1884.02.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

τῆς 24 Φεβρουαρίου 1884.

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 4. 15′ Μ. Μ. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν τρεῖς ἐκθέσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· αʹ ἐπὶ τῶν 4 νομοσχεδίων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, δι’ ὧν ζητοῦνται ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1883· βʹ ἐπὶ τῶν 3 νομοσχεδίων τοῦ αὐτοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀφορώντων εἰς τὴν ἀκύρωσιν διαφόρων πιστώσεων τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ εἰς τὴν ἐπικύρωσιν ἄλλων πιστώσεων ἀντ’ αὐτῶν, καὶ γʹ ἐπὶ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ ἧς ζητεῖται ἡ ἐγγραφὴ πιστώσεως δραχμῶν 80,000 εἰς ἴδιον κεφάλαιον τοῦ κεφαλαίου 9 ἀριθ. 5. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι.

§3Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν ἀνεγίνωσκον σήμερον ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ἑβδομήκοντα περίπου ὀνόματα ὑπαλλήλων ὑποδεεστέρων, παυθέντων ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐργοστασίων τῆς ἐκκοπῆς τοῦ καπνοῦ, ἐνεθυμήθην, ὅτι, μεσοῦντος τοῦ Ἰανουαρίου, ὁ κ. ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτὴς εἶχε παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ καὶ ἐπὶ τῆς ἐκκοπῆς αὐτοῦ μέχρι τέλους Δεκεμβρίου, ὡς ἐπίσης καὶ σημείωσιν τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύω ἑτέρων νόμων, περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τῶν οἴνων, καὶ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Ἐπειδὴ τὰς πληροφορίας ταύτας ἐβράδυνεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ κατὰ τὸ τέλος Ἰανουαρίου, μεσοῦντος τοῦ Φεβρουαρίου, παρεκάλεσα αὐτὸν συμπληρωτικῶς νὰ προσθέσῃ σημείωσιν περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπραχθέντος ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων τούτων, μέχρι τέλους Ἰανουαρίου. Ἐπειδὴ μέχρι τοῦδε αἱ πληροφορίαι αὗται δὲν κατετέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρῆλθε καὶ ὁ Φεβρουάριος, ζητῶ συμπληρωτικῶς καὶ ἐκ τρίτου, νὰ προσθέσῃ σημείωσιν καὶ περὶ τῶν εἰσπραχθέντων μέχρι τοῦ τέλους τῆς πρώτης δεκαπενθημερίας τοῦ Φεβρουαρίου. Ἀλλὰ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι δὲν μᾶς ἀρκεῖ νὰ παρακαλῶμεν τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ μᾶς δίδωσι πληροφορίας, καὶ βλέπετε ὅτι ἀναγκαζόμεθα νὰ ζητῶμεν τρὶς καὶ τετράκις· ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ παρακαλῶμεν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ φροντίζῃ νὰ τυποῦνται καὶ διανέμωνται αὗται. Πρὸ δέκα πέντε ἡμερῶν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατέθετο πίνακα τῶν πραγματοποιηθέντων ἐξόδων κατὰ τὸ 1882 μετὰ πολλὰς παρακλήσεις, ἀλλὰ δὲν εἴδομεν αὐτὸν δημοσιευθέντα. Πρὸ πολλῶν μηνῶν παρεκάλεσα νὰ κατατεθῇ πίναξ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς· παρῆλθον δύω ἥμισυ μῆνες, κατετέθησαν αἱ πληροφορίαι, ἀλλὰ καὶ αὗται μένουσιν ἐν τῷ γραφείῳ τῆς Βουλῆς. Βλέπετε ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην καθ’ ἑκάστην νὰ παλαίωμεν, ἵν’ ἀποσπάσωμεν μίαν πληροφορίαν. Καὶ ὅμως αἱ πληροφορίαι αὗται εἶναι χρησιμώταται, καὶ δὲν εἶναι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ παραβλέπωμεν, ὅταν πρόκηται προσεχῶς νὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, καὶ λίαν προσεχῶς ἕτερος Νόμος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ βάρη μεγάλα εἰς τὸν λαόν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ τὴν σημείωσιν τοῦ ποσοῦ, τοῦ εἰσπραχθέντος μέχρι τέλους τῆς πρώτης δεκαπενθημερίας τοῦ Φεβρουαρίου ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν τελευταίων φορολογικῶν Νόμων· προσέτι δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα τυπώνωνται αἱ κατατιθέμεναι πληροφορίαι ταχέως, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον ἀπηλλάγη ἤδη ἀπὸ πολλοῦ βάρους διὰ τοῦ συστηθέντος ἰδιαιτέρου τυπογραφείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· ἐκτὸς ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη νὰ συστηθῇ καὶ ἰδιαίτερον τυπογραφεῖον τῆς Βουλῆς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ μὲν ἐπερωτήσεις διαβιβάζονται ἀμέσως, ὅσα δὲ εἶναι πρὸς τύπωσιν στέλλονται εἰς τὸ τυπογραφεῖον· ὅταν ἔλθωσι, θέλουσι διανεμηθῆ.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, εἶχον καταθέσει εἰς τὸ γραφεῖον αὐτῆς μίαν σημείωσιν, δι’ ἧς παρεκάλουν τὸ Προεδρεῖον νὰ διαβιβάσῃ ἐπισήμως πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν παράκλησίν μου, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινὰς περὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ὡς καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν νέων φόρων. Ἔμαθον δὲ ὅτι τὴν αἴτησίν μου ἐκείνην διεβίβασε τὸ Προεδρεῖον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ δὲν ἔμαθόν τι περὶ τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε ἡμερῶν.

§7Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ πληροφοριῶν, ἀναγκάζομαι νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν Δικαστηρίων, ἀνὰ πᾶσαν τριμηνίαν πρέπει νὰ πέμπηται πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης στατιστικὴ περὶ τῶν ἐργασιῶν τῶν Δικαστηρίων. Ἑπομένως πρέπει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἦναι πάντοτε ἐνήμερον, ὅπως δίδῃ πᾶσαν πληροφορίαν σχετικὴν καὶ ἀφορῶσαν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς δικαιοσύνης. Ἐν τούτοις πρὸ πολλῶν μηνῶν ὑπέβαλον ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ στατιστικάς τινας πληροφορίας λίαν ἀναγκαίας, μέχρι τῆς στιγμῆς ὅμως ταύτης οὐδεμίαν πληροφορίαν ἔλαβον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ ἄλλην τινὰ ἡμέραν ὑπέμνησα τὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου ἔχουσιν ἀνάγκην χρόνου πολλοῦ, διὰ δὲ τῆς τοιαύτης ἀπαντήσεώς του βεβαίως ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων δὲν ἐφαρμόζεται μεθ’ ὅλας τὰς περὶ τοῦ ἐναντίου διαβεβαιώσεις τοῦ πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ κ. Ράλλη. Εἶμαι ἤδη ἠναγκασμένος καὶ αὖθις νὰ ὑπομνήσω τὴν ἐπερώτησίν μου ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ μεγάλην δίδω σημασίαν. Καὶ εἶναι ἀνάγκη αἱ πληροφορίαι νὰ ἔλθωσι πρὶν συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἑτέραν ἐπερώτησιν λόγου ἀξίαν, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, εἶχον ὑποβάλει πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτουν νὰ κατατεθῇ κατάλογος τῶν πληρωνομένων ἀποζημιώσεων ἕνεκα παραβάσεως τοῦ Συντάγματος, τῶν Νόμων ἢ Διαταγμάτων ἐκ μέρους Ὑπουργῶν ἢ ἄλλων δημοσίων λειτουργῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλωσύνην ν’ ἀπαντήσῃ καὶ παρέστησε μεγάλην δυσχέρειαν, ἵνα παράσχῃ πλήρη τοιοῦτον κατάλογον ἀπὸ τοῦ 1864· ὡμολόγησεν ὅμως ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσαχθῶσι σχετικαί τινες πληροφορίαι τοὐλάχιστον τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἀφ’ ὅτου ἤρχισε νὰ κρατῶνται τοιαῦται σημειώσεις, ἐνῷ ἔπρεπε βεβαίως νὰ κρατῶνται ἔκτοτε. Ἀναγκάζομαι καὶ πάλιν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ τὴν ὑπόσχεσίν του καὶ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας· διότι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν ἡ ὑγεία μου τὸ ἐπιτρέψῃ, τόσῳ διὰ τὰς δύω ἐπερωτήσεις, περὶ ὧν ὁ λόγος, ὅσῳ καὶ διὰ τὰς ἄλλας παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθείσας θέλω κάμει λόγον.

§8ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὑποβάλλω μίαν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἀπὸ ἕνα ναυτικὸν παραπονούμενον, ὅτι ἠδικήθη παρὰ τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου διττῶς· ἤτοι αʹ) ἐνῷ τὰ στοιχεῖα ἅπαντα πρὸς παροχὴν αὐτῷ συντάξεως ὑπῆρχον, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου τὸν διέταξε νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας, ὅπως τὸν ἐπισκεφθῇ ὁ ἰατρὸς τοῦ ταμείου, ἀλλ’ αὐτὸς, καθὸ πάσχων, διὰ πιστοποιητικοῦ τῶν ἰατρῶν Ὕδρας τῆς κατοικίας του, ἐπληροφόρει τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον, ὅτι ἦτον ἀδύνατον νὰ προσέλθῃ· ἐν τούτοις ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπέμενε καὶ ἠνάγκαζε τὸν δυστυχῆ, καί τοι πάσχοντα δεινῶς ὑπὸ ἀνιάτου παθήματος προσβεβλημένου εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς, νὰ ἀποπειραθῇ, ὅπως ἔλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας· ἀλλὰ μόλις εἰσελθὼν εἰς τὴν λέμβον, δι’ ἧς ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβιβασθῇ εἰς τὸ ἀτμόπλοιον, ἔπαθεν ἀπὸ ἀποπληξίαν καὶ ἔμεινε βωβὸς καὶ ἀκίνητος. Κατόπιν τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον διέταξε νὰ τὸν ἐπιθεωρήσῃ ἐκεῖ ὁ Δήμαρχος καὶ ὁ Ἔπαρχος, οἱ ὁποῖοι εἶδον τῷ ὄντι, ὅτι τῷ ἦτον ἀδύνατον νὰ πλεύσῃ, καὶ τότε τὸ ταμεῖον ἐνέκρινε νὰ τῷ δοθῇ ἡ σύνταξις. Ἀλλ’ εἰς τὸ στάδιον τοῦτο διέπραξε τὸ ταμεῖον τὸ δεύτερον κατ’ αὐτοῦ ἀδίκημα· διότι δὲν ὑπελογίσθη ἀκριβῶς ὁ χρόνος τῆς συντάξεως, καὶ τῷ καθυστέρησαν ἔτος καὶ πλέον ἐκ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς συντάξεως. Παραπονεῖται λοιπὸν ὁ δυστυχὴς διὰ τὴν καθυστέρησιν αὐτῆς καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως διὰ τῆς ὁδοῦ, ἥτις εἶναι ἐγγεγραμμένη ἐν τοῖς καθεστῶσι, διαβιβάσῃ τὰ παράπονα αὐτοῦ ὅπου δεῖ, ἵνα γίνῃ ἡ διόρθωσις τοῦ κατ’ αὐτὸν ἀδικήματος τούτου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Καλὸν δὲ εἶναι καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀναφορῶν νὰ ληφθῇ μία πρόνοια. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν ἀνάγκη νὰ συνέλθῃ, ἵνα μάθῃ ὁ κόσμος τί γίνονται αἱ ἀναφοραί του πρὸς τὴν Βουλήν.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της.

