1884.02.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 45

τῆς 8 Φεβρουαρίου 1884.

(Τετάρτη)

(Ὥρᾳ 3 μ. μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῶν δύω προηγουμένων συνεδριάσεων καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ δεύτερον Τμῆμα ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ὄρους, προτεῖνον τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα). Ἀναφορὰ τοῦ Συλλόγου τῶν ἀγωνιστῶν, αἰτουμένων τὴν αὔξησιν εἰς νέας δραχμὰς τῆς συντάξεώς των.

§2ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι γέροντες πάντες καὶ δὲν λαμβάνουσι τίποτε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ (ἀναγινώσκει μέρος τῆς ἀναφορᾶς). Αἴτησις Χρήστου Νάνα διαμένοντος ἐνταῦθα ἐκ Λυκουρσίου τῆς Ἠπείρου, ὅστις ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Βουλὴν παρακαλῶν αὐτὴν, ὅπως τῷ χορηγηθῇ συνδρομὴ ὡς ἀτυχεῖ ἐπαναστάτῃ τοῦ Λυκουρσίου. Αἴτησις τῆς χήρας Ἑλένης Δουγάρα, ἥτις συνάμα ἐπισυνάπτει καὶ πιστοποιήσεις τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ἀποβιώσαντος συζύγου αὐτῆς ἀπὸ τοῦ 1834, καὶ ζητεῖ διὰ τῆς αἰτήσεώς της προσφεύγουσα εἰς τὴν φιλανθρωπίαν τῆς Βουλῆς, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ βοηθήματος. Παραπέμπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν χήραν καὶ τὰς ὀρφανὰς θυγατέρας τοῦ Τριανταφύλλου Λαζαρέτου. Καθ’ ἃς ἔλαβα πληροφορίας, ἡ οἰκογένεια συνίσταται ἐκ τῆς χήρας καὶ τεσσάρων θυγατέρων, ἐξ ὧν ἡ μία εἶναι ὕπανδρος· ἑπομένως προτείνεται ν’ ἀποδοθῇ σύνταξις εἰς τὴν χήραν καὶ τὰς τρεῖς ἀγάμους θυγατέρας. Ἡ σύνταξις, τὴν ὁποίαν ἤθελον ἀπολαμβάνει, θὰ ἦτο 150 παλαιῶν ἢ 130 νέων δραχμῶν, προτείνομεν δὲ ν’ ἀναβιβασθῇ αὕτη εἰς δραχμὰς 300. Ὑποβάλλω τοὺς πίνακας τοὺς ζητηθέντας καὶ τὰς ἀναλυτικὰς καταστάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1882, ἤτοι ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1882 μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1883. Ὑποβάλλω Νομοσχέδιον περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ ταμείου, καὶ ἕτερον περὶ συστάσεως Οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν καὶ περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων ἐν ταῖς Οἰκονομικαῖς Ἐφορίαις τοῦ Κράτους. (Ὅρα Παράρτημα).

§5Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ τυπωθῇ ἡ κατάστασις τῶν ἐξόδων τοῦ 1882.

§6ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος ἐν Μασσαλίᾳ, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας κ. Βαλσαμάκης. Ἰδοὺ δὲ, ἐν ὀλίγοις, περὶ τίνος πρόκειται· Ἕλλην τις πλοίαρχος, ὁ κ. Μωραΐτης, κατήγγειλεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν κ. Κατσικαπῆ τὸν ἐν Μασσαλίᾳ Πρόξενον κύριον Μαυρογιάννην, ἐπὶ ἀρνήσει ἀποδόσεως δανείου ἐξ 800 φράγκων· ἀλλ’ ὁ Πρόξενος ἀρνεῖται διαῤῥήδην, ὅτι ἐδανείσθη ποτὲ οἷον δήποτε ποσὸν παρὰ τοῦ εἰρημένου πλοιάρχου, τοῦ ὁποίου μάλιστα παριστᾷ καὶ τὴν ἐν γένει διαγωγὴν ὡς λίαν ἐπιλήψιμον. Παραδέχεται δὲ μόνον ὅτι ἐκ τοῦ ἐκπλειστηριάσματος τοῦ πλοίου, οὗτινος ἐπλοιάρχει ὁ εἰρημένος Μωραΐτης καὶ τὸ ὁποῖον κατασχεθὲν ἐν Μασσαλίᾳ ἐδημοπρατήθη, ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ οὗτος ποσόν τι, ἀπέναντι τῶν εἰς τοὺς ναύτας γενομένων προκαταβολῶν. Ἡ ὑπηρεσία ὅμως τοῦ Ὑπουργείου, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἔντιμον τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Μαυρογιάννη, δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ πίστιν εἰς τὰ κατ’ αὐτοῦ εἰρημένα, καθόσον ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδέποτε ἠδύνατο νὰ ὑποπέσῃ οὗτος οὐ μόνον εἰς παράνομον πρᾶξιν, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς εἰς ἠθικῶς ἐπίμεμπτον τοιαύτην. Ταῦτα φρονοῦσα ἡ ὑπηρεσία, οὐδὲν ἠδύνατο καὶ οὐδὲν δύναται νὰ πράξῃ κατ’ αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀποφανθῇ τοὐλάχιστον ἡ δικαιοσύνη, πρὸς τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ κ. Μωραΐτης, ἐὰν νομίζῃ τοὺς ἰσχυρισμούς του ἀληθεῖς, νὰ καταφύγῃ Καὶ περὶ τοῦ προξενικοῦ Πράκτορος Δαμασκοῦ ἐγένετο ἐπερώτησις, ἐπὶ τῇ βάσει καταγγελίας Κοντογιαννοπούλου τινὸς, ἥτις εἶχε παραπεμφθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὁ Πράκτωρ οὗτος εἶναι ὁ κ. Κούτσης, ὅστις διατελεῖ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρὸ 16 περίπου ἐτῶν, ἐν ἀρχῇ μὲν ὡς Ὑποπρόξενος Δαμασκοῦ, κατόπιν δὲ, μετὰ τὸν νέον προξενικὸν νόμον, ὡς Πράκτωρ μετὰ τοῦ ἐπιτίμου βαθμοῦ τοῦ Ὑποπροξένου. Οὐ μόνον δὲ, καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα, ἐξεπλήρωσε πάντοτε δεόντως τὰ καθήκοντά του, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰς κρισίμους περιστάσεις, παρέσχε σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Δὲν ἐγείρεται δὲ νῦν τὸ πρῶτον ὁ κύριος Κοντογιαννόπουλος κατήγορος αὐτοῦ, διότι καὶ ἄλλοτε ἀπέδωκεν εἰς αὐτὸν ὁμοίαν ἐπιλήψιμον διαγωγήν, ἥτις ὅμως διεψεύσθη ἐκ τῶν τότε διεξαχθεισῶν ἀνακρίσεων ὑπὸ τοῦ γραμματέως τοῦ Προξενείου Βηρυττοῦ. Ἡ νέα δὲ καταγγελία τοῦ κυρίου Κοντογιαννοπούλου, περὶ ἧς νῦν πρόκειται, ἐστάλη πρὸς τὸν Πρόξενον Βηρυττοῦ, ὅπως πληροφορήσῃ περὶ αὐτῆς τὸ Ὑπουργεῖον· οὗτος δὲ ἀπαντῶν, ἀποφαίνεται ἀνεπιφυλάκτως περὶ τοῦ ὅλως ἀνυποστάτου αὐτῆς. Καταθέτω δὲ εἰς τὸ γραφεῖον τὰ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔγγραφα.

§7ΤΖΑΝΕΣ. Τὸ πόρισμα τῶν πρώτων ἀνακρίσεων ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον;

§8ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ὑπάρχει.

§9ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν τῶν ἐν Ναυπλίῳ στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν συνταξιούχων, παρακαλούντων τὴν Βουλὴν νὰ ψηφισθῇ καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τὸ μέτρον τῆς πληρωμῆς τῆς συντάξεώς των εἰς νέας δραχμάς.

§10ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φόρου τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ 1884, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται νὰ ὁρισθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου 7%. Ἡ τροπολογία εἶναι ὑπογεγραμμένη παρὰ πολλῶν ἄλλων συναδέλφων μου ἐκ διαφόρων Ἐπαρχιῶν. Ἐν καιρῷ τῷ δέοντι θέλω ἀναπτύξει αὐτήν. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἐγκαίρως. (Ὅρα Παράρτημα). Ἡ Κυβέρνησις λίαν ἀξιεπαίνως κατ’ ἐμὲ ὑπέβαλε Νομοσχέδιον περὶ τελῶν χαρτοσήμου, διότι ἀληθῶς κατήντησε βαβυλωνία ἡ νομοθεσία ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου ἀλλὰ παρέλιπε νὰ ὑποβάλῃ αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἐνῷ πρόκειται περὶ φόρου πολλῶν ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος νομίζω, ὅτι ὁ φόρος ἀνήρχετο εἰς 7,000,000. Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον ζητοῦνται αὐξήσεις τινὲς, καὶ πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ γίνωσι τινὲς αὐξήσεις, ἐνδέχεται ὅμως καὶ ἄλλαι νὰ μὴ ἦναι δίκαιαι. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὀφείλομεν νὰ γινώσκωμεν τοὺς νόμους, ἀλλὰ τοῦτο ἐντελῶς ἀνέφικτον δι’ ὅλα τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου· ὅθεν ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ πίνακα, δι’ οὗ νὰ καταδεικνύεται ποῖοι φόροι τοῦ χαρτοσήμου καὶ πόσον αὐξάνουσι διὰ τοῦ Νομοσχεδίου. Τοῦτο δὲ πρέπει νὰ γείνῃ πρὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως, διὰ νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι νὰ συζητήσωμεν τὸ Νομοσχέδιον.

§11ΧΟΪΔΑΣ. Γράφουσιν ἐκ Λαυρίου—καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ἦναι ἀληθῆ τὰ γραφόμενα—ὅτι ὁ διοικῶν τὴν Μοιραρχίαν Λαυρίου θύει τῷ θεῷ τῷ Βάκχῳ ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, εἶναι δὲ πάντοτε μεθυσμένος. Θὰ παρακαλέσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ νὰ πληροφορηθῇ ἐὰν ὦσιν ἀληθῆ ἢ ψευδῆ, καὶ ἐὰν ὦσιν ἀληθῆ, βεβαίως νὰ τιμωρήσῃ αὐτὸν, ἐὰν δὲ ψευδῆ νὰ καταδειχθῇ ἡ συκοφαντία.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τίνες οἱ γράφοντες;

§13ΧΟΪΔΑΣ. Σταμάτιος Ἀνδρέου καὶ ὁ ἀδελφός του.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Εὐρυτανίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καθόσον κατὰ τὴν πρώτην ψηφοφορίαν δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Ὑπενθυμίζω τὸ θέμα τῆς ψηφοφορίας. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος προτείνει δύω τινὰ, πρῶτον ὅτι ἄρχεται ἡ αὔξησις ἀπὸ 1 Φεβρουαρίου, ἀλλὰ τοῦτο πάλιν ὑπὸ ὅρον ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ δευτέρα αὐτοῦ πρότασις περὶ ἐπεκτάσεως τῆς αὐξήσεως καὶ ἐπὶ τῶν συντάξεων· ἑπομένως προηγεῖται ἡ πρότασις περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἀναγωγῆς εἰς νέας δραχμὰς καὶ ἐπὶ τῶν συντάξεων. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσι ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§15ΜΗΤΣΑΣ. Θὰ εἴπω δύω λέξεις.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν τὸ ἐπιτρέπει.

§17ΜΗΤΣΑΣ. Πρώτην φορὰν θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δύω λέξεις, ὕστερα ἀπὸ ἕξ χρόνια.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν ἐπιτρέπεται.

§19ΜΗΤΣΑΣ. Ἐκεῖ εἰς τὰ ἀκροατήρια, ὁποῦ εἶναι ἐκεῖνοι, ἂν ἦσαν οἱ πατέρες μας....

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται· σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον.

§21ΜΗΤΣΑΣ. Οἱ κύριοι συνάδελφοι θὰ μοῦ τὸ ἐπιτρέψωσι.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μῆτσα, σᾶς παρακαλῶ νὰ κατέλθετε ἀπὸ τὸ βῆμα· ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§23ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος. Ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ, βεβαίως ὁ κύριος βουλευτὴς δύναται νὰ ὁμιλήσῃ, διότι ὑποτίθεται, ὅτι ψηφοφορία δὲν ἐγένετο.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταξὺ δύω ψηφοφοριῶν δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις (Θόρυβος).

§25ΜΗΤΣΑΣ. Πέντε λέξεις θὰ εἴπω. Λοιπὸν θὰ μοὶ ἔλεγεν ὁ πατήρ μου· τί θέλεις νὰ κάμῃς ἐκεῖ; Χρειάζομαι μίαν ὀκὰν ἀλεῦρι διὰ τὸν υἱὸν τοῦ Πρωθυπουργοῦ· δι’ ἡμᾶς; τὰ 100 δράμια. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῆς ψηφοφορίας, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν σήμερον· ἐνθυμηθεῖτε λοιπὸν μίαν ἡμέραν τί θὰ γείνῃ, διότι ἀρκετὰ συνέβησαν μέχρι σήμερον. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι θ’ ἀρχίσῃ ἡ αὔξησις ἀπὸ τὴν 1 Ἰανουαρίου· ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν 1 Φεβρουαρίου, διὰ νὰ ἔχῃ τὰς 400,000, αἱ ὁποῖαι τοῦ λείπουν, ἂς ἀρχίσῃ δὲ καὶ ἀπὸ τὴν 1 Μαρτίου, διὰ νὰ ἔχῃ ἄλλας 400,000, νὰ τὰς πάρῃ ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ τὰς κάμῃ μνημόσυνον δι’ αὐτόν. Ἔρχομαι εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ὑμῶν καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι πολιτικὸν ζήτημα. Εἶναι δὲ λυπηρὸν νὰ πέρνω ἐγὼ 300 νέας δραχμὰς, καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μὲ ἠλευθέρωσε, νὰ μὴ λαμβάνῃ εἰμὴ ὀλίγας, καὶ αὐτὰς εἰς παλαιὰς δραχμάς. Αὐτὰ μόνον σᾶς λέγω, καὶ θέλετε δεξιά, θέλετε ἀριστερὰ, δὲν εἶναι ὑπουργικὸν τὸ ζήτημα αὐτό.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνον ὁ Κανονισμὸς δὲν εὑρίσκει ὑποστήριξιν....

§27ΜΗΤΣΑΣ. Δὲν ἔχω ἄλλο τίποτε νὰ εἴπω.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἱερομνήμονος καὶ Τζανετάκη).

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 158· ἐξ ὧν 99 εἶπον ὄχι, 53 εἶπον ναὶ, καὶ ἓξ ἠρνήθησαν ψῆφον· ἑπομένως ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις. Μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτὴν νομίζω, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας δὲν ἐπιμένει εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἑτέρας προτάσεως ἢ τοὐλάχιστον ν’ ἀποσύρῃ τὴν πρότασιν αὐτήν· ὥστε τώρα θ’ ἀναγνωσθῇ τὸ κείμενον καὶ θέλει ψηφισθῆ ὡς ἔχει.

§29ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§30ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 1).

§31ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διασαφήσωσιν, ἐὰν περιλαμβάνωνται εἰς τὸ 1 ἄρθρον καὶ τὰ ἐπιδόματα τῶν διπλωματῶν, οἵτινες ἀπολαμβάνουσι δραχμὰς 500 δι’ ἔξοδα παραστάσεως· νομίζω, ὅτι δὲν καθορίζεται αὐτό.

§32ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Βεβαίως περιλαμβάνονται.

§33ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι περιλαμβάνονται.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον ὅπως ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα ἔρχεται τὸ 2 ἄρθρον.

§35ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 2).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἀνατολικῆς τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας συμβάσεως).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ΤΜΣΤʹ Νόμου περὶ συμβάσεως μετὰ τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρίας τοῦ θαλασσίου πορθμοῦ τῆς Κορίνθου πρὸς κατασκευὴν γεφύρας ἐπὶ τῆς διώρυγος. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§38Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ζητῶ μίαν πληροφορίαν παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖται νὰ συνεισενέγκῃ τὸ Δημόσιον ταμεῖον 100,000 δραχμῶν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ Κορίνθου. Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὁ Νόμος ἐπεκύρωσεν, ἡ Ἑταιρία θέλει κατασκευάσει δύω γεφύρας ἐπὶ τῆς διώρυγος. Ἀντὶ τῶν δύω τούτων γεφυρῶν πρόκειται νῦν νὰ κατασκευάσῃ μίαν μεγάλην γέφυραν, ἕνεκα τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας. Κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἐπειδὴ ἡ Ἑταιρία διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας ταύτης θέλει δαπανήσει πολλῷ περισσότερα, ἢ ὅσα ἔμελλε νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν δύω γεφυρῶν, τὸ νομοσχέδιον δίδει τὴν ἄδειαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ χορηγήσῃ 100,000 δραχμάς. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς βεβαιοῖ, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἤθελε δαπανήσει διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν δύω γεφυρῶν 200,000 φράγκων. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον ὁ κ. Ὑπουργὸς στηρίζει μόνον ἐπὶ τῆς συμφωνίας, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησεν ἡ Ἑταιρία τῆς τομῆς μετὰ τοῦ ἐργολάβου αὐτῆς; Ἐξέφρασα τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην, διότι, ἐὰν ἡ Ἑταιρία δὲν ἤθελε δαπανήσει μόνον 200,000 φράγκων, ἀλλὰ μεγαλείτερον ποσὸν διὰ τὰς δύω γεφύρας, τότε ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῆς τομῆς 100,000 φράγκων, ἤθελεν ἐλαττωθῆ εἰς μικρότερον ποσόν.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τέλει τῆς ἐκθέσεως, τῆς συνοδευούσης τὸ νομοσχέδιον, βλέπετε λεγόμενον, ὅτι «Τῇ παρούσῃ προσαρτᾶται μετάφρασις τῆς ἄνω μνησθείσης σχετικῆς ἐκθέσεως τοῦ διευθυντοῦ τῶν Γάλλων μηχανικῶν κυρίου Ρονδέλ.» Ἡ ἔκθεσις αὕτη, δὲν ἠξεύρω διατί δὲν ἐδημοσιεύθη.

