1884.03.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 75

τῆς 24 Μαρτίου 1884.

(Σάββατον).

Ὥρᾳ 3½ Μ. Μ. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐγένετο ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 127. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, καθῆκόν μου θεωρῶ, νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐκφράσῃ τὰς εὐχαριστίας της εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῇ ἀμερολήπτῳ καὶ μετὰ ζήλου διευθύνσει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποδέχεται τὴν πρότασίν μου.

§3ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΑΝΤΥΠΑΣ. Εἰς τὴν ἐπερώτησιν, ἣν ἔκαμα προχθές, προσθέτω παρακαλῶν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη ἀναλάβῃ τὰ ἔξοδα διὰ τὴν ἔκθεσιν καὶ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάχρησις τῆς διὰ πληρωμῆς εἰσόδου. Παρακαλῶ δὲ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ μίαν πίστωσιν.

§5ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν νομίζω ὀρθὴν τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, διότι ἡ ἔκθεσις γίνεται δι’ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, ἑπομένως εἶναι φυσικὸν νὰ θέσῃ δικαίωμά τι εἰσόδου διὰ τὰ γενόμενα ἔξοδα. Ἄλλως, ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ὁρίσει καὶ ἡμέρας, καθ’ ἃς ἡ εἴσοδος γίνεται δωρεάν.

§6ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἀντικείμενα τοῦ ἀγῶνος δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι δι’ ἀγοραπωλησίαν.

§7ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μὴν δὲν εἶχε παρέλθει ἀφ’ ἧς εἰσηγούμενος ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὴν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος πρότασιν παρέστησα ὑμῖν τοὺς ὁποίους διατρέχομεν κινδύνους ἕνεκεν τῶν τοῦ Πολιτεύματος ἀτελειῶν καὶ τῆς πολιτείας τῶν παρ’ ἡμῖν προσωπικῶν κομμάτων, καὶ ραγδαῖα ἐπῆλθον λυπηρὰ γεγονότα κυροῦντα τοὺς λόγους μου ἐκείνους. Ἐκλονίσθη πρὸς στιγμὴν ἡ δημοσία τάξις ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἀπεχώρησε τοῦ βουλευτηρίου ἡ περὶ τὸν κ. Δηλιγιάννην Ἀντιπολίτευσις καὶ ἔδραι ἐκ τῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, τὰς ὁποίας κατεῖχον καὶ ἐτίμησαν ἄνδρες πολλάκις τὰ κοινὰ διαπράξαντες καὶ διακριθέντες, ἔμειναν ἔκτοτε κεναί, ἐὰν δὲ ὀλίγοι ἐκ τῶν πολλῶν τῶν τεταγμένων εἰς τὴν ἐθνικὴν Ἀντιπολίτευσιν δὲν παρέμενον ἐν τῷ περιβόλῳ, ἀνεκόπτετο ἡ κανονικὴ λειτουργία τοῦ Πολιτεύματος καὶ τραῦμα καίριον ἐλάμβανεν ἡ ἔννομος τάξις. Ἀλλ’ ἡ ἐκ τῶν γεγονότων τούτων ἐπελθοῦσα κατάστασις πραγμάτων δὲν εἶναι ὁμαλή, εἶναι τοὐναντίον ἔκρυθμος καὶ παρίσταται ἐν τῷ πολιτικῷ ἡμῶν ὁρίζοντι ὥς τι σημεῖον μέλαν, ἀπειλοῦν θυέλλας πολιτικὰς καὶ μᾶλλον ἐπίφοβον τῶν πολλῶν ἀπειλητικῶν σημείων τῶν πανταχόθεν κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὑψουμένων· διότι μακρὰ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς ὁμονοῶν ἀποβαίνει ἀκαταμάχητος, ἀκατάβλητος, διχοστατῶν δὲ καθίσταται καὶ τοῦ μᾶλλον εὐαλώτου μᾶλλον εὐάλωτος. Ὅθεν τὸ μέλαν ἐκεῖνο καὶ ἐπίφοβον σημεῖον δέον νὰ διασκεδασθῇ, καὶ δύναται νὰ διασκεδασθῇ τῇ ἐπιμελείᾳ τῶν περὶ τὴν ἀνωτάτην φρούρησιν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν καὶ τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως τεταγμένων, καὶ ἁπάντων τῶν πονούντων τὸν Τόπον καὶ πολλάκις παρ’ αὐτοῦ τιμηθέντων. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι δὲ, ὅτι δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τοῦτο τὸ περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Πολιτεύματος ζήτημα, ὑπέρτερον ὂν πάσης κομματικῆς διαμάχης, ἔρχομαι παρακαλῶν καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπιψηφίσῃ τὴν πρότασιν περὶ σχηματισμοῦ Ἐπιτροπῆς πρὸς σύνταξιν σχεδίου ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τὸν ὅρον ὁ ἀξιότιμος τῆς Βουλῆς Πρόεδρος νὰ προβῇ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, τότε μόνον, ὅταν ἡ ἀποχωρήσασα Ἀντιπολίτευσις, παρακαλουμένη πρὸς τοῦτο, ἤθελε δηλώσει, ὅτι λαμβάνει μέρος εἰς αὐτὴν δι’ ἀντιπροσώπων αὐτῆς. Συζήτησις εἶναι περιττὴ, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀντιλέγῃ, δι’ ἀναστάσεως ἐπιψηφίζεται ἡ περὶ σχηματισμοῦ Ἐπιτροπῆς πρότασις.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ γίνῃ βεβαίως συζήτησις, ὥστε προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων καὶ κατόπιν συζητοῦμεν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁρισμοῦ τοῦ μισθοῦ τῶν κλητήρων τῶν Νομαρχιῶν καὶ Ἐπαρχείων).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Κοινοτήτων.

