὸ σύστημα τῶν μονοπωλίων, προκειμένου περὶ καπνοῦ, προαπαιτεῖ πολλὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαντῶσιν ἐν τῇ γείτονι χώρᾳ καὶ τῶν ὁποίων τὰ πλεῖστα δὲν ἀπαντῶσι καὶ παρ’ ἡμῖν. Λειτουργεῖ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλὰ λειτουργεῖ, διότι ἔχει αὕτη τελείαν ὑπηρεσίαν καὶ λαὸν συνειθισμένον νὰ ἕπηται εἰς τὰ κελεύσματα τῆς ὑπηρεσίας. Παρ’ ἡμῖν θὰ ἦτο ὅλως ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ νόμος περὶ μονοπωλίου καπνοῦ, ἀλλὰ, καὶ ἂν τοῦτο ἦτο δυνατὸν, ἡ ζημία τῆς κοινωνίας θὰ ἦτο μεγαλειτέρα τῆς ὠφελείας τοῦ δημοσίου, καὶ ὅσον ἐπιτυχέστερος θὰ ἦτο ὁ νόμος, ὡς φορολογικὸς, τοσοῦτον θὰ ἦτο ἐπιβλαβέστερος εἰς τὸν πλοῦτον τῆς χώρας. Ἤθελεν ἀποφέρει ἴσως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 6 ἢ 7 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἤθελεν ἀποστερήσει τὴν χώραν προσόδου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ 10 ἢ 15 ἑκατομμυρίων. Τὸ ποσὸν τοῦ φόρου θὰ ἠδύνατο ἡ πολιτεία νὰ λάβῃ καὶ ἀλλαχόθεν, ἀλλὰ τὰς εἰσπράξεις ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πόθεν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀναπληρώσῃ ἡ χώρα; Ἤδη, ὡς ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν σιτηρῶν, ἀναγκαζόμεθα ἐν Ἑλλάδι, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα Κράτη τῆς Εὐρώπης, νὰ σκεπτώμεθα περὶ μεταβολῆς τοῦ εἴδους τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς, περὶ φυτειῶν, περὶ χρησιμοποιήσεως ἄλλης τῆς γῆς, ὅπως περιορίσωμεν τὴν παραγωγὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, εἴπερ ποτε δ’ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ δὲν ἐπετρέπετο νὰ εἰσαγάγωμεν σύστημα φορολογίας, ὁποῖον προανέφερον, παρεμποδίζον τὴν καλλιέργειαν πλουσιωτάτου προϊόντος, καὶ περιορίζον ἢ ἄρδην καταργοῦν τοιαύτην ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πρόσοδον. Τοὐναντίον ἔδει νὰ παραδεχθῶμεν φορολογίαν ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, συνδυαζομένην μετὰ μέτρων, ἀπαλλαττόντων ἀπὸ παντὸς προσθέτου βάρους, ἀπὸ παντὸς περιορισμοῦ, ἢ ἔστω καὶ ἁπλοῦ πολιτειακοῦ κανονισμοῦ τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ· ὅτι δὲ τοιαῦτα μέτρα δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐπιτυχῶς, ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων, ἀποδιδούσης τῆς νῦν λειτουργούσης φορολογίας σπουδαιότατα ποσὰ ὑπὲρ τῆς πολιτείας. Ἀλλ’ ἡ μέχρι τοῦδε ἐφαρμογὴ παρέχει εἰς ἡμᾶς καὶ τὰ μέσα τῆς αὐξήσεως τῆς προσόδου, ὁδηγουμένους ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν θεραπείαν τῶν πλημμελῶς ἐχόντων ἐν τῷ Νόμῳ. Πολλάκις ἤκουσα ἐπικρινόμενα τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἀτελείας ἐν ταῖς λεπτομερείαις· ὁσάκις δ’ αἱ ἐπικρίσεις συνωδεύοντο καὶ ὑπὸ παρατηρήσεων περὶ τῶν ἀτελειῶν, ὅπερ ὅμως σπανιώτατα συνέβαινεν, ηὐγνωμόνουν πρὸς τοὺς ἐπικριτάς, ἀλλ’ οὐδέποτε δυσηνασχέτουν, διότι θεωρῶ ἀδύνατον οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ οὐδαμοῦ, νὰ ἐπιτευχθῇ εἰσαγωγὴ νεωτερισμῶν διὰ νόμου τελείου εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐν ταῖς λεπτομερείαις· ἐν Ἑλλάδι δὲ πλειότερον ἢ ἐν ἄλλῳ Κράτει, διότι ἐνταῦθα ἡ ὑπηρεσία εἶναι ἀτελεστέρα ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ οἱ νόμοι εἶναι ἀτελέστεροι ἐν τῇ πρώτῃ αὐτῶν διαῤῥυθμίσει, ὡς κατασκευαζόμενοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐπὶ τῇ βάσει νομοθετημάτων ξένων, ἄνευ ἀποχρώσης ἰδίας πείρας καὶ ἄνευ παρασκευαστικῆς ἐργασίας ἀποχρώσης. Μόνον διὰ τῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ὑπαγορεύσεων συμπληρουμένη, δύναται νομοθεσία, οὕτω καταρτιζομένη, νὰ προσαρμοσθῇ ἐντελῶς εἰς τὰς περιστάσεις τῆς χώρας· τοῦτο δὲ πράττομεν ἤδη καὶ ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, παρασκευάσαντες νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξ οὗ ἀπεκδεχόμεθα τὴν ἀναπλήρωσιν πολλῶν ἐλλείψεων καὶ τὴν ἐπίτευξιν πληρεστέρας εἰσπράξεως τοῦ φόρου. Καὶ ἄνευ τοῦ νέου νομοθετήματος πεποίθαμεν, ὅτι ἤθελε φθάσει ἡ πρόσοδος κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος εἰς 6 ἑκατομμύρια καὶ εἰς πλειότερα ἔτι βραδύτερον, τὰ δὲ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι αἱ πληροφορίαι, ἃς ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσηγάγομεν τὸ νομοσχέδιον, ἦσαν ἀκριβεῖς, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ ἔδει ν’ ἀποφέρῃ ἂν πλήρης εἰσεπράττετο ὁ φόρος, οὐχὶ τέσσαρα, οὐχὶ ἕξ, ἀλλὰ δέκα καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Συμπλήρωμα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ εἶναι ἡ φορολογία ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ σιγαροχάρτου. Ταύτην τὴν φορολογίαν πολλαχῶς ἐχλεύασαν οἱ ἀντίθετοι. Ἐν τούτοις ἀπεκτήσαμεν πρόσοδον σπουδαιοτάτην δι’ αὐτῆς ἄνευ ἀμέσου ἐπιβαρύνσεως τάξεώς τινος καὶ ἄνευ δαπανῶν εἰσπράξεως, ὁποίας συνήθως ἐπάγονται οἱ φορολογικοὶ νόμοι. Καὶ ἐνταῦθα ἔχομεν προϊοῦσαν αὔξησιν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους μέχρι σήμερον. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς φορολογίας τῆς γενομένης τὴν 12 Ὀκτωβρίου 1883, μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, εἴχομεν ἐκ τοῦ φόρου περὶ σιγαροχάρτου πρόσοδον 31,000 δραχμῶν, τὸν Νοέμβριον ἀνῆλθεν αὕτη εἰς 36,000, τὸν Δεκέμβριον ἔφθασεν εἰς 38 χιλιάδας, τὸν Ἰανουάριον τοῦ παρόντος ἔτους εἰς 49,000, τέλος τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1884 ἔχομεν 76,000· τοῦ Ὀκτωβρίου τὰ γνωστὰ ἀποτελέσματα δὲν εἶνε πλήρη, ἀλλὰ προαγγέλλουσιν εἴσπραξιν περὶ τὰς 83 χιλιάδας· τοῦτο τὸ ποσὸν δωδεκαπλασιαζόμενον δίδει ἐτησίαν πρόσοδον ἀκαθάριστον ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἂν δὲ μὴ ἀνακοπῇ ἡ προϊοῦσα αὔξησις πιθανὸν νὰ φθάσῃ ἡ ἐτησία πρόσοδος καὶ εἰς 1,500, 000 ταχέως. Τὰ ἔξοδα δὲ περιορίζονται εἰς μόνην τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ εἰς τὸ ποσοστὸν τὸ πληρωνώμενον εἰς τοὺς ταμίας διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ εἴδους τούτου. Ἂν ταῦτα ὑπολογισθῶσιν εἰς 3 λεπτὰ κατὰ φυλλάδιον τῶν 20 λεπτῶν, ἔχομεν ἀφαιρετέα ἀπὸ τῶν ἀκαθαρίστων ἐσόδων 15 τοῖς ἑκατόν· ὥστε ἂν κατὰ τὸ 1885 εἰσπραχθῶσιν 1,200,000, ἡ καθαρὰ πρόσοδος ἔσται ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον. Ὁ φόρος ἄρα τῆς καταναλώσεως τοῦ σιγαροχάρτου, ὅπως καὶ ὁ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπιτυχὴς, καὶ ν’ ἀναγραφῇ διαρκῶς πλέον ἐν τῇ ἡμετέρᾳ φορολογικῇ νομοθεσίᾳ. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων δὲν εἶχε προκαλέσει παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας προεκάλεσαν οἱ ἕτεροι φορολογικοὶ νόμοι. Ἐξ ἐναντίας ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρὶν ἢ ὑποβάλλωμεν τὸ περὶ αὐτοῦ νομοσχέδιον, σχεδὸν πρόγραμμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἦτο ἡ ὑποβολὴ προτάσεως νόμου περὶ φορολογίας τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἐπειδὴ δ’ ἐβράδυνεν ἡ ὑποβολὴ αὐτοῦ, βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ ἄλλοι διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῆς κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐποιεῖτο χρῆσιν τοῦ μέσου τούτου τῆς αὐξήσεως προσόδων.

§7ΧΟΪΔΑΣ. Τίς ἐξ ὅλων τῶν βουλευτῶν Ἀττικῆς;

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ὅστις διεμαρτύρετο κατὰ τῆς κυβερνήσεως, διότι δὲν εἰσῆγε τὸν νόμον περὶ φορολογίας τῶν οἰνοπνευμάτων κατὰ τὸ 1882.

§9ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἤμην κατὰ τοῦ φόρου καὶ εἶμαι.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶσθε κατὰ τοῦ φόρου, ἀφοῦ τὸν εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις· ὅτε ὅμως ἐνομίζετε ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἤθελε τὸν προτείνει, εἶσθε ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ἐκόπτεσθε ἐν τῇ Βουλῇ, ἀπαιτοῦντες τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§11ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διεμαρτυρήθην κατὰ τῆς συναλλαγῆς, ἣν εἶχε κάμει ἡ κυβέρνησις, ὡς πρὸς τὸν φόρον αὐτὸν, μετὰ τινων βουλευτῶν τῆς Ἑπτανήσου.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἐκ συναλλαγῆς ἢ ἐξ ἑτέρου λόγου δὲν προετείναμεν τὸν νόμον, ἀπαντᾷ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ὁ νόμος προετάθη παρ’ ἡμῶν, καὶ ὅτι καθ’ ἣν ὥραν ὁ κ. βουλευτὴς διεμαρτύρετο ἐπὶ τῇ μὴ ὑποβολῇ, ὁ νόμος ἦτο συντεταγμένος καὶ ἐν τῷ ὑποβάλλεσθαι· ὑπεβλήθη δ’ ἔκτοτε καὶ ἐξετελέσθη καὶ ἐκτελεῖται. Τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ ἐνταῦθα, ὅπως καὶ παρ’ ἄλλαις ἐπικρατείαις, ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ ὑπῆρξαν λίαν ἀτελῆ. Εἶνε βέβαιον, ὅτι ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, ἂν ἠδύνατο νὰ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, θὰ εἴχομεν πρόσοδον σπουδαίαν· ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι εἰς τὰ κράτη, ἔνθα ἡ ἀμπελοφυτεία εἶναι ἐκτεταμένη, δυσκόλως ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, λειτουργῶν ἀκριβῶς. Ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ, ἥτις δὲν φοβεῖται νὰ φέρῃ μέχρι τῶν ἐσχάτων συνεπειῶν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, ἡ ὕπαρξις τῶν σταλακτηρίων τῶν γεωργῶν φέρει μεγίστας δυσκολίας εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, καὶ σήμερον ἐν τῇ γαλλικῇ βουλῇ συζητεῖται μέτρον περὶ φορολογίας τῶν γεωργῶν τῶν ἀποσταζόντων οἰνόπνευμα ἐκ τῶν ἰδίων στεμφύλων ἢ ὀπωρῶν· τοσοῦτον εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, ὥστε παρετηρήθη ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι ἀφ’ ὅτου ἡ φυλλοξήρα περιώρισε τὴν παραγωγὴν τῶν ἀμπέλων, ηὔξησε σπουδαίως ἡ πρόσοδος ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευμάτων. Παρ’ ἡμῖν ὅμως αἱ δυσχέρειαι ἦταν πολλῷ μεγαλείτεραι ἢ ἀλλαχοῦ. Οὐδὲ σκέψις ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐνταῦθα περὶ περιορισμοῦ οἱουδήποτε τοῦ ἀποστάζοντος τὸ ἴδιον αὑτοῦ προϊόν, ἠδυνάμεθα μόνον νὰ κανονίσωμεν, ὅπως ἐκανονίσθη ἀλλαχοῦ ἡ φορολογία τοῦ οἰνοπνεύματος ἐν τοῖς συστηματικοῖς ἀποσταλακτηρίοις. Τοῦτο ὅμως παρ’ ἡμῖν ἦτο δυσχερέστερον ἢ ἀλλαχοῦ, διότι δὲν εἴχομεν ἐνταῦθα διϋλιστήρια ὁποῖα ἔχουσιν ἐν ἄλλοις Κράτεσιν. Ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήχθη ἡ φορολογία τῶν οἰνοπνευμάτων, ἀπέτυχεν ἐντελῶς, ἡ δὲ ἐπιτυχία τοῦ φόρου τούτου ἐπῆλθε μόνον, ὅτε ἀνεπτύχθησαν ἐκεῖ τὰ μεγάλα διϋλιστήρια, τὰ καθιστῶντα εὐχερῆ τὴν φορολογίαν, διότι ἐν αὐτοῖς εὐχερὴς εἶναι ἡ ἐπιτήρησις. Ἡμεῖς τοιαῦτα διϋλιστήρια οὐδόλως εἴχομεν ἐν τῷ κράτει· ἓν μόνον ὑπῆρχεν ἐν Κερκύρᾳ, καὶ ἐκεῖνο ἀκανονίστως λειτουργοῦν. Ἤδη ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου ἀνεπτύχθη εὐθὺς, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, ἡ βιομηχανία αὕτη τῆς ἀποστάξεως, καὶ εἴδετε πάντες, ἀνερχόμενοι τὴν ὁδὸν τοῦ Πειραιῶς, ἔνθεν καὶ ἔνθεν μεγάλα διϋλιστήρια ἀνεγειρόμενα, ὧν τὸ πρῶτον ἤρξατο ἤδη λειτουργοῦν. Εὐθὺς ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ πρώτου τούτου καταστήματος βλέπομεν τὴν πρόσοδον ἐν Πειραιεῖ πολλαπλασιαζομένην· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι εὐθὺς ὡς, συνεπείᾳ τοῦ νόμου τούτου, λάβῃ ἡ βιομηχανία τῆς οἰνοπνευματοποιΐας ἐν Ἑλλάδι τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα ὃν ἔχει καὶ ἀλλαχοῦ, θέλομεν ἴδει ἀποτελέσματα πληρέστερα τῶν σημερινῶν. Εἴχομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένον ποσὸν 2,140,000 ὡς πρόσοδον ἐκ τοῦ φόρου τῶν ποτῶν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου πολὺ δὲν εἰσεπράχθη. Τὸ ἀνῆκον εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ ζύθου εἰσεπράχθη ὁλόκληρον, διότι ἡ βιομηχανία τῆς ζυθοποιΐας ἐξασκεῖται διὰ τρόπου ἐπιτρέποντος τὴν ἐπιτήρησιν, καὶ ἑπομένως τὴν πλήρη φορολογίαν. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ ζύθου, τὸ οἰνόπνευμα καὶ τὰ ποτὰ διέφυγον κατὰ πολὺ τὴν φορολογίαν. Τὸ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενον ὑπεβλήθη εἰς τὸν φόρον, καὶ ἐκ τούτου εἴχομεν πρόσοδον σπουδαίαν, οὐχὶ τὴν πρόσοδον τὴν ἐκ τῆς φορολογίας τῆς εἰσαγωγῆς, ἀλλὰ τὴν πρόσοδον τὴν ἐκ τοῦ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων. Ἀλλὰ ἐπὶ τῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους παραγομένων ποτῶν καὶ τοῦ οἰνοπνεύματος, ἡ πρόσοδος τοῦ φόρου ὑπῆρξε μικρά. Ἐφ’ ὅσον τὰ καταστήματα, περὶ ὧν ὡμίλησα, ἀναπτύσσονται, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ φορολογία ἐντὸς τοῦ Κράτους θέλει εἶσθαι γονιμωτέρα, ἐπὶ τοσοῦτον ὅμως καὶ ἡ πρόσοδος ἡ ἐκ τοῦ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων θέλει εἶσθαι ἐλάσσων, διότι, ὡς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἡ χώρα μέχρι τοῦδε ἦτο ὑπόχρεως νὰ πορίζηται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τὸ πλεῖστον τοῦ οἰνοπνεύματος, εἰς τὸ ἑξῆς θέλει παράγει αὕτη τὸ ἀναγκαιοῦν εἰς τὴν κατανάλωσιν ποσόν. Αἱ καταστάσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ἐνταῦθα καὶ τὰς ὁποίας ὑπέβαλον πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν Βουλὴν, ἀναγράφουσι τὰ ἀποτελέσματα, ὡς ἐξέθηκα αὐτά. Τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαχθέντα οἰνοπνεύματα, οἰνοπνευματώδη ποτὰ, καὶ ζῦθος, ἀπὸ 18 Ἀπριλίου 1883 ἕως τέλος Σεπτεμβρίου 1884, ἀπέτισαν φόρον καταναλώσεως 540000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἡ ἐντὸς τοῦ Κράτους παραγωγὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ βεβαιωθῇ, εἰμὴ κατὰ μὲν τὴν τρίτην τριμηνίαν τοῦ παρελθόντος ἔτους μέχρι ποσοῦ 81,000 δραχ., κατὰ δὲ τὴν τετάρτην μέχρι ποσοῦ 107,000, κατὰ τὴν πρώτην τριμηνίαν τοῦ ἔτους τούτου μέχρι ποσοῦ 84,000 καὶ κατὰ τὴν δευτέραν μέχρι ποσοῦ 69,000 δραχ.

§13Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὰς καταστάσεις αὐτὰς, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἀναφέρεται καὶ ὁ τόπος ἐκ τοῦ ὁποίου προέκυψεν ὁ φόρος;

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅλα, διακεκριμένως κατ’ ἐφορίαν.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι κεχωρισμένον τὸ κονδύλιον τῶν προστίμων;

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἄλλης κατηγορίας ἔσοδον τὰ πρόστιμα· δὲν περιλαμβάνονται ἐνταῦθα. Τὰ τοῦ ζύθου τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου παρέστησα πρὸ ὀλίγου ὁμοῦ μετὰ τῶν ἄλλων ποτῶν, ὁ δὲ ἐντὸς τοῦ Κράτους παραγόμενος ἀπήνεγκεν 81,000 δραχ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐκ τοῦ ζύθου εἰσεπράχθησαν πλείονα τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, οὐδὲ τὸ ἥμισυ τοῦ ἀναγεγραμμένου ποσοῦ ἠδυνήθημεν νὰ εἰσπράξωμεν ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος. Βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἂν ἠδύνατο νὰ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον τὸ φορολογήσιμον ποσὸν, ἡ πρόσοδος θὰ ἦτο ἀνωτέρα τῆς ἐγγεγραμμένης. Ἐκ τῆς πείρας δὲ ὁδηγηθέντες, παρεσκευάσαμεν νομοσχέδιον, δι’ οὗ προσεπαθήσαμεν ν’ ἀναπληρώσωμεν τὰς ἐλλείψεις τοῦ κειμένου νόμου, κανονίζοντες τὰ τῆς βεβαιώσεως προσφυέστερον πρὸς τὰς ἀτελείας τῆς παρ’ ἡμῖν ὑπηρεσίας. Βεβαίως ἀδύνατον εἶναι νὰ ἐπιτύχωμεν, ὅπως ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐφοριακὴ παρ’ ἡμῖν δυνηθῇ νὰ ἐπιτελέσῃ ὅ,τι ἐπιτελεῖ ἐν Γαλλίᾳ ἡ εἰδικὴ ἐπὶ τῶν φόρων καταναλώσεως ὑπηρεσία· ἀλλὰ δυνάμεθα, ἀποβλέποντες εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ὑπηρεσίας ἡμῶν, νὰ διαῤῥυθμίσωμεν νομοσχέδιον συμπληρωτικὸν οὕτως, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἡ ὑπὸ τῶν ἐφοριῶν βεβαίωσις εὐχερεστέρα. Καὶ ἄνευ ψηφίσεως τοιούτου συμπληρωματικοῦ νόμου, αὐτὴ αὕτη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ κειμένου νόμου ἤθελε διδάξει πολλοὺς ἐκ τῶν ἐφόρων περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον δέον νὰ προβαίνωσιν εἰς τὸ ἔργον, ἀλλὰ, πλὴν τῆς, διὰ τῆς ἀσκήσεως, ἐξοικειώσεως τῆς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, συντελεστικὴ πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν θὰ ἦναι ἡ προσαρμογὴ διατάξεών τινων τῆς νομοθεσίας πρὸς τὸ ἰδιοφυὲς τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ὑπαλληλίας. Ὁ φόρος ὅμως τῶν οἰνοπνευμάτων ἐγένετο ἀντικείμενον ἐπικρίσεων σπουδαίων, ὡς ἐπιβαρύνων οὐ μόνον τὸν καταναλωτὴν πρὸς ὃν οὐδεμίαν δεικνύει συμπάθειαν, ἀλλ’ ὡς παρεμποδίσας τὴν πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν χρησιμοποίησιν τῆς σταφίδος, τῶν στεμφύλων καὶ αὐτῶν τῶν βεβλαμμένων σταφυλῶν. Αἱ παρατηρήσεις αὗται, ὅπου δὲν προέρχονται ἐκ τῆς τυφλῆς ἐπιθυμίας τοῦ κατακρίνειν πᾶν τὸ κυβερνητικὸν, ὑπηγορεύθησαν ἐξ ἀντιλήψεως τοῦ νόμου οὐχὶ ἀκριβοῦς. Ἄν τὰ τοῦ νόμου εἶχον μελετηθῆ ἀκριβέστερον ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας τῆς οἰνοπνευματοποιΐας ἐν Ἑλλάδι, ἤθελον πεισθῆ οἱ φρονοῦντες, ὅτι ἐκ τοῦ νόμου περὶ φόρου οἰνοπνευμάτων ἐζημιώθη ὁ παραγωγὸς τῆς σταφίδος καὶ τῶν στεμφύλων, ἤθελον πεισθῆ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ὑπῆρξε δι’ αὐτὸν σωτήριος· ἂν ὁ νόμος οὗτος μὴ εἶχε ψηφισθῆ, θὰ ἦτο ἀδύνατον σήμερον νὰ πωληθῇ ἔστω καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν σταφίδος πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, καὶ τοῦτο, διότι ἡ ὑπερβολικὴ ὑποτίμησις τῶν σιτηρῶν κατέστησεν ἀδύνατον τὸν συναγωνισμὸν τῆς σταφίδος ἐπὶ οἰνοπνευματοποιΐᾳ πρὸς τὰ σιτηρά. Ὑπολογισμοὶ ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ὑπὸ ἀνδρὸς εἰδικοῦ, ἀποδεικνύοντες ὅτι εἰς ὅσον ἐξηυτελισμένην τιμὴν καὶ ἂν πωληθῇ ἡ σταφὶς, δὲν δύναται ἐξ αὐτῆς νὰ παραχθῇ οἰνόπνευμα, δυνάμενον νὰ συναγωνισθῇ ἐπωφελῶς πρὸς τὸ οἰνόπνευμα τὸ ἐκ σιτηρῶν παραγόμενον. Ἀλλὰ πῶς ὁ νόμος ἐθεράπευσε τὴν κατάστασιν ταύτην; Ὁ νόμος ἐθεράπευσε τὴν κατάστασιν ταύτην ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς. Κατὰ τὸν νόμον, ὁ φόρος ἐπιβάλλεται εἰς τὸ οἰνόπνευμα διὰ τῆς βεβαιώσεως τῆς πρώτης ὕλης· ἡ δὲ ἀναλογία τῆς πρώτης ὕλης πρὸς τὸ παραγόμενον οἰνόπνευμα καθορίζεται ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ καθώρισεν, ὅτι ὁ ὑγιὴς σταφιδόκαρπος παράγει οἰνόπνευμα ὡς 3 καὶ ¾ πρὸς 1· ἀλλὰ ἡ αὐτὴ ἐπιτροπὴ καθώρισε βραδύτερον, ὅτι ὁ βεβλαμμένος σταφιδόκαρπος παράγει οἰνόπνευμα ὡς 8 πρὸς 1. Ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἑπομένως ἐθεωρήθη, ὅτι πᾶσα σταφὶς προσφερομένη πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν εἶναι βεβλαμμένη, καὶ δὲν ἀπαιτεῖται περὶ τούτου ἐξέτασις, διότι αὐτὴ ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἐμποδίζει τὴν μὴ βεβλαμμένην νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα· οὐδὲ θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ παρ’ ἡμῖν ἐφοριακὴ ὑπηρεσία νὰ βεβαιώσῃ τὴν διάκρισιν μεταξὺ βεβλαμμένου καὶ μὴ βεβλαμμένου σταφιδοκάρπου, τουτέστι τοῦ ἐπαρκῶς βεβλαμμένου, ἵνα ὑπαχθῇ εἰς τὴν ἀναλογίαν τοῦ 8 πρὸς 1. Ἐν τῇ ἐφαρμογῇ πᾶσα σταφὶς διατεθεῖσα εἰς παραγωγὴν οἰνοπνεύματος, ἐθεωρήθη ὡς βεβλαμμένη· ἀλλ’ ἡ σταφὶς αὕτη κατὰ μέσον ὅρον παρήγαγεν οἰνόπνευμα οὐχὶ 1 ἐπὶ 8, ἀλλὰ 1 ἐπὶ 5. Ἑπομένως ὁ παραγωγὸς τῆς σταφίδος, οὐ μόνον δὲν ἐπλήρωσε φόρον καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ἐκ τῆς σταφίδος αὐτοῦ παραχθέντος οἰνοπνεύματος ἀλλ’ ἔλαβεν ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης βραβεῖον τὰ ⅜ καὶ χάρις εἰς τὰ ⅜ ἠδυνήθη νὰ συναγωνισθῇ ἡ σταφὶς πρὸς τὰ σιτηρὰ, πρὸς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ συναγωνισθῇ, ἐὰν ἀφίετο ἐν ἴσῃ μοίρᾳ, ἐν ἴσῃ δὲ μοίρᾳ θὰ ἀφίετο, ἂν μὴ ὑπῆρχεν ὁ νόμος. Ὅ,τι δὲ ἐγένετο περὶ τῆς σταφίδος, τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ περὶ τῶν βεβλαμμένων σταφυλῶν, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπετεύχθη, ὥστε ποσά τινα ἐξ αὐτῶν ὡς καὶ πολλῷ πλείονα σταφίδος, διετέθησαν πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν. Οἱ ἐπικρίναντες παρέστησαν, ὅτι, ἂν μὴ ὑπῆρχεν ὁ νόμος, ἤθελον διατεθῆ πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν ἐκ μιᾶς μόνον ἐπαρχίας, τῆς Ἠλείας, 30,000,000, ἑπομένως ἐξ ὅλου τοῦ κράτους πολλαπλάσια. Ἀλλ’ ὑπολογισμὸς, ἁπλούστατος, καταδεικνύει τὴν πλάνην. Τί θὰ ἠδύνατο νὰ διατεθῇ ἐκ τῆς σταφίδος, ἂν τὰ πάντα ἦσαν εὐνοϊκὰ, ἂν μὴ ὑπῆρχεν ὁ συναγωνισμὸς πρὸς τὴν ἐκ τῶν σιτηρῶν οἰνοπνευματοποιΐαν; Ὡς εἶπον, ἡ ἀναλογία τῆς παραγωγῆς οἰνοπνεύματος ἐκ σταφίδος εἶναι ὡς 1 πρὸς 3 καὶ ¾, εἰς στρογγύλον ἀριθμὸν ὡς 1 πρὸς 4. Ἡ κατανάλωσις οἰνοπνεύματος ἐν Ἑλλάδι, κατὰ τὰς σημειώσεις τῆς ὑπηρεσίας τὰς τέως ἀναγραφείσας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀνέρχεται εἰς 2 ἑκατομμύρια ὀκάδων· αὕτη δὲ ἡ κατανάλωσις ἀποτελεῖ τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς παραγωγῆς, διότι ἐξαγωγὴ οἰνοπνεύματος δὲν γίνεται, καίτοι τὸ ἐξαγόμενον οἰνόπνευμα εἶναι ἀπηλλαγμένον παντὸς φόρου· ἑπομένως τετραπλασιαζομένου τοῦ ποσοῦ τούτου, ἔχομεν εἰς ὀκάδας τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διατεθῇ πρὸς παραγωγὴν ὁλοκλήρου τοῦ ἐν Ἑλλάδι καταναλισκομένου οἰνοπνεύματος· ὀκτὼ ἄρα ἑκατομμύρια ὀκάδες, τουτέστιν 23 ἑκατομμύρια λίτραι σταφίδος, εἶναι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ διατεθῇ πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι μόνον ἐκ σταφίδος καὶ οὐχὶ ἐκ στεμφύλων, ἢ βεβλαμμένων σταφυλῶν, ἢ σύκων, ἢ σιτηρῶν, ἤθελε παραχθῆ οἰνόπνευμα. Βεβαίως, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, δὲν ἐπετεύχθη, ὅπως τὰ 23 ταῦτα ἑκατομμύρια διατεθῶσιν ἅπαντα πρὸς παραγωγὴν οἰνοπνεύματος, διότι καὶ στέμφυλα ἐχρησιμοποιήθησαν πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, καὶ ἰδίως σιτηρὰ, ἀλλὰ σπουδαῖα ποσὰ σταφίδος ἠδυνήθησαν νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς τοιοῦτον σκοπόν. Πάντα δὲ τὰ οὕτω διατεθέντα ἐχρησιμοποιήθησαν χάρις εἰς τὸν νόμον, ὅστις ὑπῆρξεν εὐεργετικὸς ἰδίως εἰς τοὺς παραγωγοὺς σταφίδος. Ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀναπτυχθῶσι τὰ περὶ τούτου, διότι, ὡς εἶπον, τὸν νόμον περὶ φορολογίας τῶν οἰνοπνευμάτων οὐδεὶς σχεδὸν πολεμεῖ, ὡς ἐπιβάλλοντα φόρον καταναλώσεως, ἀλλ’ εἶχον ἐξεγερθῆ τινὲς κατ’ αὐτοῦ, ὡς ζημιοῦντος τὴν παραγωγὴν, ἤτοι τοὺς σταφιδοκτήμονας. Ἤδη νομίζω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος εὐηργέτησε τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἑπομένως ὁ μόνος οὗτος λόγος κατὰ τῆς βάσεως τοῦ νόμου ἐκλείπει· ὑπολείπονται ὅμως ἐλλείψεις ἐν ταῖς λεπτομερείαις, καὶ περὶ τούτων θὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι, καίτοι πολλὰ ἐλπίζω ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, οὐδόλως ὅμως ἀπεκδέχομαι ἐξ αὐτοῦ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ φόρου, διότι φόρος, ὅστις δὲν ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε νὰ ἐφαρμοσθῇ κατ’ ἐντέλειαν ἐν Γαλλίᾳ, ὁ ὁποῖος ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐφαρμοσθῇ, εἰμὴ ὅτε ἤλλαξεν ἐντελῶς ὁ τρόπος τοῦ ἐργάζεσθαι τῶν βιομηχάνων τῆς οἰνοπνευματοποιΐας, βεβαίως ἐν Ἑλλάδι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐντελῶς· οὐχ ἧττον ὅμως πέπεισμαι, ὅτι θέλει λειτουργήσει ἱκανῶς καὶ θὰ ἀποφέρῃ πρόσοδον, ἥτις, προστιθεμένη εἰς τὰς ἄλλας προσόδους ἐκ φόρων καταναλώσεως, θέλει συντελέσει εἰς τὴν κάλυψιν τῆς διαφορᾶς μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἕτερος φόρος καταναλώσεως εἶναι ὁ ἐπὶ τῶν οἴνων. Ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἴχομεν ἀναγράψει τῷ 1884 πρόσοδον 3,200,000. Καὶ τούτου ὅμως μέγα μέρος δὲν εἰσεπράχθη· ἀλλ’ εἰσεπράχθη ἱκανόν, ἵνα ἀποδείξῃ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ νομοθετήματος. Καὶ ὁ φόρος ὁ ἐπὶ τῶν οἴνων εἰσπράττεται διὰ τῶν ἐφοριακῶν ἡμῶν ἀρχῶν· τοῦτο ἀρκεῖ ἵνα ἐννοηθῇ, ὅτι ἀτελῶς ἐνεργεῖται ἡ βεβαίωσις, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιώσῃ ὅτι αἱ ἐφοριακαὶ ἡμῶν ἀρχαὶ εἶναι ἱκαναί, ἵνα ἐφαρμόσωσιν ἀκριβῶς νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι πρὸς ἀνελλιπῆ λειτουργίαν, ὑπηρεσίαν πολὺ πλέον μεμορφωμένην τῆς ἡμετέρας. Ἀλλ’ ἡ εἴσπραξις τοῦ ἔτους τούτου δικαιολογεῖ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας, καθ’ οὓς θέλομεν φθάσει ἀσφαλῶς εἰς πρόσοδον δύω περίπου ἑκατομμυρίων κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Τοῦ ἔτους 1883 ἡ πρόσοδος, ἕνεκα ἐλλιποῦς βεβαιώσεως, ὑπῆρξε κατωτέρα τοῦ ποσοῦ τούτου· ἡ πρόσοδος ἐκ τῆς παραγωγῆς τοῦ 1883 ἀνέβη εἰς 1,187,000, προστιθεμένης δ’ εἰς αὐτὴν καὶ τῆς ἐκ δρ. 301,000 προσόδου ἐκ παραγωγῆς τοῦ προηγουμένου ἔτους, καταναλωθείσης μετὰ τῆς τοῦ 1883, ἔχομεν ὁλικὴν πρόσοδον ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ἤτοι ἀπὸ Ἰουνίου 1883 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1884, δραχ. 1,488,124.