§10Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἀγουλινίτσα, κωμόπολις ὡραία καὶ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Βώλακος τῆς Ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, ηὐτύχησε πρὸ πολλῶν ἐτῶν ν’ ἀποκτήσῃ σιδηροῦν ὑδραγωγεῖον, τὸ ὁποῖον ὅμως, ἕνεκα τῶν ἰσχυρῶν ρευμάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ἐσχηματίσθησαν ἀπὸ καταιγίδας σφοδράς, κατεστράφη, καὶ ἀπὸ ἑνὸς ἔτους καὶ ἐντεῦθεν ὅλοι οἱ κάτοικοι τῆς ὡραίας ἐκείνης κωμοπόλεως στεροῦνται ἐντελῶς σχεδὸν ὑδραγωγείου. Τὸ χωρίον Ἀνεμοχῶρι, ἀνῆκον καὶ τοῦτο εἰς τὸν ἴδιον δῆμον, στερεῖται ἐπίσης ποσίμου ὕδατος· διότι μία κρήνη, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ὑπῆρχε, κατεστράφη, καὶ σήμερον δεινῶς ὑποφέρουσιν οἱ κάτοικοι. Τὸ χωρίον Βολάντζα ἐπίσης στερεῖται ἀπολύτως ποσίμου ὕδατος καὶ ἀναγκάζεται νὰ ἀρδεύηται ἐκ τοῦ παρακειμένου ποταμοῦ Ἀλφειοῦ· ὡσαύτως καὶ τὸ χωρίον Λαδικοῦ, ἤτοι τὸ τέταρτον τοῦ δήμου τούτου στερεῖται δύω γεφυρῶν, ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν ὁποίων ἔπαυσεν ἡ συγκοινωνία, καὶ πολλὰ δυστυχήματα συμβαίνουσι καὶ ζημίαι πολυειδεῖς. Ὁλόκληρος ὁ δῆμος Βώλακος, κύριοι, παρουσιάζει τὸ ὡραιότερον τῆς φύσεως φαινόμενον· εἶναι πεδιὰς κεκαλυμμένη ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον ἀπὸ σταφιδοφυτείας, ἀμπελοφυτείας, ἐλαιοφυτείας καὶ ἄλλων πολλῶν καὶ διαφόρων εἰδῶν δενδροφυτείας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐκ τῶν ἐλλείψεων, τὰς ὁποίας προανέφερον, οἱ κάτοικοι πάσχουσι δεινῶς, καὶ ὅλα τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ἡ φύσις παρέχει εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου τούτου, δὲν χρησιμεύουσιν εἰς αὐτοὺς, καὶ ἀποβαίνουσιν οὕτω μάταια. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι βουλευταί, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, λαβὸν ὑπ’ ὄψει τὰς στερήσεις ταύτας τοῦ τόπου, συνῆλθε καὶ διὰ ψηφίσματος παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ψήφισιν νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιβάλληται πρόσθετος φόρος ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου. Τὸ ψήφισμα τοῦτο ἀπεστάλη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς καὶ εἰς ἐμέ, καὶ εἶναι ἀρκούντως δεδικαιολογημένον, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ ἐκτεθειμένων σκέψεων, καὶ διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐγὼ ἐξέθεσα ὑμῖν. Ἐθεώρησα ἑπομένως, κύριοι βουλευταὶ, καθῆκόν μου νὰ συντάξω σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται ὁ πρόσθετος αὐτὸς φόρος, καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου νὰ κατορθώσῃ ὁ τόπος οὗτος νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς στενοχωρίας, εἰς ἣν σήμερον εὑρίσκεται ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὕδατος καὶ συγκοινωνίας. Ὁ φόρος αὐτὸς δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, μήτε ἄλλως πως νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Δημόσιον· ζητεῖται παρὰ τῶν ἰδίων κατοίκων, εὐχαρίστως προσφερομένων νὰ τὸν καταβάλωσι διὰ τὴν εὐημερίαν των, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δυσκολευθῇ ποσῶς νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοθετήματος τούτου, τὸ ὁποῖον, παρακαλῶ; νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὑποστηρίξω αὐτὸ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ. (Ὅρα Παράρτημα). Περιπλέον πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος, καθ’ ὃ μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θέλει ὑποστηρίξει τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοθετήματος τούτου, καθόσον εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Δήμου ἐκείνου κατοικοῦσι πολλοὶ Ζακύνθιοι, οἱ ὁποῖοι καὶ κτήματα ἔχουσι καὶ ἐργάζονται καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀποκλειστικοὶ φίλοι αὐτοῦ τοῦ κ. Λομβάρδου καὶ οὐχὶ δυστυχῶς τοῦ φίλου μου κ. Ρώμα. Φαντασθῆτε λοιπὸν ὁποίαν εὐχαρίστησιν θὰ αἰσθανθῶσιν οἱ συμπολῖται καὶ φίλοι οὗτοι τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅταν ἀκούσωσιν αὐτὸν τυγχάνοντα Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι υἱοθετεῖ τὸ νομοθέτημα τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῇ ν’ ἀπαλλαχθῇ ὁλόκληρος πληθυσμὸς ἀπὸ τὴν στενοχωρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται. Δὲν εἶναι ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος κατὰ πρῶτον πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ Δήμου Βώλακος, παρόμοιος φόρος ἐπεβλήθη, τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, πρὸ ἐτῶν εἰς τὸν Δῆμον Ἐράνης, ἔνθα δι’ αὐτοῦ κατωρθώθη ν’ ἀποκτήσῃ ὁ Δῆμος ἐκεῖνος ἐν τῇ πρωτευούσῃ του ἔργα, καταστήσαντα τὴν πόλιν τῶν Φιλιατρῶν μοναδικὴν ἐν Ἑλλάδι καὶ εὐτυχεῖς τοὺς κατοίκους αὐτῆς.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§12Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καλῶς ἔπραξε χθὲς ἡ Βουλή, ἀναβαλοῦσα τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ταύτης, καθόσον πρόκειται περὶ ζητήματος σπουδαιοτάτου, περὶ ζητήματος συνδεομένου πρὸς τὸ παρόν, πρὸς τὸ μέλλον, πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τοῦ Τόπου καὶ τοῦ Κράτους βεβαίως, ἀλλὰ πρὸ πάντων τοῦ Ἔθνους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατανοήσας τοῦτο, ἐν τῇ προχθεσινῇ ἀγορεύσει του, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, εἶναι ἡ μεγίστη ἐθνικὴ πολιτική. Καλῶς δὲ εἶπεν ὅτι εἶναι πολιτικὴ ἐθνικὴ, διότι τὸ ζήτημα τῆς καταλλήλου συντάξεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων δὲν δύναται νὰ ᾖ πολιτικὴ κόμματος· πολιτικὴ κόμματος δὲν δύναται βεβαίως νὰ ἦναι ὁ προορισμὸς τῆς Ἑλλάδος, ἡ θέσις αὐτῆς ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τὰ καθήκοντα αὐτῆς πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν, τὰ δικαιώματα αὐτῆς, αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῆς πρὸς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. Ἐπὶ τούτων οὐδεμία ἐπιτρέπεται ἀμφισβήτησις, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι τοιαύτη δὲν ὑπάρχει. Ἄρα ἡ σύνταξις τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας εἶναι καθαρῶς ζήτημα ἐθνικόν. Ἡ Ἑλλὰς κέκληται εἰς μέγαν προορισμὸν, εἶναι καθῆκον αὐτῆς, εἶναι ὅρος τῆς ὑπάρξεώς της ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ προορισμοῦ της τούτου· πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν δὲ ταύτην ἀνάγκη νὰ ἔχῃ πρόσφορον σύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῆς δυνάμεων. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικὸν, ἀλλὰ ζήτημα ἐθνικόν· διότι δὲν ἐπιθυμῶ καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ἐγερθῇ τὸ φόβητρον τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ἀφαιροῦν ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν σκέψεων αὐτῆς καὶ τὴν ἀληθῆ ἐπίγνωσιν τῶν ἀποφάσεών της. Διατί δὲ ἐγείρεται ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας τὸ σύνολον τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος ἐν Ἑλλάδι; διότι, ὡς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε, τῆς ἐφεδρείας ὁ καταρτισμὸς, ὁ κανονισμὸς τῶν περὶ ταύτης εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τοῦ Τόπου. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ἐπιστεγάσματος ἡ Βουλὴ, ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ προηγουμένως ὁποῖον εἶναι τὸ οἰκοδόμημα, ὅπερ πρόκειται νὰ στεγάσῃ. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ πάντες οἱ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁμιλήσαντες, δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διατάξεων τοῦ Νομοσχεδίου, ἀλλ’ ηὔρυναν τὸν κύκλον τῆς ἐρεύνης αὐτῶν, περιλαβόντες ἐν ταύτῃ τὴν καθ’ ὅλου ὀργάνωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων καὶ πρὸ πάντων τὸ κυριώτατον τῶν ζητημάτων, τῶν πρὸς τὴν ὀργάνωσιν συνδεομένων, τὸ ζήτημα τῆς θητείας. Τὸ ζήτημα τῆς θητείας δὲν εἶναι μόνον τεχνικὸν ζήτημα· ἐὰν ἦτο μόνον τοιοῦτον, δὲν ἤμην ἐγὼ βεβαίως ὁ ἁρμόδιος νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ· ἀλλ’ εἶναι ζήτημα κοινωνικὸν, εἶναι ζήτημα οἰκονομικὸν, εἶναι ζήτημα πρὸ πάντων ἐθνικόν· καὶ ἐπὶ ζητήματος τοιούτου πάντες ἡμεῖς, οἱ τὸν Τόπον ἀντιπροσωπεύοντες, ὀφείλομεν καὶ γνώμην νὰ ἔχωμεν πεφωτισμένην καὶ τὸ θάῤῥος νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν ταύτην ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους. Δυστυχῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς ἐφ’ ὅλων τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβαλλομένων εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχεδίων, οὕτω καὶ ἐπὶ τούτου, οὔτε ἔκθεσιν ἀναλυτικὴν τῶν διατάξεων αὐτοῦ ὑπέβαλεν, οὔτε ἀνάπτυξίν τινα ἐποιήσατο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς ὤφειλε νὰ πράξῃ. Ὤφειλε δὲ νὰ τὸ πράξῃ πρὸ πάντων ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, διότι ὡς ἔχουσι τὰ τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας παρ’ ἡμῖν ἀπὸ τοῦ 1878, μετὰ τὰς ἐπελθούσας ἀλλεπαλλήλους μεταβολὰς, πρόκειται ἐνώπιον ἡμῶν κυκεὼν, ἐν ᾧ καὶ ὁ ἐντριβέστερος τῶν περὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν νόμων ἁρμοδίων δύναται νὰ περιπλακῇ. Καὶ εἶπεν ἄλλοτε ὁ κ. Τρικούπης, ὅταν ἐπίσης τῷ κατεδείχθη ἡ ἔλλειψις αὕτη ἐν τοῖς Νομοσχεδίοις αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι κεκλημένος νὰ κάμῃ πρὸς τὴν Βουλὴν τὸν διδάσκαλον. Τὸν διδάσκαλον οὐδεὶς δύναται νὰ κάμῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ τὰς πληροφορίας, ὧν ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ, ὅπως κρίνῃ ἐν γνώσει περὶ τῶν προτάσεων τῶν εἰς αὐτὴν ὑποβαλλομένων, τὰς σκέψεις, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθησαν οἱ τὰς προτάσεις ὑποβάλλοντες Ὑπουργοὶ, τοὺς λόγους, οἵτινες τὰς μεταβολὰς, τὰς εἰς τὰ Νομοσχέδια προτεινομένας, ὑπηγόρευσαν, τοὺς σκοποὺς, οἵτινες διὰ τῶν μεταβολῶν τούτων ἐπιδιώκονται, πάντα ταῦτα ὀφείλει, προτείνουσα Νομοσχέδια ἡ Κυβέρνησις, νὰ ὑποβάλλῃ λεπτομερῶς καὶ ᾐτιολογημένως εἰς τὴν Βουλὴν. Μόνον ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ ἀφ’ ἧς διέπει τὰ τῶν συζητήσεων ἐν αὐτῷ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον τοῦτο· καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς ὅτι οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑλλάδος εἶναι οἱ ἐξοχώτεροι ἁπάντων τῶν βουλευτῶν τῶν πεπολιτισμένων συνταγματικῶν Ἐθνῶν. Ἁπλῆ μεταβολὴ διατάξεώς τινος τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπεβλήθη τελευταῖον εἰς τὴν Βουλὴν, μεταβολὴ, ἣν συνεζήτουν ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ πρὸ ἐτῶν, μεταβολὴ, καταστᾶσα ἀπὸ πολλοῦ κοινὴ πεποίθησις, εἰσελθοῦσα εἰς τὰς συνειδήσεις ἁπάντων καὶ ἑπομένως ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν βάσανον καὶ τῶν βουλευτῶν καὶ τοῦ τόπου· καὶ ὅμως ὁ Πρωθυπουργὸς Γλάδστων, σεβόμενος τὸ Κοινοβούλιον, ἐξεφώνησε περὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ ὑποβληθέντος Νομοσχεδίου ἀναλυτικὸν λόγον μακρότατον, διαρκέσαντα δύω ὥρας καὶ κατασχόντα πέντε ὅλας στήλας τοῦ «Χρόνου». Βεβαίως οἱ μαθηταὶ οὓς εἶχεν ἐνώπιόν του ὁ Γλάδστων, μαθηταὶ, οἷοι ὁ Νόρθκωτ, ὁ Τζῶρτζις, καὶ οἱ τοιοῦτοι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἔχοντες ὀλιγωτέρας γνώσεις τῶν βουλευτῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις οὔτε αὐτοὶ ἀπηξίωσαν νὰ ἀκούσωσι τοῦ Γλάδστωνος, ἐξηγοῦντος ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὰς σκέψεις του, οὔτε ὁ Γλάδστων ἐθεώρησεν ὅτι προσβάλλει τὴν Βουλὴν, ἐξηγῶν αὐτάς. Διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι καὶ ἡ παροῦσα συζήτησις δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὴν κανονικὴν αὑτῆς τροχιὰν, καὶ πάντες περιπλανώμεθα εἰς τὸ ἀδιέξοδον. Ἔχομεν τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἐφεδρείας—θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τούτου κατ’ ἀνάγκην, διότι ἀτόπως, δὲν ἐννοῶ δὲ διὰ τίνα σκοπὸν, ἀλλὰ βεβαίως ἀτόπως, προετάχθη τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο τοῦ ἑτέρου Νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου.—Ἐὰν τῷ ὄντι τὸ τῆς ἐφεδρείας Νομοσχέδιον εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα τοῦ οἰκοδομήματος τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως, τὸ οἰκοδόμημα δὲν εἶναι ἔτι συμπεπληρωμένον, πρὶν ἢ ἐπιψηφισθῇ ὁ στρατολογικὸς νόμος, ὁ τροποποιῶν τοὺς μέχρι τοῦδε ὑφισταμένους, καὶ διὰ νὰ ἐννοήσητε πόσον σπουδαία εἶναι ἡ ἀνατροπὴ αὕτη σᾶς λέγω ὅτι διὰ τοῦ νέου στρατολογικοῦ Νομοσχεδίου αὐξάνει ὁ χρόνος τῆς ἐφεδρείας καὶ αὐξάνει κατὰ δύω ὁλόκληρα ἔτη. Τὸ ἔτος τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἀφικνεῖται ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Νομοσχεδίου τούτου μέχρι τοῦ 32ου ἔτους τῆς ἡλικίας, εἴκοσι τουτέστι χιλιάδες πολιτῶν προστίθενται εἰς ἐκείνους, οἵτινες θὰ ἔχωσιν ἐφεξῆς τὰς ὑποχρεώσεις, περὶ ὧν πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου. Γνωρίζετε πάντες ποία ἡ κατάστασις τῶν Ἐπαρχιῶν, γνωρίζετε τὴν ἔλλειψιν τῆς συγκοινωνίας, τὸ ἀραιὸν τοῦ πληθυσμοῦ, γνωρίζετε τὰς οἰκογενειακὰς περιστάσεις ἐν Ἑλλάδι, καὶ δύνασθε νὰ ἐννοήσητε πόσον σπουδαία εἶναι ἡ διάταξις, δι’ ἧς ἐπιβάλλονται πέραν τοῦ 30 ἔτους αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ἐνεργοῦ ἐφεδρείας. Ἐσκόπουν ἴσως νὰ κατορθώσωσι τὴν ψήφισιν τῶν ὑποχρεώσεων πρὶν ἢ γνωρίσῃ ἡ Βουλὴ τίνες οἱ ὑπόχρεοι; Δὲν δύναμαι ν’ ἀποδώσω εἰς Κυβέρνησιν τοιοῦτον τέχνασμα. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶνε ἄτοπον, καὶ ὡς τοιοῦτον τὸ καταδεικνύω. Τί δὲ ζητοῦμεν διὰ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας; Ζητοῦμεν ἀληθῶς νὰ κανονίσωμεν τὴν ἐφεδρείαν; θέλομεν οἰκτρῶς ἀπατηθῆ, ἂν πιστεύσωμεν τοῦτο. Ζητοῦμεν ν’ αὐξήσωμεν διὰ τρόπου, ὃν δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω, τὴν ὑφισταμένην θητείαν κατὰ 6 μῆνας· οὗτος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ Νομοσχεδίου, διότι αἱ λοιπαὶ διατάξεις εἶναι ὅλως περιτταί. Ὁ περὶ στρατολογίας νόμος προέλαβε πᾶν τὸ ἀναγόμενον εἰς τὰς ἀσκήσεις τῶν ἐφέδρων. Ὅταν παρετηρήθη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι τὸ ἄρθρον 15 τοιοῦτόν τι διατάσσει ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, τί νομίζετε ἀπήντησεν; ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης περιστέλλεται μᾶλλον ἡ εὐκολία, ἡ παρεχομένη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1878 εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Λυποῦμαι, ὅτι εἰς τοιοῦτον τέχνασμα προσέφυγεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἄνευ τῶν ἐγγυήσεων τοῦ Νομοσχεδίου τούτου—καὶ θὰ ἀκούσητε ποῖαι εἶνε αἱ ἐγγυήσεις αὗται— ἠδύνατο νὰ καλέσῃ πάντας τοὺς διαθεσίμους, ἐνῷ σήμερον ἡ αὔξησις τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τρεῖς ἢ ἓξ μῆνας, καὶ ἡ πρόσκλησις τῶν δύω ἡλικιῶν μόνον δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος δύνανται νὰ γείνωσιν. Ἀλλὰ δὲν ἐννόησεν ὅτι προφέρων μόνον τὴν λέξιν «διαθέσιμος» διέψευδε τὸ ἐπιχείρημα, ὅπερ κατὰ τοῦ ἐντίμου ἐξ Οἰτύλου βουλευτοῦ ἀντέταξε! Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878 ἡ θητεία ἦτο τριετὴς, ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν στρατὸν δὲν ἠδύναντο νὰ καταταχθῶσιν ἐπὶ τριετεῖ θητείᾳ, εἰμὴ μόνον ὅσοι ἐπετρέπετο νὰ διατηρηθῶσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τοὺς ὅρους τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οἱ λοιποὶ, καίτοι ἔχοντες καὶ οὗτοι τριετῆ ὑποχρέωσιν ὑπηρέτουν ἓξ μόνον μῆνας, καὶ κατόπιν ἀπελύοντο, ἵνα καλῶνται, ὁσάκις ἡ ἀνάγκη τὸ ἀπήτει. Ἡ θητεία ἦτο τριετὴς, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ καλῇ ἄνδρας, ἀνήκοντας εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτοῦ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ἀλλὰ σήμερον ἡ θητεία εἶναι ἐνιαύσιος διὰ τὸ πεζικὸν, διετὴς δὲ διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα, καὶ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν ἔχει ὁ πολίτης νὰ ἐκπληρώσῃ, καθὼς καὶ ἑτέραν ὑποχρέωσιν τὴν τῆς ἐφεδρείας. Ἀλλὰ πῶς ζητεῖτε τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ παρατείνητε τὴν στρατιωτικὴν θητείαν ἐπὶ τρεῖς καὶ ἓξ μῆνας; Πῶς δύναται ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Εἶνε ἐπιτετραμμένον Συνταγματικὴ διάταξις, φρουροῦσα τὰ τιμαλφέστατα τοῦ πολίτου δικαιώματα, νὰ παραβιάζηται διὰ νόμου ψηφιζομένου παρὰ τῆς Βουλῆς, ἥτις λειτουργεῖ μόνον διὰ τοῦ Συντάγματος; Ἀλλ’ αὐτὸ μαρτυρεῖ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόησεν ἀργὰ δυστυχῶς, ὅτι τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς θητείας δὲν εἶνε ἐκεῖνο, δ’ οὗ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι δεόντως παρεσκευασμένος διὰ τὰς περιστάσεις, αἵτινες δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι, καὶ αἵτινες δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι παρουσιάζονται, ἐπίκεινται. Μᾶς ἔλεγε προχθὲς, ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον οἱ κατακρίνοντες αὐτὸν ἐπὶ ἀντιφάσει διότι ἡ ἀντίφασις πρὸς προηγουμένας γνώμας, ἂν γίνηται πρὸς βελτίωσιν, εἶναι μαρτύριον προόδου. Ἄν τοιαύτην εἶχε γνώμην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἔπρεπε νὰ δείξῃ, ἐν τῇ παρούσῃ ἰδίως περιστάσει, ὅτι τῷ ὄντι ἐμφορεῖται τῶν τοιούτων ὑγιῶν ἰδεῶν, καὶ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ καθαρὰ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι μὲ τὸ σύστημα, ὅπερ κατὰ τὸ 1883 εἰσήγαγε, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἔχῃ στρατόν. Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ στρατὸς διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ οὐχὶ μόνον κατὰ ποιότητα, ἀλλὰ καὶ ἀριθμητικῶς. Ἐπὶ ζητημάτων τοιούτων δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένα τὰ τεχνάσματα τὰ πολιτικὰ, ἀλλ’ οὔτε τὰ λάθη, οὔτε αἱ πλάναι δυνάμεθα νὰ πλανώμεθα εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα, εἰς τὰ διοικητικά, νὰ περιέλθωμεν εἰς στενοχωρίας ἐκ λαθῶν τῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ πάντα ταῦτα τελοῦνται ἐν τῷ τόπῳ ἐν μέσῳ ἡμῶν αὐτῶν, ἐν ὀνόματι ἡμῶν, καὶ εἶνε ἐπιδεκτικὰ διορθώσεως. Καὶ ἂν ἔτι περιέλθωμεν ἐκ σφαλμάτων κυβερνητικῶν εἰς τὴν ἐσχάτην οἰκονομικὴν ἀπόγνωσιν, δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὸν ὄλεθρον· διότι θὰ ἔχῃ ὁ Ἕλλην τὴν φιλοπατρίαν νὰ φάγῃ τὰς σάρκας του, ἵνα διατηρήσῃ τὴν τιμὴν καὶ τὴν πίστιν του. Ἀλλ’ ὅταν αἱ πλάναι ἀνάγωνται εἰς ζητήματα, ἅπερ λύονται ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, ἀλλοίμονον καὶ εἰς τὸν πλανήσαντα καὶ εἰς τὸν πλανηθέντα! Ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας ἐψεύδετο κατὰ τὸ 1870, ἡ Γαλλία δὲν ἤθελε καταστραφῇ, διότι ἀπέδειξε, μετ’ ἀγῶνας μάλιστα φοβεροὺς, ὅτι εἶχεν οἰκονομικὰ νεῦρα ἰσχυρότατα· ἀλλ’ ἐψεύσθη δυστυχῶς πρὸς τὴν Γαλλίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τούτου ἕνεκα ἡ Γαλλία κατεστράφη, διότι στηριχθεῖσα εἰς πληροφορίας ψευδεῖς, ἀπέδειξεν ἐνώπιον τοῦ ξένου στρατοῦ τὴν γυμνότητα τῶν στρατιωτικῶν αὐτῆς πραγμάτων. Διὰ τοῦτο, οὐχὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὡς πολίτης, ὡς Ἕλλην, πονῶν ὑπὲρ τῆς τιμῆς καὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ τόπου, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μελετήσῃ καλῶς τὸ ζήτημα τοῦτο πρὶν ἢ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν παράτασιν συστήματος, ὅπερ θὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα γυμνὴν καὶ τετραχηλισμένην ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἔποψιν. Καὶ σήμερον μόνον διὰ τῶν στρατῶν δύνανται τὰ Ἔθνη νὰ διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν, καὶ μόνον ὅταν ἔχωσι καλὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, κατέχουσι θέσιν ἀξιοπρεπῆ μεταξὺ τῶν ἄλλων Ἐθνῶν. Μόνον οὕτω δύνανται νὰ διεξαγάγωσιν ἐπωφελῶς τὰς ὑποθέσεις, αἵτινες γεννῶνται ἐν ταῖς διεθνέσιν αὐτῶν σχέσεσιν. Ὅταν ὁ ξένος γινώσκῃ, ὅτι εἶσαι ἀνίσχυρος νὰ διεκδικήσῃς διὰ τῶν ἰδίων σου δυνάμεων τὸ δίκαιον, οὐδέποτε θέλει ἀναγνωρίσει αὐτό. Διατί λοιπὸν πρὶν ἢ καθαρίσωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ κυριωτάτου ζητήματος, διατί νὰ ψηφίσωμεν νόμον ἐπιβάλλοντα βαρύτατα βάρη εἰς τὸν τόπον ἄνευ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος; Ἡ ἐφεδρεία καλεῖται ἵνα γυμνάζηται παρὰ τῷ στρατῷ καὶ ἵνα συμπληροῖ τὸν στρατόν. Τίς εἶναι ἡ πρώτη ἰδέα ἡ γεννωμένη εἰς τὸν νοῦν παντὸς ἐκ τοῦ τοιούτου προορισμοῦ τῆς ἐφεδρείας; ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ στρατὸς καλῶς κατηρτισμένος· ἀλλ’ ἡμεῖς, οὔτε ἀριθμητικῶς ἔχομεν τὸν στρατὸν, ὃν ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ κατ’ ἔτος. Διατί λοιπὸν νὰ πλανῶμεν τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος; Διατί νὰ πλανῶμεν ἡμᾶς αὐτούς; Πόθεν λαμβάνει ὁ τόπος τοὺς εἰς τὸν στρατὸν προσδιωρισμένους ἄνδρας; ἐκ τοῦ τόπου, κατὰ τὸν νόμον, καὶ ἐκ τῆς ἡλικίας τοῦ 21 ἔτους. Πόσος δὲ εἶναι ὁ ἀριθμὸς εἰς ὃν ἀνέρχονται οἱ ἔχοντες τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους ἐν Ἑλλάδι; οὐδέποτε δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 12,000 εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, προστιθεμένων δὲ καὶ 2,000 διὰ τὰς νέας, εἶναι 14,000 καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Αὐτὸ ἀποδεικνύουσι τὰ μητρῷα. Τῷ 1879 ἦσαν μόνον 8,000 οἱ τοῦ 21 ἔτους ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις· ἀλλὰ τότε, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ ἀμέσου ὑποχρεώσεως, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐγένετο ὑπόκρυψις. Τὸ 20 ἔτος τοῦ 1879 παρουσίαζε 12,000, τὸ 19 13,000. Ἐν τούτοις ἠκούσατε τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζων ὅτι ὡμίλει πρὸς ἀνθρώπους, οἵτινες ἀγνοοῦσι τοὺς κοινωτέρους κανόνας τῆς ἀριθμητικῆς. Σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ δύναται μετ’ ὀλίγα ἔτη νὰ λάβῃ διὰ τὸν στρατὸν ὁλόκληρον τὴν ἡλικίαν τῶν 21 ἐτῶν· διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐχόντων τὴν ἡλικίαν ταύτην θὰ ᾖναι μετὰ 3 ἢ 4 ἔτη 20,000. Βεβαίως ἡ ἡλικία τοῦ 16 ἔτους τοῦ 1879 περιελάμβανε 15,000 ἄνδρας· ἀλλὰ αἱ δεκαπέντε αὗται χιλιάδες εἶναι ἆράγε ἀθάνατοι; Καὶ διατί τότε δὲν ἐλάμβανεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἑνὸς ἔτους τοῦ 1879, ὅστις ἦτον 28,000, ὅπως ἀποδείξῃ πληρέστερον τὴν παράδοξον ἀριθμητικὴν αὐτοῦ πρότασιν; Θὰ ἦτο τῷ ὄντι μέγα εὐτύχημα, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς καθίστατο ἀθάνατος· καὶ ἂν ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κατορθώσῃ τὸ θαῦμα τοῦτο, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συγχωρήσωμεν αὐτῷ ὅλας τὰς ἄλλας του ἐλλείψεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιταχθῶμεν κατὰ τῆς φύσεως, ὥστε δὲν θὰ ἔχωμεν ποτὲ, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους, πλείονας τῶν 14,000 ἀνδρῶν, ἀγόντων τὸ 21 ἔτος. Ἀλλ’ ἐκ τούτων πόσοι ἆρά γε εἰσὶν οἱ πράγματι εἰσερχόμενοι εἰς τὸν στρατόν; Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου σπουδαῖαι ἐγένοντο περὶ τούτου συζητήσεις, μέχρι δὲ μονάδος ἐξηκρίβωσαν ἐκεῖ τοὺς ἀριθμούς. Ἡ ἀκριβεστέρα γνώμη εἶναι ἡ τοῦ Thiers ἐξενεχθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὅτε κατὰ τὸ 1872 συνεζητεῖτο ὁ στρατολογικὸς νόμος τῆς Γαλλίας. Τότε ἡ μὲν Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ἔλεγεν, ὅτι διὰ νὰ προσέλθῃ εἰς τὸν στρατὸν εἷς ἀνὴρ, πρέπει νὰ κληθῶσι δύω, ἀλλ’ ὁ Thiers, ὅστις ἐξηκρίβωσε τὸ πρᾶγμα λεπτομερέστερον, καίτοι σύμφωνος μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὰ λοιπὰ, διότι παρεδέχετο καὶ οὗτος τὴν πενταετῆ θητείαν, ἀπέδειξε δι’ ἀριθμῶν ὅτι διὰ νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν στρατὸν 100 ἄνδρες, πρέπει νὰ προσκληθῶσιν 188. Ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς ἐν Γαλλίᾳ, εἶναι ἔτι μᾶλλον ἀληθὲς ἐν Ἑλλάδι, τόπῳ μεσημβρινωτέρῳ. Ἐὰν ἔχετε λοιπὸν 14,000 τοῦ 21 ἔτους, θὰ λάβητε μόνον διὰ τὸν στρατὸν 7,000 ἢ 7,500, οὔτε ἕνα πλειότερον· διὰ νὰ σᾶς πείσω δὲ περὶ τούτου ἔτι μᾶλλον, σᾶς ἀναφέρω γνώμην σεβαστὴν εἰς τὴν πλειοψηφίαν, σᾶς λέγω δηλαδὴ ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχει μὲ τὴν διαφορὰν 7 ἢ 8 μονάδων. Εἰσαγαγὼν τὸν νόμον περὶ στρατιωτικῆς δυνάμεως, ζητεῖ διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα 3,500 ἄνδρας· ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν εἶναι ἀναγκαῖοι πάντες, ἀπαιτοῦνται μόνον 2,000 ὡς ἐκ τῆς διετοῦς θητείας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐρωτηθεὶς περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἀπήντησεν εὐλόγως, ὅτι ζητεῖ τὰς 3,500, ἵνα λάβῃ τὰς 2,000. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ ἀναλογία, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνωμολόγησεν οὕτω; ἡ τῶν 175 καλουμένων πρὸς τοὺς 100 κατατακτούς. Ἤδη ἐξετάσωμεν πόσοι εἶναι οἱ διὰ κληρώσεως ζητούμενοι στρατιῶται κατ’ ἔτος· εἰς τὸ πεζικὸν ἀναγράφονται 9,588, εἰς τὸ πυροβολικὸν 2,193, εἰς τὸ ἱππικὸν 1,126, εἰς τὸ μηχανικὸν 1,077, τὸ ὅλον 13,954. Ἀλλὰ πόσους δίδει ὁ τόπος; 7 ἢ τὸ πολὺ 7,500, καὶ διὰ τοῦτο εἴδετε τὸ μοναδικὸν οἰκονομολογικὸν φαινόμενον, ὅπερ κατώρθωσε τὸ Ὑπουργεῖον τῷ 1882, τοῦ νὰ ἐξοικονομήσῃ ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 5,000,000 δραχμῶν. Δὲν εἶχεν ὅλον τὸν στρατὸν, ὃν ἀνέγραψεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δὲν ἠδύνατο νὰ τὸν ἔχῃ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐδαπάνησε τὰς ἐν αὐτῷ περιληφθείσας πιστώσεις. Ἠδύνατό τις ἴσως νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸν ἀριθμὸν τοῦτον αὐξάνουσιν οἱ ἐθελονταὶ, ἀλλ’ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη δὲν θὰ ἦτον ἀληθής· διότι εἰς τὰ Σώματα τὰ διὰ κληρώσεως συμπληρούμενα ὑπάρχουσιν ἐν ὅλῳ 800 ἐθελονταί, ἤτοι ἀριθμὸς ἐλαχίστην ἔχων σημασίαν, καλυπτόμενος δὲ ὑπὸ τῶν εἰς ὑπαξιωματικοὺς προβιβασμῶν τῶν ἐκ τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς προερχομένων. Τούτων οὕτως ἐχόντων πῶς λέγετε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δύνασθε νὰ ἔχητε στρατὸν πλήρη, στρατὸν περιέχοντα τὴν δύναμιν, ἣν κατ’ ἔτος προσδιορίζει ἡ Βουλή; Πῶς λέγετε εἰς τὸν λαὸν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, ἣν ἐθεώρησεν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἀναγκαίαν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς τιμῆς καὶ τῶν δικαιωμάτων του, εἶναι πλήρης; Πῶς δίδετε τὰς διαβεβαιώσεις ταύτας ἐν γνώσει τῆς ἀνακριβείας αὐτῶν, καὶ πῶς δὲν ἀποδειλιᾶτε ἐνώπιον τῆς εὐθύνης, ἣν ἀναλαμβάνετε; Ἐπὶ πραγμάτων ἐπουσιωδῶν ἢ μὴ περικλειόντων κινδύνους δύναταί τις ἴσως νὰ παίζῃ, ἀλλ’ ἐπὶ ἀντικειμένων, ἐξ ὧν ἐξαρτᾶται ἡ ὕπαρξις καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Ἔθνους, δὲν δύναται νὰ παίζῃ, χωρὶς νὰ πράττῃ πρᾶξιν, ἣν δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω. Βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει τὸν σκοπὸν νὰ πράξῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἐξ ἐπιμονῆς δὲ ὑπὲρ τῆς ἰδέας του περὶ τῆς μονοετοῦς θητείας δὲν θέλει ν’ ἀνομολογήσῃ ὅτι ἔσφαλεν. Ἀλλ’ εἰς πᾶν ἄλλο ἀντικείμενον δύνασθε ἴσως νὰ ὀχυρωθῆτε, κύριε Πρωθυπουργέ, ὄπισθεν τῆς ἀσθενοῦς ταύτης δικαιολογίας, εἰς τὸ ἀντικείμενον ὅμως τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ τὸ πράξητε, χωρὶς ν’ ἀναλάβητε μεγίστην εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ φίλοι σας, οἵτινες σᾶς ὑποστηρίζουσιν. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἐνοήσατε ἀργὰ δυστυχῶς τὴν πλάνην ὑμῶν καὶ ἔρχεσθε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐφεδρείας καὶ διὰ διατάξεως ἀντισυνταγματικῆς ν’ αὐξήσητε τὴν θητείαν· περὶ τούτου δὲ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, διότι ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη, ἣν ἀναγράφει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο; οὐδεμία· τὴν ἀνάγκην θέλει ἐπινοήσει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ ἰδοὺ ἡ μία ἐγγύησις· θέλει δὲ τὴν πιστοποιήσει Βασιλικὸν Διάταγμα, καὶ ἰδοὺ ἡ ἑτέρα. Περὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν Συνταγματικῷ Κράτει ἔχω τὴν ἰδέαν τῆς αὐστηρᾶς ἀλληλεγγύης, ἑπομένως πᾶσαν τοιαύτην διάταξιν, ἀναγραφομένην εἰς τοὺς Νόμους, θεωρῶ οὐδεμίαν ἔχουσαν ἔννοιαν. Εἶναι τῳόντι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι Ὑπουργὸς θέλει ἀρνηθῇ τὴν ὑπογραφὴν αὑτοῦ εἰς μέτρον, ὅπερ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θέλει θεωρήσει συνδυαζόμενον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτικῆς τοῦ κυβερνῶντος κόμματος; Καὶ ἂν προκύψῃ δὲ τοιοῦτόν τι καὶ Ὑπουργός τις παραιτηθῇ, τοιούτου ἕνεκεν λόγου, ἠκούσατε τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰπόντος ἄλλοτε ἐπὶ παραιτήσεων Ὑπουργῶν, ὅτι κατ’ οὐδὲν μετεβλήθη ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἕνεκα τῆς παραιτήσεως τῶν Ὑπουργῶν ἐκείνων· ἑπομένως ἡ ἐγγύησις εἶναι μηδέν· ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ θέλῃ τὸ πρᾶγμα θὰ γίνῃ. Ἀλλὰ διατί νὰ γίνῃ; Ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη; ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ, ἀνέτρεξεν εἰς προηγουμένην ἐποχὴν καὶ εἶπεν ὅτι ἐνθυμεῖται εἰς ποίαν στενοχωρίαν εὑρέθη κατὰ τὸ 1877, ὅτε, ὡς μέλος τῆς Οἰκουμενικῆς ἐκλήθη νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς προπαρασκευῆς τοῦ Τόπου. Ἀλλὰ ἐλησμόνησεν, ὅταν τοιοῦτόν τι ἔλεγεν, ὅτι κατὰ τὸ 1877 ὁ Νόμος τοῦ 1878 δὲν ὑπῆρχε.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο· περὶ ἄλλου πράγματος ὡμίλησα τότε.