§10ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καταστρεπτικοῦ εἰς τοὺς ὀρεινοὺς δήμους τῆς Θεσσαλίας, ὅπου τὰ ⅘ τῶν κατοίκων μόνον τὸν Ὀκτώβριον καταβαίνουσιν εἰς τὰ πεδινὰ χωρία (θόρυβος). Διὰ τῆς διατάξεως δὲ, ὅτι οἱ ἔχοντες διαμονὴν διαρκῆ γίνονται μέλη κτλ. καταστρέφονται οἱ Δῆμοι οὗτοι, διότι δὲν ἐννοοῦν τοὺς ξένους νὰ τοὺς ἀφήσουν νὰ διαχειρίζωνται τὰ κτήματα τῆς Κοινότητος (θόρυβος).

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄς ἀναβληθῇ.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ προκεχωρηκότι τούτῳ σταδίῳ τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν δὲν εἶνε εὔκολον νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον, ἐφ’ οὗ ὑφίστανται σπουδαῖαι διαφωνίαι. Καὶ ὅμως ἐνῷ τοιαῦται διαφωνίαι ὑφίστανται ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἡ ἔλλειψις τοῦ δι’ αὐτοῦ ἐπιδιωκομένου κανονισμοῦ κατέστη ἔν τισι Δήμοις τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἐπαισθητὴ καὶ λίαν ἐπιζήμιος. Ἴσως θὰ ἦτο πρέπον νὰ λάβωμεν ἀπόφασιν συμβιβάζουσαν τὰ διεστῶτα διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὰς Ἐπαρχίας, ὧν οἱ ἀντιπρόσωποι εἶνε ὁμόφωνοι ὑπὲρ αὐτοῦ. Οὕτω δ’ ἐκ τῆς δοκιμασίας τοῦ κανονισμοῦ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις ταύταις, θέλομεν ὁδηγηθῆ περὶ τοῦ ὠφελίμου τοῦ μέτρου, ὅπως βραδύτερον ἐπεκτείνωμεν αὐτὸ ἢ μὴ καὶ ἐπὶ ἄλλαις ἐπαρχίαις, ἢ ἐφ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἄς περιορισθῶμεν ἄρα ἤδη εἰς τὸν νομὸν Λαρίσης καὶ Ἄρτης.

§13ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀναδέχομαι τοιαύτην νομοθεσίαν διὰ τὴν πατρίδα μου... (θόρυβος).

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις ὡς πρός τινα τῶν ἐπαρχιῶν τῶν Νομῶν Λαρίσης καὶ Ἄρτης, δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ νομοσχέδιον μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βώλου, ὅπου ἡ κοινοτικὴ περιουσία εἶνε σπουδαιοτέρα· ἐκεῖ δὲ θέλει γείνει ἐπιτυχέστερον ἡ δοκιμασία τοῦ μέτρου.

§15Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο, ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βώλου, νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ κατὰ τὰς ἰδέας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Βώλου.

