1884.02.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47

τῆς 10 Φεβρουαρίου 1884.

(Παρασκευή)

(Ὥρα 4 Μ. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐκ Λαυρίου ἐμπόρων 20 περίπου τὸν ἀριθμόν, οἵτινες ζητοῦσι νὰ γείνῃ γνωστὸν ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὰ λεχθέντα περὶ τοῦ ἐνωμοτάρχου ἐκεῖ δὲν εἶναι ἀληθῆ, καὶ μαρτυροῦσι περὶ τῆς καλῆς αὐτοῦ διαγωγῆς. Τηλεγράφημα ἐκ Τρικκάλων τοῦ Μωαμεθανοῦ Κεχριμὰν Μπέη, ὅστις παραπονεῖται, ὅτι παρεπέμφθη εἰς τὸ Κακουργοδικεῖον νὰ δικασθῇ ἐπὶ διγαμίᾳ, ἐνῷ τὸ θρήσκευμά του ἐπιτρέπει καὶ πλέον τῶν δύω συζύγων, ἡ δὲ σύμβασις διετήρησε τὴν ἰσχὺν τῶν θρησκευτικῶν αὐτοῦ θεσμῶν. Ἀναφορὰ τῆς Πουλχερείας χήρας Ἰωάννου Βλάχου, δι’ ἧς ἐκθέτει, ὅτι λαμβάνει σύνταξιν μόνον 83 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἐνῷ ὁ σύζυγος αὐτῆς παρέσχε μεγίστας ἐκδουλεύσεις, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐπαναστάσεως διατελέσας δημογέρων καὶ πληρεξούσιος τῶν Ἀθηνῶν εἰς ἁπάσας τὰς κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα Ἐθνικὰς Συνελεύσεις, ἔφορος τοῦ πολέμου κατὰ τὴν πολιορκίαν τῶν Ἀθηνῶν, μέλος τῆς ἀνωτάτης διοικητικῆς Ἀρχῆς, καὶ ὑπηρετήσας, ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ δήμου ἐν Ἀθήναις, πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Ἀθηναίων μέχρι τῆς ἀποβιώσεώς του, ζητεῖ δὲ, ἵνα συστηθῇ ἡ ἀναφορά της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ τὴν δέουσαν ὑπὲρ αὐτῆς καὶ τῆς ἀνυπάνδρου θυγατρός της πρόνοιαν.

§2Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι δικαία ἡ πρότασις καὶ πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν χήραν τοῦ Ἰωάννου Βλάχου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Δημητρίου Σούγγρα, ἀποστράτου σημαιοφόρου, ζητοῦντος περίθαλψιν, καθόσον πολλὰς παρέσχεν ἐκδουλεύσεις καὶ ὑπηρεσίας, ἄγει δὲ ἤδη τὸ 85 ἔτος τῆς ἡλικίας του. Ὁ κ. Ζάνες βουλευτὴς Καλαμῶν δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὸν Ἔφορον τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς ἐζήτησεν ὥστε νὰ διατεθῶσιν ἐκ τῶν πολλαπλῶν τῆς Βιβλιοθήκης βιβλίων, εἰ δυνατὸν, καὶ ὑπὲρ τῆς ἐν Καλάμαις Βιβλιοθήκης τοῦ Γυμνασίου. Ὁ κ. Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης ἀναφέρεται πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκτίθησιν, ὅτι πραγματικῶς ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς ἔχει πλέον τριπλᾶ, καὶ ὅτι δύναται νὰ διαθέσῃ αὐτὰ ἄνευ βλάβης τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τοῦ Γυμνασίου Καλαμῶν.

§4ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διατεθῇ μέρος τῶν βιβλίων τούτων καὶ ὑπὲρ τῆς Βιβλιοθήκης τοῦ Γυμνασίου Αἰγίου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸν κ. Ἔφορον...

§6ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ὑπάρχωσι περιττά...

§8ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ διανεμηθῶσιν ἐξ ἀναλογίας εἰς ὅλα τὰ Γυμνάσια τοῦ Κράτους.

§9ΤΖΑΝΕΣ. Τὸ Γυμνάσιον Καλαμῶν, κύριοι Βουλευταὶ, κέκτηται ἤδη βιβλιοθήκην ἀριθμοῦσαν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον ἀριθμὸν ἐκλεκτῶν βιβλίων· ἡ βάσις τῆς βιβλιοθήκης ταύτης ὑπῆρξεν ἡ προσφορὰ βιβλίων ἐκ μέρους πολλῶν φιλομούσων ἐντοπίων, ἡ δὲ ἐνέργεια πρὸς τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς κατεβλήθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Κυπριανοῦ, πρώτου γυμνασιάρχου τοῦ Γυμνασίου Καλαμῶν. Οἱ δὲ γυμνασιάρχαι ἅπαντες ἔκτοτε διὰ συνεισφορῶν, συνδρομῶν καὶ προσφορῶν φροντίζουσι νὰ πλουτίσωσι τὴν βιβλιοθήκην ταύτην, ἐγὼ δὲ ἐνόμισα καθῆκον μου ἱερὸν νὰ ἀνενεχθῶ εἰς τὸν κ. Ἔφορον τῆς Βουλῆς, νὰ ζητήσω δὲ παρ’ αὐτοῦ ἐκ τῶν πολλαπλῶν βιβλίων τῆς βιβλιοθήκης νὰ μὴ παράσχῃ ὅσα δύναται πρὸς πλουτισμὸν τῆς μικρᾶς ἡμῶν ἐν Καλάμαις βιβλιοθήκης. Ὁ κύριος Ἔφορος, συνεπεία τῆς ἀναφορᾶς μου πρὸς αὐτὸν, δι’ ἐγγράφου αὑτοῦ πρὸς τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς γνωματεύει, ὅτι ἔχει νὰ δώσῃ, καὶ ἐρωτᾷ ἐπὶ τούτῳ τὴν Βουλὴν, ἐκ τῶν πολλαπλῶν βιβλίων εἰς τὴν βιβλιοθήκην Καλαμῶν. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται, κύριοι βουλευταὶ, καὶ ὤφειλον νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν ὁποία ἐπὶ τῆς αἰτήσεώς μου ἐνέργεια ἐγένετο. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἅπασα ἡ Βουλὴ θέλει συγκατατεθῆ εἰς τὴν παροχὴν τῆς ἀδείας τοῦ νὰ μοὶ δοθῶσι τὰ αἰτηθέντα βιβλία, ἀφοῦ θὰ θεωρήσῃ ἡ Βουλὴ τὰς κατὰ τὰς Ἐπαρχίας καθιδρυομένας βιβλιοθήκας ὡς ἀναγκαίας καὶ ἀξίας ὑποστηρίξεως καὶ πρωτίστως τὴν ἐν Καλάμαις, ἥτις ἤδη δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς βιβλιοθήκη ἀξία λόγου πολλοῦ.

§10ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τὸ 1881, κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα ὅπως τὸ Δημόσιον ἔλθῃ εἰς βοήθειαν τοῦ Δήμου τῶν Αἰγιαλέων, ὅστις ἰδίᾳ δαπάνῃ συντηρεῖ τὸ Γυμνάσιον τοῦ Αἰγίου· τότε ἀπεκρούσθην, διότι ὑπῆρχε τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν. Κατόπιν ἐζήτησα ὅπως τὸ Δημόσιον δώσῃ ἐκ τῶν περισσευόντων βιβλίων τῆς δημοσίου Βιβλιοθήκης ἢ δώσῃ συνδρομήν τινα χρηματικὴν πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τότε ἀπέτυχον. Τὸ Αἴγιον, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, τίθεται εἰς ἥττονα θέσιν ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν. Πέρυσι συνεστήθησαν Γυμνάσια δαπάναις τοῦ Δημοσίου καὶ εἰς τὰ Καλάβρυτα καὶ ἀλλαχοῦ, εἰς δὲ τὸ Αἴγιον δὲν ἐδόθη ἡ παραμικρὰ συνδρομή. Παρακαλῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ δοθῶσι τὰ περισσεύοντα βιβλία ὑπὲρ τῶν Γυμνασίων, τότε νὰ δοθῶσι καὶ εἰς τὸ Γυμνάσιον Αἰγίου. Δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ λόγον ὅπως τίθησιν Ἐπαρχίας τινὰς εἰς ἥττονα θέσιν ἄλλων, διὰ τὸν λόγον, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Ἐπαρχιῶν αὐτῶν εἶνε ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑποκύπτουν εἰς τὴν θέλησιν οἱουδήποτε. Ἐὰν ὑπάρχῃ πνεῦμα Δικαιοσύνης ἐν τῇ Βουλῇ, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασίς μου.

§11ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν πρόκειται νὰ παραλειφθῇ οὐδὲν Γυμνάσιον. Ἐγὼ λέγω νὰ δοθῶσιν εἰς ὅλα. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀνεκοίνωσα μίαν ἰδέαν εἰς τὸν κύριον Φιλήμονα καὶ ὁ κύριος Φιλήμων ἐπιθυμεῖ νὰ γνωρίσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἀντίῤῥησιν (θόρυβος), διότι ἐγὼ δὲν ζητῶ φυλλάδας διὰ τὸ Γυμνάσιον Καλαμῶν, ἀλλὰ βιβλία (θόρυβος).