§14ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀναίρεσιν, ἣν ἤδη ποιεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποδέχομαι βεβαίως· ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ἐκ τῆς πείρας προέκυψεν, ὅτι ἡ λειτουργία τοῦ Νόμου τούτου δὲν ἠδύνατο ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο, διὰ τῶν πειραμάτων, ἅπερ μάλιστα ἐξῆρεν, ἠθέλησε κατὰ τὸ 1882 νὰ διορθώσῃ τὰς ἐλλείψεις τοῦ Νόμου τοῦ 1878, μίαν δὲ καὶ τὴν μεγίστην τῶν ἐλλείψεων τούτων εὗρε τὴν τῆς θητείας. Ἀλλ’ ὁ Νόμος τοῦ 1878 δὲν ἐφηρμόσθη, εἰμὴ τὸ 1880· δὲν εἶχε προφθάσει λοιπὸν κατὰ τὸ 1882 οὐδὲ τὴν πρώτην αὐτοῦ λειτουργίαν τῆς τριετίας νὰ κάμῃ. Πόθεν ἀπεδείχθη ὅτι ὁ Νόμος ἐκεῖνος δὲν ἠδύνατο νὰ λειτουργήσῃ; Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1882 ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῇ κατὰ δυστυχίαν ἡ ὑπόσχεσις, ἡ ὁποία ἐδόθη κατὰ τὸ 1880, καὶ διὰ τοῦτο διὰ τοῦ Νόμου τοῦ 1882, χωρὶς ἀκόμη νὰ προκύψῃ οὐδεμία δυσκολία ἐκ τοῦ Νόμου τοῦ 1878, ἐκτελεσθέντος λαμπρῶς, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν καταστάσεων, ἃς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, προέβη εἰς τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ. Ἀλλ’ εἰς ποίαν δυστυχῶς προέβη μεταβολήν; Ἦτο ἐποχὴ ἐκείνη καθ’ ἣν τίποτε σχεδὸν δὲν συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ, ἦτο ἐποχὴ καθ’ ἣν αὐτὴ ἡ Βουλὴ κατεδίκασεν ἑαυτὴν, ἀκυρώσασα τὰς πράξεις, δι’ ὧν αὐτὴ αὕτη συνεκροτήθη, ἦτο ἐποχὴ καθ’ ἣν τὰ νομοσχέδια ἐψηφίζοντο σχεδὸν ἄνευ συζητήσεως καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἦτο ἐποχὴ καθ’ ἣν πάντες ἐπίστευον ὅτι ἦλθεν ὁ χρυσοῦς αἰὼν, ὅτι ὁ Μεσσίας θὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἐπαγγελίας αὑτοῦ. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐψηφίσθη ὁ Νόμος τοῦ 1882, δι’ οὗ κατεστράφησαν τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς μονοετοῦς θητείας. Δὲν γνωρίζετε, κύριοι, πάντες ἐπακριβῶς τί ἐψηφίσαμεν διὰ τοῦ Νόμου ἐκείνου· θὰ σᾶς ὑπομνήσω μίαν ἢ δύω διατάξεις αὐτοῦ, διὰ νὰ ἐννοήσητε τί ἐψηφίσαμεν, θὰ σᾶς ἀναφέρω δὲ τὰ ἀριθμητικὰ ἀποτελέσματα τῶν διατάξεων τούτων, ἅπερ βεβαίως δὲν ἠδύνασθε νὰ φαντασθῆτε. Ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ στρατῷ εἶναι δικαίωμα καὶ καθῆκον τοῦ πολίτου, εἶναι τιμή. Βεβαίως ὑπάρχουσι συμφέροντα, ὑπάρχουσι λόγοι πολλοὶ, οἵτινες ἐπιβάλλουσι τὸ νὰ δυσφορῇ τις εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου, διότι πάντοτε τὸ καθῆκον, ὅταν πρόκηται πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ νὰ ὑποκύψῃ τις εἰς θυσίας, δυσφόρως ἐκτελεῖται. Τοῦτο ἔγκειται ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Ἀλλ’ εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι τὸ ὑπηρετεῖν ἐν τῷ στρατῷ εἶναι συγχρόνως καὶ καθῆκον καὶ δικαίωμα. Ὅλαι αἱ διατάξεις τῶν στρατολογικῶν Νόμων πρέπει νὰ τείνωσιν εἰς τὸ νὰ ἀνυψώσωσι τὸ φρόνημα τοῦ στρατιώτου, εἰς τὸ νὰ καταστήσωσι τὸν στρατῶνα, τοὺς συναδέλφους αὑτοῦ, ἀγαπητοὺς, ποθητούς. Πρέπει νὰ τῷ ἐμπνέωσιν ἔρωτα ὄχι μόνον πρὸς τὴν πατρίδα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν στρατὸν, οὗτινος ἀποτελεῖ μέρος. Ὅλαι αἱ διατάξεις τῶν στρατολογικῶν Νόμων τοιοῦτον ἐν γένει σκοπὸν ἔπρεπε νὰ ἔχωσι. Τί ὅμως ἐψηφίσαμεν τότε; ἐψηφίσαμεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ στρατῷ εἶναι «ποινή»· ὡς ποινικὴ διάταξις τοῦ Νόμου τοῦ 1882 ὑπάρχει ἡ παράτασις τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ ἓξ μῆνας, ἄν τις δὲν ἔλθῃ ἐντὸς τῶν πρώτων τριῶν μηνῶν· ἐπὶ ἓν ἔτος ὁλόκληρον ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἔλθῃ μίαν ἡμέραν μετὰ τοὺς τρεῖς μῆνας. Νομίζετε δὲ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν διατάξεων αὐτῶν εἶναι μικρά; ἀνοίξατε τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν εἶναι καταδεδικασμένοι 4,500 ἄνδρες! ἠμπορεῖτε νὰ ἐννοήσητε ὁποῖον ζῆλον θὰ ἔχωσιν οἱ στρατιῶται ἐκεῖνοι, ὅταν βλέπωσι τοὺς ὁμήλικας αὑτῶν, ἐκείνους, οἵτινες μετ’ αὐτῶν εἰσῆλθον εἰς τὸν στρατὸν ἀποχωροῦντας, μεταβαίνοντας εἰς τὰς ἑστίας των καὶ εἰς τὰ ἔργα των, ἑαυτοὺς δὲ διὰ ποινῆς κρατουμένους ἐν τῷ στρατῷ ἐπὶ χρόνον διπλάσιον, διότι ἕνεκα, Κύριος οἶδε, ποίων δυσκολιῶν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἔλθωσι τὴν 90ην ἡμέραν, ἀλλ’ ἦλθον τὴν 91ην. Τί δὲ ἄλλο ἐψηφίσαμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου; ἐψηφίσαμεν καὶ πράγματα, ἅπερ δύναμαι νὰ ὀνομάσω ἀκατανόητα· ἐψηφίσαμεν ὅτι δὲν λογίζεται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν οὔτε ὁ χρόνος τῆς ἀναῤῥώσεως, οὔτε ὁ χρόνος τῆς πειθαρχικῆς ποινῆς. Ποῖον εἶναι τῆς παραδόξου ταύτης διατάξεως τὸ ἀποτέλεσμα; ὅτι κρατοῦνται περισσότερον χρόνον εἰς τὸν στρατὸν οἱ ἀνίκανοι φυσικῶς, ἤτοι οἱ συχνότερον ἀσθενοῦντες καὶ οἱ ἠθικῶς καταπεπτοκότες· διότι οἱ πλειότερον τιμωρούμενοι δὲν εἶναι βεβαίως καὶ ἠθικώτεροι. Ὅλα δὲ ταῦτα διὰ ποῖον λόγον ἔγιναν; ἔγιναν διὰ νὰ συγκαλύψωσι τὰ κακὰ, ἅπερ ἡ ἐφαρμογὴ ἡ ἀπόλυτος, ἡ εἰλικρινὴς, ἡ πλήρης τῆς μονοετοῦς θητείας ἤθελεν ἐπιφέρει. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι τὸν ἀναγκάζει νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν μονοετῆ θητείαν, οὐ μόνον ἡ κοινωνικὴ, ἀλλὰ καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Τόπου. Δὲν δύναται, μᾶς εἶπεν, ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ ὑποστῇ πλειότερον βάρος· ἐὰν εἴχομεν πλειοτέραν θητείαν, ἠθέλομεν ἔχει πλειότερον στρατὸν, καὶ ἑπομένως πλειότερα ἔξοδα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ταῦτα ἀληθῆ. Ἐὰν αἱ ἀριθμητικαὶ ἀποδείξεις, ἃς ἐπαρουσίασεν ὑμῖν ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων τῆς ἀπογραφῆς, ἦναι ἀκριβεῖς, οὐδέποτε θέλει ἔχει ὁ στρατὸς διὰ τῆς διετοῦς θητείας πλείονας ἄνδρας ἐκείνων, οὓς ὁρίζομεν κατ’ ἔτος διὰ τοῦ Νόμου περὶ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σήμερον ἔχει πλείονας.

§16ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ἔχει πλείονας, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ εἶχον σκοπὸν νὰ φθάσω εἰς τοὺς πλείονας τῆς σήμερον, διότι εἶδον ἐν τῇ «Ὥρᾳ» δεδημοσιευμένον πίνακά τινα περὶ τῆς ἐνεστώσης στρατιωτικῆς δυνάμεως. Πρῶτον δὲν εἶναι πλείονες, διότι κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν εἶναι 29,000, ἐνῷ κατὰ τὸν πίνακα εἶναι 27,000.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ πίναξ ὁμιλεῖ περὶ τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν εὐζώνων, περὶ τῶν τῆς μονοετοῦς θητείας, οὐχὶ περὶ τῶν ἄλλων.

§18ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ δὲ τὸ πεζικὸν ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀκριβὴς ὡς ἀριθμὸς, ἀλλ’ εἶναι ψευδέστατος ὡς οὐσία. Διατί; διότι εἶναι συμπτωματικός· εἶναι πλείονες ἐκεῖνοι οἵτινες ἐκπληροῦσι πρόσθετον ὑπηρεσίαν, εἶναι καὶ ὅλη ἡ ἀπογραφὴ τῆς πρώτης Δεκεμβρίου, ἥτις μὴ καταταχθεῖσα βεβαίως κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ Δεκεμβρίου, ἀλλὰ κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῶν τριῶν μηνῶν....

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν πρώτην Φεβρουαρίου καὶ ἑπομένως ἡ σκέψις δὲν ἐφαρμόζεται· ἐγὼ ἔχω πίνακα τοῦ Φεβρουαρίου. Πέρυσι δὲν εἶχον καταταχθῆ κατὰ δύω ἑξαμηνίας, ἀλλ’ εἶχον καταταχθῆ πάντες τὸν Ἰούλιον, ὥστε δὲν ἔχομεν οὔτε ἕνα μῆνα οὔτε τρεῖς μῆνας, ἀλλ’ ἐννέα. Ἂν δὲ δὲν ἀπελύθησαν μετὰ ἐννέα μῆνας, φαίνεται ὅτι θὰ μείνωσι διαρκῶς ἐν τῷ στρατῷ.

§20ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μείνουν διαρκῶς ἐν τῷ στρατῷ; οὕτω φρονεῖτε;

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγω ὅτι οὕτω πρέπει νὰ φρονῶμεν.

§22ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε στρατιώτας τοῦ πεζικοῦ πολλῷ πλείονας ἐκείνων, οὓς ἀναγράφετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ;

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 500 ἔχομεν περισσοτέρους. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, τὸ πεζικὸν καὶ οἱ εὔζωνοι εἶναι 17,019· τὴν δὲ πρώτην Φεβρουαρίου εἴχομεν ἐν μὲν τῷ πεζικῷ 13,807, ἐν δὲ τοῖς εὐζώνοις 3,773, ἐν ὅλῳ 17,580, ἤτοι 500 καί τινας ἔτι πλειοτέρους τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως.

§24ΜΑΝΕΤΑΣ. Εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς περιλαμβάνονται οἱ κληρωτοὶ ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν;

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τούτους περιλαμβάνονται ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν οἱ κληρωτοὶ, οἵτινες κατετάχθησαν πρὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ καταταχθῶσιν. Ἑπομένως κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην θέλομεν ἔχει καὶ ἄλλους, τουτέστιν ἐκείνους οἵτινες δὲν ἠθέλησαν νὰ καταταχθῶσι πρὸ τῆς ὑποχρεωτικῆς ἡμέρας.

§26ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀντίῤῥησίς σας, κ. Πρωθυπουργὲ, ἣν ὑπὸ ἀριθμητικὴν ἔποψιν δὲν ἔχω οὐδένα λόγον νὰ ἀμφισβητήσω, δὲν ἀναιρεῖ ὅ,τι ἐγὼ εἶπον, δὲν ἀναιρεῖ τουτέστιν, ὅτι οἱ εὑρισκόμενοι σήμερον ἐν τῷ στρατῷ πλείονες ἐκείνων, οὓς δυνάμεθα κατὰ τοὺς πόρους τῆς ἀπογραφῆς τῆς Ἑλλάδος νὰ ἔχωμεν, ὅτι αὐτοὶ εἶναι ἐκ τῶν προσθέτως ὑπηρετούντων καὶ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες κατετάχθησαν βραδύτερον ἀπὸ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ὤφειλον νὰ καταταχθῶσιν. Ἡ ἀπογραφὴ δὲν δύναται νὰ σᾶς δώσῃ πλειοτέρους τῶν 7 ἢ 8 χιλιάδων, καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο, σᾶς λέγω ὅτι κατὰ μὲν τὸ 1881 κατετάξατε μόνον 6,082, κατὰ δὲ τὸ 1882 κατετάξατε μόνον 7,100. Αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οὓς κατετάξατε πρὸ ἑνὸς καὶ δύω ἐτῶν· σήμερον δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε περισσοτέρους.

§27ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν δύνασθε δὲ νὰ ὑποστηρίξητε τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας στηρίζει τὰς παρατηρήσεις του ἐπὶ τοῦ μητρῴου τῶν ἀῤῥένων· ἂν δὲ τὸ μητρῷον δὲν περιέχῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ζηνόπουλος φρονεῖ ὅτι περιέχει, νομίζω ὅτι τὸ ἐπιχείρημά του καταπίπτει. Ἐγὼ δὲν ἐπικαλοῦμαι τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων, ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτής.

§29ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων οὐδέποτε ἐθεώρησα ἀκριβῆ, ἀλλὰ τὰ ἐπικαλοῦμαι, ὅπως ἀποδείξω τὸ ἐσφαλμένον τῶν ἐξ αὐτῶν ἀρυομένων συμπερασμάτων ὑμῶν.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀριθμῶν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ δείξω τί περιέχει. Κατὰ τὸ μητρῷον, τὸ ἔτος 1881 εἴχομεν κατατακτέους 9,633. Ἐξ αὐτῶν θέλουσιν ἐξαιρεθῆ τινὲς καὶ ἀπαλλαγῆ. Ἐπειδὴ δὲ παρετηρήσατε ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν καὶ οἱ θανόντες, ἐγένετο καὶ ἡ ἐργασία αὕτη ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου· ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψει τὰς στατιστικὰς περὶ τῆς ὑπαρχούσης ἀναλογίας τῶν θανόντων κατὰ τὰς σημειώσεις τῆς ὑπηρεσίας ὅλων τῶν Ἐθνῶν, τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας, μέχρι καὶ τῶν μικροτέρων, ὡς τῆς Δανίας. Ἐλάβομεν δὲ καὶ τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, ἀλλ’ ἰδίως τῆς Γαλλίας. Σᾶς σημειῶ δὲ τὰς ἀφαιρέσεις λόγῳ θανόντων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Γαλλικῆς στατιστικῆς. Λοιπὸν κατὰ τὸ 1881, μετὰ τὰς ἀφαιρέσεις ταύτας, εἴχομεν 9482, καὶ διὰ τοῦτο καταταχθέντας εἴχομεν 6,000 καί τινας. Κατὰ τὸ 1882 εἴχομεν μετὰ τὰς ἀφαιρέσεις τῶν θανόντων 12,359. Τὸ 1883 εἴχομεν 13482, κατετάξαμεν δὲ 7,136, τουτέστι πλέον τῆς ἀναλογίας καὶ αὐτοῦ τοῦ Θιέρσου μέχρι τοῦδε, θὰ καταταχθῶσι δὲ καὶ ἄλλοι. Εἴπετε ὑμεῖς, ὅτι εἰς τὴν ἀναλογίαν τοῦ Θιέρσου δὲν ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ εἰς τὴν ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν ὁ Θιέρσος ἐπολέμησε, διότι εἴμεθα λαὸς μεσημβρινός· βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὴν ὑπερέβημεν.

§31ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρατήρησίς σας αὕτη ἤθελον ἔχει ἀξίαν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐθεώρουν, ὅτι τὰ μητρῷα ἀποδεικνύουν πληρέστατα τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ τοιαύτην γνώμην οὐδέποτε εἶχον, διότι μάλιστα ἤμην ὁ διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε ἐγένετο ἡ σύνταξις τῶν μητρῴων τῶν ἀῤῥένων, καὶ γνωρίζω ὅτι δὲν εἶναι ταῦτα ἀκριβῆ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ συμφωνήσητε καὶ ὑμεῖς ὅτι βεβαίως ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἱκανότης εἶναι μεγαλειτέρα.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἔχομεν ἡλικίαν 13,482, κατὰ τὸ ἔτος 1884 θὰ ἔχωμεν 15,509, κατὰ τὸ 1885, 17,758, κατὰ δὲ τὸ 1888 21,000, μετὰ τὰς ἀφαιρέσεις τῶν θανόντων.

§33ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅσα εἶπον, διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὴν πλάνην ...

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί, ἀλλ’ εἴπατε πλάνην, ὅτι δὲν ὑπελογίσαμεν τοὺς θανόντας, ἐνῷ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον περιελάβομεν, καὶ κατ’ αὐτὸν ἔχομεν 21 χιλιάδας. Ἂν λοιπὸν ἡ ἀφετηρία ἦναι ἀπὸ τοῦ 1882, ὅτε εἴχομεν 9,000, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογίας ἐκείνης ἐστηρίξατε τοὺς ὑπολογισμοὺς ὑμῶν, βλέπετε ὅτι κατὰ τὸ 1888 ἀντὶ 9 χιλιάδων πρέπει νὰ ὑπολογίζωμεν ἐπὶ 21 χιλιάδων, τουτέστι πλέον τοῦ διπλασίου.

§35ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτό· εἶναι λογικόν, εἶναι φυσιολογικῶς ὀρθὸν ἐν διαστήματι ἐννέα ἐτῶν νὰ ἀφιχθῶμεν εἰς ἀριθμὸν ὑπέρτερον τοῦ διπλασίου;

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρότερον ἐστηρίξατε τὰς σκέψεις σας ἀλλοῦ, καὶ ὑπέβαλον ταύτην τὴν ἀντίῤῥησιν· τώρα θέλετε νὰ ἐξετάσητε φυσιολογικῶς τὸ θέμα· εἶναι ἄλλο πρᾶγμα.

§37ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀπέδειξα πόσους κατετάξατε· αὐτοὶ δὲ οἱ ἀριθμοὶ τῶν καταταχθέντων εἶναι εἰς πλήρη ἁρμονίαν πρὸς τὰς στατιστικὰς ἁπάντων τῶν Ἐθνῶν. Μὴ καταφεύγητε δὲ εἰς τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων, ἀφοῦ κατ’ αὐτά, ἐνῷ κατὰ το 1888, ὡς εἴπετε, θὰ ἔχωμεν 21 χιλιάδας, ἀφαιρουμένων τῶν θανάτων, κατὰ τὸ 1889 θὰ κατέλθωμεν εἰς 14 χιλιάδας, ἀναγραφομένων ἐν τοῖς μητρῴοις ὡς ἑνδεκαετῶν τοῦ 1879 μόνον 15,519, ἐνῷ οἱ τότε δωδεκαετεῖς ἀναγράφονται εἰς 22,291, ὅπερ μὴ δυνατὸν φυσικῶς. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων, ἐξ ἧς καὶ μόνης δύναται νὰ προκύψῃ ἡ ἀλήθεια. Τὰ πράγματα δὲ λέγουσιν, ὅτι κατετάξατε 6,082 κατὰ τὸ 1881. Κατετάξατε πλειοτέρους; ὄχι· ὅτι 7,100 κατετάξατε κατὰ τὸ 1882. Κατετάξατε πλειοτέρους; ὄχι. Αὐτοὺς μόνους κατετάξατε ἐξ ἑκάστης τῶν δύω ἐκείνων ἐτησίων ἀπογραφῶν, αὐτοὺς ἠδυνήθητε νὰ λάβητε, ἐκ δὲ τῶν καθυστερούντων οὐδένα δύνασθε ἐφεξῆς νὰ κατατάξητε, ἀφοῦ τοσοῦτος παρῆλθεν ἔκτοτε χρόνος.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκαταπαύστως.