§16ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξαιρεθῇ ἡ ἐπαρχία Ἀγυιᾶς, καὶ ἂν τὸ νομοσχέδιον φανῇ χρήσιμον, τότε τὸ ἐφαρμόζομεν κατὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχῃ ἐπιγραφὴν ἁπλῶς περὶ Κοινοτήτων τῆς ἐπαρχίας Βώλου.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον συνειργάσθην ἄλλοτε μετὰ τοῦ κ. Φιλαρέτου, διότι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου ὑπάρχει σπουδαία κοινοτικὴ περιουσία, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν διάταξιν τοῦ 1 ἄρθρου, ἔνθα λέγει ὅτι μέλη τῆς κοινότητος ἔχουσι δικαίωμα νὰ εἶνε οἱ μονίμως κατοικοῦντες· ἐγὼ ἔχω τὰ δύω τρίτα τοῦ Ξηροχωρίου, ὅμως κατοικῶ πάντοτε ἐν Ἀθήναις (Θόρυβος).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν, καὶ ἔπειτα συζητεῖτε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§20ΛΕΒΕΝΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ ἐπαρχία Καλαμπάκας.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μοὶ ἐπροτάθη νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ ἐπαρχία Ἁλμυροῦ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βώλου, Ἁλμυροῦ καὶ Καλαμπάκας...

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Βώλου προτείνοντος, ὅπως μὴ περιορισθῇ ἡ τοιαύτη διαῤῥύθμισις τῶν κοινοτικῶν πραγμάτων εἰς μόνας τὰς κοινότητας τὰς κεκτημένας ἰδίαν περιουσίαν, ἀλλ’ ὅπως ἐπεκταθῇ εἰς ἁπάσας τὰς κοινότητας. Προσέτι δὲ ζητεῖ ὁ κ. Φιλάρετος, ὅπως μέλη τῆς κοινότητος θεωρηθῶσιν οὐχὶ οἱ μονίμως κατοικοῦντες ἐντὸς τῆς περιοχῆς αὐτῆς, ἀλλ’ οἱ ἐν τῷ οἰκείῳ ἐκλογικῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένοι. Ὡς πρὸς μὲν τὸν περιορισμὸν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου εἰς τὰς κοινότητας, τὰς ἐχούσας περιουσίαν, νομίζω, ὅτι ὁ περιορισμὸς οὗτος εἶναι ἀναγκαῖος, διότι μόνον περὶ περιουσίας πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὸ δὲ ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ μέλη τῆς κοινότητος, εἶναι πράγματι σπουδαῖον· διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν διατύπωσιν τὴν ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Βώλου προταθεῖσαν, θὰ ἀνήκῃ εἰς ἕκαστον δημότην νὰ ὁρίζῃ εἰς ποῖον χωρίον θέλει ν’ ἀνήκῃ εἴτε ἔχει ἐγκατάστασιν ἐν τῷ χωρίῳ ἐκείνῳ, εἴτε δὲν ἔχει, εἴτε ἔχει περιουσίαν ἐν αὐτῷ ἢ συμφέροντα, εἴτε δὲν ἔχει. Τοῦτο μοὶ φαίνεται ὑπερβολικόν. Νομίζω, ὅτι ἐντὸς τοῦ δήμου, εἰς τὸν ὁποῖον τις ἀνήκει, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ὅπως θεωρῆται μέλος κοινότητός τινος· ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν θέλησιν αὐτοῦ νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου· θὰ ἀνήκῃ εἰς ἐκεῖνο τὸ χωρίον τοῦ δήμου, ἐν ᾧ ἔχει τὸ κέντρον τῶν συμφερόντων του, διότι πρόκειται περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τῆς κοινότητος, τὴν δὲ διαχείρισιν τῆς περιουσίας διεξάγει πρεπόντως ὁ ἔχων καὶ συμφέρον ἐν τῇ καλῇ διαχειρίσει. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τόσον εὐρεῖαν ἀρχὴν, ὁποίαν ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Φιλαρέτου. Ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ἀναγνωρίζω, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ὡς ἔχει ἐν τῷ ἀρχικῷ ἄρθρῳ 1, τουτέστι διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς τοὺς μονίμως μόνον ἐγκατεστημένους, θέλομεν φθάσει εἰς ἕτερον ἄτοπον· ἄλλως τε δύναται νὰ δώσῃ χώραν ἡ διάταξις εἰς παρερμηνείας, δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι δημότης τις τοῦ δήμου, ἔχων μόνιμον κατοικίαν ἐντὸς τοῦ δήμου, δὲν εἶναι μέλος οὐδεμιᾶς κοινότητος ἐν τῷ δήμῳ, ὅπερ ἐντελῶς ἄτοπον. Πᾶς δημότης θὰ ἦναι καὶ μέλος κοινότητός τινος ἐν τῷ δήμῳ· ἀλλὰ τίνος; ἐκείνης, ἐν ᾗ σχετικῶς πρὸς τὰς ἄλλας ἔχει μονιμωτέραν ἐγκατάστασιν. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· «Μέλη δὲ αὐτῆς εἰσιν οἱ ἐγκατεστημένοι ἐντὸς τῆς περιοχῆς της ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ τοῦ δήμου».