§40ΤΙΝΕΣ. Διενεμήθη.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν ἀφοῦ ἐδημοσιεύθη καὶ διενεμήθη ἡ ἔκθεσις τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ κ. Ρονδὲλ, ἐξ αὐτῆς πληροφορεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισεν ἵνα τὰ πάντα ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἰδίων αὐτῆς ὀργάνων, ἀνέθεσε τὴν ἐξέτασιν ταύτην εἰς τοὺς Γάλλους μηχανικούς, οὗτοι δὲ ἐξετέλεσαν αὐτὴν δι’ αὐτοῦ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἀποστολῆς. Τὸ ζήτημα ἦτο τὸ ἑπόμενον: κατὰ τὴν Σύμβασιν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ, ὤφειλεν ἐκείνη νὰ κατασκευάσῃ δύω γεφύρας, ἵνα δι’ αὐτῶν συντηρῆται ἡ συγκοινωνία ἡ ὑπάρχουσα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐνάρξεως τῆς τομῆς, τουτέστιν ἡ ἁπλῆ ἁμαξιτὴ καὶ διὰ πεζοπόρων συγκοινωνία· ἀφοῦ ὅμως τὸ Κράτος ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα παράσχῃ εἰς Ἑταιρίαν ἄλλην τὰ μέσα ὅπως πραγματοποιήσῃ σιδηρόδρομον, διερχόμενον διὰ τοῦ Ἰσθμοῦ, εἵπετο ἡ ὑποχρέωσις πρὸς αὐτὴν, ὅπως κατασκευασθῇ γέφυρα ἐπὶ τοῦ πορθμοῦ διὰ τὸν σιδηρόδρομον. Ταύτην ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν δὲν εἶχεν ἡ Ἑταιρία τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ, ἐξητάσαμεν δὲ ὁποία θὰ ἦτον ἡ δαπάνη τοιαύτης γέφυρας διὰ σιδηρόδρομον καὶ εὕρομεν ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης εἶναι λίαν σπουδαία· διότι, προκειμένου περὶ κατασκευῆς γεφυρῶν χάριν τῆς ἁμαξιτῆς μόνον συγκοινωνίας, ἠδύναντο νὰ ἐκλεχθῶσι τὰ σημεῖα τοιαῦτα, ὥστε ἡ δαπάνη τῶν βάθρων καὶ τῆς ἁψῖδος τῶν γεφυρῶν τούτων νὰ ἦναι μικρά, προκειμένου ὅμως περὶ τῆς κατασκευῆς γέφυρας διὰ τὸν σιδηρόδρομον, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐκλέξωμεν τὸ σημεῖον ὅπου θὰ ἦτον αὕτη οἰκονομικωτέρα καὶ κατὰ τὰ ἄλλα προσφορωτέρα· ἔπρεπε νὰ ἐκλέξωμεν τὸ προσφορώτερον διὰ τὸν σιδηρόδρομον σημεῖον· τὸ δὲ ἔδαφος, ἔνθα θέλει στηθῆ ἡ γέφυρα διὰ τὸν σιδηρόδρομον, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε καὶ τὸ ἄνοιγμα εἶναι περίπου τριπλάσιον τοῦ ἀνοίγματος ἐπὶ τῶν ἄλλων μερῶν, ὅπου θὰ κατεσκευάζοντο αἱ γέφυραι, αἱ χρησιμεύσουσαι διὰ τοὺς πεζοπόρους καὶ διὰ τὰς ἁμάξας, καὶ πρὸς στερέωσιν τῶν βάθρων θ’ ἀπαιτηθῇ λιθοδομία πολλαπλασία. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν αἱ δύω γέφυραι ὁμοῦ αἱ ἁμαξιτοὶ θὰ ἐστοίχιζον 200,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἡ μία γέφυρα ἡ διὰ σιδηρόδρομον καὶ δι’ ἁμάξας καὶ διὰ πεζοὺς θὰ στοιχίσῃ 342,000. Ἀφοῦ εἴδομεν, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης θὰ ἦναι τοσούτῳ σπουδαία, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν οἰκονομίαν, καὶ πρὸς τοῦτο ἀντὶ δύω γεφυρῶν ἁμαξιτῶν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ζεῦξιν τῆς διώρυγος διὰ μιᾶς μόνης γέφυρας, ἀνταποκρινομένης εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς τε σιδηροδρομικῆς καὶ τῆς ἁμαξιτῆς καὶ τῆς τῶν πεζῶν συγκοινωνίας, ἀλλὰ νὰ μὴ περιορίσωμεν ἐκ τούτου καὶ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας τῶν ἁμαξῶν καὶ τῶν πεζῶν. Αἱ δύω σιδηραῖ γέφυραι ἐπρόκειτο νὰ στηθῶσι περὶ τὰ μέσα τοῦ Ἰσθμοῦ, διότι μόνον εἰς τὰ μέσα τοῦ Ἰσθμοῦ ἦτο τὸ ὕψος ἱκανόν, ὥστε, ζευγνυομένης ἐκεῖ τῆς διώρυγος, νὰ ὑπάρχῃ ἱκανὴ ἀπόστασις ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ὕδατος ἕως τῆς ἁψῖδος, ἵνα δύνανται νὰ διέρχωνται τὰ πλοῖα ὑπὸ τὴν γέφυραν. Δὲν θὰ παρεῖχον ἑπομένως οὐδ’ αἱ δύω γέφυραι εὔκολον τὴν συγκοινωνίαν κατὰ τὰ παράλια. Προετείνομεν λοιπὸν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ, ἵνα ἀντὶ δύω γεφυρῶν κατασκευάσῃ μίαν, ἀποζημιουμένη διὰ τὴν διαφορὰν τῆς δαπάνης, ταὐτοχρόνως ὅμως ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὰ δύω ἄκρα τῆς διώρυγος νὰ συντηρῇ πορθμεῖα, ἀκαταπαύστως κινούμενα καὶ ἱκανὰ νὰ μεταφέρωσιν ἁμάξας, ταῦτα δὲ πάντα νὰ προσφέρῃ δωρεὰν, τουτέστιν ἡ κίνησις νὰ γίνηται δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ νὰ δύναται ἕκαστος, εἴτε ἐφ’ ἁμάξης, εἴτε πεζὸς, νὰ περᾶται εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην χωρὶς νὰ ὑποβάλληται εἰς ἀπότισιν πορθμείου. Τοῦτο ἐδέχθη ἡ Ἑταιρία· ἐδέχθη προσέτι ἵνα μὴ πληρωθῇ καὶ ὁλόκληρον τὴν διαφορὰν τῆς ὑπολογισθείσης ὑπὸ τῶν Γάλλων μηχανικῶν δαπάνης διὰ τὰς ἁμαξιτὰς γέφυρας πρὸς τὴν δαπάνην τὴν ὑπολογισθεῖσαν διὰ τὴν μίαν γέφυραν, τὴν χρήσιμον διὰ σιδηρόδρομον ἅμα καὶ δι’ ἁμάξας καὶ διὰ πεζούς. Ὡς εἶπον, ἡ διὰ τὰς δύω ἁμαξιτὰς γέφυρας δαπάνη θὰ ἦτο 200,000 δραχμῶν, ἡ δὲ διὰ τὴν γέφυραν, τὴν προωρισμένην εἰς τὰς τρεῖς χρήσεις, θὰ ἦτο 342,000 δραχμῶν· ἑπομένως ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ ποσὸν 142,000 δραχμῶν, ἀλλὰ παρεδέχθη ἡ Ἑταιρία νὰ περιορισθῇ τὸ χορήγημα εἰς 100,000 δραχμῶν. Ἐνῷ δὲ ἡ Ἑταιρία δὲν ὑπεχρεοῦτο νὰ στήσῃ τὰς δύω γέφυρας ἢ μετὰ τὸ πέρας τῆς τομῆς, ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἀπὸ τοῦδε κατασκευάσῃ τὴν γέφυραν, εἰς ἣν ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Θεωρῶ ἑπομένως, ὅτι ἡ ἐπελθοῦσα συμφωνία εἶναι καθ’ ὅλα ὠφέλιμος εἰς τὸ Δημόσιον, διότι περιορίζει σπουδαίως τὴν δαπάνην, εἶναι ὠφέλιμος καὶ εἰς τὴν συγκοινωνίαν, διότι ἀντὶ δύω γεφυρῶν, στηθησομένων μετὰ τὸ πέρας τῆς τομῆς καὶ ἀμφοτέρων χρησίμων εἰς μόνην τὴν κατὰ τὰ μέσα τοῦ Ἰσθμοῦ συγκοινωνίαν, παρέχει ἀπὸ τοῦδε τρεῖς γραμμὰς συγκοινωνίας τουτέστι μίαν διὰ τῆς γέφυρας καὶ δύω διὰ τῶν πορθμείων, κατὰ τὰ σημεῖα, εἰς ἃ ἡ διαπεραίωσις εἶναι λυσιτελεστέρα, ἐνῷ διὰ τῶν δύω γεφυρῶν θὰ παρείχετο εἰς σημεῖα τοῦ Ἰσθμοῦ, ἀπρόσφορα πρὸς τὴν συγκοινωνίαν τῆς παραλίας τῆς τε κατὰ τὴν Κόρινθον καὶ τῆς κατὰ τὸ Καλαμάκιον.

§42Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐρώτησίς μου δὲν ἐσκόπει νὰ ἐπικρίνῃ τὴν γενομένην συμφωνίαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρίας τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν δύω γεφυρῶν διὰ μιᾶς γεφύρας. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ δικαιολογήσῃ τὸ μέρος τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὑπελήφθη δὲ ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἴχομεν ἀναγνώσει τὴν ἔκθεσιν μετὰ τῆς ὁποίας συνώδευσε τὸ Νομοσχέδιον, τὴν φέρουσαν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ προϊσταμένου τῶν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν κ. Ῥονδέλ. Ἐγὼ ἀνέγνων τὴν ἔκθεσιν καὶ ἐξ αὐτῆς προῆλθεν ἡ ἀπορία μου. Καὶ δὲν ἀντιλέγω διὰ νὰ ἀντικατασταθῶσιν αἱ δύω γέφυραι διὰ τῆς μεγάλης γεφύρας τῆς χρησίμου εἰς τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν. Δὲν ἀντιλέγω ὡσαύτως περὶ τοῦ πρὸς κατασκευὴν τῆς μεγάλης ταύτης γεφύρας ἀναγκαιοῦντος ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Rondel ἀναβιβάζει εἰς 342,000 φράγκων· ἀλλ’ ἐγεννήθη εἰς ἡμᾶς ἡ ἀπορία κατὰ πόσον αἱ 342,000 φράγκων ὑπερβαίνουσι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρία ὤφειλε νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν δύω γεφυρῶν, ἀντὶ τῶν ὁποίων θέλει κατασκευασθῆ νῦν ἡ μεγάλη γέφυρα. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως δὲν ἠδυνήθην περὶ τούτου νὰ βεβαιωθῶ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Rondel. (ἀναγινώσκει). Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ὑποσχεθεῖσα διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τὴν εἰσφορὰν τοῦ Δημοσίου, βάσιν ἔλαβε τὴν συμφωνίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ τῆς Ἑταιρίας τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ καὶ τῶν ἐργολάβων αὐτῆς; Ἠρώτησα λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἠρκέσθη εἰς τὴν συμφωνίαν ταύτην ἢ καὶ δι’ ἰδίων μηχανικῶν ἐμελέτησε τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐκ τῆς μελέτης αὐτῶν ἐπείσθη ὅτι 200,000 φράγκων ἔμελλε μόνον νὰ δαπανήσῃ ἡ Ἑταιρία πρὸς κατασκευὴν τῶν δύω γεφυρῶν; Αὕτη ἦτο ἡ ἐρώτησίς μου.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ Γάλλοι Μηχανικοὶ ἐμελέτησαν καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὁ προϊστάμενος τῶν Γάλλων Μηχανικῶν τρὶς μετέβη εἰς Κόρινθον, ἵνα ἐκτιμήσῃ τὴν ἀξίαν καὶ τῶν γεφυρῶν, τὰς ὁποίας εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Ἑταιρία νὰ κατασκευάσῃ, καὶ τῆς γεφύρας, τὴν ὁποίαν προτείνει εἰς ἀντικατάστασιν αὐτῆς. Ἡ μελέτη αὕτη ὑπῆρξε πλήρης. Ἡ ἔκθεσις, ἧς μετάφρασις ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν, περιέχει τὴν περίληψιν τῶν μελετῶν, εἰς ἃς οἱ Γάλλοι Μηχανικοὶ προέβησαν, ἡ δὲ πρότασις στηρίζεται ἐπὶ ἐξετάσεως, εἰς ἣν προέβησαν οἱ μηχανικοὶ οὗτοι κατ’ ἀντιμωλίαν πρὸς τοὺς μηχανικοὺς τῆς Ἑταιρίας, καὶ τὴν ὁποίαν μάλιστα οὐχὶ ἅπαξ διεξήγαγον, ἀλλ’, ὡς εἶπον, κατὰ τρεῖς ἐπανειλημμένας πρὸς τοῦτο συνδιασκέψεις, ἐπὶ τοῦ Ἰσθμοῦ γενομένας.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχήν;

§45ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα!

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὸ σύνολον εἰς τρίτην συζήτησιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῆς ἐν Τύνιδι Ἑλληνικῆς Προξενικῆς ἀρχῆς.

§48ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 1ον).

§49Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δώσῃ τὴν ἑξῆς διασάφησιν. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ γίνεται χρῆσις τοῦ ὅρου «Γαλλικῶν Δικαστηρίων». Ἑπόμενον εἶναι νὰ ἐννοήσω ὅτι Γαλλικὰ Δικαστήρια, συστηθησόμενα ἐν Τύνιδι, εἶναι πρῶτον τὰ ὑπὸ Γάλλων δικαστῶν συγκροτηθησόμενα, ἀλλὰ προσέτι τὰ μέλλοντα νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν ἐν Τύνιδι, τήν τε Δικονομικὴν καὶ τὴν οὐσιαστικήν. Ἐὰν οὕτως ἔχῃ, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§50ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Γαλλικὰ δικαστήρια, δικάζοντα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας, εἰσάγονται ἐν Τύνιδι, καὶ διὰ τοῦτο προθύμως ἀπεδέχθημεν καὶ ἡμεῖς τὴν οἰκείαν πρότασιν τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ διεθνεῖς συμβάσεις, αἱ λεγόμεναι «capilutations» εἶχον καταρτισθῆ μεταξὺ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, ἡμεῖς δὲ ἀπολαμβάνομεν τῶν πλεονεκτημάτων αὐτῶν καὶ ἰδίως τοῦ δικαιώματος τῆς ἑτεροδικίας, ἕνεκα τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Ἔθνους, τοῦ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καθιερωθέντος, γίνεται δῆλον, ὅτι καὶ ἂν ἡμεῖς δὲν ἠθέλομεν συναινέσει εἰς τὴν προτεινομένην μεταῤῥύθμισιν, θὰ ἀπεβάλομεν οὐδὲν ἧττον οἴκοθεν τὰ δικαιώματα ἡμῶν, ἀφοῦ ὅλαι αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ἀπεδέξαντο ἤδη τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Εἶτα γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὸ ἄρθρον 2ον καὶ τὸ σύνολον). Δευτέρα συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ.

§52Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ἐπειδὴ δυστυχῶς τὸ παρὸν Νομοσχέδιον δὲν συνοδεύεται ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἐκθέσεως, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν παρουσιάζει τοιαύτην, ἐγὼ δὲ μ’ ὅλον ὅτι μέλος αὐτῆς δὲν ἠδυνήθην νὰ παραστῶ εἰς συνεδριάσεις αὐτῆς ὡς μὴ προσκληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἕνεκα τούτου θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκθέσῃ ἐν περιλήψει τοὐλάχιστον τοὺς λόγους, οἵτινες ἠνάγκασαν αὐτὸν εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ περὶ ἀπογραφῆς νόμου καὶ ἰδίως διατάξεων λίαν σπουδαίων, ὑπὲρ ὧν τοσοῦτον ἐκθύμως συνηγόρησεν ἄλλοτε· διότι παρετήρησα ὅτι τὸ ἀκροτελεύτιον ἰδίως ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου εἰσάγει τὸ πρωτοφανὲς σύστημα, ὥστε ἡ ἐφεδρεία ἐν ὥρᾳ εἰρήνης νὰ ὑπηρετῇ μονίμως εἰς τὸν στρατόν. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε λειτουργίας τῶν στρατιωτικῶν νόμων, οὓς αὐτὸς εἰσηγήσατο, οὐχὶ μόνον δὲν προέκυψε κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ βλάβη εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ εἶναι παρά ποτε ἀνθηρὰ, πῶς σήμερον ὑποβάλλει Νομοσχέδιον, αἱ διατάξεις τοῦ ὁποίου οὐχὶ μόνον ἀναιροῦσι τὰς περὶ στρατοῦ ἰδέας του, ἀλλὰ δύνανται νὰ παρακωλύσωσι καὶ τὴν καλὴν λειτουργίαν τοῦ στρατιωτικοῦ τοῦ συστήματος, μὲ τὸ ὁποῖον ἀπὸ δύω ἐτῶν ἐπροίκισε τὴν Ἑλλάδα, καὶ τοῦ ὁποίου τοὺς καρποὺς ἀπολαμβάνομεν σήμερον;

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς, ἀξιῶν ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο μεταβάλλει ἐν ταῖς βάσεσι τὸ ὑπάρχον σύστημα, ἔπρεπε νὰ προσαγάγῃ καὶ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του· δὲν δύναται ν’ ἀξιοῖ παρ’ ἐμοῦ ν’ ἀποδείξω τὸ κατ’ ἐμὲ αὐταπόδεικτον, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο οὐδόλως τροποποιεῖ τὰς βάσεις τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος. Αἱ τροπολογίαι ὅλαι, τὰς ὁποίας προετείνομεν εἰς τὸν νόμον τοῦτον, ὅπως καὶ εἰς ἄλλους πολλοὺς τῶν νόμων, τῶν εἴτε παρ’ ἡμῶν, εἴτε παρ’ ἄλλων καταρτισθέντων, ἀφορῶσιν εἰς τὴν συμπλήρωσιν αὐτῶν. Πάντοτε εἴπομεν πρὸς τὴν Βουλὴν ὑποβάλλοντες σχέδια νόμων σπουδαίων ἰδίως, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς θέλουσιν ἀποδειχθῆ τὰ πλημμελῆ τῶν Νομοσχεδίων τούτων καὶ θέλουσι ταῦτα διορθωθῆ, συμπληρωθῆ καὶ ἀναπληρωθῆ κατὰ τὰ κενά. Εἰς τὸν νόμον περὶ στρατολογίας, ὃν δὲν εἰσηγάγομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ὃν ἀπεδέχθημεν εἰσαχθέντα, καὶ εἰς οὗ ὡς ἀντιπολίτευσις συνεπράξαμεν τὴν ψήφισιν, εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον περὶ στρατολογίας καθ’ ἑκάστην Σύνοδον ἐπηνέχθησαν τροποποιήσεις, κατὰ πολὺ συντελέσασαι εἰς ἐπιτυχίαν αὐτοῦ· διότι πόῤῥω ἀπέχω νὰ φρονῶ, ὡς φαίνεται φρονῶν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν ἐπέτυχε καὶ δὲν ἀπέφερε καρποὺς λίαν ἀξιολόγους. Ὅταν ἐψηφίζομεν τὸ Νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, ἡμεῖς οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ αὐτοῦ, ἐλέγομεν ὅτι μεγάλην εἴχομεν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐπιτυχίας, ὅτι τοῦ νόμου τούτου τὸ σύστημα ἐδανειζόμεθα ἀπὸ ξένων ἐθνῶν, διότι τὸ ἐθεωροῦμεν ὡς τὸ μόνον συνᾷδον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς πολεμικῆς τέχνης, ἀλλὰ πολλοὺς εἴχομεν ἐνδοιασμοὺς ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἤδη ἱκανῶς παρεσκευασμένη ἵνα ἐφαρμόσῃ τὸ σύστημα. Νομίζω, ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἡ ἐπιτυχία ὑπῆρξε πολὺ ἀνωτέρα τῶν προσδοκιῶν, ὅτι ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς ἀπεδείχθη, ὅτι δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, διὰ δὲ τῶν κατὰ τὰς ἀλληλοδιαδόχους Συνόδους ψηφισθέντων μέτρων κατέστη εὐχερεστέρα ἡ πραγματοποίησις αὐτοῦ. Ὅπως δὲ τὰ μέχρι τοῦδε ψηφισθέντα κατέστησαν τὴν ἐφαρμογὴν πληρεστέραν καὶ εὐχερεστέραν, τοιουτοτρόπως δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ Νομοσχεδίου, τοῦ σήμερον ὑποβαλλομένου, θέλει ἔχει τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἐν τῷ μέλλοντι. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο περὶ στρατολογίας συνδέεται στενότατα μετὰ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας, ὅπερ προανηγγέλθη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου τοῦ 1878 περὶ στρατολογίας· διότι ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ λέγεται, ὅτι εἰδικὸς νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ ἐφεδρείας καὶ τὰ περὶ ἐθνοφρουρᾶς. Ὁ στρατολογικὸς νόμος διέτασσεν ὅτι ἅπαξ κατὰ διετίαν θέλουσιν ἀσκεῖσθαι πάντες οἱ εἰς τὴν ἐφεδρείαν ἀνήκοντες· οὗτοι δὲ ἦσαν κατατεταγμένοι εἰς τὸν στρατὸν εἰς τὸ τέλος τῆς ἐπιστρατείας, ἥτις ἔληξε σχεδὸν πρὸ διετίας, τουτέστι μετ’ ὀλίγον χρόνον παρέρχεται ἡ περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται κατὰ τὸν νόμον νὰ κληθῇ εἰς ἄσκησιν οὐδεὶς ἔφεδρος, διότι πάντες ἔχουν ὑπηρετήσει ἐντὸς διετίας. Παρερχομένης τῆς διορίας ταύτης, ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ πρὸς ἀσκήσεις τοὺς κλητέους ἐφέδρους· ἵνα δὲ πράξῃ τοῦτο, πρέπει νά ψηφισθῇ νόμος, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλομεν τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ καὶ περιλαμβάνομεν εἰς τὸ ἕτερον Νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας πάσας τὰς περὶ ἐφεδρείας στρατολογικὰς διατάξεις. Ὅταν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐξηγήσῃ διὰ τίνας λόγους θεωρεῖ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε κείμενα, θέλομεν καὶ ἡμεῖς ἀναπτύξει τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα θεωροῦμεν ὅτι οὐ μόνον δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰ κείμενα, ἀλλ’ εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον πρὸς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν κειμένων.