§17ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰσεπράχθη ἢ ἐβεβαιώθη;

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐβεβαιώθη. Τὰ ἀποτελέσματα δύνανται νὰ μεταβληθῶσι κατά τι, διότι γίνονται ἔτι παρὰ διαφόρων ἐφοριῶν ἀποστολαὶ ἀποδεικτικῶν εἰσπρακτέων ἐκ παραγωγῆς τοῦ ἔτους 1883, ἐπειδὴ μέχρι τέλους τοῦ Σεπτεμβρίου ἐβεβαιοῦτο ἡ παραγωγὴ τοῦ 1883, ἀπὸ πρώτης δὲ Ὀκτωβρίου ἤρξατο ἡ ἐγγραφὴ τῶν βεβαιώσεων τοῦ 1884. Ἡ φορολογία αὕτη ἀντικατέστησεν ἑτέραν φορολογίαν, καὶ δέον, ἵνα ἐκτιμήσωμεν τὰ τῆς νέας φορολογίας, νὰ παραβάλωμεν αὐτὴν πρὸς τὴν προηγουμένην, καὶ εἴδομεν, ἂν πλείονα δι’ αὐτῆς εἰσπράττωμεν, καὶ ἂν εἰσπράττωμεν αὐτὰ δι’ ἐλάσσονος πιέσεως ἢ διὰ μείζονος πιέσεως. Κατὰ τὸ προηγούμενον σύστημα, εἴχομεν βεβαίωσιν 900 περίπου χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, εἴχομεν δὲ εἴσπραξιν 350,000 κατ’ ἔτος, τὴν δὲ εἴσπραξιν ταύτην καὶ τὴν βεβαίωσιν πόθεν εἴχομεν καὶ πῶς ἀπεκτῶμεν; Ἄξιοι μελέτης εἶναι οἱ πίνακες τῶν χρηματικῶν καταλόγων τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων. Ἵνα ἴδητε, τίνες εἶναι οἱ φορολογητέοι καὶ τίνα τὰ ποσὰ, φέρω ἐνταῦθα δείγματα τῶν χρηματικῶν ἐκείνων καταλόγων. Κατ’ ὄνομα φορολογεῖταί τις διὰ 30 ἑκατοστὰ στρέμματος 13 λεπτὰ, ἕτερος διὰ 60 ἑκατοστὰ στρέμματος 27 λεπτὰ, καὶ οὕτω καθεξῆς, τουτέστι διὰ κλάσματα στρεμμάτων, ἄλλος 13 λεπτὰ, ἄλλος 14 λεπτὰ, ἄλλος 27 λεπτὰ, ἄλλος πάλιν 27 λεπτὰ, ἄλλος 38 λεπτὰ, καὶ πάλιν ἄλλος 38 λεπτὰ, ἄλλος 25 λεπτὰ, ἄλλος 39 λεπτὰ, καὶ οὕτω πλεῖστοι ὅσοι ἐν τοῖς πίναξι τούτοις ἐγγεγραμμένοι. Αὕτη ἦτο ἡ φορολογία ἡ προϋπάρχουσα, διότι ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι ἔκτασιν βεβαιωμένην στρεμμάτων ἀμπέλων 405 χιλιάδων· εἰς πόσους δὲ εἶναι διανεμημέναι αἱ 405 αὗται χιλιάδες στρεμμάτων; δύναταί τις σχεδὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι πᾶς ἕλλην ἔχει καὶ τεμάχιον ἀμπέλου. Ὅταν τοῦτο λάβητε ὑπ’ ὄψει, βλέπετε ὁποία τις εἶναι ἡ κατανομὴ τῆς φορολογίας καὶ ὅταν γίνηται λόγος περὶ τῶν καθυστερούντων, καὶ περὶ τῆς ἐλλείψεως προνοίας κυβερνητικῆς πρὸς εἴσπραξιν τῶν καθυστερούντων, ἐρωτῶ ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ εἰσπράττωνται καθυστεροῦντα ὑποδιαιρούμενα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, καὶ ἂν ἡ δαπάνη τῆς εἰσπράξεως τοιούτων καθυστερημάτων δὲν ὑπερβαίνη κατὰ πολὺ τὴν πρόσοδον. Εἰσπράττομεν 350 χιλιάδας δραχμῶν ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, ἀλλὰ τί ἐδαπανῶμεν; νομίζω, ὅτι εἶναι περιττοὶ οἱ ὑπολογισμοὶ, καὶ ὅτι δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἴσπραξις καὶ δαπάνη ἰσοφάριζον, καὶ ὅτι οὐδὲν ἐκ τοῦ προϋπάρχοντος φόρου εἰσεπράττομεν, ἀλλὰ μόνον κατεθλίβετο ὁ λαὸς ἀσκόπως. Αὕτη ἦτο ἡ φορολογία, ἣν ἀντικατέστησεν ἡ σημερινή. Ὅταν δὲ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἴνων, συμβαίνωσιν, ὅπως κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν παντὸς φορολογικοῦ νόμου, πιέσεις τινες, δὲν πρέπει τις νὰ κρίνῃ περὶ αὐτῶν ἀπολύτως, ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὸ προϋπάρχον σύστημα, καὶ ἐνώπιον εἰκόνος τοῦ προϋπάρχοντος συστήματος, οἵαν περιέγραψε αὐτὴν, τίς δύναται σπουδαιολογῶν νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ νέον σύστημα ἐπιβαρύνει τὸν λαόν; Ἐνῷ δὲ δὲν ἐπιβαρύνει τὸν λαὸν, ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ἀποφέρει 1,187,000 δραχμῶν διὰ τὸ ἔτος τοῦτο, διὰ τὸ προσεχὲς δὲ ἔτος, κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας, θέλει βεβαίως ἀποφέρει καὶ 2 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι νόμος τις εἶναι καλλίτερος τοῦ προϋπάρχοντος ἢ ὅτι εἶναι καὶ ἀπολύτως καλός, ἵνα μὴ μελετηθῶσι καὶ τὰ καθέκαστα αὐτοῦ· δύναται ὁ νόμος νὰ ἦναι ἐν γένει καλὸς, ἀλλὰ δύναται νὰ πιέζῃ εἰδικῶς τάξεις τινας, τμήματά τινα τῆς χώρας. Ἂν ἦναι δυνατὸν ν’ ἀνακουφίσωμεν τοὺς πιεζομένους διὰ μέτρων εἰδικῶν, εἶναι πρέπον τὰ μέτρα ταῦτα νὰ λαμβάνωνται, καὶ διὰ τοῦτο ἐμελετήθη τὸ ζήτημα, ἂν εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὰ ὁποῖα ἠγέρθησαν παράπονα κατὰ τοῦ συστήματος τούτου τῆς φορολογίας καὶ προὐτάθησαν ἄλλα ἂν, λέγω, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ὡς πρὸς τὰ τμήματα ἐκεῖνα νὰ γένηται παραδεκτὴ ἡ αἴτησις αὐτῶν. Ὁ νόμος, ὡς σήμερον ἔχει, ἀπαλλάττει πάσης φορολογίας τοὺς παραγωγούς, ἐνῷ τὸ προηγούμενον σύστημα τὴν παραγωγὴν ἐφορολόγει, ἀπαλλάττει αὐτούς, δι’ οἱονδήποτε ποσὸν ἤθελον αὐτοὶ καταναλώσει ἢ ἤθελον μεταχειρισθῆ εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν κτημάτων αὐτῶν, ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως διαθέσει, πλὴν μόνον διὰ λιανικῆς πωλήσεως, παρεστάθη δὲ ἐκ τμημάτων τινων τῆς χώρας, ὅτι, ὡς ἐκ τῶν ἰδιαζουσῶν περιστάσεων τῆς ἀμπελοφυτείας καὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου ἐν τοῖς τμήμασιν ἐκείνοις, θὰ ἦτο συμφέρον εἰς αὐτὰ, ἐὰν ἐπεβάλλετο ἡ τοῦ νόμου φορολογία ἐπὶ πάντας ἀδιακρίτως, τουτέστιν οὐχὶ μόνον ἐπὶ τοῦ λιανικῶς πωλοῦντος, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὅλης παραγωγῆς, κατ’ αὐτὸ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς οἰνοποιΐας. Προετάθη δι’ ἀναφορῶν, ὅπως ἐπιβληθῇ φόρος ἀδιακρίτως ἐπὶ πάσης παραγωγῆς μιᾶς δραχμῆς κατὰ βαρέλαν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι τοιοῦτος φόρος θ’ ἀπεκρούετο, καὶ τοι πολλοὶ εἶναι οἱ ἀνενεχθέντες ὑπὲρ τοιούτου μέτρου εἰς τμήματά τινα τῆς Ἑλλάδος, ἢ μᾶλλον εἰς ἓν μόνον τμῆμα, ἀμφιβάλλω δὲ, ἐὰν καὶ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο ἐρωτώμενον, ἤθελεν ἀποφανθῆ ὁλόκληρον ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ τμῆμα ἐκεῖνο ἀποφανθῇ ὑπὲρ τοιούτου μέτρου, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ δεχθῶμεν τὴν τροπὴν ὡς πρὸς αὐτὸ, διότι ἡ πρόσοδος ἔσται ἡ αὐτή· θὰ ὑπάρχῃ ἐλάττωσις ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως θὰ ὑπάρχῃ ἐπέκτασις τοῦ φορολογητέου ἐδάφους, διότι ἐνῷ ὁ φόρος ἐπιβάλλεται σήμερον εἰς μόνους τοὺς λιανικῶς πωλοῦντας, θὰ ἐπιβάλληται τότε εἰς πάντας τοὺς παράγοντας. Ἐὰν ἄρα τὸ τμῆμα ἐκεῖνο θελήσῃ ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν φόρον αὐτοῦ διὰ τοιούτου μέτρου, δύναται νὰ γίνῃ ὡς πρὸς αὐτὸ ὅ,τι ἀκριβῶς ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ποτῶν καὶ τῶν οἴνων γίνεται ἐν Γαλλίᾳ, δηλαδὴ ἡ λεγομένη ἄδεια ἐξαγορᾶς ἢ μετατροπῆς τῆς φορολογίας. Περὶ τούτου θέλει ὑποβληθῆ νόμος γενικὸς, ἐπιτρέπων εἰς πᾶν τμῆμα τοῦ Κράτους ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ φόρου του διὰ τοιαύτης τροπῆς. Ὅταν τοιοῦτον νόμον ψηφίσωμεν, ἐὰν διαμέρισμά τι δὲν προτείνῃ τὴν ἐξαγορὰν, ἑαυτὸ μόνον θὰ αἰτιᾶται, δὲν θὰ δύνηται νὰ παραπονῆται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ κατὰ τῆς Βουλῆς, ὡς παραγνωρισασῶν τὰ συμφέροντα αὐτοῦ· ἐὰν δὲ πάλιν ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς τροπῆς καὶ παραπονοῦνται οἱ παραγωγοί, ἑαυτοὺς πάλιν θὰ αἰτιῶνται, διότι ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ διαμερίσματος θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον τῆς ἐξαγορᾶς.

§19Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖος θὰ ὁρίζῃ τὸ ποσόν;

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ βεβαιοῦται ἡ παραγωγὴ κατὰ βαρέλαν παρὰ τῷ παραγωγῷ, θὰ χρεῶται δὲ αὐτὸς ἀνὰ μίαν δραχμὴν κατὰ βαρέλαν. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι θὰ πληρώνῃ κατὰ δόσεις, ὡς γίνεται ἐπὶ τοιούτων εἰσπράξεων.

§21ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον πληρώνουσι μίαν δραχμὴν κατὰ βαρέλαν, εἰς ταῦτα τί θὰ γίνῃ;

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μόνον εἰς τὰ διαμερίσματα, ἅτινα θὰ ζητήσωσι τὴν μετατροπὴν τοῦ συστήματος, θὰ εἰσαχθῇ αὕτη, εἶμαι δὲ εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι τὸ πολὺ εἰς ἓν τμῆμα τῆς Ἑλλάδος θὰ γίνῃ αὕτη δεκτή, ἀμφιβάλλω δὲ καὶ περὶ τούτου· θέλομεν ὅμως προτείνει τὸ μέτρον, διότι ἐζητήθη καὶ οὐδαμῶς βλάπτει. Ὡς μέτρον γενικὸν ἐπιβαλλόμενον, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ παραδεχθῶμεν, ἀλλ’ ὡς μέτρον γενικὸν ἐπιτρεπόμενον δυνάμεθα.

§23ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ποῖον τμῆμα εἶναι τὸ ζητῆσαν τὸ σύστημα τοῦτο;