§12Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ δοθῶσιν εἰς ὅλα, ἀλλὰ κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν.

§13Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι καὶ ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐκφράσω ἐκ μέρους τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, τὴν γνώμην μου· διότι τὸ Γυμνάσιον Πύργου συντηρεῖται ὁλοσχερῶς διὰ χρημάτων ἐπαρχιακῶν, τὸ δὲ Δημόσιον βοηθεῖ 6,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι διδακτικὰ βιβλία· αὐτὴν τὴν σύγχυσιν κάμνετε· εἶναι ἁπλῶς πρὸς σύστασιν Βιβλιοθήκης.

§15Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ δοθῶσιν ἀπὸ τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ προτιμηθῶσι τὰ Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα συντηροῦνται δι’ ἐπαρχιακῶν χρημάτων ἢ ἄλλων συνεισφορῶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ δοθῶσι πρῶτον εἰς τὸ Γυμνάσιον Αἰγίου, κατόπιν εἰς τὸ Γυμνάσιον Πειραιῶς καὶ κατόπιν εἰς τὰ ἄλλα Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα συντηροῦνται δι’ ἐπαρχιακῶν, δημοτικῶν ἢ ἄλλων ἰδιωτικῶν δαπανῶν.

§16ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει διὰ νόμου νὰ κανονισθῇ ἡ σύστασις Βιβλιοθηκῶν εἰς ὅλα τὰ Γυμνάσια· ὁ νόμος ὁ νέος θὰ ὁρίζῃ ὅτι ὁ Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς Βουλῆς δύναται νὰ χορηγήσῃ ἐκ τῶν βιβλίων τῶν τριπλῶν καὶ πολλαπλῶν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὰς Βιβλιοθήκας τῶν Γυμνασίων τούτων· συγχρόνως ὅμως πρέπει νὰ ὁρίσῃ καὶ ἄλλο τι ἀναπόφευκτον, τὴν εὐθύνην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ παραλάβωσι τὰ βιβλία καὶ θὰ ἦναι Ἔφοροι τῶν Βιβλιοθηκῶν ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις.

§17ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε νὰ ἀναβάλωμεν τὸ ζήτημα.

§18ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Νὰ παραγγείλῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς ἁρμοδίους, ὅπως στείλωσι κατάλογον τῶν ἀναγκαιούντων βιβλίων, καὶ κατόπιν τῶν καταλόγων νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν.

§19ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἀναβάλωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλένδας· διότι, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ὁδὸν τὴν τακτικὴν καὶ λελογισμένην συμφώνως μὲ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ, τότε πιστεύω, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ ἀναβληθῇ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλένδας. Ἐν τούτοις τὸ ζήτημα ἐπείγει, ὅπως ἡ Κυβέρνησις προσέλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῶν Γυμνασίων, τὰ ὁποῖα στεροῦνται πάσης Βιβλιοθήκης. Γυμνάσιον, ὡς τὸ τοῦ Αἰγίου, ἄνευ Βιβλιοθήκης, εἰς τόπον ὅπου δὲν ὑπάρχουν καὶ βιβλιοπωλεῖα, εἶναι κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ· διότι καὶ οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ καθηγηταὶ ἔχουν ἀνάγκην βιβλίων, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ προστρέχουν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα, νὰ δοθῇ μία ἱκανοποίησις εἰς τὰ Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα στεροῦνται Βιβλιοθήκης, εἶναι κατεπεῖγον, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν, ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀποφασισθῇ, ὅπως δοθῶσι τινὰ ἐκ τῶν βιβλίων ὑπὲρ τῶν Γυμνασίων τούτων. Ἐὰν πρόκηται νὰ προτιμηθῇ τὸ Γυμνάσιον τῶν Καλαμῶν, δὲν ἀντιλέγω, ἀλλ’ ἐλπίζω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ περισσεύσωσι καί τινα βιβλία διὰ τὸ Γυμνάσιον τοῦ Αἰγίου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν τὸ ζήτημα διὰ νὰ ἐξετασθῇ καλλίτερον.

§21ΧΟΪΔΑΣ. Ἔργα σπουδαῖα, κύριοι, τελοῦνται ἀκόμα ἐπὶ τῆς νήσου Σαλαμῖνος· τὰ ἔργα ταῦτα ἀνέλαβον διάφοροι ἐργολάβοι ἐν δημοπρασίᾳ, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν, τῶν ὁποίων στεροῦνται, καὶ ἕνεκεν τῆς στερήσεως ταύτης ἠναγκάσθησαν νὰ παύσωσι τῶν ἔργων αὐτῶν. Μοὶ ἀνέθηκαν τὴν ἐντολὴν νὰ ἐρωτήσω τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκπροσωποῦντα αὐτόν τε καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διατὶ καθυστεροῦσιν εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται καὶ τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας, καθόσον οἱ καταβαλόντες τὰ πλεῖστα τῶν κεφαλαίων ἐνήγαγον αὐτοὺς ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, ἔλαβον ἀποφάσεις, καὶ διὰ τούτων ἐστέρησαν αὐτοὺς τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας. Ἐὰν τῷ ὄντι προσγίνεται ἀδίκημα, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πρωθυπουργὸν νὰ ἀνορθώσῃ τὴν ἀδικίαν ταύτην καὶ νὰ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην, ἐὰν ἔχῃ πιστώσεις· ἐὰν δὲν ἔχῃ πιστώσεις, θὰ τὸν παρακαλέσω ὡς κύριον μέλημά του νὰ ἔχῃ σήμερον, αὔριον, μεθαύριον, τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ νὰ παρέχῃ τὰς πιστώσεις, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ δικαιωθῶσιν οἱ ἀδικούμενοι καὶ ἀνακτήσωσι τὴν ἐλευθερίαν των, στερούμενοι ταύτης.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Χοϊδᾶς ζητεῖ νὰ ἀπαντήσω· λέγω ὅτι ἡ ἀναβολὴ τῆς πληρωμῆς ἐγένετο, διότι δὲν εἶναι ἐκκαθαρισμένη, ἡ ὀφειλὴ καὶ εἰς ἣν περίστασιν εἶναι ἐκκαθαρισμένη, δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι ὑστερεῖ ἡ πίστωσις. Τῷ 1881 ὑπῆρχε πίστωσις, ἡ ὁποία μετηνέχθη ἐν τῷ περισσεύματι αὐτῆς εἰς τὸ 1882, καὶ κατόπιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1883· ἤδη πρέπει νὰ γίνῃ μεταγωγὴ αὐτῆς εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1884. Ταῦτα πάντα χρήζουσι τῆς ψηφίσεως τῆς Βουλῆς· εὐθὺς ὡς ἡ Βουλὴ ψηφίσει ταῦτα, θέλομεν προβῆ καὶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τυχὸν ἐκκαθαρισμένων ὀφειλῶν.

§23ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ προτάξητε τὰς πιστώσεις ταύτας, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ στεροῦνται τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπέβαλεν εἰσέτι τὴν ἔκθεσίν της.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ ὅλων τῶν Νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα παρεπέμφθησαν εἰς αὐτήν· ἐὰν δὲν ὑπέβαλεν ἔκθεσιν περὶ τοιούτων πιστώσεων, θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν παρεπέμφθησαν εἰς αὐτὴν τοιαῦται πιστώσεις.

§26ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως ἤκουσα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν διάφορα Νομοσχέδια τείνοντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην καὶ ὑποθέτω ὅτι τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχουσιν οἱ πλεῖστοι ἂν οὐχὶ ἅπαντες οἱ δικαστικοὶ, ὅτι εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον πρωτίστως ἤθελε συντελέσει τὸ Νομοσχέδιον περὶ τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος. Δυστυχῶς ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἔχει ἀντίθετον ἰδέαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τοὺς λόγους ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὴν γνώμην του ταύτην· διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, δὲν ἐξέθηκεν αὐτοὺς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀνηνέχθη εἰς προηγουμένην ἀγόρευσίν του, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν γνωρίζω. Ἤκουσα μόνον τὸν κύριον Ὑπουργὸν λέγοντα ὡς ἕνα τῶν τοιούτων λόγων καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἡμετέρου Κώδικος μέχρις οὗ καταρτισθῇ καὶ ψηφισθῇ ὁ ἐν Γερμανίᾳ παρασκευαζόμενος Ἀστικὸς Κῶδιξ. Τὸ ἐπιχείρημα, κύριοι, τοῦτο δὲν ἐθεώρησα ἀποχρῶν ἵνα μένωμεν ἡμεῖς ἐπὶ ἄγνωστον χρόνον ἐστερημένοι τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς ἐνθυμεῖσθε, προεκάλεσα ρητὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου συζήτησιν. Ἀλλ’ ὡς βλέπω, πολὺς παρῆλθεν ἔκτοτε χρόνος καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ φθάσωμεν ποτὲ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐν τούτοις ἐπληροφορήθην, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἀπέβαλε πᾶσαν σημασίαν διότι, κατὰ πληροφορίας ἐλθούσας ἐκ τῆς Γερμανίας, ἄδηλον ἐντελῶς εἶνε ἐὰν καὶ πότε θὰ ψηφισθῇ ὁ ἐκεῖ παρασκευαζόμενος Ἀστικὸς Κῶδιξ. Κατὰ συνέπειαν ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, ἂν ἐπιμένῃ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν γνώμην του περὶ μὴ εἰσαγωγῆς τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, ἢ προτίθεται νὰ εἰσαγάγῃ τὸν Κώδικα τοῦτον καὶ πότε; Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας ἐπὶ τούτου.