§54Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπελάθετο ἐν πρώτοις τῶν ἰδεῶν του, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐψηφίζετο ὁ στρατολογικὸς νόμος, τοῦ ὁποίου αἱ διατάξεις, κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἦσαν πολὺ ἐπιεικέστεραι διὰ τὸν λαὸν, παρ’ ἐκείνας τὰς ὁποίας ἐζήτει τότε ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἐγὼ μετ’ αὐτοῦ. Καὶ ἡ μὲν Βουλὴ ἀποκλίνει πάντοτε πρὸς τὰς ἐπιεικεῖς διατάξεις, ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ βάρη εἰς τὸν λαόν· μ’ ὅλα ταῦτα ἡ τότε Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ σχηματισθῇ Ἐπιτροπὴ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ στρατιωτικὸν Νομοσχέδιον καὶ ὑποβάλῃ ἴδιον, ἂν ἦτο δυνατὸν, καὶ τοῦτο ἐγένετο· εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲ ἐκείνην εἶχε μέρος καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐγὼ, ὁ κ. Πλαπούτας καὶ ἄλλοι τινὲς, κατηρτίσθη δὲ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ἐκτὸς ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα ἰδίως τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὡς πρὸς δέ τινας στρατολογικὰς διατάξεις, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία. Τότε ὁ κ. Τρικούπης πρὸς τὰς στρατιωτικὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ ἰδίως περὶ θητείας ἦτον ἄκαμπτος, διότι ἐθεώρησε τότε, καὶ δικαίως, ὅτι ἡ τριετὴς θητεία εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ πολίτου εἰς στρατιώτην. Τότε δὲν ἐσκέπτετο ὁ κ. Τρικούπης ἂν ἡ γενικὴ στρατολογία ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐπὶ θητείᾳ μακροτέρᾳ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ τότε Κυβέρνησις. Ὥστε ἐλησμόνησε τὰς πεποιθήσεις του τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, σήμερον ἐπιμένων εἰς τὴν μονοετῆ θητείαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι διὰ πειραμάτων, διὰ τοῦ χρόνου καὶ διὰ τροποποιήσεων θὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐντελῆ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου· μᾶς ἔφερε δὲ ὡς παράδειγμα, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε κατάστασις παρουσιάζεται τόσον εὐχάριστος, ὥστε τὸν ἐνισχύει εἰς τὸ μέτρον τῶν πειραμάτων του. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, κατὰ πόσον τὰ πειράματα ἐν τῇ ἐν γένει διοικήσει εἶναι ἐπωφελῆ, ἀλλὰ κατὰ πεποίθησιν δηλῶ, ὅτι ἐν τῷ στρατῷ εἶναι ὅ,τι καταστρεπτικώτερον· τὰ πειράματα γίνονται εἰς τὰ ὁπλοστάσια, εἰς τὰ ἐργοστάσια, εἰς τὰ γραφεῖα, ἀλλὰ πειράματα, τὰ ὁποῖα ἀμέσως πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν, ἀπάδουν εἰς τὸν θεσμὸν τοῦ στρατοῦ. Κύριοι, παρεδέχθημεν τὴν γενικὴν ἀπογραφὴν, διότι ἐπεβάλλετο ἐκ τῆς ἀνάγκης, τὴν ἀξίαν τῆς ὁποίας οἱ Γάλλοι ᾐσθάνθησαν μετὰ καταστροφήν. Ἡμεῖς ἔκτοτε ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τῆς γενικῆς ἀπογραφῆς, τὸ ὁποῖον ἐγκατεστάθη ἀπὸ τοῦ 1870 εἰς ὁλόκληρον τὴν Εὐρώπην. Πρῶτος ὁ μακαρίτης Βότσαρης εἰσηγήσατο νόμον περὶ τῆς ἐφεδρείας τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ 1861· ἀλλ’ ἔκτοτε δυστυχῶς, ἕνεκα τῶν ἐθνικῶν περιπετειῶν, αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἠδυνήθησαν νὰ πραγματοποιήσωσι τὸν μέγαν ἐκεῖνον σκοπὸν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ Ἑλλὰς ὤφειλεν ἔκτοτε νὰ κανονίσῃ τὰς δυνάμεις της ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δυνάμεων τοῦ γείτονος Κράτους, καθόσον οὐδὲν Κράτος κανονίζει τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις του ἐπὶ τῇ βάσει μόνον τῶν ἐσωτερικῶν αὐτοῦ ἀναγκῶν. Ὥστε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη ἐν Εὐρώπῃ ἀπὸ τοῦ 1870, ἦτο λίαν ἀναγκαῖον διὰ τὴν Ἑλλάδα, καθόσον καθυστερεῖ καὶ ὡς πρὸς τὸν πληθυσμὸν καὶ πρὸς τοὺς πόρους πρὸς τὴν γείτονα δύναμιν, ἵνα ἐν καιρῷ εἰρήνης διατηρῇ πολὺν στρατόν. Ἀλλὰ τέλος πάντων, καλῶς ποιοῦσα ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1878, ἀπεδέχθη τὴν γενικὴν στρατολογίαν, ἀλλ’ ἀποδεχθεῖσα ταύτην ἡ Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον ἡ Ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας εἶναι ἔργον ὁ νόμος τοῦ 1878, ἐνόει νὰ συναθροίσῃ ἁπλῶς ἄνδρας ἢ τοὺς πολίτας νὰ μορφώσῃ εἰς στρατιώτας; Βεβαίως, κύριοι, ἐνόει νὰ ἔχῃ ἀξιόμαχον στρατὸν, ὅστις ἀφ’ ἑνὸς μὲν ν’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς οἰκονομικὰς τοῦ Τόπου δυνάμεις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐν δεδομένῃ ἀνάγκῃ νὰ παρατάσσῃ πολυπληθέστερον στρατὸν ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ του καὶ νὰ δύναται ὅσον οἷόν τε νὰ προσεγγίζῃ πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ γείτονος Κράτους. Τότε ἐθεσπίσθη ἡ τριετὴς θητεία, διὰ τῆς ὁποίας, ἐκτὸς τῶν πολλῶν καὶ διαφόρων πλεονεκτημάτων, ἐχορήγει καὶ τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰ στελέχη νὰ ἐκπαιδευθῶσι καὶ τὴν εὐχαρίστησιν ἀκόμη νὰ ἴδωσι τοὺς κόπους των ἐστεμμένους δι’ ἐπιτυχίας· ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοθετήματος τῆς μονοετοῦς θητείας, μὲ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ δύω ἐτῶν ἐπροίκισε τὸν στρατὸν, ὅλη ἡ λειτουργία τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἀπέβη ἄχρηστος. Ὅστις ἐξ ἡμῶν ἐμελέτησεν ἐπισταμένως τὸ περὶ ἐφεδρείας Νομοσχέδιον, θὰ παρετήρησεν, ὅτι αὐξάνεται ἡ θητεία διὰ Διατάγματος καὶ οὐχὶ νομοθετικῶς, κατ’ ἀρχὰς μὲν ἐπὶ τρεῖς μῆνας, εἶτα δὲ ἐπὶ ἄλλους τρεῖς. Ἔχει δὲ καὶ τὸ πρωτοφανὲς σύστημα, ἄνδρας ὑπηρετήσαντας εἰς τὸν στρατὸν καὶ μεταβάντας εἰς τὴν ἐφεδρείαν, νὰ ὑποχρεοῖ διὰ Διατάγματος νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἐπὶ τρεῖς ἢ ἕξ μῆνας, ὥστε ἂν ὑπολογίσητε, κύριοι, ἐκτὸς τῆς ὑπαρχούσης θητείας, τὰς δυνάμει προηγουμένων νόμων ἀφαιρέσεις τῶν ἡμερῶν τῆς ἀδείας, τῆς νοσηλείας καὶ τῶν ποινῶν καὶ τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς τοὺς στρατιώτας πρόσθετον ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται 4,000 ἄνδρες ἀπὸ τοῦ 80 καὶ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ὁποίων 1800 δι’ ἓν ἔτος ἐπὶ πλέον, 2,400 ἐπὶ ἑξάμηνον, δὲν εἶναι ὑπερβολὴ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἡ θητεία εἶναι 2½ ἔτη διὰ τὰ πεζικὰ καὶ 3½ διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ χροιὰν πολιτικὴν, καὶ τὸ ὁποῖον διαπραγματεύομαι ὑπὸ καθαρὰν στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἀναγκάζομαι νὰ κάμω ἐκδρομὴν πρὸς τὰς νομοθεσίας τῶν ξένων Κρατῶν. Οἱ Γάλλοι ἐπίστευσαν, ὅτι μεταφέροντες τὸν Πρωσσικὸν στρατολογικὸν νόμον εἰς τὴν νομοθεσίαν των, ἤθελον γείνει ἐπίσης ἰσχυροὶ, καὶ ἴσως ἰσχυρότεροι τῶν Πρώσσων, ἀπὸ δὲ τοῦ ἔτους 1870 ἐργάζονται πυρετωδῶς· καὶ μολαταῦτα κατὰ τὰς μαρτυρίας τῶν Γάλλων δημοσιολόγων καθυστεροῦσιν ἐν πολλοῖς. Δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τῶν Γερμανῶν, οἵτινες πιθανὸν ἐκ τῆς φυλετικῆς ἀντιπαθείας νὰ ὑπερβάλωσι τὰ πράγματα, ἀλλὰ Γάλλοι σπουδαῖοι στρατιωτικοὶ κατέκριναν οὐχὶ τὸ ἀποδεχθὲν ἐκ τῆς Πρωσσίας στρατολογικὸν σύστημα, ἀλλὰ τὴν ἐφαρμογὴν, τῆς ὁποίας τυγχάνει ἐν Γαλλίᾳ· ὅταν δὲ δὲν ἀνταποκρίνηται ἡ ἐφαρμογὴ πρὸς τὸν ἰδιάζοντα σκοπὸν τοῦ νόμου, ἡ σύγχυσις παραλύει καὶ καταστρέφει τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Οἱ Γάλλοι δαπανῶσι σήμερον διὰ τὸν στρατόν των περισσότερα ἀπὸ τοὺς Γερμανούς, ἔχουσιν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἀριθμητικὴν δύναμιν στρατοῦ μεγαλειτέραν ἀπὸ τοὺς Γερμανούς, καὶ μολαταῦτα εἰς πρώτην συνάντησιν ἐχθρικήν, ἀναμφίλεκτον εἶναι, ὅτι οἱ Γερμανοὶ θὰ πολεμήσωσιν, ἔχοντες ὑπὲρ αὑτῶν τὴν ἀριθμητικὴν ὑπεροχήν, ἐνῷ οἱ Γάλλοι ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἔχουσι στρατὸν κατὰ 100,000 μεγαλείτερον τοῦ Γερμανικοῦ. Τὸ παράδοξον δὲ τοῦτο φαινόμενον προκύπτει ἐκ τοῦ ἀτελοῦς στρατιωτικοῦ τῆς Γαλλίας ὀργανισμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν παύουσι ζητοῦντες ἀκαταπαύστως μεταῤῥυθμίσεις ἀναγκαίας διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ περὶ ἀπογραφῆς νόμου, ἐλάττωσιν θητείας καὶ στρατιωτικὸν ὀργανισμόν, πληροῦντα τοὺς ὅρους πολυαρίθμου καὶ ἀξιομάχου στρατοῦ. Οἱ Γάλλοι ἕνεκα τοῦ χαρακτῆρός των ἀρέσκονται εἰς καινοτομίας καὶ τὴν γραφειοκρατείαν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν τοὺς καταγινομένους περὶ τὰ στρατιωτικὰ παραπονουμένους διὰ τὴν ὡς ἐκ τούτου ἐπικρατοῦσαν σύγχυσιν εἰς τὴν ἐν γένει ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Ἐπειδὴ ὁ τελευταῖος στρατολογικὸς νόμος ἐψηφίσθη οὐχὶ ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἄλλους σχέσιν ἔχοντας, αἱ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας διδόμεναι καθ’ ἑκάστην ἑρμηνεῖαι, συμβαίνει νὰ ἡρμηνεύθησαν ἄλλως ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων σωμάτων, καὶ ἐκ τούτου τὰ δίκαια παράπονα τῶν αἰτούντων τὴν ἄρσιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς. Ἂν καὶ ὁ ἐν Γαλλίᾳ στρατολογικὸς νόμος συνετάχθη ὑπὸ Ἐπιτροπῆς τῆς Συνελεύσεως ἐκ τεσσαράκοντα μελῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἦσαν διαπρεπεῖς στρατηγοὶ καὶ πεπειραμένοι διοικητικοὶ ἄνδρες, οὐχ ἧττον ἐπειδὴ ἀπεμακρύνθησαν ἐν πολλοῖς τοῦ Γερμανικοῦ κειμένου, τὰ προσδοκώμενα ἐκ τοῦ νόμου ἀποτελέσματα δὲν ἐβεβαιώθησαν, καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ Γάλλων δημοσιολόγων ὑποστηρίζεται, ὅτι οἱ Γερμανοί, καίτοι ἔχοντες στρατὸν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης μικρότερον τοῦ Γαλλικοῦ, εἰς πρώτην ἀφορμὴν θὰ παρατάξωσι στρατὸν πολυαριθμότερον τοῦ Γαλλικοῦ, τὰ δὲ Γαλλικὰ φρούρια θὰ εὑρεθῶσιν ἀμέσως ἐπικουριῶν ἐστερημένα. Ἐπωφελούμενος τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας, θέλω προτείνει τὴν ἀναθεώρησιν τῶν σχετικῶν στρατιωτικῶν Νόμων, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, θέλει ἀποδεχθῆ τὴν πρότασιν αὐτὴν, διότι τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ ἄλλοτε συνετάχθη ὑπὸ Ἐπιτροπῆς ὁ ἰσχύων περὶ στρατολογίας Νόμος· καὶ τοῦτο, ἵνα μὴ οἱ στρατιωτικοὶ Νόμοι ἀντιφάσκωσι πρὸς ἀλλήλους· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐπείσθη ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι οἱ παρ’ αὐτοῦ εἰσαχθέντες καὶ καταστάντες Νόμοι εἰσὶν ἀνεπαρκεῖς διὰ τὸν στρατὸν, καὶ σπεύδων νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀνεπάρκειαν αὐτῶν, ὑποπίπτει εἰς τὸ σφάλμα τοῦ νὰ ἐπιβάλῃ βάρη εἰς τὸν λαὸν κατὰ Κυβερνητικὴν ἐκτίμησιν ἐν ἀγνοίᾳ ἢ καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας· διότι, ὡς προεῖπον, διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας ὁ κ. Τρικούπης ὑποχρεοῖ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ στρατῷ νὰ ὑπηρετῶσι κατ’ ἐκτίμησιν αὐτοῦ ἐπὶ τρεῖς ἢ ἓξ μῆνας. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ καθαρὰν στρατιωτικὴν ἔποψιν, ξένον πάσης πολικῆς χροιᾶς καὶ πολιτικοῦ φατριασμοῦ· πρόκειται περὶ τῆς ἰσχύος τοῦ Ἔθνους καὶ ὅταν, κύριοι, εἴτε ἐν γνώσει εἴτε ἐν ἀγνοίᾳ ἀφαιρῆτε τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ, ἐννοεῖτε ποίαν ὑπέχετε εὐθύνην; Εὐτυχῶς κατὰ τὰ δύω τελευταῖα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα μᾶς διέπει ἡ ἰσχύουσα στρατιωτικὴ νομοθεσία, δὲν παρουσιάσθη ἔκτακτόν τι, ἵνα ἴδωμεν τὰ δυστυχῆ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης ἐκρύθμου καταστάσεως τοῦ στρατοῦ· ἂν δὲ πρόκειται ν’ ἀναμνησθῶ παρελθόντων στρατιωτικῶν συμβάντων, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ καυχᾶται ἐπὶ ταῖς στρατιωτικαῖς δυνάμεσι, τὰς ὁποίας παρέταξε κατὰ τὰ σύνορα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ Κυβέρνησις εἰσάγει σύστημα πρωτοφανὲς, προσκαλεῖ τοὺς ἐφέδρους οὐ μόνον εἰς ἀσκήσεις, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ νομίζω, ἂν δὲν πλανῶμαι, ὅτι ἡ τελευταία διάταξις τοῦ τελευταίου ἄρθρου ἀποβλέπει εἰς τοῦτο, καὶ ἰδοὺ διατί· ἡ φράσις τοῦ νομοσχεδίου ὅτι οἱ ἔφεδροι καλοῦνται καὶ πρὸς ὑπηρεσίαν μὲ ἐσκανδάλισε· διότι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ λάβωσι μέρος μόνον εἰς τὰ ἐαρινὰ ἢ φθινοπωρινὰ γυμνάσια, τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ περιεῖχε τὴν φράσιν, ὅτι καὶ πρὸς ὑπηρεσίαν καλοῦνται οἱ ἔφεδροι, ἤτοι νὰ κάμωσι μέρος τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἀναλαμβάνοντες τὴν φρούρησιν θέσεων, τὴν καταδίωξιν τῶν φυγοποίνων καὶ φυγοδίκων, τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, τὴν ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς· θὰ ἦμαι δὲ πολὺ εὐχαριστημένος, ἂν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διεσκέδαζε τὴν πλάνην μου, ἂν τοιαύτη ἦναι. Συμπεραίνων ὅθεν προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραπέμψῃ εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν, συγκροτουμένην ἐκ στρατιωτικῶν καὶ εἰδημόνων συναδέλφων, ἵνα ἐπεξεργασθῇ τὸ περὶ ἐφεδρείας νομοσχέδιον καθὼς καὶ τοὺς σχετικοὺς πρὸς τοῦτο στρατιωτικοὺς Νόμους, καὶ ὑποβάλῃ τὴν περὶ τούτων γνώμην αὐτῆς, καθόσον οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν, μὴ ἔχοντες εἰδικὰς περὶ τούτων γνώσεις, ἀνάγκη νὰ διαφωτισθῶσι. Τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον, καὶ ἡ τοιαύτη λύσις εἶναι ἡ μόνη ἐπαρκής.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ Ἐπιτροπῶν, εἰς ἃς παραπέμπονται τὰ νομοσχέδια ὅπως προεπεξεργασθῶσιν ὑπ’ αὐτῶν, προενόησεν ὁ Κανονισμός· τοσαύτην δὲ ἔλαβε πρόνοιαν, ἵνα ἀντιπροσωπεύωνται ἐν αὐταῖς πάντες, ὥστε τὴν ἐκλογὴν ἐκανόνισε διὰ τρόπου, ὅπως καὶ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία ἀποστέλλωσιν εἰς αὐτὰς τοὺς ἐκλεκτούς των. Ἂν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν εἶναι εὐχαριστημένος ἐκ τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ Συμπολίτευσις, νομίζω, οὐδένα ἔχει λόγον ἵνα μὴ ᾖ εὐχαριστημένη ἐκ τῆς ἰδίας ἀντιπροσωπείας ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν βλέπομεν αἰτίαν ἀντικαταστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης δι’ ἄλλης, ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐκλεχθησομένης. Εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς ἀπεστάλη τὸ νομοσχέδιον, ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἦτο μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἀλλὰ δὲν ἠξίωσεν, ὡς εἶπε πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ μετάσχῃ τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι μικρὸν ἔχει ζῆλον πρὸς τὰς ἐργασίας τῶν Ἐπιτροπῶν· καὶ ἀφοῦ αὐτὸς οὗτος δὲν ἐργάζεται ἐν αὐταῖς, δὲν δύναται ν’ ἀξιοῖ, ὅπως ἄλλοι, ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ὑποδειχθησόμενοι, ἐργασθῶσιν. Ὥστε μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πρότασίς του περὶ συστάσεως εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἔχει πρακτικὸν σκοπόν. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἔχουσι βεβαίως τὴν ἀξίαν των καὶ δύνανται νὰ ἐξετασθῶσιν ἐν πληθούσῃ Βουλῇ. Διὰ τῶν παρατηρήσεων δὲ τούτων ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὡς ἀφορῶν εἰς μεταβολὴν τῆς θεμελιώδους βάσεως τοῦ νῦν κειμένου στρατολογικοῦ Νόμου, τουτέστιν εἰς μεταβολὴν τῆς ἐνιαυσίου πρὸς ὑπηρεσίαν ὑποχρεώσεως τῶν κληρωτῶν. Τοῦτο δ’ ἐστήριξεν ἰδίως καὶ μόνον, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ προτελευταίου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ Β. Διατάγματος, προκαλουμένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τηρήσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἢ καλέσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα ἐπὶ τρεῖς μῆνας τὸ πρῶτον καὶ ἐπὶ ἑτέρους τρεῖς μῆνας, ἐὰν τὸ νομίσῃ πρέπον, τὸ δεύτερον τοὺς ἐφέδρους, καὶ τοῦτο μόνον, ὑφισταμένης ἐκτάκτου ἀνάγκης. Αὕτη εἶναι ἡ διάταξις, ἐφ’ ἧς ἐστήριξε τὰ ἐπιχειρήματα αὑτοῦ πάντα ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου· περὶ ἄλλων διατάξεων, νομίζω, δὲν ἐποιήσατο λόγον. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου μάλιστα ἐθεώρησε τὴν διάταξιν ταύτην ὡς μὴ συνᾴδουσαν πρὸς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τῶν στρατολογικῶν ἡμῶν θεσμῶν καὶ ὡς παρέχουσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν δικαιώματα, μὴ ἀνήκοντα εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ στρατολογικὸς Νόμος, ὃν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, μετ’ ἐμοῦ συνεργαζόμενος ἐν ἐπιτροπῇ, εἶχεν ἐπεξεργασθῆ, ἀκριβῶς τοιαύτην διάταξιν περιεῖχε, μάλιστα παρέχουσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐξουσίαν πολλῷ εὐρυτέραν· διότι οὔτε περὶ ἐκτάκτου ἀνάγκης γίνεται ἐκεῖ λόγος, οὔτε περὶ βεβαιώσεως τῆς ἐκτάκτου ταύτης ἀνάγκης παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, οὐδὲ κἂν περὶ Β. Διατάγματος. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν στρατολογικὸν Νόμον, ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἄνευ Β. Διατάγματος, ἄνευ ἐκτάκτου ἀνάγκης, νὰ προσκαλέσῃ, ὁπότε αὐτὸς ἤθελε, τοὺς διαθεσίμους. Τίνες δὲ ἦσαν οἱ διαθέσιμοι; ἦσαν οἱ ἔφεδροι τῆς πρώτης κατηγορίας, πάντες ὅσοι εἶχον ἡλικίαν ἀπὸ τοῦ 21 ἔτους, συμπεπληρωμένου, μέχρι τοῦ 23 ἔτους, συμπεπληρωμένου, ὅσοι δὲν ὑπηρέτουν ἐν τῷ στρατῷ ὡς κληρωτοί. Πάντες οὗτοι ἀνῆκον εἰς τοὺς διαθεσίμους κατὰ τὸν Νόμον ἐκεῖνον, καὶ πάντες οὗτοι ἠδύναντο νὰ κληθῶσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ. Ἤδη τί προτείνομεν ἡμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου; προτείνομεν ὅπως δύνανται νὰ κληθῶσιν οὐχὶ ἐπὶ δύω καὶ ἥμισυ ἔτη, διότι τοσαύτη ἠδύνατο νὰ ᾖναι ἡ κλῆσις τῶν τότε διαθεσίμων τῶν ἐπ’ ἐλάχιστον ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ὑπηρετούντων, οὐχὶ ἐπὶ δύω ἢ ἐπὶ ἓν ἔτος, ἀλλὰ ἐπὶ ἓξ μῆνας κατ’ ἀνώτατον ὅρον, καὶ πότε; μόνον ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ. Διατί δὲ περιελάβομεν τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ; Ἄρα περιελάβομεν αὐτὴν ἵνα αὐξήσωμεν τὴν θητείαν; βεβαίως ὄχι· καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου τὸ γινώσκει, καίτοι παρέστησε καὶ τὸ ἐναντίον μεταξὺ τῶν ἐπιχειρημάτων αὑτοῦ· διότι ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἶναι τοσοῦτον θιασώτης τῆς μακροτέρας θητείας, ὥστε ἐὰν ἔβλεπεν ἡμᾶς προτείνοντας τὴν παράτασιν τῆς θητείας, οὐ μόνον δὲν ἤθελε μᾶς ψέξει καὶ εἰρωνευθῆ, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἐκ τοῦ ζήλου του περὶ τῆς ὑποθέσεως, ἤθελε καὶ μᾶς ἐπαινέσει. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου καλῶς ἐνόησεν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν θητείαν. Ἡ διάταξις αὕτη ὑπηγορεύθη ἐκ τῆς πείρας, ἣν ἐλάβομεν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιστρατείας, καὶ κατ’ ἐποχὴν ἑτέρας διεθνοῦς ἀνωμαλίας, μετὰ τὴν ἐπιστράτευσιν ἐπελθούσης. Εἴδομεν καὶ κατὰ τὰς δύω ἐκείνας ἐποχὰς, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ ἐπιστρατεύσεως, δὲν εἶναι ὅμως εἰσέτι βέβαιον, ὅτι θὰ ἦναι αὕτη ἀναγκαία, εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις εἰς μεγάλην δυσχέρειαν ἐπιθυμοῦσα νὰ προλάβῃ τὴν περίστασιν καὶ νὰ μὴ εὑρεθῇ ἀπαράσκευος ἀπέναντι αὐτῆς, ὑποθέτουσα ὅτι θέλει ἀναγκασθῇ ἐντὸς ὀλίγου νὰ κηρύξῃ τὴν ἐπιστράτευσιν, ἀναγκάζεται ἴσως καὶ νὰ κηρύξῃ αὐτὴν πρὸ τῆς ὥρας ἢ νὰ μὴ κηρύξῃ αὐτὴν, ἐνῷ εἶχεν ἀνάγκην τῶν διὰ τῆς ἐπιστρατείας παρεχομένων μέσων, διότι ὁ νόμος ἔθετεν εἰς αὐτὴν τοιοῦτον δίλημμα. Ἵνα ἐξαγάγωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ διλήμματος τούτου καὶ ἐπιτρέψωμεν εἰς αὐτὴν νὰ λάβῃ προσωρινά τινα μέτρα, ὅτε ἔτι δὲν εἶναι βεβαιωμένον ἂν θὰ ἐπιστῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιστρατεύσεως, εἰσηγάγομεν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τούτῳ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 15· εἴπομεν, ὅτι, ὅταν ὑφίσταται ἔκτακτος ἀνάγκη, ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη αὕτη δὲν εἶναι ἔτι ἱκανῶς σπουδαία ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα κηρύξῃ ἐπιστράτευσιν καὶ καλέσῃ πρὸς τοῦτο καὶ τὴν Βουλὴν, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν συνεδριάζῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ προπαρασκευαστικά τινα μέτρα. Ὅτε κατὰ τὸ 1880 διεσκεπτόμεθα περὶ τῆς προσεχοῦς ἀνάγκης τῆς κηρύξεως τῆς ἐπιστρατείας, ἐνῷ διεσκεπτόμεθα, ἐβλέπομεν τοὺς ἐξυπηρετήσαντας καταλείποντας τὰς τάξεις. Ἡμεῖς ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἐξητάζομεν ἐὰν ἔπρεπε τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἢ τὴν ἐπαύριον, ἢ μετὰ μίαν ἑβδομάδα νὰ κηρύξωμεν τὴν ἐπιστρατείαν, καὶ ἐν τούτοις ἐλαμβάνομεν πληροφορίας, ὅτι σήμερον 20 καὶ αὔριον 30 καὶ μεθαύριον 50 στρατιῶται ἀπεχώρησαν ἢ θ’ ἀπεχώρουν ἀπὸ τῶν τάξεων. Δὲν εἴχομεν μέσον τι, ἵνα, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς διετελοῦμεν ἐν ἀμφιβολίᾳ καὶ διεσκεπτόμεθα, τοὐλάχιστον διατηρῶμεν τὸν στρατὸν ἐν ᾗ εὑρίσκετο στάσει. Ὅτε κατόπιν τῆς ἐπιστρατεύσεως παρουσιάσθησαν διεθνεῖς ἀνωμαλίαι, αἵτινες ἠνάγκασαν ἡμᾶς νὰ σκεφθῶμεν ἂν δὲν θὰ ἐπεβάλετο εἰς τὴν Πολιτείαν ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιστρατεύσεως, δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν εἰμὴ τῶν ἄκρων, τοὐτέστιν ἢ νὰ κηρύξωμεν ἐπιστράτευσιν καὶ νὰ καλέσωμεν ἅπαντας τοὺς ὑποχρέους, καὶ νὰ φέρωμεν ἅπασαν ἐκείνην τὴν διατάραξιν ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ἣν ἡ ἐπιστράτευσις ἐπάγεται, ἢ νὰ μένωμεν μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς ἐκείνης ἀνωμαλίας καὶ ἀμφιβολίας. Ἂν εἴχομεν διάταξιν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 15, θὰ ἠδυνάμεθα κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δι’ ἐφέδρων νὰ συμπληρώσωμεν κατά τι τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ ἴδωμεν ποία θὰ ἦναι ἡ ἔκβασις τοῦ ἐκκρεμοῦς ζητήματος, ὅπως λάβωμεν ἢ μὴ λάβωμεν τὴν ἀπόφασιν περὶ κηρύξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 15. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἠρώτησεν, ἂν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου πρόκειται νὰ καλέσωμεν εἰς ὑπηρεσίαν τοὺς ἐφέδρους, ἐνδεικνύων, ὅτι δὲν θὰ ἐνέκρινε νὰ καλέσωμεν αὐτοὺς εἰς ὑπηρεσίαν, ὅτι ἡ κλῆσις τῶν ἐφέδρων δὲν δύναται νὰ γίνῃ εἰμὴ μόνον δι’ ἀσκήσεις, καὶ ὅτι μόνον πρὸς τοῦτο ὑποθέτει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸ Νομοσχέδιον. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπέβαλε τὸ Νομοσχέδιον μόνον ἵνα κανονίσῃ τὰ τῶν ἀσκήσεων τῶν ἐφέδρων, τὸ ὑπέβαλε κυρίως ἵνα κανονίσῃ τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐφέδρων. Ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ 15 περιέλαβε διάταξιν μόνον καὶ μόνον ἀφορῶσαν εἰς ὑπηρεσίαν. Τὸ ἄρθρον 15 οὐδόλως σχετίζεται πρὸς τὰ τῶν ἀσκήσεων· τὸ ἄρθρον 15 ἀφορᾷ μόνον εἰς περίστασιν ἐκτάκτου ἀνάγκης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἀποφύγῃ τὴν κλῆσιν τῶν ἐφέδρων ὡς ἐπιστράτων καὶ ἁπάσας τὰς συνεπείας τῆς κηρύξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως, λαμβάνει προσωρινά τινα μέτρα προπαρασκευαστικά, τὰ ὁποῖα δύναται, ἂν κατόπιν παρέλθῃ ἡ ἀνάγκη ἄνευ τῆς προκηρύξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως, νὰ ἴδῃ παύοντα ἄνευ πολιτικῆς συνταράξεως. Ἀλλ’ ὄχι μόνον, ὡς εἶπον, ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ, ἥτις ἀφορᾷ εἰς ἐξαιρετικὴν περίστασιν, τὸ Νομοσχέδιον κανονίζει τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐφέδρων, ἀλλὰ κυρίως τὸ Νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐφέδρων, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀσκήσεις τῶν ἐφέδρων. Ναὶ μὲν περὶ ἀσκήσεων τῶν ἐφέδρων ὑπάρχουσι πλειότερα ἄρθρα ἢ περὶ ὑπηρεσίας τῶν ἐφέδρων, ἀλλὰ τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς φύσεως τῶν διατάξεων· ἵνα κανονισθῶσι τὰ τῶν ἀσκήσεων τῶν ἐφέδρων, ἀπαιτοῦνται πλειότερα ἄρθρα· ἡ σπουδαιότης ὅμως τοῦ Νομοσχεδίου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ διατάξεων δὲν κανονίζεται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἄρθρων· ἡ σπουδαιότης τοῦ Νομοσχεδίου κανονίζεται ἐκ τῆς ἀξίας τῶν διατάξεων, ὁ δὲ σκοπὸς τῆς ἐφεδρείας δὲν εἶναι αἱ ἀσκήσεις· ὁ σκοπὸς τῆς ἐφεδρείας εἶναι ἡ ὑπηρεσία, αἱ δὲ ἀσκήσεις εἶναι τὸ μέσον. Τὴν ἐφεδρείαν καλοῦμεν εἰς ἀσκήσεις ὄχι χάριν τῶν ἀσκήσεων, ἀλλὰ χάριν τῆς ὑπηρεσίας, ὑπὲρ ἧς συνεστήθη ἡ ἐφεδρεία. Τὴν ἐφεδρείαν ἔχομεν συνεστημένην, διότι ὑποθέτομεν ὅτι θὰ ἐπιστῇ ἡμέραν τινὰ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, καὶ ἵνα ἔχωμεν τότε ὑπηρεσίαν τῶν ἐφέδρων λυσιτελῆ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐν καιρῷ εἰρήνης ἀσκήσεις τῶν ἐφέδρων. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ νόμος ἐν ἄρθρῳ 1ῳ καὶ 2ῳ περὶ ὑπηρεσίας τῶν ἐφέδρων ὁμιλεῖ κατὰ πρῶτον λόγον, περὶ ἀσκήσεως δὲ τῶν ἐφέδρων ὁμιλεῖ κατὰ δεύτερον λόγον. Ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐφέδρων, ἡ κανονιζομένη ἐν τοῖς πρώτοις ἄρθροις τοῦ Νόμου, εἶναι ὁ σκοπός, εἰς ὃν ἰδίως ἀφορᾷ ὁ νόμος, ὑπάρχει δὲ καὶ ἔκτακτος ὑπηρεσία τοῦ ἄρθρου 15, ἣν παρανοήσας ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐθεώρησεν ἀφορῶσαν εἰς πᾶν ἄλλο ἢ εἰς ἐκεῖνο, εἰς ὃ ἐσκόπει. Ἂν εἴχομεν σχηματίσει ἰδέαν, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία δὲν εὐδοκιμεῖ, δὲν ἐπαρκεῖ, βεβαιώθητε ὅτι οὐδόλως ἠθέλομεν διστάσει νὰ τὸ εἴπωμεν πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ζητήσωμεν διὰ Νομοσχεδίου καθαρῶς μεταβάλλοντος τὰ τοῦ συστήματος, ὅπως σήμερον ἔχει, τὴν ἀντικατάστασιν ἑτέρου συστήματος. Θεωρῶ, κύριοι, ὅτι πάντα ὅσα πράττομεν εἶναι δευτέρου λόγου ἄξια ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τούτου τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ· διότι τὰ τῆς μορφώσεως τοῦ στρατοῦ εἶναι τὸ κύριον θέμα, εἰς ὃ τελικῶς ἀποβλέπουσι πάντα τὰ μέτρα, ἅτινα ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁλόκληρος ἡ πολιτεία καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους, δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀφορᾷ ἢ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Πολιτείας διὰ τῆς καταλλήλου μορφώσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ἂν λοιπὸν ἐπειθόμεθα ὅτι ἐσφάλομεν εἰς τὸν καταρτισμὸν Νομοσχεδίου τινὸς εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ ἀφορῶντος, νομίζετε ὅτι ἠθέλομεν διστάσει νὰ τὸ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλήν, διότι τυχὸν ἤθελε μᾶς ψέξει τις τῶν βουλευτῶν ἐπὶ ἀνακολουθίᾳ; Καὶ τί ἄρα θὰ ἦτο πρὸς ἡμᾶς ἡ κατηγορία ἐπὶ ἀνακολουθίᾳ ἐν τοιούτῳ ζητήματι; ἡ ἀνακολουθία εἶναι φυσικώτατόν τι εἰς τὸν μετερχόμενον τὰ κοινά, ὅταν τὰ πράγματα πείθωσιν αὐτὸν ὅτι ἔσφαλε. Κατακριτέος εἶναι ὁ ἐπιμένων εἰς τὴν γνώμην αὐτοῦ τὴν ἐσφαλμένην, καίτοι τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσιν αὐτὴν ἐσφαλμένην, ἐκ μωρᾶς φιλοτιμίας, ἵνα μὴ θεωρηθῇ ἀνακόλουθος. Πᾶσα διανοητικὴ πρόοδος τοῦ ἀτόμου ἐν τῇ Πολιτείᾳ οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἀνακολουθία· διότι τί ἄλλο εἶναι ἡ διανοητικὴ πρόοδος ἢ μεταβολὴ γνώμης; εἶναι ἑπομένως ἀνακολουθία πρὸς τὴν γνώμην τὴν προτέραν. Ὅ,τι δύνασθε νὰ ἀπαιτῆτε παρὰ τοῦ πολιτευομένου εἶναι ἡ εἰλικρίνεια, ὅ,τι δύνασθε νὰ ἀπαιτῆτε παρὰ τοῦ πολιτευομένου εἶναι ἡ ἱκανότης· βεβαίως ἂν ἀποδεικνύηται ἀνακόλουθος, διότι ἐπιπολαίως εἰργάσθη κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ πρότασιν, ἢ διότι, ἀπαράσκευος κατῆλθεν εἰς τὴν ἐργασίαν ἐκείνην, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸν κατηγορήσητε ὄχι διὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ πρᾶξιν τῆς διορθώσεως τοῦ πρώτου σφάλματος, ἀλλὰ διὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ πρᾶξιν, ὅτι ἄνευ τῆς δεούσης παρασκευῆς, ἄνευ τῆς ἱκανότητος τῆς ἀναγκαίας ἐπεχείρησε νὰ διεξαγάγῃ ἔργον ἀποδειχθὲν ἀνώτερον τῶν δυνάμεών του, ἀλλὰ θέλετε τὸν ἐπαινέσει, ὅτι, ἀναγνωρίσας κατόπιν ὅτι κακῶς τὸ πρῶτον εἰργάσθη, εἶχε τὸ ἠθικὸν θάῤῥος κατόπιν νὰ προτείνῃ τὴν διόρθωσιν τῶν γεγενημένων. Ἐγὼ, κύριοι, ἐπὶ ζητημάτων πολλῷ μικροτέρου λόγου οὐδεμίαν αἰσθάνομαι δυσκολίαν ἐκ φιλοτιμίας νὰ προτείνω διορθώσεις τῶν παρ’ ἐμοῦ προταθέντων· ἑπομένως ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, καὶ ἂν τὸ ἐθεώρουν ὡς ζήτημα φιλοτιμίας, βεβαίως τὴν φιλοτιμίαν ταύτην ἤθελον θυσιάσει ἐνώπιον τοῦ μεγέθους τοῦ ἀποτελέσματος. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω εἰλικρινέστατα πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἂν σήμερον ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι τριετὴς ἢ διετὴς θητεία, ἤθελον προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῆς διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, καὶ τοῦτο κατόπιν τῆς ἀποκτηθείσης πείρας. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται σήμερον νὰ κατακρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐπὶ σκοπῷ ἀρεσκείας πρὸς τὸν Δῆμον, πρὸς τὸ κοινὸν, ἔφερε προτάσεις, ὅτε τὸ πρῶτον προετείνομεν τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ συστήματος τῆς διετοῦς θητείας, ὡς ὠνομάζετο, ἀλλ’ ὅπως πράγματι δὲν ἦτο, διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας. Ἐῤῥέθη τότε παρὰ τῶν ἀντιλεγόντων, ὅτι ἐπράττομεν τοῦτο, ἵνα τύχωμεν τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ κοινοῦ· νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶδε καθαρῶς ὅτι, ὅταν πειθώμεθα ὅτι μέτρον τι εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὴν Πολιτείαν, ἀδιαφοροῦμεν ἐντελῶς περὶ τῆς γνώμης τοῦ κοινοῦ καὶ τῶν δυναμένων νὰ ἀσκήσωσιν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἰσχύν. Προετείνομεν τότε τὴν μονοετῆ θητείαν, διότι εἴχομεν πεισθῆ ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ τριετὴς θητεία δὲν ἠδύνατο νὰ εὐδοκιμήσῃ ἐν Ἑλλάδι. Οὐδέποτε οὔτε τότε, οὔτε τώρα ἰσχυρίσθημεν ἢ ἰσχυριζόμεθα, ὅτι ἡ τριετὴς θητεία δὲν εἶναι βελτίων τῆς μονοετοῦς θητείας, ἢ ὅτι ἡ πενταετὴς θητεία, ἡ ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσα, δὲν εἶναι βελτίων τῆς τριετοῦς, ἀλλ’ ἰσχυρίσθημεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι διὰ πενταετοῦς ἢ τριετοῦς θητείας οὐδὲν ἄλλο κατωρθοῦμεν ἢ νὰ παραστήσωμεν τὸν στρατὸν ὥς τι μὴ πραγματικόν. Τριετῆ θητείαν μετὰ καθολικῆς στρατεύσεως οὐδέποτε εἴχομεν· δὲν εἴχομεν οὐδὲ κἂν τὴν διετῆ θητείαν, τὴν ὁποίαν ἀνέγραφε διὰ τὸ πεζικὸν ὁ νόμος ὁ στρατολογικός· εἴχομεν ἑξάμηνον θητείαν, καὶ τὴν ἑξάμηνον θητείαν ἀντικατέστησεν ἡ νῦν ὑπάρχουσα μονοετὴς θητεία. Κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐκθειάζει ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, καὶ εἰς ὃν λέγει ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν, ὁ στρατὸς ὁ Ἑλληνικὸς εἶχεν ὡς βάσιν στρατιώτας, ἐπὶ ἕξ μῆνας καλουμένους ἐν αὐτῷ πρὸς ἄσκησιν. Πόσους κατὰ τοὺς νόμους ἐκείνους ἐκαλοῦμεν ἐπὶ διετεῖ ἢ τριετεῖ θητείᾳ; Ἐκαλοῦντο τότε 2,500 ἢ 2,800 κατ’ ἀνώτατον ὅρον· πάντες δὲ οἱ ἄλλοι ἐκαλοῦντο ἐπὶ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν· πόσοι δὲ εἶναι οἱ ἄλλοι; ἐὰν λάβωμεν τοὺς τῆς ἐνεστώσης ἀπογραφῆς, δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι κατατάσσονται ἐν τῷ στρατῷ περὶ τὰς 9,000. Ἑπομένως, ἀφοῦ ἀφαιρέσωμεν τοὺς καλουμένους ἐπὶ μικροτέρᾳ θητείᾳ, τὰ ⅔ ἢ πλειότερον θὰ ἐκαλοῦντο ἐπὶ ἑξαμήνῳ θητείᾳ, ἐὰν ἴσχυον σήμερον τὰ τότε ψηφισθέντα. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἀναλογία φαινομένη εἶναι· διότι ἐκ τῶν 2,500 καλουμένων πόσοι θὰ προσήρχοντο εἰς τὸν στρατόν; Τριετῆ θητείαν εἴχομεν μόνον πρὸ τοῦ νόμου περὶ καθολικῆς στρατεύσεως, οἱ δὲ καλούμενοι τότε ἐπὶ τριετεῖ θητείᾳ ἀπέφευγον τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἠξεύρομεν ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι δὲν κατωρθοῦτο τῶν πλείστων ἡ προσέλευσις. Ἐλάχιστον ἄρα ἀριθμὸν θὰ εἴχομεν ἐπὶ τῇ λεγομένῃ μακρᾷ θητείᾳ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ἔτι καὶ νῦν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, πάντας δὲ τοὺς ἄλλους θὰ εἴχομεν ἐπὶ ἑξαμήνῳ θητείᾳ. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ὑπὸ τὸ ὄνομα τῆς μακρᾶς θητείας ἄλλο σύστημα, διότι, ἂν ἠθέλομεν, ἀντὶ ἑξαμήνου θητείας, νὰ ἔχωμεν μακρὰν θητείαν καὶ διὰ τὸ ὑπόλοιπον, τουτέστι τὸ ὅλον τοῦ στρατοῦ, θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι, ἀντὶ τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ἤδη ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ, νὰ ἔχωμεν ἀριθμὸν πολὺ μεγαλείτερον· ζήτημα δὲ εἶναι κατὰ πόσον ὁ νῦν ἐν τῷ στρατῷ ἀριθμὸς δύναται νὰ βασταχθῇ ὑπὸ τῶν δυνάμεων ἡμῶν τῶν οἰκονομικῶν, τῶν δυνάμεων τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Δημοσίου ταμείου, τῶν δυνάμεων τῶν οἰκονομικῶν τῆς Πολιτείας. Πρό τινος χρόνου, ὅτε ἔτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε συνέλθει, ἐγίνετο συζήτησις ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ἀνδρῶν, καὶ ἰσχυρίζοντο πολλοὶ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε στρατὸς, ὅτι ὑπῆρχον τάγματα μὴ περιέχοντα ἢ 30 ἢ 40 ἄνδρας, καὶ ὅτι τοιοῦτον ἦτο τὸ μέτρον τῆς ἐν τοῖς τάγμασι κατατάξεως τῶν ἀνδρῶν. Ἀπεδείχθη καὶ τότε, ὅτι δὲν ἦτον ἀκριβὴς ἡ τοιαύτη παράστασις, ἀλλ’ ἐξηγήθη ὅτι ἀληθῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ στρατὸς δὲν εἶχε τὴν δύναμιν, τὴν ἐν τῷ ὀργανισμῷ ἀναγεγραμμένην, οὐδὲ τὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἐν ᾧ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ ὁ ὀργανισμὸς ἀνέγραφον δύναμιν 29,600, πραγματικῶς ἐν ταῖς τάξεσι δὲν ὑπῆρχε δύναμις ἢ 21,500· ἀλλὰ τοῦτο, διότι αἱ νέαι Ἐπαρχίαι δὲν εἶχον ἔτι ἀποστείλει τοὺς ἄνδρας τῆς ἀπογραφῆς αὐτῶν, διότι δὲν εἶχον καταταχθῆ ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις οἱ τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας, τὸ πρῶτον τότε ἀποχωρισθείσης ἐν τῷ στρατῷ, καὶ δι’ ἄλλους τινὰς λόγους. Ἤδη κατετάχθησαν οἱ τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας, ἤδη κατετάχθησαν πολλοὶ ἐκ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, καίτοι ἡ ἐποχὴ τῆς ὁριστικῆς κατατάξεως δὲν ἔφθασεν ἔτι, καὶ σήμερον ἔχομεν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ 27,900 ἄνδρας, τουτέστι πλησιάζομεν εἰς τὴν δύναμιν τὴν ὀργανικήν· εἰς τὴν δύναμιν δὲ τὴν ὀργανικὴν, ἂν δὲν φθάσωμεν ἤδη μετὰ τὴν ὁριστικὴν κατάταξιν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀνδρῶν καὶ μετὰ τὴν κατάταξιν ἄλλων ἀνδρῶν ἐκ τοῦ παλαιοῦ βασιλείου, ἂν δὲν φθάσωμεν εἰς τὴν δύναμιν ταύτην κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, κατὰ τὸ προσεχὲς ὅμως βεβαίως θέλομεν φθάσει εἰς αὐτήν. Κατόπιν δὲ, ὡς μαρτυροῦσιν οἱ πίνακες τῶν ἀπογραφῶν, τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων, θέλει προβαίνει αὐξάνουσα ἡ δύναμις, καὶ αὐξάνουσα σπουδαίως, διότι σήμερον ἔχομεν δύναμιν 28,000 ἀνδρῶν ἐπὶ ἀπογραφῆς 13,000· ἀλλ’ ἡ ἀπογραφὴ μετὰ τρία ἔτη, καθὰ γνωρίζομεν ἐκ τοῦ μητρῴου τῶν ἀῤῥένων, δὲν εἶναι 13,000, εἶναι 20,000· τότε δὲ πόσοι θὰ ἦναι οἱ ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ἄνδρες; Καὶ πῶς θὰ δυνηθῇ τὸ ταμεῖον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ τῆς συντηρήσεως τόσων ἀνδρῶν; Καὶ πῶς θὰ δυνηθῇ τὸ Ἔθνος νὰ ὑποφέρῃ τὴν ἀπόσπασιν ἀπὸ τῆς ἐργασίας τῆς γεωργικῆς καὶ βιομηχανικῆς τόσων χειρῶν; Ἄν δὲ ἀναγκαζώμεθα νὰ σκεπτώμεθα σπουδαίως περὶ αὐτῶν ἤδη, ὅταν ἔχοντες μονοετῆ θητείαν περιωρίσαμεν εἰς τὸ ἐλάχιστον τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ποῖαι σκέψεις δὲν θὰ ἐπεβάλλοντο εἰς ἡμᾶς, ἂν ἀντὶ τῆς μονοετοῦς θητείας εἴχομεν τὴν τριετῆ, τὴν προτεινομένην ὑπὸ τοῦ ἐξ Οἰτύλου βουλευτοῦ; Ποία ἄλλη θὰ ἦναι ἡ συνέπεια τῆς προτάσεως αὐτοῦ εἰ μὴ νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐξ ἑκάστης ἀπογραφῆς κατατασσομένων ἀνδρῶν εἰς τὸ ⅓ τῶν σήμερον καλουμένων, δηλαδὴ τοῦ ὅλου τῶν δυναμένων νὰ ὑπηρετήσωσι πλὴν τῶν ἐχόντων λόγους οἰκογενειακοὺς ἀπαλλαγῆς; Ἄν δὲ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο τοῦ νὰ περιορίσωμεν οὕτω τοὺς ἐξ ἑκάστης ἡλικίας ἐκγυμναζομένους Ἕλληνας, ποῖος θὰ ἦναι πλέον ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἔχομεν τὸν στρατόν; Θεωρεῖτε, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν τοσαύτην περίσσειαν ἀνδρῶν κατατασσομένων ἢ κατατακτέων, ὥστε τὸν ἀριθμὸν τοῦτον νά περιορίσωμεν κάτω ἐκείνου, τὸν ὁποῖον κανονίζει ἡ ἱκανότης τοῦ ἀνδρὸς πρὸς τὸ φέρειν ὅπλα καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ; Ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἔχουσιν ἔτι τὸ σύστημα τῆς πενταετοῦς θητείας, τοὐλάχιστον ὀνόματι, ἐν Γαλλίᾳ ἀναγκάζονται μέγαν ἀριθμὸν ἀνδρῶν νὰ ἀφίνωσιν ἐντελῶς ἀγυμνάστους, ἡμεῖς δὲ πολὺ μεγαλείτερον ἀριθμὸν ἔπρεπε σχετικῶς νὰ ἀφήσωμεν ἀγυμνάστους ἵνα παραδεχθῶμεν τοιοῦτον σύστημα, καὶ διὰ τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ βλέπετε πολλοὺς ἤδη ἀποδεχομένους τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ θητεία ἀπὸ πενταετοῦς εἰς τριετῆ. Λέγουσιν οὗτοι, ὅτι τὸ σύστημα τῆς πενταετοῦς θητείας ἀποκλείει ἀπὸ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως, μεγάλην μερίδα τῆς χώρας, καὶ ἑπομένως κατὰ τοσοῦτον μειοῖ τὴν στρατιωτικὴν αὐτῆς δύναμιν· ἐλαττουμένης τῆς θητείας καὶ κατατασσομένων ἐν τῷ στρατῷ πάντων τῶν ἱκανῶν νὰ φέρωσιν ὅπλα, ἡ γύμνασις θὰ ἦναι ἀτελεστέρα, ἀλλὰ προκειμένου περὶ στρατιωτῶν, τὸ πρωτίστως ἐπιδιωκτέον εἶναι καὶ ὁ ἀριθμὸς, ὑπὸ τὸν ἀπαραίτητον ὅμως ὅρον τῆς ὑπάρξεως ἐντελῶς κατηρτισμένων καὶ ἐπαρκῶν στελεχῶν· διότι διὰ στρατιωτῶν ἀτελῶς κατηρτισμένων, μετὰ στελεχῶν καλῶς μεμορφωμένων, ἔχετε στρατὸν κατὰ τοσοῦτον ἐπιφοβώτερον, ὅσον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν μετὰ στελεχῶν ἐπαρκῶν εἶναι μεγαλείτερος, ἐνῷ, ἔχοντες στρατιώτας ἐντελῶς μεμορφωμένους, ἀλλὰ στελέχη ἀτελῶς κατηρτισμένα, δὲν ἔχετε στρατὸν, ὁσοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ ἀριθμὸς αὐτοῦ, ἔχετε ὁμάδας ἀνδρῶν, ἔχετε στίφη, ἔχετε ποίμνια. Τοιαῦτα ἐλέχθησαν ἐν τῇ τελευταίᾳ περὶ στρατιωτικῶν συζητήσει τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος, ἵνα δύνηται ὁ στρατὸς νὰ χρησιμεύσῃ. Τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τῆς δυνάμεως αἰσθάνονται καὶ αὐτὰ τὰ μεγάλα Κράτη, ἀναγνωρίζοντα ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας εἶναι ἀναγκαία ἵνα μορφωθῶσιν ὡς ἔφεδροι πάντες οἱ ἄνδρες ἑκάστης ἡλικίας, ἐνῷ τὰ Κράτη ἐκεῖνα, καὶ ἂν ἀποκλείηται ἀπὸ τῶν ἀσκήσεων σπουδαία μερὶς ἑκάστης ἡλικίας, πάλιν παρατάττουσι πολλὰς μυριάδας· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ Ἔθνους, ὡς τὸ ἡμέτερον, τὸ ὁποῖον καὶ ἂν παρατάξῃ πάντας τοὺς ὑποχρέους, μόλις δύναται ν’ ἀποτελέσῃ στρατὸν, ἐπιτρέπεται νὰ παραδεχθῶμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλει περιορίσει τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ ἥμισυ, ἢ κατὰ τὰ δύω τρίτα; Μόνον ζήτημα, ὅπερ ἠδυνάμην νὰ θεωρήσω σπουδαῖον, εἶναι οὐχὶ ἂν ἡ διετὴς ἢ τριετὴς ἄσκησις μορφόνῃ πληρέστερον τὸν στρατιώτην τῆς μονοετοῦς, ἀλλ’ ἂν διὰ μονοετοῦς ἀσκήσεως δύναται νὰ μορφωθῇ ἔφεδρος, ὅστις κατατασσόμενος ἐντὸς στελεχῶν κατηρτισμένων, ν’ ἀποτελέσῃ μετ’ αὐτῶν στρατὸν ἀξιόμαχον. Ὅταν ἀκούω ἄνδρα στρατιωτικὸν, ὡς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, λέγοντα, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν μακρὰν θητείαν, ἵνα ἔχῃ ὁ ἀξιωματικὸς τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τηρῇ ἐν ταῖς τάξεσί του τὸν στρατιώτην, ὃν ἐξεγύμνασεν, ἐρωτῶ ἂν οὗτος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς ἐργασίας τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἔργον τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι ἡ ἀνάδειξις ἀνδρῶν ἱκανῶν, ἵνα ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα τῆς ἀνάγκης. Τοῦτο δὲ δυνάμεθα διὰ τοῦ ἑνὸς ἔτους, καὶ διὰ βραχυτέρου τοῦ ἑνὸς ἔτους χρονικοῦ διαστήματος νὰ κατορθώσωμεν, ἐὰν καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ χρονικὸν διάστημα ἐξακολουθῇ διηνεκῶς ἡ ἐκγύμνασις τῶν ἀνδρῶν. Θὰ ἐνόουν τὴν σκέψιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ἐὰν διὰ τῆς μικρᾶς θητείας δὲν δύναται νὰ μορφωθῇ αὐτὸς ὁ ἀξιωματικὸς, ἢ ὁ ὑπαξιωματικὸς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ἡ μικρὰ θητεία τοῦ στρατιώτου οὐδόλως ἐμποδίζει τὴν μόρφωσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἢ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, δὲν θέλει δὲ ἀρνηθῇ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς θητείας εἰς βραχυχρόνιον εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐπῆλθε πρόοδος σχετικὴ πρὸς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἴσχυε τὸ ἕτερον σύστημα. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου μᾶς ἠρώτησεν ἐὰν μετὰ τὴν πεῖραν, ἣν ἐλάβομεν, δὲν ἐπείσθημεν τέλος, ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλωμεν σύστημα. Ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, μετὰ τὴν πεῖραν, ἣν ἔλαβε τοῦ ἄλλου συστήματος, τοῦ ἐπὶ χρόνους ἐπικρατήσαντος παρ’ ἡμῖν, ἐὰν δι’ αὐτοῦ δύναται νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα ἐν Ἑλλάδι. Εὑρέθην ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, ἐν τῇ Οἰκουμενικῇ Κυβερνήσει, ὅτε εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξακριβώσωμεν τὴν κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, ὅτε ἐν τοῖς πράγμασιν ἐξητάσαμεν κατὰ πόσον τὸ σύστημα ἐκεῖνο παρεῖχεν εἰς τὴν πολιτικὴν τά μέσα ἵνα ἐργασθῇ, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐπείσθημεν, ὅτι κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἐστερούμεθα τῶν πάντων. Οὔτε στρατιώτας εἴχομεν, οὔτε στελέχη κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο. Σήμερον ἔχομεν ἀριθμὸν στρατιωτῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀσυγκρίτως μεγαλείτερον τοῦ τότε, ἔχομεν ἐν ἐνεργείᾳ στελέχη κατηρτισμένα καὶ μεμορφωμένα, ἔχομεν ἐφεδρείαν ἐκγεγυμνασμένην πλείστην ὅσην· ταῦτα ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἀποτελοῦσι πρόοδον. Ἡ σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν θέλει συντελέσει εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν ἀξιωματικῶν, τὰ δὲ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλήν, ἰδίως δὲ ἡ προπαρασκευαστικὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν σχολή, θέλει συντελέσει εἰς τὴν μόρφωσιν ὑπαξιωματικῶν. Ἐκεῖ ἤθελον τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου συμπράττοντα μεθ’ ἡμῶν ἀντὶ νὰ ἐπικρίνῃ πράγματα, μὴ δυνάμενα νὰ μεταβληθῶσιν ἄνευ καταστροφῆς τοῦ στρατοῦ, ἤθελον νὰ ἔβλεπον αὐτὸν συμπράττοντα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως δυνηθῶμεν ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ μορφώσωμεν τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ, ἀντὶ νὰ ἴδω αὐτὸν συστηματικῶς ἀντιπράττοντα καὶ διὰ παντὸς μέσου, ὅπως μὴ δυνηθῶμεν νὰ συστήσωμεν τὴν σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἣν συστηθεῖσαν καὶ προκόπτουσαν παρὰ πάσας τὰς ἀντενεργείας, ἐπιδοκιμάζουσι σήμερον καὶ αὐτοὶ οἱ παραφορώτερον κατ’ αὐτῆς ἐργασθέντες. Οὕτω καὶ ἡ σχολὴ ἡ προπαρασκευαστικὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν θέλει παραγάγει ἀποτελέσματα, καὶ θέλει τὰ παραγάγει εἰς τὰ στρώματα τοῦ στρατοῦ, τῶν ὁποίων ἔχομεν μεγαλειτέραν ἀνάγκην. Τὰ μέτρα ταῦτα δὲν δύναται νὰ παραστήσῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ὡς ἀντιστρατευόμενα εἰς τὸ σύστημα τοῦ ἀρχικοῦ στρατολογικοῦ νόμου, σύστημα ἀφορῶν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ στρατοῦ διὰ παντὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δυναμένων νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς στρατιωτικῆς ἀσκήσεως ἀνδρῶν καὶ εἰς τὴν ὅσον ἔνεστι τελειοτέραν μόρφωσιν τῶν στελεχῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἵνα παραστήσῃ ὅτι τὰ παρ’ ἡμῖν γενόμενα καὶ ἐκ τῶν ἀλλαχοῦ γενομένων ἀπεδείχθησαν πεπλανημένα, ἐπεκαλέσθη τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Γερμανίας, προοιμιαζόμενος ὅτι κατ’ αὐτὸν εἶναι βεβαία ἡ ἀποτυχία ἐν τῷ μέλλοντι τῆς Γαλλίας ἀπέναντι τῆς Γερμανίας. Τί θέλει συμβῆ ἐν τῷ μέλλοντι ἐγὼ δὲν γινώσκω, καὶ διὰ τοῦτο περὶ μέλλοντος δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω· ἀλλ’ ἐξετάζων τὸ παρελθὸν τί βλέπω; Ὁ κ. βουλευτὴς λέγει τὴν ἀποτυχίαν τῆς Γαλλίας προελθοῦσαν καὶ προελευσομένην ἐκ τοῦ ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἐξετελοῦντο καὶ ἐκτελοῦνται πειράματα, ἐνῷ ἡ Γερμανία ἀποσκορακίζει τὴν πειραματικὴν ἐνέργειαν. Οἱ ἐξετάσαντες τὰ γενόμενα καὶ παρακολουθήσαντες αὐτὰ ὅτε ἐγένοντο—διότι εἶναι τῆς ἡμετέρας ἐποχῆς—εἴδομεν τὸ ἐναντίον· εἴδομεν τὴν Γερμανίαν ἐν τῷ παρελθόντι ἐκτελοῦσαν μεθοδικῶς πειράματα, ἐνῷ ἡ Γαλλία ἦτο στάσιμος, καὶ ὅτε ἐπῆλθεν ὁ καιρὸς τῆς ἐνεργείας, εἴδομεν πάλιν τὴν Γερμανίαν δρέψασαν τῶν πειραμάτων τοὺς καρπούς. Ἄνευ πειραμάτων, συστηματικῶς διεξαγομένων, δύναται νὰ ὑπάρξῃ πρόοδος; Ἐὰν δὲν ζητήσωμεν νὰ βελτιώσωμεν τὸ ὑπάρχον, ἐὰν μείνωμεν πάντοτε εἰς ὅ,τι ἔχομεν, πῶς δυνάμεθα ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ τῇ σημερινῇ νὰ μὴ ὑπολειφθῶμεν τῶν ἄλλων; Βεβαίως ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ προβῇ εἰς πειράματα τελεσφόρα ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας· ὅ,τι πράττει, εἶναι ἀπομίμησις. Ἐφαρμόζομεν τὰ ἐκ τῆς πείρας τῶν ἄλλων ὑπαγορευθέντα, καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἐπιφέρομεν τὰς ὑπὸ ταύτης καταδεικνυομένας ὡς ἀναγκαίας παρ’ ἡμῖν βελτιώσεις. Ὅτε συνεπράττομεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου καὶ ἐγώ, εἰς τί ἀπεβλέψαμεν καὶ ἐκεῖνος καὶ ἐγώ; Συνεφωνοῦμεν τότε, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπομακρυνώμεθα τοῦ Γαλλικοῦ κειμένου ἄνευ προδήλου ἀνάγκης· ὁσάκις δ’ ἐγίνετο πρότασις περὶ καινοτομίας, ἀπεῤῥίπτομεν αὐτὴν λέγοντες, ὅτι δεχόμενοι τὸ Γαλλικὸν σύστημα, πρέπει νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν ὡς ἔχει, καὶ ἀφοῦ ἴδωμεν ἐν τῇ ἐκτελέσει τὸ πρὸς τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα τοῦ τόπου προσφυὲς τῶν κατὰ μέρος διατάξεων αὐτοῦ, τότε δυνάμεθα νὰ ἐπενέγκωμεν τὰς τροποποιήσεις, ὧν τὸ λυσιτελὲς ἡ ἐφαρμογὴ ἤθελε καταδείξει. Τοῦτο πράττομεν σήμερον. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη ὁ νόμος ὁ Γαλλικὸς, ἐφαρμόσθη ὡς μετεφράσθη, ἐπενεχθεισῶν μόνον τῶν τροποποιήσεων, ὧν ἡ ἀνάγκη ἦτο κατάδηλος· ἤδη ἐφ’ ὅσον καταδηλοῦνται ἄλλαι ἀνάγκαι, προτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὑπ’ αὐτῶν ὑπαγορευομένας τροποποιήσεις. Ἐν τῷ Γαλλικῷ νόμῳ ἦτον ἀναγεγραμμένη ἡ πενταετὴς θητεία, ἀλλὰ παρὰ πάντων τῶν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἀνεγνωρίσθη, ὅτι θητεία πενταετὴς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑλλάδι, ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἔτι καὶ νῦν ἐπιδιώκει οὐχὶ τὴν πενταετῆ, ἀλλὰ τὴν τριετῆ θητείαν, θεωρουμένην ἐν Γαλλίᾳ ὡς τὴν βραχυτάτην τῶν παρ’ αὐτῇ ἀποδεκτέων θητειῶν. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸ αὐτὸ μέτρον, διότι τὰ μικρὰ Κράτη διὰ τῆς καθολικῆς στρατεύσεως ἐπιδιώκουσι μόνον τὸν καταρτισμὸν στρατοῦ ἐφέδρων, ἐνῷ ἡ Γαλλία δὲν δύναται ν’ ἀρκεσθῇ εἰς στρατὸν ἐφέδρων, ἀλλ’ ἔχει, ὡς καὶ τ’ ἄλλα μεγάλα Κράτη, διηνεκεῖς στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις ἐπιβαλλούσας αὐτῇ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς διατηρήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα πολυαρίθμου δυνάμεως καὶ ἐν εἰρήνῃ. Ἡμεῖς ἄρα, μεταφράσαντες τὸν νόμον τὸν Γαλλικὸν, παρεδέχθημεν, συμπράττοντος καὶ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, τὴν τριετῆ θητείαν ὡς τὴν μακροτέραν καὶ πράγματι ἐφαρμοζομένην μόνον εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, ὡς πρὸς δὲ τὸ πεζικὸν παρεδέχθημεν τὴν διετῆ θητείαν κατ’ ἐλάχιστον, κατὰ τὸ πλεῖστον δὲ τὴν ἑξάμηνον. Ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι διὰ τῆς τριετοῦς καὶ διετοῦς θητείας δὲν κατωρθοῦμεν νὰ συγκεντρώσωμεν τοὺς ἄνδρας, καὶ μόνοι προθύμως προσήρχοντο οἱ ἐπὶ ἑξαμήνῳ ὑπηρεσίᾳ καλούμενοι, ὅτι ἀπρόσφορος ἦτον ἡ θητεία ἐκείνη πρὸς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τοῦ Τόπου, καὶ ἤθελε φέρει τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα τῶν ἐπιδιωκομένων. Ὑπεβάλομεν τότε πρότασιν περὶ διετοῦς καὶ μονοετοῦς θητείας ἀντὶ τῆς τριετοῦς, διετοῦς καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἑξαμήνου, ἡ δὲ τροποποίησις αὕτη ἦτο ἀπόῤῥοια τοῦ ἀρχῆθεν παρ’ ἡμῶν ἀναγγελθέντος συστήματος ἐνεργείας. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, παρορῶν ὅτι πράγματι ηὐξήσαμεν οὕτω τὴν θητείαν, ὡς καταργήσαντες τὴν ἑξάμηνον, εἰς ἣν ὑπήγετο ὁ πολὺς ἀριθμὸς, καὶ ἀπαιτήσαντες πραγματικὴν τὴν ἐνιαυσίαν ὑπηρεσίαν, συζητεῖ περὶ τοῦ μέτρου ὡς ἐλαττώσαντος τὴν προϋπάρχουσαν θητείαν καὶ ἐπιδίδοται εἰς παραβολὰς Γαλλίας καὶ Γερμανίας, ἵνα πείσῃ ἡμᾶς ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ τροποποιηθὲν σύστημα. Ἐν Γαλλίᾳ ἰσχύει ἡ πενταετὴς θητεία, ἐνῷ ἐν Γερμανίᾳ ἡ θητεία εἶναι κάτω τῆς τριετοῦς. Ἡ ἀντιπαράθεσις ἄρα τῶν δύο Ἐθνῶν εἰς ποῖον ἄγει συμπέρασμα, μεθ’ ὅσα περὶ αὐτῶν εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς, εἰμὴ εἰς τὴν προτίμησιν τῆς βραχυτέρας θητείας; Κατ’ ἐμὲ, δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο ἐν ταῖς ξέναις Ἐπικρατείαις τὸν κανόνα, εἰμὴ ἐνόσῳ δὲν ἔχομεν πεῖραν ἰδίαν· ἤδη ἀπεκτήσαμεν ἰδίαν πεῖραν καὶ εἴδομεν, ὅτι παρ’ ἡμῖν τὰ ἄλλα συστήματα, ὀνόματι μὲν παρέχουσι μακροτέραν θητείαν, πράγματι δὲ βραχυτέραν· τὸ σύστημα δὲ τὸ ὑφιστάμενον σήμερον ὑπὸ τὸ ὄνομα τῆς μονοετοῦς θητείας, ἀπεδείχθη τὸ μᾶλλον κατάλληλον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἡ θητεία δὲν διαρκεῖ μόνον 12 μῆνας, οὐχὶ δι’ ὃν λόγον εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅτι μέγιστος ἀριθμὸς ὑπηρετεῖ ἐπὶ πλέον τοῦ χρόνου ὡς ἐκ προσθέτου ὑπηρεσίας. Ἡ παρατήρησις αὕτη τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ εἶναι ἀκριβὴς ἐν τῷ παρόντι, διότι πολλοὶ εἶναι σήμερον οἱ ὑπηρετοῦντες μετὰ ὑποχρεώσεως προσθέτου ὑπηρεσίας· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου θὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐν τῷ μέλλοντι ἢ ὀλίγιστοι, ὑπηρετοῦντες μετὰ ὑποχρεώσεως προσθέτου ὑπηρεσίας. Πολλοὶ ὑπεχρεώθησαν εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν, διότι ὑπὸ τὸ κράτος ἐῤῥιζωμένων ἰδεῶν ἐνόμιζον, ὅτι, καὶ ἂν δὲν προσέλθωσιν ἐγκαίρως, δὲν θέλουσιν ἀναγκασθῆ νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ πλέον· ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ νόμος ἐφαρμόσθη ὅλως ἀπροσωπολήπτως καὶ ἀποτελεσματικῶς, ἕκαστος γινώσκει, ὅτι, μὴ προσερχόμενος ἐν τῇ ὥρᾳ τῇ καταλλήλῳ, θὰ ὑποβληθῇ εἰς ὑποχρέωσιν προσθέτου ὑπηρεσίας· ἑπομένως ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ ἔχωμεν πολλοὺς τοιούτους. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὀνόματι ἐνιαύσιος, δὲν εἶναι 12 μηνῶν ὑπηρεσία, εἶναι ἀνωτέρα, οὐχὶ δι’ ὃν λόγον παρέστησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἀλλὰ διότι εἰς τὸν χρόνον τῆς ἐνιαυσίου ὑπηρεσίας δὲν καταλογίζεται ὁ διανυόμενος ἐν ἀδείᾳ ἢ ἄλλῃ ἀπουσίᾳ, ὑπὸ ποινήν, ἐσθ’ ὅτε δὲ καὶ ἐν ἀσθενείᾳ. Οὕτως ἑρμηνευομένη ἡ μονοετὴς θητεία, ἀπεδείχθη ὅτι ἀποφέρει πάντας τοὺς καρποὺς, τοὺς ἐπιδιωκομένους ἐκ τῆς καθολικῆς στρατεύσεως. Περὶ τῆς θητείας ἄρα οὐδόλως πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν, ἵνα μεταβάλωμεν τὴν διάρκειαν αὐτῆς. Σήμερον ἡ νομοθετικὴ ἡμῶν ἐργασία ἀφορᾷ ἰδιαζόντως εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν στελεχῶν, ἤτοι εἰς τὴν βελτίονα διαῤῥύθμισιν τῶν κειμένων περὶ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, συνάμα δὲ εἰς συμπλήρωσιν τοῦ στρατολογικοῦ συστήματος σύμφωνον πρὸς τὰς τεθειμένας ἤδη βάσεις αὐτοῦ, καὶ διὰ τροπολογιῶν, ὑπὸ τῆς πείρας ὑπαγορευθεισῶν, ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον τῶν κειμένων. Καὶ περὶ μὲν τῶν στελεχῶν θέλει ἐπιληφθῆ προσεχῶς ἡ Βουλὴ τῆς ἐξετάσεως τῶν παρασκευασθέντων καὶ ὑποβληθέντων νομοθετημάτων· τὰ δὲ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδια ἀνάγονται εἰς τὴν ἐφεδρείαν κατὰ τὴν ῥητὴν ἐντολὴν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου τοῦ 1878, καὶ εἰς τροπολογίας τινὰς τοῦ νόμου ἐκείνου. Ὡς πρὸς τὰ τῆς ἐφεδρείας, ἐὰν δὲν ψηφίσητε τὸ Νομοσχέδιον, δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ προβῶμεν εἰς τὰ μέτρα, τὰ προπαρασκευασθέντα, ἵνα καλέσωμεν εἰς ἄσκησιν τοὺς ὑποχρέους κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Ὡς πρὸς δὲ τὸ στρατολογικὸν Νομοσχέδιον ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ψηφίσει τὰς τροποποιήσεις, διότι ἑκάστη ὑπὸ τῆς πείρας ἀπεδείχθη ἀναγκαία. Τινὲς τῶν τροποποιουμένων διατάξεων ἐγένοντο ἤδη ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ἰδίως δὲ περιελάβομεν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ διατάξεις περὶ τῶν ἀνικάνων ὁπλιτῶν, τῶν μὴ ἐγκαίρως παρουσιαζομένων, περὶ ἀπαλλακτέων μὴ ὑποβαλόντων τὰς αἰτήσεις αὐτῶν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, καὶ ἄλλα τινὰ τοιαύτης φύσεως. Περιελάβομεν δὲ καὶ τροπολογίας τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἀναγκαίας, ὅπως καταστῇ ἐφικτὴ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας. Ἑπομένως πρόκειται περὶ ἐπειγόντων. Ὡς ἐπείγουσαι ἐχαρακτηρίσθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς αἱ τροπολογίαι τοῦ στρατολογικοῦ νόμου περὶ ἀνικάνων καὶ ἀπαλλακτέων, ἐπείγουσα δὲ εἶναι καὶ ἡ ψήφισις τοῦ περὶ ἐφεδρείας Νομοσχεδίου, συνάμα δὲ μετ’ αὐτοῦ καὶ τῶν ἐν τῷ ἑτέρῳ Νομοσχεδίῳ τροπολογιῶν τῶν περὶ ἐφεδρείας διατάξεων τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἵνα ἐκτελεσθῶσιν ἀκωλύτως κατὰ τὸ προσεχὲς ἔαρ τὰ πρῶτα γενικὰ γυμνάσια τῶν ἐφέδρων.