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ Πάτραι. Μετὰ τοὺς νόμους «περὶ φόρων καταναλώσεως» δέον νὰ ἐξετάσωμεν ἐν τῇ ἀναθεωρήσει ταύτῃ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, τῶν ἤδη πρῶτον ἐφαρμοζομένων, τὰ τοῦ δασμολογίου. Ὡς πρὸς τὸ δασμολόγιον, ἠκούσθησαν ἐπικρίσεις πολλαὶ, τῶν ὁποίων τινὲς ἀντιμάχονται καὶ πρὸς ἀλλήλας. Κατεκρίθη τὸ δασμολόγιον, διότι φορολογεῖ βαρέως τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας, ἡ δὲ κατάκρισις αὕτη προῆλθεν ἰδίως παρ’ ἐκείνων, οἵτινες πρότερον κατεμέμφοντο τῆς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας, ὡς φειδομένης τῶν εὐπορωτέρων τάξεων ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἀπορωτέρων· ἀλλὰ παραλείποντες τὰς ἐπικρίσεις ταύτας καὶ περιοριζόμενοι εἰς τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ δασμολογίου καὶ εἰς τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, ἠκούσαμεν προσαπτόμενον εἰς τὸ δασμολόγιον, ὅτι ἕνεκα αὐτοῦ ἐπῆλθεν ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων, καὶ ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη τῶν δημοσίων προσόδων ἐκ τοῦ εἴδους τούτου τῆς φορολογίας, ὑποχρεοῖ εἰς αὔξησιν ἄλλων φόρων, καὶ ἑπομένως εἶναι κατὰ τοσοῦτον ἐπαχθής. Ἐξεταστέον ἄρα, ἐὰν τῷ ὄντι τὸ δασμολόγιον φέρῃ ἐλάττωσιν εἰσπράξεων, καὶ ἐὰν, ὅπου φέρῃ ἐλάττωσιν εἰσπράξεων, φέρῃ αὐτὴν ἐπωφελῶς διὰ τὸν τόπον, εἴτε ὡς ἐκ τῶν ἀμέσων, εἴτε ὡς ἐκ τῶν ἐμμέσων συνεπειῶν τῆς ἐλαττώσεως. Ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ δασμολογίου δὲν λαμβάνονται δύω κοινὰ ἀριθμητικὰ στοιχεῖα ὑπ’ ὄψει. Πρῶτον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραβάλλωνται τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐκ τοῦ νέου δασμολογίου πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ παλαιοῦ ἀκέραια, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ παρορᾶται τὸ γεγονὸς, ὅτι πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νέου δασμολογίου εἶχε ψηφισθῆ νόμος περὶ καταργήσεως τῆς τελωνιακῆς ζώνης κατὰ ξηρὰν, νόμος, ὅστις, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, ἔφερεν ἐλάττωσιν τῶν προσόδων ἐκ τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων 288,000 δραχμῶν. Τὸ δημόσιον δὲν θὰ ἐζημιοῦτο τὸ ποσὸν τοῦτο· ὡς ἀναγράφεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκείνῃ ἐκθέσει, ἡ ἐλάττωσις αὕτη τῆς προσόδου ἐκ τῆς τελωνιακῆς ζώνης, ἤθελεν ἐπιφέρει αὔξησιν τῆς προσόδου ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων· διότι τὰ ποίμνια τὰ ἐκ τῆς γείτονος Ἐπικρατείας ἤθελον εἰσαχθῆ πολυαριθμότερα μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς ζώνης, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ δασμολόγιον ἡ ἐλάττωσις τῶν 288,000 δραχμῶν ὑφίσταται πλήρη, πρέπει δὲ νὰ λαμβάνηται αὕτη ὑπ’ ὄψει κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς διαφορᾶς τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νέου δασμολογίου πρὸς τὸ παλαιόν. Πλὴν τούτου, δέον νὰ ἐνθυμώμεθα, ὅτι τὸ νέον δασμολόγιον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁλόκληρον εὐθὺς, ὅτι ἐφηρμόσθησαν αἱ διατάξεις αὐτοῦ πᾶσαι, πλὴν τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰ ὑφάσματα καὶ τὰ νήματα καὶ ὅτι ἀκριβῶς ἐκεῖ περιλαμβάνονται πολλὰ τῶν εἰδῶν πολυτελείας, ἐφ’ ὧν ἐπηνέχθη δασμολογικὴ αὔξησις. Ἡ αὔξησις τῶν προσόδων, ἡ ἐκ τῶν κατηγοριῶν τῶν ὑφασμάτων καὶ τῶν νημάτων προσδοκωμένη, εἶχε σημειωθῆ ἐν τοῖς πίναξιν, οὓς ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε ἐπεξειργάζετο αὕτη τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δασμολογίου. Κατὰ τοὺς πίνακας ἐκείνους τὸ νέον δασμολόγιον ἐν ταῖς κατηγορίαις τῶν νημάτων καὶ ὑφασμάτων περιέχει μεταβολὰς, αἵτινες ἤθελον φέρει ἐλάττωσιν μὲν ἐσόδων 65,000 δραχμῶν, αὔξησιν δὲ 355,000, ἑπομένως ἐν συνόλῳ αὔξησιν 290,000. Ταύτην τὴν αὔξησιν θέλομεν ἔχει κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος, ἀφοῦ καὶ ἡ κατηγορία τοῦ νέου δασμολογίου, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰ ὑφάσματα καὶ τὰ νήματα, θέλει ἐφαρμοσθῆ ἀπὸ τῆς 19ης τρέχοντος μηνός. Ὥστε ἡ ἕνεκα τούτου ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ θέλει εἶσθαι παροδικὴ, μόνον κατὰ τὸ ἔτος 1884 παρουσιασθησομένη. Ὅταν τὰ δύω ταῦτα ποσὰ προσθέσωμεν εἰς τὰς εἰσπράξεις τὰς μέχρι τοῦδε γενομένας κατ’ ἀναλογίαν, αἱ διαφοραὶ αἱ βεβαιωθεῖσαι δὲν παρίστανται πλέον τοσοῦτον σπουδαῖαι, ὅσον φαίνονται ἐκ πρώτης ὄψεως. Ἀλλ’ ὑπάρχει διαφορὰ ἑτέρα ὡς ἐκ τῆς πανθωμολογημένης ἐλαττώσεως τῆς εἰσαγωγῆς. Δὲν δύναταί τις νὰ φρονῇ, ὅτι ἐν τῇ καταστάσει τῆς χώρας τῇ σημερινῇ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ εἰσαγωγὴ κατὰ τοὺς μῆνας τούτους, ὁποία ὑπῆρχε κατὰ τοὺς αὐτοὺς μῆνας τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τὸ παρελθὸν ἔτος δὲν εἶχεν ὑποστῆ ἡ σταφὶς τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη φέτος, δὲν εἶχον ὑποστῆ τὰ σῦκα τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστησαν φέτος· τὸ παρελθὸν ἔτος δὲν εἴχομεν τὴν χολέραν, ἥτις παρεμποδίζει τὴν συγκοινωνίαν καὶ δυσχεραίνει εἰς ἄκρον τὴν εἰσαγωγήν. Ὡς ἐκ τοῦ ἐκρύθμου τούτου τῶν φετεινῶν περιστάσεων μεγίστη ἐλάττωσις θὰ ἦτο πιθανὴ καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς τοῦ δασμολογίου μεταβολῆς. Ἀδύνατον εἶναι τὰ ποσὰ τὰ εἰσαγόμενα νὰ ἦναι τὰ αὐτὰ φέτος, οἷα ἦσαν καὶ πέρυσιν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῷ κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους, βλέπομεν τὴν εἰσαγωγὴν ὑπερτέραν κατὰ πολὺ τῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἡ εἰσαγωγὴ ἐλαττοῦται τῆς τοῦ περυσινοῦ, μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας, καὶ ἐλαττοῦται ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἤδη πᾶσα ἡ ὠφέλεια ἡ ἐκ τῶν πρώτων ἕξ μηνῶν ἐξέλιπεν. Ἀλλὰ τὸ δασμολόγιον πρὸς τοῦτο εἶναι ξένον, ἐὰν δὲ σχετίζηταί πως πρὸς αὐτὸ, ἡ σχέσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν δημοσίων προσόδων. Ἐν τῷ δασμολογίῳ ὑπάρχουσι καὶ πολλαὶ αὐξήσεις τελῶν καὶ πολαὶ ἐλαττώσεις. Τὸ τελικὸν συμπέρασμα, καθ’ ὑπολογισμὸν γενικὸν, εἶναι μᾶλλον ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῶν προσόδων, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε οὐχὶ ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τῆς προσόδου, ἣν ἀπέδιδε τὸ προηγούμενον δασμολόγιον. Ἐὰν, ἀναγράφοντες τὰς αὐξήσεις, δὲν ἀπεδεχόμεθα καὶ τὰς ἐλαττώσεις, ἢ πολλὰς ἐξ αὐτῶν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὔξησιν προσόδων πολλῷ ὑπερτέραν. Ἡμεῖς ὅμως ἀπέναντι τῶν αὐξήσεων προέβημεν εἰς ἐλαττώσεις· προέβημεν δὲ εἰς ἐλαττώσεις ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, διότι, ὡς προεῖπον, προκειμένου νὰ ἐπιβάλωμεν φορολογικὴν νομοθεσίαν βαρεῖαν εἰς τὸν τόπον, ἔπρεπε νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ τῶν φόρων οὕτως, ὥστε νὰ δύνηται ἡ χώρα νὰ βαστάσῃ περισσότερα βάρη· ἔπρεπε νὰ εὐρύνωμεν, ὅσον τὸ δυνατὸν, τὸ ἔδαφος, τὰ θεμέλια τοῦ οἰκοδομήματος νὰ καταστήσωμεν, ὅσον οἷόν τε, στερεώτερα· ἔπρεπε ν’ ἀνακουφίσωμεν τὰς τάξεις, αἵτινες εἶναι ἀληθὴς πηγὴ πάσης παραγωγῆς, τὰς τάξεις τὰς περιλαμβανούσας τοὺς μεγάλους ἀριθμοὺς, διότι ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος ἀποῤῥέει ἐκ τῶν ἀριθμῶν, καίτοι τὰ ἄτομα τὰ ἀποτελοῦντα τοὺς ἀριθμοὺς ἀποδίδουσιν ἕκαστον ποσὰ ἐλάσσονα τῶν ἀποδιδομένων ἐκ τῶν ὀλίγων. Οὐχὶ διὰ τῆς ὑπερμέτρου ἐπιβαρύνσεως τῆς φορολογίας, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν φορολογικῶν δυνάμεων τῆς χώρας καὶ τῶν στοιχείων τῆς φορολογίας, θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ πλήρης τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ἀνόρθωσις, ἵνα δύνηται ὁ τόπος νὰ βαστάσῃ φορολογίαν ἔκτακτον, ὁποία εἶχε καταστῆ ἀναγκαία εἰς πλήρωσιν τοῦ οἰκονομικοῦ κενοῦ, ὅπερ παρέστησα πρὸς ὑμᾶς ἀρχόμενος τῆς ὁμιλίας μου· ἔπρεπεν ὁ λαὸς ν’ ἀνακουφισθῇ, ἔπρεπε νὰ δύνηται νὰ τρέφηται εὐθηνότερον, νὰ ἐνδύηται εὐθηνότερον, καὶ εἰς τοῦτο ἀποβλέπει τὸ νέον δασμολόγιον, ἐὰν δὲ ἐπέτυχεν ἢ οὒ, δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε ἐπισκεπτόμενοι τὴν ἀγοράν. Μόνον τὸ δασμολόγιον ἔφερε τοιοῦτον ἀποτέλεσμα; βεβαίως οὐχί· δὲν ἔχετε ἢ ν’ ἀποβλέψητε εἰς τὰς διαφορὰς τῶν σημερινῶν τιμῶν πρὸς τὰς προτέρας, ἵνα βεβαιωθῆτε, ὅτι ὁ καταργηθεὶς δασμὸς εἶναι πολὺ ὀλιγώτερος τῆς διαφορᾶς ἐπὶ ἔλαττον τῆς τιμῆς τῶν τροφίμων. Ἀλλὰ τί ἄλλο συνετέλεσε; πάλιν τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τὰ ἀπὸ τῆς αὐτῆς, ὡς καὶ τὸ δασμολόγιον, ἀποῤῥέοντα ἀρχῆς. Συνετέλεσε μετὰ τοῦ δασμολογίου ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δοῦσα εἰς τὸ χρῆμα ἑκάστου ἀξίαν μεγαλειτέραν τῆς προτέρας. Καθ’ ἣν ἡμέραν συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἢ μᾶλλον καθ’ ἣν ἡμέραν ἀπεφασίσθη ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ νόμισμα τὸ κυκλοφοροῦν ἐν Ἑλλάδι τὸ ἐν χερσὶ τοῦ λαοῦ, ὑπετιμᾶτο κατὰ 20 τοῖς ἑκατὸν τῆς ὀνομαστικῆς αὑτοῦ ἀξίας· νῦν δὲ τὸ αὐτὸ νόμισμα κυκλοφορεῖ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, καίτοι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰσέτι δὲν ἤρθη. Αὐτὸ δὲ τοῦτο ἐλέγομεν πρὸς ὑμᾶς καὶ ὅτε, προκειμένου περὶ μεταβολῆς νομισματικοῦ συστήματος, ἐλέγετε, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης θέλει ἐπέλθει ὑπερτίμησις, τῶν ὠνίων· ἔλεγον τότε οἱ πολέμιοι τοῦ μέτρου σοφοὶ οἰκονομολόγοι, ὅτι αὐξάνοντες τὴν μονάδα τοῦ νομίσματος, αὐξάνετε καὶ τὴν τιμὴν τῶν πραγμάτων, ὅτι διὰ τῶν 100 λεπτῶν τῆς νέας δραχμῆς δὲν θὰ δύνασθε ν’ ἀγοράζητε περισσότερα τῶν διὰ τῶν 100 λεπτῶν τῆς παλαιᾶς ἀγοραζομένων. Καὶ τῷ ὄντι ἐπί τινα χρόνον, ὡς ἐκ περιστάσεων ἄλλων, δὲν ἐπῆλθεν ὑποτίμησις, καὶ εὐθὺς ἐθριάμβευον οἱ ταῦτα προειπόντες. Ἰδοὺ ἔλεγον, ὅτι ἡ Βουλὴ κακῶς ἐνομοθέτησε τὰ περὶ τούτου, ἰδοὺ ὅτι εὑρέθη τρόπος νὰ πλουτίζωμεν, δὲν ἔχομεν ἢ νὰ ὑποτιμῶμεν τὸ νόμισμα, ἵνα ἔχωμεν περισσότερον χρῆμα. Ἡμεῖς διεμαρτυρόμεθα, ὅτι τὸ νόμισμα δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς τιμὰς, καὶ ἐὰν τὰς ἐπηρέαζεν ἐν ἀρχῇ, τοῦτο συνέβαινεν ἐκ τῆς συνηθείας, καὶ ἤθελεν εἶσθαι ὁ ἐπηρεασμὸς παροδικός· ταχέως ὁ συναγωνισμὸς ἤθελε κανονίσει τὴν τιμὴν, οὐχὶ κατὰ τὴν μονάδα τοῦ νομίσματος, ἀλλὰ κατὰ τὸ ποσὸν τοῦ ἐν αὐτῷ περιεχομένου χρυσοῦ ἢ ἀργύρου. Σήμερον αἱ τιμαὶ κανονίζονται πρὸς τὴν νέαν δραχμὴν, λογιζομένης ἀνελλιπῶς τῆς ἀξίας, ἣν αὕτη ἔχει ὑπὲρ τὴν παλαιάν. Τὸ δασμολόγιον ὡς πρός τινα εἴδη, ὡς πρὸς τὰ κρέατα ἰδίως, ἤνοιξε τὰς πύλας τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγὴν, εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι ὅσον δήποτε μικρὸν εἶναι τέλος τι, ἀπωθεῖ τὸ ἐμπόριον. Τὸ ἐμπόριον ἰδίως ἑλκύεται εἰς τὰς ἀγορὰς, αἵτινες οὐδὲν ἐξ αὑτοῦ ἀπαιτοῦσι καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο κεντρικὸν ἐμπορεῖον κρεάτων ἡ Ἑλλάς. Διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ δὲ, ὃν προεκάλεσεν ἡ τοιαύτη συγκέντρωσις, ἐκανονίσθη ἡ τιμὴ τῶν κρεάτων ἐν νέαις δραχμαῖς κατὰ λόγον τῆς διαφορᾶς τῆς ἀξίας αὐτῶν πρὸς τὰς παλαιὰς καὶ ἐπὶ τῇ ἀρτίᾳ αὐτῶν ἀξίᾳ, ἀφοῦ ἡ προσεχὴς ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κατήργησε τὴν προϋπάρχουσαν ὑποτίμησιν, ἀφηρέθη δ’ ἀπὸ τῆς προτέρας τιμῆς καὶ ἡ τοῦ καταργηθέντος δασμοῦ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος τῆς σημερινῆς εὐθηνίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ εὐθηνία τὸ ἀγαθὸν τὸ ἀποκτηθὲν ἐκ τοῦ νέου δασμολογίου, ἀπεκτήθη καὶ ἄλλο ἀφανὲς, ἀλλὰ σπουδαιότατον. Διὰ τοῦ δασμολογίου, καὶ κυρίως διὰ τοῦ δασμολογίου, θέλομεν ἐπιτύχει, ὅπως αἱ ξέναι ἀγοραὶ ἀνοίξωσι τὰς πύλας αὑτῶν εὐρύτερον εἰς τὰ προϊόντα τῆς ἡμετέρας χώρας. Δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἐμπορικὰς συνθήκας ὑπὲρ τῶν προϊόντων ἡμῶν θὰ δυνηθῶμεν νὰ συνάψωμεν ἄλλως, εἰμὴ δι’ ἀνταλλαγμάτων παρεχομένων ἐπὶ τοῦ δασμολογίου· πρέπει ἑπομένως νὰ ἔχωμεν διεῤῥυθμισμένον τὸ δασμολόγιον διὰ τρόπου ἐπιτρέποντος εἰς ἡμᾶς νὰ ποιῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ παραχωρήσεις ἐπ’ ἀνταλλάγματι. Καθ’ ἣν ὥραν παρεσκευάζετο τὸ νέον δασμολόγιον, διεπραγματευόμεθα ἐμπορικὴν συνθήκην ἐν ἄλλοις καὶ μετὰ τῆς Γερμανίας. Ἐζητοῦμεν παρὰ τῆς Γερμανίας ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἐπὶ τῶν σύκων, ἐπὶ τῶν ἐλαιῶν, ἀλλὰ ταῦτα ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀποκτήσωμεν ἄνευ ἀνταλλάγματος· τὸ δὲ ἀντάλλαγμα δὲν ἠδύνατο νὰ χορηγηθῇ, εἰμὴ ἐπὶ τοῦ ἰσχύοντος τότε δασμολογίου. Ὑπέβαλεν ἡ Γερμανικὴ κυβέρνησις τὰς αἰτήσεις αὑτῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δασμολογίου ἐκείνου· εὐτυχῶς αἱ αἰτήσεις αὐτῆς συνέπιπτον ἐν γένει πρὸς τὰς βάσεις ἐφ’ ὧν εἰργαζόμεθα κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νέου δασμολογίου· αἱ ἀτέλειαι ἢ ἐλαττώσεις δασμῶν, ἃς ἐζήτει ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις, ἀφώρων κυρίως εἰς εἰσαγωγικὰ τέλη ἐπὶ πρώτων ὑλῶν βιομηχανίας, ἢ ἐπὶ εἰδῶν βιομηχανίας χρησίμων εἰς τὰς ἀπορωτέρας τάξεις, ἑπομένως ἠδυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν. Πολλὰ παρεχωρήσαμεν εἰς τὴν Γερμανίαν, ἵνα ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς πολλά, ἀλλὰ τὰ πολλά, ἅπερ παρεχωρήσαμεν, εἶναι ἐξ ἐκείνων, ἐξ ὧν ὠφελούμεθα καὶ ἡμεῖς παραχωροῦντες, ὡς ἐπίσης, φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Γερμανία ὠφελεῖται ἐκ τῶν πρὸς τὰ ἡμέτερα προϊόντα παραχωρήσεων αὐτῆς. Τὰ παραχωρηθέντα εἰς τὴν Γερμανίαν ἀνεγράψαμεν πάντα ἐν τῷ νέῳ δασμολογίῳ· ἐὰν ἄρα βλέπετε πολλὰς ἐλαττώσεις ἐν αὐτῷ, δέον νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχουσιν αὗται ἀντισήκωμα 1,800,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἡ Γερμανία παρῄτησεν ἐκ τοῦ δασμοῦ μόνης τῆς σταφίδος, παραλείπω δὲ τὰ σῦκα, τὰς ἐλαίας καὶ ἄλλα εἴδη· ἡ Γερμανία μάλιστα συνῄνεσεν, ὅπως τὰ διὰ τῆς συμβάσεως παραχωρούμενα εἰς ἡμᾶς ἐφαρμοσθῶσι καὶ πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως καὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν κυρώσεων, διότι καὶ ἡμεῖς ὑποσχεθέντες νὰ περιλάβωμεν τὰς πρὸς αὐτὴν παραχωρήσεις ἐν τῷ νέῳ δασμολογίῳ, δι’ αὐτοῦ τούτου θὰ παρείχομεν καὶ πρὸς αὐτὴν ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δασμολογίου πᾶσαν τὴν ἐκ τῶν ἐλαττώσεων ὠφέλειαν· οὕτω δὲ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἡ σταφὶς εἰσάγεται εἰς Γερμανίαν ἐπὶ ἠλαττωμένῳ τέλει 8 μαρκῶν, ἀντὶ τοῦ προϋπάρχοντος τέλους τῶν 24 μαρκῶν. Ἰδοὺ, κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα τὸν ἀνακοινωθέντα μοι παρὰ τῆς Γερμανικῆς ὑπηρεσίας, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ εἰσαγωγὴ τῆς σταφίδος ἐν Γερμανίᾳ κατὰ τὸ ἔτος 1883, διότι ἐκ τῶν ἡμετέρων πινάκων δὲν δύναταί τις ν’ ἀρυσθῇ πληροφορίας, ἐπειδὴ οἱ πίνακες οὗτοι σημειοῦσι μόνον τὸν λιμένα τῆς ἐκφορτώσεως, δὲν παρακολουθοῦσιν ὅμως τὸ προϊόν κατὰ τὴν ἐκεῖθεν εἰσαγωγὴν εἰς ἄλλο Κράτος. Κατὰ τὸ 1883 εἰσήχθησαν εἰς Γερμανίαν πρὸς κατανάλωσιν ἐπιχώριον 94,869 καντάρια σταφίδος, ἅτινα ἐπὶ δασμῷ 24 μαρκῶν θὰ ἀπέτινον 2,276,856 μάρκας, ἀπέτισαν δὲ πρὸς ὀκτὼ μάρκας 758,952 μάρκας. Ἑπομένως ἔχομεν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον μαρκῶν 1,518,000 ἤτοι δραχμῶν 1,898,000. Ταῦτα, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη τῶν δύο τρίτων τοῦ δασμοῦ δὲν θὰ ἐπενέγκῃ μεγάλην αὔξησιν εἰσαγωγῆς, ἀλλ’ ἡ αὔξησις ἔσται βεβαίως μεγίστη, καὶ ἑπομένως τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως προσδοκώμενον ἔσται καὶ τοῦτο πολλαπλάσιον. Ὅτε εἰσηγάγομεν τὸ δασμολόγιον, ἐῤῥέθη παρὰ πολλῶν, ὅτι διὰ τοῦ δασμολογίου τούτου θὰ ἐξεγείρωμεν τὰς ξένας δυνάμεις, ἵνα λάβωσι μέτρα κατὰ τῶν ἡμετέρων προϊόντων, ὅτι αἱ ξέναι Δυνάμεις θὰ θελήσωσι νὰ μᾶς ἐκδικηθῶσι. Παρίστων οἱ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τὸ δασμολόγιον ἐκμεταλλευόμενοι, ὅτι τὸ δασμολόγιον τοῦτο ἦτο καταστρεπτικὸν διὰ τὰ ξένα Κράτη, ὑπὲρ ὧν ἐκεῖνοι ἐκήδοντο, καὶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν τὰ ξένα Κράτη ν’ ἀνεχθῶσι πολιτικὴν οὕτω στενὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤθελε πάθει τὰ ἐπίχειρα τῆς κακίας της, συμπαρασύρουσα δυστυχῶς ἐν τῷ παθήματι καὶ τὴν χώραν. Καθ’ ὃν χρόνον ἐλέγοντο ταῦτα καὶ ἐγράφοντο ἐν μεγαλοσχήμοις ἐφημερίσιν, ἡμεῖς διεπραγματευόμεθα μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ ψηφισθῇ ὁ πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν ὑποβληθεὶς νόμος περὶ προσθέτου φορολογίας τῆς σταφίδος κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῆς εἰς τὰς πόλεις. Ὡς γινώσκετε, ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ παρελθόντος ἔτους, δηλαδὴ πολὺ πρὶν ἢ γίνῃ ἐνταῦθα λόγος περὶ νέου δασμολογίου, εἶχεν εἰσαχθῆ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν νόμος ὅστις ἐπέβαλε σπουδαίαν φορολογίαν ἐπὶ τῆς εἰσαγομένης σταφίδος εἰς τὰς πόλεις, τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἄνω τῶν τεσσάρων χιλιάδων ψυχῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας, ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξαίρει τὰ τοῦ νόμου τούτου, λέγων ὅτι δύναται ν’ ἀναγράψῃ πρόσοδον ἐξ αὐτοῦ ἐλαχίστην 1,000,000. Διαπραγματευόμενοι τότε ἡμεῖς μετὰ τῆς Γαλλίας περὶ ἐμπορικῆς συνθήκης, παρετηροῦμεν εἰς αὐτὴν, ὅτι εἰς οὐδὲν συνετέλει ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀντὶ ἀνταλλάγματος ἐλάττωσίν τινα τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὅταν διὰ νομοθετήματος ὑποβεβλημένου εἰς τὴν Βουλὴν πρόκειτο νὰ ἐπιβληθῇ, οὐχὶ πλέον κατὰ τὴν τελωνιακὴν γραμμὴν τοῦ ὅλου κράτους, ἀλλ’ ἐν ταῖς ἐσωτερικαῖς περιφερείαις, νέα φορολογία, φορολογία οὐχὶ δημοτική, ἀλλὰ τοῦ δημοσίου, εἰσπραττομένη κατὰ τὴν εἴσοδον τοῦ προϊόντος ἡμῶν εἰς τὰς πόλεις. Παρεστήσαμεν ἄρα, ὅτι μόνον ἐφ’ ὅσον ἠθέλομεν λάβει παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως τὴν βεβαίωσιν, ὅτι τοιοῦτος νόμος δὲν θέλει ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μόνον ἐφ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ἤθελε τεθῆ κατὰ μέρος, ἠδυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς διαπραγματεύσεις. Καὶ τὴν βεβαίωσιν ἐκείνην ἐλάβομεν προσφάτως, ἐξασφαλισθείσης οὕτω τῆς σταφίδος ἀπὸ τοῦ κινδύνου τοιαύτης προσθέτου φορολογίας, ἐλπὶς δὲ εὔλογος ὑπάρχει ὅτι δι’ ἀνταλλαγμάτων ἐπὶ τοῦ νέου δασμολογίου, θὰ δυνηθῶμεν, κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβάσεως μετὰ τῆς Γαλλίας, νὰ ἐπιτύχωμεν ἐλάττωσιν τοῦ κειμένου δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν διὰ τῆς τελωνιακῆς γραμμῆς. Ἐπίσης τὸ δασμολόγιον κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ μᾶς βλάψῃ, τοὐναντίον μάλιστα ἴσως μᾶς παρέχει καὶ τὰ μέσα πρὸς εὐχερεστέραν διαπραγμάτευσιν, ἐν ταῖς συνεννοήσεσιν ἡμῶν πρὸς ἄλλα Κράτη, εἰς σύναψιν ἐμπορικῶν συνθηκῶν. Ἐνέργειαι ἐγένοντο ἐν Ἀμερικῇ, ὅπου ἡ εἰσαγωγὴ τῆς σταφίδος, καὶ κρατοῦντος τοῦ ὑπάρχοντος δασμοῦ, ὅστις εἶναι βαρύτατος, αὐξάνει ὁσημέραι σπουδαιότατα, ἵνα ψηφισθῇ ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος. Πρὸς τὴν αὐστριακὴν κυβέρνησιν πρὸ πολλοῦ διεπραγματευόμεθα, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι καὶ διὰ τὴν σταφίδα καὶ διὰ τὰ σῦκα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι μεγαλειτέραν τῆς σταφιδοεξόδευσιν ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Αὐστρίας, θέλομεν ἀποκτήσει ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα θέλομεν ἀποτίσει δι’ ἐλαττώσεων ἐπὶ τοῦ δασμολογίου· ἔχοντες δὲ δασμολόγιον φέρον ηὐξημένους εἰδῶν τινων τοὺς δασμούς, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἐλαττώσεις, εἰς ἃς δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ δασμολογίου. Ὡς πρὸς τὸ δασμολόγιον ἐγένοντο παρατηρήσεις τινες ἐπὶ λεπτομερειῶν, ἀλλ’ αὗται ἀφορῶσιν εἰς τὸ εὑρετήριον, ὅπερ παρά τινων ἐθεωρήθη ὅτι κακῶς κατέταξεν εἴδη τινά· ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου παρέπεμψεν εἰς τὸ εὑρετήριον τὸν κανονισμὸν τῶν λεπτομερειῶν, ἵνα ᾖ εὐχερεστέρα ἡ διόρθωσις, δυναμένη νὰ πραγματοποιηθῇ διὰ Β. Διατάγματος. Παρετηρήθη προσέτι, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τοὺς δασμοὺς τῶν δήμων, δὲν ἐλήφθη ἐπαρκὴς πρόνοια διὰ τὸ ἔτος 1885. Ἀπὸ τοῦ 1886 ἡ πρόνοια τοῦ νόμου εἶναι ἀποχρῶσα, ἀφοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1885 ἐπιτρέπεται ὑπὲρ ἑκάστου δήμου πᾶσα μεταβολὴ τοῦ ποσοστοῦ, ἥτις ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀναγκαία, ὅπως συμπληρωθῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν εἰσαγομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων ἀπελάμβανε πρότερον. Ἐπειδὴ οὐδὲ κατὰ τὸ 1885 πρέπει οἱ δῆμοι νὰ στερηθῶσι προσόδου, ἥτις εἴς τινας εἶναι ἀναγκαία, θέλομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον ἐπιτρέπον καὶ τὴν κατὰ τὸ 1885 πρόνοιαν περὶ μὴ ἐλαττώσεως τῶν δημοτικῶν δασμῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ψηφιζόμενον ἐγκαίρως, θέλει ἐξασφαλίσει ὑπὲρ τῶν δήμων τὴν πρόσοδον, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐθεωρήθη ἐπαρκής. Μετὰ τὸ δασμολόγιον, οἰκονομικὸν μέτρον δεόμενον ἐξετάσεως, πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι βεβαίως τὸ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τὸ τοῦ δανείου πρὸς ἄρσιν αὐτῆς. Ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας συνέπεσεν εἰς στιγμὰς δυσχερεῖς, καὶ πᾶσαι αἱ δυσχέρειαι τῶν περιστάσεων ἀπεδόθησαν παρά τινων εἰς αὐτὴν τὴν ἄρσιν· ἀποβλέποντες οὗτοι εἰς τὸ στενόχωρον τῶν καιρῶν ἐθεώρησαν ὅτι, ἂν μὴ καθ’ ὁλοκληρίαν, τοὐλάχιστον κατά τι, ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας συνετέλεσεν ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἀνωμαλίαν. Εἶπον, καὶ καλὴ ἂν ᾖναι ἡ ἄρσις, εἶναι μεταβολή, καὶ πᾶσα μεταβολὴ ἐν στιγμαῖς κρισίμοις, ἐπαυξάνει τὴν δυσχέρειαν. Ἀλλ’ ἂν ᾖναι τοῦτο ἀληθὲς ἐν γένει περὶ τῶν μεταβολῶν, ὑφισταμένων οἰκονομικῶν κρίσεων, ἡ μόνη μεταβολή, ἥτις ἠδύνατο νὰ γίνῃ, χωρὶς νὰ ἐπαυξήσῃ τὴν κρίσιν, εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅταν αὕτη συνδέεται μετὰ εἰσαγωγῆς ἐν τῷ τόπῳ δεκάδων πολλῶν ἑκατομμυρίων. Βεβαίως ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δύναται νὰ ἐπενέγκῃ διατάραξίν τινα εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ὅτε γίνεται μόνη. Ὅταν κυκλοφοροῦν τραπεζικὸν γραμμάτιον ἄνευ ἀνταλλάγματος, ἄνευ ἀντισηκώματος μεταλλικοῦ, ἀποσυρθῇ ἐκ τῆς κυκλοφορίας, καταλείπει κενόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπαισθητὸν ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ καὶ, ἂν ὑπάρχῃ κρίσις, ἐπαυξάνει αὐτήν· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται ν’ ἀποσυρθῶσιν ἐκ τῆς κυκλοφορίας 42,000,000 τραπεζικῶν γραμματίων, κομίζονται δὲ εἰς τὴν χώραν πρὸς πλήρωσιν τοῦ κενοῦ 81,000,000 μεταλλικοῦ, ποία δύναται νὰ ἐπέλθῃ στενοχωρία, ἀναπληρουμένου οὕτω τοῦ ἀποσυρομένου τῆς κυκλοφορίας κεφαλαίου διὰ ποσοῦ διπλασίου; Τὸ δάνειον δὲν ἐξεδόθη ἔτι, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν ἤρθη, ἀλλὰ τὸ χρῆμα ἐπληρώθη· κατεβλήθησαν 72,000,000 καὶ πρὸς τούτοις ἕτερα 9,000,000, περὶ ὧν θέλω ὁμιλήσει· ἑπομένως ἔχομεν ποσὸν μεταλλικοῦ ἀσυγκρίτως ὑπέρτερον τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποσυρθῆ ὁλόκληρον ὅταν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τὸ ποσὸν τοῦ κυκλοφοροῦντος χρήματος σήμερον εἶναι πολὺ ὑπέρτερον τοῦ ποσοῦ ὅπερ θὰ διετέλει ἐν κυκλοφορίᾳ ἂν μὴ ἐλαμβάνετο ἡ ἀπόφασις περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· πῶς ἄρα εἶναι δυνατὸν ἄρσις ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὕτως ἐκτελουμένη, νὰ ᾖναι καὶ κατ’ ἐλάχιστον αἰτία τῶν σημερινῶν στενοχωριῶν; Πῶς δυνάμεθα νὰ σχετίσωμεν ταύτας πρὸς ἐκείνας ὡς αἰτίας δυνάμεθα νὰ τὰς σχετίσωμεν, ἀλλ’ ὡς πρὸς θεραπείαν, διότι ποῖον ἦτο τὸ καλὸν καὶ πόθεν προῆλθε; Τὸ κακὸν προῆλθεν οὐχὶ ἐκ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Νομίζετε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσῃ τὸ κυκλοφοροῦν χρῆμα ἐν τῷ τόπῳ εἰς ὑποτίμησιν 20% καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν χρηματικὴν κρίσιν; τί ἄλλο εἶναι ἡ ὑποτίμησις 20% ἢ χρηματικὴ κρίσις; ἂν τὸ μέτρον τῆς ἄρσεως δὲν ἐλαμβάνετο ἐνωρὶς, ἡ κρίσις θὰ ἦτο πολὺ μεγαλειτέρα· ἂν ἀφίνωμεν ὀλίγους μῆνας νὰ παρέλθωσι, χωρὶς νὰ λάβωμεν τὴν περὶ ἄρσεως ἀπόφασιν, θὰ εἴχομεν κρίσιν οὐχὶ παροδικὴν, ὡς τὴν παροῦσαν, ἀλλ’ ἄγουσαν εὐθὺ εἰς τὸν ὄλεθρον. Τὸ χρῆμα, κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, κατετέθη. Ἐῤῥέθη δὲ ὅτι ἀνεβλήθη ἡ ἄρσις, ὅτι εὐθὺς ὡς κατετέθη τὸ χρῆμα, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἦσαν ἐπινοήσεις τῶν λεγόντων· οὐδὲν τοιοῦτον ὑπῆρχεν ἐν τῷ νόμῳ οὐδὲ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ νόμου. Ὁ νόμος δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐννοῇ, εἰμὴ ὅτι ἡ ἄρσις θὰ ἐγίνετο εὐθὺς ὡς τὸ μεταλλικὸν χρῆμα ἦτο διαθέσιμον πρὸς ἐξαργύρωσιν ἐν ταῖς θυρίσι τῆς Τραπέζης τῶν παρουσιαζομένων τραπεζιτικῶν γραμματίων· ἐπῆλθεν ἐκ πράξεως ἢ παραλείψεως τῆς Κυβερνήσεως βραδύτης περὶ τὴν κατάθεσιν τοῦ χρήματος ἐν τοῖς ταμείοις τῆς Τραπέζης; Οὐ μόνον δὲν ἐπῆλθε βραδύτης, ἀλλὰ καὶ πᾶσα πρόνοια ἐλήφθη, ὅπως μεταβιβασθῇ ἐνταῦθα ὅσον ἔνεστι ταχύτερον. Ἐπετεύχθη ἡ τροπὴ τοῦ ἀργυροῦ νομίσματος εἰς χρυσὸν, δι’ ἐλαχίστης καταβολῆς δεκαπέντε ἐπὶ τοῖς χιλίοις.