§39ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδένα, ἢ ἐλαχίστους· ὥστε βλέπετε, ὅτι αἱ καθυστερήσεις καὶ αἱ ἀπαλλαγαὶ καὶ ὅλοι οἱ λοιποὶ ποικίλοι λόγοι, οἵτινες ἐλαττόνουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν πραγματικῶς κατατασσομένων ἐν τῷ στρατῷ ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἡλικίας, ἀποδεικνύουσιν ἐπιτακτικῶς, ὅτι ἡ ἀναλογία εἶναι ἀμετάβλητος· ἑπομένως οὐδέποτε δύνασθε νὰ ἔχητε ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἀπογραφὴν τῶν κατ’ ἔτος πλειοτέρους τῶν 7 ἢ 8 χιλιάδας ἀνδρῶν, οὐδέποτε δὲ κατετάξατε πλειοτέρους, οὔτε θὰ κατατάξητε· διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον, καὶ ἐπαναλαμβάνω—διότι εἶναι λυπηρὸν νὰ κλείωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῆς ἐναργείας τῶν ἀριθμῶν—ὅτι μὲ τὸ σύστημα, εἰς ὃ ἐπιμένετε, τὸ τῆς μονοετοῦς θητείας, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε οὔτε κἂν ἀριθμητικῶς τὸν στρατὸν, οὗ ἔχει ἀνάγκην τὸ Ἔθνος. Μὴ πλανᾶσθε ἐκ τοῦ ὅτι ἐν μιᾷ στιγμῇ ἕνεκα τῶν μὴ ἀφυπηρετησάντων ἐγκαίρως καὶ τῶν δυστυχῶν ἐκείνων, οὓς λόγῳ ποινῆς ἐκρατήσατε πλειότερον χρόνον, ὅτι θὰ ἔχητε περισσοτέρους. Λάβετε τὸν μέσον ὅρον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1882, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι δὲν εἴχετε εἰμὴ 22 χιλιάδας. Ὥστε ἡ καθ’ ὑπέρβασιν διαφορὰ εἶναι στιγμιαία, οἱ δὲ κατὰ μέσον ὅρον ἐλλείποντες ἐκ τοῦ στρατοῦ ἄνδρες, ἀνερχόμενοι ἀναγκαίως εἰς πλείονας χιλιάδας, ἀποτελοῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως τοῦ πεζικοῦ, ἣν οὐδέποτε θὰ ὦσιν ἱκανοὶ, ὅπως συμπληρώσωσιν οἱ μετὰ τοὺς εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα κατατασσομένους ὑπολειπόμενοι κληρωτοί.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συζητεῖτε περὶ ἐλαττώσεως δυνάμεως, ἀφοῦ ὑπάρχῃ ὑπέρβασις.

§41ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει πράγματι. Ἡ ἀλήθεια προκύπτει μόνον ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατ’ ἔτος κατατασσομένων, καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον εἴδομεν ἤδη. Ἂν δὲ ὑπάρχωσι σήμερον πλειότεροι ἄνδρες εἰς τὸ πεζικὸν, οὗτοι εἰσὶν οἱ λόγῳ ποινῆς κρατούμενοι. Εἴπετε μάλιστα προχθὲς, ὅτι ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ μέτρου δεικνύει τὴν ὑμετέραν δραστηριότητα καὶ τὴν ἔλλειψιν πάσης συναλλαγῆς.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§43ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἴπετε· εἴπετε δηλαδὴ, ὅτι ἐκ τῆς εἰλικρινοῦς καὶ εὐσυνειδήτου ἐκπληρώσεως τοῦ ὑμετέρου καθήκοντος τὸ μέτρον τοῦτο ἐφηρμόσθη τόσον αὐστηρῶς, ὥστε ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἐκλείψῃ ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶπον.

§45ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ σᾶς ἀκούσω ἐναβρυνόμενον, ὅτι ὑμεῖς, Πρωθυπουργὸς, δὲν παρεβιάσατε τὸν νόμον, διότι αὐτὴ εἶναι διάταξις νόμου· εἶναι λυπηρὸν νὰ σᾶς ἀκούῃ τις ἐπαιρόμενον, ὅτι δὲν ἐπράξατε πρᾶξιν παράνομον. Δὲν ἠδύνασθε νὰ πράξητε ἄλλως, ἀφοῦ ρητὴ διάταξις τοῦ νόμου ἐπέβαλε τὴν ποινήν· ὥστε τὰ περὶ εὐσυνειδήτου ἐφαρμογῆς δὲν ἔχουσι λόγον. Λοιπὸν τὸ σπουδαῖον τοῦ ζητήματος εἶναι τοῦτο· δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸν ζητούμενον στρατὸν διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας ταύτης. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, τοῦτο αἴρεται ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὰ περὶ ἀριθμητικῆς δυνάμεως σχετικῶς πρὸς τὴν ἀπογραφὴν λεχθέντα εἶναι ἀκριβῆ· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἰκονομικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει· διότι, ἂν διὰ τῆς διετοῦς θητείας μόλις δύνασθε νὰ ἔχητε τὸν ἀναγραφόμενον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ, δὲν θέλετε ἐξοδεύσει εἰμὴ τὰ ποσὰ, τὰ ἐν τῷ αὐτῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενα πρὸς διατήρησιν τοῦ ὁριζομένου ἀριθμοῦ. Ὥστε τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, τὸ παρ’ ὑμῶν προβαλλόμενον, εἶναι ἁπλῆ πρόφασις, ἐὰν ἦναι ἀκριβὲς ὅ,τι εἶπον περὶ ἀριθμῶν, καὶ εἶναι ἀληθέστατον, ἀφοῦ τὸ ἀποδεικνύουν αἱ καταστάσεις, αἱ ὑφ’ ὑμῶν ὑποβληθεῖσαι. Τώρα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς θητείας ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν τεχνικὴν, βεβαίως, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἁρμόδιος νὰ ὁμιλήσω. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ οἱ φίλοι ὑμῶν καὶ οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως στρατιωτικοὶ βουλευταὶ θέλουσιν ἀναπτύξει τὸ ζήτημα τοῦτο, ὀφείλουσι μάλιστα νὰ τὸ ἀναπτύξωσιν. Ἐγὼ ἀνήκων εἰς τὴν πολιτικὴν τάξιν τῶν βουλευτῶν, περιωρίσθην εἰς τὸ πολιτικὸν μέρος, τουτέστιν εἰς τὰ τῆς ἀπογραφῆς καὶ εἰς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, ἀλλ’ οἱ στρατιωτικοὶ βουλευταὶ, οἱ ἀνήκοντες εἰς ἀμφοτέρας τὰς μερίδας, εἰσὶν ἁρμόδιοι καὶ πρέπει νὰ ἀναλύσωσι καὶ τὸ τεχνικὸν ζήτημα, τουτέστιν ἂν ἡ μονοετὴς θητεία ἐπαρκῇ νὰ καταρτίσῃ στρατὸν ἀξιόμαχον. Σχετικῶς δὲ πρὸς τοῦτο δύναμαι ἁπλῶς νὰ ὑπομνήσω ἐγὼ γεγονὸς, ὅπερ εἶναι γνωστότατον εἰς πάντας τοὺς ἀσχολουμένους εἰς τὰ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Μακρόταται καὶ σπουδαιόταται ἔγειναν συζητήσεις ἐν τῇ Γαλλικῇ Συνελεύσει περὶ τῆς στρατιωτικῆς θητείας. Μεταξὺ τῶν ὁμιλησάντων ὑπὲρ τῆς μικροτέρας θητείας, τῆς τῶν τριῶν ἐτῶν, ἐπὶ κεφαλῆς ἦν ὁ στρατηγὸς Τροσιοῦ. Οὗτος ὑπεστήριξε διὰ μακρῶν τὴν τριετῆ θητείαν· ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως τοῦ Νομοσχεδίου καὶ ὁ Θιὲρς ἀπέκρουσαν αὐτὴν, ὑποστηρίξαντες τὴν πενταετῆ· ἀλλὰ καὶ ὁ Θιὲρς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Νομοσχεδίου συνεφώνησαν εἰς ἓν μετὰ τοῦ Τροσιοῦ, ὅπερ θέλω σᾶς ἀναγνώσει. Ὁ Τροσιοῦ θέλων ν’ ἀποδείξῃ ὅτι καὶ διὰ τῆς τριετοῦς θητείας δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Γαλλία τὸν αὐτὸν ἀριθμητικῶς στρατὸν, ἔκαμε τὸν ὑπολογισμὸν ἀπαράλλακτα, ὡς ἔκαμνεν αὐτὸν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Νομοσχεδίου καὶ ὁ Θιέρς. Τί δὲ εἶπεν ὁ Τροσιοῦ, ἀφοῦ περιέλαβεν ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τούτῳ καὶ τοὺς τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς ἄνδρας, τοὺς πράγματι κατακτακτέους καθ’ ἕκαστον ἔτος, οὓς οἱ πάντες ὁμοφώνως ὡμολόγουν ὡς μὴ ὑπερβαίνοντας τὰς 135 χιλιάδας ἐπὶ τῶν 300, ἐξ ὧν συνίστατο ἡ ἡλικία τοῦ 21 ἔτους; Ἀφοῦ περιέλαβε καὶ τούτους εἰς τὸν γενικὸν ὑπολογισμὸν, ὅταν ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ τίς πράγματι θὰ ἦτον ὁ στρατὸς τῆς Γαλλίας, ἀφῄρεσεν ἐντελῶς τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν, εἰπὼν τοὺς ἑξῆς ἀξιοσημειώτους λόγους (ἀναγινώσκει). «Ἤδη διὰ νὰ ὦμεν ἐν τῇ ἀληθείᾳ καὶ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν πᾶσαν πλάνην, ὀφείλομεν ν’ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ συνόλου τὴν τελευταίαν ἐνιαύσιον ἀπογραφὴν τῶν 135 χιλιάδων ἀνδρῶν, οὓς οὐδέποτε πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὡς γεγυμνασμένους καὶ ἱκανοὺς νὰ βαδίσωσιν.» Αὐτὸ δὲ τοῦτο ἐσημείου καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ, αὐτὸ τοῦτο ὡμολόγει ἐν τῇ ἀγορεύσει του καὶ ὁ Θιέρς. Λοιπὸν ἐν Γαλλίᾳ πάντες θεωροῦσιν, ὅτι οἱ τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς ἄνδρες δὲν εἶναι ἱκανοὶ οὐδὲ κἂν νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ ἀριθμῷ τοῦ στρατοῦ. Ἡμεῖς δὲ ἐν Ἑλλάδι οὔτε κἂν ἐνιαύσιον ἀπογραφὴν ἔχομεν, καὶ ἐν τούτοις λέγομεν εἰς τὸν Τόπον, ὅτι ἔχομεν στρατὸν καὶ ζητοῦμεν παρ’ αὐτοῦ 20 ἑκατομμύρια! Λέγω δὲ ὅτι οὐδὲ ἐνιαύσιον ἀπογραφὴν ἔχομεν, διότι ἕνεκα τῆς διαιρέσεως τῆς κατατάξεως καθ’ ἑξαμηνίαν, τὸ ἥμισυ μόνον τοῦ στρατοῦ ἔχει ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, τὸ δὲ ἄλλο ἥμισυ ἴσως μιᾶς ἢ δύω ἡμερῶν· διότι δὲν γνωρίζομεν ποία θὰ ἦναι ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ἐνεργήσῃ ὁ Τόπος. Ἰδοὺ διατί φρονοῦμεν ὅτι, πρὶν ἢ ἐπιβάλωμεν τὰ μεγάλα βάρη, ἅπερ συνεπάγεται ἡ ἐφαρμογὴ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν καλῶς τὸ θέμα τοῦτο, ἂν παρασκευάζοντες ἐφεδρείαν ἔχωμεν στρατὸν, εἰς ὃν τὴν ἐφεδρείαν ταύτην θέλομεν προσκολλήσει. Αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον ζήτημα, καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν ἐπίκλησίν μου πρὸς πάντας τοὺς κυρίους συναδέλφους τοὺς στρατιωτικούς, οἵτινες ἐπὶ θέματος τοιούτου ἔχουσι καθῆκον ἱερὸν καὶ πρὸς τὸν στρατὸν ἰδίᾳ ὡς στρατιωτικοὶ καὶ γενικώτερον πρὸς τὴν Πατρίδα, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ ἐκφράσωσι καθαρῶς τὴν γνώμην αὐτῶν. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πραγματικὸν, δὲν εἶναι πολιτικὸν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ζήτημα πολιτικὸν περὶ τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ· πολιτικὴ περὶ τῆς τοιᾶσδε ἢ τοιᾶσδε ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ, ἀφοῦ τὰ περὶ τούτων εἶναι λελυμένα διὰ τῆς πείρας τῶν αἰώνων, πείρας ἀποκτηθείσης ὑπὸ μεγάλων Ἐθνῶν, πολεμησάντων καὶ πολεμούντων ἀδιακόπως. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν βαρῶν, ἅπερ ἐπιβάλλει τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, πρὶν ἢ πεισθῶμεν, ὅτι ἔχομεν στρατόν. Τί δὲ νομίζετε, ὅτι ἐπιβάλλει τὸ Νομοσχέδιον; Ἐπιβάλλει βάρη δυσβάστακτα· πρῶτον μὲν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ὅπερ ἐπιβαρύνεται μὲ προσθέτους δαπάνας, 800,000 δραχ. σημειοῦνται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, οὓς πᾶς τις δύναται νὰ κάμῃ, δὲν ἀρκοῦσι· διότι, προσκαλουμένων κατ’ ἔτος τοῦ ἡμίσεος τῶν ἐφέδρων, θὰ ἐξοδευθῶσι μόνον διὰ τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν 600,000 δραχμαί. Ἐπιβάλλει λοιπὸν εἰς τὸ Δημόσιον δαπάνην μεγίστην, ἐπιβάλλει συγχρόνως εἰς τὸν λαὸν βάρη δυσφόρητα. Τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἀσκήσεις, τελούμεναι εἰς μεμακρυσμένα μέρη — διότι, κατὰ δυστυχίαν, οὔτε συγκοινωνίαν ἔχομεν, οὔτε κέντρα πολλὰ, εἰς ἃ νὰ δύνανται νὰ προσέρχωνται οἱ ἔφεδροι—σημαίνουσι δύω ἢ τριῶν μηνῶν παραίτησιν τῶν ἔργων ἑνὸς ἑκάστου. Πρὸς τίνα δὲ σκοπόν; Τίνες θὰ ἦναι ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ γυμνάσωσι τοὺς ἐφέδρους; Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν στελέχη οὔτε διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ὃν πράγματι πρέπει νὰ διατηρῶμεν, ὡς ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τίνες θὰ γυμνάσωσι τὰς τεσσαράκοντα ἢ τριάκοντα χιλιάδας τῶν κατ’ ἔτος καλουμένων ἐφέδρων; Κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν, ὃν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, 90,000 εἶναι οἱ ἔφεδροι τῶν 9 ἐτῶν, ἐπειδὴ δὲ καλοῦνται οἱ ἡμίσεις, οἱ καλούμενοι εἰσὶ 45,000, ἐξ ὧν θὰ προσέλθωσι πιθανῶς 30,000. Πρὸς τί πᾶσα αὕτη ἡ κίνησις, πᾶσαι αἱ δαπάναι, πᾶσαι αἱ ἐπιβαλλόμεναι θυσίαι; Τίς εἶναι ὁ στρατὸς, ὃν ἔχομεν, ὅπως ἀναλαμβάνωμεν τοιαῦτα βάρη διὰ τὴν ἐφεδρείαν αὐτοῦ; Ἀφίνω τὰς ἄλλας διατάξεις τὰς λεπτομερεστέρας, ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς περὶ ἀπόρων καὶ μὴ εὐπόρων, ἥτις, ὡς προτείνεται, εἶναι ἀκατανόητος· διότι τίς εἶναι ὁ ἄπορος καὶ τὶς ὁ μὴ εὔπορος; Ποῖος εἶναι ὁ γνώμων τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ἀπόρων καὶ τῶν μὴ εὐπόρων; Δὲν εἶναι ὅμως μόνον ἀκατανόητος ἡ διάταξις αὕτη, ἀνοίγει καὶ στάδιον παροχῶν ἢ καταπιέσεων, ρουσφετίων δηλαδὴ καὶ συναλλαγῆς, ἀλλὰ συγχρόνως ἐξευτελίζει πολίτας, οἵτινες, καίτοι πτωχοὶ, δὲν θέλουσι νὰ ἀνομολογήσωσι τοῦτο. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἐφέδρων, οἱ πτωχότεροι μάλιστα αὐτῶν, δὲν θέλουσι καταδεχθῆ νὰ κατατάξωσιν ἑαυτοὺς εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀπόρων. Καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ καλλίτερον ὁπόσον εἶναι εὔθικτος παρ’ ἡμῖν ἡ φιλοτιμία καὶ νὰ μὴ ἀγνοῇ, ὅτι δυσκόλως θὰ εὑρεθῇ Ἕλλην, ὅστις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἄπορος, δὲν ἐδίστασε ν’ ἀναγράψῃ τὴν παράδοξον ταύτην διάταξιν.

§46ΤΙΝΕΣ. Πῶς θὰ βεβαιωθῇ ὅτι εἶναι ἄπορός τις;

§47ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐρωτῶσι πῶς θὰ βεβαιωθῇ, ὅτι εἶναί τις ἄπορος. Ἀπαντῶ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον προβλέπει περὶ τούτου διὰ τρόπου, ὅστις ἀνοίγει ὁλόκληρον πυροβολοστάσιον ρουσφετίων· διότι οἱ δήμαρχοι κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐκδώσωσι τὰ πιστοποιητικὰ, δι’ ὧν θέλει ἀποδεικνύεσθαι τὸ ἄπορον ἢ μὴ εὔπορον.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν λέγει τοιοῦτόν τι τὸ Νομοσχέδιον.