§56Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετῆλθε τὴν συνήθη αὐτοῦ τακτικὴν, καὶ ἐκ ζητήματος εἰδικοῦ ἐγέννησε στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν ἐν γένει περὶ στρατοῦ, ἤθελον τῷ χορηγήσει τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπῃ ὀλιγώτερα, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως ὀλιγώτερον ἐσφαλμένα. Ἐν πρώτοις εἶπεν, ὅτι, ἐκτάκτου ἀνάγκης ὑφισταμένης, τὴν ὁποίαν μόνη ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκτιμᾷ, ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν τοὺς ἀφυπηρετοῦντας ἄνδρας νὰ κρατῇ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τρεῖς ἢ ἓξ μῆνας. Ἀλλὰ ἐκ ποίας αἰτίας θὰ προκύπτῃ ἡ τοιαύτη ἀνάγκη; Καὶ τίς θὰ βεβαιοῖ αὐτήν; Τὸ Νομοσχέδιον οὐδὲν ἀναγράφει ἀλλ’ ἀφίεται εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὡς νὰ μὴ γνωρίζωμεν ἀπὸ δύω ἐτῶν ποίαν ἀξίαν ἔχει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Τρικούπη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐντέχνως ἠθέλησε ν’ ἀποφύγῃ νὰ καθορίσῃ ὁποίαν ὑπηρεσίαν κέκληνται νὰ ἐκτελέσωσιν οἱ ἔφεδροι· ἀλλ’ ὅταν τὸ Νομοσχέδιον ἀναγράφῃ τὴν λέξιν «ὑπηρεσίαν» ἐννοεῖ τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἐκτελεῖ ὁ ἐνεργὸς στρατός. Πρόκειται λοιπὸν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ ἴσως παρὰ τὴν θέλησιν αὐτῆς, νὰ κρατῇ τοὺς ἀφυπηρετοῦντας στρατιώτας ἐπὶ ἓξ εἰσέτι μῆνας εἰς τὸν στρατὸν, νὰ προσκαλῇ δὲ διὰ τὰς συνήθεις τοῦ Κράτους ὑπηρεσίας καὶ τοὺς ἐφέδρους. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι αἱ ἀσκήσεις τῶν ἐφέδρων εἶναι τὸ μέσον, ἡ ὑπηρεσία δὲ ὁ σκοπός. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένον. Ἡ ἐφεδρεία πώποτε καλεῖται ἐν καιρῷ εἰρήνης δι’ ὑπηρεσίαν· ἡ ἐφεδρεία δὲν δύναται νὰ κάμῃ φρουρὰς, νὰ ὑπηρετῇ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς ἢ νὰ συνοδεύῃ εἰσπράκτορας· ἡ ἐφεδρεία καλεῖται μόνον ἐν ὥρᾳ μὲν εἰρήνης εἰς ἀσκήσεις, ἐν ὥρᾳ δὲ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Εἰς τὴν τελευταίαν δὲ περίπτωσιν ἡ σύγκλησις τῆς Βουλῆς εἶναι ὑποχρεωτική. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν σκέπτεται οὕτω, καὶ ἐνῷ διὰ τῶν λόγων μᾶς παρηγορεῖ ὅτι εἴμεθα ἡ ἀπομίμησις τῶν μεγάλων στρατῶν, διὰ τῶν πραγμάτων μᾶς θέτει εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς αὐτοὺς, διότι εἰς οὐδενὸς τὴν κεφαλὴν ἐκ τῶν εἰς τοὺς εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς ὑπηρετούντων ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ἐφεδρεία δύναται νὰ ἐκτελῇ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης τὰς κοινὰς καὶ συνήθεις ὑπηρεσίας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Τοιαῦται σκέψεις μᾶς ἀπομακρύνουσι τοῦ σκοποῦ τῆς γενικῆς στρατολογίας, διὰ δὲ τῶν ἰδεῶν ἐν γένει, τὰς ὁποίας περὶ στρατοῦ ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ διὰ τῆς πεποιθήσεώς του ἐπὶ τῇ μονοετεῖ θητείᾳ μὲ τὴν ὁποίαν πρὸ δύω ἐτῶν ἐπροίκισε τὸν στρατὸν, τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας ἀποτυγχάνει πληρέστατα. Καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ τὸν ἀκολουθήσω εἰς ὅλας του τὰς ἐκδρομὰς, διότι δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ ζήτημα, ἀλλὰ καὶ περὶ θητείας, καὶ περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου, καὶ περὶ ἀπογραφῆς, καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων ὡμίλησε· θέλω δὲ ὑποδείξει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὅπερ δὲν κατωρθώθη νὰ λύσωσι τὰ μεγάλα Κράτη, νομίζει ὅτι κατώρθωσεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ τὸ λύσῃ διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας. Τὸ ζήτημα τῆς θητείας, ἰσχυούσης τῆς γενικῆς ἀπογραφῆς, ὑπαγορεύεται ἀπὸ δύω ἀνάγκας, καὶ ὑπόκειται εἰς δύω ὅρους, τὸν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Οἱ δύω οὗτοι ὅροι πρέπει νὰ συντρέξωσι, διὰ νὰ καταρτισθῇ μόνιμος ἀξιόμαχος στρατὸς, ἀφοῦ προηγουμένως καθορισθῇ ποῖον εἶναι τὸ ἐλάχιστον χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ ὁ πολίτης δύναται νὰ μετασχηματισθῇ εἰς στρατιώτην. Εἶπε δὲ συμπεραίνων ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἀπορεῖ πῶς δὲν συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μετ’ αὐτοῦ, ἀφοῦ ἡ μὲν Γαλλία ἔχουσα 5 ἐτῶν θητείαν, ἡ δὲ Γερμανία τριετῆ, πῶς ἡ Γαλλία δύναται νὰ θεωρηθῇ ἧττον ἰσχυρά! Ἀπαντῶν εἰς τὰς ἰδέας αὐτὰς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, λέγω, ὅτι ὅπως ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι ἀνεπαρκὴς, οὕτω καὶ ἡ πέραν τῶν τριῶν ἐτῶν εἶναι ἐπιβλαβὴς, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Γαλλία, καίτοι ἔχουσα νομικὴν πενταετῆ θητείαν, παρεδέχθη, ὡς ὑπηρεσίαν ὑπὸ τὰς σημαίας 40 μῆνας, καταγίνονται δὲ νὰ προσεγγίσωσιν εἰς τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν τριῶν ἐτῶν διὰ νὰ διέρχωνται τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι ἄνδρες, νὰ μὴν ἐπιβαρύνωσι δὲ ἐπὶ πλέον τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἡ Γερμανία, ἐνῷ ἔχει μεγαλειτέραν ἀπογραφὴν καὶ ὀλιγώτερα τὰ χρηματικὰ μέσα ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, πῶς κατορθώνει νὰ ἔχῃ ἰσχυρότερον στρατόν; διότι, καθ’ ἃ λέγει δημοσιολόγος Γάλλος, ἡ Γερμανία τὸ κέντρον τῆς βαρύτητος τῆς δυνάμεώς της ἔχει εἰς τὸν μόνιμον στρατὸν, ἡ δὲ Γαλλία εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Ἡ Γερμανία δὲν λαμβάνει ἀμέσως ὁλόκληρον τὴν ἡλικίαν, λαμβάνει τοὺς ἀναγκαίους ἄνδρας διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ, τοὺς ὑπολοίπους ἀφίνει εἰς τὰς ἑστίας των, τοὺς προσκαλεῖ δὲ κατ’ ἔτος εἰς ἀσκήσεις. Κατὰ δὲ τὴν γνώμην διαπρεποῦς δημοσιολόγου, παρασταθέντος εἰς τὰ τελευταῖα φθινοπωρινὰ γυμνάσια, οἱ ἑξάμηνον ἢ ἐνιαυσίαν θητείαν ὑπηρετήσαντες καὶ μεταβάντες εἰς τὴν διαθεσιμότητα Γάλλοι στρατιῶται οὐδόλως ὑπερτέρουν τοὺς κατ’ ἔτος ἀσκουμένους Γερμανοὺς καὶ μηδόλως ὑπηρετήσαντας εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἢ εἰς τὰ κατ’ ἔτος μόνον ἐνεργούμενα γενικὰ γυμνάσια. Ἀλλ’ ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος εἶνε τόσῳ μέγας, τὰ δὲ οἰκονομικὰ αὐτῆς τοσοῦτον πενιχρὰ, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι τὴν εἰς τὸν στρατὸν διαμονὴν ὁλοκλήρου τῆς ἀπογραφῆς πλέον τοῦ ἔτους; Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς καταστάσεις, ἃς ὑπέβαλεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐν γένει στατιστικῆς τῶν ἄλλων εὐρωπαϊκῶν ἐθνῶν ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν τῆς Ἑλλάδος, ἔνθα αἱ καθυστερήσεις ἕνεκα διαφόρων λόγων εἶνε περισσότεραι, θέλετε πεισθῆ ὅτι ἐξ ὁλοκλήρου τῆς ἀπογραφῆς μόνον τὸ ἥμισυ κατατάσσεται εἰς τὸν στρατόν. Ὅταν λοιπὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐνιαυσίως κατατασσομένων ἀνδρῶν τὸν παραβάλωμεν πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν τὴν ἀνάγκην νὰ κρατῶμεν ὑπὸ τὰς σημαίας ἐν εἰρήνῃ, θέλομεν εὐκόλως προσδιορίσει καὶ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας καὶ κατὰ πόσον τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας θὰ ἐπιβαρυνθῶσι. Κατὰ τοὺς ἡμετέρους ὑπολογισμοὺς καὶ πληροφορίας, τὰ μὲν μητρῷα τῶν ἀῤῥένων εἶνε ἐσφαλμένα, οἱ δὲ κατατασσόμενοι εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν ἄνδρες δύνανται νὰ μένωσιν ἐπὶ τριετίαν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Καθ’ ἣν δὲ περίπτωσιν οἱ ἐνιαυσίως κατατασσόμενοι ἐπὶ τρία ἔτη ἀποτελοῦσιν ἀριθμὸν ἀνώτερον τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων, τότε οἱ πλεονάζοντες δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς ἑστίας των ἢ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Χωροφυλακῆς, μὴ δυναμένης μέχρι τοῦδε νὰ συμπληρωθῇ καὶ τῆς ὁποίας ὁ καταρτισμὸς εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον πλημμελής. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας ἔχομεν πλήρη τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἡ δὲ ἐφημερὶς «Ὥρα», ἥτις ἔχει πληροφορίας ἐπισήμους, μᾶς ἀναγγέλλει ὅτι ἡ τοῦ στρατοῦ δύναμις ἀνέρχεται εἰς 29,000. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζῃ, ὅτι ἔχων ἄνδρας εἰς τοὺς στρατῶνας ἔχει καὶ στρατιώτας, πλανᾶται. Προχθὲς ἀκόμη ἐκ τεσσάρων ταγμάτων πεζικοῦ, ἑδρευόντων ἐν Ἀθήναις, μόλις κατωρθώθη νὰ σχηματισθῇ ἓν τάγμα, ἵνα ὁ στρατιωτικὸς ἐπιθεωρητὴς ἐκτιμήσῃ τὴν περὶ τὰ γυμνάσια δεξιότητα τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐὰν ἤξευρα ὅτι σήμερον ἐπρόκειτο νὰ συζητήσω περὶ τῆς δυνάμεως καὶ περὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ἤθελον παρουσιάσει ἐπισήμους ἀποδείξεις, δι’ ὧν ἠθέλετε μάθει, ὅτι ὑπῆρξαν λόχοι μὲ 2, 3, 7 ἢ 10 στρατιώτας. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε μόνιμον στρατὸν, ὅταν ἐκτὸς τῆς μονοετοῦς θητείας ἔχητε δύω ἐνιαυσίους κληρώσεις, τὴν μὲν κατὰ τὸν Ἰούλιον, τὴν δὲ κατὰ τὸν Δεκέμβριον; Τὸ ἥμισυ τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸν Δεκέμβριον συγκροτεῖται ἐκ νεοσυλλέκτων, προστιθεμένων δὲ καὶ τῶν προσελθόντων κατὰ τὸν Αὔγουστον ἢ Σεπτέμβριον ἐκ τῆς κληρώσεως τοῦ Ἰουλίου, ἔχετε τὰ μὲν ⅔ τοῦ στρατοῦ ἐκ νεοσυλλέκτων, τὸ δὲ ὑπολειπόμενον ἕτερον τρίτον ἐξ ἀνδρῶν ὑπηρετούντων 5 μῆνας. Ἀλλ’ ἄνδρες ἔχοντες πεντάμηνον ὑπηρεσίαν καὶ ἀπαρτίζοντες τὸ ⅓, μετὰ νεοσυλλέκτων δὲ καὶ ἐντελῶς ἀγυμνάστων ἀποτελούντων τὰ ⅔ αὐτοῦ, δύνανται νὰ θεωρηθῶσι στρατιῶται, ἐν συνόλῳ δὲ νὰ καταρτίσωσι μόνιμον στρατόν; Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καυχᾶται διὰ τὸν τοιοῦτον στρατὸν, ἐγὼ δὲ τὸν συγχαίρω. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι τὴν ἰσχὺν τοῦ στρατοῦ τὴν θεωρεῖ εἰς τὰ στελέχη καὶ ὅτι πρὸς ταῦτα μᾶλλον ἀποβλέπει καὶ πολλοὺς καταβάλλει κόπους πρὸς μόρφωσιν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν, συστήσας σχολὰς καὶ τὰ παρόμοια. Ἀλλ’ ἡ μόρφωσις καὶ ἡ ἰσχὺς τῶν στελέχεων ἀναποσπάστως συνδέεται πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν καὶ πρὸς τὴν μόρφωσιν αὐτῶν. Τὰ στελέχη δὲν μορφοῦνται μὲ λόχους, ἔχοντας παρόντας ἐν τῷ στρατῶνι ἄνδρας 7 ἢ 10, τὰ στελέχη δὲν μορφοῦνται, ὅταν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ᾖναι καταδεδικασμένα νὰ γυμνάζωσι νεοσυλλέκτους. Καὶ ἐνόμισεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς ὅτι ἠρύσθη ἐπιχείρημα σπουδαῖον, ὅταν πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἔχουσιν οὐδὲ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ προΐστανται στρατιωτῶν, διὰ τοὺς ὁποίους τοσοῦτον ἐκοπίασαν, καὶ ἦτον ἐπὶ τοσοῦτον ἁπλοῦς, ὥστε νὰ πιστεύσῃ ὅτι, κατακρίνας τὴν μονοετῆ θητείαν, ἐσκόπουν νὰ εὐχαριστήσω ἁπλῶς τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἀλλ’ ἦτο πολὺ λογικὸν μεταξὺ τῶν ἄλλων νὰ ζητήσω, ὅπως οἱ κοπιάζοντες ἀπολαμβάνωσι τοὺς καρποὺς τῶν κόπων των, ἀλλ’ εἰς τὰ στελέχη οὐδὲ κἄν ἡ τοιαύτη εὐχαρίστησις χορηγεῖται· καὶ ὅπως παρ’ ἡμῖν ἔχουσι τὰ τοῦ στρατοῦ, τὰ στελέχη δὲν θέλουσι παράσχει τὴν πρέπουσαν συνδρομὴν ἐν ὥρᾳ πολέμου· θὰ ἦσθε δὲ πολὺ ἄδικοι νὰ ἀπαιτήσητέ τι περισσότερον, ἀφοῦ οὔτε περὶ καταρτισμοῦ ὑπαξιωματικῶν, οὔτε περὶ ἐκπαιδεύσεως τοὐλάχιστον τῶν ὑπαρχόντων μέχρι τοῦδε ἐφροντίσατε· καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἀποδεχθῶ τὴν μόρφωσιν τῶν στελέχεων, θὰ ᾖναι πάντοτε ἀνεπαρκῆ, ὡς ἔχοντα νὰ ὁδηγήσωσιν ἐνώπιον ἐχθροῦ ἄνδρας ὁπλοφόρους καὶ οὐχὶ στρατιώτας· ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι κατὰ τὸ 1881 φιλότιμοι ἀξιωματικοί, προκειμένου νὰ ὁδηγήσωσιν ἄνδρας ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ἐπροτίμων τὸν θάνατον ἢ τὸν κίνδυνον τῆς τιμῆς τοῦ ὅπλου των. Τί δύνασθε νὰ ἐλπίζηται ἀπὸ στελέχη, ὅταν διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ σας τὰ καταδικάζητε διαρκῶς εἰς τὴν ἄχαριν ὑπηρεσίαν τῆς γυμνάσεως νεοσυλλέκτων; Καὶ ἀποδέχεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ πενταετὴς θητεία εἶναι καλλιτέρα τῆς τριετοῦς, καὶ ἡ τριετὴς τῆς μονοετοῦς· ἐγὼ ὅμως εἶπον, ὅτι, ἰσχύοντος τοῦ νόμου τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ τῆς ἀνάγκης μεγάλων στρατῶν, ἡ πενταετὴς θητεία δὲν εἶναι προτιμοτέρα τῆς τριετοῦς, διότι τὰ τρία ἔτη εἶναι ἐπαρκῆ πρὸς μόρφωσιν στρατιωτῶν καὶ, ὅπως εἶπεν ἄλλοτε ὁ στρατηγὸς Trochu, μετὰ τὸ τρίτον ἔτος ὁ στρατιώτης δὲν μανθάνει, ἀλλ’ ἀπομανθάνει.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Leval τὸ εἶπεν αὐτὸ διὰ τὸ ἓν ἔτος· μετὰ τὸ ἓν ἔτος, εἶπεν, ὅτι ἀπομανθάνει. Ἐγὼ τὸν ἀνέφερον.