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δηλαδὴ 1,5%, μᾶς εἴπατε τοῖς χιλίοις, διὰ νὰ φανῇ κἄτι τι.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἑνὸς καὶ ἡμίσεως τοῖς χιλίοις, κατὰ παραδρομὴν εἶπον δεκαπέντε. Ἐπετεύχθη ἄρα διὰ ποσοῦ ὅλως ἀσημάντου ἡ τροπή· ἐπίσης καὶ περὶ τῆς μεταφορᾶς τοῦ νομίσματος ἐνταῦθα ἐγένοντο εὐθὺς συμφωνίαι. Ἀμφότερα ταῦτα ὁμοῦ, ἥ τε τροπὴ τοῦ νομίσματος εἰς χρυσὸν καὶ ἡ μεταφορὰ τοῦ νομίσματος ἐνταῦθα, πραγματοποιηθήσονται ἀντὶ πληρωμῆς ἑπτὰ ὀγδόων τοῖς ἑκατὸν. Τοῦτο ὠφείλομεν νὰ πράξωμεν καὶ ἐσπεύσαμεν, ὅπως, ὅσον οἷόν τε ταχύτερον καὶ ἀσφαλέστερον, μετενεχθῇ τὸ χρῆμα ἐνταῦθα, εὐθὺς δὲ ὡς φθάσει, θέλει ἀρθῆ καὶ αὐτοδικαίως ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Οὐδεμία ὑπέρβασις τῶν προθεσμιῶν τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἐπῆλθε. Τὸ χρῆμα κατετέθη ἐν Παρισίοις ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ νόμος καθιστᾷ αὐτὸ ἀπαιτητὸν, τὸ χρῆμα μεταφέρεται ἐνταῦθα ὅσον ἔνεστι ταχύτερον, καὶ πάντα ταῦτα μᾶς ἄγουσι μέχρι τῶν μέσων Δβρίου· κατὰ τί ὁ νόμος παραβιάζεται; Τοὐναντίον ἐκτελεῖται. Ἀλλὰ παραβίασιν τοῦ νόμου ἀνεῦρον καὶ ἀλλαχοῦ· εἶπον τὰ 72,000,000 ἐδόθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποτίσεως τοῦ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέους· πῶς ἄρα ἡ Κυβέρνησις ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ χρήματος τούτου πρὸς ἄλλους σκοπούς; Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε ν’ ἀποτίσῃ, καὶ ὀφείλει ν’ ἀποτίσῃ, χρέη δημόσια ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ ἀπέστελλε κατ’ ἔτος μεγάλα ποσὰ ἀποτίνουσα πρὸς τοὺς μεταφέροντας τὸ χρῆμα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν προμηθείας καὶ ἔξοδα μεταφορᾶς· διατὶ εἶπον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠκολούθησε καὶ δὲν ἀκολουθεῖ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ τὸ αὐτὸ σύστημα; διατὶ ἀφοῦ ἔχει ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς καὶ τῆς προμηθείας δὲν ἔστελλεν ἐντεῦθεν τὸ χρῆμα εἰς τὴν Εὐρώπην εἰς ἀπότισιν τῶν χρεῶν ἐκείνων, ἀλλὰ προτιμᾷ νὰ ποιῆται χρῆσιν τῶν 72,000,000 τὰ ὁποῖα ἔπρεπεν ἀνελλιπῶς νὰ φέρῃ ἐνταῦθα; Ἔπρεπε διὰ τοῦ ἐκ Γαλλίας ἀτμοπλοίου νὰ μεταφέρῃ ἐνταῦθα τὰ ἐν Παρισίοις κατατιθέμενα εἰς λογαριασμὸν τῶν 72,000,000, ἵνα ἀποτίνῃ τὰς πρὸς τὰς τραπέζας ὀφειλὰς, δι’ ἑτέρου δὲ, ἢ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἀτμοπλοίου, ὤφειλε ν’ ἀποστέλλῃ εἰς Γαλλίαν ἄλλα ἑκατομμύρια, ἢ καὶ αὐτὰ, ἐπιβαρυνομένη διὰ διπλῶν ἐξόδων μεταφορᾶς καὶ προμηθείας. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε τοῦτο νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ὑπῆρχεν ὀφειλὴ τοῦ δημοσίου, καὶ ἂν ὑπῆρχε πίστωσις πρὸς ἀπότισιν αὐτῆς. Εὐθὺς ὡς τὰ δύο ταῦτα συνέτρεχον, ἔπρεπε τὸ χρῆμα νὰ λάβῃ, ὅπου τὸ εὕρισκεν εὐθηνώτερον. Ἀναντιῤῥήτως δ’ εὐθηνώτερον τὸ εὕρισκεν, ἐὰν αὐτὸ τὸ χρῆμα τὸ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διέθετεν ἐκεῖ, λαμβάνουσα τὸ ἀντάλλαγμα ἐνταῦθα. Τοῦτο ἐγένετο. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ ζήτημα τῶν ἀριθμῶν. Ἐκ τῶν 72,000,000 ἐλλείπουσι κατά τινας 40,000,000, κατ’ ἄλλους 60,000,000, κατ’ ἄλλους 22,000,000. Νομίζω ὁ ἀριθμὸς 22,000,000 εἶχε συγκεντρώσει τὰς περισσοτέρας συμπαθείας. Θὰ σᾶς εἴπω τίνες ἀριθμοὶ ἐλλείπουσιν. Ἐκ τοῦ ὅτι ὅμως ἐλλείπουσι, δὲν ἕπεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόχειρον τὸ χρῆμα εἰς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένην ἡμέραν. Ἰδοὺ πῶς ἔχουσι τὰ χρηματικά· καὶ ἵνα ἐννοηθῶ ἀκριβῶς, πρέπει νὰ ἐκθέσω τὰ τῆς διαχειρίσεως ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐπελήφθημεν αὐτῆς καὶ ἐποιησάμεθα πρὸς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ταμιακῆς. Τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας ἀνελάβομεν κατὰ Μάρτιον τοῦ 1882, ἀλλὰ πρὸς εὐχερέστερον ὑπολογισμὸν ὑποθέτω, ὅτι τὴν ἀνελάβομεν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1882, καὶ καταλογίζω ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης εἰς πίστωσιν καὶ εἰς χρέωσιν ἡμῶν πᾶν τὸ δαπανηθὲν καὶ τὸ εἰσπραχθὲν· τί ἐπληρώσαμεν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1882 δι’ ἔξοδα μὴ ἀναγόμενα εἰς τὰς χρήσεις, περὶ ὧν ὑμεῖς προὐνοήσαμεν; 21,360,000· τουτέστι μεταξὺ τῶν εἰσπραχθέντων ἐσόδων καὶ τῶν πληρωθέντων ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1881, ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἕως 31 Ὀκτωβρίου 1882, προέκυψεν ἔλλειμμα 21,000,000, πληρωθὲν παρὰ τῶν διαχειριζομένων τότε τὰ δημόσια. Ἡ χρῆσις τοῦ 1882 κατὰ τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν, ἀφῆκεν ἔλλειμμα 3,672,000, πληρωθὲν παρὰ τῶν αὐτῶν διαχειριστῶν, ἤτοι τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἡ χρῆσις τοῦ 1883 παρουσίαζε κατὰ τὰ τέλη Αὐγούστου, ὅτε ἔλαβον τὴν περὶ τούτου σημείωσιν, προσωρινὸν ἔλλειμμα 8,565,000 ἡ δὲ τοῦ 1884, 5,642,000· τουτέστιν ἀπὸ πρώτης Ἰανουαρίου 1882 καὶ ἕως τέλους Αὐγούστου 1884 ἐγένοντο παρ’ ἡμῶν πληρωμαὶ πέραν τῶν εἰσπραχθέντων 39,240,000. Ἀλλὰ πλὴν τούτων τῶν πληρωμῶν, ἐπραγματοποιήθησαν καὶ ἄλλαι, πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει πιστώσεων· ἐγένοντο ἔκτακτοι δαπάναι διὰ στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ δι’ ἀποζημιώσεις γαιῶν καταλαμβανομένων ὑπὸ τῶν σιδηροδρόμων· καὶ τοιαύτας ἔχομεν τῆς χρήσεως τοῦ 1882, εἰς ναυτικὰς παρασκευὰς 836,193, εἰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς 736,048. Τὸ ὅλον 1,572,000. Τῆς χρήσεως τοῦ 1883, εἰς ἀποζημιώσεις γαιῶν ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου καταληφθεισῶν 98,072· τῆς χρήσεως τοῦ 1884 εἰς ναυτικὰς παρασκευὰς 3,515,000, εἰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς 1,442,275· ἑπομένως ἐκ τῶν δύο κεφαλαίων, τοῦ τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν καὶ τοῦ τῶν ἀποζημιώσεων γαιῶν, ἐπληρώθησαν 6,627,000, ἅτινα προστιθέμενα εἰς τὰ 39,240,000 ἀποφέρουσι 45,868,000. Προσθετέον εἰς ταύτας 239,000 ἀποδοθείσας εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ λογαριασμὸν προσωρινοῦ δανείου, συνομολογηθέντος τὸ 1876, καὶ προσέτι 212,000 εἰς ἐξαργύρωσιν ἐντόκων γραμματίων· τουτέστιν ἐδαπάνησε τὸ δημόσιον ὑπὲρ τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τῶν χρήσεων, ἃς διεχειρίσθημεν, 41,320,000. Τί δὲ εἰσέπραξε τὸ δημόσιον ἐκτὸς τῶν ἐσόδων τῶν χρήσεων; Πρῶτον· ὑπόλοιπον κεφαλαίου τοῦ δανείου τῶν ἑκατὸν εἴκοσιν ἑκατομμυρίων, παρὰ τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης τὸ 1882, 1,709,000 τὸ 1883 290,000 παρὰ τοῦ οἴκου Ῥοδοκανάκη, τὸ 1882 3,637,000, τὸ 1883 926,000, παρὰ τῆς ἐν Παρισίοις Τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως, τὸ 1882 12,588,000, τὸ 1883 826,000, ἐκ λογαριασμοῦ ἐγγραφῆς τοῦ δανείου 29,000, ἐξ ἀντιτίμου 4957 ἀδιαθέτων ὁμολογιῶν, 1,737,428, ἤτοι ἐν συνόλῳ εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 δραχμὰς 21,755,000. Εἶτα εἰσέπραξε τὸ δημόσιον τὸ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1881 ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐκ δραχμῶν 4,451,000. Τὸ ποσὸν τοῦ ὑπολοίπου τούτου θὰ εὑρεθῇ σεσημειωμένον εἰς τοὺς πίνακας τοὺς ὑποβληθέντας κατὰ μάρτιον τοῦ 1882, ὡς ἀνερχόμενον εἰς 9,803,000, διότι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου εἶχον μετενεχθῆ εἰς πίστωσιν τοῦ δημοσίου αἱ παρὰ ταῖς Τραπέζαις διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων καταθέσεις. Τέλος εἰσέπραξε τὸ δημόσιον, μὴ ἀναγομένας εἰς τὰ ἔσοδα τῶν χρήσεων, παρὰ τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας δραχμὰς 360,000. Ταῦτα εἶναι τὰ ποσὰ, ἅπερ εἰσέπραξε τὸ δημόσιον, πλὴν τῶν ἐσόδων τῶν χρήσεων. Ἑπομένως ἐὰν ταῦτα, ἀνερχόμενα ἐν συνόλῳ εἰς 26,567,000, ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τῶν 46,320,000, ἅτινα ἐδαπάνησε τὸ δημόσιον ἐπέκεινα τῶν ἐσόδων τῶν χρήσεων, ἔχομεν δαπανηθέντα πέραν τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων εἰσπράξεων, δυνάμει πιστώσεων καὶ ὑποχρεώσεων ἀπαιτητῶν, 19,753,000. Αὕτη ἦτο ἡ ὀφειλὴ, ἣν τὸ δημόσιον ἔδει νὰ πληρώσῃ ἐκ χρημάτων οἱωνδήποτε τοῦ δημοσίου, ἀφοῦ ἡ μὲν Βουλὴ εἶχε ψηφίσει τὰς πιστώσεις, τὰ δὲ ἔσοδα τῶν χρήσεων δὲν ἐπήρκουν εἰς τὴν ἀπότισιν αὐτῶν. Ἤδη εἰς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀναπλήρωσις τοῦ ποσοῦ τούτου, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀναπληροῦσιν αὐτὸ αἱ παρὰ ταῖς ἐνταῦθα Τραπέζαις καταθέσεις, αἱ προωρισμέναι εἰς τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, τὴν ἤδη ἐνεργουμένην διὰ τῶν ἐκεῖ κατετεθειμένων χρημάτων· διότι, ὡς προεῖπον, ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πληρόνονται ἐκ τῶν χρημάτων ἐκείνων τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων αἱ ἐνταῦθα Τράπεζαι Ἐθνικὴ, Ἰονικὴ καὶ Ἠπειροθεσσαλικὴ, εἰσπράττουσι δημοσίας προσόδους. Ταῦτα πάντα τὰ εἰσπραχθέντα καὶ εἰσπραττόμενα θέλουσι καταλογισθῆ ἀπέναντι τῶν ποσῶν τῶν, ὡς εἴρηται, ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διατιθεμένων πρὸς ἀπότισιν τῶν τόκων καὶ χρεωλύτρων τῶν δανείων. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἄρα ἀπὸ τῶν 19,735,000 δραχμῶν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσέπραξαν αἱ τρεῖς Τράπεζαι ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων, δέον νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τοῦ ὑπολοίπου εἰς συμπλήρωσιν τῶν 72,000,000. Καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 9,000,000 ὑπάρχει πρόνοια ἤδη ἐν τῷ νόμῳ τῷ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐκύρου δύω συμβάσεις, τὴν μίαν πρὸς τὴν ὁμάδα τὴν συμβληθεῖσαν περὶ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 καὶ τὴν ἑτέραν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Διὰ τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν ὁμάδα, ὑπεχρεοῦτο ἐκείνη νὰ λάβῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τὸ ἐγγεγραμμένον εἰς τὸ δάνειον ὁριστικῶς, διὰ τῆς ἑτέρας πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑπεχρεοῦτο αὕτη, ὅπως ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐγγεγραμμένου ὁριστικῶς ὑπὸ τῆς ὁμάδος λάβῃ ποσὸν 9,000,000, τρέπουσα οὕτω εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ἄλλην παλαιοτέραν. Ἐπετρέπετο ὅμως εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐπαναφέρῃ πάλιν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸν ἀρχικὸν αὐτοῦ προορισμὸν, διὰ τῆς ἀναβιώσεως τῆς ἀρχικῆς ὑποχρεώσεως, ἂν ἐθεώρει ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ ἀμφότερα τὰ ποσά. Παρουσιασθείσης τῆς ἀνάγκης ταύτης, προσεκλήθη ἡ Τράπεζα ἵνα ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πρότερον καθεστὼς, δανείζουσα τουτέστιν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὰ ἐννέα ἑκατομμύρια, δυνάμει τῆς προηγουμένης ὑποχρεώσεως’ ἡ δὲ ὁμὰς μένει οὕτως ὑπόχρεως, κατὰ τὸ ἄρθρ. 6 τῆς συμβάσεως αὐτῆς, νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸ δημόσιον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τὸ ὁριστικῶς συμπεφωνημένον. Οὕτως ἀποκτῶνται τὰ ἐννέα ἑκατομμύρια· ἂν δὲ ἀπαιτηθῶσι καὶ ἄλλα τινὰ μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ὑπολοίπου, περὶ οὗ ἐποιησάμην λόγον, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν, ἔχομεν καὶ περὶ τούτου ὑποσχέσεις ὅτι εὐκόλως θὰ ἠδυνάμεθα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν ἀνηκουσῶν εἰς τὸ δημόσιον, νὰ λάβωμεν προκαταβολὴν τοῦ ἀναγκαίου ποσοῦ· ὥστε οὐδεμία θέλει ὑπάρξει δυσχέρεια, ἵνα ἅπαν τὸ χρῆμα, κατὰ τὴν τεταγμένην προθεσμίαν, εὑρεθῇ κατατεθειμένον εἰς τὰ ταμεῖα τῶν τραπεζῶν, καὶ ἑπομένως ἵνα δηλώσωσιν αὗται κατὰ τὴν αὐτὴν προθεσμίαν ὅτι, ἔχουσαι ἤδη τὸ ἀποταμίευμα τοῦτο, εἶναι ἕτοιμοι νὰ ἐξαργυρῶσι πᾶν τὸ κυκλοφοροῦν γραμμάτιον αὐτῶν. Ἤδη, ἀφοῦ ἐξέθηκα τὰ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν κυριωτέρων νομοθετημάτων, ἐφ’ ὧν ἑδράζεται τὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους οἰκονομικὸν σύστημα, ἂς ἐπισκοπήσωμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, διὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν δύω τελευταίων προϋπολογισμῶν, τουτέστι τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως, ἥτις ἔληξε μετὰ τοῦ τέλους τοῦ παρελθόντος μηνὸς, καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἤδη ἐν ἐνεργείᾳ. Καίτοι ἔληξεν ἡ χρῆσις τοῦ 1883 πρὸ δύω ἑβδομάδων σχεδόν, δὲν δυνάμεθα ἔτι νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν αὐτῆς, καὶ τοῦτο διότι τοιοῦτος ἀπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ, πρὶν ἢ τὸ λογιστήριον παραλάβῃ, ἐξελέγξῃ καὶ ἐγγράψῃ τὰ στοιχεῖα τῶν διαχειρίσεων τῶν διαφόρων ὑπολόγων. Αὐτὸς δὲ ὁ νόμος ἀναγνωρίζει, ὅτι ὑποβολὴ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ γίνῃ ταχέως, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ὑποβολῆς αὐτοῦ, οὐχὶ εὐθὺς μετὰ τὴν 31 Ὀκτωβρίου, ὅτε λήγει ἡ χρῆσις, ἀλλὰ κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ ἑπομένου ἔτους· καὶ ἕως τοῦ Μαρτίου βεβαίως θέλει ὑποβληθῆ ὁ προσωρινὸς ἀπολογισμός· ἀλλὰ καὶ πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους, ἴσως καὶ πρὸ τῆς λήξεως τοῦ τρέχοντος μηνὸς, θέλουσιν ὑποβληθῆ καταστάσεις προσωριναί, αἵτινες θέλουσι παρέχει ἐπαρκεῖς πληροφορίας, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημειώσεων τῶν ταμείων. Καὶ ἤδη ὅμως δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἱκανὰ ἐκ τῶν λογαριασμῶν, οὓς ἔχομεν συγκεντρωμένους καὶ οἵτινες φθάνουσιν οἱ πλεῖστοι μὲν μέχρι τοῦ τέλους Σεπτεμβρίου, τινῶν ὅμως ταμείων οὐδὲ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τουτέστιν ὑπάρχουσι ταμεῖα, τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν τὰ ἀποτελέσματα οὐδὲ τοῦ Αὐγούστου. Τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 ὡρίσθησαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς δραχ. 86 ἑκατομ. καὶ 122,000, μέχρι τέλους δὲ Σεπτεμβρίου ἐβεβαιώθησαν 41,868,000· ἑπομένως ὑπολείπονται πρὸς συμπλήρωσιν βεβαιωτέα μέχρι 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1884 44,254,000. Ἐκ τῶν βεβαιωθέντων ἐσόδων, τουτέστιν ἐκ τῶν 41,868,000 εἰσεπράχθησαν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 37,372,000, ἑπομένως καθυστεροῦσιν ἐξ αὐτῶν 4,475,000. Ἐκ δὲ τῶν ὑπολειπομένων πρὸς βεβαίωσιν μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως τεσσαράκοντα τεσσάρων ἑκατομ. καὶ 254,000, μόνον κατὰ πιθανότητα δυνάμεθα ἤδη νὰ προσδιορίσωμεν τί θέλει εἰσπραχθῆ καὶ τί θέλει καθυστερήσει. Ἐπὶ τῶν πιθανοτήτων τούτων στηριζόμενος λέγω, ὅτι δὲν θέλουσι φθάσει εἰς τὸ προϋπολογισθὲν ποσόν, καὶ ἑπομένως θέλουσι καθυστερήσει ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 44,254,000, πρῶτον ἐκ τῶν τελωνιακῶν τελῶν περίπου ἓν ἑκατομμύριον· ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν περιέγραψα πρότερον ἐπήνεγκεν ἐλάττωσιν εἰσαγωγῆς, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ὑποθέτομεν ὅτι, καί τοι κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν εἴχομεν ὑπέρβασιν κατὰ ἐννεακοσίας χιλιάδας δραχμῶν καὶ πλέον, θὰ ἔχωμεν ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ ἔτους ποσὸν κατώτερον κατὰ 1,000,000. Ἐκ τοῦ χαρτοσήμου ὑποθέτω ὅτι θὰ ἔχωμεν 800,000 δραχ. ἐλάσσονα εἴσπραξιν· καὶ τὸ χαρτόσημον, ὅπως ὅλοι οἱ ἔμμεσοι φόροι, ὅπως οἱ φόροι καταναλώσεως, ὅπως τὰ τέλη εἰσαγωγῆς, ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς ὑφισταμένης· θεωρεῖται μάλιστα πολλαχοῦ ὡς τὸ θερμόμετρον τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας· τοσαύτην ἄρα δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν ἕνεκα τῆς καταστάσεως ἐλάττωσιν τῆς προσόδου ταύτης. Ἐκ τῶν παιγνιοχάρτων, τουτέστιν ἐκ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τοῦ περὶ αὐτῶν νόμου, διότι, καὶ ἂν ἐφαρμοσθῇ, ὀλίγων ἡμερῶν στάδιον θὰ ἔχῃ, ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἦναι διαγραπτέαι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ 250 χιλ. Ἐκ τοῦ νόμου περὶ τῶν πυρείων καὶ τοῦ πετρελαίου, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον τῆς μήπω ἐφαρμογῆς, ἓν ἑκατομμύριον. Ἐκ τῶν δικαιωμάτων καταναλώσεως, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φόρων τούτων, τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, ἓν ἑκατομμύριον, τοῦ οἴνου ἓν ἑκατομμύριον, τοῦ καπνοῦ ἑπτὰ ἑκατομμύρια, τοῦ σιγαροχάρτου δύο ἑκατομμύρια ἐπὶ ἔλαττον, ἐκ τῶν ἀνανεουμένων παλαιῶν χρεῶν 900 χιλιάδες ἐπὶ ἔλαττον. Τὸ σύνολον ἄρα τῆς κατὰ πιθανότητα καθυστερήσεως ἔσται 14,950,000. Ἀπέναντι τούτων θὰ ἔχωμεν προσαυξήσεις ἐσόδων τινων, ἃς ὑπολογίζομεν περίπου εἰς 2,000,000· θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ ἐλάττωσιν δαπανῶν, τουτέστι μὴ πραγματοποίησιν πολλῶν πιστώσεων. Τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα μᾶς πείθουσιν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη, προστιθεμένη εἰς τὰ 2 ἑκατομμύρια τὰ ἐπιπλέον εἰσπραχθησόμενα, θέλει ἀποτελέσει ποσὸν, ὅπερ ἀφαιρούμενον ἀπὸ τῶν 14950000 θέλει ἀφήσει ἔλλειμμα τοῦ 1884 περίπου δύο ἑκατομμυρίων. Ταῦτα δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς. Τὰ ἐκτεθέντα εἶναι ἐνδεικτικὰ ἁπλῶς, οὐδεμίαν δ’ ἄλλην δύνανται νὰ ἔχωσιν ἔννοιαν. Τὸ ὅλον τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1884, ἀφοῦ ὡς εἶπον δὲν ἐφηρμόσθησαν τὰ νέα μονοπώλια, καὶ ἕνεκα τῶν ἐλαττώσεων αἵτινες ἐπῆλθον εἰς τὰ ἔσοδα, συνεπείᾳ τῆς ὑφισταμένης καταστάσεως, τῆς τὰ μάλα ἐπιδρώσης ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, θέλει εἶσθαι περίπου 2 ἑκατομμυρίων. Τοῦ δὲ 1883 τὰ ἀποτελέσματα ἔχουσιν ὡς ἑξῆς· ὡς εἶπον ὅμως τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα δὲν εἶναι πλήρη, τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν θὰ φέρωμεν πρὸ τοῦ Μαρτίου, ἤδη ὁμιλοῦμεν περὶ πιθανοτήτων.