§24Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ τεθῇ καὶ ἡ Ἐπαρχία μου μεταξὺ τῶν Ἐπαρχιῶν τούτων.

§25Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Συμπίπτει νὰ ἔχω καὶ ἐγὼ περιουσίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ξηροχωρίου καὶ γνωρίζω, ὅτι ὁ πρῶτος πόθος τῶν κατοίκων τῆς Ἐπαρχίας ταύτης εἶναι ἡ προφύλαξις τῆς κοινοτικῆς περιουσίας, ὁ δεύτερος δὲ ἡ ἀπολύτρωσις αὐτῶν ἀπὸ τοῦ χειμάῤῥου τῆς Ξηριᾶς.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτείνω τὸ ἄρθρον 1 νὰ τροποποιηθῇ ὡς εἶπον, ὡς πρὸς δὲ τὰς ἐπαρχίας, ἐφ’ ἃς θὰ ἐκτείνεται ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου, ἴσως θὰ ἦναι προτιμότερον ν’ ἀποφασίσωμεν ἐν τέλει.

§27ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τῆς ἀρχῆς, ἣν καθιέρωσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δύναται νὰ συμβῇ, ὥστε τὰ πτωχὰ χωρία, τὰ μὴ ἔχοντα ἰδίαν περιουσίαν, νὰ ἐγκαταλειφθῶσι παρὰ τῶν κατοίκων αὐτῶν, οἵτινες θὰ προσφύγωσιν εἰς ἄλλα, ἔχοντα κοινοτικὴν περιουσίαν. Αἱ κοινότητες λοιπὸν ἐκεῖναι, αἵτινες εἴτε διὰ κληροδοτημάτων, εἴτε διὰ χρημάτων τῶν μελῶν αὐτῶν κατώρθωσαν νὰ ἔχωσι σχολεῖα κτλ., θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ διανεμηθῶσιν αὐτὰ μὲ τὰ μέλη τὰ νέα, τὰ ὁποῖα κατ’ οὐδὲν συνετέλεσαν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς περιουσίας ταύτης. Αἱ περιουσίαι τῶν κοινοτήτων εἶνε, οὕτως εἰπεῖν, ἑταιρικαὶ περιουσίαι, σχηματισθεῖσαι εἴτε ἐκ συνεισφορᾶς τῶν μελῶν αὐτῶν, εἴτε ἐκ δωρεῶν αὐτῶν. Θὰ ἀδικηθῶσι λοιπὸν αἱ κοινότητες ἐκεῖναι, αἵτινες ἔχουσι πραγματικὴν περιουσίαν ὑπὲρ ἐκείνων, αἵτινες δὲν ἔχουσιν.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐθὺς ὡς δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ κανονισμοῦ τῆς διαχειρίσεως τῆς κοινοτικῆς περιουσίας δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ μὴ ἀναγνωρίσωμεν ὡς μέλη τῶν κοινοτήτων τοὺς κατὰ τὸν φυσικὸν νόμον ἀνήκοντας εἰς αὐτάς, ὡς εἶνε οἱ ἐγκατεστημένοι ἐν αὐταῖς. Ἐὰν τώρα φοβῆταί τις, ὅτι διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως εἰς τὴν κοινότητα θέλει ζητήσει τις νὰ μερισθῇ τὰ ἀγαθὰ τῆς περιουσίας αὐτῆς, ὁ τρόπος, δι’ οὗ προλαμβάνεται τὸ κακὸν τοῦτο, εἶνε ἡ ἐφαρμογὴ ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, περὶ ὧν τὸ νομοσχέδιον διαλαμβάνει, τοῦ νόμου, ὅστις ὑπάρχει ἐν ταῖς παλαιαῖς περὶ λειβαδίων. Ὁ τοπικὸς οὗτος νόμος ὁρίζει κατὰ τίνα τρόπον γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν λειβαδίων, ὥστε τὰ μέλη τῆς κοινότητος νὰ δύνανται νὰ διανέμωνται μέρος τῆς περιουσίας ταύτης, τὸ ὁποῖον ὅμως νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ ὡρισμένον ποσόν. Εἷς μάλιστα τῶν Νομαρχῶν τῶν νέων ἐπαρχιῶν ὑπέβαλε καὶ πρότασιν, ὅπως ἐπεκτείνωμεν καὶ ἐκεῖ τὸν νόμον περὶ λειβαδίων· ἀλλὰ τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὰς κατὰ μέρος κοινοτικὰς περιουσίας, δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν τῆς κοινότητος, ἥτις ἀνήκει εἰς τοὺς ἐν αὐτῇ ἐγκατεστημένους. Ἐὰν ἐπετρέπομεν τὴν ἐκλογὴν, ἐὰν ἕκαστος ἠδύνατο νὰ δηλοῖ εἰς ποίαν κοινότητα θέλει ν’ ἀνήκῃ, θὰ ἐνόουν τὰς ἐνστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης· ὅταν ὅμως πρὸς τὴν δήλωσίν του ταύτην πρέπῃ νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἐγκατάστασις, νομίζω ὅτι δὲν δύναται ἡ διάταξις αὕτη νὰ δώσῃ χώραν εἰς τὰς ὑποδειχθείσας καταχρήσεις. Εἰς τὸ τέλος θέλομεν κατονομάσει τὰς ἐπαρχίας, ἐν αἷς θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος.