§27ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρῶτον, κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶνε ἀκριβὴς ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας περὶ τοῦ ὅτι ἐγὼ ἀπήντησα εἰς τὴν τὸ πρῶτον γενομένην πρότασιν περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, ἀναφερόμενος εἰς προηγουμένην περὶ τούτου ὁμιλίαν μου. Ὁ λόγος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξα τὴν ἀναβολὴν, εἶνε αὐτὸς ἐκεῖνος, ὃν πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὅτι δηλαδὴ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον, ἀφοῦ πρόκειται νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην κωδικοποίησιν καὶ ἡ σοφὴ Γερμανία, νὰ περιμένωμεν ἡμεῖς αὐτὴν καὶ νὰ μὴ θέλωμεν ἡμεῖς νὰ φωτίσωμεν ἐκείνην. Ἄλλως τε ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Στεφανίδου ὡρίσθη ρητὴ ἡμέρα συζητήσεως, καὶ δὲν ἐννοῶ πῶς σήμερον ὁ κύριος Κωνσταντόπουλος, παρὰ τὰ εἰθισμένα καὶ τὰ ἐν τῇ Βουλῇ τηρούμενα, φέρει ἐπερώτησιν ἔκτακτον καὶ ἀπρόοπτον περὶ τοσοῦτον σπουδαίου θέματος καὶ θέλει νὰ συναρπάσῃ οὕτω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἢ καὶ νὰ ἀναγκάσῃ ἐμὲ νὰ ἐκφέρω νῦν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἠμπορῶ νὰ μεταβάλω ἐὰν τὸ ζήτημα ἀκολουθήσῃ τὴν τακτικὴν πορείαν αὐτοῦ, προηγηθείσης εἰδικῆς περὶ αὐτοῦ συζητήσεως. Ἀπὸ τὴν Βουλὴν ρητῶς ἐλήφθη ἀπόφασις νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις αὕτη εἰς ὡρισμένην ἡμέραν· λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ τηρήσῃ τὴν ἀπόφασίν της, ἢ θέλει σήμερον νὰ προβῇ εἰς τὴν οἰκείαν συζήτησιν;

§28Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὀφείλει νὰ ἐκφρασθῇ ὁριστικῶς, ἂν μένῃ εἰς τὴν δηλωθεῖσαν πρὸ πολλοῦ γνώμην του περὶ τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ κατασκευασθέντος πρὸ χρόνων Ἀστικοῦ Κώδικος ὑπὸ τῶν διαπρεπεστέρων νομομαθῶν τῆς Ἑλλάδος, μέχρις ὅτου καταρτισθῇ τῆς Πανγερμανίας ὁ Ἀστικὸς Κῶδιξ. Ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος καὶ νὰ περιμένωμεν τὴν σοφίαν τῶν Γερμανῶν ἵνα ὠφεληθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν νομοθεσίαν μας, μοὶ φαίνεται ὁ στοχασμὸς οὗτος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι εἶναι μὴ βάσιμος καὶ ὀρθὸς διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους· 1) διότι κατὰ τὰς πληροφορίας, κομισθείσας ὑπὸ τῆς Γερμανίας, εἰς τὸ περὶ τῆς συντάξεως τοῦ Κώδικος ἔργον τῶν νομομαθῶν Γερμανῶν δὲν θέλουν ἐπαρκέσει οὐδὲ 20 ἔτη πρὸς σύναξιν τῆς ὕλης τῶν ἐθίμων κτλ. ἄρα ἡμεῖς πρέπει νὰ μένωμεν ἄνευ νόμου ἐπὶ 20 ἔτη, ἕως ὅτου ἡ Γερμανία ἀποκτήσει Νομοθεσίαν, ἐξ ἧς νὰ ἀρυσθῶμεν τὰ χρήσιμα πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἡμετέρας Νομοθεσίας; 2) ἡ Ἑλλὰς στερεῖται οὐσιαστικοῦ νόμου, καὶ ἐνῷ ἔχει 63 ἐτῶν ζωὴν ἀνεξαρτήτου βασιλείου, ἀναγκάζεται νὰ διέπηται μὲ τριῶν εἰδῶν Νομοθεσίας, εἰς μὲν τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα μὲ τὸν Ἀρμενόπουλον, καὶ μὲ Νεαρὰς πρὸ 2½ χιλιάδων ἐτῶν ἐκδεδομένας ὑπὸ Αὐτοκρατόρων, καὶ μὴ δημοσιευθείσας εἰς τὴν ἐγχώριον Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, εἰς τὴν Ἑπτάνησον μὲ τὸ δίκαιον τῶν Ἰονίων Νήσων καὶ εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας μὲ τὸ Τουρκικὸν δίκαιον, καὶ Ξυρῆ. Λοιπὸν αὕτη ἡ κατάστασις εἶναι οἰκτρὰ, καὶ ὁ Ἕλλην πολίτης, ὅστις πληρόνει ἁδροὺς φόρους, δὲν ἠξεύρει μὲ ποίους νόμους δικάζεται καὶ μὲ ποίους νόμους νὰ ρυθμίσῃ τὰ συμφέροντά του· καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀνωμάλου ταύτης καταστάσεως, προέρχονται καθ’ ἑκάστην εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀνώτερα καὶ κατώτερα, παρεξηγήσεις, καὶ καταστρέφονται ἀνεπανορθώτως τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν ἕνεκα τῆς παρερμηνείας τῶν ποικίλων νόμων. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὁ κατασκευασθεὶς Ἀστικὸς Κῶδιξ, καὶ πᾶσα ἔλλειψις αὐτοῦ δύναται νὰ διορθωθῇ, καὶ καταρτισθέντος τοῦ Γερμανικοῦ Κώδικος δυνάμεθα νὰ ἀρυσθῶμεν καὶ ἡμεῖς τὰ δέοντα· ὥστε ζητῶ, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, καὶ νὰ προσδιορισθῇ ὡρισμένη ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, καὶ σύστασιν μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ καταλλήλου τρόπου τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ ἤδη ἑτοίμου Ἀστικοῦ Κώδικος. Διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ ἐδαπανήθησαν 600,000 δραχμαὶ εἰς ἀμοιβὴν τῶν νομομαθῶν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸ 1835, μέχρι τῆς καταρτίσεως του. Ψηφισθησομένου τοῦ τοιούτου Ἀστικοῦ Κώδικος, ἐκπληροῦμεν ἔργον ἀνάγκης καὶ σωτήριον τῶν πολιτῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ συνάμα θέλομεν φανῆ, ὅτι εἴμεθα Ἔθνος ἀνεξάρτητον καὶ αὐτοδιοίκητον. Στρέψατε, κύριοι, τοὺς ὀφθαλμούς σας εἰς τὰ μικρὰ βασίλεια, Μαυροβούνιον, Ρωμυλίαν, Ρουμανίαν, Τουρκίαν, Βουλγαρίαν, Σερβίαν, εἰς ὅλα ταῦτα ἔχουν Ἀστικοὺς Κώδικας ἀναλόγους τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους των· ἡ Ἑλλὰς, ἥτις διατρέχει 63 ἐτῶν ζωὴν ἐλευθερίας, δὲν εἶναι ἐντροπὴ νὰ μὴν ἔχῃ ἰδικόν της Ἀστικὸν Κώδικα, ἀλλὰ νὰ ἐρανίζηται ἐκ ξένων νομοθεσιῶν, καθὸ μὴ δημοσιευθεισῶν εἰς τὴν ἐγχώριον γλῶσσαν κατὰ τὰ περὶ τούτου κεκανονισμένα (ἀπὸ 1 Φεβρ. 1833 Βασ. Διαταγ.)! Δὲν πιστεύω λοιπὸν, οὐδεὶς ἐκ τῶν βουλευτῶν ἀμφοτέρων τῶν μερίδων νὰ μὴ βλέπῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, καὶ ἐπιμένω νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου τούτου, πρὸς σύστασιν Ἐπιτροπῆς καὶ ἐνέργειαν τῶν δεόντων.

§29ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ὅτι εἰς τὴν Γερμανίαν ἀναβάλλεται ἀορίστως ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Κώδικος. Ἐγὼ, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, εἰς τὴν Γερμανίαν ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Κώδικος θὰ γίνῃ μετὰ 5 ἕως 7 ἔτη.