§49ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκούσατε, κύριοι βουλευταί, τὶ λέγει τὸ Νομοσχέδιον (ἀναγινώσκει). Ἄρθρ. 13. «Τὰ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον εἴδη ἱματισμοῦ χορηγοῦνται δωρεὰν μὲν, ἀλλ’ ἐπὶ ἐπιστροφῇ μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἀσκήσεων, εἰς τοὺς ἀπόρους ἐφέδρους, ἐπὶ πληρωμῇ δὲ τοῦ ¼ τῆς ἀξίας τῶν λοιπῶν πλὴν τῆς χλαίνης καὶ ὡσαύτως ἐπὶ ἐπιστροφῇ εἰς τοὺς μὴ εὐπόρους καὶ μόνον ἐπὶ προσαγωγῇ τῶν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὁρισθησομένων πιστοποιητικῶν καὶ τῇ αἰτήσει αὐτῶν.» Καὶ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν εἶπον ὅτι οἱ δήμαρχοι θὰ ἐκδίδωσι τὰ πιστοποιητικὰ, μὲ διέκοψεν εἰπὼν, ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν λέγει τὸ Νομοσχέδιόν του. Εἶπεν ἀληθῶς ὅτι Βασιλικὸν Διάταγμα θὰ ὁρίσῃ τὰ πιστοποιητικὰ, διότι ἐγνώριζεν ὅτι ἦτο δύσκολον ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὴν παρέμβασιν τῶν Δημάρχων, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐπεφυλάξατο εἰς ἑαυτὸν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἀναγράψῃ ἐν τῷ Βασιλικῷ Διατάγματι. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, τίς ἄλλος δύναται νὰ πιστοποιήσῃ τὰ περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἑκάστου τῶν δημοτῶν, εἰ μὴ ὁ οἰκεῖος Δήμαρχος; Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἀντιτασσόμενος διαῤῥήδην κατὰ τοῦ ἄρθρου 15, δι’ οὗ ἐπιβάλλονται εἰς τὸν λαὸν καὶ εἰς τὸ Κράτος βάρη παρανόμως καὶ ἀντισυνταγματικῶς, ὅτι διαψεύδει αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ Νομοσχεδίου, ὅπερ ὑπέβαλεν ἡμῖν περὶ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο λέγει, ὅτι τοσαύτη μὲν θέλει εἶσθαι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ οὐδεμία αὔξησις τῆς δυνάμεως ταύτης, πλὴν τῆς ὁριζομένης ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ δὲ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ τί ὁρίζει περὶ τῆς ἐπιτρεπομένης αὐξήσεως; ὁρίζει ὅτι, ἐν περιπτώσει ἐκτάκτῳ, ἤτοι ἐπιστρατεύσεως ἢ πολέμου, προσκαλεῖται μὲν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἡ ἐφεδρεία, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα ἀνακοινοῦται ἀμέσως εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἦναι παροῦσα, δὲν ἐκδίδεται δὲ ἢ μετὰ προηγουμένην σύγκλησιν αὐτῆς, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦναι ἀποῦσα. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ψηφισθῇ, ὡς ἔχει, δὲν θὰ ἦναι εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὸ ἄρθρον 15; Καὶ δὲν δύναται μὲν νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, ἀλλὰ καὶ ἂν ψηφισθῇ, δὲν θὰ ἦναι ἐν προφανεῖ ἀντιφάσει πρὸς τὸν νόμον περὶ ἐτησίου προσδιορισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τῆς χώρας; Τί δὲ νομίζετε, κύριοι, ὅτι διατάσσει τὸ ἄρθρον 15; Διατάσσει ὅτι μόνον ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δύναται νὰ παραταθῇ ἡ ὑπηρεσία τῶν ὑπαρχόντων εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τρεῖς καὶ ἕξ μῆνας, ἤτοι ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 17,000 στρατιωτῶν, οὓς ἔχομεν ἐν τοῖς διαφόροις σώμασι, δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπηρετῶν ἐπὶ 6 μῆνας. Ἀλλ’ ἆρά γε διατάσσει τοῦτο μόνον; Δίδει προσέτι τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῇ ἀποκρύφῳ ἐκείνῃ ἀνάγκῃ νὰ καλέσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα δύω τῆς ἐφεδρείας ἡλικίας, δηλαδὴ τοὐλάχιστον 20,000 ἄνδρας. Βλέπετε, ὅτι δύναται ν’ αὐξήσῃ ὁ στρατὸς ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς κατὰ 30,000 ἄνδρας πλέον τοῦ ἀριθμοῦ, ὃν τὸ Σύνταγμα ἀπῄτησε νὰ προσδιορίζῃ ἡ Βουλὴ κατ’ ἔτος. Τίς δύναται, κύριοι βουλευταί, νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦτο; Ἐὰν τοιοῦτο δικαίωμα δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αἴρεται πλέον πᾶσα ἐγγύησις ἀπέναντι τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου. Δύναται τοῦτο νὰ τὸ ἀνεχθῇ ὁ τόπος; Γνωρίζετε δὲ πόσον μακρὸς καὶ ἐπίμονος ὑπῆρξεν ὁ ἀγὼν, ὅστις κατέληξεν εἰς τὴν κατάκτησιν ταύτην τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, ἤτοι εἰς τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲ εἷς στρατιώτης πλὴν ἐκείνων, οὓς κατ’ ἔτος ὁρίζει ἡ Βουλή. Ἀλλὰ τοιοῦτο τιμαλφὲς δικαίωμα εἶναι δυνατὸν, δικαιούμεθα νὰ παραιτήσωμεν; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ ἐπιβάλλῃ αὐτὴ τὸν φόρον τοῦ αἵματος; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀφήσωμεν αὐτὴν κυρίαν ν’ αὐξάνῃ τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις κατὰ βούλησιν; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἐπιτρέψωμεν αὐτῇ ν’ αὐξάνῃ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους πρὸς συντήρησιν στρατοῦ, ὃν δὲν γινώσκει ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος; Αὕτη εἶνε ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Νομοσχεδίου· ὤφειλα ἐκ καθήκοντος νὰ σᾶς ἐξηγήσω περὶ τίνος πρόκειται, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ δυσφορήσητε, ἐὰν κληθῆτε νὰ ψηφίσητε νόμον οὐ μόνον δυσβάστακτα βάρη ἐπιβάλλοντα εἰς τὸν λαὸν, ἀλλ’ ἀναιροῦντα τὰ τιμαλφέστατα συνταγματικὰ δικαιώματα τοῦ τόπου. Ἐνθυμοῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τοῦ στρατοῦ καὶ ἀναπτύσσων τὰς ἰδέας αὑτοῦ, εἶπε πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι προτιμᾷ νὰ ἔχῃ στρατὸν ἀγύμναστον μὲ στελέχη γυμνασμένα ἢ στρατὸν γυμνασμένον μὲ στελέχη ἀγύμναστα. Ἀλλὰ πῶς μὲ στρατὸν ἀγύμναστον δύνασθε νὰ ἔχητε στελέχη γυμνασμένα; Ἐκτὸς ἐὰν τὰ στελέχη προτίθεσθε νὰ στείλητε εἰς τὴν Πρωσίαν διὰ νὰ γυμνασθῶσιν. Ἀλλὰ τοιαῦτα εἶνε πράγματα, ἅπερ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, μαρτυροῦσι δὲ περὶ τῆς ἀθλίας καταστάσεως τῶν στρατιωτικῶν τῆς χώρας. Καὶ διὰ τοῦτο προκαλῶ αὖθις νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην αὑτῶν οἱ κύριοι στρατιωτικοὶ καὶ ἐκ τῶν δύω μερίδων, διότι ἐκ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου ἐξαρτᾶται ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὕπαρξις τῆς πατρίδος. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου ἐπὶ τοῦ συζητουμένου Νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, ἀνάγκη παρίσταται νὰ μελετηθῶσιν ἐμβριθῶς καὶ σπουδαίως, νὰ μελετηθῶσι μετὰ φιλοπατρίας, ἄνευ προκαταλήψεως καὶ ἄνευ πολιτικῆς ἐννοίας τὰ ζητήματα ταῦτα, νὰ μελετηθῇ ἰδίως τὸ ζήτημα ἐὰν δυνάμεθα, θυσιάζοντες 20,000,000, ἅπερ δαπανῶμεν σήμερον, καὶ 25,000,000, ἅπερ θὰ δαπανήσωμεν αὔριον, ἐὰν ἐφαρμόσωμεν ἀκριβῶς τὰ νομοθετήματα ταῦτα, ἐὰν, λέγω, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δαπανῶμεν ταῦτα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Ἔχομεν, κύριοι συνάδελφοι, εὐθύνην ὄχι μόνον ἀπέναντι τοῦ καθήκοντος ἡμῶν, ὄχι ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύομεν σήμερον, ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀπέναντι τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ὅστις θεωρεῖ τὴν Ἑλλάδα τὸν πυρῆνα τῆς ἀναγεννήσεως τῆς Ἀνατολῆς. Καὶ ἐγὼ ἑπομένως ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπή, ἣν μάλιστα νὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Κανονισμοῦ αὐτῆς, καὶ ἥτις νὰ ᾖναι δεκαπενταμελής, ὅπως λάβωσιν εἰς αὐτὴν μέρος πάντες οἱ στρατιωτικοὶ βουλευταὶ, καὶ ἐκ τῶν πολιτικῶν οἱ ἁρμοδιώτεροι, οἵτινες νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα συνεννοούμενοι μάλιστα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρόκειται νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν σήμερον, ἀλλὰ νὰ συμπράξωμεν μετ’ αὐτῆς. Ἐσμὲν δὲ ἕτοιμοι νὰ συμπράξωμεν ἄνευ ὑστεροβουλίας, ἵνα λυθῇ καλῶς καὶ συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τοὺς πόθους τοῦ τόπου τὸ μέγιστον τῶν ζητημάτων, ἅπερ κέκληται ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ.

§50Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κηρύττεσθε ὑπὲρ τοῦ νόμου τοῦ 1878.

§51ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Νόμος τοῦ 1878 ὥριζε τριετῆ θητείαν· ὁ ἤδη ἰσχύων νόμος ὁρίζει αὐτὴν μονοετῆ, μεταξὺ δὲ αὐτῶν ὑπάρχει στάδιον ἐκλογῆς.

§52Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὅπωςδήποτε θεωρεῖτε προτιμότερον ἐκεῖνον τὸν νόμον;

§53ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ, κύριε Στάϊκε, ὅτι τὰ ζητήματα, ἅπερ ἠγέρθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην εἶναι τόσον σπουδαῖα ὥστε ὀφείλουσι καλῶς καὶ ἐμβριθέστατα νὰ ἐξετασθῶσι καὶ διαφωτισθῶσι. Σεῖς δὲ, εὐπαίδευτος ἀξιωματικός, δὲν πιστεύω νὰ περιμένετε παρ’ ἐμοῦ ἐπὶ τοιούτου θέματος νὰ σᾶς δώσω ἀμέσως ἀπάντησιν, ἀφοῦ μάλιστα καθαρῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως εἶπον, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον μελέτης. Ἡ γνώμη μου ἡ ὁριστικὴ εἶναι, ὅτι τὸ καθεστὼς δὲν εἶναι καλόν. Ἀλλὰ τοῦτο ὡς καὶ ποῖον εἶναι τὸ προτιμότερον σύστημα θητείας, θὰ ἐξετάσῃ καὶ λύσῃ ἡ ἐπιτροπή, εἰς ἣν ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἦσθε καὶ ὑμεῖς, ὄντες ἐκ τῶν ἁρμοδιωτάτων, ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα καὶ ἐχόντων τὴν μεγίστην εὐθύνην καὶ ἀπέναντι τοῦ στρατοῦ καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους.

§54Α. ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ συμπληροῦν τὸν Στρατολογικὸν Νόμον, ἐπὶ ἱκανὰς ἡμέρας ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν, πλὴν καὶ ἄλλο τόσον ἐὰν μᾶς ἀπησχόλει πάντοτε ὀλίγον θὰ ἦτο, καὶ λέγω τοῦτο καθόσον πρόκειται περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου τῶν φόρων, φόρου ὅστις προσωπικὴν ἐπιβάλλει ὑπηρεσίαν, καὶ δικαίως καὶ φόρος αἵματος καλεῖται. Παρατηρήσας δὲ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, ὅτι τὰ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου λεχθέντα εἰς οὐδὲν ἐκλόνισαν τὴν πεποίθησιν τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ρηθέντος νομοσχεδίου, ἀπέσχον τοῦ νὰ λάβω τὸν λόγον· τώρα ὅμως ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω κυρίως, ὅπως ἀντείπω εἴς τινα τῶν προαγορευσάντων, ὅστις ὁμιλῶν περὶ στρατολογίας ἐν γένει, ἐσχέτισε πρὸς τὴν ὁμιλίαν του, καὶ ἐξῆρε τὰ πλεονεκτήματα καὶ προσόντα τῶν κατοίκων τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, ὡς καὶ τὰς στρατιωτικὰς αὐτῶν ἀρετάς, τὸν σοφὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμόν των καὶ τὰς ὑπερεχούσας ἐπιστημονικὰς γνώσεις των, μετὰ τοσούτου δὲ θαυμασμοῦ τὰ ἄπειρα πλεονεκτήματά των διεπόμπευε θέτων ἡμᾶς εἰς πολὺ ἥττονα πρὸς αὐτοὺς μοῖραν, ὥστε ἐφαίνετο ἀπορῶν πῶς καὶ ἡμεῖς πάντες τυφλώττομεν, καὶ δὲν παραδεχόμεθα ὡς ἀξιώματα τὰ παρ’ αὐτοῦ λεγόμενα, συνάμα δὲ παρετήρησα ὅτι ὁμιλῶν κατείχετο καὶ ὑπὸ φόβου τινὸς, ὡς νὰ ἔβλεπεν ἀπέναντί του ἀπειλητικῷ τῷ τρόπῳ ἱστάμενον μαχητήν τινα ἐξ αὐτῶν τοῦ θαυμασμοῦ του, προσεπάθει δὲ καὶ τὴν τοιαύτην του ψυχικὴν συγκίνησιν καὶ πεποίθησιν νὰ μετέδιδε καὶ εἰς ἡμᾶς· ὡμίλησε περὶ πυκνῆς καὶ ἀραιᾶς τάξεως, περὶ μαχῶν ἐκ τοῦ συστάδην, ἠρώτησε μετ’ εἰρωνείας ποῦ ἐκ τοῦ συστάδην καὶ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐπολέμησε, καὶ ἐν γένει ἐξῆρε τὰ ὑπέροχα τῶν Τούρκων στρατιωτικὰ πλεονεκτήματα, καὶ πολλὰ ἄλλα παρόμοια εἶπεν. Ἄλλως πως, κύριοι, δὲν δύναμαι τὴν τοιαύτην τοῦ προαγορεύσαντος ὁμιλίαν νὰ ἐξηγήσω, παρὰ ὅτι Ἐφέντης τις ἐπέδρασε καὶ ἐπηρέασε τὸ πνεῦμά του, διότι δὲν θὰ ἐλησμόνει τόσον τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὅπου δήποτε ἐὰν ῥίψῃ τὸ βλέμμα του, πάντοτε τὰ ἀντίθετα παρ’ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος μᾶς εἶπε διδάσκεται, θὰ ἠδύνατο δὲ πολὺ εὔκολα νὰ ἔβλεπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐὰν τὸ τεῖχος αὐτὸ τῆς Βουλῆς δὲν παρεκώλυε τὴν ὅρασίν του, τὰ ἔνδοξα μέρη ὅπου ἐκ τοῦ συστάδην ὁ Φαβιέρος μὲ τὸν τότε ἀρτισύστατον Ἑλληνικὸν τακτικὸν στρατὸν εἰσῆλθεν εἰς τὴν Ἀκρόπολιν καὶ ἐπολέμησεν εἰς Χαϊδάρι· βεβαίως Ἐφέντης τις ἐπηρέασε τὸ πνεῦμά του καὶ τὸν ἔπεισεν ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι εἰς ἥττονα μοῖραν παρ’ ὅτι οἱ Τοῦρκοι, πεισθεὶς δὲ ἦλθε νὰ πείσῃ καὶ ἡμᾶς, τῶν ὁποίων οἱ πατέρες κατενίκησαν αὐτοὺς καὶ διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης, καὶ ἀπολαύομεν αὐτὸ τὸ σήμερον καθεστώς. Πλὴν ἐλησμόνησε καὶ τὴν σύγχρονον τοῦ 1866 ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης, ὅπου ἐπὶ τριετίαν οἱ Ἕλληνες ἀγωνιζόμενοι καθ’ ὅλης τῆς Αὐτοκρατορίας, ἐπέτυχον διὰ τῶν ὅπλων των τὸ νῦν ἐν Κρήτῃ καθεστὼς, καὶ ὅπου ἡ στρατιωτικὴ τιμὴ τῶν Τούρκων θραυσθεῖσα κατέπεσε, καὶ τὴν ὁποίαν σήμερον ἀνέκτησαν εἰς Πλεύναν κατὰ Σλαύων μαχόμενοι. Καὶ τί ἄλλο ἐκ τῆς Ἱστορίας διδάσκεταί τις παρ’ ὅτι πάντοτε ὑπερέχοντες πρὸς αὐτοὺς τοὺς στρατιώτας τοῦ θαυμασμοῦ του ἐδείχθημεν· θὰ ἦτο κἄπως συγγνωστέος ταῦτα λέγων, ἐὰν ἀνῆκεν εἰς πόλιν τινὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἥτις κατὰ τὸν ἱερόν μας ἀγῶνα, εἴτε ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως, εἴτε ὡς ἐκ τῆς ἠθικῆς της καταστάσεως δὲν συμμετέσχε τοῦ ἀγῶνος. Ἀλλ’ ὁ προλαλήσας ἀνήκει εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, ἥτις εἶναι ἀθάνατον καύχημα τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ, ἀνήκει εἰς τὸ Μεσολόγγιον, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ συστάδην μαχόμενον ἀνετινάχθη εἰς τὸν ἀέρα· τῆς τοιαύτης πόλεως τέκνον νὰ ὁμιλῇ μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησε γλῶσσαν, δίδει τὸ ἐνδόσιμον εἰς πάντας νὰ εἴπωσιν ὅτι Ἐφέντης τις κατέχει τὸ πνεῦμά του. Πλὴν ἂς ἀφήσωμεν αὐτὸν καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Ὑπηρετήσας εἰς τὸν στρατὸν ἐπὶ ἱκανὰ ἔτη, ἔλαβον τὸν καιρὸν νὰ μελετήσω καὶ γνωρίσω τὰ κατ’ αὐτὸν, ἔχω δὲ ἐκδώσει καὶ πόνημα, εἰς τὸ ὁποῖον πραγματεύομαι σὺν ἄλλαις στρατιωτικαῖς μελέταις ἰδίως τὰ περὶ στρατολογίας, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγράφω τὴν ἐνιαύσιον θητείαν ὑπὸ τὸν ὅρον μόνον οἱ ἔχοντες ἀπολυτήριον Σχολαρχείου καὶ πλέον ἐνιαισίως νὰ ὑπηρετῶσιν, οἱ δὲ μόνον τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διδαχθέντες εἰς δεκαπέντε μηνῶν, καὶ οἱ ἐντελῶς ἀγράμματοι εἰς δεκαοκτὼ μηνῶν θητείαν, ταῦτα δὲ ἔγραφον κατὰ τὸ 1880, ὅτε οὐδὲν κοινὸν εἶχον πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, αὐτὰ συνεπῶς ὑποστηρίζω καὶ σήμερον, ἀνταποκρινομένου πληρέστατα πρὸς τὰς ἰδέας μου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου τὸν θεωρῶ δὲ ὡς πολὺ ἀρκετὸν τὸν χρόνον αὐτὸν, ἐὰν πάντοτε καλῶς ἐξοικονομηθῇ, εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ ἐντελῆ στρατιώτην. Ταῦτα ἐκ πείρας διδαχθεὶς, σᾶς λέγω· ἀπόδειξις δὲ ἔστω καὶ ἡ πρό τινος πρὸς λύσιν τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος συγκεντρωθεῖσα στρατιά· ἂν καὶ μετὰ πυρετώδους σπουδῆς ἔσπευδον πρὸς καταρτισμὸν καὶ ταξινόμησίν της, οὐχ ἧττον κατηρτίσθη καὶ προπαρεσκευάσθη κατὰ πολὺ ὑπερτέρα τοῦ ἀντιμετωπίσαντος αὐτὴν στρατοῦ, καὶ ἂν, ὡς μὴ ὤφειλε, δὲν ὑπεγράφετο ἡ ὀλεθρία ἐκείνη συνθήκη, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θὰ ἔπραττεν ἔργα ἀντάξια τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος. Ἡ στρατιὰ ἐκείνη ἐπαρκῶς συνταχθεῖσα, ἦτον ὅλως σφριγῶσα καὶ ἑτοίμη νὰ λάβῃ καὶ ἐκτελέσῃ διαταγὰς, ἀλλ’ ἀτυχῶς μόνον διὰ τῆς ἐπιδείξεως ἡμιτελῶς τὸ ζήτημα ἐλύθη· ἂς μὴ μᾶς λανθάνῃ ὅμως τὸ ὑπὸ Λυσάνδρου πρὸς τοὺς Ἀργείους λεχθὲν, ὅτε περὶ γῆς ὅρων διημφισβήτουν, ὅστις, δείξας τὴν μάχαιραν, εἶπεν «ὁ ταύτης κρατῶν, βέλτιστα περὶ γῆς ὅρων διαλέγεται». Τὴν μονοετῆ θητείαν, τὴν ὁποίαν ἐκθύμως ὑποστηρίζω, τὴν ὑποστηρίζω ἔχων πάντοτε ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἐξοικονόμησιν τοῦ χρόνου, τὸ νὰ μὴ περισπᾶται εἰς ξένα τοῦ προορισμοῦ του ἔργα ὁ στρατιώτης, καὶ πρὸ πάντων νὰ εἰσαχθῶσι τὰ στρατιωτικὰ γυμνάσια εἰς τὰ σχολεῖα, ὅπου ἐπὶ ἀρκετὰ ἔτη προγυμναζόμενοι, θὰ ὦσι προπαρεσκευασμένοι διὰ τὸν στρατὸν, τότε καὶ μόνον ἡ ἐνιαύσιος θητεία εἶναι ἐπαρκής· ἄλλως τε καὶ νόμον πρὸ πολλοῦ ἔχομεν ψηφίσει, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλονται τὰ στρατιωτικὰ γυμνάσια εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐδῶ ὅμως, κύριοι, προλαμβάνω τὴν ἐρώτησιν, ἥτις θὰ μοῦ ἀπευθυνθῇ, τὸ διατί δὲν ἐκτελοῦμεν τὸν νόμον αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν ἔχομεν νὰ ὑπνώττῃ, ἀπαντῶ, διότι ἀτυχῶς ἔτυχε νὰ προΐσταται τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ὁ ἐκεῖ τοποθετημένος ὄγκος, ὅστις ἔχει καὶ τὴν διάνοιαν νωθρὰν καὶ βραδεῖαν, ὅπως νωθρὸν καὶ βραδὺ εἶναι καὶ τὸ δυσμετακόμιστον σῶμά του. Διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τις νόμον τινὰ, πρέπει νὰ τὸν ἐννοήσῃ αὐτὸς πρῶτον καλῶς, πρέπει νὰ τὸν υἱοθετήσῃ, καὶ οὕτω τὸν ἐπιβάλῃ καὶ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν· ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ τὸν ἀντιστρατεύονται. Αὐτὸς ἀσθμαίνει καὶ κοπιάζει τοὺς ἄλλους βλέπων κοπιῶντας καὶ γυμναζομένους· εἶναι δὲ πολὺ παράλογον καὶ κωμικὸν συνάμα τὸ νὰ ζητῶμεν σκληραγωγίαν, ἀσκήσεις, γυμνάσια καὶ τὰ παρόμοια ἀπὸ τὸν ἔχοντα σάρκας τοιαύτας καὶ γαστέρα, οἵαν αὐτὸς ἔχει, εἶναι ἀκριβῶς ὡς νὰ ζητῶμεν ἀπὸ τὸν ἄσεμνον βιοῦντα βίον νὰ διδάξῃ ἠθικὴν, ἀπὸ τὸν λαίμαργον ἐγκράτειαν, ἀπὸ τὸν ἄσωτον οἰκονομίαν, καὶ τὰ παρόμοια, ἂν καὶ κάποτε καὶ αὐτὸς μετακομίζεται εἰς τὸ δημόσιον Γυμναστήριον, τὸ ὁποῖον προκάτοχοι Ὑπουργοὶ ἵδρυσαν, ἵνα ἐπιθεωρήσῃ αὐτὸ, καὶ ἐκεῖ ὑπομένει βλέπων καὶ ἐπιθεωρῶν τοὺς ἀσκουμένους νέους, τοὺς ὁποίους πολὺ ἐπιχαρίτως χαιρετίζων, σύρεται πρὸ τῶν γραμμῶν τῶν τάξεων, προπορευομένης τῆς εὐρείας γαστρός του πάντοτε, πλὴν καὶ αὐτὸ τὸν κουράζει. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ ἐννοήσω, πῶς ὁ τόσην σοφίαν καὶ πεῖραν ἔχων κ. Τρικούπης νὰ περιπίπτῃ εἰς τόσον ἀσυγχώρητα λάθη, ἤτοι τὸ νὰ προσλαμβάνῃ ὡς συνάδελφόν του συνυπουργὸν, τὸν κρεάτινον αὐτὸν ὄγκον, εἰς ὃν οὐδὲν ἄλλο παρατηρεῖ τις, εἰμὴ εὐπρεπῆ γαστρὸς περιφέρειαν. Πλὴν ἂς ἀποστρέψωμεν ἀπ’ αὐτοῦ τὸ βλέμμα καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ συζητούμενον. Ἐπαναλαμβάνω ὅθεν ὅτι, ἐὰν τὰ στρατιωτικὰ γυμνάσια δὲν εἰσαγάγωμεν εἰς τὰ Σχολεῖα, συνάμα καταβληθῇ καὶ μεγίστη προσοχὴ εἰς τὸ νὰ ἐξοικονομηθῇ δεόντως ὁ χρόνος τῆς θητείας, καὶ μὴ ἀπασχολῶνται οἱ στρατιῶται εἰς ξένα τοῦ προορισμοῦ των ἔργα, ἡ μονοετὴς θητεία ἔσεται ἀνεπαρκής. Πρό τινος ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸν μισθὸν τῆς χωροφυλακῆς ηὔξησεν, ὅπως προσελκύσῃ ἄνδρας, καὶ πολὺ κατέγεινεν, ἀλλὰ ταῦτα εἰς μάτην ἀπέβησαν, καὶ ἡ χωροφυλακὴ ἀνεπαρκὴς οὖσα, προσλαμβάνει δι’ ὑπηρεσίαν της, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐκ τοῦ στρατοῦ δύναμιν. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα τὸ κακὸν αὐτὸ νὰ θεραπεύσωμεν, ἐὰν καὶ διὰ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς νομοθετήσωμεν νὰ ἰσχύῃ ἡ κλήρωσις, ὡς καὶ διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα σήμερον γίνεται, καὶ οὕτω θὰ δυνηθῶμεν τὸν στρατὸν νὰ ἀπασχολήσωμεν ἀποκλειστικῶς εἰς ἐξάσκησιν· μὴ λησμονῶμεν δὲ ὅτι τὰ στρατολογικὰ ἀναποσπάστως συνδέονται καὶ μὲ τὰς βιοποριστικὰς τοῦ Ἔθνους ἀνάγκας, αἵτινες δὲν μᾶς ἐπιτρέπουσι μακροτέραν θητείαν. Συνάμα ἡ βραχυχρόνιος θητεία ἔχει καὶ ἄλλο σπουδαιότατον καλόν· δι’ αὐτῆς παύει ἡ διάκρισις μεταξὺ πολίτου καὶ στρατιώτου, συγχωνεύεται δὲ εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἀδιακρίτως, ὅπως καὶ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ἡ λέξις «πολίτης ἢ στρατιώτης» ἓν ἐσήμαινον, ὁ δὲ ὅρκος, τὸν ὁποῖον ἔδιδον οἱ ἔφηβοι εἰς τὸ ληξιαρχικὸν γραμματεῖον, σαφέστατα αὐτὸ ἐκδηλοῖ, καὶ ὅστις ἀναμὶξ συμπεριλαμβάνει τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ πολίτου Ἀθηναίου, καὶ ὁ τύπος τοῦ ὁποίου εἶναι· «Οὐ καταισχυνῶ ὅπλα τὰ ἱερὰ, οὐδ’ ἐγκαταλείψω τὸν παραστάτην, ὅσῳ ἂν στοιχήσω ἀμυνῶ δὲ καὶ ὑπὲρ ἱερῶν καὶ ὑπὲρ ὁσίων καὶ μόνος καὶ μετὰ πολλῶν κτλ.». Εἶναι δὲ πλέον ἀποδεδειγμένον ὅτι οἱ μισθοφόροι, ὡς καὶ ἡ μακροχρόνιον διανύοντες θητείαν στρατοί, αὐτοὶ πάντοτε ἐχρησίμευον πρὸς καταπίεσιν τοῦ λαοῦ, καὶ αἱ ἐλευθερίαι δὲν ἦσαν ἀποχρώντως ἐξησφαλισμέναι, αἱ δὲ τῶν στρατώνων συνωμοσίαι πρὸς διατάραξιν τῆς τάξεως συνάμα πολὺ εὐκολώτερον ἐπετύγχανον, ἐνῷ ὡς ἔχει σήμερον ἡ θητεία, ἕκαστος προσπαθεῖ πῶς πειθαρχικώτερος ὢν καὶ μὴ ἀναμιγνυόμενος εἰς πολιτικὰς φατρίας καὶ στάσεις, νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἑστίαν του, ἐξυπηρετῶν οὕτω τὰ ἀληθῆ ἐθνικὰ συμφέροντα. Κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Μαυρομιχάλης εἶπεν ὅτι διὰ τοῦ στρατολογικοῦ μας συστήματος, τὸ κέντρον τῆς βαρύτητος ἔγκειται εἰς τὴν ἐφεδρείαν, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν μόνιμον στρατὸν, συνάμα ὅτι καὶ εἰς Γαλλίαν κέντρον βαρύτητος εἶναι τὸ αὐτὸ, ἐνῷ εἰς Γερμανίαν ὅλως τὸ ἀντίθετον, δηλαδὴ κέντρον βαρύτητος ἔχουσι τὸν μόνιμον στρατόν. Νομίζω, ὅτι ταῦτα εἰσὶν ὅλως ἀνακριβῆ, καθόσον τὰ τρία τέταρτα τοῦ κινουμένου στρατοῦ, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰσὶν ἐφεδρεία· ὥστε βάσις τῶν στρατῶν σήμερον μὲ τὴν καθολικὴν στρατολογίαν εἶναι ἡ ἐφεδρεία, ὡς πολλαπλῆ οὖσα τοῦ μονίμου στρατοῦ· πλὴν ἀλλοῦ ἔγκειται σήμερον τὸ κέντρον τῆς βαρύτητος. Σήμερον αὐτὸ βασίζεται εἰς τὰ σοφὰ ἐπιτελεῖα καὶ τὰ γεγυμνασμένα στελέχη· καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐφευρέσεως τῶν ὀπισθογεμῶν ὅπλων ἡ τακτικὴ τοῦ πολέμου σπουδαίως μετεῤῥυθμίσθη. Σήμερον τὴν πυκνὴν τάξιν ἀντικατέστησεν ἡ ἀραιὰ τῶν ἀκροβολιστῶν, σήμερον δὲ καὶ οἱ ἐντελῶς ἀγύμναστοι ὑπὸ τακτικὴν ἔποψιν, γεγυμνασμένοι δὲ νὰ χρῶνται τὰ ὅπλα, δύνανται καὶ αὐτοὶ τελεσφόρως νὰ χρησιμεύσωσι, δύνανται καὶ κατὰ τοῦ τακτικοῦ ν’ ἀντιταχθῶσι στρατοῦ μετὰ ἀποτελέσματος, ἐὰν πεπειραμένους ἔχωσιν ὁδηγούς· τὸ δυσανάλογον, ὅπερ ἄλλοτε ὑπῆρχε μεταξὺ τακτικοῦ πρὸς ἄτακτον στρατὸν, ὡς ἐκ τῆς τελειοποιήσεως τῶν ὅπλων κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ πλέον ὀλιγόστευσεν. Ἐπὶ τέλους λέγω ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία, καλῶς ἐξοικονομουμένου τοῦ χρόνου καὶ εἰσαγομένων τῶν στρατιωτικῶν γυμνασίων εἰς τὰ Σχολεῖα, εἶναι ἱκανὴ νὰ παράσχῃ μίαν ἡμέραν ἀξιομάχους στρατοὺς, οἵτινες ἐπαξίως ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα, καὶ νὰ φέρωσιν εἰς πέρας τὸ πρό τινος ἀρχίσαν ὑψηλὸν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς δουλευούσης Ἑλληνικῆς φυλῆς ἔργον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάϊκος ἔχει τὸν λόγον.