§58Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μετὰ τὰ τρία ἔτη, τὸ εἶπεν ὁ Trochu.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§60Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας, οἱ ὑπηρετοῦντες θὰ παραμένωσιν ἐπὶ τρεῖς ἢ ἓξ μῆνας πλέον τῆς θετείας των, θὰ δύναται δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ προσκαλῇ μίαν ἢ δύω σειρὰς ἐφέδρων ἐπὶ 3 ἢ 6 μῆνας διὰ τὰς ἐν εἰρήνῃ συνήθεις ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ φέρεται εἰς τὸ μέσον τὸ ζήτημα τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης· εὐτυχῶς σήμερον δὲν δύναμαι νὰ προΐδω τοιαύτην, οὔτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ οὔτε ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐὰν δὲ παραστῇ ἀνάγκη, κηρύσσεται ἡ ἐπιστράτευσις καὶ καλεῖται ἡ Βουλή. Ἡ Βουλὴ δὲν ὀφείλει ν’ ἀπεκδυθῇ τῶν δικαιωμάτων της, ἕνεκα τῶν περὶ στρατοῦ πεπλανημένων ἰδεῶν, τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐξακολουθοῦντος νὰ πιστεύῃ εἰς τὴν μονοετῆ θητείαν· ἔπρεπε τὰ πράγματα νὰ πείσωσι τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταβάλῃ γνώμην, καὶ εἰμὶ πεπεισμένος, ὅτι οὐδεὶς ἤθελε τὸν κατηγορήσει, ἐὰν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὡμολόγει μετὰ θάῤῥους τὴν πλάνην του. Ἀπεδείχθη ἤδη ἐκ τῆς πείρας, ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ ἐπιζητηθῇ μᾶλλον εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν ἢ εἰς τὴν ἐφεδρείαν αὐτοῦ. Τὸ τοιοῦτον ἐφαρμόζει σήμερον ἡ Γερμανία. Ἡ Γαλλία τουναντίον, τὸν πλεῖστον ἀριθμὸν τῶν ἀπογράφων κρατεῖ ὑπὸ τὰς σημαίας 6 τὸ πολὺ μῆνας, πρὶν δὲ ἐπὶ ἓν ἔτος, ἀλλὰ χάριν τῶν οἰκονομικῶν της περιωρίσθη εἰς τοὺς 6 μῆνας. Ἡ Γερμανία λαμβάνει κατ’ ἔτος ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, ὅσοι εἰσὶν ἀναγκαῖοι διὰ τὸν ἐν εἰρήνῃ στρατόν της, ἔχει δὲ τριῶν ἐτῶν θητείαν δι’ ὅλα τὰ ὅπλα, κατώρθωσε δὲ διὰ διαφόρων μέσων νὰ ὑπηρετῶσιν ἐθελουσίως εἰς τὸ ἱππικὸν καὶ τέταρτον ἔτος, τοὺς τοιούτους δὲ ἀπαλλάσσει ἀπὸ τὰς ἀσκήσεις τῶν ἐφέδρων, μειώνει δὲ τὴν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ διαμονήν των ἐπὶ δύω ἔτη. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ αὐτὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας ἰσχύει καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ἐχούσῃ πενταετῆ θητείαν, καὶ ἐν Γερμανίᾳ, ἐχούσῃ θητείαν τριετῆ· οἱ ἐν Γερμανίᾳ ἔφεδροι ὑπηρέτησαν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ τρία ὅλα ἔτη, ἐνῷ τὰ δύο τρίτα τῶν ἐν Γαλλίᾳ ἐφέδρων ὑπηρέτησαν μόνον 6 μῆνας. Τὸ νὰ ἐπιμένῃ λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ ζήτημα τῆς μονοετοῦς θητείας, δὲν δικαιολογεῖται οὔτε ἐκ τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ Τόπου, οὔτε ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ του, οὔτε ἐκ τῶν ὅρων τῆς ἐπιστήμης. Ἐὰν κατορθώσητε νὰ εὕρητε ἀξιωματικὸν οἱονδήποτε, ὅστις νὰ σᾶς ὑποσχεθῇ, ὅτι δύναται εἰς ἓν ἔτος ὁ πολίτης νὰ σχηματισθῇ εἰς ἀξιόμαχον στρατιώτην, θὰ ἦσθε λίαν εὐτυχεῖς.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Λεβάλ...