§30ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ, κύριε Πρόεδρε, πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἐπεχείρησα νὰ συναρπάσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ δώσωμεν μαθήματα εἰς τοὺς ἐν Γερμανίᾳ νομοδιδασκάλους, ἐνῷ ἐγὼ ἐζήτησα μόνον τὴν πληροφορίαν μήπως ἕνεκα τῶν νεωτέρων πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. ὑπουργὸς ἔλαβε περὶ τοῦ Γερμανικοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, μετέβαλε τὴν προηγουμένην ἰδέαν περὶ μὴ εἰσαγωγῆς τοῦ ἡμετέρου.

§31ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Δὲν ἔλαβον καμμίαν νεωτέραν πληροφορίαν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι σήμερον δὲν εἶναι ἡμέρα συζητήσεως.

§33ΤΙΝΕΣ. Τότε νὰ προσδιορισθῇ...

§34ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὅπως ἡ Γερμανία ἔχει νομοδιδασκάλους, οὕτω καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη ἔχουσι τοιούτους καὶ δι’ αὐτῶν ἀπέκτησαν ἀστικοὺς νόμους, δὲν δύναμαι δὲ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἡμετέρου νομοσχεδίου μέχρις οὗ τελειώσῃ καὶ ἡ Γερμανία· τοῦτο ἤθελον νὰ εἴπω, (θόρυβος) καὶ οὐχὶ νὰ προκαλέσω ἢ νὰ συναρπάσω καμμίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§35ΧΟΪΔΑΣ. Ἂς ὁρισθῇ ἡμέρα, ἀλλ’ ὄχι ἡ προσεχὴς Δευτέρα, διότι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος.

§36ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Πρὸ 10 ἐτῶν, ὅτε ἤμην βουλευτὴς, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Ἀστικὸς Κῶδιξ, τὸ μόνον δὲ τότε ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔφερον πρὸς ἀντίκρουσιν, ἦτο νὰ περιμείνωμεν, καθόσον ὑπάρχουσι Σύλλογοι, οἱ ὁποῖοι καταγίνονται πρὸς κωδικοποίησιν· τοῦτο ἐγένετο πρὸ 10 ἐτῶν, καὶ ὅμως οἱ Κώδικες ἐκεῖνοι δὲν παρουσιάσθησαν, ὥστε εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσαχθῇ ὁ νέος Ἑλληνικὸς Κῶδιξ.

§37Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρὶν ἢ προβῇ εἰς ἕτερον ἀντικείμενον, πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡμέραν συζητήσεως τῆς προτάσεως περὶ τοῦ ἐὰν, πότε καὶ πῶς εἶναι ἐφικτὴ ἡ ψήφισις τοῦ σχεδίου τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, καὶ ἐπειδὴ συνήθως τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἀναβάλλονται ἀπὸ ἑπταετίας εἰς ἑπταετίαν, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡ προσεχὴς Δευτέρα πρὸς τοῦτο.

§38ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι πρωτοφανῆ τὰ λεγόμενα ἐνταῦθα· ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀναγκαῖος ὁ Κώδιξ, ἀναγκαιότερα εἶναι τὰ ὑποβληθέντα οἰκονομικὰ νομοσχέδια καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ καθημερινὴ λειτουργία τῆς Πολιτείας, εἰς ἣν δὲν παρέσχομεν μέχρι τοῦδε ἑτέραν τροφὴν, παρὰ τὰ δύω δωδεκατημόρια· ἑπομένως προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§39Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὸ πολλοῦ, κύριοι, οὐδεμίαν ἄλλην ἀποστολὴν ἔχει ἀτυχῶς ἡ Βουλὴ, ἢ τὴν ψήφισιν φόρων καὶ δανείων· ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεγαρίδος ἀξιῶν νὰ σπουδαιολογῇ, προτείνει ν’ ἀναβληθῇ ἡ περὶ ἧς πρόκειται συζήτησις μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀφοῦ κάλλιστα γινώσκει, ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ συνήθης ἀπαρτία· τὸ πρᾶγμα ἀποβαίνει καὶ ἀστεῖον, διότι δὲν ἠξεύρω διὰ τίνας ἐκλαμβάνει ὁ κ. Δραγούμης τοὺς ἀκροωμένους αὐτοῦ. Δὲν ἀντιλέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ὑποχρεώσεις ἐκ τοῦ Συντάγματος νὰ συζητήσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει ὅπως παραλλήλως γείνῃ καὶ ἄλλη ἐπείγουσα ἐργασία. Ἡ Βουλὴ νομίζω, κύριοι, πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς γενομένης προτάσεως, ὅπως μὴ καθ’ ἑκάστην ἀκούεται μονοτόνως καὶ πενθίμως ὁμιλῶν περὶ αὐτῆς ὁ ἐξ Ἀγυιᾶς ἀξιότιμος βουλευτής. Καλὸν δὲ νὰ μάθωμεν ὡρισμένως πότε ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ εἰσαγάγῃ τὸν Ἀστικὸν Κώδικα εἰς τὴν Βουλήν.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ, πῶς ὁ ἔντιμος προαγορεύσας εἶπεν ὅσα εἶπε, καίτοι γινώσκει, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διοικῇ τὸ Κράτος ἄνευ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅτι πρῶτον καθῆκον τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ ψήφισις αὐτοῦ, καὶ ὅτι ταύτην ἐπιβάλλει τὸ Σύνταγμα, οὗτινος βλέπομεν αὐτὸν ἐπιτηρητὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐνῷ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχει διάταξις καμμία τοῦ Συντάγματος, ἐπιβάλλουσα πάντως ὑποχρέωσιν, ἵνα κατὰ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν Σύνοδον ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς Ἀστικὸς Κῶδιξ. Καὶ ἐγὼ θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν ταχεῖαν τοῦ Κώδικος ψήφισιν, ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου λησμονεῖ ὅτι, ἐνῷ τὸ σχέδιον τοῦ Κώδικος ἀποτελεῖται ἐκ 2,000 ἄρθρων, ἡμεῖς μόλις ἔχομεν πρὸ ἡμῶν ἕνα μῆνα πρὸς ἐργασίαν, ἤτοι χρόνον μὴ ἀρκοῦντα, ἵνα φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα· διότι, ἵνα τοιοῦτος Κῶδιξ ψηφισθῇ, ἴσως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ὁλόκληρον Σύνοδον ἐνώπιον ἡμῶν.

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται μόνον περὶ εἰσαγωγῆς.

§42ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα καὶ τοῦτο ποιῆσαι καὶ ἐκεῖνο μὴ ἀφιέναι, ἐὰν ὑπάρχῃ θέλησις. Ἡ Βουλὴ δύναται καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν νὰ ἐπιψηφίσῃ καὶ τοῦ Κώδικος νὰ ποιήσηται ἔναρξιν, καὶ φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν, ἀφοῦ ἅπαξ καὶ πολλάκις εἰσήχθη τὸ ζήτημα, νὰ ὁρίσωμεν ἡμέραν, ὅπως λυθῇ τὸ ζήτημα, ἂν ἡ Βουλὴ ὀφείλῃ ἢ ὄχι ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης νὰ ἐπιληφθῇ καὶ τῆς συζητήσεως τοῦ Κώδικος, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάγκη κατέστη ἐπείγουσα ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις.

§43ΣΤΑΪΚΟΣ. Συντάσσομαι μετὰ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Κώδικος, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον λόγον ἐξαιρετικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα· διότι συμβαίνει νὰ ἔχῃ δύω νομοθεσίας, μίαν ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ μίαν εἰς τὸ λοιπὸν Κράτος· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ πῶς ἠμποροῦμεν σπουδαίως νὰ θίξωμεν τοιαύτην συζήτησιν, ἡ ὁποία δύναται ν’ ἀποῤῥοφήσῃ καὶ 30 συνεδριάσεις, καὶ ἴσως ματαιώσῃ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, διὰ τὴν ὁποίαν εἴμεθα προσκεκλημένοι. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ Κώδικος ἡ πρώτη μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν.

§44ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς δύναται νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ Κώδικος, ἀφοῦ δὲν εἰσήχθη!

§45ΣΤΑΪΚΟΣ. Τοῦτο ἐννοῶ· νὰ εἰσαχθῇ.