§56ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ, κύριε Πρόεδρε, ἕτερός τις ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων καὶ μετὰ τοῦτον ἔρχομαι ἐγώ.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Σολιώτης.

§58ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι, κύριε Πρόεδρε νὰ ὁμιλήσω μετὰ ταῦτα, ἐὰν ὁμιλήσῃ ἄλλος τις.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§60ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Τότε παραιτοῦμαι.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσετε, κ. Στάϊκε.

§62ΣΤΑΪΚΟΣ. Παραιτοῦμαι κ’ ἐγώ.

§63ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἤγαγεν ἐνώπιον ἡμῶν δύω Νομοσχέδια, ἓν περὶ ἐφεδρείας καὶ ἓν περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Κατὰ τὸ σύστημά του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁσάκις θέλῃ νὰ φέρῃ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον περιέχει διατάξεις μὴ εὐαρέστους εἰς τὴν Βουλὴν, ὠφελεῖται προτάσεων εἰδικῶν παρὰ βουλευτῶν περὶ εὐεργετικοῦ τινος νόμου, καὶ ὑπόσχεται ὅτι θὰ φέρῃ Νομοσχέδια, φέρει δὲ κατόπιν πᾶν ἄλλο ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη. Ἄλλοτε τῷ 1882 τῷ εἶχον ζητηθῆ εὐκολίαι τινὲς διὰ τοὺς καθυστεροῦντας ἐπιστράτους καὶ κληρωτοὺς, ὑπεσχέθη τοῦτο, καὶ ἀντὶ εἰδικοῦ νόμου ἔφερε τροπολογίαν ἢ μᾶλλον ἀνατροπὴν ὁλοκλήρου σχεδὸν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ὅστις δὲν εἶχεν ἔτι δοκιμασθῆ· Πρό τινων μηνῶν τοῦ ἐζητήθη λόγος διατὶ κρατεῖ πολλὰς ἑκατοντάδας στρατιωτῶν ἀνικάνων καὶ ἄλλους μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν παρανόμως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδικαιολογήθη ὅτι νομίμως κρατεῖ αὐτοὺς, ὑπεσχέθη ὅμως ὅτι θὰ φέρῃ νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῇ ν’ ἀπολύσῃ αὐτούς. Ἤδη ἀντὶ νὰ φέρῃ διάταξιν περὶ τῶν ἀνικάνων ἔφερεν ὁλόκληρον τροπολογίαν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου καὶ ἰδιαίτερον Νομοσχέδιον περὶ ἐφεδρείας. Ἐγὼ, κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν ἦτο κατάλληλος ἡ ὥρα νὰ γείνῃ μακρὰ συζήτησις περὶ τῆς μακρότητος ἢ τῆς βραχύτητος τῆς θητείας· νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν δύνανται νὰ ἀποφανθῶσιν εὐκόλως, οὔτε οἱ πλεῖστοι τῶν στρατιωτικῶν, ἐὰν ἡ μονοετὴς θητεία ἔβλαψεν ἢ ὠφέλησεν, ἐὰν δι’ αὐτῆς δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν στρατιώτας· νομίζω ὅμως ὅτι ἡ μὴ εἰλικρινὴς ἐκτέλεσις τοῦ νόμου βλάπτει τὴν ποιότητα τοῦ στρατιώτου. Βεβαίως ἐμάθατε μετ’ ἐκπλήξεως ὅτι ἐλάχιστοι στρατιῶται δι’ ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν συμπληροῦσι τὴν θητείαν των ἐν τῷ στρατῷ· οἱ κανονισμοὶ λέγουσιν ὅτι πρὸ ἓξ μηνῶν δὲν δύναται νὰ ἀποσπασθῇ τοῦ λόχου του ὁ στρατιώτης. Φέρετε, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, κατάστασιν τῶν ἀπεσπασμένων στρατιωτῶν ἀφ’ ἧς ἐποχῆς διοικεῖτε τὰ στρατιωτικὰ καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἐλάχιστοι ἐκ τῶν ἀποσπασθέντων στρατιωτῶν συνεπλήρωσαν ἑξάμηνον θητείαν.

§64ΣΤΑΪΚΟΣ. Ποῦ εἶναι ἀπεσπασμένοι;

§65ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὰ φρουραρχεῖα, στρατοδικεῖα, εἰς τὰς διευθύνσεις τοῦ μηχανικοῦ, τὰς τοῦ ὑλικοῦ πολέμου κλπ, πλῆθος ἄπειρον ἀνῆκον εἰς τὴν προνομιοῦχον τάξιν, τὴν ἔχουσαν τὰ μέσα τῆς ἐπιτυχίας.

§66ΣΤΑΪΚΟΣ. Τότε δὲν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον περὶ πολιτικῶν γραφέων εἰς τὰ στρατιωτικὰ γραφεῖα.

§67ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὸς ὁ νόμος μίαν μόνον σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ σύστημα τὸ κυβερνητικὸν, τὴν σχέσιν τῆς ἱδρύσεως καὶ δημιουργίας θέσεων.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμία ὑπουργικὴ διαταγὴ ὑπάρχει, ἡ ὁποία ὀνομαστικῶς νὰ διώρισε στρατιώτην ἢ ὑπαξιωματικὸν εἰς ὡρισμένην θέσιν. Ὁσάκις ὁ Ὑπουργὸς εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διορίσῃ εἰς θέσιν τινὰ, εἰς ἣν δὲν δύναται νὰ διορίσῃ πολίτην, προσκαλεῖ τὴν ἁρμοδίαν ἀρχὴν ν’ ἀποστείλῃ πρόσωπον, οὐδέποτε ὅμως ἀναφέρει ὄνομα.

§69ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ πλεῖστον τῶν διαταγῶν εἶναι ὄντως τοιοῦτον, ἀλλὰ γνωρίζομεν τὸν τρόπον καθ’ ὃν γίγνονται τὰ τοιαῦτα.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πᾶσαι ἀνεξαιρέτως.

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἐκ διαφόρων σωμάτων στρατιωτικῶν ἀπεσπάσθησαν στρατιῶται μὴ συμπληρώσαντες τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένην ἑξάμηνον ἐκγύμνασιν, ἄρα ἀγύμναστοι, ἄρα ἀνίκανοι.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποίαν σχέσιν ἔχει τοῦτο πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου; Ἐὰν ἐγένετο ἄτοπόν τι παρὰ Ἀρχῆς καὶ τὸ μάθῃ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ δὲν τιμωρήσῃ τὴν Ἀρχήν, ἔχει καλῶς. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν γνῶσιν τοιαύτης παρεκτροπῆς. Ἵνα δὲ μὴ ἀπασχολῶνται οἱ στρατιῶται καὶ μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν εἰς τοιαῦτα ἔργα, ὑπεβάλομεν τὸ μέτρον περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἰθάκης, ὅπως εἰς πάσας ταύτας τὰς ὑπηρεσίας ἀπασχολῶνται πολῖται.

§73ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αἱ διοικοῦσαι στρατιωτικαὶ Ἀρχαὶ δὲν πταίουσι, πταίει τὸ κέντρον. Τὸ μέτρον τῶν πολιτικῶν γραφείων εἶναι διὰ τὴν οἰκονομίαν τῶν στελέχεων· διότι βεβαίως πρόκειται νὰ ἀντικαταστήσητε τοὺς ὑπαξιωματικοὺς γραφεῖς.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τοὺς στρατιώτας.

§75ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οὐχ ἧττον βέβαιον εἶναι, ὅτι πλεῖστοι τῶν στρατιωτῶν δὲν συμπληροῦσι τὴν ἐκγύμνασιν αὐτῶν ἐν τῷ στρατῷ, οὔτε ἅπαντες οἱ στρατιῶται ἐκγυμνάζονται διαρκῶς ἐπὶ ἓν ἔτος. Ἐρωτήσατε οἱονδήποτε σωματάρχην ἢ ἀξιωματικὸν, ἐὰν στρατιώτης ἐξεγυμνάσθη τελείως εἰς τὰ γυμνάσια τοῦ λόχου ἑνὸς ἔτους. Γυμνάσια τάγματος εἶναι ἄγνωστα καὶ δὲν δύνανται νὰ γείνωσι, καὶ ἄνευ γυμνασίων τάγματος δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ὄχι στρατιώτας ἀλλ’ οὔτε ἀξιωματικούς· διότι καὶ οὗτοι ἔχουσιν ἀπόλυτον ἀνάγκην γυμνασίων τάγματος διὰ νὰ γυμνασθῶσι καὶ προετοιμασθῶσι διὰ τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς. Πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ οὐδέποτε ἀφ’ ὅτου ἀνελάβατε σεῖς τὴν διοίκησιν ἐξήγαγον τὸ ξίφος ἐκ τῆς θήκης διὰ νὰ γυμνάσωσιν ἓν τάγμα, οὐδὲ εἰς στρατιωτικὸν περίπατον νὰ τὸ ὁδηγήσωσιν. Ἓν ἔτος ἴσως ἀρκεῖ διὰ νὰ γυμνασθῇ στρατιώτης, ἀλλὰ πρέπει εἰδικῶς ν’ ἀσκῆται καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ἀποστολὴν νὰ ἐκτελῇ ἔργα πολιτικὰ, ν’ ἀπέρχηται εἰς σύλληψιν κληρούχων ἢ κακούργων, νὰ εἰσπράττῃ χρήματα καὶ νὰ ἐνεργῇ φρουρὰς πολλὰς καὶ ποικίλας. Ρίψατε ἓν βλέμμα εἰς τὰς Ἀθήνας, θὰ ἰδῆτε τοὺς στρατιώτας καταγινομένους νὰ φυλάττωσιν οὐχὶ μόνον ἓν κατάστημα ἐθνικὸν, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ μόνον τὴν νύκτα πρέπει νὰ φυλάττηται, ἀλλὰ ὅλα τὰ καταστήματα τὰ τραπεζικά. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν θὰ ἰδῆτε αὐτό. Εἰς Λονδῖνον, κύριε Πρωθυπουργὲ—σεῖς τὸ γνωρίζετε—εἰς μόνην τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν στέλλεται τὸ ἑσπέρας φρουρὰ καὶ αὕτη ἐντὸς τοῦ κτιρίου, οὐδὲ φαίνεται ἔξωθεν σκοπιά τις καὶ εἰς κανὲν μέρος ὁ στρατιώτης ἐξευτελίζεται ὅπως σεῖς τὸν ἐξευτελίζετε στέλλοντες αὐτὸν ὡς κουστοδίαν εἰς οἱανδήποτε Τράπεζαν ἢ βιομηχανικὸν κατάστημα.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ κατήργησα ὅ,τι ἐγίνετο, οὐδὲν προσέθεσα.

§77ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρέπει ἄνευ ἐξαιρέσεως νὰ καταργήσητε πάσας τὰς ἰδιωτικὰς φρουράς. Πολλαὶ θεωρίαι ἐντεῦθεν ἀνεπτύχθησαν περὶ μακρᾶς καὶ βραχείας θητείας. Ὑπὲρ τῆς μακρᾶς θητείας ἅπαντες οἱ ἐπιστήμονες στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ συνηγόρησαν, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἦναι εἰδικὸν ἔργον μόνον τῶν στρατιωτικῶν τὸ ζήτημα τῆς θητείας, εἶναι καὶ ζήτημα τῶν πολιτικῶν καὶ οὐδέποτε πολιτικὸς δύναται νὰ ἦναι ἄξιος τοῦ ὀνόματος, ἐὰν κατὰ βάθος δὲν γνωρίζῃ καὶ τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ οἰκονομικὰ πράγματα τῆς χώρας. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς βραχείας θητείας. Ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν ὡς βάσιν τὸ ἓν ἔτος, καὶ σήμερον ἔρχεται καὶ προτείνει αὔξησιν τῆς θητείας. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς κατώρθωσε νὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιόν του οὕτως κατεσκευασμένον, ὥστε νὰ δύναται νὰ εὐχαριστήσῃ ἀμφοτέρας τὰς γνώμας. Διὰ τοῦτο δὲν ἠπόρησα, ὅταν εἶδον τοὺς ὑπὲρ τῆς μακρᾶς θητείας νὰ κηρυχθῶσιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, καθὼς δὲν ἠπόρησα ὅταν εἶδον τοὺς ὑπὲρ τῆς βραχείας θητείας νὰ ἦναι καὶ οὗτοι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Τοιουτοτρόπως ὁ κ. Κόρπας ὁ ὑπὲρ τῆς μακρᾶς θητείας κατώρθωσε νὰ κηρυχθῇ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὁ κ. Στάϊκος, βεβαίως θὰ ἦναι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι εἶναι ὑπὲρ τῆς μακρᾶς θητείας, διότι βλέπει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅτι αὐξάνει ἡ θητεία. Καὶ οἱ ὑπὲρ τῆς βραχείας θητείας συμφωνοῦσι μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι διατηρεῖται ἡ μονοετὴς θητεία, ὡς λέγει εἰς πάντας ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι, ὅτι ἀπαρχῆς μέχρι τέλους ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια δὲν ἀποδεικνύουσιν εἰμὴ τὴν αὔξησιν τῆς θητείας. Λάβετε οἱανδήποτε διάταξιν, λάβετε μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία καταργεῖ τὸ πρόστιμον καὶ ἐπιβάλλει μηνιαίαν πρόσθετον ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς μὴ προσελθόντας εἰς τὸ στρατολογικὸν Συμβούλιον· λάβετε ἄλλην διάταξιν, καθ’ ἣν ἐφαρμόζει τὸ αὐτὸ μέτρον τοῦ μὴ καταλογισμοῦ τῆς ἀπουσίας καὶ ἀναῤῥωτικῆς ἢ κανονικῆς ἀδείας καὶ τοῦ χρόνου τῆς φυλακίσεως οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς μονοετεῖς, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς διετεῖς. Πάντα ταῦτα εἶναι αὔξησις θητείας· ἤδη δύναται διὰ Β. Διατάγματος καὶ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ν’ αὐξάνῃ τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τρεῖς ἔτι μῆνας τὴν θητείαν καὶ ἐπὶ ἑτέρους τρεῖς, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη. Τοιουτοτρόπως ἀντὶ νὰ ἔχητε μονοετῆ θητείαν, πρόκειται νὰ ψηφίσητε νόμον, ὁ ὁποῖος αὐξάνει τὴν θητείαν εἰς τὸ διπλάσιον. Ἐὰν θέλετε νὰ ψηφίσητε τοιοῦτον νόμον, εἶσθε ἐλεύθεροι· πρέπει ὅμως ν’ ἀναγνωρίσητε εἰλικρινῶς, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία δὲν εἶναι ἀρκετὴ, διὰ νὰ γνωρίσῃ ὁ κόσμος, ὅτι τὸ μονοετὲς σύστημά σας δὲν ἐπέτυχεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀτυχῶς ἔσφαλε καὶ ἤδη, ἀναγνωρίζων τὸ σφάλμά του, ἐπιβάλλει μείζονα θητείαν διότι τοὐλάχιστον πρέπει νὰ ἦσθε εἰλικρινεῖς. Ἐὰν ὅμως δὲν ἔχετε τὴν ἀπόφασιν νὰ ψηφίσητε αὔξησιν θητείας, δὲν πρέπει νὰ δείξετε ὅτι πείθεσθε εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοὺς φαινομενικοὺς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ αὐξήσεως τῆς θητείας, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ζήτημα ὑπηρεσίας. Ἐνεθυμήθη, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1880 ἔβλεπε μετὰ λύπης ἀπερχομένους τοὺς στρατιώτας, χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ τοὺς κρατήσῃ, διότι δὲν εἶχε νόμον. Δὲν θέλω νὰ ἐλέγξω τὸ παρελθὸν, οὔτε καιρὸς εἶναι κατάλληλος διὰ νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἔχῃ προβλεπτικότητα μεγαλειτέραν, καὶ ὅταν ἔλεγεν ὅτι τὸ ζήτημα τῶν μεθορίων δὲν εἶναι οὔτε εἰς τὸ Ἄλφα, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον τὴν πληροφορίαν ὅτι ἦτο σχεδὸν εἰς τὸ Ω. Δὲν ἔπρεπεν εὑρίσκων στρατὸν γεγυμνασμένον νὰ τὸν διαλύσῃ, κτήνη γεγυμνασμένα νὰ τὰ πωλήσῃ, καὶ κατόπιν ν’ ἀναγκασθῇ νὰ φέρῃ τὴν ἐπιστρατείαν καὶ ν’ ἀγοράσῃ εἰς μεγάλας τιμὰς τὰ κτήνη τὰ πωληθέντα ἀντὶ 100 δραχμῶν.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπωλήθησαν εἰμὴ 16.

§79ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπωλήθησαν πολλὰ καὶ γεγυμνασμένα.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν γεγυμνασμένον ἐπωλήθη.

§81ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πῶς ἀφοῦ πάντα ἦσαν γεγυμνασμένα! Παρακαλῶ νὰ φέρετε τὰς καταστάσεις ἀπὸ τὰ σώματα. Ἐγὼ εἶμαι μάρτυς, ὅτι προσῆλθον καλόγηροι καὶ ἔλαβον ἡμιόνους διὰ μίαν Μονήν.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιθανὸν νὰ ἔγεινε τοῦτο εἰς ἄλλην ἐποχήν· ὅσον δὲ διὰ τὰς καταστάσεις εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὰς ὑπέβαλον ἄλλοτε.

§83ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ὅσα ἐδόθησαν εἰς τὰς Μονὰς εἶχον ληφθῇ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ.