§27ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι βέβαια τὰ ἀποτελέσματα μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου· ὥστε εἷς μὴν μόνον λείπει.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ πλεῖστα, οὐχὶ ὅλα. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ τακτικὰ ἔξοδα ὡρίσθησαν εἰς 72 ἑκατομμύρια καὶ ἕνδεκα χιλιάδας· δι’ εἰδικῶν δὲ νόμων καὶ διαταγμάτων προσετέθησαν 1,334,000 εἰς τὰ ἔξοδα, ἔχομεν ἑπομένως ἐν ὅλῳ 73,346,000. Ἐξ αὐτῶν δὲ ἐπληρώθησαν 67,553,000, καὶ ἔμειναν ἀδιάθετοι πιστώσεις 5,792,000. Αἱ ἀδιάθετοι αὗται πιστώσεις προέρχονται ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους 1,300,000· ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐξωτερικῶν 300,000, τῆς δικαιοσύνης 400 000, τῶν ἐσωτερικῶν 900,000, τῶν ἐκκλησιαστικῶν 600,000, τῶν στρατιωτικῶν 1,300,000, τῶν ναυτικῶν 400,000 τῶν οἰκονομικῶν 100,000, ἐξ ἐξόδων διοικήσεως 400,000, ἐκ διαφόρων πληρωμῶν 70,000. Ἔσοδα δὲ τῆς χρήσεως τοῦ 1883 εἴχομεν ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 72,133,000· ἐβεβαιώθησαν δὲ ἐξ αὐτῶν κατὰ τὰ γνωστὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα 65,000,000· ἑπομένως ἐβεβαιώθησαν ἐπὶ ἔλαττον τῶν προϋπολογισθέντων 7,133,000. Κατὰ τὸ ἔτος 1883 εἴχομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένας εἰσπράξεις ἐκ νέων φόρων, οἵτινες εἴτε δὲν ἐπραγματοποιήθησαν ἐντὸς τοῦ ἔτους, εἴτε ἐπραγματοποιήθησαν ἐπ’ ἐλάχιστον· οἱ φόροι οὗτοι εἶναι ὁ ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν καὶ τοῦ ζύθου, ἐξ οὗ προσεδοκᾶτο πρόσοδος 2,140,000, ἐνῷ ὁ νόμος δὲν ἐφηρμόσθη ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους, ἐφαρμοσθεὶς δὲ περὶ τὰ μέσα δὲν ἠδύνατο κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμά τι ὡς ἐκ τῆς οἰκονομίας αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ἐκ τοῦ οἴνου εἴχομεν ἀναγεγραμμένα τρία ἑκατομμύρια καὶ διακοσίας χιλιάδας, ἐκ τοῦ καπνοῦ 4 ἑκατομμύρια, ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου 1,500,000, ἅτινα μετὰ τῆς ἐκ τῶν ποτῶν προσόδου ἀποτελοῦσι τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα 10,840,000. Ἐκ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς ὅμως ἢ ἐκ τῆς βραδείας ἐφαρμογῆς τῶν νόμων ἐκείνων, αἱ βεβαιώσεις ἐξ αὐτῶν ὑπῆρξαν 2 ἑκατομμύρια καὶ 263 χιλιάδων· ἑπομένως ἡ μὴ πραγματοποίησις τῶν νόμων ἔδει νὰ φέρῃ ἐλάττωσιν ἐσόδων 8,576,000. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἡ ἐλάττωσις εἶναι μόνον 7,133,000· ἕπεται ἄρα, ὅτι ἄλλων προσόδων εἴχομεν βεβαιώσεις ἀνωτέρας.

§29ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσα τὰ εἰσπραχθέντα ἐν συνόλῳ;

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου δὲν ἔχομεν σημειώσεις ἀκόμη. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ βεβαιωθέντων καὶ προϋπολογισθέντων εἶναι 7,133,000, οἱ δὲ νέοι φόροι, οἱ τὸ πλεῖστον μὴ ἐφαρμοσθέντες ἐντὸς τοῦ ἔτους, ἀπήνεγκον ἐλάσσονα τῶν ἀναγραφέντων ὡς βεβαιωθησομένων, 8,576,000· ἑπομένως 1,443,000 ἐπὶ πλέον ἐβεβαιώθησαν ἐξ ἄλλων φόρων. Τὰ ἐπὶ πλέον ἐν συνόλῳ βεβαιωθέντα εἶναι τὰ ἑξῆς: ἐξ ἐμμέσων φόρων 270,000, δασῶν 100,000, ἐθνικῶν κτημάτων 400,000, προστίμων καὶ ποινικῶν ἐξόδων 90,000, τυχηρῶν 200,000, ἐπιστροφῶν χρημάτων 1,600,000, ἐσόδων κεκλεισμένων χρήσεων 500,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 3,970,000· τὰ δ’ ἐπὶ ἔλαττον βεβαιωθέντα, πλὴν τῶν ἐκ δικαιωμάτων καταναλώσεως εἶναι τὰ ἑξῆς: ἐκ τελωνιακῶν 700,000, χαρτοσήμου 900,000, ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν 500,000, μεταλλείων 250,000, ἐξόδων ἐκλογῶν 90,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 2,440,000, ἅτινα ἀφαιρούμενα ἀπὸ τῶν ἐπὶ πλέον βεβαιωθέντων καταλείπουσι διαφορὰν 1,443,000. Ἡ ἐπὶ πλέον αὕτη βεβαίωσις, ἀφαιρουμένη ἀπὸ τοῦ καθυστερήματος ἐκ δικαιωμάτων καταναλώσεως, παρέχει τὴν διαφορὰν τοῦ συνόλου τῶν βεβαιωθέντων πρὸς τὰ προϋπολογισθέντα. Ἀφαιρούμενα δὲ τὰ βεβαιωθέντα ταῦτα ἀπὸ τῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων προϋπολογισθέντων ἐν συνόλῳ ἐξόδων, παριστῶσι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883 ἀνερχόμενον εἰς 9,925,000. Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελευταίων χρήσεων, τῆς χρήσεως 1883, καθ’ ἣν οἱ νέοι νόμοι σχεδὸν δὲν ἐλειτούργησαν, καὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1884, ἐφ’ ὅσον δυνάμεθα, κατὰ πιθανότητα, νὰ ὑπολογίσωμεν, ὅτε οἱ νέοι νόμοι ἐλειτούργησαν, ἀλλ’ οὐχὶ ἐντελῶς, καὶ ὅτε, ὅπως πάντοτε ἐπὶ νέων φόρων, ἔχομεν πολὺ ἐλάσσονα βεβαίωσιν τοῦ ἐπιτευχθησομένου μέσου ὅρου τῆς βεβαιώσεως μετὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν νόμων τούτων.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἤδη θέλω μεταβῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν μέτρων τῶν οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλομεν εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον, τουτέστιν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 καὶ τῶν συναφῶν πρὸς αὐτὸν νομοσχεδίων. Πλὴν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1884 καὶ τοῦ 1883, ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀριθμοί, οὓς ἀνεκοίνωσα, ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμένοι ἐντὸς τοῦ κατατεθέντος τεύχους μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· μόνον ταῦτα δὲν συμπεριέλαβον, διότι εἶναι πιθανότητες, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβάλλωνται ἐπισήμως ἐκ τῆς ὑπηρεσίας σημειώσεις περὶ πιθανοτήτων· τὰ ἄλλα ὅμως πάντα ἀποτελοῦσιν ἐπίσημα στοιχεῖα καὶ εὑρίσκονται ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ παραρτηματικῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἑπομένως, ὅστις τυχὸν δὲν ἠδυνήθη νὰ παρακολουθήσῃ τὴν σειρὰν τῶν ἀριθμῶν, δύναται ν’ ἀναπληρώσῃ τὰ κενὰ διὰ τῶν πινάκων τοῦ τεύχους, ἔνθα εὑρίσκετε σημειωμένον πάντα ἀριθμὸν παρ’ ἐμοῦ μνημονευθέντα, καὶ πλείστους ἄλλους. Συντάττοντες τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 ἔδει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν, περὶ ἧς ὡμίλησα πρὸς ὑμᾶς ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἔδει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879 τῶν 11,700,000 εἶχον προστεθῆ δαπάναι δεκάδων ἑκατομμυρίων, ἐκ τῶν ὁποίων οὐδὲν ἠδυνάμεθα νὰ περικόψωμεν· ἔπρεπεν ἄρα νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τῶν δαπανῶν τῶν καὶ κατὰ τὸ 1879 θεωρουμένων ὡς ἀναγκαίων νὰ πραγματοποιήσωμεν περιστολὴν, καί τοι περιστολὴ τοιαύτη ὡς ἐκ τῆς σμικρότητος τῶν ἀριθμῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου δὲν ἠδύνατο νὰ φέρῃ μεγάλα ἀποτελέσματα ἀπέναντι τῶν ἐπιδιωκομένων ποσῶν. Κατὰ τὸ 1879 εἴχομεν πρόσοδον 42,898,000· εἰς ταύτην τὴν πρόσοδον τί προσετέθη ἔκτοτε; Κατὰ τὸ 1880 ἐπηνέχθησαν εἰς τὴν φορολογικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν μεταβολαί τινές· κατὰ τὸ 1880 κατηργήθη ἡ δεκάτη, ἐπιβληθέντος τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἐξ οὗ ἐπῆλθεν ἐλάττωσις ἐσόδων· ἀλλ’ ἐπεβλήθησαν ἄλλοι φόροι, ἐκ τῶν ὁποίων, ἐπῆλθεν αὔξησις· ἐπεβλήθη ὁ πρόσθετος φόρος ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν διὰ τῆς μετατροπῆς τῆς παλαιᾶς εἰς νέαν δραχμήν, ἐπεβλήθησαν 2 δραχμαὶ κατὰ χιλιάδα ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἐπεβλήθη καὶ πρόσθετον τέλος ἐπὶ τῆς προσόδου τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν. Ταῦτα πάντα παραβαλλόμενα πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων, διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως ταύτης διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, σχεδὸν ἀφίνουσι τὰ ἔσοδα εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον πρότερον ἦσαν. Ἑπομένως ὅ,τι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης θὰ εἴχομεν νὰ προσδοκῶμεν, ἐὰν μὴ ἀπὸ τοῦ 1882 ἐλαμβάνοντο μέτρα φορολογικὰ νεώτερα, θὰ ἦτο αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ποσὸν τῶν 42,898,000 δραχμῶν, τῶν εἰσπραχθεισῶν ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1879 μετὰ τοῦ μέσου ὅρου τῶν συνήθων προσαυξήσεων τῆς προσόδου τῶν φόρων. Εἴχομεν προσέτι προσθετέαν εἰς τὸ ποσὸν ἐκείνων καὶ τὴν πρόσοδον τὴν ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, πρόσοδον κατὰ τὴν τότε φορολογίαν δυναμένην νὰ ὑπολογισθῇ εἰς 5,000,000 περίπου. Ἐὰν ταῦτα προσθέσωμεν εἰς τὰ 42,898,000 ἢ 43,000,000, διὰ τὸ στρογγύλον τοῦ ἀριθμοῦ, ἔχομεν 48,000,000 ὡς ἀφετηρίαν, τὰ ὁποῖα δέον νὰ ἐξογκώσωμεν μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 85,000,000, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον, ἐκτὸς ἐὰν ἐπιτευχθῇ ἐλάττωσίς τις δαπανῶν. Ἀλλ’ ἐλάττωσιν, ὡς προεῖπον, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπεκδεχώμεθα τῶν προσθέτων δαπανῶν, διότι αἱ προσθῆκαι ἄλλαι μὲν εἶναι ἀναγκαῖα παρεπόμενα τῶν ηὐξημένων εἰσπράξεων, ἄλλαι δὲ ἀφορῶσιν εἰς δαπάνας ὑποχρεωτικὰς, εἴτε διὰ συμβάσεων, εἴτε ἠθικῶς. Αἱ ἐλαττώσεις ἄρα, ἂν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι, θὰ καταλογισθῶσιν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν διατεθεισῶν πιστώσεων κατὰ τὸ 1879, ἀνερχομένων εἰς 54,647,000. Τότε μόνον ἐπιτρέπεται ν’ ἀμφισβητηθῇ ἡ ἀλήθεια αὕτη, ὅταν δύναταί τις ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι πλὴν τῶν ὑποχρεωτικῶν ἐκείνων δαπανῶν, περὶ ὧν ἐποίησα λόγον, ὑπάρχουσι καὶ αὐξήσεις ἄλλαι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐπιπρόσθετοι εἰς τὰς δαπάνας τὰς μέχρι τοῦ 1879 γενομένας. Ἐφ’ ὅσον τοῦτο μὴ ἀποδειχθῇ, οὐδεμίαν ἔννοιαν ἔχουσιν αἱ παρατηρήσεις περὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον προσετέθη εἰς τὴν φορολογίαν, διότι, ἂν μὴ προσετίθετο εἰς τὴν φορολογίαν, θὰ προσετίθετο εἰς τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀνοίξει ἐν προσεχεῖ χρόνῳ τὴν θύραν εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους. Ἤδη, καὶ μετὰ τὸν περιορυσμὸν τῶν ἐλλειμμάτων διὰ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν, καὶ πάλιν βλέπετε ἐξογκουμένην τὴν ὀφειλὴν τοῦ κράτους. Βλέπετε τὴν ἐν ἔτει 1882 διαχείρισιν τοῦ 1881 ἀφίνουσαν ἔλλειμμα εἴκοσι ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίων, ὡς ἐκ τῶν ἐκτάκτων τῆς χρήσεως ἐκείνης δαπανῶν. Αὐτὴ ἡ χρῆσις τοῦ ἔτους 1882, καίτοι ἡ ἄκρα περὶ τὴν ἐντέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ φειδὼ περιώρισε τὸ ἀρχικῶς προαγγελλόμενον ἔλλειμμα εἰς τὸ πέμπτον ἢ τὸ ἕκτον, οὐχ’ ἧττον ἀφῆκεν ἔλλειμμα. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἔτους ἐκείνου δὲν ὑπῆρξε μέγα, ἀλλὰ θὰ ἦτο πολλῷ μεγαλήτερον ἂν εἶχον ἔκτοτε ἀναπτυχθῆ πᾶσαι αἱ ἀνάγκαι, περὶ ὧν ἐποίησα λόγον. Ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς ἐφηρμόζετο ἔκτοτε, ἀλλὰ δὲν ἐπήνεγκεν εὐθὺς τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ προήγοντο μετ’ ὀλίγων ἐτῶν πάροδον, τουτέστι μετὰ τὴν πλήρη αὐτοῦ λειτουργίαν. Τὰ δάνεια δὲν ἦσαν τότε ἐπίσης ἐξωγκωμένα, ὡς τώρα, ἐννοῶ τὰ τοκοφόρα, διότι τὰ δάνεια ἦσαν τ’ αὐτά, ἀλλὰ τὰ τοκοφόρα δὲν ἦσαν τότε τόσον ἐξωγκωμένα, διότι τὸν τόκον τοῦ ἑνὸς τῶν δανείων τούτων, τοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀπέτινεν οὐχὶ τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἡ κοινωνία. Εἰς τὰ ἐλλείμματα τῶν προϋπολογισμῶν τῶν πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρέπει νὰ προστίθηται πάντοτε καὶ τὸ ἔλλειμμα τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἀπέτινεν ἡ κοινωνία, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπέτινεν ἡ κοινωνία, διὰ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος κατὰ 20%. Εἰς τὰ δάνεια ἐλάχιστα προσετέθησαν ἔκτοτε· τὸ 1879 εἴχομεν διὰ τὴν ἀπότισιν τῶν δανείων ἀναγεγραμμένα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 17.328,000 δραχμῶν, ἀλλ’ εἴχομεν ταὐτοχρόνως προσωρινὰ δάνεια 53,000,000, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 37.000,000 ἦσαν δάνεια ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα σήμερον ἀποτίνονται διὰ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Ὅταν εἰς τὰ 17 ἐκεῖνα ἑκατομμύρια προσθέσητε τὸν ἀναλογοῦντα τόκον εἰς τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ τότε ὑφιστάμενον ποσὸν ἀναβιβάζεται πολύ, ὅταν δ’ εἰς αὐτό, οὕτως ηὐξημένον, προσθέσητε τὰ τῆς ὑπηρεσίας προσθέτου δανείου ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐκ δραχμῶν παλαιῶν 38,524,000, καὶ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, φθάνετε σχεδὸν εἰς τὸ ποσὸν τοῦ ἐτησίου χρέους, τὸ ὁποῖον ἀναγράφομεν σήμερον, διότι ἐλάχιστα, ὡς εἶπον, προσετέθησαν κατόπιν, καὶ προσετέθησαν ἀπέναντι τῶν ἐλλειμμάτων τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἐλλειμμάτων τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα εἶναι ἀναπόφευκτοι συνέπειαι τοῦ προηγουμένου ἐλλείμματος. Ἐνόσῳ δὲν κατορθώσωμεν διὰ πολιτικῆς συστηματικῆς καὶ ἐπιμόνου νὰ περιστείλωμεν τὸ κληροδοτηθὲν ἔλλειμμα καὶ νὰ τὸ ἐξαλείψωμεν, θέλομεν πάντοτε βλέπει αὐξανόμενα τὰ χρέη ἡμῶν καὶ ἐξογκουμένας τὰς δυσχερείας· ἐὰν δὲ δὲν ἐλαμβάνετο ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς ἡ πρόνοια, ἡ ληφθεῖσα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῶν ἔργων αὐτῆς, ἵνα καταπολεμήσῃ διὰ πάντων τῶν μέσων τὸ ἔλλειμμα, σήμερον, μετὰ παρέλευσιν τριῶν προϋπολογισμῶν, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τὰς δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, θὰ εἴχομεν προσθέτους δυσχερείας πολλῷ μᾶλλον δυσκαταγωνίστους. Ἀλλὰ καὶ ἤδη ἔχομεν δυσχερείας· οἱ φόροι δὲν ἀπέδωκαν εὐθὺς τὴν πρόσοδον, ἣν παρ’ αὐτῶν ἀπεξεδεχόμεθα ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπέδωκαν πρόσοδον ἀποδείξασαν, ὅτι ἐπὶ τῶν φόρων τούτων δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν καθεστῶτος, ἀλλὰ δὲν ἀπέδωκαν ἔτι ὁλόκληρον τὴν ἀναγκαίαν πρόσοδον πρὸς κανονισμὸν προϋπολογισμοῦ ἀρτίου, τουτέστιν ἐπαρκοῦντος εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτείας. Εἶπον ποῖαι εἶναι αἱ ἀναπόδραστοι ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας οὐδεὶς σπουδαίως πολιτευόμενος δύναται νὰ θέλῃ νὰ περικόψῃ· ἀλλὰ πλὴν τούτων, ὑπάρχουσιν ἄλλαι δαπάναι χρήσιμοι, ἐὰν μὴ ἀναγκαῖαι, δαπάναι εἰς ἄλλα κράτη μᾶλλον ἡμῶν προωδευμένα, θεωρούμεναι τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν δυνάμεναι νὰ θεωρηθῶσιν ἁπλῶς χρήσιμοι. Πάσας ταύτας τὰς δαπάνας ἐθέσαμεν κατὰ μέρος, ἵνα δυνηθῶμεν ν’ ἀποκτήσωμεν τέλος βεβαίαν καὶ διαρκῆ τὴν ἐξίσωσιν τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα. Πρέπει νὰ λάβωμεν σταθερὰν ἀπόφασιν μηδὲν νὰ προσθέτωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐπιβάλληται ὑπὸ ἀναποδράστου ἀνάγκης, καὶ τοῦτο ἐν ὅσῳ δὲν παρουσιάζει ὁ προϋπολογισμὸς σταθερὸν περίσσευμα. Μόνον ὅταν τοιοῦτον περίσσευμα ἀναφανῇ, ἐπιτρέπεται σκέψις περὶ προσθέτων δαπανῶν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν φαίνωνται αὗται χρήσιμοι. Ταύτην εἴχομεν τὴν ἀρχὴν ὁδηγὸν περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπιόντος ἔτους· ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ἤδη δυνάμεθα, ἐπὶ τῇ βάσει πραγματικῶν ἀποτελεσμάτων, ν’ ἀναγράψωμεν ἐν αὐτῷ τὴν πρόσοδον τῶν νέων φόρων, ὁποία δείκνυται πιθανὴ ἐκ τῆς τοῦ τελευταίου ἔτους, μειοῦντες κατὰ τοῦτο πολὺ τὰ πρότερον ἀναγεγραμμένα, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων, ἐπὶ ὁμοίας στηριζόμενοι πληροφορίας, τουτέστιν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ παρελθόντος, ἠδυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν πιστώσεων τὰ ποσὰ, τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη ὅτι δὲν γίνεται χρῆσις. Διὰ τοιαύτης διπλῆς ἐργασίας, τοῦτο μὲν διὰ τῆς ἀποφάσεως, ὅπως μηδεμία γένηται προσθήκη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, μὴ ἐπιβαλλομένη ὑπὸ ἀπολύτου ἠθικῆς ἢ νομικῆς ἀνάγκης, τοῦτο δὲ διὰ τῆς διαγραφῆς ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων πάντων ὅσα ἀπεδείχθησαν ὅτι δὲν δαπανῶνται, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἐλαττοῦται κατὰ 5,000,000 περίπου δραχμῶν, ὡς θέλω ἐκθέσει λεπτομερέστερον μετ’ ὀλίγον, καὶ διὰ τῆς μειώσεως ταύτης ἀντισηκώνονται αἱ ἀναπόδραστοι προσθῆκαι, μενούσης καὶ διαφορᾶς ἐπὶ ἔλαττον 561 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐν δὲ τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ἀνεγράψαμεν τὴν πρόσοδον τῶν φόρων, ὁποία ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, οὐχὶ πλέον ἐκ τῶν πληροφοριῶν τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐξ ὑπολογισμῶν στηριζομένων ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων ὁμοίων φόρων ἀλλαχοῦ. Ἐκ τούτου ἐπέρχεται μεγάλη ἐλάττωσις εἰς τὰ ἀναγραφόμενα ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀναγράφομεν ὅμως καὶ προσαυξήσεις προσόδων, ἃς θέλω ἀναφέρει μετ’ ὀλίγον. Καὶ εἰσερχόμεθα εὐθὺς εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν καθ’ ἕκαστον τοῦ τε προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ τοῦ τῶν ἐξόδων. Ὁ ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸς ἀναγράφει ἔσοδα τῆς χρήσεως 1885, 85,641,000, ἔξοδα δὲ ἀναγράφει 85,252,000 ἑπομένως ὑπάρχει πλεόνασμα ἑκατοστύων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν.

§33ΡΟΚΟΣ ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι καὶ πέρυσιν εἴχετε περίσσευμα.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ πέρυσιν εἴχομεν περίσσευμα, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1884, μεθ’ ὅλα τὰ ἐπελθόντα δυσάρεστα, θέλει ἀπολήξει σχεδὸν εἰς ἰσοζύγιον. Εἶναι πρόδηλον ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα παρέστησα πρὸ ὀλίγου ὡς πιθανά, ὅτι ἐὰν δὲν ἀνεφύοντο αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι τοῦ παρόντος ἔτους, καὶ ἐὰν ἐφηρμόζοντο οἱ νόμοι ὀλίγον ταχύτερον, μήπω ἐφαρμοσθέντες ἕνεκα τῆς καταστάσεως τῆς ὑγείας τῆς λοιπῆς Εὐρώπης, ἐὰν ταῦτα ἐγίνοντο, βεβαίως θὰ εἴχομεν περίσσευμα, καὶ θὰ εἴχομεν περίσσευμα ἀνώτερον τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§35ΡΟΚΟΣ ΧΟΪΔΑΣ. Τὸ εὔχομαι ἀπὸ καρδίας, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι εἶναι ματαία ἡ εὐχή μου.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅ,τι δύνασθε νὰ θεωρῆτε βέβαιον, καὶ δὲν εἶναι ματαία εὐχὴ, εἶναι, ὅτι ἐὰν ψηφίζητε τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ ἓν, δύω ἢ τρία ἔτη, θὰ ἴδητε τὸ ἰσοζύγιον παρασκευάζον τὴν ὁδὸν εἰς τὰ περισσεύματα. Τὰ ἔσοδα, ὡς ἀνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1885, παρουσιάζουσι διαφορὰς πρὸς τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1884, ἄλλας μὲν ἐπὶ πλέον καὶ ἄλλας ἐπὶ ἔλαττον. Ἰδοὺ δὲ αἱ κυριωδέστεραι. Ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων ἀνεγράφη ἐπὶ πλέον ἐκ τῆς ἐπικαρπίας τῶν σπειρομένων ἐθνικῶν γαιῶν μικρὸν ποσὸν 5,000 δραχμῶν, κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος· ἐκ τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ τῶν σύκων ἀπεκδεχόμεθα αὔξησιν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγραφέντος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος· ἡ αὔξησις ἔδει νὰ ᾖ πολλῷ μεγαλειτέρα τῆς ἀναγραφομένης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1885, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν περιστάσεων, αἵτινες ἴσως θὰ ἐπιδράσωσι δυσαρέστως ἐπὶ τὴν καλλιέργειαν, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσωμεν ποσὸν ἀνώτερον. Τούτου ἕνεκα, περιλαμβάνοντες ἐν τῇ αὐξήσει καὶ τὴν πρόσοδον τοῦ ἐκ 5% ὁδικοῦ φόρου, κατὰ παραδρομὴν παραλειφθεῖσαν ἐν τῷ προηγουμένῳ προϋπολογισμῷ ἀναγράφομεν αὔξησιν 206,000 δραχμῶν. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων ἔχομεν αὔξησιν 300,000 δραχμῶν, τοῦτο δὲ, διότι καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ πρόσοδος ἔσται μεγαλειτέρα τῆς ἀναγεγραμμένης πρότερον, καὶ διότι ὡς προεῖπον, ὁμιλῶν περὶ τῆς καταργήσεως τῆς τελωνιακῆς ζώνης τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ὑπάρχει εἰσαγωγὴ ποιμνίων πολλῷ μεγαλειτέρα ἢ πρότερον, ἥτις εἶχεν ὑπολογισθῆ ἐν καιρῷ ὡς ἱκανὴ, ἵνα ἀποφέρῃ ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων πρόσοδον ἀντισηκώνουσαν τὴν θυσιαζομένην ἐκ 288,000 δραχμῶν, διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ κατὰ ξηρὰν εἰσαγωγικοῦ τέλους. Ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων, μετὰ τὴν τελευταίαν ἀναθεώρησιν, ἀπέδειξεν, ὅτι φέρει ποσὸν κατὰ 300,000 δραχμῶν ἀνώτερον τοῦ προϋπολογισθέντος· ἐπίσης καὶ εἰς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας ἔχομεν προσθήκην προσόδου 50,000 δραχμῶν. Ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ἔχομεν ἐλαττώσεις ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων τὰς ἑξῆς· 1.350,000 ἐκ τοῦ ἐλαίου, διότι τὸ ἔτος τοῦτο εἶναι τὸ ἄφορον, 100,000 ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν καρπῶν, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι εἶχε σημειωθῆ ποσὸν ὑπέρτερον τοῦ πραγματικοῦ· ἐπίσης τοῦ δικαιώματος ἐπικαρπίας τῶν ἐθνικῶν βοσκῶν ἡ πρόσοδος ἀπεδείχθη κατωτέρα τῆς ὑπολογιζομένης, ἀφαιροῦντες ὅμως ἀπὸ τῆς διαφορᾶς τὰ ἐπὶ πλέον βεβαιωθησόμενα ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἰδιωτικῶν καὶ κοινοτικῶν βοσκῶν, σημειοῦμεν 50,000 δραχμῶν ἐπὶ ἔλαττον. Οἱ ἔμμεσοι φόροι παρουσιάζουσιν αὐξήσεις· ἐκ τῶν τελωνιακῶν 1,000,000· τοῦτο δὲ διότι, ὅπως τὸ ἔτος 1885 διὰ τὴν πρόσοδον τὴν ἐκ τοῦ ἐλαίου τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν εἶναι οἰκονομικῶς ἄφορον, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου φόρος ἐσημειώθη ἐπὶ ἔλαττον κατὰ 1,350,000 δρ., οὕτω τὸ αὐτὸ ἔτος διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἧς τὸ ἔλαιον φορολογεῖται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, εἶναι οἰκονομικῶς εὔφορον, διότι καταλογίζεται εἰς τὸ ἔτος τοῦτο ἡ τοῦ ἑτέρου ἔτους παραγωγή, ὡς κατ’ αὐτὸ ἐξαγομένη. Εἰς τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν 700,000 δραχμῶν προσθέτομεν 300,000 δραχμ. ἐκ προσαυξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν καὶ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου δασμολογίου. Εἰς τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου προσθέτομεν 2,000,000, διότι ὑπεβλήθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον νομοσχέδιον περὶ ἀναθεωρήσεως ἁπάντων τῶν περὶ χαρτοσήμου νόμων καὶ ἀναχωνεύσεως αὐτῶν εἰς ἕνα, διαῤῥυθμίζοντα ἄλλως τὴν κλίμακα τῆς φορολογίας· ἡ νέα διαῤῥύθμισις, ἥτις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀνάγκην, ὅπως φεισθῇ ὁ νόμος τῶν μικρῶν περιουσιῶν καὶ ἐπιβαρύνῃ ὅσον ἔνεστι τὰς μεγαλειτέρας, προσέτι δὲ καὶ αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αἱ ἐξασφαλίζουσαι τὴν πραγματοποίησιν τῆς φορολογίας ἐν πολλοῖς, ἐν οἷς ἀπεδείχθη ὅτι αὕτη διαφεύγει αὐτὴν, ταῦτα πάντα καθιστῶσι πιθανωτάτην τὴν αὔξησιν τῆς εἰσπράξεως κατὰ ποσὸν ἴσως ἀνώτερον τοῦ ἀναγραφομένου. Ἐκ τῶν προστίμων τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, καὶ ἐκ τῶν ἐπὶ παραβάσεσι τῶν διαφόρων φορολογικῶν νόμων καταγινωσκομένων ποινῶν, ἀναγράφεται αὔξησις 200,000 δραχμῶν, δικαιολογουμένη ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε βεβαιώσεων. Ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων ἀναγράφεται αὔξησις 230,000 δραχμῶν, διότι τὸ ποσὸν τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1884 δὲν ἀφορᾷ εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Ἐκ τῶν εἰσιτηρίων τῶν σιδηροδρόμων, ἀτμοπλοίων καὶ λοιπῶν, ἡ πρόσοδος ἀνεγράφη ὑπερτέρα κατὰ 100,000 δραχμῶν. Κατὰ 700,000 δραχμῶν ἀνεγράφη ὑπερτέρα ἡ ἐκ τῶν πυρείων πρόσοδος, ἥτις πέρυσιν εἶχεν ἀναγραφῆ μόνον διὰ τμῆμα τοῦ ἔτους. Ἐπίσης καὶ ἐκ τοῦ πετρελαίου ἀναγράφεται εἴσπραξις 2,900,000 ἐπὶ πλέον, εἴσπραξις ἐννοεῖται ἀκαθάριστος, διότι ἡ ἀντίστοιχος δαπάνη σημειοῦται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων. Ταῦτα εἶναι τὰ ἐπὶ πλέον ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων, τὰ δὲ ἐπὶ ἔλαττον ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων εἶναι τὰ ἑπόμενα. Τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν στηρίζοντες ἐπὶ τῶν γνωστῶν ἀποτελεσμάτων, σημειοῦμεν ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τῶν πνευματωδῶν ποτῶν καὶ τοῦ ζύθου ἐλάττωσιν 940,000 δραχμῶν, ἐπὶ τῶν οἴνων ἐλάττωσιν 1,200,000, ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου ἐλάττωσιν 1,800,000, ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐλάττωσιν 5,325,000. Εἰς τὰ δημόσια νομήματα καὶ κτήματα σημειοῦμεν αὔξησιν τῆς προσόδου ἐξ ἰαματικῶν ὑδάτων καὶ ἰχθυοτροφείων 28,500 δρ. εἰς τὸ ἅλας αὔξησιν 700,000 δρ. ἀκαθάριστον’ τοῦτο δὲ, διότι εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον συνιστῶνται εἰδικαὶ ἁλαταποθῆκαι, ἐν αἷς, διατηρουμένου καθ’ ὅλα τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος, ὡς πρὸς τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας, ἔνθα τὸ ἅλας θὰ ἐξακολουθῇ πωλούμενον ἀντὶ 10 λεπτῶν κατ’ ὀκὰν, θέλει πωλεῖσθαι ἅλας ἀντὶ 15 λεπτῶν κατ’ ὀκὰν, ἢ καὶ ὀλιγώτερον, πρὸς κάλυψιν τῶν ἐξόδων.