§46Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ μέλη τῆς ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ Κώδικος Ἐπιτροπῆς, ἐσκέφθησαν, καὶ καλῶς, ὅτι ἓν τόσον μέγα νομοθέτημα δὲν δύναται νὰ γείνῃ διὰ μιᾶς· διὰ τοῦτο ὁ μὲν μακαρίτης Ράλλης εἰσήγαγε τὸν τίτλον περὶ Ἀστικοῦ Δικαίου, ὁ δὲ μακαρίτης Ποτλῆς εἰσήγαγε τὸν περὶ Πατρότητος καὶ Μητρότητος· τοῦτο λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι ὁ Κῶδιξ πρέπει νὰ εἰσαχθῇ τμηματικῶς· ἄλλως ὁλόκληρος εἶναι ἀδύνατον νὰ συζητηθῇ, ἀφοῦ καὶ εἷς καθηγητὴς κάμνει ἓν ὁλόκληρον ἔτος νὰ τὸν διδάξῃ. Ὁ Κῶδιξ θὰ συζητηθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ οὕτω, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἡ εἰσαγωγὴ ξένων Νομοθεσιῶν, Γερμανικῶν καὶ Γαλλικῶν, ἔβλαψε τὸν Τόπον, καὶ εἰσήγαγε νομοθετήματα, βλάψαντα πολὺ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, διότι εἰσήγαγον τὴν ψευδορκίαν καὶ τὴν κακὴν πίστιν, καθότι αἱ διατάξεις τῶν νομοθετημάτων τούτων ἦσαν δυσανάλογοι τῆς ἰδιοσυγκρασίας καὶ τῶν ἠθῶν τῶν Ἑλλήνων, ὄντων λαοῦ ἀνατολικοῦ. Αὐτὸ τὸ νομοθέτημα, κύριοι, πρέπει νὰ συνταχθῇ κατὰ τὰς ἰδέας μας καὶ κατὰ τὰ ἔθιμά μας, καὶ νὰ μὴ γείνῃ ἁπλῆ ἀντιγραφὴ εἴτε τοῦ Γαλλικοῦ εἴτε τοῦ Γερμανικοῦ Κώδικος, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τίτλους, καὶ διὰ τῆς εὐκολίας αὐτῆς δύναται ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν νὰ τελειώσῃ ἡ ψήφισίς του. Τὸ νὰ λέγωμεν δὲ νὰ τὸν συζητήσωμεν, ὅταν τελειώσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς, δὲν ἔχει ἀποτέλεσμα, διότι τότε θὰ λήξῃ ἀμέσως ἡ Σύνοδος τῆς Βουλῆς, ἐνῷ διὰ τὴν συζήτησιν τῶν Κωδίκων μόνων ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ἀρκέσωσιν ὁλόκληροι ἕξ μῆνες· δύνανται νὰ νομοθετηθῶσιν οἱ Κώδικες εἰς ὀλίγον καιρὸν, ἀλλ’ εἰς μόνα τὰ μοναρχικὰ Κράτη, ὅταν ὁ μονάρχης ἔχῃ ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἴς τινας νομομαθεῖς, ὅπως ὁ Ναπολέων εἰς τὸν Καμβασερέ. Πᾶσαν ἄλλην ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θέλετε λάβει περὶ ταχείας ψηφίσεως τοῦ Κώδικος, θεωρῶ ὡς παιδαριώδη.

§47ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν· ὁ εἷς ὁμιλεῖ περὶ τοῦ τρόπου τῆς συζητήσεως τοῦ Κώδικος, ὁ ἕτερος περὶ τῶν βάσεων, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ, ἄλλος περὶ ἄλλου, ἄσχετα πρὸς τὸ προκείμενον ζήτημα. Ἠρωτήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἂν σκέπτεται νὰ εἰσαγάγῃ τὸ Νομοσχέδιον, καὶ ἀπήντησεν ὅτι δὲν σκέπτεται· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις, ἀφοῦ μάλιστα ἡ Βουλὴ ἔχει τόσα Νομοσχέδια ἐνώπιόν της. Ὁ Ἀστικὸς Κῶδιξ πρέπει νὰ γείνῃ ἀντικείμενον μακρᾶς συζητήσεως, διότι εἶνε πόρισμα ἐπιστημονικόν. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις, καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§48ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν· ἂς ἐρωτηθῇ λοιπὸν ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἡμέρας.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ ζήτημα τοῦτο φέρει ἀριθμὸν 38· θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ νὰ τὸ συζητήσῃ πρὸ ἢ μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχομεν τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Ὄρους. Τὸ 2ον Τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Ὄρους καὶ τὴν ἀνακήρυξιν ὡς βουλευτοῦ τοῦ κυρίου Κωσταντᾶ.

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ Ὄρους ἐπικυροῦται, καὶ ἀνακηρύσσεται βουλευτὴς ὁ κ. Πολυχρόνιος Κωσταντᾶς. Ἔχομεν ἤδη τρία Νομοσχέδια περὶ Συντάξεων, τὸ μὲν εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ Ἀντωνίου Γεωργαντᾶ, τὸ ἕτερον εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ Γεωργίου Πετιμεζᾶ, τὸ ἕτερον εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ Τριανταφύλλου Λαζαρέτου. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία συγχρόνως εἰς τρεῖς διαφόρους κάλπας.

§52Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν τακτικὴν διὰ τῆς ὁποίας νὰ ψηφίσωμεν συγχρόνως καὶ τρία Νομοσχέδια· ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν εἶνε τακτικὸν, οὐδὲ ὁ Κανονισμὸς τὸ ἐπιτρέπει, οὐδὲ ἄλλαι διατάξεις θεμελιώδεις, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν τὰ τρία Νομοσχέδια νὰ συγχωνεύσῃ εἰς ἓν κατὰ τὴν βʹ. καὶ γʹ. συζήτησιν.

§53ΧΟΪΔΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον προβάλλει ὁ κ. Δηλιγιάννης, μὲ ὅλον τὸ σέβας τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸς αὐτὸν, δὲν εἶνε ὀρθὸν, διότι ζητεῖ δι’ ἑνὸς Νομοσχεδίου νὰ ψηφίσωμεν περὶ τριῶν προσώπων.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αἱ κάλπαι θὰ ἦνε χωριστά.

§55ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τρία ἄρθρα τριῶν διαφόρων Νομοσχεδίων δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι διὰ μιᾶς· ἡμεῖς συναινοῦμεν σήμερον νὰ ψηφισθῶσι συγχρόνως εἰς τὰς τρεῖς κάλπας, ἀλλὰ κατὰ τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν νὰ γίνῃ ἓν Νομοσχέδιον εἰς 3 ἄρθρα.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς παρατηρεῖ, ὅτι δὲν εἶνε πολὺ κανονικὸν νὰ ψηφίζωνται τρία Νομοσχέδια συγχρόνως. Τοῦτο εἶνε βέβαιον, ἀλλὰ δὲν εἶνε πολὺ κανονικὸν ἐπίσης νὰ ψηφίζωνται καὶ τρία ἄρθρα συγχρόνως. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐπὶ μυστικῆς ψηφοφορίας καὶ πρότερον καὶ ἤδη ἀναγκαίως ἀπομακρυνόμεθα τῶν κεκανονισμένων, διότι ἂν ἡ Βουλὴ ἀκριβῶς θέλῃ ν’ ἀκολουθήσῃ ταῦτα, πρέπει νὰ κάμῃ τρεῖς ψηφοφορίας ἐφ’ ἑκάστου Νομοσχεδίου, μίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, μίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου καὶ μίαν ἐπὶ τοῦ συνόλου· ἐθεωρήθη ἄρα πρακτικώτερον, προκειμένου περὶ Νομοσχεδίων ψηφιζομένων μυστικῶς, νὰ γίνεται μία ψηφοφορία ἐπὶ ἑκάστου. Κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν δὲν συνδέονται ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ τρία ὀνόματα ὁμοῦ, ἀλλὰ εἶναι αὐτοτελῆ τὰ Νομοσχέδια καὶ ψηφίζονται εἰς τρεῖς διακεκριμένας κάλπας, οὕτω δὲ ἀφίεται πλήρης ἐλευθερία εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ περὶ ἑκάστου προσώπου ὅπως θέλει.

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προτείνω νὰ ψηφισθῶσιν ἐν μιᾷ κάλπῃ τρία ὀνόματα.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτόν τι.

§59ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ τὸ εἶπον κατὰ παρανόησιν.

§60ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου· κατὰ τὸν Κανονισμὸν, τὰ νομοσχέδια ψηφοφοροῦνται κατ’ ἄρθρον. Εἰς ἓν λοιπὸν νομοσχέδιον ἐξ ἑνὸς ἄρθρου, διαιρουμένου εἰς 3 παραγράφους, δύνανται νὰ περιληφθῶσι καὶ αἱ 3 συντάξεις, εἰς ἑκάστην τῶν παραγράφων περιλαμβανομένης τῆς συντάξεως μιᾶς οἰκογενείας.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, θὰ γίνῃ ψηφοφορία διαδοχική.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε ἂς ἀναβάλωμεν, διότι θ’ ἀπολέσωμεν πολὺν χρόνον.

§63ΧΟΪΔΑΣ. Αἱ οἰκογένειαι πεινοῦσι, γυμνητεύουσι, καὶ προτείνετε ἀναβολήν;

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι συναινοῦμεν νὰ ψηφίσωμεν οὕτω διὰ σήμερον, ὑπὸ τὸν ὅρον εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν νὰ ἔλθῃ νομοσχέδιον...

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδόλως παραδεχόμεθα τὴν ψηφοφορίαν ὑπὸ ὅρους· ἂς ἀποσυρθῶσιν αἱ κάλπαι καὶ ἂς προβῶμεν εἰς ἕτερον ἀντικείμενον. Ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅτι δὲν εἶναι κανονικὸν καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνομεν, εἶναι δὲ ἔτι ὀλιγώτερον κανονικὴ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, καὶ διὰ σήμερον δὲν ὑπάρχει ἄλλη λύσις πλὴν τῆς ἀναβολῆς, καὶ ἂς προβῶμεν εἰς ἕτερον θέμα.