§84ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ γεγυμνασμένα τὴν παραμονὴν τῆς ἐνεργείας! Τότε διατί τὰ ἐλάβατε καὶ τὰ ἐγυμνάσατε; Βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ταῦτα, διότι δὲν δύναται παρὰ νὰ αἰσθάνεται ἐν ἑαυτῷ τύψεις συνειδότος διὰ τὰ γεγενημένα. Εἶμαι βέβαιος ὅτι σήμερον θὰ μεταμελεῖται, διότι ἀπεδέχθη τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀρότρου, ὅτε ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας, καὶ αὐτὸ τὸν ἤγαγε νὰ πράξῃ τὰ σφάλματα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα βεβαίως πάντες τὸν ἐλέγχουσιν. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν εἶμαι κατὰ τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας· ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία ὡς ποινὴ ἐπιφέρει ἀγαθά τινα, ἀπαλλάσσει πρῶτον τοὺς στρατιώτας ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ μεταβαίνωσι πρὸς καταδίωξιν τῶν μελλόντων συναδέλφων των, ἀπαλλάσσει τὰς οἰκογενείας τῶν καταδιωκομένων ἀπὸ πολλὰ δεινὰ, συγχρόνως δὲ καθιστᾷ δυνατὴν τὴν συλλογὴν τῶν ἀνδρῶν τῶν ὑποχρέων ἐν βραχεῖ χρόνῳ, διότι πάντες σπεύδουσι πρὸς ἀποφυγὴν προσθέτου ὑπηρεσίας. Οὐ μόνον δὲ οἱ Ἕλληνες, ἀλλὰ πᾶς λαὸς δὲν μένει εὐχαρίστως ἐν τῷ στρατῷ μὲ ὅλας τὰς ἐλπίδας περὶ τοῦ ἐναντίου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ. Ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία ἀναγκάζει τοὺς πολίτας νὰ προσέρχωνται ἐγκαίρως εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ὁμολογῶ ὅτι οὕτω ἐπετεύχθη ἡ ταχεῖα προσέλευσις τῶν κληρούχων εἰς τὰς τάξεις των, ἀλλὰ δὲν δικαιολογεῖ τοῦτο τὴν ποινήν, ἥτις ἐπιβάλλεται, διότι καὶ μίαν ἡμέραν ἂν ἀπουσιάσῃ ἢ ἐνενήκοντα τοῦ ἐπιβάλλετε τὴν αὐτὴν ποινήν, 6 μῆνας. Ἐὰν 91 ἡμέρας ἢ πολλὰς ἑκατοντάδας, ἐπιβάλλεται ἡ αὐτὴ ποινὴ ἑνὸς ἔτους. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νομοσχέδιόν της ἔπρεπε νὰ θέσῃ βαθμολογίαν τινὰ εἰς τὰς ποινάς, ἀνάλογον τοῦ χρόνου τῆς ἀπουσίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνδομύχως εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ γελᾷ διὰ τὴν σοβαρότητα, μεθ’ ἧς πάντες οἱ λαλήσαντες ἀντιπολιτευόμενοι ἐπελήφθημεν συζητήσεως ἐπὶ νομοσχεδίων, ἅτινα αὐτὸς ὁ ἴδιος, ἂν ἦναι Κυβέρνησις, μετ’ ὀλίγον χρόνον ριζηδὸν θὰ μεταβάλῃ. Ἐγώ, κύριοι, νομίζω ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι προσωρινά, εἶναι φάρμακον διὰ τὴν προσωρινὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν νομίζει, ὅτι θὰ εὑρεθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσεχῶς. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέβλεψεν εἰς τὸ νὰ δύναται νὰ συγκαλέσῃ οὐ μόνον σειρὰς ὡρισμένας ἐφέδρων διὰ τοῦ νόμου ΑΛΓʹ ἀλλὰ νὰ δύναται νὰ συγκαλέσῃ καὶ ἑτέρας σειρὰς ἀνδρῶν μὴ ὑπαγομένων εἰς ὑποχρέωσιν ἐφεδρείας πλέον δυνάμει τοῦ νόμου, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐθνοφρουράν. Ἐγυμνάσθησαν κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν οἱ γεννηθέντες ἀπὸ τοῦ 1853 καὶ ἐντεῦθεν. Ἐν περιπτώσει προσκλήσεως τῆς ἐφεδρείας, ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ προσκαλέσῃ παρὰ τοὺς ἄγοντας μέχρι τοῦ 30 ἔτους. Λάβετε τὰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ ἰδῆτε ὅτι ὑπήγοντο εἰς ὑποχρέωσιν 90 χιλιάδες ἄνδρες· ἐξ αὐτῶν προσῆλθον 58 χιλιάδες, ἔμειναν δὲ μὴ προσελθόντες ἢ ἀπαλλαγέντες 32 χιλιάδες. Ἐκ τῶν 58 χιλιάδων ἀνδρῶν δὲν δύνασθε νὰ προσκαλέσητε σήμερον δυνάμει τοῦ ὑπάρχοντος νόμου πλείονας τῶν 45 χιλιάδων· τὰ τμήματα τῶν δύω τελευταίων σειρῶν δὲν δύναται νομίμως νὰ προσκαλέσῃ ἤδη ἡ Κυβέρνησις, διότι ὁ νόμος δὲν τὸ ἐπιτρέπει. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν, εἶναι φρόνιμον, εἶναι φιλάνθρωπον, ἄνδρες οἵτινες σήμερον δὲν ὑπάγονται εἰς στράτευσιν, οἵτινες θεωροῦσιν ὅτι παρέσχον πᾶσαν ὑπηρεσίαν καὶ ἐξετέλεσαν τὴν ὑποχρέωσίν των εἰς τὸ Κράτος, οἰκογενειάρχαι νὰ θέλετε νὰ τοὺς ρίψητε πάλιν εἰς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν; διότι περὶ αὐτῶν πρόκειται, πρόκειται ν’ αὐξήσητε τὴν ἐφεδρείαν διὰ τῆς προσκλήσεως τῶν ἐπιστράτων, οἵτινες προσεκλήθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1880 μὲ τὴν ἡλικίαν τῶν 27 καὶ 28 ἐτῶν, οἵτινες σήμερον εἶναι ἐθνοφρουροί. Ἡ Κυβέρνησις θέλει καὶ ἄλλην εὐκολίαν, οὐ μόνον νὰ μηκύνῃ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ αὐξήσῃ τὴν θητείαν αὐτοβούλως καὶ ἀνόμως, ἀλλὰ θέλει νὰ δικαιολογηθῇ, ὅπως καὶ ἄνευ τῆς Βουλῆς προσκαλέσῃ ἐπιστρατείαν. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ διατάσσει ῥητῶς, ὅτι ἐπιστράτευσις δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ γνώσεως τῆς Βουλῆς· δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προσκαλέσῃ τὴν ἐφεδρείαν ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Βουλὴ συνεδριάζει ὑποβάλλουσα αὐθωρεὶ τὸ Διάταγμα εἰς τὸ Σῶμα, ὅταν δὲ εἶναι ἀποῦσα ὀφείλει ἄνευ ἀναβολῆς νὰ δημοσιεύσῃ Διάταγμα συγκλήσεως. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ Ἔθνους νὰ προσκαλῆτε τὸν στρατὸν καὶ ν’ αὐξάνηται ὁ ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους. Τὸ Σύνταγμα ὁρίζει ὅτι ἄνευ τῆς Βουλῆς δὲν δύνασθε ν’ αὐξήσητε τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅμως ἤδη ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ λάβῃ σήμερον τοιαύτην ἄδειαν. Ἡ μονοετὴς θητεία ἴσως ἀπεδείχθη ἀρκοῦσα πρὸς ἐκγύμνασιν τοῦ στρατοῦ, πρὸς ἐκγύμνασιν ὅμως καὶ μόρφωσιν ὑπαξιωματικῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν στελεχῶν εἶναι ἀνεπαρκεστάτη, καὶ τοῦτο ἐνόησε κάλιστα πλέον καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλπίζω. Διὰ τῆς βραχείας θητείας ἔστω τῆς τριετοῦς—διότι καὶ ἡ τριετία θεωρεῖται ὡς βραχεῖα θητεία—δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε καλοὺς ὑπαξιωματικοὺς· καὶ τοὺς ἤδη ὑπάρχοντας κατηρτισμένους ἐκ μακρᾶς θητείας διὰ ἀνακατατάξεως τοὺς χάνομεν ὁλοέν· διότι οἱ πλεῖστοι τείνουν ἀτελεῖς ὀλίγοι περὶ τὴν παίδευσιν, ἀλλὰ ἄριστοι στρατιῶται ἀποθαῤῥύνονται μὴ ἔχοντες μέλλον. Ἡ σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἡ προετοιμάζουσα αὐτοὺς εἰς ἀξιωματικοὺς εἰς τὸν στρατὸν, ἐγένετο καὶ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ γίγνηται ἀφορμὴ νὰ ἐλαττωθῶσιν τὰ στελέχη τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν τοῖς σώμασι, διότι πολλοὶ ὑπαξιωματικοὶ ἐγκαταλιμπάνουσι τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μὴ ἔχοντες ν’ ἀποβλέψωσιν ὡς ἄκρον ἄωτον τῆς φιλοδοξίας αὐτῶν ἢ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ· ὅπως ἔχητε καλοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἐν τῷ στρατῷ καὶ τοὺς συγκρατήσητε, πρέπει νὰ φροντίσητε ὅπως διὰ νόμου δώσητε εἰς αὐτοὺς εἰς στάδιον ἄνω τοῦ σταδίου τῶν ἀνθυπασπιστῶν τοὐλάχιστον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολοχαγοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νομίζει, ὅτι θὰ συμπληρώσῃ τὰ κενὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὀργανίζει σχολὴν προπαρασκευαστικὴν ὑπαξιωματικῶν. Νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τὸ ποθούμενον, διότι εἰς ταύτην θὰ καταταχθῇ ὡρισμένη τάξις πολιτῶν, νέοι ἐξ οἰκογενειῶν, οἵτινες δὲν δεικνύουσι μεγάλην ἐπιθυμίαν οὔτ’ ἐπίδοσιν εἰς ἄλλο τι στάδιον· θὰ ἐλλείπωσιν ἐκ τῆς σχολῆς ταύτης αἱ ρωμαλέαι καὶ πειθαρχικώταται τάξεις τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐργατῶν, καὶ ἡ σχολὴ αὕτη θὰ καταστῇ κακὸν ἀντίγραφον τῆς σχολῆς τῶν εὐελπίδων καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, μὲ τὴν μεγάλην διαφορὰν ὅτι αἱ σχολαὶ αὗται παρασκευάζουσιν ἀξιωματικοὺς καὶ ἐκτελοῦσι τὸν προορισμόν των ἀναλόγως τῶν μέσων ἡμῶν καλῶς, ἐνῷ αὕτη θὰ παρασκευάζῃ ὑπαξιωματικούς. Οὐδέποτε, κύριοι, ὑπαξιωματικὸς δύναται νὰ μορφωθῇ ἐν σχολείοις· εἷς ἐκ τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τῆς Γαλλίας, ὃν ἐμνημόνευσαν πάντες σχεδὸν οἱ προλαλήσαντες, εἶπεν ὅτι εἶναι ἰδέα χειμαιρικὴ καὶ ἀνέφικτος τὸ νὰ σχηματισθῶσιν ὑπαξιωματικοὶ ἐν σχολείοις. Μόνον ἐν τῷ τάγματι καὶ τῷ συντάγματι μορφοῦται, καταρτίζεται ὁ ὑπαξιωματικός. Ἐκεῖ εἶναι τὸ μέγα σχολεῖον καὶ τὸ μόνον.

§85ΚΟΡΠΑΣ. Ἡ Γερμανία ἔχει ἓξ τοιαύτας σχολάς.

§86ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ πόσας ἔχει χιλιάδας στρατοῦ; Πόσους ἐξάγει ἐκ τῶν σχολῶν, καὶ πόσους μορφώνει ἐν τοῖς σώμασιν; Ἄλλως τε μὴ λησμονῆτε, ὅτι καὶ ἡ Γερμανία ἔχει τὴν βραχεῖαν θητείαν. Κύριοι, θέλετε νὰ ἔχητε ἀρκοῦντας καὶ καλοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἐν τῷ στρατῷ; παύσατε νὰ τοὺς θεωρῆτε Ἑλβετοὺς ἀγοραζομένους· ἓν αἴσθημα πρέπει νὰ κολακεύητε παρὰ τῷ Ἕλληνι, τὴν φιλοτιμίαν καὶ τὴν φιλοδοξίαν· ἐπιδείξατε αὐτῷ μέλλον ἀνώτερον, θέσατε αὐτὸν εἰς ἅμιλλαν διὰ δικαίας καὶ ἀμερολήπτου προαγωγῆς τῶν ἀρίστων λόγῳ στρατιωτικῆς ἀρετῆς, καὶ ὄχι μόνον παιδεύσεως· διὰ Νόμου ὁρίσατε ὅτι ἡ προαγωγὴ ἐν τοῖς σώμασι πεζικοῦ καὶ ἱππικοῦ εἰς ἀξιωματικοὺς θὰ γίνηται κατ’ ἀναλογίαν ἐκ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐκ τῶν σχολῶν τῶν τε ἡμετέρων καὶ τῶν τῆς Εὐρώπης· αὐξήσατε τὴν μισθοδοσίαν βαθμιαίως ἀναλόγως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ μὴ στερῆτε εἰς ἀγαθοὺς στρατιώτας τὴν ἐλπίδα, ἂν δύνανται νὰ γείνωσιν ἀξιωματικοί. Οὕτω θὰ δυνηθῆτε νὰ συγκρατήσητε ἀρκετοὺς ὑπαξιωματικούς, ἀρίστους προγυμναστὰς ἐκ τῶν σπλάγχνων τοῦ στρατοῦ προερχομένους, ἄλλως θὰ σᾶς ἐγκαταλείψωσι καὶ οἱ μείναντες ἔτι. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διατάξεων τῶν νομοσχεδίων τούτων κατ’ ἄρθρον, καὶ ἰδίως τοῦ περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου περὶ στρατολογίας καὶ διὰ νὰ ἀποφύγω συζητήσεις εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὸν ὑλικὸν χρόνον νὰ ἐξετάσῃ τὰς παρατηρήσεις μου καὶ, ἂν ἐγκρίνῃ ταύτας, νὰ δεχθῇ τὰς δεούσας τροπολογίας. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 5ῳ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ὁ τρόπος τῆς προσκλήσεως τῶν ὑποχρέων, νὰ ἀναγινώσκεται δηλαδὴ ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν καλουμένων εἰς ἕκαστον χωρίον ἐπ’ ἐκκλησίαις ἐπὶ τρεῖς συνεχεῖς Κυριακάς· διότι βεβαιώθητε ὅτι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσκαλέσῃ διὰ γενικοῦ Διατάγματος, δημοσιευομένου ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, οἱ πλεῖστοι θὰ διατελῶσιν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς προσκλήσεως, καὶ θὰ ὑπάγωνται εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν μὴ προσερχόμενοι ἐγκαίρως. Ἑπομένως προτείνω, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 5 προστεθῇ «καὶ κατὰ τρεῖς συνεχεῖς Κυριακὰς πρὸ τῆς ὡρισμένης εἰς προσέλευσιν ἡμέρας». Τὸ ἄρθρον 9 περιέχει διάταξιν, ἥτις ἀτυχῶς θὰ δώσῃ χώραν εἰς παρεξήγησιν ἂν οὐχὶ εἰς ἀδικίας καὶ εἰς ρουσφέτια. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιφυλάσσεται τὸ δικαίωμα, ὅπως ἐπιβάλλῃ τὴν ποινὴν τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας· αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὔτε δι’ ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, οὔτε διὰ τοὺς συμπολιτευομένους. Δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλπίδα ὁ παρανομήσας πολίτης, ὅτι δύναται ν’ ἀπαλλαχθῇ τῆς ποινῆς του τῇ συστάσει τῶν βουλευτῶν πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν. Πᾶς ὅστις παρανομεῖ, πρέπει νὰ ὑφίσταται τὴν ποινὴν, ὅπως ἐπιβάλλεται σήμερον παρὰ τοῦ κατατάττοντος αὐτὸν ἀξιωματικοῦ ἢ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου. Τὸν νεωτερισμὸν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ πρέπει ν’ ἀποκρούσωμεν πάντες, διότι νὰ ἦσθε βέβαιοι ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου θὰ πολιορκηθῆτε ἀπὸ τοὺς εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν ὑπαγομένους, προσάγοντας πιστοποιητικὰ ὅτι ἦτον ἀδύνατον νὰ προσέλθωσιν.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ σήμερον ὁ Ὑπουργὸς ἀποφασίζει.

§88ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς δὲν ἐπιβάλλετε πρόσθετον ὑπηρεσίαν δι’ ἀποφάσεώς σας· αὕτη ὑπάρχει ἐκ τοῦ νόμου, καὶ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἀναγράφει τὸ νῦν γινόμενον μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι νῦν γίνεται κατὰ νομολογίαν, ἐνῷ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου θὰ γίνεται κατὰ νόμον.

§90ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ποινὴ σήμερον ἐπιβάλλεται παρὰ τῶν διευθυντῶν τῶν Στρατολογικῶν Γραφείων κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεως (διάλογοι). Ἐγώ, κύριοι, ἔχω καθῆκον νὰ φέρω τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην, καὶ πρέπει νὰ τὸ ὑπολογίσητε ὑμεῖς καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅστις θὰ περιστοιχίζεται ἀπὸ πάντας τοὺς βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι τὸν ὑποστηρίζουν.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περισσότεροι ἀντιπολιτευόμενοι ἔρχονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν παρὰ ὑπουργικοῦ.

§92ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως ἡ εἴσοδος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶνε ἀπηγορευμένη, οὔτε εἶνε ὀρθὸν διότι εἶναί τις ἀντιπολιτευόμενος νὰ μὴ ἔρχηται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν· ἄλλως τε δὲ οἱ φίλοι τῶν ἀντιπολιτευομένων ἀδικοῦνται περισσότερον καὶ ἔχομεν ἀφορμὰς νὰ πηγαίνωμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ ν’ ἀποκρούωμεν τὰς ἀδικίας καὶ διαμαρτυρώμεθα κατὰ τῶν ἀδικούντων ὀργάνων σας. Τὸ ἄρθρον 12 ἐτέθη διὰ νὰ δημιουργήσῃ θέσεις ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Δὲν εἶμαι εἰς τοῦτο ἐναντίος ἐν γένει, διότι φρονῶ, ὅτι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην αὐτῶν ὡς στελεχῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ δημιουργία θέσεων ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων, πολυδαπάνων. Τὸ ἄρθρον 17 ἐπιβάλλει μεγάλας καὶ προσθέτους ζημίας εἰς ἐκείνους, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς τύχης εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ὑπηρετήσωσι διπλάσιον χρόνον ἀπὸ τοὺς συναδέλφους των. Τὸ ἄρθρον 44 τοῦ νόμου δὲν ἐπιτρέπει οὔτε ἄδειαν κανονικὴν, οὔτε ἀναῤῥώσεως, οἱαδήποτε δὲ ποινὴ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν στρατιώτην, δὲν λογίζεται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Οὕτω δὲ ἡ διετὴς ὑπηρεσία καταντᾷ λίαν μακρὰ καὶ φορτική. Τὸ ἄρθρον 18 παύει τοῦ ν’ ἀπαλλάσσῃ τοὺς ἔχοντας ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ, ἐνῶ μέχρι τοῦδε ὁριστικῶς ἀπηλλάσσοντο.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§94ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἐκδώσει ἐγκύκλιον, δι’ ἧς προσεκάλει τοὺς ἔχοντας ἀδελφὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ στρατῷ, ὅπως προσέλθωσιν· ἀλλὰ κατόπιν εἶδεν ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ προσκαλέσῃ τοὺς ἀπαλλαγέντας, καὶ ἀνέστελε τὴν ἐγκύκλιον ταύτην διαταγήν του.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν ἀνέστειλα· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐκληρώθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς γενικῆς κληρώσεως, δὲν ἠξεύραμεν ποῦ νὰ τοὺς κατατάξωμεν, μετὰ τῶν μονοετῶν ἤ μετὰ τῶν διετῶν; καὶ ἀνεγράψαμεν τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῷ νόμῳ, ἵνα λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς κληρώσεως, οὐχὶ τῆς ὑποχρεώσεως.

§96ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχετε καλὰς πληροφορίας· ἡ γενικὴ κλήρωσις ἐγένετο, διότι σήμερον κληροῦνται πάντες ὡς ὑπόχρεοι εἰς μίαν ἀπογραφὴν, ἑπομένως καὶ αὐτοὶ ἐκληρώθησαν.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐκληρώθησαν. Ἄν δὲν ἐφρόντισαν νὰ ὑποβάλωσι τὴν αἴτησιν τῆς ἀπαλλαγῆς, βεβαίως ἐκληρώθησαν· ἀλλ’ ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν περὶ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον δικαίωμα ν’ ἀπαλλαγῶσιν καὶ ἐποιήσαντο χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, ὅπως ὑποβάλωσι τὴν αἴτησιν· ἂν δὲ κατόπιν ὁ λόγος τῆς ἀπαλλαγῆς ἐξέλιπεν, ἔπρεπε νὰ καταταχθῶσιν, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ἐν τῇ δισκολίᾳ ποῦ νὰ τοὺς κατατάξωμεν, ἀφοῦ δὲν εἶχον κλήρωσιν διετῆ καὶ εἶχον ἀπαλλαγῆ τῆς μονοετοῦς θητείας.