§37ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διὰ νὰ ἐξοικονομήσητε καὶ τὰ πρόσωπα.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ παρατηρεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, ὅτι τοῦτο γίνεται πρὸς οἰκονομίαν προσώπων, τῷ καθιστῶ γνωστὸν, ὅτι θὰ δοθῇ εἰς ἐργολαβίαν ἡ μεταφορὰ καὶ διαχείρισις. Ἡ ἐκ τῶν δασῶν πρόσοδος αὐξάνει ὡσαύτως κατὰ 479,000 δραχμῶν, κυρίως ὡς ἐκ τῆς φορολογικῆς ἀφομοιώσεως τῶν διὰ ξηρᾶς ἐπ’ ἐμπορίᾳ εἰσαγομένων εἰς τὰς πόλεις καυσοξύλων πρὸς τὰ διὰ θαλάσσης εἰσαγόμενα, διότι ἤδη φορολογοῦνται μόνον τὰ καυσόξυλα τὰ εἰσαγόμενα διὰ θαλάσσης, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ δασῶν, τὸ ὁποῖον εἰσάγομεν θὰ φορολογῆται καὶ ἡ διὰ ξηρᾶς ἐπ’ ἐμπορίᾳ γινομένη εἰσαγωγή. Ἡ διὰ θαλάσσης γινομένη εἰσαγωγὴ ἐφορολογεῖτο ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς προστασίας τῶν δασῶν, ἀλλ’ ὁ αὐτὸς λόγος ὑπάρχει καὶ πρὸς τὴν διὰ ξηρᾶς εἰσαγωγὴν, ἴσως μάλιστα ὑπάρχει ὑπέρτερος ὁ λόγος τῆς προστασίας τῶν δασῶν ἐν τῇ διὰ ξηρᾶς εἰσαγωγῇ, ὡς πολὺ εὐχερεστέρᾳ. Ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῆς ἐκποιήσεως ἐθνικῶν κτημάτων ἔχομεν προσθήκην 57,000 καὶ ἀφαίρεσιν 200,000 ὑπαγορευομένας ἐκ τῶν προσφάτων ἀποτελεσμάτων. Ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν «διαφόρων εἰσοδημάτων» ἔχομεν αὐξήσεις ἐκ τόκων ὑπερημερίας 25,000, ἐξ ἀποληπτέων ἐξόδων πολιτικῶν δικῶν 21,000· ἐξ ἀποληπτέων ἐξόδων καταμετρήσεων πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν φορολογικῶν νόμων 19,500· ἐκ διοδίων καὶ πορθμείων 27,100· ἐξ ἀποληψίμων ἐξόδων τῶν ἐνεργηθησομένων βουλευτικῶν ἐκλογῶν 140,000, ὧν τὸ ἀντίῤῥοπον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων· ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου προκαταβαλλομένων τελῶν καὶ ἐξόδων, τῶν ὑπὸ τῶν ποινικῶν δικαστηρίων καταγινωσκομένων, 375,000 δραχμῶν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ κράτους ἀναγράφουσιν οὐχὶ τὴν βεβαιουμένην πρόσοδον, ἀλλὰ τὴν εἰσπραττομένην, διότι τοιαύτη ὑπῆρχεν ἐν αὐτῷ διαφορὰ μεταξὺ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως, ὥστε, ἐὰν ἀνεγράφετο ἡ βεβαίωσις, θὰ εἴχομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀριθμοὺς κενούς· μετὰ τὸν νέον ὅμως περὶ εἰσπράξεων νόμον, τὸν ψηφισθέντα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ εἴσπραξις πλησιάζει ἤδη πλειότερον πρὸς τὴν βεβαίωσιν, τοῦτο δὲ θὰ ἐδικαιολόγει τὴν ἀναγραφὴν τοῦ βεβαιωθησομένου ποσοῦ καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, κατὰ τὸν κρατοῦντα κανόνα ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἄρθροις τοῦ προϋπολογισμοῦ· οὐχ ἧττον ἐθεωρήθη προτιμότερον ν’ ἀναγραφῇ καὶ πάλιν τὸ εἰσπράξιμον ἀντὶ τοῦ εἰσπρακτέου, αὐξανόμενον ὅμως κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τῶν ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ εἰσπράξεων νόμου ἀποτελεσμάτων. Ἑτέραν ἐπὶ πλέον πρόσοδον ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ ἔχομεν ἐκ 50,000, ἕνεκα τῆς μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπολήψεως τόκου 4%, ἀντὶ 1%, ἐπὶ τῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ κατατεθειμένων κεφαλαίων, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν διαφόρων ἐθνικῶν δανείων. Ἔχομεν προσέτι πρόσοδον 1,500,000 ἐκ διαφορᾶς τῶν ἀποδοθησομένων ὑπὸ τῆς Τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως 11,500,000 δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀντὶ 10,000,000 εἰς μεταλλικόν. Ὅτε συνήφθη καὶ ἐξετελέσθη ἡ συμφωνία, τὰ ἐξ 11,500,000 δραχμῶν γραμμάτια εἶχον ἴσην ἀξίαν πρὸς τὰ 10,000,000, τοῦ ἀντ’ αὐτῶν καταβληθέντος εἰς τὴν Τράπεζαν Κωνσταντινουπόλεως μεταλλικοῦ, ἤδη ὅμως ἔχουσιν ἀξίαν ὑπερτέραν κατὰ 1,500,000, ἤτοι τὴν ὀνομαστικὴν αὐτῶν ἀξίαν, ἀφοῦ ὡς ἐκ τῆς προσεχοῦς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἔχει τὴν ἀξίαν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα αὔξησις ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ δραχμῶν 54,000, ἐξ ἀποδόσεως τιμήματος ἱματισμοῦ ναυτῶν. Ἐπὶ ἔλαττον δ’ ἔχομεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ 10,000 ἐκ δικαιωμάτων στατῆρος καὶ κοιλοῦ, κατὰ τὴν γενομένην ἐνοικίασιν, καὶ 142,000 δραχμῶν, ὡς ἀναβαλλομένης τῆς ἐγγραφῆς ὀφειλομένων τόκων παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου, μέχρι κανονισμοῦ τοῦ οἰκείου λογαριασμοῦ. Τὰ ἐκκλησιαστικὰ εἰσοδήματα παρουσιάζουσι προσθήκην 58,000 καὶ ἐλάττωσιν 12,000, κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν καθυστερούντων ἐσόδων, ἔχομεν 900,000 δραχμῶν ἐλάττωσιν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὁ ψηφισθεὶς νόμος περὶ μετατροπῆς τῶν χρεῶν δὲν ἐπραγματοποιήθη κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχομεν τὴν πρόσοδον, ἣν ἐξ αὐτοῦ ἀπεξεδεχόμεθα. Μένουσιν οὕτω τὰ πρὸς τὸ δημόσιον χρέη ἀκέραια, ἀλλὰ κατ’ ἐλάχιστον πληρώνονται. Τοιαῦται αἱ αὐξομειώσεις τῶν ἐσόδων, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ὁ προϋπολογισμὸς αὐτῶν, κατὰ τὸ 1885, συμποσοῦται εἰς 85,641,000, ἤτοι ἐν συνόλῳ εἰς ποσὸν ἔλαττον τῶν τοῦ 1884 κατὰ 481,403 δραχμάς. Ἐπὶ δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ὡς εἶπον, ἐτηρήθη ἡ ἀρχή, ὅπως μηδεμία γένηται προσθήκη, πλὴν ἐκείνων, ἃς ἐπιβάλλουσι νομικοὶ λόγοι ἢ καὶ ἠθικοί, ἀλλὰ λόγοι ὑπερτάτης ἀνάγκης· διὰ τοῦτο, καὶ προσέτι διότι ἐν τοῖς προϋπολογισθεῖσιν ἐλήφθησαν πλειότερον ὑπ’ ὄψει ἢ ἐν τῷ παρελθόντι τὰ πραγματικὰ ἀποτελέσματα, ἔχομεν ἐπαισθητὰς ἐλαττώσεις. Ἐν ᾧ τουτέστιν ἐν τῷ παρελθόντι ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψει πλειότερον ἡ ἀνωτάτη κατὰ νόμον δαπάνη, ἤδη ἐπλησιάσαμεν πλειότερον πρὸς τὰ ἠλαττωμένα ποσά, ἅτινα ἐν τοῖς πράγμασιν ἐπάγεται ἡ τῶν νόμων ἐκτέλεσις. Ἐκ τούτων πάντων προκύπτουσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων αἱ ἑξῆς αὐξομειώσεις. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν προστίθενται, ἕνεκα τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, 4,891,000 δραχμῶν· ἕνεκα τῆς συνήθους προσθήκης νέων συνταξιούχων 72,000· δι’ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ μεταφορὰν τῶν ἀρχείων του 18,000· εἰς τὰ ἔξοδα τῶν ταμείων, ἕνεκα τῆς προσθήκης ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ 37,000· εἰς τὰς ἀποδοχὰς τοῦ χαρτοσήμου, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν ἀντιστοίχων εἰσπράξεων 98,000· πρὸς ἀγορὰν τῶν παιγνιοχάρτων 90,000, τῶν πυρείων καὶ τοῦ πετρελαίου 740,000· διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἁλάτων εἰς ἐπαρχιακὰς ἀποθήκας 431,733· ἀφαιροῦνται δὲ ἐκ τῶν ἐξόδων τῶν δανείων διὰ διαφορὰν συναλλάγματος καὶ ἐκ τόκων δανείου ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 842,000 δραχμῶν· ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ στατιστικοῦ γραφείου 28,000 δραχμαί· ἐκ τῶν ἐξόδων κεκλεισμένων χρήσεων 1,117,194· ἐκ τῶν ἐξόδων οἰκοδομῶν τελωνιακῶν καταστημάτων 300,000· ἐκ τῶν ἐξόδων νέων ἀτμοτελωνίδων, περιληφθησομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν 54,815· ἐκ τῶν ἐξόδων τῶν ταινιῶν, τοῦ σιγαροχάρτου καὶ τῶν ἐργοστασίων τοῦ καπνοῦ 1,370,000· ἐξ ἐπιστροφῶν χρημάτων 300,000. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης προστίθενται 15,000 εἰς τὰ ἐνοίκια τῶν καταστημάτων· 56,000 εἰς τὰ ἔξοδα τῶν φυλακῶν ἕνεκα τοῦ νέου ὀργανισμοῦ αὐτῶν, καὶ 76,000 εἰς τὰ ἔξοδα τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ἀφαιροῦνται δὲ 15,000 ἐκ τῶν μισθῶν. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν ἐσωτερικῶν προστίθενται· εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἕνεκα τοῦ νέου ὀργανισμοῦ της 11,640· εἰς τὰ ἔξοδα διατηρήσεως καταδίκων 20, 000· εἰς τὰ ἔξοδα τῶν ἐνεργηθησομένων νέων ἐκλογῶν 132, 000· ἀφαιροῦνται δὲ ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐπαρχείων καὶ νομαρχιῶν, λόγῳ οἰκονομίας, 111,000· ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῶν φυλακῶν κατὰ τὸν νέον ὀργανισμὸν 44,000· ἐκ τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, ἕνεκα συγχωνεύσεως θέσεων, 60,000 δραχμῶν· δὲν ἀναγράφεται μεγαλείτερον ποσὸν, καί τοι ὑποβληθήσεται νομοσχέδιον περὶ συγχωνεύσεως τῶν δύο ὑπηρεσιῶν· ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλει ἐπιτευχθῆ οἰκονομία πολλῷ σπουδαιοτέρα· ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμεθα ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1885 τὸ ὅλον αὐτῆς ποσόν· εὐθὺς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ κατώτερον προσωπικὸν, τουτέστι πᾶσαι αἱ ταχυδρομικαὶ ὑποεπιστασίαι καί τινες τῶν ἐπιστασιῶν δύνανται ἀπὸ τοῦδε νὰ καταργηθῶσιν, ἀνατιθεμένων τῶν καθηκόντων αὐτῶν εἰς τὰ τηλεγραφεῖα· ἐκ τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν ἐξόδων τῶν μηχανικῶν 25,000· ἐκ τῶν ἐπισκευῶν δημοσίων κτιρίων 130,000. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν προστίθενται· εἰς μισθοὺς ἀρχιερέων, ἕνεκα τῶν νέων χειροτονιῶν, 10,000· εἰς μισθοὺς δημοδιδασκάλων, ἕνεκα αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, 15,700· ἀφαιροῦνται δέ· ἐκ τῶν μισθῶν τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, ἕνεκα καταργήσεως θέσεων βοηθῶν 120,000, ἐκ τῶν ἐξόδων δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπάναι μὴ ἀναγκαῖαι 85,000. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν προστίθενται τὰ ἔξοδα τῆς σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν δραχμαὶ 108,000· δι’ ἱματισμὸν στρατοῦ 1,100,000· ἀφαιροῦνται δέ· ἐκ μισθῶν, ἕνεκα κενῶν θέσεων 248,000· ἐκ τῆς χωροφυλακῆς, περιοριζομένης τῆς δυνάμεως, 900,000· ἐκ τῶν ἐξόδων τροφῆς καὶ ἱππονομῆς, ἕνεκα ἀφαιρέσεως ἀριθμοῦ καὶ ὑποτιμήσεως τοῦ ὑλικοῦ 1,150,000· ἐκ τῶν ἐξόδων νοσηλείας καὶ ἰδιωτικῶν ὑπηρεσιῶν 98,000. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν προστίθενται· εἰς τὸ ἐργοστάσιον τοῦ Ναυστάθμου, ἕνεκα αὐξήσεως τῶν τεχνιτῶν 49,000· εἰς τὴν νεοσύστατον σχολὴν τῶν δοκίμων 71,000· εἰς τὴν δαπάνην τοῦ ἱματισμοῦ 10, 000· εἰς τὰ ἔξοδα τῶν φάρων καὶ φανῶν 13,000· εἰς τὰ ἔξοδα νοσηλείας καὶ ὁδοιπορικὰ 16,790. Ἀφαιροῦνται δὲ ἐκ τῶν ἐξόδων ὑλικοῦ 343,640· ἐκ τῶν μισθῶν, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως βαθμοφόρων 144,000· ἐκ διαφόρων ἐξόδων μὴ πραγματοποιηθέντων ἐν τῷ παρελθόντι, ὡς μὴ ἀναγκαίων, 200,000. Αὗται εἶναι αἱ ἐλαττώσεις καὶ προσθῆκαι, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἀπολήγει εἰς τὸ ὁλικὸν ἄθροισμα τῶν δραχμῶν 85,252,000. Τὰ ποσὰ ταῦτα, ὡς εἶπον, εἶναι ἀναγκαῖα, ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀναγκαῖα, φαίνονται ὑπέρτερα τῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Τοῦτο κατ’ οὐδὲν βοηθεῖ τὰς σκέψεις ἡμῶν, διότι καὶ ἂν ἦναι, ὡς φαίνονται, ὑπέρτερα, εἶναι ἀνεπίτευκτος σπουδαία αὐτῶν ἐλάττωσις. Ἀλλ’ εὐτυχῶς οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κράτους εἶναι τοιαῦτα, οἷα φαίνονται ἀναγραφόμενα καὶ ψηφιζόμενα, οὔτε τὰ ἔσοδα εἶναι τοσαῦτα ἐκ φορολογίας, ὅσα ἀναγράφονται. Πρέπει τοῦτο νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει πρὸς τὴν ὀρθὴν ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων, ψηφίζοντες τὸν προϋπολογισμὸν, διότι εἷς ἐκ τῶν λόγων, δι’ οὓς τὰ παράπονα κατὰ τῆς φορολογίας ὑποστηρίζονται, εἶναι ὅτι μεταδίδοται ἡ πεποίθησις εἰς τὸν φορολογούμενον, ὅτι φορολογεῖται ὁ ἑλληνικὸς λαὸς πλειότερον τῶν ἄλλων λαῶν, καὶ πλειότερον ἢ ὅσον αἱ δυνάμεις αὐτοῦ ἐπιτρέπουσιν. Βλάπτει δὲ καὶ τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πίστιν τῆς χώρας ἡ πεπλανημένη ἰδέα, ὅτι φορολογεῖται ὁ λαὸς μέχρις ἐξαντλήσεως, καὶ ὅτι ἡ δημοσία τοῦ κράτους ὑπηρεσία εἶναι πολυτελής. Καὶ, οἷος φαίνεται, ἐξεταζόμενος ὁ προϋπολογισμὸς, ἐὰν πρὸς τὸν πληθυσμὸν ὑπολογισθῶσι τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, δὲν παρουσιάζει ἀναλογίαν ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν ὑποβάλλονται τὰ ἧττον φορολογούμενα κράτη. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀναλογίας κατὰ κεφαλὴν δὲν παρέχει ἀληθῆ τὰ συμπεράσματα, διότι ἐπὶ τὴν ἀναλογίαν κατὰ κεφαλὴν δὲν ἐπιδρᾷ ἡ φορολογικὴ δύναμις τοῦ ἀτόμου. Ἔπρεπε νὰ γινώσκωμεν τὴν ἀναλογίαν πρὸς τὴν πρόσοδον τὴν ἰδιωτικὴν τῆς χώρας, ἵνα δυνηθῶμεν ἀσφαλῶς ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ βάρους τῆς φορολογίας. Οὐχ’ ἧττον ὅμως, ἐν ἐλλείψει προσδιορισμοῦ τοιαύτης ἀναλογίας, ὅστις, ἀλλαχοῦ μὲν ἐπετεύχθη κατὰ προσέγγισιν μόνον, ἐν Ἑλλάδι δὲ εἶναι ἐντελῶς ἀνέφικτος, διὰ τὴν ἔλλειψιν στατιστικῶν πληροφοριῶν ἐξικνουμένων μέχρι τοῦ ἰδιωτικοῦ πλούτου, ἐξ ἀνάγκης πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς κατὰ κεφαλὴν ἀναλογίας. Ἡ κατὰ κεφαλὴν ἀναλογία τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ κράτους εἶναι κατωτέρα καὶ αὐτοῦ τοῦ κατωτάτου ὅρου ἄλλων κρατῶν τῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ πολὺ μικροτέρα παρίσταται, ὅταν ζητήσωμεν αὐτὴν, διακρίνοντες τὰ ἐκ φόρων ἔσοδα ἀπὸ τῶν λοιπῶν προσόδων, ὅταν τὰ ἔξοδα τῆς ὑπηρεσίας διακρίνωμεν ἀπὸ τῶν ἄλλων πιστώσεων τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, εἴτε λόγῳ τάξεως, εἴτε χάριν συντηρήσεως δημοσίας περιουσίας, εἴτε χάριν προσόδου ἐκ δημοσίων νομημάτων, εἴτε εἰς ἀπότισιν προγενεστέρων ὑποχρεώσεων τοῦ κράτους ἐλαττοῦσαν τὸ παθητικόν. Ἐκ τῶν ἐσόδων βαρύνουσιν ἐπὶ τὸν λαὸν μόνον τὰ ἐκ φόρων· δέον ἄρα νὰ διακρίνωμεν τὴν ἐκ φόρων πρόσοδον. Ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐμελετήθησαν καὶ προώδευσαν πλειότερον ἢ ἐν παντὶ ἄλλῳ Κράτει, ὁ προϋπολογισμὸς ἤδη συντάσσεται κατὰ διαιρέσεις τοιαύτας· ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διακρίνονται τὰ ἔσοδα τὰ ἐκ φόρων, ἀπὸ τῶν ἀναγραφομένων λόγῳ τάξεως, ἢ τῶν ἐκ προσόδου περιουσίας, ἢ τῶν ἐξ ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων. Ἐπίσης καὶ εἰς τὰ ἔξοδα γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῆς καθαρᾶς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, καὶ τῶν ἐξόδων τῶν λόγῳ τάξεως ἀναγραφομένων ἢ τῶν διατιθεμένων εἰς ἀπόκτησιν κινητοῦ ἢ ἀκινήτου. Ἡμεῖς ἔτι δὲν δυνάμεθα τὸν προϋπολογισμὸν νὰ συντάξωμεν οὕτως· δυνάμεθα ὅμως νὰ κατατάξωμεν τὰ τοῦ πρϋπολογισμοῦ ἐν τοιαύταις κατηγορίαις, ἵνα κρίνωμεν περὶ τοῦ βάρους τῆς φορολογίας καὶ ῥυθμίσωμεν κατ’ αὐτὸ τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν, ὡς πρὸς τὰ ἀναγνωριστέα, χάριν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἔξοδα. Κατὰ ταῦτα, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων περιέχει ἔσοδα ἐκ προσόδου κτημάτων τελούντων ὑπὸ τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου 2,356,000· ἐξ ἀντιτίμου ἀπαλλοτριουμένων ἐθνικῶν κτημάτων 5,151,000· ἀναγραφόμενα λόγῳ τάξεως 4,154,500· παραγόμενα ἐξ ἀναλήψεως καταβληθέντων ἐξόδων 7,368,000· Ἔχομεν ἄρα ἔσοδα ἐκ 19,000,000 μὴ προερχόμενα ἐκ φόρων· ἀφαιροῦντες δ’ αὐτὰ ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐσόδων, ἀναγνωρίζομεν ἐκ φορολογίας ἔσοδα 66,600,000· τώρα, ἐὰν λάβωμεν ἀνὰ χεῖρας τὸ σύγγραμμα, εἰς ὃ συνήθως ἀνατρέχουσιν οἱ ἐπικαλούμενοι παρ’ ἡμῖν ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς τὴν ἐξωτερικὴν ἐπιστήμην, τὸ τοῦ Leroy Beaulieu, εὑρίσκομεν ὅτι τὸ ἧττον φορολογούμενον κράτος κατὰ κεφαλὴν εἶναι τὸ Βέλγιον, ἀνερχομένης ἐκεῖ τῆς φορολογίας κατὰ κεφαλὴν εἰς 49 φράγκα· ἐνῷ ἡ κατὰ κεφαλὴν φορολογία εἶναι διπλασία ἐν Γαλλίᾳ· πρὸς τὴν ἐν Βελγίῳ ἄρα ἀναλογίαν ἂν παραβάλωμεν τὴν ἡμετέραν, ἀφοῦ εἰς τὰ 66,600,000 προσθέσωμεν καὶ τὴν δημοτικὴν φορολογίαν ἐξ ὀκτὼ περίπου ἑκατομμυρίων, ἔχομεν 74,600,000, ἅτινα ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,000,000 διανεμόμενα, παριστῶσι τὴν Ἑλλάδα φορολογουμένην πολὺ ὀλιγώτερον κατὰ κεφαλὴν ἢ τὸ Βέλγιον. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς φορολογεῖται ἐλαφρότερον τοῦ βελγικοῦ, διότι ἐν Βελγίῳ ὁ ἰδιωτικὸς πλοῦτος εἶναι μέγας, καὶ ἡ κατὰ κεφαλὴν ἀναλογία τοῦ ἰδιωτικοῦ πλούτου εἶναι μεγάλη, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἡ κατὰ κεφαλὴν ἀναλογία τῆς φορολογίας ἐν Ἑλλάδι, ἐπὶ ὅρῳ πολλῷ κατωτέρω καὶ αὐτοῦ τοῦ βελγικοῦ, ἔτι δὲ μᾶλλον ἀπέχοντι τοῦ γαλλικοῦ, ἀναιρεῖ τὰς ἐκ διαστροφῆς παραστάσεις, καθ’ ἃς ὁ φορολογικὸς κατὰ κεφαλὴν ὅρος οὐδαμοῦ εἶναι ἀνώτερος τοῦ ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἔχοντα τὰ τῆς φορολογίας παρ’ ἡμῖν, εἶναι βαρέα καὶ πρέπει νὰ μὴ παραγνωρίζηται ἡ ἀλήθεια αὕτη, διότι τὰ πάντα ἐνταῦθα διατελοῦσιν ἐν διαμορφώσει, καὶ πᾶν χρῆμα ἀφαιρούμενον ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ἀφαιρεῖται ἀπὸ ἐργασίας, ἥτις παρ’ ἡμῖν εἶναι πολὺ παραγωγικωτέρα ἢ ἐν ἄλλοις Κράτεσι· διότι παρ’ ἡμῖν ἡ γῆ ἔτι δὲν ἐξηντλήθη, ὅπως ἀλλαχοῦ, ἡ δ’ ἐκχέρσωσις αὐτῆς ἀποφέρει πλοῦτον πολὺ μεγαλείτερον ἢ ἐν ἄλλαις χώραις ἡ καλλιέργεια· ἡ βιομηχανία ἤδη γεννᾶται παρ’ ἡμῖν καὶ χρήζει περιθάλψεως, ἥτις δὲν θὰ τῇ ἦτο τοσοῦτον ἀναγκαία, ἂν εἶχεν ἀνδρωθῆ, ὥστε ἐὰν δυνάμεθα καὶ τὴν ἐλαχίστην οἰκονομίαν νὰ πραγματοποιήσωμεν, ὅπως ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς αὐτὴν, διότι τὰ διὰ τῶν φόρων ἀφαιρούμενα ἀπὸ τοῦ λαοῦ εἶναι ἀναγκαῖα εἰς αὐτὸν, κατὰ τὸ στάδιον ὅπερ διανύομεν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν βίου· οὐχ’ ἧττον ὅμως, πρέπει ἐπίσης καὶ νὰ γνωρίζωμεν ποῖον εἶναι τὸ ἀληθὲς βάρος τῶν φόρων καὶ νὰ μὴ πλανώμεθα φρονοῦντες, ὅτι κατὰ κεφαλὴν πληρώνει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς πολλαπλάσια τῶν ἄλλων λαῶν. Ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, προέβημεν εἰς ἐργασίαν, ἥτις, ὡς εἶπον, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔχουσα ἐπίσημον κῦρος, ἀλλ’ ἐγένετο μετὰ πάσης τῆς δυνατῆς ἀκριβείας, ὥστε τὰ πορίσματα αὐτῆς νὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσεις σκέψεως. Διακρίνομεν ἄρα ἐκ τῶν ἐξόδων τὰ καταβαλλόμενα ἀπέναντι προγενεστέρων ὑποχρεώσεων καὶ ἐλαττοῦντα τὸ παθητικόν. Ὅταν τὸ δημόσιον πληρώνῃ εἰς ἀπότισιν χρεῶν, τὸ χρεώλυτρον δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ζημιοῦν αὐτό· αὐξάνει τὸ χρεώλυτρον τὴν περιουσίαν τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ παθητικοῦ. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῷ ἑλληνικῷ, ἐν τῷ ὁποίῳ παρεστήσαμεν τὸ ἰσοζύγιον, ὡς ἐπιτυγχανόμενον, μετὰ μικρᾶς μόνον διαφορᾶς τῶν ἐσόδων ὑπὲρ τὰ ἔξοδα, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἔχομεν ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων 5,361,000 δραχμῶν διὰ δαπάνας, αἵτινες ἐλαττοῦσι τὸ παθητικὸν, ἤτοι διὰ χρεώλυτρα, δι’ ἀποδόσεις ὀφειλῶν, πειθόμεθα ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος δὲν ἔχει ἁπλοῦν πλεόνασμα 300,000 δραχμῶν, ἔχει πραγματικὸν πλεόνασμα 5 ἑκατομμυρίων καὶ 600 ἢ 700 χιλιάδων δραχμῶν. Βεβαίως πᾶν κράτος πρέπει νὰ ἀναγράφῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ του ποσὰ διὰ χρεωλύσια, καὶ ἀναγράφον αὐτὰ, πρέπει νὰ τὰ ἀφαιρῇ ἀπὸ τῶν ἐσόδων, καὶ νὰ μὴ καταλογίζῃ αὐτὰ ὡς πλεόνασμα· ὅταν ὅμως πρόκειται νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν προϋπολογισμῶν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐκ τῶν δαπανῶν πολλαὶ δὲν ἐγένοντο χάριν τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐγένοντο πρὸς σκοποὺς παραγωγικούς, ὅτι πολλαὶ ἀπετέλεσαν αὔξησιν περιουσίας, μὴ ἀναγραφομένην ὅμως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν Ἰταλίᾳ συντάσσεται, πλὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως, ὁ γενικὸς προϋπολογισμὸς τῆς περιουσίας τοῦ κράτους, προϋπολογισμὸς ἐν ᾧ ἀναγράφεται πᾶσα ἐλάττωσις ἢ αὔξησις τοῦ παθητικοῦ, ἢ τοῦ ἐνεργητικοῦ· καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ ἀποκτώμενα ἐν τοῖς γραφείοις ὑλικὰ, αὐτὰ τὰ χαρτοφυλάκια καὶ τὰ μελανοδοχεῖα καταγράφονται, ἐπὶ τῇ βάσει πίνακος καταλογισμοῦ τῆς διαρκείας. Τὸ μελανοδοχεῖον ἀγοραζόμενον ἐγγράφεται ἐν τῷ ἐνεργητικῷ, ἀλλ’ ἐγγράφεται, ὡς ἔχον διάρκειαν τεσσάρων ἢ πέντε ἐτῶν, καὶ ἑπομένως εἰς μόνους τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν ἐκείνων. Οὕτως ἡ Ἰταλία δύναται νὰ γνωρίζῃ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν, οὐ μόνον τὸ σημεῖον εἰς ὃ διατελεῖ ἡ διαχείρισις, ἀλλὰ καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ τοῦ παθητικοῦ αὐτῆς. Εἰς τοῦτο πρέπει νὰ φθάσωμεν, ἀλλὰ πολλὰ πρέπει νὰ γίνωσι, ὡς πρὸς τὴν λογιστικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν, ὡς πρὸς τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον, καὶ ὡς πρὸς ἄλλα ἔτι, περὶ ὧν θέλω ὁμιλήσει βραδύτερον, πρὶν ἢ δυνηθῶμεν τελεσφόρως νὰ ἐργασθῶμεν· οὐχ ἧττον, γίνεται ἤδη ἐνταῦθα τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τοῦτο. Δευτέρα διάκρισις ἐξόδων μὴ διατιθεμένων εἰς τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κράτους, εἶναι ἡ τῶν ἀφορώντων εἰς πρόσκτησιν νέων καὶ συντήρησιν τῶν ὑπαρχουσῶν κινητῶν καὶ ἀκινήτων κτήσεων τοῦ κράτους, αὐξανούσας τὸ ἐνεργητικόν· ἀνέρχονται δὲ τὰ ἔξοδα ταῦτα εἰς 444,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, εἰς 25,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐξωτερικῶν, εἰς 807,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, εἰς 341,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐκκλησιαστικῶν, εἰς 305,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν, καὶ εἰς 285,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν, τουτέστιν ἐν συνόλῳ εἰς 2,207,000. Τρίτη διάκρισις εἶναι ἡ τῶν δαπανῶν παραγωγικῶν προσόδου ἐκ δημοσίων νομημάτων ἀνερχομένων εἰς 401,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, εἰς 58,000 ἐκ τοῦ τῶν ἐκκλησιαστικῶν, εἰς 171,000 ἐκ τοῦ τῶν ναυτικῶν, καὶ εἰς 1,949,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν, τουτέστιν ἐν συνόλῳ εἰς 2,527,000. Τετάρτη διάκρισις εἶναι ἡ τῶν ἀποληπτέων καταβολῶν πρὸς βεβαίωσιν φόρων καὶ δικαιωμάτων, ἀνερχομένων εἰς 2,931,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, καὶ εἰς 794 χιλ. ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐξωτερικῶν. Τελευταία δὲ διάκρισις εἶναι ἡ τῶν καταβολῶν τῶν λόγῳ τάξεως ἀναγραφομένων ὡς ἐξόδων καὶ ἀναλαμβανομένων ἐξ ἀντιστοίχων εἰσπράξεων, ἀνέρχονται δ’ αὗται εἰς 5,017,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, εἰς 5,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐξωτερικῶν, εἰς 180,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, εἰς 54,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν, καὶ εἰς 800,000 ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν, ἤτοι ἐν συνόλῳ εἰς 6,000,000. Ἔχομεν ἑπομένως ἐκ τῶν κατηγοριῶν τούτων 19,880,000 δραχ. ἀφαιροῦντες δ’ αὐτὰς ἀπὸ τοῦ ὅλου τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ἔχομεν ὡς ἔξοδα ὑπηρεσίας τοῦ κράτους 65 ἑκατομμύρια καὶ 372 χιλιάδας δραχ. ἤτοι ἐλάσσονα τῶν ἐκ φορολογίας ἐσόδων κατὰ 1,237,000. Ἤδη, ἀφοῦ ἐξέθηκα τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, δέον νὰ εἴπω ὀλίγα τινα καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων θέλομεν συμπληρώσει τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1885 ἀναγραφόμενα καὶ τὰ κατὰ τὰς παρελθούσας συνόδους ψηφισθέντα. Ἐκ τῶν νόμων τῶν οἰκονομικῶν, οὕς θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, ὁ μόνος φέρων αὔξησιν προσόδων, διὰ διαῤῥυθμίσεως ἄλλης ἢ τῆς τέως ἰσχυούσης, εἶναι ὁ τοῦ χαρτοσήμου. Τἄλλα νομοσχέδια, ἄν φέρωσιν αὔξησιν προσόδων, τὴν φέρουσιν ἐκ βελτίονος κανονισμοῦ τοῦ τρόπου τῆς εἰσπράξεως, κατὰ τὰ λοιπὰ δὲ εἶναι μᾶλλον εὐεργετικὰ διὰ τῆς μετατροπῆς τοῦ ὑφισταμένου εἰς ἄλλο λυσιτελέστερον σύστημα. Οὕτως ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἤδη, ὅτε ὅλον τὸ σύμπλεγμα τῶν ὁδῶν τοῦ κράτους κατασκευάζεται, δὲν εἶναι πρέπον, χάριν μικροῦ ἐσόδου, νὰ δυσχεραίνηται ἡ διὰ τῶν ὁδῶν τούτων συγκοινωνία. Τὸ ἔσοδον, τὸ ἐκ τῶν διοδίων, ἀποφέρει ἤδη ἐτησίως περὶ τὰς 200,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἐλαττοῖ κατὰ πολὺ τὴν ὠφέλειαν τὴν ἐκ τῆς ὁδοποιΐας κατὰ τινα μάλιστα σημεῖα, ὅπου καὶ μετὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν γίνεται χρῆσις ἔτι τῶν φορτηγῶν ζώων, διὰ μικρὰς ἀποστάσεις, ἡ ἐπιβολὴ τοῦ διοδίου ἀποτελεῖ ἐπιβάρυνσιν· θὰ προετίμων οἱ οὕτω μεταφέροντες προϊόντα νὰ μὴ εἶχεν ἀντικατασταθῆ διὰ τῆς ὁδοῦ ἡ προϋπάρχουσα ἀτραπὸς, ἵνα μὴ ὑποβάλλωνται εἰς τέλη. Τοῦτο βεβαίως εἶναι ἐξαίρεσις, ἀλλὰ δεικνύει ὅτι ὑπάρχουσι περιστάσεις, καθ’ ἃς τὰ διόδια, τὰ τοσοῦτον μικρὰν ἀποφέροντα πρόσοδον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, καθίστανται λίαν ἐπαχθῆ. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 200,000 δραχμῶν, τὸ ἀποκτώμενον ὑπὸ τοῦ δημοσίου, ἆρα εἶναι τοῦτο τὸ πληρωνόμενον παρὰ τῆς κοινωνίας; Ἡ κοινωνία πληρώνει τὸ διπλάσιον ἢ τὸ τριπλάσιον ποσόν· ὁ ἐργολάβος, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν διοδίων, δέον νὰ ἔχῃ παρὰ τὴν ὁδὸν, κατ’ ἀποστάσεις, ἀνὰ μίαν οἰκογένειαν, κατοικοῦσαν ἐκεῖ χάριν τῆς εἰσπράξεως· πᾶσαι ἄρα αὗται αἱ οἰκογένειαι διατρέφονται ἐκ τῶν εἰσπράξεων· καὶ οὕτω αἱ οἰκογένειαι αὗται καὶ ὁ ἐργολάβος, οὐδὲν προσθέτοντες εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας, τοὐναντίον μάλιστα παρακωλύοντες τὸ ἀγαθὸν τῆς συγκοινωνίας, ἀπολαμβάνουσιν ἐκ τοῦ τέλους τὴν μερίδα τοῦ λέοντος. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι, ἀντὶ τῶν 600,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας σήμερον καταβάλλει ἡ κοινωνία εἰς διόδια, καὶ τῶν 200,000, τὰς ὁποίας ἐξ αὐτῶν εἰσπράττει τὸ δημόσιον, θὰ ἦτο λυσιτελέστερον νὰ ἐπεβάλλετο μικρά τις ἐτησία φορολογία ἐπὶ τῶν ποιουμένων συστηματικὴν χρῆσιν τῶν ὁδῶν, ἀποδίδουσα εἰς τὸ δημόσιον τὰς 200,000 δραχμὰς ἢ καὶ ποσὸν μικρότερον, διότι προκειμένου περὶ τοιούτου ἀγαθοῦ, τὸ ποσὸν τῆς προσόδου δὲν εἶναι τὸ μόνον ἔχον σημασίαν. Ἑπομένως ὑποβληθήσεται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ τέλους τῶν διοδίων ἀπὸ πρώτης Ἰανουαρίου 1886, καὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ, ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐποχῆς, διὰ μικρᾶς τινος προσθήκης εἰς τὸν φόρον ἐπιτηδεύματος τῶν φορτηγῶν ζώων καὶ τῶν ἁμαξῶν. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πρόσθετος αὕτη φορολογία θὰ ἦναι πολλῷ ἐλάσσων τῶν τελῶν, ἅτινα νῦν πληρώνουσιν αἱ ἅμαξαι καὶ τὰ φορτηγὰ, ποιούμενα χρῆσιν τῶν ὁδῶν· ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἀνακτήσῃ τὸ δημόσιον, διὰ τοῦ ἐλάσσονος τούτου φόρου, ἀκεραίας τὰς τέως εἰσπραττομένας 200,000 δραχμῶν, ὑπολειφθῇ δ’ ἡ πρόσοδος κατὰ δεκάδας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν, τὸ ἀντισήκωμα εἶναι πρόδηλον. Θὰ εἰσαγάγωμεν πάλιν νομοσχέδιον περὶ δασῶν, περὶ οὗ καὶ πρότερον ἐποιησάμην μνείαν, καὶ ἐλπίζω ὅτι τέλος, κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν νομοθέτημα, οὗ ἡ ἀνάγκη ἀναγνωρίζεται παρὰ πάντων. Τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν ἐμνήσθην πρὸ ὀλίγου, ὥστε δὲν ἐπανέρχομαι· τὸ μνημονεύω ὅμως διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι, ἐνῷ ἀναφέρω τί θὰ προτείνωμεν κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, θέλω ἐπίσης νὰ ἦναι γνωστόν, τί τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν καὶ ἀναπτύσσομεν, τί τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο σύστημα, ὡς πρὸς τὸν φόρον τοῦ ἅλατος, ἀπαιτεῖ. Τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο σύστημα ἀπαιτεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἅλατος, καὶ πρὸ παντὸς ἄλλου, τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἅλατος. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἅλατος εἶναι ἐπίσης ἐπαχθὴς ὡς ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ σίτου, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου, ἐν τῷ δασμολογίῳ κατ’ οὐδὲν ἐκαινοτομήσαμεν, διότι, ἐν ταῖς περιστάσεσιν, ἐν αἷς εὑρίσκεται σήμερον ἡ παραγωγὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἦτο πρέπον νὰ φέρωμεν ἐλαττώσεις ἐπὶ τῆς φορολογίας τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων σιτηρῶν, καίτοι ἡ φορολογία αὕτη εἶναι βαρεῖα. Ἀλλ’ ἐνῷ ὡς πρὸς τὰ σιτηρὰ ὑπάρχει ὁ εἰδικὸς οὗτος λόγος, δι’ ὃν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν, ἥτις ἐξ ἄλλων λόγων ἐπεβάλλετο, οὐδεὶς ἐκ τῶν λόγων ἐκείνων ὑπάρχει, ἵνα μὴ καταργήσωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ ἅλατος, ὅστις ἀνατιμᾷ εἶδος πρωτίστης ἀνάγκης, τροφὴν τοῦ ἀνθρώπου, τροφὴν τοῦ κτήνους καὶ πρώτην ὕλην βιομηχανίας. Θὰ ἦτο δίκαιον, ἂν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους δὲν ἐπέτρεπον νὰ στερηθῶμεν τῆς προσόδου τῆς ἐκ τοῦ φόρου τοῦ ἅλατος, νὰ καταργήσωμεν μὲν τὴν φορολογίαν ταύτην, νὰ ἐπιβαρύνωμεν δὲ ἑτέραν φορολογίαν ἐδωδίμων, ἀλλ’ ἐδωδίμων οὐχὶ τοσοῦτον ἀναμφηρίστως τῆς πρώτης ἀνάγκης, ὅσον τὸ ἅλας. Ὅταν ὁ καφὲς καὶ ἡ ζάκχαρις φορολογῶνται ἐν Ἑλλάδι ὀλιγώτερον ἢ ἐν ταῖς πλείσταις τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, πῶς δικαιολογούμεθα ἐπιβάλλοντες φορολογίαν ἐπὶ τοῦ ἅλατος; Διατί τὴν φορολογίαν ταύτην δὲν μεταφέρομεν ἐπὶ τοῦ καφὲ καὶ τῆς ζακχάρεως.