§66ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ διατάξεως τοῦ Συντάγματος· τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 57 διατάσσει, ὅτι οὐδὲν νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν, ἂν δὲν συζητηθῇ καὶ ψηφοφορηθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν. Ἀλλὰ σήμερον προτείνεται νὰ ψηφίσωμεν τρία νομοσχέδια ἐξ ἑνὸς ἄρθρου διὰ μιᾶς. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς ἐδέχθημεν προθύμως νὰ ψηφοφορήσωμεν σήμερον καὶ τὰς τρεῖς κάλπας, ἀλλὰ πρέπει διὰ νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν νὰ συγχωνευθῶσι τὰ τρία εἰς ἓν νομοσχέδιον καὶ εἰς ἓν ἄρθρον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι δὲν δέχεται κανένα ὅρον. Δὲν πρόκειται περὶ ὅρου κανονιστικοῦ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, περιορίζοντος τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς, ἢ ἐκφράζοντος δυσπιστίαν τῆς Βουλῆς· ζητεῖται μόνον ἐφαρμογὴ διατάξεως τοῦ Συντάγματος· διότι τὸ σήμερον γιγνόμενον ἄνευ οὐδεμιᾶς πολιτικῆς βλάβης δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἐν τῷ μέλλοντι ὡς προηγούμενον δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ ποτε, ἵνα ψηφοφορηθῶσι τρία νομοσχέδια συγχρόνως.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Σύνταγμα οὐδαμοῦ λέγει ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται ἡ ψηφοφορία συγχρόνως, λέγει μόνον ὅτι πρέπει νὰ γίνεται ἄρθρον πρὸς ἄρθρον ἐφ’ ἑκάστου νομοσχεδίου, καὶ τοῦτο ἀκριβῶς προτείνεται νὰ γίνῃ. Ἔχομεν τρεῖς κάλπας· ἐν ἑκάστῃ θέλει ψηφοφορηθῆ διακεκριμένως τὸ ἄρθρον τοῦ οἰκείου νομοσχεδίου. Τὸ θέμα τοῦτο εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸ Σύνταγμα· τοὐναντίον, εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ θέλοντος τρία νομοσχέδια νὰ συγχωνεύσῃ μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν εἰς ἕν. Τοῦτο ὡς ἀντισυνταγματικὸν δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ. Τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον δὲν εἶναι κανονικὸν, δὲν εἶναι τὸ συνήθως γενόμενον· τὸ συνήθως γενόμενον εἶναι νὰ ψηφίζηται ἕκαστον νομοσχέδιον χωριστὰ, ἀλλὰ τοῦτο ἐν φανερᾷ ψηφοφορίᾳ· ἐν μυστικῇ ὅμως ψηφοφορίᾳ καὶ ἄλλοτε ἡ Βουλὴ ἔπραξεν ὅπως καὶ ἤδη. Ἤδη ἐτέθησαν τρεῖς κάλπαι, ἤτοι μία δι’ ἕκαστον νομοσχέδιον, ὥστε διατηρεῖται πλήρης ἡ ἐλευθερία ἑκάστου βουλευτοῦ, ψηφίζοντος διακεκριμένως περὶ ἑκάστου νομοσχεδίου, κερδίζομεν δὲ χρόνον, ὅπως ἀπαιτεῖ ἡ ταχεῖα διεξαγωγὴ τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιῤῥήσεως, τίθενται αἱ τρεῖς κάλπαι.

§69ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν διὰ ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὴν διάταξιν 57 τοῦ Συντάγματος νὰ ψηφισθῶσι συγχρόνως τρία νομοσχέδια.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαιώθητε, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ φέρωμεν οὐδὲν πρόσκομμα· ἐὰν νομίζῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι πρόκειται νὰ παραβιάσωμεν τὸ Σύνταγμα, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ μεταβῶμεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον.

§71ΧΟΪΔΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἐν ὀνόματι τῶν οἰκογενειῶν, αἵτινες πεινῶσι, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου καὶ νὰ προβῇ κανονικῶς, ἀρχομένη κατὰ κάλπην. (Ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς πρὸ τοῦ βήματος τραπέζης τριῶν καλπῶν ἀφαιρεῖ τὰς δύω).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει πρότασις ἀναβολῆς, πρέπει νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§73ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει πρότασις ἀναβολῆς.

§74ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ τεθῶσιν αἱ τρεῖς κάλπαι (τίθενται ἐπὶ τῆς τραπέζης αἱ τρεῖς κάλπαι). Τώρα θ’ ἀναγνωσθοῦν καὶ τὰ τρία νομοσχέδια καὶ κατόπιν θὰ ψηφοφορήσουν χωριστὰ εἰς ἑκάστην κάλπην.

§76ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν θὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ψηφοφορίαν κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, χωρὶς νὰ μεταβληθῶσι τὰ τρία Νομοσχέδια εἰς ἓν, δηλῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συμπράξω εἰς πρᾶξιν, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ παράβασιν τοῦ Συντάγματος, οὐχὶ διότι εἴμεθα κατὰ τῶν προτεινομένων συντάξεων, εἴμεθα ὑπὲρ αὐτῶν, διότι εἴμεθα ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀγωνισαμένων ὑπὲρ Πατρίδος, ἢ τῶν ἀποθανόντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ζητοῦσι νὰ μᾶς ἀναγκάσωσι νὰ συμπράξωμεν εἰς πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπει τὸ Σύνταγμα.

§77ΧΟΪΔΑΣ. Σεῖς δὲν θέλετε νὰ ὑπαχθῆτε εἰς μίαν φιλάνθρωπον πρᾶξιν, ἡ ὁποία δὲν προσβάλλει οὔτε τὸ Σύνταγμα, οὔτε τὰς Συνταγματικάς μας ἐλευθερίας. Διὰ τοῦ τρόπου δὲ τούτου θέλετε νὰ δείξητε σήμερον, ὅτι δὲν ἔχετε ἐκείνους τοὺς εὐγενεῖς δημιουργοὺς παλμούς.

§78ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δὲν ἀρνούμεθα νὰ ψηφίσωμεν.

§79ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν θέλετε σεῖς νὰ ὑποχωρήσητε, ἐν τούτοις ὁ μὴ ὑποχωρῶν Πρωθυπουργὸς, ὁ ἐγωϊστὴς, καὶ οἱ 150 ὀπαδοί του ὑποχωροῦν. Τώρα, κύριοι, διατί δειλιᾶτε; Νομίζετε ὅτι παραβιάζετε τὸ Σύνταγμα, καὶ θέλετε τὴν ἀναβολήν;

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγει ὅτι θὰ ἀποχωρήσῃ, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν ἀπαρτίαν. Ὑποθέτω ὅτι ὁμιλεῖ ἐν ὀνόματι τοῦ μεγαλειτέρου μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§81ΧΟΪΔΑΣ. Δύναται νὰ ὁμιλῇ ἐν ὀνόματι αὐτοῦ, δύναται νὰ ὁμιλῇ ἐν ὀνόματι τῶν ὀπαδῶν του, ἀλλὰ δὲν ὁμιλεῖ ἐν ὀνόματι ἐμοῦ, ἐν ὀνόματι τοῦ Φιλαρέτου, τοῦ Σωτηροπούλου καὶ ἄλλων, ὡς δὲν ὁμιλεῖ καὶ ἐν ὀνόματι τινῶν τῶν ὀπαδῶν του, οἵτινες ἀποκρούουσι ταύτας τὰς ἰδέας· ἐὰν παραβιάζηται ἡ ἐλευθερία, καὶ σφαγιάζηται τὸ Σύνταγμα, ἔχομεν τὰ μέσα νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν θέσιν της τὴν Κυβέρνησιν τὴν ποδοπατοῦσαν τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ παραβιάσεως τῶν ἐλευθεριῶν καὶ περὶ σφαγιάσεως τοῦ Συντάγματος, διότι πρόκειται ν’ ἀπονείμωμεν εἰς τὰ ὀρφανὰ καὶ τὰς χήρας τῶν δυστυχῶν ἐκείνων ἀγωνισαμένων ὑπὲρ τῆς Πατρίδος;

§82ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ πλειοψηφία, ἂς ἀποφανθῇ ὅτι δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα.

§83ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ σύγχρονος ἐπιψήφισις καὶ τῶν τριῶν Νομοσχεδίων δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρεῖς κάλπας χωριστὰ θὰ θέσωμεν.

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει ἄλλην ἰδέαν, ἂς ἀποφανθῇ ἡ πλειοψηφία.

§86ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ὁποῖον εἶδος διλήμματος εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἠξίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ θέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, δηλαδὴ νὰ εἴπῃ, ἢ παραδέχεσθε τὴν εἰσαγωγὴν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ διετύπωσα...

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ τὴν διετύπωσα.

§88ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω σεῖς· ἢ παραδέχεσθε οὕτω πως εἰσαγόμενα τὰ Νομοσχέδια ἢ ἄλλως τὰ ἀναβάλλω, καὶ πρέπει νὰ τὰ παραδεχθῆτε, χωρὶς νὰ γείνῃ λόγος κἂν ὅτι ἡ τοιαύτη εἰσαγωγὴ ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα. Καὶ νομίζετε, καὶ ὅτι ἂν δὲν γείνῃ λόγος, τὸ ἀντισυνταγματικὸν ἤθελεν ἐκ τούτου μειωθῆ; Ἀλλὰ πολὺ περισσότερον, ὅταν γίνεται λόγος, ὅτι ἡ τοιαύτη εἰσαγωγὴ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἓν κακὸν προηγούμενον, δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἀλλ’ οὐδὲ νὰ δεχθῇ τὸ ἐξευτελιστικὸν δίλημμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πρὶν λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς συνταγματικότητος. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἂν ἦναι συνταγματικὸς ἢ ἀντισυνταγματικὸς ὁ τρόπος τῆς εἰσαγωγῆς τῶν Νομοσχεδίων.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ, λέγω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, ἑρμηνεύων τὸν Κανονισμόν, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν πρέπει χωριστὰ ἕκαστον ἄρθρον νὰ ψηφοφορῆται. Τοῦτο ὅμως κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ποσῶς δὲν κωλύει, ὥστε διὰ τριῶν καλπῶν νὰ γείνουν τρεῖς ψηφοφορίαι, ἐνῷ ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις γίνεται ἅπαξ· διότι δὲν λέγει τὸ Σύνταγμα οὔτε οὐδεὶς Κανονισμός, ὅτι πρέπει νὰ γίνουν τρεῖς ὀνομαστικαὶ ψηφοφορίαι, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ψηφισθοῦν χωριστὰ ἐν τρισὶ κάλπαις τὰ τρία Νομοσχέδια. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι δὲν παραβαίνομεν οὔτε τὸν Κανονισμόν, οὔτε τὸ Σύνταγμα. Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ πρὸς τὴν ἑρμηνείαν ταύτην;

§90ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται κατὰ σειρὰν τὰ τρία Νομοσχέδια, ἐπὶ δὲ τῇ μετὰ τὸ τέλος τῆς ἀναγνώσεως ἑκάστου Νομοσχεδίου ἐπαναληφθείσῃ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου ἐρωτήσει περὶ ὑπάρξεως ἀντιῤῥήσεως περὶ ἑκάστου τῶν Νομοσχεδίων, πολλοὶ ἀπήντησαν ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίῤῥησις κατά τινος ἐξ αὐτῶν).

§91Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ Νομοσχέδιον, τὸ τὴν οἰκογένειαν Πετιμεζᾶ ἀφορῶν, ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησίν μου περὶ αὐξήσεως τῆς πρὸς αὐτὴν συντάξεως μέχρι δραχμῶν 400, ἰδίως διότι ἡ σύνταξις, τὴν ὁποίαν λαμβάνει νῦν, εἶναι δραχμαὶ 200 κατὰ μῆνα, ὥστε σήμερον προστίθενται μόνον 100· τοῦτο εἶναι ἐλάχιστον, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ βίου.

§92ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ τοιαύτη σύστασις ἔργον; (Ἐνταῦθα γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία ἐν τρισὶ κάλπαις). (Γίνεται διαλογὴ ἐπὶ τῆς πρώτης κάλπης).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 138 ὑπὲρ τῆς χήρας καὶ ὀρφανῶν Γεωργίου Πετιμεζᾶ· ἐψηφοφόρησαν δὲ 122 εἰς τὸ ναὶ καὶ 15 εἰς τὸ ὄχι καὶ εἷς φαίνεται ἀρνηθείς, ὁ κ. Ράλλης· ἑπομένως γίνεται δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, τὸ μοναδικὸν αὐτοῦ ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ διὰ ψήφων 122. (Γίνεται ἡ διαλογὴ τῆς κάλπης τῆς χήρας καὶ τῶν ὀρφανῶν Γεωργαντᾶ).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου ὑπὲρ τῆς χήρας καὶ τῶν ὀρφανῶν Γεωργίου Γεωργαντᾶ ἐν ὅλῳ 138, ἐξ ὧν 111 εἰς τὸ ναὶ καὶ 27 εἰς τὸ ὄχι· γίνεται ἑπομένως δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, τὸ μοναδικὸν ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου διὰ ψήφων 111. (Γίνεται ἡ διαλογὴ τῆς κάλπης τῆς χήρας τοῦ Τριανταφύλλου Λαζαρέτου).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου ὑπὲρ τῆς χήρας καὶ τῆς ὀρφανῆς θυγατρὸς τοῦ Τριανταφύλλου Λαζαρέτου 138, ἐξ ὧν 122 εἰς τὸ ναὶ καὶ 15 εἰς τὸ ὄχι, καὶ εἷς ἠρνήθη, ὁ κ. Ράλλης. Ἑπομένως τὸ Νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν διὰ ψήφων 122. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶναι ἡ συζήτησις τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας. Ὁ κ. Ἀνδρέας Στράτος ἔχει τὸν λόγον, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὴν χθὲς διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του. Ἄν δὲν ἦναι ὁ κ. Στράτος παρὼν, νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς.

§96ΣΤΡΑΤΟΣ. Πολὺ καλά· ἀλλὰ βλέπω, ὅτι οὔτε ἀπαρτία σχεδὸν δὲν εἶναι.

§97ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει ῥητῶς, ὅτι ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψήφισις τῶν νόμων πρέπει νὰ γίνεται ἐν ἀπαρτίᾳ.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ καὶ οἱ ἐν τοῖς δωματίοις θεωροῦνται παρόντες.

§99ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἂς γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδετε.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ Ὁρίστε, κ. Στράτε.