§98ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἄν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπετείνετο πρὸς τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι πάντες εἶναι κληρωμένοι. Καὶ ὁ νόμος ὁ Γαλλικὸς περιέχει τὴν διάταξιν ταύτην· καὶ οὗτος ἀπήλλαξε τοὺς ἀδελφοὺς, τοὺς ἔχοντας ἕτερον ἀδελφὸν ἐν τῷ στρατῷ, ἀφοῦ δὲ ὁ ἡμέτερος νόμος εἶναι μετάφρασις τοῦ Γαλλικοῦ, ἡ ἔννοια εἶνε ὅτι ἀπαλλάσσεται ὁριστικῶς, ἐνῶ σήμερον διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ δὲν ἀπαλλάσσεται πλέον ὁριστικῶς, ἀλλ’ ἀναβάλλεται ἡ κατάταξις. Ἐγὼ δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος, διότι φρονῶ ὅτι ἕνεκα τῆς μονοετοῦς θητείας πρέπει νὰ ἦναι πάντες ὁπωσοῦν ἐκγεγυμνασμένοι· ἐφιστῶ ὅμως τὴν προσοχὴν τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅπως γνωρίζωσι τί ψηφίζουσι. Τὸ ἄρθρον 19 ἔχει διάταξιν, δι’ ἧς οἱ ἀνίκανοι, οἱ μὴ προσελθόντες ἐγκαίρως, δύνανται νὰ ἀπαλλαγῶσιν, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ἦναι ὁμοφωνία τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου· ἀλλ’ ἐὰν ἡ πλειοψηφία, 3 ἢ 4 δηλαδὴ μέλη αὐτοῦ, ἀποφανθῶσιν ὑπὲρ τῆς ἀνικανότητος, ἓν δὲ μέλος ἐκ δυστροπίας δὲν θελήσῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνικανότητα, δι’ αὐτὸ ὁ ἀνίκανος πρέπει νὰ μεταβῇ εἰς τὸν στρατὸν καὶ νὰ ὑπηρετήσῃ; Διατί νὰ τὸν ἀναγκάσητε νὰ ὑπηρετήσῃ, διότι ἓν μέλος τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὴν ἰδιοτροπίαν νὰ μὴ τὸν θεωρῇ ἀνίκανον; Νομίζω, ὅτι καὶ ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ τροποποιηθῇ οὕτως, ὥστε νὰ δύναται τοὐλάχιστον νὰ ἐφεσιβάλλῃ τὴν ἀπόφασιν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 20 δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις φέρει διάταξιν, ἥτις σχεδόν, εἰμὴ καθ’ ὁλοκληρίαν, παρεμποδίζει τὸ δικαίωμα τῆς μεταφορᾶς τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν (ἀναγινώσκει)· «Οἱ ἐν τῷ μητρῴῳ τῶν ἀῤῥένων....»). Ἀλλ’ ἂν ἦναι ἄκυρος ἡ ἐγγραφή του εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων τοῦ δήμου, εἰς ὃν ἐπιθυμεῖ τις νὰ μεταφέρῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐγγραφῇ καὶ ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ· διότι ὁ νόμος λέγει, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ἂν ἄγῃ ἡλικίαν ἥττονα τῶν 40 ἐτῶν, ἂν δὲν ἦναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων, διότι πρέπει ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος νὰ φέρῃ καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ μητρῴου, εἰς ὃ εἶναι ἐγγεγραμμένος, ἀλλ’ ὁ θέλων νὰ μετενέγκῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα ἐνταῦθα δὲν δύναται νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, διότι εἶναι ἄκυρος ἡ ἐγγραφή του εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων ἐνταῦθα. Δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον· πρέπει νὰ τροποποιηθῇ οὕτω τὸ ἄρθρον, ὥστε νὰ μὴ παρεμποδίζῃ τὴν μεταφορὰν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Ἐλπίζω ὅτι θὰ τροποποιηθῇ ἢ θὰ ἑρμηνευθῇ. Ἑτέρα ἀδικία καὶ ἀνισότης εἰς τὸ ἄρθρον 22. Δικαιοῦνται νὰ ὑποβάλωσι περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεις καὶ μετὰ τὴν ὁριζομένην ὑπὸ τοῦ νόμου προθεσμίαν οἱ ἀπαλλακτέοι δυνάμει τοῦ νόμου, οἱ ὀρφανοὶ κτλ. Ἀλλ’ ἂν μὴ προσῆλθον εἰς τὸν στρατὸν, δηλαδὴ ἠπείθησαν καὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ ὦσιν ἀπειθεῖς, τιμωροῦνται μὲ 100 δραχμῶν πρόστιμον, ἐκεῖνοι δὲ οἵτινες εὐπειθῶς φερόμενοι κατετάχθησαν εἰς τὸν στρατὸν, αὐτοὶ τιμωροῦνται μὲ 150 δραχμὰς πρόστιμον (ἀναγινώσκει τὸ σχετικόν)· δηλαδὴ ἐὰν συνελήφθη τις, ἢ ἐὰν προσῆλθε καὶ κατετάχθη καὶ κατόπιν κάμει αἴτησιν περὶ ἀπαλλαγῆς, τότε τιμωρεῖται μὲ 150 δραχμὰς, ἀλλ’ ὁ ἀπειθήσας καὶ μὴ ὑποβαλὼν αἴτησιν περὶ ἀπαλλαγῆς, αὐτὸς τιμωρεῖται μὲ 100 δραχμῶν πρόστιμον. Αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἄδικος ἐν γένει ἡ ἐπιβολὴ χρηματικῆς ποινῆς ὅπως δυνηθῶσι ν’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ ἀπαλλακτέοι· σήμερον οἱ ἐγκαίρως ὑποβάλλοντες τὰς ἐνστάσεις εἶναι οἱ πλεῖστοι, οἱ τῆς καλλιτέρας τάξεως, οἱ εὑρισκόμενοι εἰς κύκλον καὶ τάξιν ἀνεπτυγμένην· οἱ πλεῖστοι δὲ, καθυστεροῦντες τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐνστάσεων, εἶναι οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ καὶ ποιμένες, οἱ εἰς τὰς ἐσχατιὰς καὶ τὰ ὄρη διαιτώμενοι καὶ μὴ γνωρίζοντες τὸν νόμον. Αὐτοὶ δὲ οἱ πτωχοὶ εἶναι σήμερον διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ὑποχρεωμένοι, διὰ νὰ ἀπαλλαγῶσι, νὰ πληρώσωσιν 100 καὶ 150 δραχμάς. Εἶναι δίκαιον αὐτό; εἶναι φιλάνθρωπον; Ἄρθρον 23. Ἐνταῦθα εἶναι ἀρχαὶ ὠδίνων δι’ ὑμᾶς, διότι πάλιν θὰ σᾶς πολιορκήσωσιν ἅπαντες οἱ ὑπόχρεοι ὅπως τοὺς παραστήσετε, ὅτι ἔχουν ἀνωτέραν καὶ κατωτέραν τῆς προσδιοριζομένης ἡλικίας, νὰ φανοῦν ὑπερήλικες, ἐνθυμεῖσθε τὴν ἀρχαίαν φράσιν. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, οὔτε πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἀμφισβητῆται ἡ ἀκρίβεια τῆς ἡλικίας τῶν μητρώων, ἐκτὸς ὅσον ἀφορᾷ πασιφανῆ ἀνικανότητα, εἴτε ὡς ἐκ τῆς πολὺ μικρᾶς ἡλικίας, εἴτε ὡς ἐκ τῆς πολὺ μεγάλης ἡλικίας (ἀναγινώσκει).

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πέραν τῶν 40 ἐτῶν.

§100ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πῶς τὸ ἐξάγετε;

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποία εἶναι ἡ ὑπόχρεως ἡλικία;

§102ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μόνον διὰ τοιαύτης ἑρμηνείας, σημειουμένης εἰς τὰ πρακτικά, δύναται νὰ νοηθῇ σαφῶς. Καὶ ἄν τις ἦναι 35 ἐτῶν καὶ εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐνταῦθα, θὰ μείνῃ;

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βέβαια.

§104ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τέλος πάντων ὁπωσδήποτε εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἑρμηνεία καθαρὰ εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ, διότι νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ κακὴ ἀρχὴ τῶν αἰτήσεων ἀπαλλαγῶν, νὰ ὁρισθῇ ὅμως μικρότερον τὸ ὅριον. Εἰς τὸ ἄρθρον 25 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καταργεῖ διάφορα ἄρθρα τῶν νόμων ΑΛΓʹ. ΨΙΣΤʹ, συγχρόνως καὶ ἄρθρα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Τί ἄρθρον τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταργήσῃ; τὸ περὶ συγκλήσεως τῆς Βουλῆς ἐν καιρῷ συγκλήσεως τῆς ἐπιστρατείας, δηλαδὴ τὸ 27ον;

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§106ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ 26 ἄρθρον εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ φέρῃ ὅλον τὸ Νομοσχέδιον αὐτό· ἀλλ’ ἀτυχῶς καὶ αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους εἰς τὰς ἀρχὰς μᾶς παρέστησεν ὡς ἐλαχίστους, καὶ οἵτινες ἔμαθον καὶ γνωρίζω, ὅτι εἶναι πλεῖστοι ἐν τῷ στρατῷ, καὶ μᾶς τοὺς παρέστησαν ἐλαχίστους, διότι ἐστάλησαν εἰς τὰ διάφορα σώματα καταστάσεις κατηρτισμέναι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἐλέγετο εἰς τὰ τάγματα· «συμπληρώσατε τὰ κενὰ καὶ ὑπογράψατε τὴν κατάστασιν» ἡ κατάστασις ὅμως περιεῖχε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνικάνων, καὶ τὰ τάγματα ἐπρόκειτο νὰ συμπληρώσουν τὴν Πατρίδα καὶ τὴν ἡλικίαν. Ἀλλὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνικάνων εἰς ἕκαστον τάγμα εἶχεν ὁρίσει τὸ Ὑπουργεῖον.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχετε ἐσφαλμένας πληροφορίας.

§108ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀληθεστάτας. Τὸ ἄρθρον 26 δὲν μεριμνᾷ περὶ πάντων τῶν ἀνικάνων ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ μόνον περὶ ἐκείνων, περὶ ὧν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀφίξεως συνετάχθη τακτικὴ ἔκθεσις περὶ τῆς ἀνικανότητός των. Ἀλλὰ περὶ πάντων τῶν ἀνικάνων δὲν συνετάχθη αὐθωρεὶ ἔκθεσις περὶ τῆς ἀνικανότητος, διότι πολλοί, βλέποντες ὅτι οἱ συνάδελφοί των δὲν ἐξαιροῦνται, καίτοι ἔχοντες μικράν τινα ἀνικανότητα, δὲν παρουσιάσθησαν εἰς τὸν ἰατρόν, ἵν’ ἀποφύγωσι νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὰ Νοσοκομεῖα καὶ ὑπαχθῶσιν εἰς ὑπηρεσίας δυσκρέστους καὶ πολλάκις ἐξευτελιστικὰς, καὶ τοιουτοτρόπως εἶναι πολὺ ἀνίκανοι καὶ διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν συνετάχθη ἀμέσως ἔνδειξις.

§109ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν γίνεται ἔνδειξις ἀπὸ τὸν ἰατρόν;

§110ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ἐξετασθῇ, κ. Στάϊκε, ἀπὸ τὸν ἰατρόν, ἀλλ’ ὅταν δηλώσῃ ὁ κληρωτὸς, ὅτι εἶναι καλὰ, ὁ ἰατρὸς δὲν κάμνει σωματικὰς ἐρεύνας διὰ νὰ ἀνεύρῃ σωματικὰ ἐλαττώματα κρύφια· πῶς ἀμφισβητεῖτε τοῦτο σεῖς στρατιωτικός;

§111ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ ἀμφισβητῶ, διότι ἔχω ἐναντίαν γνώμην. Σᾶς λέγω ὅτι, ὅταν ἐξακριβωθῇ ἡ ἀσθένεια, χωρὶς νὰ ἐξακριβωθῇ ἀπὸ τὸν ἰατρόν, τὸ τοιοῦτον ἐπιβαρύνει τὸν ἰατρόν, καὶ πολλοὶ ἰατροὶ ἔπαθον ἐξ αἰτίας τούτου. Ἐγὼ δὲ δὲν εὑρίσκω ποταπὴν τὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ.

§112ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ τὴν εὑρίσκω ἀκατάλληλον καὶ μὴ ἀνδρικήν· ἐν Εὐρώπῃ μάλιστα ὑπάρχουν γυναῖκες, αἱ ὁποῖαι περιποιοῦνται τοὺς ἀσθενεῖς. Ἄν, κύριοι, δὲν λάβητε πρόνοιαν νὰ προσθέσητε τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 15 περὶ ἐφεδρείας τοῦ Νομοσχεδίου, θέλετε εὑρεθῇ εἰς αἰφνιδίαν τινὰ ἐπιστρατείαν. Νομίζω, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐπιτάσσει, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ᾖ ὑπόχρεως νὰ ζητῇ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ὁψέποτε νομίσῃ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην εἴτε αὐξήσεως τῆς θητείας, εἴτε προσκλήσεως ἐφεδρείας, δηλ. συγκλήσεως ἐπιστρατείας, ὡς ὥρισε τὸ ἄρθρον 27 τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ πρέπει, ἂν ἡ Βουλὴ ἦναι παροῦσα, ἀμέσως νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας, ἢ ἂν δὲν εἶναι παροῦσα, ἀμέσως νὰ τὴν συγκαλέσῃ, ὅπως ἐπικυρώσῃ τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα κομματικὸν, εἶναι γενικὸν, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει πάντας ἡμᾶς· πάντες ἐνδιαφερόμεθα ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις σᾶς ζητεῖ ν’ αὐξήσῃ τὴν θητείαν· δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψητε τὴν αὔξησιν τῆς θητείας. Ἀλλ’ ἂν ἐπιτρέψητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσκαλῇ τὴν ἐφεδρείαν καὶ νὰ παρατείνῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑπαρχόντων, τοὐλάχιστον νὰ τῇ ἐπιβάλητε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσκαλέσῃ καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως αὕτη ἦναι ἐν γνώσει καὶ τὸ Ἔθνος, νὰ συμμορφοῦται δηλαδὴ ἑκάστοτε πρὸς τὸ ἄρθρον 27 τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§113Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἀγορεύσαντες παρέστησαν ὅτι περιέχει τὸ Νομοσχέδιον, εἶναι καὶ τοῦτο, ὅτι ἀντιβαίνει εἰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ Νομοσχεδίου ἀναιροῦσι διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἄν ἡ Κυβέρνησις πείθῃ ἑαυτὴν, ὅτι δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ τὰ ἄλλα κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἀπαριθμηθέντα ἐλαττώματα, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο θὰ ἐντείνῃ τὰ μέχρι τοῦδε ἐπιβεβλημένα βάρη εἰς τὸν λαὸν, ὅτι δὲν δημιουργεῖ νέα βάρη, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ἐπαρκῶς καὶ ἐντελῶς κανονίζει τὰ τῶν ἀσκήσεων τῆς ἐφεδρείας, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν σκοπεῖ νὰ παρατείνῃ τὴν διάρκειαν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θέλει ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον Ταμεῖον διὰ μεγάλων δαπανῶν, δύναται νὰ σιωπᾷ τὸ ἐλάττωμα ὅμως ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, εἶναι ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀποδείξῃ ἀνύπαρκτον, ὅτι δὲν τὸ περιέχει τὸ Νομοσχέδιόν της, καὶ διὰ τοῦτο περιεμένομεν καὶ περιμένομεν νὰ ἀκούσωμεν αὐτῆς. Ἂν ἡ Κυβέρνησις πείθῃ τοὺς φίλους της ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀγορεύσωσι, καὶ παραιτῶνται ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον τοῦ λόγου, ὃν εἶχον ζητήσει, θαυμάζω ὅμως πῶς πείθει καὶ ἑαυτήν, ὅτι καὶ αὕτη δύναται νὰ παραιτηθῇ τοῦ λόγου, ἢ πῶς νομίζει ὅτι διὰ τῆς σιωπῆς της δύναται νὰ ἀναιρῇ τὴν Ἀντιπολίτευσιν.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζει ὁ κ. βουλευτὴς, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποδείξωμεν τὸ συνταγματικὸν τοῦ Νομοσχεδίου, διότι ἰσχυρίσθησάν τινες τῶν κατ’ αὐτοῦ ὁμιλησάντων βουλευτῶν ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Οἱ κατ’ αὐτοῦ ὁμιλήσαντες ἠδυνήθησαν ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ἢ κἂν νὰ γεννήσωσιν ἀμφιβολίαν τινὰ περὶ τούτου; Ἤκουσα τὰ παρ’ αὐτῶν λεχθέντα, ἤκουσεν αὐτὰ καὶ ἡ Βουλὴ· εἶχον σπουδαιότητά τινα τὰ περὶ ἀντισυνταγματικότητος λεχθέντα; Ἡ διάταξις αὕτη προσθέτει ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν προϋπάρχουσαν· τοῦτο ἐῤῥέθη μάλιστα κατὰ κόρον ὑπὸ τῶν ἀντιπολιτευομένων βουλευτῶν, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσιν ὅτι εἶναι καὶ αὔξησις τῆς θητείας, καὶ παραδεχόμεθα ὅτι εἶναι αὔξησις τῆς θητείας, οὐχὶ ὅμως, ὡς λέγουσιν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι βουλευταὶ, κατὰ κανόνα, ἀλλ’ εἰς τὴν περίστασιν, ἣν τὸ νομοσχέδιον προβλέπει, τουτέστιν ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ ὁ νόμος οὗτος ὁρίζει, ὅτι ἡ θητεία δὲν θὰ ἦναι ἐνιαύσιος, ἀλλὰ 15 ἢ 18 μηνῶν. Τί ὑπάρχει ἐν τούτοις ἀντισυνταγματικόν; Περὶ ἐπεκτάσεως τῆς θητείας ἐν κανονικαῖς περιστάσεσιν ἐν τῷ στρατῷ τῷ μονίμῳ δὲν πρόκειται, πρόκειται περὶ τῆς θητείας κατὰ τὰς παραμονὰς πολέμου ἢ ἐπιστρατείας· κατ’ ἐκείνην δὲ τὴν ἐποχὴν ἡ θητεία δὲν θὰ ἦναι ἐνιαύσιος, ἀλλὰ 15 ἢ 18 μηνῶν. Εἶπέ τις τῶν βουλευτῶν, ὅτι εἶναι ἐντολὴ διδομένη ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως νομοθετήσῃ αὐτὴ περὶ τῆς προσθήκης τῶν 3 ἢ τῶν 6 μηνῶν· εἶναι τοῦτο σπουδαῖον; Ἐντολὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νομοθετικὴ δίδεται, ὅταν ἐπιτρέπηται εἰς αὐτὴν νὰ νομοθετήσῃ. Ἐνταῦθα δὲν ἐπιτρέπεται τοιοῦτόν τι· ἐνταῦθα λέγει ὁ νόμος ὅτι ἡ ὑπηρεσία θέλει εἶσθαι κατὰ 3 μῆνας μακροτέρα τῆς σημειουμένης, ἢ κατὰ 6 μῆνας, ἐὰν πληρωθῇ ὅρος τις, τουτέστιν ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη. Ποῖος εἶναι ὁ ὅρος; ἡ ἀνάγκη. Ποῖος βεβαιοῖ τὴν ἀνάγκην; ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος, φέροντος τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἠδύνατο νὰ μὴ ἦναι βεβαιῶν ἡ Κυβέρνησις, ἠδύνατο νὰ ἦναι ἄλλη τις Ἀρχὴ, ἠδύνατο καὶ νὰ μὴ ζητηθῇ ἡ βεβαίωσις αὕτη τῆς ἀνάγκης. Ποῦ εὑρίσκετε τὴν délégation, περὶ ἧς ὡμίλησαν, καὶ περὶ ἣν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία πρέπει νὰ δεικνύηται πολὺ φειδωλή; Περὶ τούτου δὲν πρόκειται· πρόκειται περὶ περιστάσεως ἐκτάκτου, ἐν ᾗ λέγομεν ὅτι ἡ θητεία δὲν ἔχει τὴν διάρκειαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν ταῖς περιστάσεσι ταῖς κανονικαῖς. Τοῦτο εἶναι συνταγματικώτατον· δύναταί τις νὰ φρονῇ ὅτι δὲν εἶναι πρέπον, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ φρονῇ, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, ἐὰν θέλῃ νὰ στηρίξῃ τοὺς λόγους αὑτοῦ ἐπὶ σοβαρῶν ἐπιχειρημάτων. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐσυνείθισεν εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια νὰ φέρῃ τὴν ἔνστασιν τῆς ἀντισυνταγματικότητος· τοῦτο ὑποχρεοῖ ἡμᾶς νὰ θεωρήσωμεν σπουδαίαν καὶ τὴν σημερινὴν ἔνστασίν της; Ὅτε ἡμεῖς ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον τοιαύτης σπουδαιότητος, ἐννοεῖται ὅτι ἐμελετήσαμεν πᾶσαν διάταξιν αὐτοῦ, καὶ ἰδίως κατὰ πρῶτον λόγον ἐξητάσαμεν ἂν ἡ διάταξις αὕτη ἦτο σύμφωνος πρὸς τὸν θεμελιώδη νόμον τοῦ Κράτους· ἐρχόμενοι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι βουλευταὶ καὶ ἐπιῤῥίπτοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μομφὴν, ὅτι ἐπὶ τοιούτων νομοθετημάτων δὲν ἐφρόντισεν αὐτὸ τοῦτο τὸ στοιχειωδέστατον νὰ ἐξετάσῃ, ἔχουσι τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτῶσι παρ’ ἡμῶν νὰ προσφερώμεθα πρὸς αὐτοὺς μετὰ τῆς εὐλαβείας ἐκείνης, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς, λέγων ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωμεν εἰς τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα ἀπάντησιν; Ἀπάντησιν θὰ δίδωμεν πάντοτε εἰς τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ στηριζόμενα ἐπὶ τῆς καλῆς πίστεως· ὅταν ὅμως τὰ ἐπιχειρήματα δὲν στηρίζωνται ἐπὶ τῆς καλῆς πίστεως, ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπέχωμεν πάσης ἀπαντήσεως.

§115Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον (θόρυβος).

§117ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εἶπεν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιβάλλει εἰς τοὺς φίλους του τὴν σιωπὴν, ὑπηνίχθη δὲ ἐμὲ, ἐπειδὴ ἐζήτησα τὸν λόγον καὶ δὲν ὡμίλησα, χρεωστῶ νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι παρῃτήθην τοῦ νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι παρετήρησα ὅτι οἱ προλαλήσαντες κατέκρινον τὴν μικρὰν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν τῶν ἀνδρῶν, ἐξήγαγον δὲ συμπεράσματα ὅλως ἀντίθετα τῶν ἰδεῶν των, τουτέστιν ἀπέκρουσαν τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συντελεῖ εἰς τὴν πληρεστέραν ἐκπαίδευσιν καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ στρατοῦ. Ἐπειδὴ θεωρῶ τὴν Βουλὴν ἀρκούντως λογικὴν, ὥστε νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν ἐκτίμησιν εἰς τὴν τοιαύτην λογικὴν τῶν προλαλησάντων, διὰ τοῦτο παρῃτήθην. Ἐὰν δὲ ἤθελον ζητήσει τὸν λόγον, ἤθελον τὸν ζητήσει διὰ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς τὴν τελειοποίησιν τοιούτων νομοθετημάτων, ἐὰν ὅπως ὁ βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπεν ὅτι προκειμένου περὶ ζητήματος ἀφορῶντος εἰς τὰ ὑψηλότερα συμφέροντα, δὲν πρέπει νὰ παρεμβάλλωμεν προσκόμματα, καὶ ἤθελον προτείνει τελειοποιήσεις τινὰς, ἐὰν δὲν εἶχε τὸν λόγον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ὅστις θέλει ν’ ἀποκρούσῃ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ἀντισυνταγματικόν. Ἐννοῶ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τὸ νεώτερον, τὸ σύστημα τὸ γερμανικὸν, τὸ παραδεχθὲν ἐν Εὐρώπῃ. Ἰδοὺ ποῦ ἔγκειται ἡ ἀξία τοῦ γερμανικοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ· πρῶτον εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν παντὸς σχεδὸν τοῦ μαχίμου πληθυσμοῦ τῆς χώρας· δεύτερον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ μεθοδικὴν διοργάνωσιν τῶν ἐφεδρειῶν, καὶ τρίτον εἰς τὴν τοιαύτην τυπικὴν διάταξιν τοῦ μονίμου στρατοῦ καὶ τῶν ἐφεδρειῶν, ὥστε αὗται τάχιστα νὰ συμπληρῶσι τὰ κενὰ τοῦ μονίμου στρατοῦ καὶ ἀπαρτίζωσι καὶ ἴδια σώματα, καὶ κυρίως ἐπὶ τὴν μεμελετημένην ταχεῖαν κινητοποίησιν πασῶν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι τὰ στρατιωτικὰ διαμερίσματα, καὶ οἱ ἔφεδροι καλούμενοι εὑρίσκουσιν ἑτοίμην ἐν ἀποθήκαις τὴν ἀποσκευὴν καὶ τὸν ἱματισμὸν αὐτῶν. Ἔχουσι παρόντα τὸν λόχον των καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ μητρῴου των, καὶ διὰ τοῦτο τὸ Ἔθνος ἐν διαστήματι ὀλιγίστων ἡμερῶν τίθεται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, καὶ ἐντὸς δέκα ἡμερῶν δύναται ὁ στρατὸς νὰ ἐξέλθῃ ἐκτὸς τῶν συνόρων.

§118ΖΩΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἐκφωνηθῆ ὁ κατάλογος. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν βουλευτῶν). Παρόντες εἶναι 110· λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 10)60 μ. μ.