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατί δὲν τὸ προτείνετε;

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν προτείνομεν τοῦτο ἤδη, εἶναι ὅτι, ὅταν εἰσάγωνται συνάμα πολλαὶ μεταβολαὶ εἰς τὸ δασμολόγιον, ἐπέρχεται ἐκ τούτου ἀνωμαλία εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ ὅτι εἶναι πρέπον ν’ ἀποβλέπῃ τις οὐ μόνον εἰς τὴν ὀρθότητα τοῦ μέτρου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τρόπον καὶ τὸν χρόνον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Ὅτε τὸ νέον δασμολόγιον μόλις ἐφαρμόζεται εἰς τἆλλα εἴδη ἀπό τινων μηνῶν, δὲν ἐφαρμόζεται δ’ ἔτι εἰς τὰ νήματα καὶ τὰ ὑφάσματα, ἐθεωρήσαμεν ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ φέρωμεν νέαν δασμολογικὴν διατάραξιν ἔστω καὶ διὰ βελτιώσεως σπουδαιοτάτης. Οὐδὲν ἐμποδίζει νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν βελτίωσιν ταύτην καὶ βραδύτερον· ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως ἔπρεπε νὰ ἐκλείψῃ ἡ ἀνωμαλία, ἥτις ὑφίσταται ἤδη, ὅτε ὑποχρεοῦνται αἱ ἐπαρχίαι αἱ μακρὰν εὑρισκόμεναι τῶν ἁλυκῶν νὰ ἀγοράζωσι τὸ ἅλας, οὐχὶ ἐπὶ προσθήκῃ δεκατημορίων τινων εἰς τὴν τιμὴν τοῦ μονοπωλίου, ἀλλ’ ἐπὶ τιμῇ ἐνίοτε πενταπλασίᾳ καὶ ἑξαπλασίᾳ, διότι καὶ εἰς ἑξήκοντα καὶ ἑβδομήκοντα λεπτὰ φθάνει, καθ’ ὥρας τινὰς τοῦ ἔτους, ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος ἐν τισιν ἐπαρχίαις. Ὅταν ἔχωμεν μονοπώλιον, πρέπει νὰ ἐξασφαλίζωμεν τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ἅλατος ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ, ἐπὶ τιμῇ μὴ ἀπομακρυνομένῃ πολὺ τῆς ἀρχικῆς τιμῆς τῆς ἐν τῇ ἁλυκῇ. Τὸ νῦν προτεινόμενον μέτρον θεραπεύει βεβαίως ἓν τῶν κακῶν· ἀλλὰ δὲν θεραπεύει ῥιζικῶς τὸ κακόν, δὲν θεραπεύει τὸ κακὸν τῆς φορολογίας τάξεως, ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ φορολογῆται, δὲν θεραπεύει τὴν φορολογίαν τῆς βιομηχανίας. Ἀλλὰ προσέτι ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἅλατος, ὅστις δὲν ὑπάρχει ὑπὲρ τῆς καταργήσεως ἄλλων φόρων ἐπίσης ἐπαχθῶν· ὁ λόγος οὗτος εἶναι, ὅτι τὸ ἅλας εἶναι ἐν ταὐτῷ καὶ παραγωγὴ τῆς χώρας, καὶ ὅταν ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ παραγωγή, θὰ δύνανται νὰ στηριχθῶσι βιομηχανίαι ἐπὶ τοῦ ἅλατος; βιομηχανίαι, αἵτινες θὰ δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς ὁμοίας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ βιομηχανίας. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἀλλὰ ἡ ὕπαρξις τῶν ἁλυκῶν ἐν τῷ κράτει καθιστᾷ εὐχερεστάτην τὴν λαθρεμπορίαν. Ἐν ταῖς ἀμέσοις περιφερείαις τῶν ἁλυκῶν, ἡ λαθρεμπορία ἐξασκεῖται ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἀναγκάζεται τὸ δημόσιον νὰ προβαίνῃ εἰς τὸ βάρβαρον μέτρον τῆς καταστροφῆς τοῦ αὐτοπήκτου ἅλατος· δαπανῶμεν πρὸς καταστροφὴν ἑνὸς τῶν πλουσιωτέρων δώρων τῆς φύσεως, διότι ἂν δὲν τὸ καταστρέψωμεν, θέλει γίνει ἀντικείμενον λαθρεμπορίας. Ἡ δὲ λαθρεμπορία, οὐ μόνον ἐπάγεται δαπάνας καὶ ἐλαττόνει τὸ κέρδος, ἀλλ’ ἐπιδρᾷ λίαν ἐπιβλαβῶς ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ τῶν χωρῶν, ὅπου ὑπάρχουσιν αἱ ἁλυκαὶ, καὶ θὰ ἦναι εὐεργέτημα πρὸς τὰς χώρας ἐκείνας, ἂν καταργηθῇ ὁ πειρασμός. Τὸ μέτρον, ὡς εἶπον, εἶναι ἐκ τῶν λυσιτελεστέρων, σήμερον ὅμως θὰ ἔφερεν ἀνωμαλίας, ἐπιβαλλόμενον, διότι θὰ ἐπήγετο τὴν εἰς ἄλλα εἴδη μεταβολὴν τοῦ δασμολογίου, ἐνῷ εἰς τὰ εἴδη ἀκριβῶς ἐκεῖνα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐπῆλθον ζημίαι, ἕνεκα ἐσφαλμένων πληροφοριῶν περὶ τῆς ἐνεργουμένης διαῤῥυθμίσεως· μέχρις ὅτου ὅμως ληφθῇ τὸ μέτρον, δυνάμεθα ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ ὑποβαλλόμενον κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον. Θέλομεν προσέτι ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, νομοσχέδιον συμπληροῦν τὸν νόμον τὸν περὶ καταργήσεως τῆς κατὰ ξηρὰν τελωνιακῆς ζώνης. Ἡ κατάργησις τῆς τελωνιακῆς ζώνης τῆς κατὰ ξηρὰν, ἀπεδείχθη εὐεργετική. Ἤδη βλέπομεν τὰ ἀποτελέσματα ἐν τῇ μεγάλῃ εἰσαγωγῇ τῶν ποιμνίων, καὶ ἐν τῇ ἀναπτυχθείσῃ ἐπιμιξίᾳ τῶν γειτνιακῶν καὶ τῶν νέων τοῦ κράτους ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ τὰ τέλη τῶν διαβατηρίων φέρουσιν ἔτι πρόσκομμα εἰς ταύτην· θέλομεν ἑπομένως ὑποβάλει νομοσχέδιον, καταργοῦν τὰ τέλη τῶν διαβατηρίων, κατὰ τὰς χώρας ἐκείνας. Ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπὶ τῇ καταργήσει τῆς δεκάτης, ἐθεωρήθη ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει ἄμεσος ζημία τοῦ δημοσίου ἐκ τοῦ νεωτερισμοῦ τούτου, καὶ ἑπομένως περιωρίσθη ὁ νόμος εἰς μόνην τὴν παραγωγὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς φορολογίας, τῆς ἀντικαθισταμένης διὰ τοῦ νέου μέτρου. Ἦτο πρέπον νὰ βεβαιωθῶμεν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νέου μέτρου, πρὶν ἢ καταργήσωμεν καὶ ἕτερον φόρον τὸν ἐπὶ τῶν γρασιδίων καὶ τῶν τριφυλλίων. Διὰ μικρᾶς τινος προσθήκης εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, δυνάμεθα νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν γεωργίαν ἀπὸ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν γρασιδίων καὶ τῶν τριφυλλίων καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ ἐπαχθοῦς ἐνασχολήσεως. Δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη ἡ προσθήκη εἰς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν νὰ ἦναι ἴση πρὸς τὸ ὅλον ποσὸν τῆς προσόδου τῆς ἐκ τῶν γρασιδίων καὶ τριφυλλίων, διότι τοσαῦτα ἔξοδα καὶ τοσαύτην δυσχέρειαν εἰσπράξεως ἐπάγεται ἡ βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τοῦ ἐπὶ τῶν γρασιδίων καὶ τῶν τριφυλλίων φόρου, ὥστε ἡ καθαρὰ πρόσοδος εἶναι κατωτέρα τῆς ἀναγραφομένης. Ταύτην λοιπὸν τὴν ἀληθῆ πρόσοδον, καὶ οὐχὶ τὴν φαινομένην, πρέπει νὰ ἐπιπροσθέσωμεν εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Περὶ τούτου ὑποβάλλεται νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ νόμου, ὃν πέρυσιν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς ἀνατολικῆς τηλεγραφικῆς ἑταιρίας, οὐ μόνον ἀπέκτησε τὸ κράτος πάσας τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας τὰς ὑποβρυχίους τηλεγραφικὰς γραμμὰς τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, ἀλλ’ ἐπεξέτεινεν αὐτὰς καὶ ἐπὶ ἄλλας νήσους. Ἐκ τοῦ μέτρου τῆς ἐπεκτάσεως εἶχον παραλειφθῆ μόνη ἡ νῆσος Σκύρος, ἡ Ἀνάφη, ἡ Φολέγανδρος, καὶ μία ἢ δύω ἄλλαι· ἀλλὰ καὶ περὶ τούτων ἐλήφθη ἤδη πρόνοια διὰ προσθέτου συμβάσεως. Ἔδει ὅμως νὰ ληφθῇ καὶ ἄλλη τις πρόνοια. Αἱ νῆσοι, αἵτινες πρὸ τῆς συμβάσεως διετέλουν ἐν τηλεγραφικῇ συγκοινωνίᾳ πρὸς ἀλλήλας καὶ πρὸς τὸ ἄλλο κράτος, διὰ τῶν ὑποβρυχίων τῆς ἑταιρίας γραμμῶν, ἀπέτινον τέλη πολλαπλάσια τῶν τῆς ἐναερίου τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας. Ἐπὶ τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ νόμου ἀφωμοιώθησαν τὰ τέλη πάντα τῶν ὑποβρυχίων γραμμῶν πρὸς τὰ τέλη δύω ἢ τριῶν ὑποβρυχίων γραμμῶν, ἀνηκουσῶν εἰς τὸ κράτος, τουτέστι προσδιωρίσθησαν εἰς τὸ διπλάσιον τῶν τελῶν τῶν ἐναερίων γραμμῶν. Ἀλλὰ καὶ αὕτη τῶν τελῶν ἡ ἐλάττωσις εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἄδικος, καθὸ ἀνεπαρκής. Ὅπως ἐν τῷ ταχυδρομείῳ τὸ αὐτὸ πληρόνει τέλος ὁ ἐπιστέλλων ἀπὸ ἄκρου ἕως ἄκρου τοῦ κράτους, καὶ ὁ ἐπιστέλλων εἰς γειτνιακὴν ἐπαρχίαν, οὕτω τὸ αὐτὸ πρέπει νὰ πληρόνῃ τέλος ὁ τηλεγραφῶν εἰς μέρος, ἔνθα ὑποβρυχίως τὸ σύρμα μεταβιβάζει τὸ τηλεγράφημα, καὶ εἰς μέρος ἔνθα ἐναερίως μεταβιβάζει αὐτό. Καὶ οἰκονομολογικῶς ἡ πλήρης ἀφομοίωσις ἀποδεικνύεται ὀρθὴ, διότι ἐπέρχεται συμψηφισμὸς· ἄν τις, χάρις εἰς τὸ ὁμοιόμορφον κατὰ μέσον ὅρον τέλος, πληρόνῃ ὀλιγώτερον διὰ τὸ ἀπωτέρω στελλόμενον γράμμα ἢ τηλεγράφημα, πληρόνει περισσότερον διὰ τὸ ἐγγυτέρω, καὶ ἑπομένως τὸ σύνολον τῆς εἰσπράξεως τοῦ δημοσίου εἶναι τὸ αὐτὸ· ἁπλοποιεῖται δὲ τὸ λογιστικὸν καὶ ὑπάρχει ἰσότης. Ὡς ἐκ τούτου, θέλοντες νὰ ἀφομοιώσωμεν ἐντελῶς τὰ τηλεγραφικὰ τέλη τῶν ἐναερίων καὶ τῶν ὑποβρυχίων γραμμῶν, ὑπεβάλομεν εἰς γενικὸν ἔλεγχον τὰ τῶν τελῶν τῶν τηλεγραφικῶν, καὶ προσδιωρίσαμεν αὐτὰ ἐπὶ βάσει διαφόρῳ τῆς μέχρι τοῦδε· προσδιωρίσθη τὸ τέλος εἰς μίαν μὲν δραχμὴν κατὰ τηλεγράφημα ἐκ 15 λέξεων, δι’ ὅλα τὰ τηλεγραφήματα, εἴτε ὑποβρυχίως εἴτε ἐναερίως μεταβιβάζονται, εἰς προσθήκην δὲ 5 λεπτῶν δι’ ἑκάστην λέξιν ἐπὶ πλέον τῶν 15, ἀντὶ τῆς νῦν κειμένης διαβαθμίσεως. Προσέτι δὲ ἐκανονίσθη, ὅπως τηλεγραφήματα περιέχοντα ἓξ μόνον λέξεις, ἐν αἷς ἡ ἐπιγραφὴ καὶ ἡ ὑπογραφὴ καὶ μία μόνη λέξις ὡς κείμενον, τελῶσι μόνον 50 λεπτά. Ἐκ τῆς ἐλαττώσεως ταύτης ἱκανοποιούσης ὡμολογημένην ἀνάγκην προσδοκᾶται αὔξησις προσόδου. Πλεῖσται εἶναι αἱ περιστάσεις καθ’ ἃς διὰ μιᾶς μόνης λέξεως θέλει τις νὰ συγκοινωνήσῃ τηλεγραφικῶς πρὸς συγγενεῖς, φίλους ἢ συνεταίρους, ἀλλὰ δὲν ποιεῖται χρῆσιν τοῦ τηλεγράφου, διὰ τὸ δυσανάλογον τοῦ τέλους· ἡ νέα διατίμησις παρέχει αὐτῷ τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα συχνοτέραν ποιῆται χρῆσιν τοῦ τηλεγράφου, πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου καὶ πρὸς εὐκολίαν ἑαυτοῦ. Μετὰ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων τῆς κυβερνήσεως, συνδέεται καὶ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι φορολογικὸν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἔχει στενὴν συνάφειαν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα, τῆς χώρας καὶ τοῦ δημοσίου. Εἶναι δὲ τοῦτο νομοσχέδιον, ἀπαγορεῦον τὰ ὑποσχετικὰ τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν, δι’ ὧν κατορθοῦται ὁ ἀποχωρισμὸς τοῦ λαχείου ἀπὸ τοῦ τόκου, καὶ ἡ πώλησις μόνου τοῦ λαχείου. Ἐνῷ διὰ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἀπαγορεύονται τὰ χρηματικὰ λαχεῖα, διὰ τοιαύτης περιγραφῆς τοῦ νόμου γίνεται πώλησις λαχείων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἥτις ὅμως δὲν ἐξέδωκε λαχεῖον, ἀλλὰ λαχειοφόρους ὁμολογίας. Ἡ λαχειοφόρος ὁμολογία εἶναι τρόπος ὑπηρεσίας δανείου, θεωρούμενος λυσιτελὴς, εἰς κράτη μάλιστα διατελοῦντα ἐν περιστάσεσιν, οἷαι αἱ τῆς Ἑλλάδος, ὡς διευκολύνων τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου καὶ ἐπιτρέπων τὴν ἐλάττωσιν τῆς πρὸς ὑπηρεσίαν αὐτοῦ καταβολῆς. Ἀλλ’ ὅταν δύνηται τοῦ λαχειοφόρου ὁμολόγου νὰ γίνηται χρῆσις, ἣν πάντες βλέπομεν, ὡς λαχείου, τὸ καλὸν μετατρέπεται εἰς μέγα κακόν. Ἂν ἡ πολιτεία ἤθελε νὰ ἐπιτρέψῃ χρηματικὰ λαχεῖα, καὶ καθ’ ὃν μάλιστα τρόπον βλέπομεν τὴν κυκλοφορίαν αὐτῶν ἐνεργουμένην, προσφερομένου τοῦ ὑποσχετικοῦ εἰς τὴν θύραν ἑκάστου οἰκογενειάρχου, τὸ δημόσιον θὰ ἠδύνατο νὰ πραγματοποιῇ ἐκ λαχείων τοῦ κράτους πρόσοδον ἑκατομμυρίου. Τοῦτο δὲ βλέπομεν γινόμενον ἐν ἄλλοις κράτεσιν, ὅπου ὑπάρχουσι λαχεῖα τοῦ δημοσίου. Ἀλλὰ τὸ κράτος ἐθεώρησεν, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἀνήθικον, καὶ προετίμησε νὰ στερηθῇ τοιαύτης προσόδου μᾶλλον, ἢ νὰ εἰσαγάγῃ τοιαύτην λύμην εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἐνῷ ὅμως τὸ Κράτος ἀρνεῖται εἰς ἑαυτὸ τοιαύτην ὠφέλειαν, ταύτην καρποῦνται ἄλλοι, οὐχὶ οἱ ἐκδόντες τὰς λαχειοφόρους ὁμολογίας, ἀλλ’ οἱ μετατρέποντες αὐτὰς εἰς λαχεῖα διὰ τοῦ ὑποσχετηρίου. Φέρομεν λοιπὸν νομοσχέδιον ἀπαγορεῦον τὰ τοιαῦτα ὑποσχετήρια, συνέπεια δὲ τούτου ἔσται, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ἐπιτρέπωνται λαχειοφόρα δάνεια, ὅταν τὸ λαχεῖον ἀποτελῇ ἀνάλογον μόνον μέρος τοῦ ὅλου ἐτησίου χορηγήματος. Ὅταν τὸ λαχεῖον δὲν ὑπερβαίνῃ, ὡς συνήθως, τὸ τρίτον τῆς ὅλης ἀξίας τοῦ λαχειοφόρου τοκομεριδίου, δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν αὐτὸ τὸ δάνειον διατιθέμενον ὡς λαχεῖον. Ὁ συνδυασμὸς τοῦ λαχείου μετὰ τοῦ τόκου χρησιμεύει, ὅπως καταστήσῃ τὸ δάνειον πλέον εὐπρόσδεκτον καὶ εὐονώτερον, λαχειοφόρα δὲ δάνεια δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτρέπωμεν ἕνεκα τῆς καταχρήσεως τῆς μετατρεπούσης τὸ δάνειον εἰς λαχεῖον. Ἐμνημόνευσα πρὸ ὀλίγου τὸ ἅλας, ὡς ἀντικείμενον περὶ οὗ θέλει ληφθῆ πρόνοια ῥιζική, κατὰ προσεχῆ σύνοδον, ἀλλ’ ἐπίσης ὀφείλω νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ μέτρου ἄλλου, τὸ ὁποῖον κατὰ προσεχῆ σύνοδον θέλομεν φέρει πρὸς συμπλήρωσιν τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, καὶ αὐτοῦ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§41ΧΟΪΔΑΣ. Ὥστε ἔχετε σκοπὸν νὰ διαιωνισθῆτε ἐν τῇ Κυβερνήσει.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ σύστημα τὸ οἰκονομικὸν, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθη ἡ παροῦσα Βουλὴ τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως, στηρίζεται ἐπὶ τοιούτων βάσεων, ὥστε δέν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ διαμείνωμεν διαρκῶς ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἵνα ὦμεν πεπεισμένοι, ὅτι θέλει διατηρηθῆ καὶ συμπληρωθῇ ὅστις δήποτε καὶ ἂν ᾖ ὁ διαχειριζόμενος τὴν ἐξουσίαν, ὅσον δήποτε καὶ ἂν τυχὸν ἤδη κατακρίνῃ τὸ σύστημα, θέλει εὑρεθῆ ἠναγκασμένος ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ἵνα παραδεχθῇ καὶ συμπληρώσῃ ἐν προσεχεῖ συνόδῳ, τὸ ἡμέτερον ἔργον. Θέλομεν λοιπὸν ἡμεῖς, ἢ θέλουσιν ἄλλοι, ὑποβάλει ἐν καιρῷ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον, δι’ οὗ θὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ δαπάναι τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ ἓν ἑκατομμύριον καὶ 500 χιλιάδας δραχμῶν, εἶναι δὲ τοῦτο ἡ τροπὴ τῶν δανείων τῶν ἐχόντων ἀγοραίαν ἀξίαν ἀνωτέραν τῆς ἀρτίας. Τὰ δάνεια, τὰ ἔχοντα ἀξίαν ἀνωτέραν τῆς ἀρτίας, ἐξοφλούμενα ὑπὸ τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῇ ἀποτίσει τοῦ κεφαλαίου ἀρτίου, ἀποφέρουσιν εἰς τὸ δημόσιον ὠφέλειαν πᾶσαν τὴν ἐπὶ πλέον ἐν τῇ ἀγορᾷ διαφοράν, μεταξὺ τῆς τρεχούσης τιμῆς καὶ τῆς ἀρτίας. Τοῦτο εἰς τὰ κράτη, παρ’ ὧν παρελάβομεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, παρέσχεν εὐκαιρίαν πρὸς τροπὴν τοῦ χρέους εἰς ἕτερον, ἀποφέρον τόκον ἐλάσσονα· καλεῖται ὁ πιστωτὴς ἵν’ ἀναλάβῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ὀφειλῆς τοῦ δημοσίου, ἐκτὸς ἂν προτιμᾷ νὰ δεχθῇ, ἀντὶ χρημάτων, ὁμολογίας νέου δανείου, οὗ τινος ἡ ὑπηρεσία ὀλιγώτερον ἐπιβαρύνει τὸ δημόσιον· διὰ τοιαύτης ἐνεργείας ἐπὶ τῶν δανείων τῶν 25,000,000 φράγκων τοῦ 1867, τῶν 4,000,000 φράγκων τοῦ 1878, καὶ τῶν 6,000,000 δραχμ. τοῦ 1862 εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων ἐλάττωσις 1,500.000 φράγκων. Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου, δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ, διατί δὲν γίνεται ἀπὸ τοῦδε; Δὲν γίνεται ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς ἀγορᾶς. Τοιαῦτα μέτρα λαμβάνονται, ὅτε ἡ ἀγορὰ εὑρίσκεται ἐν ὁμαλῇ καταστάσει. Καί τοι δὲ διατελεῖ ἐν ἀνωμάλῳ καταστάσει ἡ ἀγορὰ, οὐχ’ ἧττον τὰ δάνεια, ὧν ἐμνήσθην, κυκλοφοροῦσιν ἄνω τοῦ ἀρτίου, εἶναι ἄρα δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ πρᾶξις καὶ ἤδη, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι δυνατὴ καὶ ὠφέλιμος καὶ δικαία, δὲν ἕπεται καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ εὐθύς· ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θέλει ἐκτελεσθῆ, θέλει ὑποδειχθῆ ἐκ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῆς χρηματικῆς ἀγορᾶς. Πειράματα τοιαῦτα ἐπιτρέποντα, ὅταν ἡ ἀγορὰ διατελῇ ἐν πλήρει εὐεξίᾳ· οὐχ ἧττον ἔπρεπε νὰ μνησθῶμεν καὶ τούτου, εἰς βεβαίωσιν τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ὑπάρξεως προσθέτων πόρων, καὶ εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν εἴμεθα καταδεδικασμένοι νὰ περιμένωμεν τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ δημοσίου ἐκ μόνης τῆς προσαυξήσεως τῶν ἐπιβεβλημένων φόρων. Πλὴν τῶν κανονισμῶν τούτων, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, εἰς οὓς ἡ Κυβέρνησις ἀσχολεῖται, διότι νομοθετήματα ἀπαραίτητα ἐλλείπουσι παρ’ ἡμῖν. Ἐν ᾧ ψηφίζομεν πιστώσεις ἑκατομμυρίων, ὅσα θὰ ἐθεωροῦντο ἄλλοτε μυθώδη, ὅλως ἀνεπαρκὴς πρόνοια ἐλήφθη περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ποσῶν τούτων κατὰ τοὺς νόμους. Τὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, τὰ τοῦ Λογιστηρίου, τὰ τῆς διαχειρίσεως ἐν γένει δὲν διατελοῦσιν, ἐν ᾗ καταστάσει ἔδει νὰ διατελῶσι, προκειμένου περὶ τοσούτῳ τιμαλφῶν συμφερόντων τοῦ κράτους. Πρέπει νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου καὶ τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας οὕτως, ὥστε νὰ τίθενται εὐθὺς ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν οἰκονομικῶν νόμων. Εὔκολον εἶναι νὰ παραπονώμεθα, διότι δὲν πραγματοποιεῖται τελείως καὶ ἐγκαίρως αὕτη ἢ ἐκείνη ἡ ἀπαίτησις τοῦ λογιστικοῦ νόμου, ἀπαίτησις, ἥτις οὐδέποτε ἐπραγματοποιήθη, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει λογιστικὸς νόμος ἐν Ἑλλάδι. Προσπαθείας καταβάλλομεν, ἵνα δίδωται δημοσιότης ὅσον ἔνεστι πληρεστέρα καὶ ταχυτέρα εἰς τὰς πράξεις. Ἤδη ἠρξάμεθα δημοσιεύοντες ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τὰ μηνιαῖα ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς διαφόρων οἰκονομικῶν νόμων. Ἤδη, μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπεβάλομεν πολλὰς τοιαύτας καταστάσεις· ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι ἀνεξέλεγκτα. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ διαφωτισμοῦ τῆς κοινωνίας περὶ ἐπιτυχίας τῶν νόμων καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς λειτουργίας αὐτῶν εἶναι ἐπαρκῆ, ἀλλ’ εἶναι ἀνεπαρκῆ πρὸς τὴν βεβαίωσιν τῆς πιστῆς διαχειρίσεως τοῦ δημοσίου χρήματος. Ἑπομένως ἀπαιτεῖται νόμος περὶ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, νόμος περὶ Λογιστηρίου, νόμος περὶ ἐξελέγξεως τῶν παρῳχημένων χρήσεων, τῶν ὁποίων ἔχομεν τοσαύτας ἀνεπεξεργάστους, ὥστε οἱοσδήποτε νόμος περὶ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, ἀφορῶν εἰς μόνον τὸ μέλλον, δὲν θὰ καταστήσῃ αὐτὸ ἐνήμερον. Ἀλλ’ εὐθὺς ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ θὰ ζητήσωμεν μίαν ἐγγύησιν. Ἤδη τὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται ἐπὶ τῇ ἁπλῇ ἐγγυήσει τῆς θεωρήσεως τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὅστις εἶναι ὑπάλληλος τοῦ κράτους, ἐνεργῶν τὴν θεώρησιν κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ τοῦ ὑπουργοῦ τοῦ ἐκδίδοντος τινὰ τῶν ἐνταλμάτων· ἀλλ’ ἡ θεώρησις τῶν ἐνταλμάτων δέον νὰ γίνεται παρ’ ἀρχῆς ἀνεξαρτήτου ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ δύνηται αὕτη νὰ πληρώσῃ ὀβολὸν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἄνευ τῆς προηγουμένης βεβαιώσεως ἐλεγκτοῦ, ἐκ μόνου τοῦ νόμου ἐξαρτωμένου, ὅτι ἡ δαπάνη εἶναι νόμιμος. Τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον χάριν τοῦ δημοσίου χρήματος καὶ χάριν τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἰδίως χάριν τῶν ὑπουργῶν· διότι ἐνδέχεται ὁ ὑπουργὸς νὰ σφάλῃ περὶ τὴν ἔννοιαν νόμου τινὸς, περὶ τὰ ποσὰ, ἅτινα ἔχει εἰς τὴν διάθεσιν αὐτοῦ, καὶ δὲν εἶναι πρέπον, ἕνεκα τοιούτου σφάλματος, νὰ ἐκτίθηται τὸ δημόσιον εἰς καταβολὰς, αἵτινες δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι εὐκόλως θὰ τῷ ἀποδοθῶσι καὶ νὰ ἐκτίθηται ὁ διατάκτης εἰς καταλογισμοὺς, οἵτινες, πλὴν τῆς ὑλικῆς ζημίας, δύνανται νὰ προκαλῶσι παρεξηγήσεις. Ἀνεπαρκὴς καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ πρὸς τὴν εὐθύνην τοῦ διατάκτου, εἶναι ὁ μετὰ τὴν πληρωμὴν ἔλεγχος, ὅταν μάλιστα, ὡς συμβαίνει τὸ πλεῖστον παρ’ ἡμῖν, ἀναβάλληται οὗτος ἐπὶ 10 ἢ 20 ἔτη ἢ καὶ ἐπ’ ἀορίστῳ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἐξέλεγξιν τὴν διοικητικὴν· ἀλλὰ δὲν χωλαίνει μόνη αὕτη, χωλαίνει καὶ ἡ ἐξέλεγξις ἡ νομοθετικὴ καὶ ἡ πολιτική. Ἤδη ὑπεβάλομεν τὸν προϋπολογισμὸν ἔντυπον ἀπὸ τῆς πρώτης ἐργασίμου ἡμέρας τῆς συνόδου, ἀλλὰ καὶ πάλιν πόσος ὑπολείπεται χρόνος ἵνα ψηφισθῇ οὗτος ἐγκαίρως, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐνασκήσῃ τὸν ἔλεγχον, ὥστε νὰ μὴ δύνηται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄνευ τῆς βασάνου ταύτης; Δὲν εἶνε δυνατὸν, διακηρυμένου τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους ὡς ἔχει, τουτέστιν ἀρχομένου αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ά Ἰανουαρίου, νὰ ἔχωμεν πλήρη κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἵνα ἐνασκηθῇ πλήρης ὁ ἔλεγχος οὗτος, πρέπει ὁ προϋπολογισμὸς ν’ ἀφορᾷ εἰς ἔτος ἀρχόμενον μετὰ τὴν ά. Ἰανουαρίου, ἢ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ συνέρχηται πρὸ τῆς ά Νοεμβρίου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸν χρόνον τῶν τακτικῶν αὐτῆς συνόδων, τοῦτο δὲ ἀπεδείχθη οὐ μόνον ἐνταῦθα, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ, πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἐπράχθη ἐν πολιτείαις, ὧν αἱ Βουλαὶ συνέρχονται ἐν ὥρᾳ μὴ προσφόρῳ πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ ά Ἰανουαρίου. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ Ἰταλία ἐψήφισε νόμον, καθ’ ὃν τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς ἔτος, τέως ἀρχόμενον ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου, ἄρχεται εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ 1 Ἰουλίου, καὶ ἐφηρμόσθη ἤδη τὸ μέτρον τοῦτο· καὶ ἄλλα κράτη, οἷον Ἀμερικὴ, Ἱσπανία, Πορτογαλλία, Βραζιλία, παραδέχονται τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὡς πρώτην τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτῶν ἔτους, ἄλλα δὲ πάλιν, ὡς ἡ Ἀγγλία, ἡ Πρωσσία, ἡ Δανία, τὴν ά Ἀπριλίου. Καὶ ἡμεῖς βεβαίως τοιαύτην τινὰ ἐποχὴν ἐνάρξεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους πρέπει νὰ δεχθῶμεν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν θὰ προτείνωμεν κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον· διότι προαπαιτεῖ πλεῖστα ὅσα. Παρασκευάζομεν ταῦτα, ἤρξατο ἡ ἐργασία, ὅταν δὲ προτείνωμεν τὸ μέτρον, πρέπει νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία εἶναι ἕτοιμος πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ κατὰ τἆλλα λίαν ἁπλοῦ, ἀλλὰ λογιστικῶς λίαν δυσχεροῦς ἔργου, τῆς μετατροπῆς τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους. Πάντες οἱ λογαριασμοὶ τοῦ κράτους θὰ ὑποστῶσιν ἐκ τούτου τροπήν· θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ ἓν οἰκονομικὸν ἔτος ἐκ μηνῶν τριῶν ἢ ἕξ, δι’ οὗ θέλει συνδεθῆ τὸ παλαιὸν καθεστὼς πρὸς τὸ νέον· θὰ ὑπάρχῃ ἄρα πλήρης ἀνωμαλία ἐν τοῖς λογιστικοῖς βιβλίοις, ἕως οὗ τὸ νέον σύστημα λειτουργήσῃ. Πάντα ταῦτα, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τῆς ὑπηρεσίας, δὲν δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσι· πρέπει ὅμως νὰ παρασκευασθῶσι τὰ πρὸς τοῦτο, διότι εἶναι τὸ ἔργον ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ὅσα ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιτελέσῃ. Πρέπει νὰ κατορθώσωμεν, ὥστε ὁ ἔλεγχος νὰ μὴ ᾖναι εἰκονικός, διότι τοιοῦτος καθίσταται, ὅταν μετὰ ψήφισιν τριῶν ἢ τεσσάρων δωδεκατημορίων, ἀπολήγομεν εἰς τὴν ἐπιτροχάδην ψήφισιν προϋπολογισμοῦ, ἐν πλήρει διατελοῦντος λειτουργίᾳ. Ἐλπίζω, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ὡς ἐκ τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης συνεδριάσεως, καὶ τῆς ὑποβολῆς αὐτοῦ ἐντύπου, θέλει δυνηθῆ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ αὐτὸν πρὸ τῆς 1ης τοῦ ἔτους. Πρέπει νὰ κατορθώσωμεν τοῦτο, διότι ἂν τοῦτο πράξωμεν, θέλομεν ἀποδείξει, ὅτι ἐκτιμῶμεν τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἔργου. Πρέπει ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εὐθὺς ἀπὸ τῆς σημερινῆς ἑσπέρας, νὰ ποιήσηται ἔναρξιν τοῦ ἔργου αὐτῆς, διότι αἱ ἡμέραι, αἵτινες μᾶς χωρίζουσιν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, δὲν εἶναι πολλαί, τὸ δὲ ἔργον εἶναι μέγα. Τὸ ἔργον εἶναι τὸ μέγιστον πάντων, εἰς ἃ καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ· δὲν εἶναι τυπικὸς προϋπολογισμός· διότι ὁ προϋπολογισμός, ὅταν τὰ Κράτη εὑρίσκωνται ἐν ὁμαλῇ καταστάσει, εἶναι ἁπλῆ ἀναγραφὴ τῶν ὑπαρχόντων νόμων, ἀλλ’ εἰς Κράτη διατελοῦντα ἐν ᾗ καταστάσει διατελοῦμεν ἡμεῖς, ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ οὐσιαστικώτερον τῶν μέτρων. Ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλει ἐργασθῇ ἡ Βουλὴ, θέλει πεισθῆ ἡ κοινωνία, ὅτι τὰ ἐν αὐτῷ δὲν ἐτέθησαν χάριν τῶν συμφερόντων τῶν ἀναγραψάντων αὐτὰ, ὅτι ἐφ’ ὃ προϋπολογισμὸς οὗτος ἐπιβαρύνει τὸν λαόν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιβληθῶσι τὰ βάρη ταῦτα· δέον νὰ πεισθῇ ὁ λαὸς ἐκ τῆς ἐπεξεργασίας, ἥτις θέλει γίνει ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τ’ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δὲν εἶναι κομματικὰ, ἀλλ’ εἶναι μέτρα τοῦ ἔθνους· δὲν δύναται δὲ νὰ πεισθῇ περὶ τούτου ὁ λαὸς ἄνευ συζητήσεως, ἡ δὲ συζήτησις πρέπει νὰ γίνῃ ἐνδελεχὴς, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ μετ’ ὀλίγον θὰ παρασταθῶμεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ἡμῶν, καὶ πρέπει νὰ ἦναι ἐξηγημένον πρὸς αὐτοὺς τί ἐπράξαμεν καὶ διατὶ τὸ ἐπράξαμεν. Αὗται αἱ συζητήσεις αἱ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ ἦναι ἡ δικαιολόγησις τῆς πορείας ἐκείνων, οἵτινες ἐψήφισαν ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ ἡ δικαιολόγησις, ἂν ἦναι δεκτικὴ δικαιολογήσεως, τῆς πορείας ἐκείνων οἵτινες ἐψήφισαν κατ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι θέλει τις ψηφίσει, μετὰ ὥριμον συζήτησιν, ἐναντίον μέτρων, ὧν ἄνευ δὲν δύναται τὸ κράτος νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀπαραιτήτους αὐτοῦ δαπάνας, οὐδ’ ἐναντίον δαπανῶν ἀφορωσῶν εἰς ἀπότισιν χρεῶν, εἰς σύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, εἰς συμπλήρωσιν ἢ μᾶλλον εἰς καταρτισμὸν τῶν τέως ὅλως ἐλλειπόντων μέσων συγκοινωνίας, διότι, ὅ,τι εἴχομεν μέχρι τοῦδε δὲν εἶναι βεβαίως συγκοινωνία· διατελοῦμεν κατὰ τοῦτο ἐν καταστάσει ἀγρίᾳ, πρέπει δὲ νὰ καταστήσωμεν καὶ τὴν σιδηροδρομικὴν καὶ τὴν δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν συγκοινωνίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν παράλληλον τῶν πεπολιτισμένων κρατῶν. Ἵνα ἐπιτύχωμεν δὲ πάντα ταῦτα, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ψηφίσωμεν προϋπολογισμὸν, ὁποῖον προτείνομεν· ὅστις δὲν θέλει νὰ ψηφίσῃ πάντα ταῦτα, ἐννοεῖ νὰ ἦναι ἡ Ἑλλὰς σκύβαλον ἐν τῇ πολιτικῇ καὶ ἐξουθενώμα τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὁ λαὸς, ὅταν παρασταθῶμεν ἐνώπιον αὐτοῦ, νὰ γινώσκῃ ποῦ ἐστηρίχθημεν ἵνα πράξωμεν ὅ,τι ἐπράξαμεν· θέλομεν, ὅπως ὁ λαὸς μὴ ἀποφανθῇ ὑπὲρ ἡμῶν ὡς προσώπων, ἀλλ’ ὡς πολιτικῆς· ὅταν δ’ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐν ἐπιγνώσει ἀποφανθῇ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ποία θὰ ἦναι ἡ ἐτυμηγορία αὐτοῦ· ἡ ἐτυμηγορία θὰ ἦναι ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες δι’ ὅσων εἶπον καὶ ἔπραξαν, δι’ ὅσων προέτεινον καὶ δι’ ὅσων ἐψήφισαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀπέδειξαν, ὅτι ἔχουσι πίστιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι πιστεύουσιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὸ σθένος τῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα ἵνα ζήσωσιν, ὅτι θέλει νὰ ζήσῃ, καὶ θὰ ζήσῃ.