§101Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας, κ. βουλευταὶ, ἀγορεύων καὶ ἀπαντῶν πρὸς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ πρὸ πάντων τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἴτε πρὸς τροποποίησιν τοῦ νόμου τοῦ 1882, εἴτε πρὸς τροποποίησιν τοῦ νόμου τοῦ 1878, ὑπέδειξα εἰς τὴν Βουλὴν πρῶτον, ὅτι τὰ δύω Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν ὑποβάλει, ἀποτελοῦσιν ἓν καὶ μόνον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀκρίβειαν καὶ διὰ τὴν μελέτην αὐτοῦ ὑπὸ τῶν κ. βουλευτῶν ἔδει νὰ ἔχῃ τὴν συνέχειαν τοῦ περὶ ἀπογραφῆς νόμου τοῦ 1882. Ὑπέδειξα ἐπίσης, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1878 εἶχε καταρτισθῆ τοσοῦτον καλῶς, ὥστε ἦτον ἀδίκημα μέγα καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὸ Ἔθνος νὰ καταργηθῇ, διότι ἴσως μετά τινα καιρὸν ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς θὰ μεταμεληθῇ διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου ἐκείνου. Ὑπέδειξα ἐπίσης ὅτι, μόλις ἤρχισεν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τοῦ 1882, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἔχων νὰ καταργήσῃ τι ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1878, προέβη εἰς τὴν κατάργησιν κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ ἰδίου αὐτοῦ νόμου, δηλαδὴ τοῦ νόμου τοῦ 1882. Καὶ πρὸς τοῦτο ἔφερε τὸν νόμον περὶ ὑπαξιωματικῶν καὶ τὸν νόμον περὶ ἀνακατατάξεως. Οἱ δύω οὗτοι νόμοι κατώρθωσαν τὸν μὲν νόμον τοῦ 1878 πρόῤῥιζα νὰ καταῤῥίψωσιν, ἀλλὰ νὰ φέρωσι καὶ σπουδαίαν βλάβην, ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον τοῦ 1882. Ὑπέδειξα ἐπίσης, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1878 ἐχορήγει χρηματικὰς ἀμοιβὰς ἐλαχίστας εἴς τε τοὺς στρατιώτας τῶν εἰδικῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς ἐκείνους ἐκ τῶν τοῦ πεζικοῦ, οἵτινες ὑπηρέτουν τριετίαν, ἐχορήγει δ’ ἐπίσης συνδρομήν τινα εἰς τοὺς ἀνακατατασσομένους ὑπαξιωματικούς, ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ 1882 ὑπερέβη πᾶν ὅριον, διότι κατὰ τὸν νόμον ἐδόθησαν τοιαῦτα χορηγήματα εἰς τοὺς στρατιώτας τῶν εἰδικῶν σωμάτων, εἰς τοὺς ἀνακατατασσομένους ἐθελοντὰς καὶ εἰς τοὺς ὑπαξιωματικούς, ὥστε ἐπεβαρύνθη ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ στρατοῦ πλέον τῶν 1,500,000 δραχμῶν, χωρὶς τὸ παράπαν ν’ αὐξηθῇ τοὐλάχιστον ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτικῶν, ἀρκεῖ οἱ ἐν τοῖς σώμασι τούτοις στρατιῶται νὰ πραγματοποιήσωσι τὸν νόμον καὶ τὴν εὐχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Τὸ κακὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἕνεκα τῶν χρηματικῶν αὐτοῦ χορηγήσεων, ἀτυχῶς δὲν ἠδυνήθη νὰ σταματήσῃ, καὶ δὲν δύναται νὰ σταματήσῃ, ἀλλ’ ὁλοὲν θ’ αὐξάνῃ. Ἀλλ’ ἐπέπρωτο, ἀφοῦ ὁ νόμος ἐκεῖνος τοῦ 1882 ἔδωκε τοιαῦτα χορηγήματα εἰς τὸν στρατὸν, νὰ ἐπέλθῃ μετὰ ταῦτα ὁ νόμος περὶ ἀνακατατάξεως, ὁ ὁποῖος διηυκόλυνε τὰ βοηθήματα ταῦτα τὰ χρηματικὰ νὰ δίδωνται καὶ εἰς τὴν χωροφυλακὴν καὶ εἰς τοὺς εὐζώνους, οἱ ὁποῖοι πρότερον ἐστεροῦντο τοῦ τοιούτου· διότι εἰδικὸς νόμος, ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, εἶχεν ἐπαυξήσει τὰς μισθοδοσίας, τῶν μὲν χωροφυλάκων κατὰ 10 δρ. περιπλέον, ἤτοι ἀπὸ 40 τὰς ἔκαμε 50, τῶν δὲ εὐζώνων ἀπὸ 30 εἰς 40. Ἀλλὰ ἀπὸ τὸν νόμον τῶν ἀνακατατάξεων, ἐπειδὴ οὗτοι ὑπάγονται πλέον εἰς τὴν αὐτὴν σχέσιν τῶν ἐθελοντῶν, θὰ καταντήσῃ ἀνακατασσόμενος ὁ εὔζωνος καὶ ὁ χωροφύλαξ νὰ λαμβάνῃ ὁ μὲν 50 δρ. ἐκτὸς ἄλλων ἀπολαυῶν, τὰς ὁποίας ἔχει, ὁ δὲ πλέον τῶν 60. Οὕτω πως παρατηρεῖτε, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἀτυχῶς ἡ Βουλὴ δὲν ἔλαβε τότε ὑπ’ ὄψιν της σπουδαίως ἢ διέφυγε μᾶλλον τὴν προσοχὴν αὐτῆς—μόλον ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς ἐπανειλημμένως ἔκαμε λόγον περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου—πλησιάζει νὰ κοστίσῃ, καὶ ἴσως μάλιστα ἔφθασεν, ὥστε οἱ Ἕλληνες στρατιῶται ν’ ἀπολαμβάνωσιν ἐν μισθοδοσίᾳ πλέον ἢ ὅ,τι οἱ Γάλλοι στρατιῶται ἢ οἱ Γερμανοὶ, ὅσον δὲ οἱ Ἄγγλοι. Τὸ δὲ χείριστον, ἐπειδὴ ἅπαξ ἐδόθη μία τοιαύτη βάσις, εἶνε πολὺ δύσκολον νὰ ἐπανέλθῃ τις εἰς ὅ,τι προγενεστέρως πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1878 εἴχομεν. Λοιπὸν διὰ τῶν δύω τούτων νόμων ηὐξήθη ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ στρατοῦ κατὰ 30% χωρὶς, ὡς προεῖπον, νὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν. Διὰ δὲ τοῦ νόμου τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὡς σᾶς εἶχον ὑποδείξει, ἡ ἐλάττωσις τοῦ χρόνου πρὸς προβιβασμὸν διὰ τοὺς βαθμοὺς δεκανέως καὶ λοχίου ἔβλαπτε σπουδαίως τὰ τοῦ στρατοῦ· διότι ἐν Ἑλλάδι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὅ,τι γίνεται ἐν Γαλλίᾳ. Ἐν Γαλλίᾳ μορφοῦνται τὰ στελέχη ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δεκανεῖς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ τοὺς ἐθελοντὰς τοῦ ἔτους, καὶ ἐθελονταὶ τοιοῦτοι κατατάσσονται πλέον τῶν 10 χιλ. νέοι μορφωμένοι τῶν Πανεπιστημίων καὶ Γυμνασίων· κατατασσόμενοι εἰς τὸν στρατὸν πρὸ τῆς κληρώσεώς των, δὲν ἔχουν ἀνάγκην πλέον τῶν τριῶν μηνῶν διὰ νὰ κατασταθοῦν ἄξιοι νὰ γείνουν δεκανεῖς. Ἀλλ’ ὁ χωρικὸς ὁ ἰδικός μας, προσερχόμενος εἰς τὸν στρατὸν, μετὰ τέσσαρας μῆνας, μόλις θὰ μάθῃ νὰ φέρῃ τὸ ὅπλον, οὐδέποτε δὲ θὰ γείνῃ ἄξιος νὰ μορφώσῃ στρατιώτας· ὁ βαθμὸς τοῦ δεκανέως εἶνε ὁ δυσκολώτατος. Καὶ τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδικαιολογήθη εἰπὼν ὅτι τοῦτο γίνεται εἰς τὴν Γαλλίαν. Ναὶ, ἀπαντῶ αὐτῷ, ἀλλ’ ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν Γαλλίαν, δὲν ἐφαρμόζεται, κ. Ὑπουργὲ, εἰς τὴν Ἑλλάδα· διότι παρατηρεῖτε ὅτι τὰ στελέχη σας πολλὰ ὀλίγους ἀριθμοῦσι τοὺς ἐθελοντὰς, τοὐναντίον μάλιστα, ἀφ’ ὅτου ἔπαυσεν ἡ ἐπιστράτευσις, ἔπαυσαν οἱ ἐθελονταὶ ἐν τῷ στρατῷ. Ἄν τὸ τοιοῦτον ὑπῆρχε, θὰ ἤμην σύμφωνος καὶ διὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας καὶ διὰ τοὺς τρεῖς καὶ διὰ τοὺς δύω, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει. Ὁ κληρωτὸς λοιπὸν θὰ σχηματίσῃ τὸν δεκανέα. Σᾶς εἶπον χθὲς, κύριοι, ὅτι ἕνεκα τῆς μονοετοῦς θητείας οἱ στρατιῶται πλέον, ἀφοῦ παρέλθῃ ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας των, καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη οἵτινες ἔχουσι διετῆ ὑπηρεσίαν, δὲν μένουσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ ἀπέρχονται εἰς τὰς ἑστίας των· καὶ ὁ λόγος εἶναι γνωστὸς, ἤτοι ὅτι οὐδέποτε εἰς τόσον μικρὸν διάστημα δύναταί τις νὰ γείνῃ στρατιώτης, οὐδέποτε δὲ, ψυχολογικῶς σκεπτόμενός τις, δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὸν στρατὸν διὰ μονοετίαν, ἐν ὅσῳ εὑρίσκεται εἰς αὐτὸν, λησμονεῖ, καὶ εἰς αὐτὰ ἀκόμη τὰ γυμνάσιά του, τὰ χωράφια του, τὰς αἶγάς του καὶ τὰς ἀγέλας του· τοὐναντίον δὲν σκέπτεται τίποτε ἄλλο παρὰ πῶς νὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, ὅπως μόνος του ξεσχίσῃ τὰ σήματα τοῦ στρατιώτου. Χθὲς σᾶς εἶπον, ὅτι ἐλλείπουσι πλέον τῶν 300 δεκανέων ἀπὸ τὸν στρατόν· αὐτὸ εἶναι ἀληθές, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην παρὰ νὰ σᾶς φέρω αὐτὴν τὴν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ ἰδῆτε μετὰ λύπης, ὅτι εἰς ἕκαστον λόχον εἶναι πέντε δεκανεῖς, ἐκτὸς τοῦ σώματος τοῦ πυροβολικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τῆς μακροτέρας θητείας φαίνεται, ὅτι καὶ ἕνεκα τῆς συμπεριφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν κατώρθωσε νὰ ἔχῃ ἀνάλογον ἀριθμὸν ὑπαξιωματικῶν. Ἀλλὰ ἀπὸ τὸ πεζικὸν ἐλλείπουσι 500 δεκανεῖς, ὡς λείπουσιν ἐπίσης ἀρκετοὶ ἀπὸ τὸ μηχανικὸν καὶ τὸ ἱππικόν. Τί δὲ παρουσιάζεται εἰς τὸν στρατόν; Ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχίου καὶ ἐπιλοχίου ἔχομεν πλεονασμὸν κατὰ 400 βαθμολόγους. Ἀλλ’ ὁ πλεονασμὸς νομίζετε, ὅτι εἶναι δίκαιος; Τὴν ἔλλειψιν, κύριοι, δὲν τὴν ἐμποδίζει ὁ Προϋπολογισμός, τὸν πλεονασμὸν ὅμως τὸν ἐμποδίζει, καὶ αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς εἶναι ὑπεράνω τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι συνεπῶς πλημμέλεια. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλῶ εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων καὶ σᾶς παρακαλῶ ὁ ἴδιος νὰ ἴδητε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλομεν ἀναγνώσει τὸν κατάλογον. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. βουλευτῶν). Παρόντες ὑπάρχουσιν 104· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Συνεδρίασιν πλέον θὰ ἔχωμεν τὴν Δευτέραν. (Ὥρα 7 Μ. Μ.)