§62ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δέν μοι κάμει ἐντύπωσιν, διότι εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἔχετε ἴσως τὴν αὐτὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε εἶχεν ὁ κ. Ροντήρης, ὅτι τρεῖς ἡμέραι ἀρκοῦν διὰ τὸν στρατιώτην· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀξιόμαχος στρατιώτης ὁ ἀπομαθὼν τὴν ὁπλασκίαν καὶ τοὺς βηματισμούς, διότι τότε τὸ δόγμα τοῦ κ. Ροντήρη θὰ ἦτον ἀλάνθαστον. Διὰ νὰ μορφωθῇ στρατιώτης, ὅστις νὰ ὑφίσταται ἀγογγύστως τὰς κακουχίας, νὰ ὑποβάλληται εἰς τοὺς κόπους μετ’ εὐχαριστήσεως, αἱ δὲ στερήσεις καὶ αἱ πολλαὶ ἐνοχλήσεις τοῦ ἐπαγγέλματός του νὰ μὴ μεταβάλλωσι τὸν εὔθυμον χαρακτῆρά του, ἀνάγκη νὰ διανύσῃ ἔτη τινὰ εἰς τὸν στρατῶνα διδασκόμενος καὶ ἐκπαιδευόμενος· διότι ἡ τοιαύτη ἀνατροφὴ μόνον διὰ τῆς συζήσεως μετὰ τῶν συστρατιωτῶν του ἀποκτᾶται, οὐχὶ δὲ διὰ τῶν βιβλίων. Ἐὰν τὸ τοιοῦτον θεωρῇ περιττὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, σᾶς λέγω μετὰ πάσης πεποιθήσεως, ὅτι τὸ Ἔθνος ἀδικεῖ ἑαυτὸ, διατηροῦν τὸν σήμερον στρατὸν, ὅστις τὸ ἀποστερεῖ τοσούτων χιλιάδων χειρῶν καὶ τὸ ἐπιβαρύνει μὲ 20 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Ἡ τοιαύτη κατάστασις ἔχει τὸ ἐλάττωμα, ὅτι τὸ Ἔθνος πιστεύει, ὅτι ἔχει στρατὸν, καὶ τὸ πιστεύει δικαίως, διότι τὸ πιστεύει ἡ Κυβέρνησίς του, καὶ ὅταν αὔριον ἀποδειχθῇ τὸ ἐντελῶς ἀνεπαρκὲς τοῦ τοιούτου στρατοῦ, τότε ἡ εὐθύνη, ὅσον βαρεῖα καὶ ἂν ὑποτεθῇ πρὸς τὸν ὑπέχοντα αὐτὴν, θὰ ἦναι πάντοτε μικρὰ ἀπέναντι τῆς καταστροφῆς. Οὕτω σχηματισθεῖσα ἡ ἐφεδρεία, δὲν θέλει σᾶς χρησιμεύσει, ὅπως νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν δὲ κάμητε τὸ πείραμα τῆς προσκλήσεως τῶν ἐφέδρων, τότε θ’ ἀναγκασθῆτε ν’ ἀρχίσητε ἀπὸ τὰς ἀσκήσεις τοῦ στρατιώτου. Οἱ Γάλλοι μετὰ τὴν μέχρι τοῦδε πεῖραν σπεύδουν νὰ ἐγκαταστήσωσι τὴν τριετῆ θητείαν, ἵνα κατατάσσηται εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν ὅσον οἷόν τε περισσότερος ἀριθμὸς ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, καὶ νὰ μεταφέρωσιν οὕτω τὴν βαρύτητα τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως οὐχὶ εἰς τὴν ἐφεδρείαν, ὡς μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ εἰς τὸν μόνιμον ἐνεργὸν στρατόν. Ἐπειδὴ τὸ περὶ οὗ πρόκειται Νομοσχέδιον εἶναι ἐκ τῶν λίαν σπουδαίων, καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι συνδέεται μεθ’ ὅλων τῶν ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε καὶ σκοπεῖ νὰ ὑποβάλῃ, διὰ τοῦτο ἐπρότεινα τὴν σύστασιν εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς ἀνεξαρτήτως πάσης πλαγίας σκέψεως καὶ οἱασδήποτε πολιτικῆς ἰδέας, οὐδὲ σκοπῶ νὰ ἐγγίσω διὰ τῆς προτάσεώς μου τὴν φιλοτιμίαν τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς πλειονοψηφίας, προκειμένου νὰ ὑποστῶσιν αἱ σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἔλεγχον γενικώτερον. Ἄλλως, γνωρίζετε, πῶς αἱ συνήθεις Ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς ἐργάζονται, καὶ χωρὶς νὰ ἀδικήσω τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς μὴ ἐργασθεῖσαν, καὶ τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέρος, καὶ ἰδίως, ὅταν ἦναι γνωστὸν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι πᾶν ὑπουργικὸν Νομοσχέδιον τυγχάνει τῆς ψήφου τῆς πλειοψηφίας. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὴν σύστασιν εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως ἀναθεωρήσῃ καὶ αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον, καὶ συζητήσῃ ἐπὶ πολλῶν ἄλλων συνδεομένων μὲ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ. Καὶ πρέπει νὰ μάθητε, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐπὶ δύω ὅλα ἔτη ἔχετε ἄοπλον τὸ Ἔθνος, καὶ τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως καὶ μετὰ πόνου. Αἱ παρατάξεις καὶ αἱ ἐπιθεωρήσεις δὲν ἔχουν ἀξίαν, ὅταν τὰ τάγματα ἔχωσι τὰ ⅘ αὐτῶν ἐκ νεοσυλλέκτων· καὶ ἐὰν σήμερον διατάξητε ἓν τάγμα νὰ ἐξέλθῃ τῶν Ἀθηνῶν, πρέπει νὰ τὸ σχηματίσετε ἐξ ὅλης τῆς φρουρᾶς, καὶ ἔχετε ἰδίαν πεῖραν τούτου, διότι εὑρέθητε εἰς τὴν τοιαύτην ἐποχὴν τῆς διεθνοῦς ἀνωμαλίας, ὅπως τὴν ὠνομάσατε. Ὅλα τὰ τάγματα τότε τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταρτίσωσι δύναμιν πλέον τῶν 80 στρατιωτῶν, τὸ δὲ πυροβολικὸν ἐκ 5 ταγμάτων δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποστείλῃ παρὰ δύω μόνον λόχους· ἐνθυμεῖσθε δὲ κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὅτι τοὺς ἀπογράφους ἠναγκάσθητε νὰ ἐνδύετε καὶ νὰ ὁπλίζετε ἐντὸς τῶν ἀτμοκινήτων, καὶ ἠδύνατό τις νὰ σᾶς εἴπῃ δικαίως ὅτι οὕτω ἀποστέλλοντες αὐτοὺς, τοὺς ἀποστέλλετε εἰς βεβαίαν σφαγήν. Οἱ Γάλλοι κατὰ τὰ 1870 ὑπὸ τὸν Φετέρμπ καὶ Παλαδὲν δὲν ἡττήθησαν ὑπὸ τῶν Γερμανῶν, οὔτε ἕνεκα δειλίας, οὔτε ἕνεκα ἀπειρίας τῶν στρατηγῶν, ἀλλ’ οὔτε ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ· διότι κατὰ τὰς μάχας ἐκείνας οἱ Γερμανοὶ ἦσαν ὀλιγώτεροι τῶν Γάλλων, ἀλλ’ οἱ στρατιῶται Γερμανοὶ ἐνίκησαν τοὺς ὁπλοφόρους Γάλλους. Δὲν ἀρκεῖ μόνον ὁ ἀριθμὸς, οὔτε ὁ ἐνθουσιασμὸς, ἀπαιτεῖται πεῖρα καὶ ἕξις, τὴν ὁποίαν ὁ στρατιώτης δὲν ἀποκτᾷ διὰ τῆς ἀναγνώσεως καὶ τῶν θεωριῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς διαμονῆς του ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ἐπί τινα ἔτη. Δὲν ἠξεύρω ποῦ βασιζόμενος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δυστυχῶς ἐπιμένει ἐπὶ ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι προσωπικαὶ, διότι ἰδίαν πεῖραν δὲν ἔχει, ἴσως ἀρύεται ταύτας ἐκ τῆς πείρας ἄλλων, οἵτινες δύνανται νὰ ἦναι διακεκριμένοι ἀξιωματικοὶ, ἀλλ’ οἵτινες δὲν ὑπηρέτησαν εἰς τὰ στρατεύματα. Μὴ φοβῆσθε, ὅτι διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἀποφασισθῇ τι ἐναντίον τῶν ἰδεῶν σας, ἐὰν ἀποδειχθῶσι καλαί· τὸ τοιοῦτον δὲ σᾶς ὑπαγορεύεται τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ δὲν εἶναι Νομοσχέδιον ἐπισπεῦδον, εἶναι Νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ θὰ λάβῃ χώραν μετὰ 3 ἢ 4 μῆνας. Οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ σᾶς ἀδικήσῃ, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ ὑποδειχθῆτε πλανώμενος, διότι καθεὶς ἐννοεῖ, ὅτι ὑφίστασθε πολιτικὴν ἀνάγκην διευθύνοντες τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν εὐθύνην δὲ ὑπέχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομικῶς εἰσιν ἀνεύθυνοι. Ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων ἡ Βουλὴ ἄλλως, ὀφείλει νὰ σᾶς κρίνῃ ἐπιεικῶς. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχετε ἐκ τῶν προτέρων ἐξησφαλισμένην τὴν ἐπιείκειαν, διατί δὲν θέλετε, ὅπερ θὰ σᾶς κάμῃ πολλὴν τιμὴν, νὰ ἐξέλθῃ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ὀργανισμὸς πλήρης, στηριζόμενος ἐπὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Τόπου; Κατηγορήσατε ἄλλοτε τοῦ κ. Βαλτινοῦ, ὅτι ὑπέβαλεν Ὀργανισμὸν Βασιβουζούκων, ἐνῷ ὑπέβαλε πολυτελῆ μὲν ἴσως, ἀλλ’ ἐπιστημονικώτατον. Μόνον ὁ ὑμέτερος ὀργανισμὸς δικαίως δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὀργανισμὸς Βασιβουζούκων.