§30ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δύω λέξεις ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐγκατάστασιν.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν ἐξήγησα προηγουμένως.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐσημείωσαν οἱ στενογράφοι.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀρκεῖ ἡ ἐξήγησις ἐκείνη.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν καὶ ἀποδεχόμεθα ἐξ αὐτῆς τὸ ἑξῆς: πρῶτον ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ὅτι τὰ ἀγαθοεργὰ καὶ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα δὲν πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου, καὶ τοῦτο ἀποδεχόμεθα· ἑπομένως διαγράφονται αἱ λέξεις ἐκ τοῦ ἄρθρου 2 «καὶ ἀγαθοεργῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν καταστημάτων». Ἐπίσης δὲ καὶ τὸ «ἧς ἡ διοίκησις καὶ διαχείρισις δὲν εἶνε ἄλλως διατεταγμένη». Ἐπίσης καὶ αἱ λέξεις «ὅστις ἐκτελεῖ καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ εἰδικοῦ παρέδρου». Νὰ προστεθῶσι δὲ εἰς τὸ τέλος τῆς αʹ παραγράφου τὰ ἑξῆς· «καὶ ἐν ἰσοψηφίᾳ ὁ διὰ κλήρου λαχών. Ἡ διοίκησις καὶ διαχείρισις τῶν ἐν τῇ κοινότητι ναῶν δύναται ν’ ἀνατεθῇ ὑπὸ τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου εἰς εἰδικὰς ἐπιτροπάς».

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατί δὲν ἀφίνετε νὰ διοικῆται ὑπὸ Ἐπιτροπῶν, ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν Κοινοτήτων;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης θέλει ἀντὶ τοῦ «δύναται ν’ ἀνατεθῇ» νὰ εἴπωμεν «ἀνατίθεται». Ἀλλ’ ἐνδεχόμενον εἰς μικρὰ χωρία, ὅπου ὑπάρχει εἷς μόνον ναὸς καὶ ὅπου ὀλίγα εἶναι τὰ πρόσωπα τὰ δυνάμενα νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὰ τῆς Κοινότητος καὶ εἰς τὰ τοῦ ναοῦ, ἐνδεχόμενον νὰ συμπέσῃ αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα νὰ ἦναι κατάλληλα καὶ διὰ ταύτην καὶ δι’ ἐκείνην τὴν διοίκησιν. Θὰ ἦναι πολλάκις ἀδικαιολόγητος πολυτέλεια νὰ ἔχωμεν ἐνοριακὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν ἄλλην ἢ τὴν κοινοτικὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν.

§38ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ὁ δημοτικὸς νόμος διὰ τὴν διοίκησιν τῶν ναῶν.

§39ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θὰ μεταβάλωμεν τὴν διοίκησιν τῶν ναῶν;

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει ὁ δημοτικὸς νόμος ὁ κανονίζων τὰ τῆς διοικήσεως τῶν ναῶν ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ἀφοῦ παραδεχόμεθα ἤδη ἰδιαιτέραν διοίκησιν τῶν Κοινοτήτων, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέπωμεν εἰς Συμβούλιον ἀποῤῥέον ἐκ τοῦ Δήμου καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς Κοινότητος νὰ διοικῇ τὰ τῶν ἐκκλησιῶν τῆς Κοινότητος; Ἡ διοίκησις τῶν ναῶν ἀνατίθεται κατὰ τὸν δημοτικὸν νόμον εἰς συμβούλιον ἐκ τοῦ Δημάρχου καὶ δύω ἕως τεσσάρων δημοτῶν διοριζομένων ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐκ τοῦ ἐφημερίου, τουτέστιν ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα πλὴν τοῦ τελευταίου δὲν σχετίζονται πρὸς τὴν ἐνορίαν....

§41Κ. ΜΠΟΥΤΟΣ. Νὰ ἀποτελῆται ἐκ 4 μελῶν, ἐκλεγομένων ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ἔχει πάντοτε τὰ αὐτὰ συμφέροντα καὶ ἡ ἐνορία· σήμερον διαχειρίζεται τὰ τῶν ναῶν Συμβούλιον μὴ ἐκλεγόμενον ὑπὸ τῶν ἐχόντων ἄμεσον συμφέρον εἰς τὰ τοῦ ναοῦ, ἀλλὰ διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον δὲν ἔχει ἄμεσον συμφέρον, ἀλλὰ δύναται νὰ ἔχῃ καὶ τὸ ἀντίθετον συμφέρον. Διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ὅτι, ἀφοῦ ἐδόθη εἰς τὴν Κοινότητα ἰδιαιτέρα διοίκησις, εἶναι συνεπέστερον ἡ διοίκησις τῆς Κοινότητος, ἐν ᾗ ὁ ναὸς, νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ ναοῦ τούτου, εἴτε ἀναλαμβάνουσα αὐτὴ ἀμέσως τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ ναοῦ, εἴτε ἀναθέτουσα αὐτὴ καὶ οὐχὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὰ τῆς διοικήσεως εἰς ἐπιτροπήν.

§43ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς παραστάσεως τῶν Κοινοτήτων παρίσταται εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν· κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ λάβωμεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τοιαῦτα μέτρα, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Τώρα εἰς τὸ λοιπὸν Κράτος μία καὶ μόνον ἀναφαίνεται ἀνάγκη, ἡ τῆς διοικήσεως τῆς περιουσίας τῶν Κοινοτήτων, τῆς μὴ ὑπαγομένης εἰς τοὺς ναούς· διότι περὶ διοικήσεως τῆς περιουσίας τῶν ναῶν προβλέπουσιν ἀποχρώντως οἱ νόμοι τοῦ Κράτους. Πρὸς διαχείρισιν ὅμως τῆς περιουσίας τῶν Κοινοτήτων συνέρχονται οἱ χωρικοὶ πρὸς ἐκλογὴν τῶν νομίμων ἀντιπροσώπων τῆς Κοινότητος, εἰς δὲ τὰς τοιαύτας συνελεύσεις συμβαίνουσι πολλάκις συγκρούσεις καὶ τὰ παρόμοια. Κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι τῆς τοιαύτης ἀνάγκης, τῆς ἀναγομένης εἰς τὴν διαχείρισιν μόνον τῆς περιουσίας τῶν Κοινοτήτων, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἱκανοποίησιν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις ἡ ἀνάγκη τῆς διοικήσεως τῆς περιουσίας τῶν ναῶν εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἐν σχέσει πρὸς τὰ τῆς διοικήσεως τῶν Κοινοτήτων, διότι οἱ ναοὶ ἔχουσι περιουσίαν. Δὲν εἶναι ἑπομένως πρέπον εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, τὰς ὁποίας δὲν διεῖπεν ὁ ἡμέτερος νόμος, νὰ ἐπιβάλωμεν νόμον περιέχοντα διατάξεις τόσον ἀντιθέτους πρὸς τὰ πραγματικὰ συμφέροντα αὐτῶν....

§45ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπήχθησαν ἤδη εἰς τὸν νόμον;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπήχθησαν, ἀλλὰ δὲν ἐφαρμόσθησαν ἔτι αἱ διατάξεις του, διότι μόλις τώρα ἤρξαντο λειτουργοῦντες οἱ δῆμοι· εὐθὺς δ’ ἠγέρθησαν τὰ παράπονα, καὶ ἡ ἀπαίτησις ὅπως ταχέως προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου, διότι ἡ νομοθεσία ἐν τῷ ἄλλῳ Κράτει θέλει ἐπιτρέψει ὅπως ἡ διαχείρισις τῶν ναῶν, ἥτις ἦτο εἰς χεῖρας τῶν ἐχόντων ἄμεσον συμφέρον εἰς τὴν καλὴν διαχείρισιν, ἀνατεθῇ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας ἄμεσον συμφέρον ἢ καὶ ἔχοντας καὶ ἀντίθετον συμφέρον.

§47ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν ἡ διοίκησις τῆς περιουσίας τῶν Κοινοτήτων νὰ διατελῇ κεχωρισμένη τῆς διοικήσεως τῶν ναῶν, διότι πολὺ πιθανὸν ἐν τῷ αὐτῷ τμήματι νὰ ὑπάρχῃ Κοινότης, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ περιουσίαν καὶ ἡ ὁποία νὰ ἐκκλησιάζεται εἰς μέρος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς Κοινότητος, ἢ εἰς χωρίον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς Κοινότητος· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ διοίκησις τῆς Ἐκκλησίας δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κοινότητα, ἡ ὁποία εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, παράρτημα τῆς ὅλης περιφερείας. Τὰ τοιαῦτα γνωρίζομεν ὅσοι διαμένομεν καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Ὑπάρχει ἓν χωρίον, τὸ ὁποῖον ἔχει κοινοτικὴν περιουσίαν καὶ δὲν ἔχει Ἐκκλησίαν, ἀλλ’ ὄχι μακρὰν κεῖται ἕτερον χωρίον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει περιουσίαν κοινοτικὴν ἰδίαν, ἔχει ὅμως Ἐκκλησίαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκκλησιάζονται καὶ οἱ ἐκ τοῦ πρώτου χωρίου, ὅπερ, οὕτως εἰπεῖν εἶναι παράρτημα τοῦ δευτέρου τούτου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ διοίκησις τῶν τῆς Ἐκκλησίας δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ δίκαιον νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ διοικῇ τὰ τῆς Κοινότητος· πρέπει λοιπόν, ἐπειδὴ παρουσιάζονται τοιαῦται περιπτώσεις, ἡ διοίκησις τῶν Ἐκκλησιῶν νὰ γίνεται ὅπως ὁρίζει ὁ δημοτικὸς νόμος, δηλαδὴ δι’ ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας ἐκλέγει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ ἡ τοιαύτη διοίκησις, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, εἶναι ἐπιτυχής, ἡ πεῖρα τὸ ἀποδεικνύει· ὁ δὲ νόμος νὰ περιορίζηται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν διοίκησιν τῆς περιουσίας τῶν Κοινοτήτων.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία, δοθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ἡ ὁποία λέγει ὄχι ὅπως εἶναι τὸ κείμενον, ἀλλ’ εἰς τὴν πρώτην παράγραφον, εἰς τὸ τέλος λέγει «ἡ διοίκησις καὶ διαχείρισις τῶν ἐν τῇ Κοινότητι ναῶν δύναται νὰ ἀνατεθῇ ὑπὸ τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου εἰς εἰδικὰς ἐπιτροπάς». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2ον ὡς ἐτροπολογήθη, καὶ μὲ τὴν γενομένην διαγραφήν). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3. Ὁμοίως τὸ 4, τεθείσης πρὸ τῶν λέξεων «δημόσιοι ὑπάλληλοι» τῆς λέξεως «ἔμμισθοι»). Ὁμοίως τὸ 5ον, ὡς ἔχει, τὸ δὲ 6ον, προστεθεισῶν ἐν τέλει τῆς α. παραγράφου τῶν λέξεων «ἢ τοῦ Εἰρηνοδίκου». Ὡσαύτως τὸ 7, 8, 9. Τὸ 10 ὁμοίως, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀντικατέστη ἡ λέξις «δημοτικὸς» διὰ τῆς λέξεως «κοινοτικὸς», καὶ τὸ 11ον ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12ον. (Ἀναγινώσκεται).

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτείνεται ὅπως ἐν ἄρθρῳ 12 ἀντὶ «τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον ἢ κατὰ πληρεξουσιότητα ὁ Πρόεδρος ἤ τι τῶν μελῶν αὐτοῦ κτλ.» εἴπωμεν μόνον «ὁ Πρόεδρος»· οὕτως ἐλλείψει αὐτοῦ ἔσται ἀναπληρωτὴς ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 10». Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκφρασθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ 12, ἀφοῦ δίδεται ἡ ἐξήγησις. Ἑπομένως θὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ Πρόεδρος ἐκπροσωπεῖ ἐπὶ δικαστηρίου τὴν Κοινότητα. Προτείνεται ἐπίσης νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «ἐνάγουσαν ἢ ἐναγομένην» εἰς ἔνδειξιν ὅτι τὴν ἐκπροσωπεῖ πάντοτε ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, ἑπομένως καὶ ἀνακόπτουσαν καὶ ἐν οἱᾳδήποτε ἄλλῃ δικαστικῇ πράξει. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 12 ὡς ἐτροποποιήθη). Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα· 13ον μετὰ προσθήκης δευτέρου ἐδαφίου, ἀφαιρέσεως τοῦ γʹ. καὶ τροποποιήσεις αὐτοῦ. 14ον, ὡς ἔχει. 15ον, ὅπως ἐτροποποιήθη. 16ον, ὡς ἐτροπολογήθη. 17ον μετὰ προσθήκης τροπολογίας Καραπάνου. Τὰ ἄρθρα 18–21, ὡς ἔχουσι. Τὸ ἄρθρον 22 τροπολογηθέν. Τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἔχει. Προσετέθη δὲ καὶ ἄρθρον 24ον, ὅπερ ἐπίσης ἐγένετο δεκτόν, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). (Γίνεται ἐπίσης δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου εἰς γʹ συζήτησιν καὶ τὰ ἄρθρα 1–21.)

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο δέον νὰ ἐπενεχθῇ τροποποίησις. Ἀντὶ «ὁ ὑπερβὰς τὸ 60 ἔτος» νὰ τεθῇ τὸ «55» διότι κατὰ θάλασσαν ἐπέρχεται τὸ γῆρας ταχύτερον. Προσέτι ἐθεωρήθη πρέπον νὰ προστεθῇ τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον· «Πᾶς ἐργάτης θαλάσσης εἰς τὸ Βασιλικὸν Ναυτικὸν τεταγμένος, τεθεὶς εἰς ἀποστρατείαν δι’ ἀρχαιότητα ὑπηρεσίας λαμβάνει ἐκ τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου σύνταξιν οἱανδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ ἡλικίαν». Τοῦτο εἶναι δικαιότατον.

§53ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνονται κατόπιν δεκτὰ καὶ τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως καὶ ἐγκρίνονται).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν αὔριον, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτάς, ὅπως συνέλθωμεν ἐνταῦθα πρὸ τῆς 10ης, ὥστε ὁμοῦ νὰ πορευθῶμεν εἰς τὴν Μητρόπολιν. Ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς σήμερον ἀποπερατοῦνται, διὰ τοῦτο εὐχαριστῶ τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὴν ὑπὲρ ἐμοῦ ἔκφρασιν σχετικῶς πρὸς τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν ἀτελῶς ἠδυνήθην νὰ παράσχω, καὶ παρακαλῶ νὰ δεχθῇ τὴν εὐγνωμοσύνην μου διὰ τὴν συνδρομήν, ἣν μοὶ ἔδωκεν εἰς τὸ δύσκολον ἔργον, ὅπερ εἰς ἐμὲ ἀνέθηκε. Συγχρόνως δὲ ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι ἐν μέρει τὴν διεξαγωγὴν χρεωστῶ καὶ εἴς τε τοὺς κ.κ. Γραμματεῖς καὶ εἰς τὸ Γραφεῖον, ὅπερ ἐφάνη ἀκριβὲς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ συνετέλεσε μετὰ ζήλου εἰς τὸ ἔργον, ὅπερ διεξηγάγομεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἀκροατηρίου). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 5 μ. μ.)