§63ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§64ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσω, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη (θόρυβος)· ἐργαζόμεθα ἤδη ἐπὶ 4 ὥρας (θόρυβος).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι πολύ· ἄλλαι Βουλαὶ ἐργάζονται 10 ὥρας· ὁρίσατε νὰ ὁμιλήσετε, ἔχετε τὸν λόγον.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ζητεῖτε νὰ παραλύετε τὰς συνεδριάσεις, αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημά σας (θόρυβος).

§67ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς ζητεῖτε νὰ πολιτεύεσθε διὰ νὰ διορίζετε τοὺς φίλους σας (θόρυβος). Πῶς δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμός;

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑποβάλατε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§69ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἔκαμα ἔνστασιν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγετε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀριθμός.

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, πολλοὶ στρατιωτικοὶ ἑκατέρωθεν θὰ λάβωσι τὸν λόγον· παρατηρήσατε ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν βʹ συζήτησιν τὴν σπουδαιοτέραν, εἰς τὴν ὁποίαν συνήθως προτείνονται αἱ τροπολογίαι, ὅπως τυπωθῶσι καὶ μελετηθῶσι. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον ἐλαφρὸν, ὥστε νὰ ψηφισθῇ ἐν μιᾷ συνεδριάσει· πρόκειται περὶ προσκλήσεως τῆς ἐφεδρείας, καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλλει νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου αὐθαιρέτως συγκαλεῖ τὴν ἐφεδρείαν ἄνευ τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν φοβεῖται (θόρυβος). Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν ν’ ἀφήσητε ν’ ἀναπτυχθῶσιν αἱ ἰδέαι. Διατί νὰ θέλετε νὰ κλείσητε τὴν συζήτησιν;

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται πρότασις ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη.

§73Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Γίνεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 124.

§76ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ποῦ εἶναι 124; Εἶναι λυπηρὸν αὐτό.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ φιλονεικῆτε τὸ ἀποτέλεσμα.

§78ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μετρήσατε διὰ νὰ ἰδῆτε· μόλις εἴμεθα 80.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δεχόμεθα τοὺς ἀριθμούς σας.

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρῆτε μόνος σας τὴν παρηγορίαν. Ἐξακολουθεῖ λοιπὸν ἡ συζήτησις.

§82ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω καλὸν νὰ μὴ πιέζωμεν τὰ πράγματα· ὡς ἀντιλαμβάνομαι, πολλοὶ θέλουσι νὰ ὁμιλήσωσι ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, ὥστε δύναται νὰ ἀναβληθῇ καὶ νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλο, ἂν ὑπάρχῃ διάθεσις πρὸς ἐργασίαν.

§83ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅτι οὔτε ὑπῆρχεν, οὔτε ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§84ΧΟΪΔΑΣ. (κρατῶν εἰς χεῖρας τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον τῆς ψηφοφορίας). Ἐγὼ, κύριοι, παρατηρῶ ἐδῶ σημειωμένον ὡς παρόντα τὸν Λάζαρον Παπασταθόπουλον, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο παρών.

§85ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἦτο παρὼν καὶ ἀνεχώρησε.

§86ΧΟΪΔΑΣ. Ὄχι μόνον δὲν ἦτο παρὼν, ἀλλ’ ὅταν ἐξεφωνεῖτο τὸ ὄνομά του, ἠκούσθη φωνὴ «παρὼν», ὁ δὲ γραμματεὺς καλῇ τῇ πίστει τὸν ἐσημείωσε παρόντα. Ὁ γραμματεὺς εἶναι εἰλικρινέστατος καὶ ἄδολος.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ φιλονεικήσητε τὸ ἀποτέλεσμα· ἐὰν ἔχητε ἀντίῤῥησιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, προτείνατε ἐκ νέου.

§88ΧΟΪΔΑΣ. Λέγω, ὅτι ἐπλανήθησαν οἱ περὶ τὸ Προεδρεῖον.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς λοιπὸν εἶσθε τὸ στόμα τῆς ἀληθείας (Θόρυβος).

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν δὲν ἦτο Πρόεδρος ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ἂν δὲν ἦτο Γραμματεὺς ὁ κ. Μεταξᾶς, νομίζω, ὅτι εἰς οὐδενὸς τὴν διάνοιαν ἤθελεν ἐπέλθει ἡ ἰδέα ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀπαγγελίαν τοῦ Προεδρείου. Ἡ ἀπαγγελία τοῦ Προεδρείου διὰ τὴν Βουλὴν εἶναι ἱερὰ, διότι ἡ τιμὴ τοῦ Προεδρείου εἶναι τιμὴ τῆς Βουλῆς. Δὲν ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ ὑπονοήσωμεν ὑπάρξασαν παρὰ τῷ Προεδρείῳ δολίαν προαίρεσιν καὶ ὅτι ἀπηγγέλθη ὑπ’ αὐτοῦ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰ πράγματα. Τώρα ἀπὸ τῆς ἀπαγγελίας ἐκείνης τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, ἄλλοι ἀνεχώρησαν, ἄλλοι ἦλθον· ἐὰν θέλῃ τις νὰ προτείνῃ νέαν ἔνστασιν περὶ ἐλλείψεως ἀπαρτίας, θέλει γίνει νέα ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου, ἀλλ’ οὐδέποτε ἡ Βουλὴ δύναται νὰ δεχθῇ ὅπως γίνῃ ἐξέλεγξις τοῦ καταλόγου, καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι οὐδεὶς ἐν τῇ Βουλῇ — καὶ λέγω τοῦτο ἐν ὀνόματι καὶ τοῦ κ. Χοϊδᾶ καὶ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ — δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ ἀπαγγελθὲν ἀποτέλεσμα, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν διετελοῦμεν ἐν ἀπαρτίᾳ, ὅτε ἐγένετο ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις. Ἤδη ἂν θέλῃ τις νὰ βεβαιωθῇ ἂν ὑπάρχῃ ἀπαρτία, δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἐκ νέου ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§91ΧΟΪΔΑΣ. Οὐδέποτε ἠμφισβήτησα τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, οὔτε τοῦ κ. Γραμματέως· ἠμφισβήτησα μόνον ὅτι τὸ προαγγελθὲν ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι προϊὸν ἀληθείας, διότι προῆλθεν ἐκ πλάνης. Ὁ κ. Καλλιγᾶς γνωρίζει πόσον εἶμαι εἰλικρινὴς (Θόρυβος) — ἀλλὰ προῆλθε πλάνη, διότι κἄποιος εἶχε τὴν κακοήθειαν νὰ εἴπῃ «παρὼν» καθ’ ἣν ὥραν ἐξεφωνεῖτο τὸ ὄνομα ἄλλου βουλευτοῦ ἀπόντος (Θόρυβος). Δὲν θέλω νὰ παραλύσω τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐργασίας· ἀλλ’ ὡς παρατηρεῖτε δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην πρὸς ἀλλήλους, καὶ διὰ τοῦτο τοῦ λοιποῦ πρέπει νὰ ἐπιβλέπεται ὑπὸ τοῦ προτείνοντος τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας ἡ ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω συζήτησιν ἐν ὅσῳ ὑφίσταται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§93ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἔκαμε κανείς.

§94ΧΟΪΔΑΣ. Τὴν κάμνω ἐγὼ τώρα, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (ἐγείρονται ὅλοι οἱ βουλευταὶ πρὸς ἀναχώρησιν).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις.