1884.02.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 43

τῆς 6 Φεβρουαρίου 1884.

(Δευτέρα)

(Ὥρᾳ 4 Μ. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει, διότι εἶναι λίαν πρόσφατος, τὴν ἀπόφασιν ἣν ἔλαβεν, ὅπως κανονίσῃ τὴν ὥραν τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων· γνωρίζει καὶ τὰ προκαλέσαντα αὐτὴν αἴτια, γνωρίζει ἑπομένως καὶ τὴν σπουδαίαν ἀνάγκην, ἥτις τὴν ὑπηγόρευσεν· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὅτι, ἂν τὴν τετάρτην ὥραν δὲν ὑπάρχῃ ὁ πρὸς ἀπαρτίαν ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς, ἡ συνεδρίασις λύεται, καὶ δημοσιεύονται τὰ ὀνόματα τῶν παρόντων καὶ ἀπόντων βουλευτῶν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς 4 ἄλλας ἐφημερίδας τῶν Ἀθηνῶν. Κοινὴ λογικὴ ὑπαγορεύει, ὅτι τὸ Προεδρεῖον, σεβόμενον τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὤφειλεν ἐγκαίρως νὰ ἀρχίζῃ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι εἰς θέσιν τὴν τετάρτην ὥραν ἀκριβῶς νὰ ἀναγγέλλῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ἂν δηλαδὴ ὑπάρχῃ ἢ οὔ ὁ πρὸς ἀπαρτίαν ἀπαιτούμενος ἀριθμός. Ὁ λόγος τοῦ ὅτι ἐνδέχεται οἱ βουλευταὶ ἐρχόμενοι νὰ ἀναχωρήσωσι δὲν εἶναι σπουδαῖος· διότι, ἂν βουλευτὴς παρουσιασθῇ καὶ ἐγγραφῇ ἐν τῷ καταλόγῳ ὡς παρὼν, διὰ ν’ ἀμφισβητηθῇ ἡ παρουσία του πρέπει νὰ γίνῃ ἔνστασις ἀπαρτίας, καὶ νὰ βεβαιωθῇ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ὁ πρὸς ἀπαρτίαν ἀπαιτούμενος ἀριθμός· ἐνόσῳ δὲ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἔνστασις, ὁ βουλευτὴς οὗτος εἶναι παρών. Ἀτυχῶς, κύριοι, ὡς οἱ Κανονισμοὶ τῶν βουλῶν μας παραβιάζονται τὴν ἐπιοῦσαν ἀπὸ τὰ προεδρεῖα, ὡς καὶ οἱ νόμοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπιψηφίσεώς των παραβιάζονται ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, καὶ οὕτω πως δίδεται τὸ παράδειγμα διὰ νὰ παραβιάζωνται καὶ ὑπὸ τῶν λοιπῶν πολιτῶν. Ἰδοὺ ἡ ἀτυχία τῆς πατρίδος. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ὁμιλῶ πικρῶς πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παίζωμεν ἐν οὐ παικτοῖς. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ᾖναι σοβαρά· ὅταν λαμβάνωμεν μίαν ἀπόφασιν, ὀφείλομεν νὰ τὴν ἐκτελῶμεν. Ῥητῶς καὶ ὡρισμένως ἀπεφασίσαμεν ὅτι, ἂν τὴν τετάρτην ὥραν δὲν ὑπάρχῃ ὁ πρὸς ἀπαρτίαν ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ λύεται, οἱ δὲ ἐγγραφέντες βουλευταὶ, ἀναχωροῦντες, δὲν δύνανται νὰ γραφῶσι μεταξὺ τῶν ἀπόντων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ ὁποῖος ἐδείχθη κατὰ τὴν συζήτησιν ἐναντίος τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεώς μου, μὴ ἐπιτυχὼν τοῦτο, θέλει ἤδη νὰ εἰσαγάγῃ νέον σύστημα, νὰ ἀρχίζῃ δηλαδὴ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου τὴν τετάρτην ὥραν, τὸ δὲ τέλος τῆς ἀναγνώσεως μένει εἰς τὴν διάκρισιν αὐτῶν. Ἀλλὰ τότε τί γίνεται ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς; Ἄν ἐφηρμόζετο σήμερον ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἦτο ἀπὼν καὶ δὲν ἔχει δίκαιον παραπονούμενος κατὰ τῆς βραδείας ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων, διότι ἦλθεν εἰς τὰς 4 καὶ 10. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν ἐὰν προέβημεν εἰς ἀπόφασιν ὑποχρεοῦσαν ὅλους μας, ἢ ἐὰν δὲν σπουδάζωμεν προβαίνοντες εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν· ἄλλως, νὰ ἐπανέλθουν τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀνώμαλον καὶ ἔκρυθμον κατάστασιν τὴν πρώην, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχῃ πλέον τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις, ἐκ τῆς ὁποίας λαμβάνει τὰς ἐμπνεύσεις τὸ Προεδρεῖον, νὰ παραπονῆται. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἤμεθα αὐστηρότεροι εἰς τὰς ἀποφάσεις μας· ἡ ἐπιείκεια καὶ οἱ βεβιασμένοι συλλογισμοὶ φέρουσι τά πράγματα ὅπως φέρωνται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Ἀλλὰ παρηρμήνευσε τὸ Προεδρεῖον εἰς βαθμὸν ἀσυγχώρητον τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ παρερμηνεία αὕτη δύναται νὰ ἔχῃ συνεπείας· διότι, ἂν οἱ βουλευταὶ, παρερχομένης τῆς 4ης ὥρας ἀναχωρήσωσι, τί θὰ γίνῃ; οὔτε νὰ δημοσιεύσῃ μεταξὺ τῶν ἀπόντων τά ὀνόματα τῶν οὕτω ἀναχωρούντων βουλευτῶν δύναται τὸ Προεδρεῖον, οὔτε νὰ μὴ δημοσιεύσῃ κατάλογον· ἂν συμβῇ τοῦτο δὶς καὶ τρὶς, ἰδοὺ ἡ πλήρης καὶ ὁριστικὴ παραλυσία τῆς ἀπαρτίας. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἢ νὰ ἐφαρμόσῃ αὐστηρῶς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἢ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν δὲν ὑφίσταται ἡ ἀπόφασίς της, διὰ νὰ τὸ γνωρίζωμεν ὅλοι.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Βασιλικοῦ, δι’ ἧς ἐκθέτουσι τὰ παθήματά των ἐκ πυρκαϊᾶς καὶ ζητοῦσι τὴν βοήθειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναφορὰ τῶν ραπτῶν Κεφαλληνίας, οἵτινες παραπονοῦνται κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ φορεμάτων ὁμοειδῶν μὲ τὰ ἰδικά των ἐξ ὧν βλάπτονται.

§3ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου ὁ βουλευτὴς Δωρίδος κύριος Κατσικαπῆς ἀνέγνωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπιστολὴν σταλεῖσαν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ πλοίαρχόν τινα καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐπιστολῆς παρεκαλεῖτο νὰ μεσολαβήσῃ παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως δικαιωθῇ ἀπέναντι ἀδικίας, γινομένης παρὰ τοῦ ἐν Μασσαλίᾳ Ἕλληνος Προξένου κυρίου Μαυρογιάννη. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἐκείνῃ κατεχωρεῖτο, νομίζω, καὶ παραλαβὴ τοῦ Προξένου πρὸς αὐτόν, ἐκ τῆς ὁποίας παραλαβῆς φαίνεται, ὅτι ἐδανείσθη ὁ ἐκεῖ Πρόξενος χρήματα παρὰ τοῦ πλοιάρχου ἐκείνου, καὶ παρεπονεῖτο ἐν τῇ ἐπιστολῇ, ὅτι ἐνῷ ἐδάνεισε τὰ χρήματα πρὸς τὸν Πρόξενον, οὗτος ἐξηπάτησεν αὐτόν, διότι ἐν τῇ παραλαβῇ αὐτῇ ἔθηκεν ὅρον ὡς πρὸς τὴν ἀπόδοσιν. Καίτοι εἶναι γνωστὸς ὁ χαρακτὴρ τοῦ κυρίου Μαυρογένη, καίτοι εἶναι ἀνώτερος πάσης τοιαύτης ὑπονοίας καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ πλοίαρχος αὐτὸς δὲν ἔλεγεν ἀλήθειαν, οὐχ ἧττον κρίνω καλὸν νὰ συστήσω τὴν ὑπόθεσιν ταύτην εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ παράπονον τοῦ παραπονουμένου εἶναι δίκαιον, νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα· ἄλλως, νὰ δοθῇ τέρμα διὰ μιᾶς ἐξηγήσεως εἰς τοιαύτην ὑπόθεσιν, ἥτις θίγει ὁπωσδήποτε τὴν ὑπόληψιν τοῦ κυρίου Μαυρογιάννη, καὶ ὁ ὁποῖος ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἶναι ἀνώτερος πάσης τοιαύτης ὑπονοίας καὶ πολὺ ζηλότυπος αὐτῆς.

§4ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὴν ἀπευθυνθεῖσαν ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου Κατσικαπῆ ἔσπευσα ἀμέσως νὰ ἀποστείλω εἰς Μασσαλίαν πρὸς τὸν καθ’ οὗ ἀπηυθύνετο κύριον Μαυρογιάννην· οὗτος ἀμέσως ἔσπευσε ν’ ἀπαντήσῃ ἀπολογούμενος καὶ ἀποκρούων τὴν ἐν τῇ ἐπερωτήσει ἐκείνῃ περιεχομένην κατηγορίαν. Αὔριον θὰ καταθέσω τὴν ἀπάντησιν.

§5ΤΖΑΝΕΣ. Παρακαλεῖται ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ποῖα μέτρα ἔλαβε περὶ τοῦ προσγενομένου ἀδικήματος εἰς τὸν ἐν Δαμασκῷ ὑπήκοον Ἕλληνα ἔμπορον Κοντογιαννόπουλον, ὅστις δι’ ὑπομνήματός του πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καταδεικνύει, ὅτι ἐζημιώθη παρὰ τοῦ αὐτόθι Προξένου. Θὰ τὸν παρακαλέσω αὔριον, ἂν ἔχῃ πληροφορίας περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διότι, ὡς ἐπανειλημμένως μοῦ γράφει ὁ ἔμπορος ἐκεῖνος, τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον προσεγένετο αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Προξένου, εἶναι πολὺ μέγα.

§6ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ ἔγραψεν ὁ ἔμπορος αὐτὸς περὶ τούτου καὶ παρακαλῶ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§7Μ. ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λαλῶν, κύριοι, κατά τινα τῶν συνεδριάσεων τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου κ. Δημητρακάκης, ἔθιξε καὶ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ἐν Λακεδαίμονι· ἐνόμισε δ’ ἐπὶ πλέον πρέπον νὰ ὑποδείξῃ ἐντεῦθεν, ὅτι ἡμεῖς δῆθεν, οἱ ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας συνάδελφοί του, ἥκιστα μεριμνῶμεν περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος. Δὲν ἤμην ἐκ συμπτώσεως ἐντὸς τῆς αἰθούσης τὴν ὥραν ἐκείνην, ἀλλ’ ὅταν μετὰ στιγμὰς ἔμαθον, ὅτι ἐγένετο ὑπ’ αὐτοῦ καὶ λόγος τοιοῦτος, μετέβην εἰς τὸ Στενογραφικὸν Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀναγνώσω κἂν ἐκεῖ τὰ λεχθέντα. Ἰδοὺ δὲ τὸ μᾶλλον ἐνδιαφέρον ἡμᾶς μέρος, ὅπερ καὶ ἀντέγραψα ἐκ τῶν μεταπεφρασμένων στενογραφημάτων καὶ ὅπερ εἶχεν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει χειρόγραφον). «Οἱ συνάδελφοί μου δὲν θέλουν τὰς ὁδούς; Ἐὰν ὑπέθετον τοῦτο, ἤθελον δείξει, ὅτι δὲν σέβομαι τοὺς συναδέλφους. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἠδύναντο νὰ πιέσουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ λάβουν αὐτὰ τὰ ρουσφέτια τῆς ὁδοποιΐας. Πρέπει λοιπὸν καὶ αὐτοὶ νὰ φροντίσουν περὶ τούτου». Ἀλλ’ εἰς ταῦτα, κύριοι, οὐδεμία ἐνόμισα, ὅτι ἐπεβάλετό μοι ἀπάντησις, καὶ διότι εὐσχήμως πως διετυποῦντο καὶ διότι ἐγώ, ὡς καλῶς ἐγνωρίσατε ἤδη, οὐδόλως ἀρέσκομαι εἰς ὅ,τι ἐνδέχεται νὰ προκαλέσῃ προσωπικὰς ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀντεγκλήσεις, οὔτε καταλαμβάνομαι δ’ ἐκ τῶν παροξυσμῶν καὶ τοῦ οἴστρου τῆς δημοκοπίας ἐκείνης, ἥτις παραγνωρίζει πολλάκις καὶ αὐτὰ τὰ εὐγενέστερα τῶν κοινωνικῶν μας χρεῶν. Ἐν τούτοις χθὲς περιῆλθεν εἰς χεῖράς μου τὸ φύλλον αὐτὸ τῆς «Πρωΐας», ἐνῷ δημοσιεύεται ἡ ἀγόρευσις ἐκείνη τοῦ κ. Δημητρακάκη, ἀλλὰ δημοσιεύεται ἐπηυξημένη καὶ ἐπιδιωρθωμένη κατὰ τύπον ὅλως διάφορον, ὡς θέλετε διακρίνει εὐχερῶς ἐξ αὐτῆς τῆς ἀναγνώσεως τοῦ μέρους κυρίως, ὅπερ ἀναφέρεται εἰς τὸ προαναγνωσθὲν ὑπ’ ἐμοῦ (ἀναγινώσκει ἐκ τῆς «Πρωΐας»). «Ἀπορῶ—φαίνεται εἰπὼν ὁ κύριος Δημητρακάκης— πῶς οἱ τέσσαρες ἐκ τῶν ἓξ συναδέλφων μου, οἱ ὑποστηρίζοντες ἐκθύμως τὴν Κυβέρνησιν, ἀνέχονται τὸ προσγινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μας ἀδίκημα. Διατί ἡ τόση ἀστοργία τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Λακεδαίμονα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, ἐνῷ ὡς πρὸς τὰς παροχὰς τῶν προσωπικῶν ρουσφετίων, «ἂν παραπονεθῶμεν, δεικνύομεν ἀχαριστίαν, καθόσον τὰ χορηγεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ μὲ τὰς δύω χεῖρας; Νὰ ὑποθέσω, ὅτι οἱ συνάδελφοί μου, οἱ ὑπουργικοί, δὲν θέλουν τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου των καὶ ἀδιαφοροῦν; Τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι δι’ ἐμὲ ἔλλειψις πάσης πρὸς αὐτοὺς ἁβροφροσύνης· οὐχ ἧττον ὅμως καὶ αὐτοὶ οἱ εὐλογημένοι ἔπρεπε νὰ συμψηφίσωσι μέρος τῶν ἀξιώσεών των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ὁδοποιΐας, ὅπως καλῶς ποιοῦντες ἔπραξαν καὶ πολλοὶ συνάδελφοι ὑπουργικοὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας των· διότι νὰ φωνάζω ἐγὼ μόνος, δὲν φέρω ἀποτέλεσμα, διότι εἶναι φωνὴ ἀντιπολιτευομένου πρὸς Κυβέρνησιν Τρικούπη». Δὲν ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι ἀξιοῖ ὁ κ. Δημητρακάκης νὰ τῷ ἐκφράσωμεν τὴν εὐγνωμοσύνην μας ἐπὶ τῇ ἁβροφροσύνῃ, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ὄντως ἐν τῇ τοιαύτῃ περὶ ἡμῶν συνθέσει αὐτοῦ, ὡς ἐπίσης δὲν θ’ ἀξιοῖ βεβαίως νὰ διερμηνεύσωμεν ἡμεῖς ἐνταῦθα τὸν λόγον, χάριν τοῦ ὁποίου προέβη μέχρι τοῦ νὰ καταγγείλῃ μὲν ἡμᾶς δημοσίως ἐπὶ μικρότητι καὶ ἀστοργίᾳ πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μας, παραστήσῃ δ’ ἑαυτὸν ὡς τὸν μόνον ἐνδιαφερόμενον καὶ πονοῦντα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων αὐτῆς. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι οὐδ’ ὑπ’ αὐτοῦ θέλει παραγνωρισθῆ ἡ ἀνάγκη, ἥτις ἄγει ἤδη ἡμᾶς εἰς συνάντησίν του, καὶ τὸ καθῆκον ὅπερ μᾶς ἐπιβάλλεται πρὸς ἀπόκρουσιν τόσῳ βαρείας μομφῆς, ριφθείσης, ὅπως δήποτε, ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ καθ’ ὅλων τῶν συναδέλφων του. Τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ἐν Λακεδαίμονι δὲν εἶναι βεβαίως ζήτημα νέον, ἀνεφύη δὲ καὶ ἐν αὐτῇ ἀφ’ ἧς ὅλως ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος κατενόησε καὶ συνῃσθάνθη τὴν ἀνάγκην τῆς συγκοινωνίας καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς ἀγαθά. Ἔχομεν δ’ ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε Λακεδαιμόνιος βουλευτὴς, ὅστις δὲν ἐμερίμνησε καὶ δὲν εἰργάσθη τὸ καθ’ ἑαυτὸν παρὰ ταῖς κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Δὲν θ’ ἀνατρέξω ἤδη εἰς μεμακρυσμένας ἐποχὰς, ὁπότε ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας ἐθεωρεῖτο ὡς ὅ,τι δυσχερὲς δι’ ἔλλειψιν μέσων. Ἔρχομαι δ’ εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἣν καὶ ὁ κ. Δημητρακάκης ἐσημείωσεν ἐν τῇ «Πρωΐᾳ» ὡς ἐφεξῆς. «Ἐπελθούσης—λέγει ἐν τῇ «Πρωΐᾳ»—τῆς μεταπολιτεύσεως τοῦ 1862, ἐπῆλθεν ἔρις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν Λακεδαίμονος, ἂν ἡ ὁδὸς πρέπῃ νὰ διέλθῃ διὰ Μεγαλοπόλεως. Τὸ 1880 συνεφώνησα μετὰ τοῦ κ. Βαρβιτσιώτου καὶ ἐνεργήσαμεν νὰ διαταχθῇ τέλος πάντων μία συγκοινωνία μεταξὺ Σπάρτης καὶ τῶν λοιπῶν μερῶν τῆς Πελοποννήσου κλπ.» Λαβὼν δ’ ἐντεῦθεν ἀφορμὴν νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἡμῶν κύριον Βαρβιτσιώτην διατὶ καὶ οἱ λοιποὶ τότε ἐκ Λακεδαίμονος βουλευταὶ δὲν συνέπραξαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μετ’ αὐτοῦ καὶ τοῦ κυρίου Δημητρακάκη, ἠξεύρετε, κύριοι, ὁποίαν ἔλαβον ἀπάντησιν παρ’ αὐτοῦ, τοῦ ὄντως φιλαλήθους καὶ μετριόφρονος συναδέλφου μας; μ’ ἐβεβαίωσεν ὁ κύριος Βαρβιτσιώτης, ὅτι μόνον μετὰ τοῦ κυρίου Δημητρακάκη δὲν ἦλθεν εἰς οὐδεμίαν ἀπολύτως συνεννόησιν, οὔτε συνέπραξε τὸ παράπαν μετ’ αὐτοῦ, ἐξ οὗ σύρω τὸ εὐνούστερον διὰ τὸν κύριον Δημητρακάκη συμπέρασμα, ὅτι καὶ τότε ἴσως εἰργάσθη μεμονωμένως, καὶ συνεπῶς ἐφαντάσθη, ὡς καὶ νῦν, τοὺς λοιποὺς συναδέλφους αὐτοῦ ἀδιαφορήσαντας, ἐφ’ ᾧ καὶ ἀπηξίωσε ν’ ἀναφέρῃ τι καὶ περὶ αὐτῶν ἐν τῇ «Πρωΐᾳ» τοὐλάχιστον.

§8ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Εἶναι καθαρωτάτη ἀλήθεια, ὅτι μετὰ τοῦ κυρίου Δημητρακάκη εἰς οὐδεμίαν ἦλθον συνεννόησιν τότε.

§9ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω, κύριοι, ὡς παρατηρεῖτε, ν’ ἀρνηθῶ εἰς τὸν κύριον Δημητρακάκη ὅ,τι αὐτὸς ἀρνεῖται πρὸς πάντας τοὺς συναδέλφους του. Δικαιοῦμαι ὅμως ν’ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὸν τὸ παράπονον, ὅτι παρέλειψε νὰ ἐρωτήσῃ, πρὶν ἢ συντάξῃ τοιοῦτο καθ’ ἡμῶν κατηγορητήριον, τοὐλάχιστον τὸν συνάδελφον ἡμῶν κύριον Σαλταφέρον, τέως φίλον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μάθῃ παρ’ αὐτοῦ οἵας κατὰ τὸ παρελθὸν κοινὰς κατεβάλομεν προσπαθείας ἐπὶ τοῦ πραγματευομένου ζητήματος, ζητήσῃ δ’ ἐπὶ πλέον καὶ νεωτέρας πληροφορίας παρὰ τοῦ διευθύνοντος τὸ τμῆμα τῶν Δημοσίων Ἔργων, εἰς ὃ μετέβη, ὡς εἶπε, πρὸ μικροῦ, ὅπως βεβαιωθῇ καὶ παρ’ αὐτοῦ ἔτι, ὅτι εἰς τοὺς ἐκ Λακεδαίμονος φίλους τῆς Κυβερνήσεως βουλευτὰς κατέστη κύριον, οὕτως εἰπεῖν, ἔργον ἡ μέριμνα πρὸς ἐπίσπευσιν τῶν σχεδιαγραφεισῶν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Ἐπαρχίᾳ ὁδῶν. Διὰ νὰ ἐκτιμηθῇ δὲ δικαιότερον τὸ παράπονον τοῦτο ἀναγκάζομαι ν’ ἀναφέρω ὑμῖν, ἀντὶ νὰ προκαλέσω τὴν μαρτυρίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι συναντηθεὶς ἐσχάτως μεθ’ ἡμῶν ὁ ἔντιμος ἐκ Τήνου βουλευτὴς κ. Μωραϊτίνης ἐν τῷ αὐτῷ τμήματι τῶν Δημοσίων Ἔργων, δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποκρύψῃ τὴν βαθεῖαν αἴσθησιν, ἣν ἐνεποίησεν εἰς τὸν εὐγενῆ τοῦτον συνάδελφον τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ διέκρινεν εἰς πᾶσαν ἡμῶν ἐπὶ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται θέματος ἔκφρασιν καὶ εἰς πᾶσαν περίοδον τῶν πρὸς τὸν κύριον Σούλην παρατηρήσεων καὶ συστάσεών μας. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, κύριοι, οὔτε νὰ φαντασθῶ κἄν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φενακίζει ἡμᾶς τοὺς φίλους της βουλευτὰς καὶ τὸν τόπον. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ πληθὺς ἐκείνη τῶν Γάλλων μηχανικῶν, οἵτινες διεσπάρησαν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Λακεδαίμονα καὶ ἐργάζονται πολὺ πρὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐκτήσατο ἡ Κυβέρνησις τὴν πλειονοψηφίαν τῶν βουλευτῶν της, ἐὰν, λέγω, ἡ πληθὺς ἐκείνη τῶν μηχανικῶν δὲν παίζῃ ἐκεῖ ἐν σχεδίοις ἁπλῶς, ἀλλὰ πρόκειται, καθ’ ἣν ἔχω πεποίθησιν, καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς σχεδιασθείσας ἤδη ὁδοὺς ἀπὸ Σπάρτης εἰς Μεγαλόπολιν, εἰς Καλάμας, εἰς Κυνουρίαν, εἰς Ἐπίδαυρον Λιμηρᾶν διὰ Λεβετσόβων, κατὰ τὰς περὶ τούτου θερμὰς συστάσεις ἡμῶν καὶ τὰς εὐχὰς τῶν κατοίκων τῆς κωμοπόλεως ἐκείνης, καὶ εἰς Τρίπολιν δι’ Ἀραχώβης καὶ Εὐρυσθένων, καὶ ἐπὶ πλέον σπεύσῃ εἰς τὴν τοῦ Εὐρώτα γεφύρωσιν, φρονῶ, ὅτι κοινὴ ἐπιβάλλεται εἰς ἅπαντας τοὺς ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτὰς ὑποχρέωσις, ὅπως ἐκθύμως ἐπευφημήσωσι καὶ ὑποστηρίξωσι Κυβέρνησιν, ἥτις εὐνούστατα ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας μιᾶς τῶν πρώτων τοῦ Κράτους ἐπαρχιῶν, οἵα ἡ ἡμετέρα. Δὲν προχωρῶ περαιτέρω, καθόσον νομίζω, ὅτι καὶ δι’ ὅσων εἶπον κατεδείχθη ἐπαρκῶς τὸ ἄδικον καὶ ἄτοπον τῆς καθ’ ἡμῶν μομφῆς τοῦ κυρίου Δημητρακάκη. Καὶ δὲν ἐννοῶ μὲν βεβαίως ἐγὼ ὅτι, ἂν συνετέλεσαν ἢ συντελέσωσιν αἱ παρὰ τῇ Κυβερνήσει συστάσεις ἡμῶν καὶ ἐνέργειαι πρὸς ἐπίσπευσιν τῆς κατασκευῆς τῶν σχεδιαγραφημένων ἤδη ὁδῶν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μας, ὀφείλεται ἡμῖν ἐπὶ τούτῳ χάρις, διότι ἐκ καθήκοντος ὑπερτάτου μᾶς ἐπιβάλλεται πᾶσα περὶ τούτου μέριμνα καὶ φροντίς· δὲν ἐννοῶ ὅμως πῶς δύναταί τις, χάριν οἱουδήποτε λόγου, νὰ ἐλέγχῃ ἡμᾶς ὡς ἀδιαφοροῦντας πρὸς τὸ τοιοῦτον καθῆκον, ὁπόταν μάλιστα ἡ πιστὴ αὐτοῦ ἐκπλήρωσις ἐμπραγμάτως καταφαίνεται καὶ πιστοποιῆται.

§10Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κύριον Βαρβιτσιώτην, ὅστις ἀρνεῖται ὅτι συνειργάσθη μετ’ ἐμοῦ περὶ τῆς ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν ὁδοῦ τὸ 1880. Ὁμολογουμένως προσωπικῶς δὲν συνωμιλήσαμεν, διότι ὁ κύριος Βαρβιτσιώτης, ζῶντος μάλιστα τοῦ συγγάμβρου του ὡς Πρωθυπουργοῦ, δὲν κατεγίνετο παρὰ εἰς διορισμούς· ἐγὼ καίτοι ὑπουργικὸς τὸ 1880, ρουσφέτια ποτὲ δὲν ἐπῆρα, λοιπὸν ἔπρεπε νὰ λάβω ρουσφέτι διὰ τὴν Ἐπαρχίαν μου. Ἤμην δὲ καὶ ἐγὼ εἷς τῶν ἐπιμενόντων νὰ γείνῃ ἡ ὁδὸς διὰ τῆς Μεγαλοπόλεως, καὶ παρεκάλεσα τότε τὸν μακαρίτην Κουμουνδοῦρον νὰ διατάξῃ τὴν ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς τῆς ρηθείσης ὁδοῦ, ἀφοῦ μάλιστα ἡ ὁδὸς αὕτη εἶχε τελειώσει πρὸ πολλοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Μεγαλόπολιν. Ὁ μακαρίτης μοῦ εἶπε «δὲν θέλει ὁ Νικήτας ἀπ’ ἐκεῖ, θέλει νὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος τῆς Ἐπαρχίας»· «ἂς περάσῃ, τῷ εἶπον, ἀφ’ ὅπου θέλει, φθάνει νὰ γείνῃ δρόμος μεταξὺ Σπάρτης καὶ Τριπόλεως» ὁ Κουμουνδοῦρος διέταξε πραγματικῶς καὶ ἐξετέθη τὸ ⅓ τῆς ὁδοῦ ταύτης καὶ ἀνέλαβε τὸ ἔργον καλὸς καὶ φερέγγυος ἐργολάβος, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν οἱ μηχανικοὶ καὶ ὁ πρώην Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων ἔργων, ὅστις ἦτο πάντοτε δύστροπος, παρενέβαλε μύρια προσκόμματα, καὶ τελευταῖον ἐκήρυξαν τὸν ἐργολάβον αὐτὸν ἔκπτωτον. Ἐγὼ ἠπείλησα δὶς τὸν Σκαλιστήρην — καὶ τοῦτο γνωρίζουν οἱ ὑπάλληλοί του — ὅτι ἤθελον τὸν ἐκθέσει, ἐγνώριζε δ’ ἐκεῖνος καλὰ τὰ καίρια μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἠδυνάμην νὰ τὸν προσβάλω, καὶ ἐνθυμεῖται βεβαίως ὁ ἐργολάβος Σαράντος, ὅταν ἀπέσυραν τὴν ἔκπτωσίν του, ὅτι τῷ εἶπεν ὁ Σκαλιστήρης «αἱ φωναὶ τοῦ Δημητρακάκη σὲ ἐπανέφερον διὰ νὰ μὴ ἀποβληθῇς ὁριστικῶς». Τοῦτο δὲν εἶναι μία ὁμοφωνία μετὰ τοῦ κυρίου Βαρβιτσιώτου κατὰ τὸ 1880; Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ παράπονον τοῦ ἑτέρου συναδέλφου κ. Ρουσσοπούλου. Ὁ συνάδελφος εἶπε, διατὶ ἐγὼ δὲν ἠρώτησα ὅταν ὡμίλησα τί ἐνήργησαν οἱ ὑπουργικοὶ βουλευταί. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω ἔνδυμα γάμου νὰ μάθω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τί ἐνεργοῦσιν ἄλλοι· βλέπω τί ἐκτελεῖται, καὶ λέγω ὅτι πέρυσιν ἡ Κυβέρνησις εἶχε δύω ὑπουργικοὺς βουλευτὰς ἐκ Σπάρτης, οἱ τέσσαρες ἦσαν ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἱκανοποιήσῃ ἀπαίτησιν Ἐπαρχίας, ἡ ὁποία κατὰ πλειονοψηφίαν τὴν κατεδίκαζεν· ἀλλὰ τώρα ἔγεινε τὸ ἀντίθετον, διότι ἐγὼ καὶ ὁ κύριος Σαλταφέρος εἴμεθα ἀντιπολιτευόμενοι, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τίποτε. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ζητήσουν τὴν κατασκευὴν ὁδῶν οἱ τέσσαρες. Εἶπεν ὁ κύριος Ρουσσόπουλος ὅτι ἔχουν καὶ μάρτυρας ὅτι ἔφεραν εἰς συγκίνησιν τὸ τμῆμα, ὅταν ὡμίλησαν περὶ τῶν ὁδῶν τῆς Ἐπαρχίας των. Ἀφ’ οὗ ἔφεραν καὶ εἰς συγκίνησιν τὸ τμῆμα καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ μὄλα ταῦτα δὲν τοὺς ἀκούουν, τόσῳ χειρότερον, διότι ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου, ὅτι δὲν ἀποδίδουν εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους μου ἀξίαν τινὰ οἱ παρ’ αὐτῶν ὑποστηριζόμενοι Ὑπουργοὶ, ἐνῷ συνάδελφοι ἄλλων Ἐπαρχιῶν ἐκτελοῦν ὁλονὲν ἔργα, καὶ φαίνεται ὅτι οὗτοι ἀξιοῦν νὰ προηγηθῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις των περὶ ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων ἀπὸ τὰς ἀπαιτήσεις τῶν προσωπικῶν διορισμῶν. Πρὸ ἕξ μηνῶν ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν μειοδοσίας ἡ ἐργολαβία τῆς ὁδοῦ μέχρις Ἁγίου Ἰωάννου. Ἰδοὺ ὅτι οἱ βουλευταὶ Κυνουρίας ἐπόνεσαν περισσότερον διὰ τὸν λαὸν τῆς Ἐπαρχίας των παρὰ διὰ τοὺς διορισμοὺς τῶν συγγενῶν των. Πρὸ ἑνὸς ἔτους διετάχθη ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ Βυτρινίτζης καὶ ἄλλων μερῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπίεσαν οἱ βουλευταὶ τὴν Κυβέρνησιν, μολονότι αἱ ὁδοὶ αὗται καὶ δυσκολοκατόρθωτοι εἶναι ὡς ἐκ τοῦ ἀνωφεροῦς τοῦ μέρους, καὶ δὲν εἶναι καὶ κεντρικαὶ ὡς ἡ ἀπὸ Σπάρτης εἰς τοὺς ἄλλους νομοὺς, ὡς ἐπὶ παραδείγματι ἡ ἀπὸ Λεωνιδίου πρὸς τὰ Πούλιθρα. Πόσοι δρόμοι γίνονται καθ’ ἑκάστην εἰς ἄλλας Ἐπαρχίας καὶ ἐξοδεύονται ἑκατομμύρια δραχμῶν! καὶ ἡμεῖς οἱ Λακεδαιμόνιοι τί ἐξωδεύσαμεν; 144 χιλιάδας δι’ ὧν γίνεται δρόμος μέχρι Βουρλιᾶ ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς Σπάρτης, ἥτις εἶναι πρὸ πεντήκοντα ἐτῶν κανονισμένη. Μόνον 144 χιλιάδες δραχμῶν ἀνήκουσιν εἰς μίαν Ἐπαρχίαν τόσον μεγάλην καὶ προσοδοφόρον; Θυμώνει ὁ κύριος Βαρβιτσιώτης· καὶ τί ἔκαμεν, ὅταν εἶχε τὴν Ἐπαρχίαν εἰς τὰς χεῖράς του ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὁλόκληρον, πρωθυπουργοῦντος τοῦ συγγάμβρου του;

§11ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ὀλίγα ἔκαμα;

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ μόνον δημόσιον ἔργον, ὅπερ ἔκαμες, ἦτο νὰ μεταφέρῃς τὴν ἕδραν τοῦ Εἰρηνοδικείου Θεραπνῶν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Δήμου εἰς Σκούραν.

§13ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Πότε ἔγινεν αὐτό;

§14ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ 1862 εἰς τὴν Μεταπολίτευσιν, καὶ ἀντέστησαν οἱ λοιποὶ κάτοικοι τοῦ Δήμου μὲ τὰ ὅπλα. Οὐδὲν δημόσιον ἔργον ἔχει ἡ Λακεδαίμων ἀπὸ σέ· ἔπρεπεν ἐγὼ νὰ ἔλθω νὰ σοὶ δώσω τὸ παράδειγμα, ἀφοῦ ἔκαμα τὸ γεφύρι εἰς τὴν Καστανίαν, καὶ ἐφρόντισα καὶ διὰ τὸ ὑδραγωγεῖον τῶν Περιβολίων.

§15ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον τοῦ χωρίου σου τὸ ὀφείλουν εἰς ἐμέ· σὺ δὲν κάμνεις τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑβρίζῃς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σὲ ἔκαμον βουλευτήν.

§16ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον τοῦ χωρίου μου ἔγεινεν ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη, ὅτε σὺ δὲν ἠκούεσο. Ποῖος μὲ ἔκαμε βουλευτὴν δὲν μοὶ λέγεις;

§17ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ὁ Σαλταφέρος καὶ ὁ Ρουσόπουλος.

§18ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Τὸν ἔκαμεν ἡ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ὑπόληψίς του.

§19ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐν τούτοις, καίτοι ἐθεώρεις ἑαυτὸν πανίσχυρον τὸ 1881, ἐπεζήτησας τὸν μετ’ ἐμοῦ συνδυασμὸν, καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κ. Σαλταφέρου καὶ Ρουσσοπούλου.

§20ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ψεύδεσαι.

§21ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τοῦτο ἂς τὸ μαρτυρήσωσιν οἱ συνεπαρχιῶταί μας. Λοιπὸν, κ. συνάδελφοι, ἀντὶ νὰ παραπονῆσθε κατ’ ἐμοῦ, διότι δὲν ἀναγνωρίζω τὰς ὑπὲρ τῆς ὁδοποιίας ἐνεργείας σας, δὲν ἦτο καλλίτερον νὰ ἐργασθῆτε ἀποτελεσματικῶς ὑπὲρ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς τῆς Ἐπαρχίας, καὶ ὄχι νὰ περιπατῆτε καὶ οἱ τέσσαρες μὲ τὸν ἀποσπασματάρχην σας τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον διὰ νὰ δημιουργήσητε Δεσπότην, νὰ μεταθέσητε εἰρηνοδίκας ἢ ἕδρας εἰρηνοδικείων καὶ ἐκλογικῶν τμημάτων καὶ νὰ διορίσητε ἄλλους ὑπαλλήλους; Ἡ Ἐπαρχία ἔχει μεγαλειτέραν ἀνάγκην δημοσίων ἔργων παρ’ οἵαν ἔχει νὰ ἀπολαύσῃ Δεσπότην καὶ ἄλλους ὑπαλλήλους· ἀλλ’ ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι τὴν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ὑπόληψιν τῶν πολιτευομένων σχηματίζουν καὶ τώρα, ὅπως ἄλλοτε, οἱ Δεσποτάδες καὶ οἱ ὑπάλληλοι. Ἀντὶ νὰ φροντίζητε, λέγω, περὶ τοιούτων παύσεων καὶ μεταθέσεων, καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ ἐφροντίζετε νὰ διαταχθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν· ἀλλ’ ἴσως δὲν ἐκτιμᾶτε τὴν ἀξίαν τῶν δημοσίων ἔργων, ἐγὼ ὅμως ὁ ὁποῖος ἐχρημάτισα ἐπὶ εἰκοσαετίαν δημόσιος ὑπάλληλος, αἰσθάνομαι τὴν μεγάλην διὰ τοὺς ἐντολεῖς μου ἀξίαν αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ρουσσόπουλος μὲ ἐκήρυξε καὶ πλαστογράφον, εἰπὼν ὅτι ἄλλα ἐδημοσίευσα ἐγὼ καὶ ἄλλα εὑρίσκονται εἰς τά στενογραφημένα πρακτικὰ, τὸν παρακαλῶ νὰ φέρῃ ὅλα αὐτὰ ἐδῶ καὶ νὰ τὰ ἀναγνώσῃ ἵνα ἴδῃ ὅτι μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο νὰ ἀκούσωσιν οἱ στενογράφοι ἕνεκα τῆς κακῆς κατασκευῆς τοῦ καταστήματος, προσετέθησαν κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ λόγου μου πολλάκις μάλιστα τόσον κακῶς ἀντιλαμβάνονται οἱ στενογράφοι, ὥστε, ἂν δημοσιευθῶσιν ὅπως εἶναι παρ’ αὐτῶν γεγραμμένα, θὰ λογισθῶ ὅτι μεθυσμένος ὁμιλῶ.

§22ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί λέγεις ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐνεργοῦμεν; Εἰς τί θὰ σοὶ χρησιμεύσῃ τοῦτο;

§23ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ παρουσιασθῶ καὶ δικαιολογηθῶ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν, ἐὰν δὲν ἔχω μίαν ἀπόδειξιν τῶν ὅσων διὰ λόγου ἢ ἔργου ἐνήργησα, καὶ ἀπόδειξις θὰ ἦναι τὰ δημοσιευθέντα. Ὅταν θὰ γίνωσιν αἱ ἐκλογαὶ καὶ εἶναι ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὰ πράγματα, γνωρίζω ὁποία θὰ ἦναι ἡ κατ’ ἐμοῦ καταδίωξις, ἑπομένως δὲν θὰ φέρω ὁρμαθὸν διορισμῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ τὰς ἀποδείξεις τῆς πολιτείας μου ὡς βουλευτοῦ, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῶν συμφερόντων τῶν συνεπαρχιωτῶν μου τοῦ μέτρου τούτου τὴν ἀξίαν γνωρίζοντες καὶ Σεῖς στενοχωρεῖσθε. Ἐγὼ ποτὲ δὲν ἐθυσίασα τὸ συμφέρον τῆς ἐπαρχίας μου εἰς τὸ συμφέρον τῶν προσωπικῶν περιποιήσεων, ἐνῷ σεῖς νομίζω, ὅτι πράττετε τὸ ἐναντίον.

§24ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς θὰ συμπράξητε αὔριον, ὥστε δὲν πρέπει νὰ λέγετε ταῦτα.

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ συμπράττει ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος καὶ οἱ σύγγαμβροι τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου Βαρδιτσιώτης καὶ Μισυρλῆς μὲ τὸν κ. Τρικούπην, διατί νὰ μὴ συμπράξωμεν ἡμεῖς; Αὐτὰ γίνονται εἰς τὴν Ἑλλάδα χωρὶς νὰ παραβλαβῶσιν οἱ βαθμοὶ τῶν κωλυμάτων, διότι αὐτὰ ποτὲ δὲν εἶναι τετάρτου ἢ πέμπτου βαθμοῦ, ἀλλὰ πάντοτε ἕκτου καὶ ἑβδόμου. Λοιπόν, κύριοι Συνάδελφοι, δὲν ἔχετε καθ’ ὅλου δίκαιον νὰ παραπονῆσθε δι’ ὅσα εἶπον, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ πράξω ἄλλως, εἰμὴ νὰ πονέσω διὰ τὸ προσγινόμενον ἄδικον εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου, νὰ μὴ διατάττηται ἡ περάτωσις ἑνὸς δρόμου κεντρικοῦ, ἀφοῦ ἐν τῇ Κυνουρίᾳ γίνεται εἰς τὸν Κολοσούρτην τοῦ Ἄστρους, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐχορηγήσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν 30,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ δυσανασχετεῖτε διατί δὲν τὴν ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ, διότι εἰς τὸ χαρτὶ ἔχει δρόμους ἀπὸ Σπάρτης εἰς Μεγαλόπολιν, Τρίπολιν, Καλάμας, Μονεμβασίαν, εἰς ἔργον ὅμως καμμίαν ὁδόν! καὶ εἰς τὸ χαρτὶ δύναμαι νὰ γράψω διὰ νὰ ἀπατῶ τὸν κόσμον καὶ σιδηροδρόμους εἰς Πάρνηθα, Παρνασσὸν καὶ Ταΰγετον. Ἡ ὁδὸς ἀπὸ Μεγαλοπόλεως εἰς Σπάρτην τρὶς ἐσχεδιάσθη ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου, καὶ ὑποθέτω ὅτι ἐπίκειται καὶ τέταρτον, ἀλλὰ ἔργον δὲν γίνεται. Θὰ κατασκευάσωμεν, λέγουν οἱ Ὑπουργοί, ὁδοὺς πολλὰς ἁμαξιτοὺς πολυδαπάνους, ἐγὼ ὅμως εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰς τὸ χαρτὶ θὰ μείνωσι, καὶ τὰ μιλιούνια θὰ τὰ φάγωσιν (ἂν καὶ ὡρίσθησαν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν) εἰς τὰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους ἕνεκα τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο δὲν θὰ παύσω καὶ νὰ λέγω καὶ νὰ γράφω ἑωσοῦ κατορθώσω κἄτι τι διὰ τὴν Ἐπαρχίαν μου, διότι τοῦτο μόνον θὰ παρουσιάσω ὡς ἐφόδιον, ὅταν θὰ ζητήσω πάλιν τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων μου.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς νόμος ἀπαγορεύων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγῇ βοηθήματα, διότι τότε, εἰσηγουμένης τῆς Κυβερνήσεως τὸ περὶ τούτου Νομοσχέδιον, παρεστάθη ὀρθῶς, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγῇ βοηθήματα, ἀλλὰ τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν. Ἐὰν ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν εἶχε ψηφισθῆ καὶ ἐπεκράτει τὸ πρὸ τοῦ νόμου σύστημα σήμερον, βεβαίως ἤθελε χορηγηθῆ βοήθημα εἰς δύω οἰκογενείας ἄρτι ἀποβιωσάντων ἀνδρῶν, ὠφελησάντων τὴν πατρίδα. Οἱ ἄνδρες οὗτοι εἶναι οἱ μακαρῖται Γεωργ. Πετιμεζᾶς καὶ στρατηγὸς Γεωργαντᾶς. Ὅτε διὰ τοῦ νόμου κατηργήθη τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως χορηγῇ βοηθήματα, ἐξηγήθη, ὅτι δὲν ἐνόει ἡ Βουλὴ ν’ ἀπαγορεύσῃ τοιαύτας περιθάλψεις, ἀπεναντίας ἐθεώρει αὐτὰς ἀναγκαίας, ἀλλ’ ἤθελε νὰ συμπράττῃ καὶ αὕτη εἰς τὴν χορήγησιν αὐτῶν, καθ’ ὃ εἶχεν ἐκ τοῦ Συντάγματος δικαίωμα. Ἑπομένως ἔρχομαι, ἐκπληρῶν τὴν ἐντολὴν ταύτην τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτὴν Νομοσχέδιον περὶ περιθάλψεως τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἀποβιωσάντων τούτων, ὅπως δυνηθῇ ἡ Βουλή, συμπράττουσα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐπράττετο παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ὁποῖον γίνεται πρὸς ἄλλας οἰκογενείας, αἵτινες πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ ρηθέντος νόμου συνέπεσε νὰ εὑρεθῶσιν εἰς ὁμοίαν δυσχερῆ θέσιν. Ἡ οἰκογένεια τοῦ ἀποβιώσαντος Γ. Πετιμεζᾶ συνίσταται ἐκ χήρας καὶ 4 ὀρφανῶν. Οὗτοι θ’ ἀπολαύωσι σήμερον, ἐὰν δὲν ληφθῇ εἰδική τις πρόνοια, συντάξεως, ἥτις ἐκκαθαριζομένη μόλις ἀνέρχεται εἰς 200 δραχμάς. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θεωρήσῃ δίκαιον ν’ αὐξηθῇ ἡ σύνταξις αὕτη εἰς 300 δραχμάς.

§27ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ πλέον.

§28ΜΑΝΕΤΑΣ. Ὀλίγον εἶναι, κ. Πρόεδρε· πρέπει νὰ διπλασιασθῇ τοὐλάχιστον.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ δὲ οἰκογένεια τοῦ στρατηγοῦ Ἀντωνίου Γεωργαντᾶ, ἥτις ἀπελάμβανεν ἕως χθές, ζῶντος τοῦ ἀρχηγοῦ της, 400 δραχμάς, ἤδη θ’ ἀπολαμβάνῃ μόνον 111 παλαιάς, διότι εἶναι στρατιωτικὴ ἡ σύνταξις· καὶ γινώσκετε, ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ συντάξεις εἶναι ὀλιγώτερον πλουσιοπάροχοι, ἢ περισσότερον γλίσχροι, ἵνα μεταχειρισθῶμεν τὴν καταλληλοτέραν ἔκφρασιν, τῶν συντάξεων τῶν πολιτικῶν. Ἐθεωρήθη λοιπὸν δίκαιον, ἵνα καὶ ἡ σύνταξις αὕτη αὐξήσῃ· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἐπίσης πολυάριθμος ἡ οἰκογένεια τούτου, αὐξάνομεν ταύτην εἰς 250 δραχμάς διὰ τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν.

§30ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ὀλίγη.

§31ΤΙΝΕΣ. Ν’ αὐξήσῃ περισσότερον.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναγινώσκω τὸ Νομοσχέδιον, ἵνα ἴδητε κατὰ τίνα τρόπον διατίθενται ταῦτα ἐν ἐνδεχομένῃ κατόπιν μεταβολῇ. (Ἀναγινώσκεται τὸ Νομοσχέδιον). Κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον εἶναι συντεταγμένον καὶ τὸ περὶ τῆς ἄλλης οἰκογενείας Νομοσχέδιον ἔχον οὕτω. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον). (Ὅρα Παράρτημα).

§33Π. ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Δὲν πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ πρὸ ὀλίγου ἀποβιώσαντος στρατηγοῦ Λαζαρέτου, ἡ ὁποία ὁμοίως ἔχει μεγάλην ἀνάγκην τῆς περιθάλψεως τῆς Κυβερνήσεως;

§34ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ στρατηγοῦ Λαζαρέτου.

§35ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἀπορφανισθείσης ἐσχάτως οἰκογενείας τοῦ στρατηγοῦ Λαζαρέτου, ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθη ὅπως καὶ ἄλλοι μεγάλοι ἀγωνισταὶ καὶ δικαιοῦται εἰς τοιαύτην μέριμναν διότι ἀπολαμβάνει γλισχροτάτην σύνταξιν, 135 δραχμῶν.

§36Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρώτην φοράν, κύριοι, ἐτόλμησα καὶ ἐγὼ νὰ ὑψώσω κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν φωνὴν ὑπὲρ συντάξεως ἐν πληρεστάτῃ πεποιθήσει, ὅτι ἑρμηνεύω τὸ γενικὸν φρόνημα τοῦ Τόπου, καὶ χαίρω πολὺ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης ἀναγνωρίσασα τὴν τοιαύτην ἀνάγκην, ὑπέβαλε Νομοσχέδιον. Νομίζω ὅμως ὅτι δὲν ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν τὴν σημερινὴν τῶν πραγμάτων κατάστασιν. Ἡ οἰκογένεια τοῦ ἀποβιώσαντος Γ. Πετιμεζᾶ ἔχει δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσε, 200 δραχμὰς σύνταξιν κατὰ μῆνα, καὶ ἡ Κυβέρνησις προτείνει δι’ αὐτὴν αὔξησιν ἐκ δρ. 1200 ἐτησίως. Ἀφοῦ πανθομολογούμεναί εἰσιν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ἀνδρὸς καὶ ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σημερινὴ ἀκρίβεια τῶν τοῦ βίου νομίζω ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ φέρεται γλίσχρως ἡ Πολιτεία, καὶ δὲν δύναται ν’ ἀποδοθῇ οὕτω ὅ,τι ὀφείλει ὁ Τόπος πρὸς τὸν ἄνδρα, καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἡ οἰκογένεια σύγκειται ἐκ τριῶν θυγατέρων ἀνηλίκων, ἑνὸς ἄῤῥενος καὶ τῆς χήρας. Συνιστῶ λοιπὸν ὅπως αὐξηθῇ ἡ σύνταξις εἰς δραχμὰς τετρακοσίας κατὰ μῆνα τοὐλάχιστον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον δὲν γίνεται συζήτησις· ὅταν τυπωθῶσι τὰ Νομοσχέδια καὶ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν, ὁμιλεῖτε.

§38ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀγαθῇ τύχῃ! Ἡ πρότασις, ἡ κατὰ τὸ Σάββατον γενομένη ὑπὸ τοῦ κ. Μεσσηνέζη, μὲ ἔκαμε σήμερον ὅπως ἀγαλλομένῳ τῷ ποδὶ λάβω τὴν πρὸς τὸ Βουλευτήριον ἄγουσαν, ἵνα ἴδω τὴν πρότασιν ταύτην περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος σπουδαίως συζητουμένην καὶ τύχῃ πάλιν ἀγαθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ κάμει ἔτι νὰ ἀγάλλομαι. Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ ὅτι εἰς τὸν Πόρον, τὴν Ὕδραν, τὰς Σπέτσας καὶ ἰδίως εἰς τὸν λεγόμενον Κάτω Ἀχαγὲ, τὴν Ἑρμιόνην καὶ καθεξῆς καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν χρόνων τῆς δουλείας, οὐδὲ ποὺς Ὀθωμανοῦ ἢ ἄλλου τινὸς λαοῦ τυραννικοῦ ἐφάνη. Τοῦρκος δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸν Πόρον· ἐν τούτοις ἅμα ἐξεῤῥάγη ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις, ἀμέσως 200 Πόριοι, ὑπὸ τὸν Κυριάκον Δουζίναν καὶ τὸν Χριστόδουλον Μυρτίκαν ἢ Μέξην, ἐπῆγαν μὲ τὸν Δαμαλᾶν Ἰωννᾶν, Ἐπίσκοπον τοῦ τόπου, καὶ ἐπολιόρκησαν τὴν Κόρινθον, καὶ αὐτοὶ μετ’ ἄλλων ἀστυγειτόνων διετήρησαν τὴν πολιορκίαν μέχρι τῆς ἐποχῆς, ὅτε παρουσιάσθη ἀνάγκη νὰ σταλῇ ἐπικουρία ἐκ τῆς Πελοποννήσου εἰς τὴν Στερεὰν καὶ τὴν Λεβαδείαν. Εἰς τὴν Λεβαδείαν λοιπὸν ἐπῆγαν ἐπίκουροι ὑπὸ τοὺς γενναίους Κυριακούλην Μαυρομιχάλην καὶ Ἠλίαν Μαυρομιχάλην, οἱ ὁποῖοι διερχόμενοι διὰ τῆς Κορίνθου διεκήρυξαν πόσοι γενναῖοι θέλουσι νὰ τοὺς ἀκολουθήσωσι, καὶ ὁ Κυριακὸς Δουζίνας καὶ ὁ Μέξης Χριστόδουλος ἢ Μυρτίκας ἠκολούθησαν αὐτούς· ἀλλ’ οἱ ἀρχηγοὶ δὲν ἐγνώριζον τὸν τόπον καὶ ἀπομακρυνθέντες ἀπ’ ἀλλήλων περιέπεσον εἰς ἐνέδρας ἐχθρῶν, ἐγένετο θραῦσις συνελήφθησάν τινες καὶ ζῶντες, ἐν οἷς καὶ ὁ Κυριακὸς Δουζίνας, ὅστις ἀνεσκολοπίσθη ὑπὸ τὰ ὄμματα τοῦ Δημητρίου Κριεζῆ, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ κρυβῇ ἐπί τινος δένδρου πυκνοφύλλου, ὅθεν ἐθεᾶτο τὰ γενόμενα. Καὶ ἀνεσκολοπίσθη, ἐψήθη, ὅτε μόλις πρὸ ὀλίγων μηνῶν νυμφευθεὶς ἄφησε γυναῖκα μὲ ἀρτιγέννητον βρέφος, καὶ προσῆλθεν εἰς τὸν ἀγῶνα. Ἡ σύζυγός του ἔμαθε τὸν θάνατον αὐτοῦ καρτεροψύχως, καὶ μὲ τὸ νεογνόν της τέκνον ἄῤῥεν ἐξηκολούθησεν ἐν τῇ χηρείᾳ της διαμείνασα ν’ ἀναθρέψῃ αὐτὸ ἐν πενίᾳ, ὅπως ὅλων τῶν ἀγωνιστῶν αἱ οἰκογένειαι. Ὁ υἱὸς τοῦ Δουζίνα οὗτος ἠνδρώθη καὶ διὰ μικρᾶς περιουσίας λεμονοδένδρων διετηρεῖτο· ἀποθανὼν ὅμως μετὰ τὴν καταστροφὴν τῶν κτημάτων, ἄφησε δύω θυγατέρας ὀρφανάς. Δὲν εἶνε λοιπὸν δίκαιον, ὅταν ὁ Κυριάκος Δουζίνας ἀποθνήσκῃ, ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας μαχόμενος, ἐνῷ μάλιστα ὁ Πόρος δὲν ἠπειλεῖτο, ἀλλὰ προστρέξας εἰς ἄλλα κινδυνεύοντα μέρη, νὰ ἱκανοποιηθῇ ἐν τοῖς ἐγγόνοις αὐτοῦ τοὐλάχιστον; Πρέπει λοιπὸν νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο καὶ μία μικρὰ σύνταξις, 50 δραχμῶν κατὰ μῆνα, διὰ τὰς δύω αὐτὰς πενομένας θυγατέρας, αἱ ὁποῖαι μὲ τὸν πατέρα ἐδυστύχουν, ὁ δὲ πάππος των ἀπέθανε μαχόμενος οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ Πόρου, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς Λεβαδείας καὶ Ἑλλάδος.

§39ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς ἐκ τῶν προαγορευσάντων συστήσας ὁ μὲν τὸν δεῖνα, ὁ ἕτερος τὸν ἄλλον ὡς ἀδικημένον, εἶχεν ἄδικον. Εἶναι προφανὲς, ὅτι μέγιστον ἀδίκημα γίνεται εἰς τοὺς λαβόντας ἐνεργὸν μέρος εἰς τὸν μεγάλον ἀγῶνα· ἀλλ’ ἐὰν σήμερον ἔρχωνται τοιαῦται προτάσεις, δι’ αὐτῶν δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ματαιώσωμεν καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἥτις ἐνεπνεύσθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ σκοποῦ ἱεροῦ. Ἐννοῶ, ἐπειδὴ ὑπάρχουν πολλὰ τὰ ἀδικήματα καὶ πρὸς τοὺς ἀγωνισθέντας κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα καὶ πρὸς τοὺς ὑπηρετήσαντας ὁπωσδήποτε ἄλλως τὴν πατρίδα, ἐννοῶ νὰ συστήσωμεν θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ παρακαλέσωμεν θερμότατα καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν πρότασίν μου τοῦ νὰ ἀναθεωρηθῇ ὁ κατάλογος καὶ τῶν συντάξεων καὶ τῶν βοηθημάτων, τῶν διδομένων εἰς τὰς οἰκογενείας τὰς δικαιουμένας τοιούτων συντάξεων καὶ βοηθημάτων· διότι, κ. Πρόεδρε, βλέπω ἐνταῦθα τὸν Ἀνδρέαν Στράτον καθήμενον ἐκεῖ καὶ σιγῶντα, ἂν καὶ ἡ χήρα τοῦ ἀειμνήστου Ἰωάννου Στράτου, τοῦ δολοφονηθέντος στρατηγοῦ, λαμβάνει σήμερον δραχμὰς 72. Ἔφθασεν ἤδη εἰς τὸ χεῖλος τοῦ τάφου καὶ ἀπορῶ ἐὰν θὰ ἔχῃ τὰ πρὸς ταφὴν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς ἀναθεώρησιν τοῦ καταλόγου. Ὡς πρὸς τὴν προκειμένην πρότασιν ἐννοῶ νὰ ψηφισθῇ ἄνευ συζητήσεως.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἰθάκης βουλευτοῦ εἶναι ὀρθόταται· ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν χορηγουμένων βοηθημάτων πρὸς συμπλήρωσιν κατάλληλον εἶναι προφανεστάτη καὶ καθῆκον ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον τοῦτο. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐπίμοχθον, διότι αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ προσενεχθεῖσαι εἰς τὸ Κράτος, εἶναι πολλαί. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν προχείρως νὰ ὑποβληθῶσι τοιαῦται μεταβολαί· διότι τότε θὰ δύναται νὰ ταῖς προσαφθῇ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πόρου, ὅτι ἐγένοντο κατὰ χάριν ἢ κατὰ πίεσιν, ἢ διότι συνέπεσε νὰ ἔχῃ τις ἐν τῇ Βουλῇ φίλον ἢ συγγενῆ. Προτάσεις τοιαῦται πρέπει νὰ ἦναι τὸ πόρισμα μελέτης πλήρους, καὶ μόνον μετὰ τοιαύτην παρασκευὴν θέλει δυνηθῆ ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν καὶ ν’ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην. Ἡ σημερινὴ συζήτησις δὲν ἔχει τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα. Πρόκειται περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα χθὲς ἢ προχθὲς ἀπεβίωσαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παρελείφθη τὸ ὄνομα τοῦ Λαζαρέτου, καὶ τοῦτο διότι ἀπεβίωσε καθ’ ὃν χρόνον δὲν συνεδρίαζεν ἡ Βουλή, συμπεριελήφθησαν δὲ τὰ δύω ὀνόματα ἐκείνων, οἵτινες πρὸ μικροῦ ἀπεβίωσαν. Πρέπει λοιπὸν καὶ ἡ τοῦ Λαζαρέτου οἰκογένεια νὰ περιληφθῇ ἐν τῇ κατηγορίᾳ τῶν δύω τούτων οἰκογενειῶν. Περὶ δὲ τῶν ἄλλων προσώπων πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἰθάκης ἐξέθηκεν.

§41ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως συμπληρωτικῶς πρὸς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος κ. Δημητρακάκης, νὰ μᾶς φέρῃ πληροφορίας, ἐὰν ἦναι δυνατὸν τηλεγραφικῶς, περὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου. Ἐπίσης νὰ καταθέσῃ ἢ δημοσιεύσῃ τὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων τοῦ 1883.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόλις τὴν 31 Δεκεμβρίου ἔληξε τὸ ἔτος· ἐργαζόμεθα πρὸς τοῦτο, καὶ αὔριον ἐλπίζω νὰ ὑποβάλω τὴν κατάστασιν αὐτὴν, ἐπειδὴ ἐκτὸς τῆς ἄλλης ἐργασίας τὸ ἔτος εἶναι μικτὸν, καὶ ἐκ παλαιῶν καὶ ἐκ νέων δραχμῶν. Μοὶ ὑπεσχέθη δὲ τὸ Λογιστήριον, ὅτι αὔριον θὰ ἦναι ἀντιγεγραμμένη ἡ κατάστασις αὕτη.

§43ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸν εἰσηγητήριόν του λόγον εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν ταύτην. Ἐπίσης εἰς τὴν Ἐφημερίδα πρὸ ἡμερῶν ὑπέσχετο, ὅτι θέλει δημοσιευθῆ ἡ κατάστασις τῶν ἐσόδων τοῦ 1883. Τὸν παρακαλῶ ὅσον τάχιστα νὰ φέρῃ καὶ αὐτήν.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐλπίζω, ὅτι αὔριον θέλω τὴν ὑποβάλει.

§45ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ ἀνέγνωσα εἰς τὴν Ἐφημερίδα, ὅτι τὸ Σάββατον θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν ἡ πρότασις τοῦ κ. Μεσσηνέζη καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον· διότι εἰς αὐτὸ τὸ Νεκροταφεῖον εἶναι περιττὸν νὰ ἔλθῃ τις καὶ νὰ βλέπῃ τὸν Πρόεδρον νὰ κρούῃ τὸν κώδωνα. Ἐνόμισα, ὅτι τὸ Σάββατον ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Πολιτεύματος.

§46ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ὡρίσθη ἡμέρα· αὐταὶ αἱ προτάσεις δὲν γίνονται χάριν ἐπιδείξεως· πρέπει νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις ὅλων τῶν μερίδων, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ προβῶμεν.

§47ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ μείνῃ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ καὶ διὰ τοῦτο ἕκαστος ἔρχεται ἐδῶ· ἐὰν μείνῃ εἰς τὴν πατρίδα του, θὰ ἔχῃ τὸν Ὑπομοίραρχον, ὁ ὁποῖος τὸν κατατρέχει, θὰ ἔχῃ τὸν Ἔπαρχον καὶ τὸν Ἐπισκοπικὸν Ἐπίτροπον ἀκόμη. Ἔχει λοιπὸν ἀνάγκην πολιτευομένου διὰ νὰ σωθῇ. Πρέπει λοιπὸν τὴν μάστιγα αὐτὴν νὰ τὴν ἀποφύγωμεν καὶ νὰ καταργήσωμεν τὴν τοιαύτην πολιτείαν, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ τις ἀνάγκην τοῦ πολιτευομένου. Αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Βουλὴ νὰ πράξῃ· διότι ἄλλως εἶναι περιττὸν νὰ ὑπάρχῃ Βουλή.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη Συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς τῶν μισθῶν εἰς νέας δραχμάς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§49ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ Ἄρθρον 1).

§50ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Νομοσχέδιον, ὅπερ πρὸ μικροῦ ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μαρτυρεῖ ἐπισήμως, ὅτι καὶ αὐτὸς οὗτος ἔχει τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅπως εἶναι προσδιωρισμέναι αἱ συντάξεις καὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ μακαρίτου Πετιμεζᾶ καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ μακαρίτου Γεωργαντᾶ ἔχουσι δικαίωμα πρὸς σύνταξιν, ἀλλ’ ὁμολογουμένως ἡ σύνταξις αὕτη δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, διὰ τοῦτο δὲ, καὶ δικαίως καὶ φιλανθρώπως φερόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν αὔξησιν τῆς συντάξεως αὐτῶν. Ἀφοῦ οὕτω σκέπτεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, περὶ δύω μόνον οἰκογενειῶν, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἐπὶ περιστάσεως πολλῷ σπουδαιοτέρας ταύτης, ἐπὶ περιστάσεως, ἀναφερομένης οὐχὶ εἰς ἓν ἢ δύο πρόσωπα, ἀλλὰ εἰς τάξιν ὁλόκληρον ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν, ὧν οἱ ἀρχηγοὶ κατηνάλωσαν τὰ παραγωγικὰ ἔτη τῆς ζωῆς αὑτῶν εἰς καλιέργειαν τοῦ ἀγόνου ἐδάφους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν, ἀπορῶ, λέγω, πῶς ἔχει ὅλως ἀντίθετον ἰδέαν. Διατί κἂν δὲν ἐσκέφθη ὅτι ἡ ἀντίθετος αὕτη ἰδέα, εἰς ἣν λυποῦμαι ὅτι ἐπιμένει ἐπὶ τοσοῦτον, καταδικάζουσα—πρᾶγμα ὅπερ ἠθέλησε νὰ ἀποφύγῃ διὰ τοῦ Νομοσχεδίου ὑπὲρ δύω μόνων οἰκογενειῶν, ὀρθῶς ὡς πρὸς τοῦτο σκεπτόμενος—εἰς τὰ δεινὰ τῶν στερήσεων πέντε χιλιάδας οἰκογενείας, ἀποτελούσας πληθυσμὸν 20 ἢ 25 χιλιάδων ψυχῶν, ἐγείρει εἰς ἀγανάκτησιν καὶ θέτει εἰς πειρασμόν; Διατί δὲν διεῖδεν ὅτι σύμπασα ἡ Βουλὴ—εἶναι δὲ τοσοῦτον καταφανὲς, ὥστε δύναμαι νὰ τὸ εἴπω—διατί δὲν διεῖδεν, ὅτι παρὰ τοῖς κυρίοις βουλευταῖς καὶ τοῖς ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει καὶ τοῖς ἐν τῇ Συμπολιτεύσει ἐπικρατεῖ ἰδέα ἀντίθετος ἐκείνης, ἣν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Τὸ αἴσθημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον συνταράσσει ὅλων τὰς καρδίας, δὲν εἶναι μόνον εὐγενὲς, φιλάνθρωπον, ἐπιεικὲς, ἀλλὰ εἶναι καὶ αἴσθημα δικαιοσύνης. Διατί καὶ κατὰ τοῦ δικαίου ἀντιτάσσεται ὁ κ. Πρωθυπουργός; Τὸ ζήτημα τῶν συντάξεων, κύριοι βουλευταὶ, εἶναι ἀχωρίστως συνδεδεμένον πρὸς τὸ ζήτημα τῶν μισθῶν, διότι βάσις τῆς συντάξεως εἶναι ὁ μισθός. Πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξήσητε τοὺς μισθοὺς, χωρὶς νὰ συναυξήσητε καὶ τὰς συντάξεις; Καὶ ἐὰν οὕτω πράξητε, πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγητε μεγίστην ἀδικίαν, ἀνήκουστον, πρωτοφανῆ; Σᾶς φέρω ἁπλούστατον παράδειγμα. Ὁμιλῶ πρῶτον περὶ τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων. Κατὰ τοὺς νόμους περὶ τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων τὸ ποσὸν αὐτῶν προσδιορίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ βαθμοῦ, ὅπερ σημαίνει ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ τῶν ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἀποχωρούντων. Ἐὰν αὔριον, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, καταστῇ τις τῶν στρατιωτικῶν συνταξιοῦχος, θὰ λάβῃ τὴν σύνταξίν του εἰς νέας δραχμὰς, ἐνῷ ὁ συνάδελφος αὐτοῦ, ὅστις μετέβη εἰς τὴν τάξιν τῶν συνταξιούχων πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου, ὅστις θὰ γείνῃ ἴσως σήμερον συνταξιοῦχος, θὰ λάβῃ τὴν σύνταξίν του εἰς παλαιὰς δραχμάς.

§51ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Ζηνόπουλε αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀπεῤῥίφθη χθὲς, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν.

§52ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πλανᾶσθε· ἔχω ὑπὲρ ἐμοῦ ἰσχυρότατον σύμμαχον τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι ὅλα τὰ Νομοσχέδια συζητοῦνται ἐξ ὑπ’ ἀρχῆς καὶ ψηφίζονται εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις. Εἶναι δὲ ὅλως ἀδιάφορον, ἂν δι’ ἀναστάσεως ἢ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως γίνωνται αἱ ψηφοφορίαι.

§53ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἄλλην Σύνοδον (Θόρυβος).

§54ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ οὐδὲ τίνα πρότασιν πρόκειται νὰ ὑποβάλω ἐγὼ δὲν γνωρίζετε. Δὲν πρόκειται νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ δικαίου τῶν συνταξιούχων, διότι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς τοὺς προαγορεύσαντας προχθὲς, ἀνωμολόγησε τὸ δίκαιον αὐτῶν, περιώρισε δὲ τὸ ζήτημα εἰς ζήτημα καθαρῶς οἰκονομικόν· παρέστησε δηλαδὴ ὅτι, ἂν καὶ ἀναγνωρίζει ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ μετάσχωσι τοῦ εὐεργετήματος ἢ μᾶλλον τῆς δικαιοσύνης ταύτης καὶ οἱ συνταξιοῦχοι, δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, διότι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ συνταράξῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπειδὴ δὲν συζητοῦμεν σήμερον τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα, δὲν θέλω ὁμιλήσει περὶ τῆς ἀκριβείας ἢ μὴ τοῦ ἰσοζυγίου· ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ ὑποστηρίξω τὰ δίκαια τὰ παραγνωριζόμενα τῶν συνταξιούχων, χωρὶς οὔτε ζήτημα πολιτικὸν νὰ ἐγείρω, οὔτε κατάκρισιν ν’ ἀπευθύνω, ἀλλὰ μόνον νὰ φωτίσω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα καὶ νὰ διευκολύνω αὐτὸν εἰς ἀπονομὴν τῆς ἀναγνωρισθείσης ὑπ’ αὐτοῦ δικαιοσύνης πρὸς τοὺς συνταξιούχους. Λέγω λοιπὸν πρὸς αὐτὸν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον διὰ τῆς προσθήκης τῶν 350,000 δραχμῶν, τῆς ἀναλογούσης εἰς τὰς συντάξεις, διαταράσσεται. Ἰδοὺ δὲ διατί. Κατὰ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν, ὃν ὀφείλομεν, μέχρις οὗ ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ θεωρῶμεν ὡς τὴν οἰκονομικὴν ἀλήθειαν τοῦ Ὑπουργείου, τὸ περίσσευμα αὐτοῦ εἶναι, νομίζω, 150,000 δραχμαὶ περίπου· ἔχομεν δὲ δήλωσιν ὑποβληθεῖσαν πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τροποποιοῦσαν κεφάλαιά τινα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καθ’ ἣν εἰς τὸ περίσσευμα τοῦτο προστίθενται 650,000, νομίζω, δραχμαὶ, τοῦτο δὲ συνεπείᾳ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Ὥστε τὸ περίσσευμα ἀνέρχεται εἰς 800 ἢ 900 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ προφανῶς δὲν πρόκειται νὰ διαταραχθῇ τὸ ἰσοζύγιον διὰ προσθήκης ποσοῦ ἐλάσσονος τοῦ ἡμίσεος, ἤτοι 350 χιλ. δραχμῶν. Ἑπομένως ἡ ἀπόκρουσις ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ τῆς προτάσεως ἡμῶν ὑπὲρ τῶν συνταξιούχων δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ λόγου, ὃν προέβαλεν. Ἐὰν ὑπῆρχε πράγματι ὁ λόγος οὗτος, καὶ ἐγὼ, καίτοι ἀντιπολιτευόμενος, καίτοι πεποιθὼς ἐπὶ τὸ δίκαιον τῶν συνταξιούχων, δὲν ἤθελον βεβαίως ἐπιμείνει ἐξαναγκάζων τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια τῆς ἰσοῤῥοπίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν εἶχεν οὕτως, οἱ φίλοι μάλιστα τοῦ Ὑπουργείου βουλευταὶ ὤφειλον νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῶν εἰς τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς πολιτικήν. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχει οὕτω, διατί ἄράγε ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀρνεῖται εἰς τοὺς συνταξιούχους ὅ,τι δικαίως κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ὁμολογίαν πρέπει νὰ λάβωσιν, ἀφοῦ παραχωρεῖ τοῦτο καὶ ἐν μείζονι, πολλῷ μείζονι ἀναλογίᾳ πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν, εἰς τοὺς ἤδη ὑπηρετοῦντας τὸ Κράτος, τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ δημοσίους ὑπαλλήλους; Ἐὰν ἦτο ζήτημα καθαρῶς οἰκονομικὸν, τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο ζήτημα ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ 4,000,000 δραχμῶν εἰς ὅσας ἀνέρχονται αἱ ἐκ τῆς ἀναγωγῆς αὐξήσεις τῶν μισθῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Τότε βεβαίως πᾶσα περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου σκέψις ἤθελεν εἶσθαι σπουδαία καὶ σοβαρά· προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ ἐλαχίστου, περὶ τοῦ ἀσημάντου ποσοῦ τοῦ ἀναγομένου εἰς τὰς συντάξεις, ἡ σκέψις αὕτη, ἐνῷ ὅπως εἶπον, δὲν εἶναι ἀκριβὴς, δὲν εἶναι συγχρόνως τὸ παράπαν σοβαρά. Πόσον νομίζετε, ὅτι ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀναλογεῖ τὸ ποσὸν τὸ εἰς τοὺς συνταξιούχους προστεθησόμενον; Ἀναλογεῖ εἰς τὰ ⅖ τοῦ ἑνὸς τοῖς ἑκατόν. Εἶναι λοιπὸν σπουδαῖον νὰ λέγηται, ὅτι ποσὸν 350 χιλιάδων δραχμῶν θέλει διαταράξει τὴν ἰσοῤῥοπίαν Προϋπολογισμοῦ ἐξ 84,000,000; Εἶμαι ἐκ πεποιθήσεως ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων· χαίρω δὲ ὅτι τὴν γνώμην ταύτην ἔχει καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργός· χαίρω ἔτι μᾶλλον ὅτι προανήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλει ὑποβάλει διαφόρους νόμους, δι’ ὧν θέλει κανονίσει ἐπὶ τὸ δικαιότερον καὶ σκοπιμώτερον τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων, αὐξάνων αὐτοὺς ἀναλόγως τῶν ποικίλων λόγων, οἵτινες πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀντιμισθίας τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Τὴν ἀναγωγὴν τοῦ μισθοῦ εἰς νέας δραχμὰς δὲν ἐθεώρησα ὡς αὔξησιν πραγματικὴν, δὲν ἐθεώρησε τοῦτο οὔτε ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀνοίξητε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ θὰ ἴδητε ἐν τῇ δικαιολογητικῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τοῦτο δὲν ὀνομάζεται ὑπ’ αὐτοῦ αὔξησις, ὅτι ἐκεῖ προαναγγέλλεται μάλιστα αὔξησις, τὸ δὲ ἤδη γενόμενον ὀνομάζεται ἁπλῆ ἀναγωγή. Τῷ ὄντι περὶ οὐδενὸς ἄλλου πρόκειται, περὶ ἀπονομῆς δικαιοσύνης ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους, στηριζομένης εἰς τοῦτο ὅτι, ἐνῷ τὸ Κράτος εἰσπράττει καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων καὶ παρὰ τῶν συνταξιούχων καὶ τοὺς φόρους καὶ τὰς κρατήσεις εἰς νέας δραχμὰς, πληρόνει εἰς παλαιάς. Τὴν ἰδέαν ταύτην κάλλιστα ἐξήγησε προχθὲς ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κύριος Δηλιγιάννης, διὰ τοῦτο δὲν ἐπανέρχομαι εἰς αὐτήν. Ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ καταλήξω εἰς πρότασιν, ἥτις θέλει διευκολύνει, ὡς εἶπον, τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς προαγγελθείσης αὐτοῦ προθέσεως ὑπὲρ τῶν συνταξιούχων. Εἶναι δὲ μείζων ἀνάγκη, κύριοι βουλευταὶ, νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ δίκαιον, ὑπὲρ τῶν συνταξιούχων ἢ ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων. Δίκαιον εἶναι καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δὲ, ἀλλ’ ἀνάγκη ἀναπόφευκτος, ἐπιβάλλουσα εἶναι πρὸ πάντων διὰ τὰς συντάξεις. Πῶς ἀποδεικνύεται ἡ ἀνάγκη ὡς πρὸς τὴν δημόσιον ὑπηρεσίαν; Ἔχομεν παραίτησίν τινα ὑπαλλήλου ἕνεκα τοῦ ἀνεπαρκοῦς τοῦ μισθοῦ; οὐδεμίαν. Ἀλλὰ πλὴν τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων, ἔχομεν τοὺς δικαστικοὺς λειτουργούς. Οὗτοι κατέχοντες τὴν ἐπιστήμην τοῦ δικαίου καὶ ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπαγγέλλεσθαι τὸν δικηγόρον, δύνανται καὶ ἐκτὸς τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας νὰ ἀναζητήσωσι τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεώς των· ἀλλὰ οὔτε ἐκεῖθεν ἔχομεν παραίτησίν τινα. Ὡς δὲ πρὸς τοὺς λοιποὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους ἔχομεν μάλιστα ἐπιδρομήν. Σεῖς, κύριοι συνάδελφοι, οἵτινες ἀνήκετε εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, ὡς καὶ ἡμεῖς, οἵτινες ἀνήκομεν ἄλλοτε, γνωρίζετε ὁποία ὑπάρχει πίεσις ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν πρὸς κατάληψιν δημοσίων θέσεων· γνωρίζετε ὅτι διὰ πᾶσαν θέσιν ὑπάρχουσι δέκα τοὐλάχιστον μνηστῆρες. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν ἀνάγκη, ἀλλὰ προέβη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ καλῶς προέβη. Διὰ τοὺς δυστυχεῖς ὅμως συνταξιούχους ἡ ἀνάγκη εἶναι προφανὴς καὶ ἐπιβάλλουσα· οἱ συνταξιοῦχοι οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ οἱ ἀπομακρυνόμενοι τῆς δημοσίου ὑπηρεσίας ἕνεκα φυσικῆς ἀνικανότητος, οἱ καταναλώσαντες τὰ ἔτη αὑτῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ μὴ δυνάμενοι πλέον νὰ ἐργασθῶσιν, αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀποβιωσάντων. Τί δύνανται τὰ δυστυχῆ ταῦτα ὄντα νὰ πράξωσιν ἵνα παλαίσωσι κατὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἀνταλλακτικῆς ἀξίας τοῦ διδομένου αὐτοῖς ἤδη νομίσματος καὶ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν πάντων; Μὴ οἱ γέροντες οὗτοι καὶ ἀνίκανοι δὲν ὑπηρέτησαν τὸ Κράτος, ὅπερ ὑπηρετοῦσιν οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ὑπάλληλοι; Μὴ τὰ ἐκ γλίσχρου συντάξεως ἀποζῶντα ὀρφανὰ δὲν εἶναι τέκνα λειτουργῶν τοῦ Κράτους; Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τῶν συντάξεων θέλει προκύψει ἔτι μᾶλλον καταφανὴς, ἐὰν συνδέσητε τὰ τῶν συντάξεων πρὸς τὰ τῶν μισθῶν, ἐὰν συνδέσητε δηλαδὴ τοὺς μισθοὺς πρὸς τὴν ἐλπίδα, ἣν ἔχει ὁ ὑπηρετῶν τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ βλέπων ὅτι οὐδὲν δύναται ἐκ τοῦ ἀνεπαρκοῦς αὐτοῦ μισθοῦ ν’ ἀποταμιεύσῃ, τὴν ἐλπίδα, ὅτι εἰς τὸ τέλος τοῦ ἐπιπόνου σταδίου του θ’ ἀφήσῃ εἰς τὰ τέκνα του, ἐὰν αὐτὸς ἀποθάνῃ, ἢ θὰ ἔχῃ, ἐὰν ζήσῃ ἀνίκανος, ἄρτον κἂν ἐπαρκῆ. Ἀλλ’ εἶπον καὶ προηγουμένως καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω διὰ νὰ συμπληρώσω τὴν ἰδέαν μου, καθόσον διεκόπην, εἶπον, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν συντάξεων ἢ μᾶλλον ἡ ἀναγωγὴ, εἶναι συνέπεια ἀναπόφευκτος τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν, διότι αἱ συντάξεις κανονίζονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μισθῶν. Θὰ ἔχητε αὔριον, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ἀδικίαν, ὅτι οἱ μὲν τεθέντες μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου τούτου εἰς ἀποστρατείαν νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν αὐτῶν εἰς νέας δραχμὰς, οἱ δὲ ἤδη διατελοῦντες ὑπὸ σύνταξιν ἢ οἱ χθὲς, ἤτοι πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τεθέντες εἰς ἀποστρατείαν ὁμοιόβαθμοι αὐτῶν, νὰ λαμβάνωσιν, ἄνευ τῆς ἀναγωγῆς, ποσὸν ὀλιγώτερον. Καὶ διὰ τοὺς πολιτικοὺς δὲ ὑπαλλήλους θά συμβῇ τὸ αὐτό. Κατὰ τὸν νόμον περὶ πολιτικῶν συντάξεων ἡ τελευταία τετραετία λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ τῆς συντάξεως. Ἐὰν μετὰ τέσσαρα ἔτη συμπληρώσῃ τις τὴν ἐπὶ τῇ ἀναγωγῇ μισθοδοσίαν αὐτοῦ, θὰ ἔχῃ δικαίωμα συντάξεως ἐπὶ τούτῳ τῷ ποσῷ, ἀλλὰ θὰ ὑπολογίσῃ, διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ τὰ 16 προηγούμενα ἔτη, καθ’ ἃ δὲν ἐλάμβανε τὸν αὐτὸν μισθόν. Θὰ ἔχητε δὲ καὶ ἄλλας ἀνωμαλίας, διότι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ὑπαλλήλου ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῶν τεσσάρων ἐτῶν θὰ ὑπολογίζητε τὸν μισθὸν αὐτοῦ εἰς παλαιὰς καὶ εἰς νέας δραχμὰς διὰ νὰ εὕρητε τὸν μέσον ὅρον, ἐνῷ ὅλα ταῦτα ἐκλείπουσι καὶ οὐδεμία προκύπτει δυσκολία, ἐὰν ἐπεκταθῇ τὸ μέτρον τῆς ἀναγωγῆς καὶ ἐπὶ τοὺς συνταξιούχους. Ἀλλὰ καίτοι ἔχων ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀριθμοὺς, οὓς σᾶς ὑπέβαλον καὶ ἐξ ὧν αἴρεται ἡ αἰτιολογία, ἣν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς προτείνει περὶ τοῦ ἰσοζυγίου, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασίν τινα λύουσαν, ἐντελῶς, ἐὰν ὑπάρχωσι, τὰ οἰκονομικὰ δεσμὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως· διότι δὲν δύναμαι νὰ ἀμφιβάλω περὶ τῶν αἰσθημάτων αὐτοῦ πρὸς τὸ δίκαιον τῶν συνταξιούχων καὶ περὶ τῆς φιλαληθείας αὐτοῦ καὶ τῆς σπουδαιότητος, μεθ’ ἧς ἔδωκε τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ τῆς ἀναγωγῆς ταύτης. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἑνὸς μόνον ἔτους, πρόκειται τουτέστι περὶ δαπάνης ἐφάπαξ διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ποσοῦ 350,000 δραχμῶν. Ἡ γνώμη μου καὶ ἡ εὐχὴ εἶναι νὰ προστεθῶσιν αὗται αἱ 350,000 δραχμαὶ, ἀφοῦ δὲν διαταράσσεται τὸ, κατὰ τὰ κείμενα τὰ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν, ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀντιτάξῃ εἰς τοῦτο ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὸ ἀμφίβολον τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ὑπολογισμῶν του, ὑποβάλλω πρότασιν, εἰς ἣν, ἐὰν ἀληθῶς μεριμνᾷ ὑπὲρ τοῦ δικαίου τῶν συνταξιούχων καὶ ἂν ἀποδίδῃ τὴν ὀφειλομένην σημασίαν εἰς τὴν διὰ μυρίων τρόπων, δειλῶς μὲν ἀλλὰ καθαρῶς ἐκδηλωθεῖσαν ὑπὸ τῶν φίλων αὐτοῦ ἰδέαν, δὲν θέλει ἀντιταχθῆ. Κατὰ τὸ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν Νομοσχέδιον, ἡ ἀναγωγὴ τῶν μισθῶν γίνεται ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου, γίνεται τουτέστι διὰ τάξεως ἀναδρομικῆς ἄνευ σπουδαίας καὶ σοβαρᾶς ἀνάγκης. Οἱ ὑπάλληλοι, οἱ μέχρι τοῦδε ὑπηρετήσαντες, ὑπηρέτησαν ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι δικαιοῦνται νὰ λάβωσι τὸν μισθόν, τὸν ἐν τοῖς νόμοις ἤδη ἀναγεγραμμένον. Σήμερον, ὅτε ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει τὰ περὶ τῆς ἀναγωγῆς, σήμερον ἄρχεται τὸ δικαίωμα αὐτῶν νὰ λάβωσι μισθὸν ἀνώτερον. Ἀνάγκη ἀναδρομικῆς ἰσχύος τοῦ νόμου παρίσταται μόνον ὡς πρὸς τὰς ἤδη παρελθούσας ἡμέρας τοῦ Φεβρουαρίου· διότι δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ποία θέλει εἶσθαι ἡ ἀνωμαλία τῶν λογαριασμῶν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μηνὸς πάντων τῶν ὑπαλλήλων οἱ μισθοὶ πρέπει νὰ πληρωθῶσι τῇ βάσει δύω μονάδων. Ἀλλὰ διὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον, οὐδὲ ἀνωμαλία τις δύναται νὰ ἐπέλθῃ, οὐδὲ ἀνάγκη ὑφίσταται. Ὀφείλει μάλιστα ἡ Βουλὴ, ἀποφεύγουσα κατ’ ἀρχὴν τὸ νὰ εἰσάγῃ εἰς τοὺς νόμους διατάξεις διδούσας αὐτοῖς ἄνευ ἀνάγκης προσθενεργὸν δύναμιν, νὰ δράξηται μάλιστα τῆς περιστάσεως ταύτης, ἵνα ἐκτελέσῃ μὲν τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ ἀνώτερον, θ’ ἀποδώσῃ δὲ συγχρόνως δικαιοσύνην εἰς πολυπληθῆ τάξιν συμπολιτῶν ἡμῶν, οἵτινες ἐπὶ 20ετίαν, ἐπὶ 30ετίαν καὶ 50ετίαν ἴσως εἰργάσθησαν ὑπὲρ τῆς Πολιτείας. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἡ ἐκ τῆς ἀναγωγῆς τῶν μισθῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐπερχομένη αὔξησις ἀνέρχεται εἰς τέσσαρα περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἑπομένως τοῦ μηνὸς τὸ ποσὸν σύγκειται ἐκ 350 περίπου χιλιάδων δραχμῶν. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ἐπίσης τὸ σύνολον τῶν ποσῶν, ἅπερ πληρώνονται εἰς τοὺς συνταξιούχους, εἶναι 3,500,000 δραχμῶν, ἑπομένως διὰ τῆς ἀναγωγῆς δὲν πρόκειται νὰ προστεθῇ οὐδὲ λεπτὸν, θὰ προκύψῃ μάλιστα καὶ οἰκονομία, διότι καὶ ἐπὶ τῶν συνταξιούχων ἡ ἀναγωγὴ θὰ γείνῃ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀπὸ τῆς πρώτης Φεβρουαρίου. Οὕτω λύεται τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Ἀλλὰ δὲν λύεται μόνον τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ἀλλ’ ἐξερχόμεθα ἀπὸ τῆς δυσχερείας ταύτης, ἣν ὅλοι συναισθανόμεθα. Καὶ λέγω ὅλοι, διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω μετὰ πολλῶν ἐκ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, οἵτινες ἀνομολογοῦσι τὸ δίκαιον καὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ εὑρεθῇ τρόπος, δι’ οὗ τὸ δίκαιον τοῦτο νὰ ἱκανοποιηθῇ, χωρὶς νὰ προσβληθῶσιν αἱ οἰκονομικαὶ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν πρότασιν ταύτην ὑποβάλλων, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁμιλῶ καὶ ἐν ὀνόματι πάντων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ δημοσίων ὑπαλλήλων, οἵτινες εἶναι τὰ τέκνα τῶν ἀποκεχωρηκότων καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ὦσιν αὔριον εἰς τὴν θέσιν ἐκείνων. Δὲν γνωρίζει τις τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν δύναται νὰ κατασταθῇ ἀνίκανος ἢ ν’ ἀπολέσῃ τὴν ζωήν του, διὰ δὲ τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους δὲν γνωρίζει τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ πέλεκυς τῆς παύσεως δύναται νὰ ἐπέλθῃ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τὴν μικρὰν ταύτην ζημίαν, τὴν ἀνεπαίσθητον, τὴν μηδαμινήν, θέλουσιν εὐχαρίστως ὑποστῆ ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες προεπορεύθησαν αὐτῶν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, οἵτινες ἐδίδαξαν αὐτοὺς, οἵτινες ἐγέννησαν αὐτούς. Τοιαύτην πρότασιν ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι σύμπασα ἡ Βουλὴ προθύμως ἀποδέχεται, ἀλλ’ ἔχω καὶ τὴν ἐλπίδα ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς θέλει ἀναγνωρίσει, ὅτι δὲν ὑποβάλλω αὐτὴν διὰ νὰ φέρω προσκόμματα ἢ διὰ νὰ ἐλέγξω, ἀλλ’ ἵνα διευκολύνω τὴν πραγματοποίησιν μέτρου, ὅπερ θέλει τιμήσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀποδιδούσας δικαιοσύνην εἰς πολυπληθῆ τάξιν λειτουργῶν τοῦ Κράτους, οἵτινες ἀτενίζουσι πρὸς ἡμᾶς ἐν τῇ εὐλόγῳ πεποιθήσει, ὅτι ἀτενίζουσι πρὸς τὸ Συνέδριον τοῦ Ἔθνους, ὅπερ πρέπει νὰ ἐμφορῆται πάντοτε εὐγενῶν αἰσθημάτων καὶ ν’ ἀπονέμῃ τὸ δίκαιον.

§55ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαιρεθῇ τὸ ζήτημα· νὰ διακριθῶσιν εἰς τὸ Νομοσχέδιον οἱ συνταξιοῦχοι τοῦ ἀγῶνος, χῆραι καὶ ὀρφανὰ, οἱ δὲ λοιποὶ συνταξιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι ἔδιδον παλαιὰς δραχμὰς, νὰ λαμβάνωσιν εἰς παλαιὰς τὴν σύνταξίν των, καὶ τότε δὲν συνταράσσεται ὁ Προϋπολογισμός. Τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ὑπεδείχθη ὡς ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρέπει, νομίζω, νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανά. Αὐτὴν τὴν τροποποίησιν ἔχω νὰ κάμω.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄν ἦτο δυνατὸν νά γίνῃ ἡ διάκρισις, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀγυιᾶς, τὸ ζήτημα θὰ διευκολύνετο ἐν τῷ παρόντι, διότι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπροτείνετο, ἵνα προστεθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν χάριν τῶν ἀγωνιστῶν συνταξιούχων, θὰ ἦτο μικρὸν, καὶ δὲν θὰ ἐγίνετο τότε λόγος περὶ διαταράξεως τοῦ ἰσοζυγίου· ἀλλ’ ἡ τοιαύτη διάκρισις εἶνε λίαν δυσχερὴς, διότι οἱ συνταξιοῦχοι ἀγωνισταὶ δὲν ἔχουσι μόνον ὑπηρεσίαν ὡς ἀγωνισταὶ, οὐδὲ κυρίαν ὑπηρεσίαν ἀγωνιστοῦ· τοὐναντίον, ἡ ὑπηρεσία ἡ κυρία τῶν ἀγωνιστῶν καὶ τὰ στοιχεῖα τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν εἶναι τὸ πλεῖστον μεταγενέστερα. Ὡς πρὸς πολλοὺς μάλιστα ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἀγῶνος εἶνε ἐλαχίστη, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν νῦν ἐπιζώντων συνταξιούχων ἀγωνιστῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀγῶνος ἦσαν μικρᾶς ἡλικίας. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἡ διάκρισις αὕτη, ἂν ἐπρόκειτο περὶ διαρκοῦς μέτρου, θὰ ἦτο δικαία· διότι ἀναγνωρίζω ὅτι καὶ οἱ συνταξιοῦχοι, οἱ μὴ ἀγωνισταὶ, ἔχουσι καὶ οὗτοι δικαίωμα εἰς τὴν ἐλευθερίαν ψῆφον τῆς Βουλῆς· δικαίωμα κατὰ τύπους βεβαίως δὲν ἔχουσιν, ὡς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀγυιᾶς, διότι καταβαλόντες τὰς κρατήσεις εἰς παλαιὰς δραχμὰς δὲν δύνανται νὰ παραπονεθῶσιν, ἂν εἰς παλαιὰς δραχμὰς τοῖς ἐπιστρέφεται ἡ καταβολὴ αὐτῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι πολλὰ ἐπῆλθον ἀπὸ τῆς καταβολῆς, ἅτινα κατέστησαν τὴν σημερινὴν ἀξίαν τοῦ ἀποδιδομένου μικροτέραν ἢ ὅτε κατηρτίσθη τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων. Ἡ ὑπερτίμησις πάντων τῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης εἶναι τοιαύτη, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ αὔξησις τῶν 11% ἡ προτεινομένη σήμερον, εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὴς, καὶ ἀκριβῶς τοῦτο μὲ φέρει εἰς ἑτέραν παρατήρησιν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσας, καὶ ἄλλοι κατὰ τὴν προλαβοῦσαν συζήτησιν παρετήρησαν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἰσοζυγίου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, προκειμένου περὶ ἀναγκῶν τοσούτῳ μεγάλων, τοσούτῳ σπουδαίων, περὶ δικαιοσύνης ἀποδοτέας εἰς πρόσωπα, ὑπερετήσαντα τὸ Ἔθνος, καὶ ἤθελον καὶ ἐγὼ συνομολογήσει τοῦτο, ἂν τῷ ὄντι ἠθέλομεν ἐν τῇ διαταράξει τοῦ ἰσοζυγίου κατὰ 400 χιλιάδας δραχμὰς ἐπιτύχει τὴν ἱκανοποίησιν ὁλοκλήρου τάξεως, πρὸς ἣν ἡ Πολιτεία ὀφείλει περίθαλψιν· ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπιτυγχάνομεν τοιοῦτόν τι; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη εἶναί τι σπουδαῖον πρὸς ἐκείνους, πρὸς οὓς γίνεται; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ μέτρον τῆς δικαιοσύνης, τὸ πρὸς αὐτοὺς ὀφειλόμενον; Ἀναντιρήτως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἐξέτασις τοῦ θέματος τούτου, ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς ἀγωνιστὰς, τὸ ποσὸν τῆς αὐξήσεως, τὸ ἐκ τῆς μετατροπῆς τῶν παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας πολὺ ἀπέχει τοῦ μέτρου τῆς ὀφειλῆς. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ πλεῖστοι ἀγωνισταὶ, οἵτινες δὲν περιλαμβάνονται ἐν τοῖς συνταξιούχοις, καὶ οὐδόλως αὐτοὺς ὠφελεῖ ἡ μετατροπὴ τῶν παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας. Πρὸ ὀλίγου ἐγένετο λόγος περὶ ἀγωνιστῶν, οἵτινες οὐδὲν λαμβάνουσι παρὰ τοῦ ταμείου, καὶ δὲν θέλουσιν ὠφεληθῆ ἐξ οἱασδήποτε αὐξήσεως τῶν συντάξεων. Ἐὰν ἄρα ἐπρόκειτο ν’ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην εἰς ὅλους τούτους τοὺς ἀγωνιστὰς, τούς τε περιλαμβανομένους ἐν ταῖς τάξεσι τῶν συνταξιούχων καὶ τοὺς μὴ, οὐχὶ διὰ τῆς ἀναξίας λόγου αὐξήσεως τῶν 100 δραχμῶν εἰς 111, ἤθελον εἰπεῖ, ὅτι ἀπέναντι τοιούτου σπουδαίου ἀποτελέσματος ἠδύνατο ἡ διατάραξις τοῦ ἰσοζυγίου κατὰ 400 χιλιάδας νὰ παροραθῇ, ἀλλὰ περὶ τούτου οὐδόλως πρόκειται· πρόκειται περὶ μέτρου τινὸς δικαιοσύνης ἄλλου, ἀπέχοντος πολὺ τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν εὐλόγων ἀξιώσεων· ἡ ἀπόκτησις δὲ ἀγαθοῦ τοσοῦτον περιωρισμένου δὲν δύναται ν’ ἀντισταθμίσῃ τὰς ἐκ τῆς διαταράξεως τοῦ ἰσοζυγίου ζημίας. Ἐθεωρήθη παρά τινων, ὅτι καὶ ἐν τοιούτῳ μέτρῳ ἀποδιδομένης τῆς δικαιοσύνης, κατὰ πρῶτον λόγον ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ συνταξιοῦχοι καὶ μόνον μετ’ αὐτοὺς οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι· βεβαίως δὲ τοῦτο ἔπρεπε νὰ γείνῃ, ἐὰν τὸ προταθὲν κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον μέτρον τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ἀφεώρα εἰς ἀπόδοσιν δικαιοσύνης, ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ἀφορᾷ εἰς ἀπόδοσιν δικαιοσύνης, ἀλλ’ εἰς τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας διὰ δικαίου μέτρου. Ὅ,τι ἐπεδιώξαμεν κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος δὲν ὑπῆρξε νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ὑπῆρξε νὰ παράσχωμεν αὐτοῖς ἐν μέτρῳ τινὶ ἀνώτερον μισθὸν, ἵνα δύνωνται νὰ ἐξακολουθῶσιν ὑπηρετοῦντες τὸ Κράτος· διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι κακῶς ὑπηρετεῖται τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ὅταν οἱ μισθοὶ εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὴν προσφερομένην ὑπηρεσίαν καὶ ἀνεπαρκεῖς πρὸς συντήρησιν τοῦ ὑπαλλήλου, ὅταν δίδωμεν διαχείρισιν εἰς πρόσωπα, εἰς ἃ δὲν παρέχομεν τὰ μέσα ὅπως ἔχωσι στέγην καὶ τροφήν. Τοῦτο ὑπῆρξεν ἡ πρωτίστη ἡμῶν σκέψις συνδυαζομένη μετὰ τῆς δικαιοσύνης, διότι διὰ μέτρου δικαίου ἠθελήσαμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους μὴ ἐπιδιώξαντες πλατωνικὴν ἀπόδοσιν δικαιοσύνης. Τὸ παρεχόμενον τοῖς ὑπαλλήλοις διὰ τοῦ ἐφέτος προτεινομένου μέτρου, ὡς καὶ προηγουμένως παρετηρήσαμεν, εἶναι ἀνεπαρκὲς, καὶ διὰ τοῦτο θέλομεν προτείνει καὶ ἄλλα τινὰ, ἀλλ’ ἐπιφυλασσόμεθα νὰ προτείνωμεν αὐτὰ, ἐὰν ἴδωμεν πραγματοποιουμένας τὰς ἐλπίδας ἡμῶν περὶ τῶν πόρων, δι’ ὧν θέλομεν δυνηθῆ ν’ ἀπαιτήσωμεν τὰς τοιαύτας δαπάνας, τοῦτο λέγομεν καὶ περὶ τῶν συνταξιούχων, ὡς πρὸς οὓς οὐδὲν συμφέρον ἔχει ἡ Πολιτεία, ἵνα παράσχῃ ἀνώτερον χορήγημα, ἀλλὰ θέλομεν προτείνει τὴν αὔξησιν τοῦ χορηγήματος ὡς ὀφειλὴν δημοσίαν πρὸς αὐτοὺς, ἣν ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτελέσωμεν, ἐνόσῳ δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἔχομεν καὶ τὰ πρὸς τοῦτο μέσα. Ἐθεωρήσαμεν ὡς συντελοῦσαν πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τῶν μέσων τούτων τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων· διὰ ταύτης ἠλπίσαμεν, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ ἐπαγγελίαι ἡμῶν περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἡ δὲ πραγματοποίησις αὐτοῦ διὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως συντελουμένη θέλει μᾶς παράσχει τὰ μέσα, ἵνα ἔλθωμεν ἐπίκουροι εἰς τοὺς συνταξιούχους. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ἵνα μὴ διαταράξωμεν τὸ ἰσοζύγιον, ἐπρότεινεν, ὅπως ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τῶν ὑπαλλήλων τὴν διὰ τὸν πρῶτον μῆνα τοῦ ἔτους πληρωθησομένην αὔξησιν τῶν μισθῶν καὶ διανείμωμεν τὸ ποσὸν εἰς τοὺς συνταξιούχους. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, ἐν τῇ αὐξήσει τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ἀπεβλέψαμεν εἰς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, οἱ δὲ ὑπάλληλοι γνωρίζουσι τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἧς εἰδοποιήθησαν διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ λεχθέντων, ὅτι θέλει ὑποβληθῆ Νομοσχέδιον, καθ’ ὃ ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου θέλουσι λαμβάνει τὸν μισθόν των εἰς νέας δραχμάς· ὥστε ὑπάρχει ἠθικὴ ὑποχρέωσις πρὸς αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἐὰν αὕτη δὲν ὑπῆρχε, δὲν ἤθελον παραδεχθῆ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, ὅστις, νομίζω, ὅτι προέβη εἰς αὐτὴν, ἵνα μὴ ἐπαναλάβῃ τὴν χθὲς ἀποῤῥιφθεῖσαν πρότασιν. Ἐὰν ἐφοβήθη νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτὴν ὑπὸ τὸν αὐτὸν τύπον ἕνεκα διατάξεως τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶχε δίκαιον· διότι τὸ Σύνταγμα, φρονῶ, δὲν παρεμβάλλει εἰς τοῦτο ἐμπόδια, παρεμβάλλουσιν ὅμως τά ἔθιμα καὶ τὸ πρέπον, διότι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἐπανέρχηταί τις εἰς τὰ ἀποφασισθέντα, ἐκτὸς ἐὰν μετεβλήθησαν αἱ περιστάσεις. Ἐὰν κατὰ τὴν συζήτησιν, καθ’ ἣν ἀπεῤῥίφθη πρότασίς τις, τὸ Νομοσχέδιον ὑπέστη μεταβολάς, ὧν ἕνεκα ἡ τροπολογία, ἡ θεωρηθεῖσα τότε μὴ λυσιτελής, νὰ θεωρῆται καταστᾶσα χρήσιμος ἢ ἀναγκαία, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸ Σύνταγμα οὕτως, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν αὐτὴν πρότασιν κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν αὐτῆς ἐν ἑκάστῃ συζητήσει, ὅπως ἐπανέρχηται εἰς τὰ προαποφασισθέντα, ὅταν ἐκ τῶν μεταβολῶν, ἃς ἐν ταῖς συζητήσεσιν ὑφίσταται τὸ Νομοσχέδιον, παρίσταται ἡ ἀνάγκη· ἀλλ’ οὐδεμία μεταβολὴ ἐγένετο ἐν τῷ προκειμένῳ Νομοσχεδίῳ, ἑπομένως ἡ ἀπόφασις ἡ χθεσινὴ δὲν δύναται ν’ ἀνατραπῇ σήμερον εὐλόγως. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἔφερε σήμερον τὴν πρότασιν ὑπὸ ἄλλον τύπον, διότι ἐθεώρει, ὅτι ἐνῷ ὑπὸ τὸν νέον τύπον ἦτο δικαία, ἠδύνατο καὶ νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν τῶν δοθεισῶν παρ’ αὐτῆς ὑποσχέσεων, ὅτι κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον ἐλπίζει, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων. Καὶ πάλιν λέγω, ὅτι τοιαύτη πρότασις δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτὴ παρ’ ἡμῶν δι’ ὃν λόγον δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ δεκτὴ καὶ ἡ χθὲς ἀποῤῥιφθεῖσα, ἤτοι ὅτι διὰ μὲν τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἡ οἰκονομία τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπιτρέπει τοιαύτην δαπάνην, διὰ δὲ τὸ προσεχὲς οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἀπόφασιν πρὶν ἢ πεισθῶμεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου παρέχει τὰ μέσα, ἵνα προβῶμεν εἰς τοιαύτην ψῆφον. Πόθεν ἔχομεν ἀπὸ τοῦδε τὴν βεβαιότητα, ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος θὰ ὑπάρξῃ ἱκανὸν περίσσευμα, ἵνα πραγματοποιήσωμεν τὴν τοιαύτην δαπάνην; διότι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας προβλέπει μόνον περὶ πόρου τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους.

§57ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπεσχέθητε διὰ τὸ προσεχές.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπεσχέθημεν ὑπὸ τὸν ὅρον ἂν ἐπιτρέπῃ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ βεβαιωθῶμεν πρῶτον, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος ἐκ περισσευμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ ν’ ἀποτίσωμεν τὴν δαπάνην. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας δεικνύει μεγαλειτέραν πεποίθησιν εἰς τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, τῆς πεποιθήσεως, ἣν ἔχει εἰς αὐτά αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, αὐτὸ δὲ τοῦτο παρετήρησα χθὲς ἐν ταῖς ἀγορεύσεσι τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐνῷ ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ μέμφεται τῶν προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως, θεωροῦσα, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς, ὡς ὑπεβλήθη, δὲν εἶναι ἀληθής, καὶ ὅτι δὲν θὰ εἰσπραχθῶσιν ὅσα ἐπαγγέλλεται, αἴφνης βλέπομεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν συζητοῦσαν περὶ τοῦ θέματος τούτου, ὡσανεὶ πάντα τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ἤθελον πραγματοποιηθῆ μέχρι λεπτοῦ, τὸν δὲ κ. βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας λέγοντα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἀφοῦ κατά τὸ ἔτος τοῦτο ὁ Προϋπολογισμὸς κατηρτίσθη ἐν ἰσοζυγίῳ, ἐνῷ παρέχει εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὔξησιν μισθοῦ ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου, δυνάμεθα ἀφαιροῦντες ἀπὸ τῶν ὑπαλλήλων τὴν αὔξησιν τοῦ Ἰανουαρίου νὰ λάβωμεν ἐκεῖθεν ἄνευ διαταράξεως τοῦ ἰσοζυγίου τὸ ποσὸν, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ἐτησίαν αὔξησιν τοῦ χορηγήματος τῶν συνταξιούχων. Θεωρεῖ ἄρα ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας τὸ ἰσοζύγιον ὡς ἐντελῶς βεβαιωμένον κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, καὶ ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος θέλομεν ἔχει περίσσευμα. Ἀλλ’ ἡμεῖς τὰ τοῦ ἰσοζυγίου καὶ τοῦ περισσεύματος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δὲν ἐκτιμῶμεν οὕτω· θεωροῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ καταρτίζηται ὁ Προϋπολογισμὸς κατὰ τὰς πιθανότητας τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὑποβάλλεται, ἀφοῦ δὲ δὲν ὑποβάλλομεν Προϋπολογισμὸν βεβαιοτήτων, ἀλλὰ Προϋπολογισμὸν πιθανοτήτων, εἶναι ἐνδεχόμενον πολλὰ νά ἐπέλθωσι, τὰ μὴ ἐπιτρέψοντα ὅπως ἡ πιθανότης αὕτη ἀποδειχθῇ ταυτόσημος τῇ βεβαιότητι. Ἰδίως δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπιτελοῦσα τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸ καθῆκον, ὅπως ἐπὶ ὑπολογισμῶν, οὓς ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ μόνον ὡς πιθανούς, μὴ στηρίζῃ ὡς ἐπὶ βεβαιοτήτων προτάσεις περὶ αὐξήσεως δαπανῶν. Ὅταν δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔρχεται ἐπαγγελλομένη, ὅτι θὰ περιορίσῃ τὰς πρὸς τὴν σπατάλην τάσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν φέρῃ ἔκθεσιν τῶν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκπροσωπούντων αὐτήν, δι’ ἧς προτείνει τὴν πραγματοποίησιν οἰκονομιῶν, ὡς ἤκουσα, δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι ἀληθές, 11 ἑκατομμυρίων, ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀξιοῖ ὅτι τὰ ἔσοδα, ὡς παρεστάθησαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, εἶναι εἰκονικὰ, εὐλόγως ἀπελπίζεται ἐξ αὐτῆς ἡ Πολιτεία, βλέπουσα τοὺς ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρερχομένους ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ προτείνοντας αὐξήσεις τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἐνῷ παρὰ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχομεν γενικὰς ἐπαγγελίας περὶ οἰκονομιῶν, θετικὰς αὐτῆς προτάσεις ἔχομεν μόνον περὶ αὐξήσεως δαπανῶν, καὶ τοῦτο ὁσάκις ἔχουσι τὴν προσδοκίαν ὅτι θὰ ὑποστηριχθῶσι παρὰ τῶν ἐχόντων συμφέρον ἐν τῇ αὐξήσει ἢ παρὰ τῶν ἐκτιμώντων τὴν δαπάνην μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δικαιοσύνης καὶ παραβλεπόντων τὴν ἔλλειψιν πόρου βεβαίου πρὸς πραγματοποίησιν αὐτῆς. Σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται δαπάναι ὑπέρτεραι τῶν ἀναγκῶν, ἐν αὐτῷ δὲν περιελήφθησαν πᾶσαι αἱ τῆς πρωτίστης ἀνάγκης. Οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ὅλως ἀνεπαρκεῖς· καίτοι δὲ λέγεται καὶ πιστεύεται ὡς ἀξίωμα, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ὑπέρτερος τῶν ἀναγκῶν, τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων δὲν εἶναι ἴσος πρὸς τὰς ἀνάγκας, καὶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πολιτείας διὰ τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον σήμερον ἔχομεν. Εἶναι βέβαιον προσέτι, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δὲν ἀναγράφονται δαπάναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι, ἵνα δυνηθῇ ἡ Πολιτεία ἡμῶν νὰ ὑψωθῇ εἰς τὴν παράλληλον τῶν ὁμοταγῶν αὐτῇ Πολιτειῶν καὶ διὰ δημόσια ἔργα καὶ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ διὰ τὴν βιομηχανίαν καὶ διὰ τὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ πλειοτέρας δαπάνας ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ ὅμως ταῦτα ἀφίενται πρὸς τὸ παρὸν κατὰ μέρος, διότι ἐπιτρέπεται νὰ καταχωρίσωμεν περὶ αὐτῶν πιστώσεις μόνον, ὅταν δυνάμεθα ν’ ἀναγράψωμεν καὶ ἀντίστοιχα ἔσοδα. Ὅταν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἐπιβάλλῃ εἰς ἑαυτὴν περιορισμοὺς περὶ αὐτὰς τὰς ἀναγκαιοτέρας δαπάνας, τὸ θέαμα Ἀντιπολιτεύσεως οὐ μόνον ἀνικάνου ἵνα ἐπιτελέσῃ τὸ ἐλεγκτικὸν αὐτῆς καθῆκον ἐπὶ περιστολῇ τῶν ἐξόδων, ἀλλὰ δραττούσης πᾶσαν εὐκαιρίαν ἵνα προκαλῇ τὴν ἐξόγκωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων διὰ προτάσεων σπατάλης, δικαίαν προκαλεῖ ἀνησυχίαν περὶ τοῦ μέλλοντος. Πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ ἦναι βεβαία περὶ τῆς εὐρύθμου ἐργασίας τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἠξεύρῃ, ὅτι ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀντιλαμβανομένη τῶν ἀναγκῶν τῆς Πολιτείας δύναται νὰ παρορμᾶται ἐκ τῆς συναισθήσεως αὐτῶν εἰς ἐνέργειαν ὑπερβάλλουσαν, ὑπάρχει Ἀντιπολίτευσις ἐργαζομένη πρὸς περιορισμὸν αὐτῆς ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος· ὅταν βλέπῃ Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις ἐπιλανθάνεται τοῦ ἔργου τούτου, καὶ ἀντὶ νὰ περιστέλλῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπιζητεῖ τὰς ἐπευφημίας τῆς κοινωνίας, ὑπερθεματίζουσα εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ λόγῳ ἀποδόσεως δικαιοσύνης, ἀντιτασσομένη δὲ συνάμα εἰς πᾶν μέτρον ἀφορῶν εἰς τὸν προσπορισμὸν τῶν πρὸς τὰς δαπάνας ταύτας ἐσόδων, ἡ Πολιτεία δικαίως διατελεῖ ἐν ἀμφιβολίᾳ περὶ τῶν ἐγγυήσεων ὑπὲρ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, ἃς παρέχει ἡ Βουλή. Ὅθεν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν πᾶσαν, ἀλλ’ ἰδίως τὴν Ἀντιπολίτευσιν ν’ ἀπέχῃ ἀπὸ τῶν τοιούτων προτάσεων· παρακαλῶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐπιτελῇ τὰ καθήκοντα τῆς θέσεως, ἥτις ὑπὸ τῆς Πολιτείας ἐτάχθη εἰς αὐτήν, νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ προτάσεων ἀρεσκουσῶν εἰς τοὺς πολλούς, ἀλλ’ ἀσυμφόρων τῇ Πολιτείᾳ, νὰ μὴ συντάσσηται πρὸς πᾶσαν γνώμην ὁσονδήποτε ἐπιβλαβῆ, ἣν βλέπει ἀσπαζομένην παρά τινων ἐκ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θέλει ἐπιτύχει διάσπασιν τῶν τάξεων τῆς Συμπολιτεύσεως. Ταύτην τὴν πρότασιν περὶ ἀποδόσεως δικαιοσύνης εἰς τοὺς συνταξιούχους ἐνόμισεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκμεταλλευθῇ, παριστῶσα τοὺς συμπολιτευομένους βουλευτὰς ἀπέναντι τῶν συνταξιούχων ὡς μὴ ἀναγνωρίζοντας τὰ δικαιώματα αὐτῶν καὶ μὴ συμπονοῦντας πρὸς αὐτούς· ἀλλὰ τῶν συμπολιτευομένων βουλευτῶν ἡ εἰς τὸ καθῆκον ἀφοσίωσις ἐθωράκισεν αὐτοὺς κατὰ τοιαύτης τακτικῆς, ἥτις δὲν τιμᾷ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, οὐδ’ ὠφελεῖ τὴν Πολιτείαν.

§59Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ μομφὴ καιρία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδίᾳ κατὰ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μομφὴ τῷ ὄντι καιριωτάτη, μοὶ παρέσχε τὴν ἀφορμὴν, ὅπως ζητήσω τὸν λόγον. Ἡ μομφὴ, ἣν πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε, εἶναι ὅτι τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνέλαβον τὴν πεποίθησιν περὶ τῶν ἰδεῶν τῆς Κυβερνήσεως μεγαλειτέραν ἐκείνης, ἣν αὐτὴ ἡ ἰδία ἔχει περὶ τῶν ἰδίων αὑτῆς ἔργων, συνέλαβον τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἤθελον πραγματοποιηθῆ τὰ ἔσοδα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προνοεῖ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ μέλλοντος ἔτους. Μεγαλειτέρα κατηγορία κατὰ τῆς μειοψηφίας τῷ ὄντι δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ παρ’ αὐτὴν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπηύθυνε κατ’ αὐτῆς, ὅτι ἀποδίδει σπουδαιότητά τινα εἰς τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ταύτην πρὸ πάντων τὴν μομφὴν ἠθέλησα νὰ ἀποκρούσω ὡς συμμετέχων αὐτῆς τόσῳ μᾶλλον, καθόσον εἶμαι καὶ μέλος τῆς μειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἐξέφρασεν ἤδη τὰς γνώμας της. Ὄχι, κύριε Πρωθυπουργὲ, δὲν ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ἀλλ’ οὐδὲ ἁπλῆν ἐλπίδα ἔχει ἡ μειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι τὰ μέτρα ὑμῶν τὰ οἰκονομικὰ θέλουσι τύχει καὶ τῆς ἐλαχίστης εὐδοκιμήσεως! Δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην πεποίθησιν, οὐδὲ ἀσθενῆ ἐλπίδα, ἀπέναντι τοῦ τετελεσμένου ἤδη ναυαγίου, τοῦ ὁποίου ἔτυχον τὰ μέτρα σας τὰ οἰκονομικά! Δι’ αὐτὸ ἐθεώρησα ὕβριν πρὸς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι ἀπέδωκαν τὴν ἐλαχίστην σπουδαιότητα εἰς τὰ μέτρα ὑμῶν. Ἀλλὰ συναντώμεθα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὡς πρὸς τὸ συμπέρασμα· ἐνῷ σεῖς μὲν φρονεῖτε, ὅτι ἔχετε ἤδη κατὰ πιθανότητα ἐξησφαλισμένον τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡμεῖς δὲ ὅτι δὲν ἔχετε ἐξησφαλισμένον εἰ μὴ ἔλλειμμα 20 ἴσως ἑκατομμυρίων! Καὶ ἐν τῇ εὐφυΐᾳ ὑμῶν ἐννοεῖτε βεβαίως, ὅτι συναντώμεθα μόνον ὡς πρὸς τὸ συμπέρασμα· ἡμεῖς φρονεῖτε μικρολογοῦντες μικρολογίαν ἀναξίαν ὑμῶν ἢ λέγετε ὅτι φοβεῖσθε τὸ ἔλλειμμα τῶν 200 ἢ 300 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὑποπέσωμεν εἰς τὴν αὐτὴν μικρολογίαν, ἐὰν ἐφρονοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ σκεπτώμεθα περὶ 300 χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῷ ἐπίκειται ἔλλειμμα 20 ἑκατομμυρίων. Συναντώμεθα λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ συμπέρασμα, καίτοι διϊστάμεθα μεγάλως ὡς πρὸς τὴν ἀφετηρίαν τῶν σκέψεων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς ταύτην τὴν αἰτίασιν ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προέβη καὶ εἰς ἄλλην αἰτίασιν καὶ παρετήρησε πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ σκεφθῇ πῶς νὰ περιορίσῃ τὴν Κυβέρνησιν ταύτην ὡς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ. Καὶ τοῦτο τὸ καθῆκον ἂν παρημέλει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἤθελεν ὑποπέσει ἀληθῶς εἰς ἔγκλημα ἀπέναντι τοῦ τόπου. Ἄν εἶχε τὴν δύναμιν νὰ σᾶς περιορίσῃ ὡς πρὸς τὴν τάσιν τῶν δαπανῶν, καὶ δὲν τὸ ἔκαμνε, δικαίως ἠδύνασθε νὰ τὴν κατηγορήσητε, ὅτι ἔπραττε τὸ μεγαλείτερον ἔγκλημα εἰς τὸν τόπον. Καὶ κατηγορεῖτε ἤδη τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι συναισθάνεσθε ὅτι, λύσαντες τὰς χεῖρας, δὲν δύνασθε πλέον νὰ τὰς δέσητε! ἀλλὰ μὴ ζητεῖτε παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὰ ἀδύνατα, διότι δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν τοῦ ἀριθμοῦ· ἐὰν εἶχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν δύναμιν τοῦ ἀριθμοῦ, βεβαίως ἤθελε σπεύσει νὰ σώσῃ καὶ σᾶς καὶ τὸν τόπον, ἢ νὰ δεσμεύσῃ τὰς χεῖράς σας, τὰς ὁποίας ἅπαξ λύσαντες δὲν δύνασθε πλέον νὰ περιορίσετε. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς—ἀναξίως, πιστεύω, τῆς σπουδαιότητος αὐτοῦ—καθ’ ἑκάστην καὶ κατὰ κόρον ἐπαναλαμβάνει, εἰς πᾶν ζήτημα δαπάνης, ὅτι εὑρίσκει τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀντιφάσκουσαν πρὸς ἑαυτήν, διότι προτείνει τυχὸν μίαν δαπάνην, ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις, λέγει, εἶναι ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν. Τοιαῦτα ἐπιχειρήματα στερεότυπα ἐπαναλαμβανόμενα εἶναι ἀνάξια τῆς σπουδαιότητος τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς ὑπολήψεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ πρὸς τὴν νοημοσύνην τῶν ἀκουόντων αὐτόν· ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι τὸ πολὺ παίγνια μόνον ῥητορικὰ, ἀλλὰ δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν σκέπτεται ν’ ἀποκόπτῃ τυφλῶς οἱανδήποτε δαπάνην. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι κρίνετε τὴν πορείαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν πορείαν τὴν ἰδικήν σας καὶ κατὰ τὸ ἰδικόν σας σύστημα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζετε, ὅτι προσέχει μόνον εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ οἱασδήποτε δαπάνης καὶ εἰς τίποτε ἄλλο· νομίζετε, ὅτι ἀκολουθεῖ ὡς πρὸς τοῦτο τὸν ἴδιον ὑμῶν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι· διότι ὅταν πρόκηται νὰ δαπανήσητε, δὲν ἀποβλέπετε εἰς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, ἀλλ’ εἰς ἄλλα συμφέροντα, καὶ ὅταν ἱκανοποιῶνται τὰ ἄλλα συμφέροντα, τότε δαπανᾶται χωρὶς νὰ σκέπτεσθε περὶ ἄλλου τινός; Ἀλλ’ ὅταν, κύριε Πρωθυπουργέ, ἡ Ἀντιπολίτευσις προτείνῃ οἰκονομίας, δὲν προτείνει ἁπλῶς ἐλάττωσιν δαπάνης ἄνευ σκέψεως· προϋπολογίζει καὶ σκέπτεται ποῦ προτείνει τὴν οἰκονομίαν, καὶ πρὸ πάντων τὰς οἰκονομίας τὰς προτείνει εἰς ἐκεῖνα τὰ ἀντικείμενα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐξ ἀντιθέτου θέλετε τὴν ὅσον ἔνεστι μεγαλειτέραν δαπάνην· εἰς ἐκεῖνα δηλαδὴ τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πρὸ πάντων ἐπηρεάζουν ὀλεθρίως τὴν πολιτικήν· καὶ τὴν πολιτικὴν δὲν τὴν ἐπηρεάζουν τόσον τὰ ζητήματα τῶν συντάξεων, ὅσον τὰ ζητήματα τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων θέσεων. Καὶ πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι πάντες ἔχουσι τὸν νοῦν τὸν ἀρκοῦντα πρὸς τὰς τοιαύτας διακρίσεις. Τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τῶν συντάξεων δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μᾶς ἐπηρεάζῃ καιρίως· ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καιρίως μᾶς ἐπηρεάζουσιν, εἶναι τὰ ὅσα διαθέτομεν ναὶ μὲν καὶ πρὸς παροχὴν ὑλικῶν ὠφελειῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀπόκτησιν δυνάμεως, κακῶς ὅμως ἐννοουμένης δυνάμεως. Αὐξάνετε τὰς δαπάνας, ὅταν πρόκηται νὰ αὐξήσητε τὰς δημοσίας θέσεις, κάμνετε δὲ τὰς οἰκονομίας ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει συμφέρον ἱκανὸν νὰ σᾶς ἐπιβληθῇ καὶ σᾶς ἐπηρεάσῃ. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι διαφεύγουσι τὰ τοιαῦτα τὴν ἀντίληψιν καὶ τῶν ἁπλουστέρων. Βεβαίως ἡ διάθεσίς σας εἶναι τοὺς πάντας νὰ ὠφελήσετε, ὅπως συντηρῆτε τὴν Ἐξουσίαν καὶ μόνον εἰς τὸ ὅριον τῆς ἀπολύτου ἀδυναμίας σταματᾶτε, διότι βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ δαπανᾶτε παντοῦ ἐπ’ ἄπειρον. Ἀλλὰ τοιαύτην τάσιν ἔχετε ὡς πρὸς τοῦτο, ὥστε μὴ δυνάμενοι σήμερον νὰ ὠφελήσετε πάντας προϋπόσχεσθε καὶ διὰ τὸ μέλλον. Καθησυχάζετε πάντας τοὺς Ἕλληνας, ἐπιδεικνύμενοι Ἀσιατικὴν μεγαλοδωρίαν. Καὶ ἅμα δὲν ἔχετε πλέον σήμερον νὰ διαθέσητε ὑπὲρ τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ, ὑπὲρ τάξεων ὁλοκλήρων, ἐνεχυριάζετε τὸ μέλλον. Ἡσυχάσατε, λέγετε· ἡμεῖς μένοντες ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, ὅλους θὰ σᾶς ὠφελήσωμεν κατὰ σειράν, οὐδεὶς Ἕλλην θὰ μείνῃ μέχρι τέλους χωρὶς νὰ πλουτήσῃ ὑπὸ τὴν ἔμφρονα διοίκησίν μας! Ταῦτα εἶναι τὰ χαρακτηρίζοντα τὴν πολιτικήν σας. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅταν προτείνῃ τὰς οἰκονομίας, τὰς προτείνει ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ γίνουν, καὶ μὴ νομίζετε ὅτι θὰ ἀπατήσητε τὸν κόσμον διὰ τῶν ἐλπίδων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θέλουν σᾶς γίνει καὶ ἡ ἀδυναμία σας καὶ ἡ καταστροφή σας. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, προτείνουσα τὰς οἰκονομίας, σκέπτεται, εἶπον, ποῦ τὰς προτείνει. Ὅταν ζητῇ τὴν ἐλάττωσιν ἀντὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ὅτι ὑπάλληλοι ὑπάρχουν κατ’ ἀριθμὸν ἐν Ἑλλάδι ὄχι ἀρκοῦντες, ἀλλ’ ὑπεραρκοῦντες, καὶ δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι εἰς τὰς Ἐπαρχίας πλεῖστοι τῶν ὑπαλλήλων περιφέρονται ὡς συνταξιοῦχοι, καὶ ὅτι πολλοὶ ὀλιγώτερος ἀριθμὸς ὑπαλλήλων ἤρκει διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ ἐκείνην δὰ ἰδίως, τῆς ὁποίας ἀπολαμβάνει ἡ Ἑλλάς. Δὲν δύνασθε νά ἀπατήσητε οὐδένα ὅτι οἱ ὑπάλληλοι ἐνασχολοῦνται ἰδίως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἐκείνου τοῦ καθήκοντος, ὅπερ συνίσταται εἰς τὸ νὰ ὑποδέχωνται ἀκαταπαύστως τοὺς ὑπουργικοὺς βουλευτὰς, καὶ τοὺς φίλους αὐτῶν! Εἰς τοῦτο ἀπόλλυται ὁ χρόνος τῶν ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς τρέφει διὰ τῶν ἱδρώτων του, εἰς τὸ νὰ ὑποδέχωνται τοὺς ὑπουργικοὺς βουλευτὰς καὶ τοὺς ἔχοντας συστάσεις τῶν ὑπουργικῶν βουλευτῶν. Πᾶς ἄλλος, ὁ ὁποῖος δὲν συνοδεύεται μὲ αὐτὰ τὰ ἐφόδια, ἀποβάλλεται ὡς εἵλως ἢ παρίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασις, καὶ μὴ προσθέτετε εἰρωνείας εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος οὔτε φωνὴν ἔχει, ἀλλ’ ἴσως οὔτε κρίσιν νὰ ἐκτιμήσῃ ἐντελῶς τὴν κατάστασίν του καὶ τὴν ἐλεεινὴν καταπάτησιν τῶν δικαιωμάτων του. Οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ὅταν προτείνουν τὰς οἰκονομίας, σκέπτονται βεβαίως καὶ περὶ δικαιοσύνης, δὲν δύνανται νὰ ἐννοήσωσι τὴν μηδαμινὴν οἰκονομίαν, ὅταν συνοδεύηται μὲ ἀδικίαν, καὶ θεωροῦν τοσούτῳ μᾶλλον σκανδαλῶδες τὸ τοιοῦτον, καθόσον βλέπουν ὅτι εἰς ἄλλας περιστάσεις εἴτε προκειμένου περὶ τάξεων εἴτε περὶ ἀτόμων δὲν ὑπάρχει ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἴς τινας μόνον περιστάσεις. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν πιστεύω νὰ ἀρνῆται ἀπολύτως τὴν ἰδέαν τῆς δικαιοσύνης, ἔχει ὅμως ἀληθῶς πρωτοτύπους ἰδέας περὶ δικαιοσύνης, καὶ ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τὴν θεωρίαν τῆς δικαιοσύνης, τὴν ὁποίαν πρεσβεύει. Σᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἱκανοποιήσωμεν μίαν τάξιν ὁλόκληρον, νὰ ἀποδώσωμεν εἰς αὐτὴν δικαιοσύνην, τότε μάλιστα καὶ μὲ τὴν μικρὰν ταύτην διατάραξιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔπρεπε νὰ ἀποφασίσωμεν τὴν θυσίαν· ἀλλὰ, λέγει, δικαιοσύνην δὲν ἀποδίδομεν, διότι τὸ δικαίωμα αὐτῶν εἶναι πολὺ ἀνώτερον ἢ ὅσον παριστῶσιν οἱ ἀριθμοὶ τῆς αὐξήσεως, τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, δι’ αὐτὸ ἀρνοῦμαι καὶ τὴν μικρὰν αὔξησιν. Ὡραία θεωρία αὐτή! Κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ περὶ δικαιοσύνης, ὅταν τὸ ἀδίκημα εἶναι μέγα, τότε πρὸ πάντων πρέπει νὰ σκεφθῆτε περὶ οἰκονομίας· ὅταν τὸ ἀδίκημα εἶναι τοσοῦτον μέγα, ὥστε καὶ διὰ τῆς αὐξήσεως ταύτης δὲν δύναται νὰ ἐπανορθωθῇ, τότε δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐλαττώσητε, ἀλλὰ νὰ σκεφθῆτε περὶ τῆς φοβερᾶς διαταράξεως τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ! Ἄλλο ἐπιχείρημα ἐναντίον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ δὲν θέλομεν τῳόντι παρὰ αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος Πρωθυπουργὸς ἐξέφρασε καὶ ἀνέπτυξε. Δὲν προετιθέμην νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ὅταν ταύτην τὴν στιγμὴν παρατηρῶ ὅτι αὐταὶ αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἐκφέρει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, στρέφονται ἐναντίον αὐτοῦ, τότε μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν εἶχόν τινα ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ εὐλόγου τῆς προτάσεως τῶν ἀντιφρονούντων πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, τὴν ἀμφιβολίαν ταύτην μοὶ τὴν ἀφήρεσε κατ’ αὐτοῦ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἠγέρθη καὶ ἄλλο ζήτημα, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις θὰ ἔχῃ ἀξίαν προηγουμένου σημαντικήν. Καὶ παρίσταται μὲν σήμερον ἴσως μὴ πολεμούμενον τὸ ὅτι δύνανται οἱ βουλευταὶ νὰ ἐπαναφέρωσι τροπολογίας ἀποῤῥιφθείσας, ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἀνάπτυξις τοῦ τοιούτου ζητήματος καὶ ἡ ὑποστήριξις τῆς ὑποδειχθείσης λύσεως. Καὶ πρῶτον παρατηρῶ ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ διατάξει ἀπαντᾶται τοιοῦτος ἐπὶ τοῦ προκειμένου περιορισμός· καὶ περιορισμὸς, μὴ ῥητὸς ἀναγεγραμμένος, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ. Ἀλλὰ παρατηρῶ προσέτι ὅτι ἡ τροπολογία εἶναί τι οὕτως ἀναπόσπαστον τῆς κυρίας προτάσεως, ὥστε δὲν δύνασθε ποτὲ νὰ εἴπητε ὅτι συζητεῖτε ἐλευθέρως τρὶς μίαν πρότασιν Νόμου, ἂν δὲν συζητεῖτε ἐλευθέρως τρὶς καὶ πᾶσαν τροπολογίαν· διότι ἐνδέχεται νὰ ἀποκρούῃ τις μίαν τροπολογίαν καθ’ ἑαυτὴν, ἀλλ’ ἐνδέχεται νὰ τὴν ἀποκρούῃ τις καὶ διότι ἀποκρούει ὅλην τὴν διάταξιν· ὅταν ὅμως βλέπῃ ὅτι ἡ ὅλη διάταξις πρόκειται νὰ ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν νὰ ψηφίσῃ καὶ τὴν ὁποίαν πρότερον ἀπέκρουσε τροπολογίαν· διότι ἄλλως, ψηφιζόμενον τὸ κείμενον ἄνευ τῆς τροπολογίας, ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἀδικώτερον καὶ αὐτῆς τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελεν εἰς τὰς δύω πρώτας ἀναγνώσεις νὰ ψηφίσῃ. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἴσως καί τι ἐπιχείρημα ἐξ ἀντιδιαστολῆς argumentum a contrario κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ οὐδεμία τροπολογία. Ἴσως καὶ ἐντεῦθεν ὡς ἐκ περισσοῦ προκύπτει, ὅτι πρότερον δύναται νὰ γίνεται πᾶσα τροπολογία. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, ἂν ἠθέλομεν περιορίσει τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἠθέλομεν δώσει σημασίαν εἰς τὴν παραδοχὴν τῶν πρώτων ἀναγνώσεων, σημασίαν, τὴν ὁποίαν δὲν δέχεται τὸ Σύνταγμα. Εἰς τὰς δύω πρώτας ἀναγνώσεις δὲν δίδει τὸ Σύνταγμα ἀξίαν· ἀλλ’ ἐὰν ἀποκρούετε τὴν ἐπάνοδον τῶν ἀποῤῥιφθεισῶν τροπολογιῶν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, θέλετε δώσει σημασίαν εἰς τὰς δύω πρώτας ἀναγνώσεις, ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἔχουν· διότι τί ἄλλο σημαίνει ἡ ψήφισις ἑνὸς νομοσχεδίου κατὰ τὰς δύω ἀναγνώσεις εἰμὴ ἀπόῤῥιψιν καὶ τῶν τροπολογιῶν; Καὶ ὅταν ἡ ψήφισις ἐκείνη ἀναγράφεται ὥς τι ὅλως μετέωρον καὶ ἐπιπολαίως γενόμενον, δὲν ἐκτείνεται ἡ τοιαύτη πρόληψις ἀναγκαίως καὶ εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν τροπολογιῶν; Λοιπὸν κατὰ ταῦτα καὶ διότι ἰδίως ἡ τροπολογία εἶναί τι ἀναπόσπαστον πρὸς τὴν κυρίαν πρότασιν, δὲν δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ ἢ ὅτι πᾶσα τροπολογία δύναται νὰ ἐπανέρχεται εἰς ὅλας τὰς ἀναγνώσεις. Ἡ παραδοχὴ ἄλλως τοῦ ἐναντίου θὰ εἶχε καὶ τὸ ἄτοπον νὰ μὴ τολμᾷ τις νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν παρὰ εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι πρέπον, εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ χθὲς ἀπεῤῥίψαμεν τὴν τροπολογίαν, νὰ συζητῶμεν σήμερον περὶ αὐτῆς. Αὐτὰ τὰ πρέποντα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σύμφωνα οὔτε μὲ τὸ Σύνταγμα, οὔτε μὲ τὸν Κανονισμόν μας, οὔτε μὲ τὸ πνεῦμα αὐτῶν, αὐτὰ εἶναι πρέποντα, τὰ ὁποῖα ἐξέρχονται τῶν ὁρίων τῆς ἐκτιμήσεώς μας. Εἶναι πρέποντα ὑπάρχοντα μόνον εἰς τὸ πολιτικὸν συμφέρον ἢ τὸν χαρακτῆρα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Εἶναι τὰ πρέποντα τῆς ἐπιμονῆς εἰς τὰ προηγούμενα σφάλματα. Ἀλλὰ τοσούτῳ μᾶλλον ὑπὸ ἔποψιν πρακτικὴν δὲν δύναται νὰ νοηθῇ αὐτὴ ἡ ἰδέα τοῦ πρέποντος, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν συχνότατα ἀποκρούονται παντοῖαι διατάξεις ψηφιζόμεναι ἕως τότε, καὶ ἡ ἐλευθερία αὕτη ματαιοῦται, ἐὰν εἴπητε ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ γίνεται τοῦτο. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἠξεύρῃ ὅτι ἐλευθέρα διατελεῖ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα κατ’ οὐσίαν, ἂν δικαίως πρέπει νὰ γίνῃ ἡ αὔξησις ἡ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων καὶ ὑπὲρ τῶν συνταξιούχων· καὶ δὲν δύναται ὁ κόσμος νὰ πιστεύσῃ ὅτι σπουδαίως σκεπτόμεθα περὶ οἰκονομίας ἐν τοῖς τοιούτοις, ἐνῷ εἰς ἄλλα δεικνύομεν ὅτι δὲν ἐπικρατοῦσιν αἱ αὐταὶ ἰδέαι. Ἀλλὰ δὲν ἐδίστασε σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ἡ αὔξησις, διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἀγωνισταὶ ἐκτὸς τῶν συνταξιούχων· ἀλλ’ ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι ἀγωνισταὶ, κύριε Πρωθυπουργὲ, πλὴν τοῦ μακαρίτου Γεωργαντᾶ, ἀλλ’ οὐδεὶς ἀντεῖπεν ἐναντίον ὑμῶν, οἵτινες προετείνατε σύνταξιν δικαίαν, δικαιοτάτην ὑπὲρ τῆς οἰκογενείας Γεωργαντᾶ, προσκολλήσαντες τὸ περὶ ταύτης νομοσχέδιον εἰς τὴν γενομένην ὑπὲρ τῆς οἰκογενείας Πετιμεζᾶ σύστασιν· οὐδεὶς εἶπεν ὑμῖν ὅτι προτείναντες σήμερον τὴν τοιαύτην σύνταξιν τὴν δικαίαν ὑπὲρ τῆς οἰκογενείας τοῦ ἀγωνιστοῦ Γεωργαντᾶ, ἐκάματε ὕβριν καὶ ἀδικίαν εἰς πτωχοὺς ἀγωνιστὰς, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης ἐθυσίασαν τὸ αἷμά των ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τόπου τούτου, ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς σήμερον λυμαινόμεθα.

§60Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ καταβὰς τοῦ βήματος ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας μὲ ἀπήλλαξε τοῦ κόπου νὰ εἴπω πολλὰ εἰς ἀπάντησιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Τὸ σέβας ὅμως, τὸ ὁποῖον ὀφείλω πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸς τοὺς φίλους μου, μὲ ἀναγκάζουσιν ἰδίως νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει τέλος πάντων νὰ ρυθμίσωμεν τὴν τακτικὴν ἡμῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, μὴ ἐκτρεπόμενοι πέραν τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἡ ἰδιότης ἑκάστου ἡμῶν καὶ τὰ συνταγματικὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις μᾶς διέγραψαν. Ἀνεζήτησα ἐπὶ ὁλόκληρα λεπτὰ τῆς ὥρας διὰ νὰ ἀνεύρω τὸν λόγον, τὴν αἰτίαν, ἡ ὁποία ἔπεισε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἠδύνατο ἢ ὤφειλε νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, καὶ νὰ ἐκτραπῇ ἐπὶ θέματος ἄλλου, ὅτι μάλιστα ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ ἐκτραπῇ εἰς ἐπιθέσεις, νὰ ἀνατάμῃ τὴν τακτικὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ κρίνῃ αὐτὴν, καὶ ἐπὶ τέλους νὰ ἐπιτιμήσῃ αὐτήν. Ἂν δὲν ἤμην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἶχον δικαίωμα νὰ ἐρευνήσω φυσιολογικῶς τὸ ἄτομον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ νὰ ἀναζητήσω τὰς ἰδιότητας, αἵτινες κρατοῦσιν ἐν τῷ χαρακτῆρι αὐτοῦ. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ὅμως τῆς Βουλῆς εὑρισκόμενος, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα τοῦτο· ἔχω ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἐρευνήσω τὴν τακτικὴν αὐτοῦ καὶ νὰ ἐρωτήσω, ἂν ὁ πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος καταβὰς Πρωθυπουργὸς ἦναι δημοσιογράφος, ἦναι ἀντιπολιτευόμενος, ἢ ἦναι Πρωθυπουργός. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν δημοσιογράφον, ὅταν ἐργάζηται ἐν τῷ γραφείῳ του, νὰ γράφῃ ἄρθρα, νὰ ἐκτρέπηται τῆς ἀληθείας, νὰ ἐπιπίπτῃ κατὰ προσώπων, νὰ ἐπικρίνῃ ἀδίκως, καὶ δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον εἰς οὐδένα ἄλλον παρὰ εἰς τὴν συνείδησίν του, περιμένων μόνον τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν δυσφημίαν τῆς ἐφημερίδος του, ἢ τὴν ἐπικρότησιν αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ κοινοῦ. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ἀντιπολιτευόμενον πολλάκις νὰ ἀπομακρύνηται τοῦ θέματος καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς γενικωτέραν ἔρευναν τῆς πολιτείας τῶν κυβερνώντων, ὁρμώμενος ἀπὸ εἰδικὴν πρᾶξιν, ἥτις πρόκειται εἰς συζήτησιν. Ἀλλ’ εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν προσήκει νὰ ἐκτρέπηται οὐδὲ ὅταν συζητῇ ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἐφ’ ὧν προκαλεῖται, πολὺ δὲ περισσότερον νὰ ἀπομακρύνηται αὐτῶν, ἵνα ποιῆται μελέτας ἐπὶ τῆς ὅλης πολιτείας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ ἐπικρίνῃ αὐτήν. Ἴσως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσυνείθισεν ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἐν τῇ τακτικῇ ταύτῃ τῶν ἀδίκων ἐπιθέσεων κατὰ τῶν ἀντιπάλων αὐτοῦ. Ἴσως ἐπείσθη, ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτὴ ἐνίσχυσεν αὐτὸν εἰς τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ στάδιον, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἑδραίωσε τὸ πολιτικὸν ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται. Ἀλλὰ μετήλλαξε πλέον θέσιν. Δὲν εἶναι ἀντιπολιτευόμενος τοῦ 1879, τοῦ 1880, τοῦ 1881. Δὲν ἔχει ἀπέναντί του, οὔτε τὰ Θηβαϊκὰ ἄγη, οὔτε τὴν προδοσίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐξεπλάγην δὲ, ὅταν ἐδέχθη νὰ μεταβάλλῃ μορφὴν, νὰ ἀναλαμβάνῃ ἄλλο πρόσωπον, καὶ νὰ ἐπιτίθηται ἐλέγχων ἐπὶ ἀντιφάσει τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ἐλέγχει τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς αἰτίαν σπατάλης! Ἡ Ἀντιπολίτευσις καθ’ ὅλην τὴν Σύνοδον δύω προτάσεις ἐπρόβαλε καὶ μόνας πρὸς αὔξησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας ἔπραττε καὶ οὗτος καθόλου τὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προέβαλεν εὔλογον καὶ λογικὴν πρότασιν, παραστήσας τὴν ἀναπόφευκτον πλέον καταστᾶσαν ἀνάγκην νὰ οἰκοδομήσωμεν νέαν αἴθουσαν διὰ νὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλή. Τότε ἐνθυμήθη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν οἰκονομίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπετίμα τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν, ὡς γενόμενον αἴτιον μεγάλης σπατάλης, διότι ἐπρόκειτο νὰ δαπανηθῶσιν 80,000 δραχμῶν! Ὅταν οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρέστησαν πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν ἀδικίαν γινομένην, καὶ τὴν ἀντίφασιν εἰς ἣν περιέπιπτε, προτείνων νὰ μὴ μετατρέψωμεν τὴν πληρωμὴν τῶν συντάξεων ἀπὸ παλαιὰς εἰς νέας δραχμὰς, τότε πάλιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνθυμήθη, ὅτι ἡ πρότασις θέλει φέρει δαπάνην 300,000 δραχμῶν ὑπὲρ τῶν ἀγωνιστῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων, καὶ προσῆλθεν ἐλέγχων τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐπὶ σπατάλῃ καὶ ἀντιφάσει. Ἐλησμόνησεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀσθενὴς μὲν κατ’ ἀριθμὸν, ἰσχυρὰ δὲ κατὰ λόγον καὶ δίκαιον, ἠγωνίσθη πέρυσιν, ἵνα σταματήσῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἑτοίμην νὰ σπαταλήσῃ 300,000 δραχμῶν, διὰ νὰ δημιουργήσῃ 300 καὶ πλέον θέσεις ἀστυνόμων δασῶν καὶ δασονόμων καὶ δασαρχῶν, πλουτίζων τὸ ρουσφετολόγιόν του· ἠγωνίσθη, ἵνα σταματήσῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἑτοίμην νὰ σπαταλήσῃ 100,000 ἄλλων δραχμῶν, ἵνα δημιουργήσῃ μίαν ἔτι θέσιν ἐπαρχιακοῦ ἰατροῦ κατ’ ἐπαρχίαν, ὅπως καὶ κατὰ τοῦτο πλουτίσῃ τὸ ρουσφετολόγιον· ἠγωνίσθη νὰ σταματήσῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἑτοίμην νὰ σπαταλήσῃ 400,000 δραχμῶν χάριν τοῦ κ. Σπάρταλη. Καὶ ἐνῷ μᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἡ δαπάνη ἦτον ἐξηλεγμένη καὶ παρίστα χρέος τοῦ Δημοσίου ἀναμφισβήτητον, μετ’ ὀλίγον τότε εἶπεν, ὅτι ἀποσύρει τὴν αἴτησιν, διότι εἶχεν ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ, καὶ δὲν εἶχε μελετήσει ἔτι αὐτό. Καὶ ἐπικρίνει τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐπὶ σπατάλῃ, αὐτὸς οὗτος ἀντιφάσκων πρὸς ἑαυτόν· διότι, ἐνῷ προβάλλει 12,000,000 δραχμῶν αὔξησιν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884, δὲν δέχεται ἔπειτα αἱ συντάξεις νὰ πληρωθῶσιν εἰς νέας δραχμάς! Ἐν οὐ δέοντι δὲ σήμερον ἐμνήσθη τῆς ἐκθέσεως τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, οὐδὲ συζητοῦμεν σήμερον ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ οὐδὲ κατετέθη ἔτι, οὐδ’ ἐδημοσιεύθη ἡ ἔκθεσις αὐτῆς. Ἀλλὰ περὶ ταύτης, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις. Ὁ τόπος εἰς τὸν ὁποῖον ἀνετράφη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδίδαξεν αὐτὸν μάθημα, τὸ ὁποῖον ὁσημέραι φροντίζει νὰ ἐφαρμόζῃ, νὰ προλαμβάνῃ τὰ ζητήματα, προτάσσων ἀναίρεσιν αὐτῶν πρὶν ἢ ταῦτα προταθῶσι πρὸς συζήτησιν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ προκαταλάβῃ τὸ κοινόν. Ἀλλὰ ἡ τακτικὴ αὐτὴ δὲν εἶναι κοινοβουλευτική· ἴσως συνειθίζεται ἐν ἄλλαις αἰθούσαις ἢ συλλόγοις, δὲν συνειθίζεται ὅμως ἐν ταῖς αἰθούσαις τῶν Κοινοβουλίων. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ προταθῶσι πρὸς συζήτησιν καὶ ἔρευναν αἱ γνῶμαι τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, τότε θέλει ἰδεῖ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ποίας οἰκονομίας προτείνουσι τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας. Θέλει ἰδεῖ, ὅτι, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ θέσεις νέας, καὶ νὰ καταστήσῃ διοίκησιν πολυτελῆ κατὰ τὸ προσωπικόν, ἠναγκάσθη νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐγγραφάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀκατάληπτοι. Ἀνεφέρω μίαν καὶ μόνην. Ἔν τινι φύλλῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέγνων τὴν ἑξῆς ἐπιγραφήν, μὴ δυνηθεὶς νὰ κρατήσω τὴν ἔκπληξιν «γραφεῖς, ἱερεῖς καὶ ἰδιῶται 150,000 δραχμάς». Τοιαῦται εἶναι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ἐπιζητεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ τοιαῦται εἶναι αἱ σπατάλαι, τὰς ὁποίας ἡ μειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καθῆκον εἶχε νὰ στηλιτεύσῃ. Ἐὰν εἶχον συνεννοηθῆ μὲ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου βουλευτὴν Εὐρυτανίας πρὶν ἢ λάβῃ τὸν λόγον, ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ μὴ ζητήσῃ, ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ ἀνασκευάσῃ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς προέβαλεν, ὅταν πρὸ ὀλίγου ἔλεγε βεβαιῶν, ὅτι ἡ μετατροπὴ τῶν συντάξεων ἀπὸ παλαιῶν εἰς νέας δραχμάς, ἥτις δὲν δύναται νὰ γείνῃ χωρὶς νὰ διαταραχθῇ τὸ ἰσοζύγιόν του, δὲν εἶναι πλήρης ἀπονομὴ δικαιοσύνης εἰς τοὺς συνταξιούχους, ἐλαχίστην περιποιοῦσα εἰς αὐτοὺς συνδρομήν· ὅτι αὐτὸς νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῶσιν αἱ συντάξεις των εἰς μεγαλειτέραν ἀναλογίαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν συμβιβάζεται μὲ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, δὲν προβάλλει τοιαύτην αὔξησιν, ἀλλὰ δὲν δέχεται καὶ τὴν μετατροπὴν τῶν παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας. Ὅταν ἤκουσα τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν τοῦτο προβάλλοντα, ἐνεθυμήθην Πρωθυπουργὸν πρὸ τεσσαρακονταετίας κυβερνήσαντα τὴν Ἑλλάδα. Εἶχε παύσει γραμματέα τινὰ τῆς Νομαρχίας Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Ὁ γραμματεὺς αὐτὸς ἐζήτει νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ διὰ νὰ παραστήσῃ ὅτι ἀδίκως ἐπαύθη καὶ ζητήσῃ νὰ ἐπανέλθῃ· ὁ Πρωθυπουργὸς ἦτον ἀόρατος. Μετὰ τριῶν μηνῶν μόχθους ἠδυνήθη ὁ παυθεὶς νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἠρώτησεν αὐτὸν τίς εἶναι, μαθὼν δὲ τίς ἦτο καὶ ἀκούσας τὸ ὄνομά του, ὁ Πρωθυπουργὸς ἐνθυμήθη ὅτι ἦτο φίλος ὁ πατὴρ τοῦ παυθέντος, καὶ ἤρχισε νὰ διηγῆται εἰς τὸν παυθέντα τὰς ἐκδουλεύσεις εἰς τὴν πατρίδα τοῦ πατρός του. Ὁ παυθεὶς τότε παρεπονέθη διὰ τὴν παῦσίν του, ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἐπαύθης. Ὁ παυθεὶς ἐπέμεινε βεβαιῶν ὅτι ἐπαύθη καὶ λέγων ὅτι κατέχει τὸ ἔγγραφον τῆς κοινοποιήσεως τῆς παύσεώς του· ἀρνουμένου δὲ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὅτι ἔπαυσεν αὐτὸν, ὁ παραπονούμενος ὑπεσχέθη νὰ ἐπιδείξῃ αὐτῷ τὴν κοινοποίησιν τῆς παύσεώς του. Οὕτως ἔληξεν ἡ ἀκρόασις τοῦ παυθέντος. Ἀλλὰ ὁ παυθεὶς μόλις μετὰ ἕνα μῆνα ἠδυνήθη νὰ συναντήσῃ πάλιν τὸν Πρωθυπουργὸν, τότε δ’ ἐπέδειξεν αὐτῷ τὸ ἔγγραφον τῆς παύσεώς του. Ἆ! ἐνθυμοῦμαι εἶπεν, ὅτι σὲ ἔπαυσα· ἀλλὰ σὲ ἔπαυσα, διότι ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἦσαι γραμματεὺς Νομαρχίας, ἀλλὰ νὰ ἔχῃς ἀνωτέραν θέσιν, καὶ δι’ αὐτὸ σὲ ἔπαυσα. Καὶ οὕτω μὲν ὁ μακαρίτης Κωλέττης ἔλεγε πρὸς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν διεκρίνετο διὰ τὴν εὐφυΐαν του καὶ τὴν ἀντίληψίν του, πολὺ δὲ ἧσσον διὰ τὴν κρίσιν του. Ἀλλ’ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἐνόμισεν, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἀποτελεῖται ἀπὸ ὁμοίους ἐκείνου, καὶ ἠθέλησε νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς βουλευτὰς τοὺς ἀγυρτικοὺς λόγους, οὓς πρὸ μικροῦ εἶπεν! Ἐὰν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν φίλοι τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν δυσφορῶσι δι’ αὐτὸ, ἐγὼ καὶ τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἀνεχθῶμεν τοιαύτην ὕβριν.

§61Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι, νομίζω, ἀνάξιον τοῦ κόπου, εἶναι μάλιστα περιττὸν νὰ ἀνασκευασθῶσιν ὅσα ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὁμιλῶν περὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι δὲ περιττὸν, διότι οἱ ἀκούσαντες ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ διΐδωμεν καὶ διείδομεν τὴν στενοχωρίαν, εἰς ἣν εὑρέθη ὁ κ. Πρωθυπουργός· περιῆλθεν εἰς τὸ ἀδιέξοδον· ἤθελε δὲ καὶ δὶς ἐπεχείρησε νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου, ἀλλ’ ἄτρωτος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ. Εἶναι μηδὲν ὅσα εἶπε κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ κ. Τρικούπης, παραβαλλόμενα πρὸς ἐκεῖνα, ὅσα καθ’ ἑαυτοῦ εἶπε. Δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ, ὅτι ἡ πρότασίς μου, ἡ τόσον δικαία, δὲν ἤθελε γίνει ἀσπαστῶς δεκτὴ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἀλλ’ ἐφανταζόμην πολὺ ὀλιγώτερον ὅτι διὰ νὰ ἀποκρούσῃ αὐτὴν, ἤθελε περιέλθει εἰς ἀντιφάσεις, αἵτινες δὲν τιμῶσι τὴν ἐγνωσμένην ἐμβρίθειαν αὐτοῦ. Δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑποθέσω ποτὲ ὅτι ἤθελε περιέλθει εἰς τοιαύτην ἀμηχανίαν, ὥστε νὰ ἀναιρέσῃ πᾶν ὅ,τι μέχρι τοῦδε εἶπε βεβαιῶν τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἰδίας ἑαυτοῦ πολιτικῆς ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Κράτους. Καὶ ἠκούσαμεν αὐτὸν ἀποφεύγοντα τὴν δαπάνην 350,000 δραχμῶν, οὐχὶ διότι δὲν θεωρεῖ αὐτὴν δικαίαν, ἀλλὰ διότι ἡ περὶ τῆς δικαίας ταύτης δαπάνης πρότασις προῆλθεν ἐκ τῶν ἀντιπάλων του, αὐτὸς δὲ—εἶναι πλέον πασίγνωστον—οὐδεμίαν ἐκ τῶν γνωμῶν τῶν ἀντιπάλων του ἀποδέχεται, ἂν δὲ τῷ ἦτο δυνατὸν, οὔτε τῆς φωνῆς αὐτῶν θὰ ἤκουεν! Ἰδοὺ δὲ διατί περιπλακεὶς, ὡμολόγησεν ὅτι οὐδεμίαν πεποίθησιν ἔχει περὶ τῆς ἀκριβείας τοῦ Προϋπολογισμοῦ του, ὅστις εἶναι τῆς πολιτικῆς πάσης Κυβερνήσεως ἡ βάσις, καὶ ἐξήλεγξε μάλιστα ἀστείως τὴν Ἀντιπολίτευσιν αὐτὸς οὗτος ὁ τὸν Προϋπολογισμὸν ὑποβαλὼν, κατέκρινε μάλιστα τὰ μέλη αὐτῆς, ὅτι ἀναγνωρίζουσι τὸ μέχρι λεπτοῦ ἀκριβὲς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ αὐτὸς ὁ συντάκτης του τὸν θεωρεῖ ψευδῆ! Ἐγὼ ὁμιλῶν πρὶν, καθαρῶς εἶπον, ὅτι ἀποφεύγω τὴν περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησιν, διότι δὲν εἶναι ἡ παροῦσα πρὸς τοῦτο στιγμή· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ προσφύγῃ ἐπὶ ἰδίᾳ ζημίᾳ εἰς τὸ τέχνασμα τοῦτο διὰ νὰ ἀναγάγῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀναγωγῆς τῶν συντάξεων, τὸ τόσον ἁπλοῦν, τὸ τόσον δίκαιον, τὸ στοιχειώδους φιλανθρωπίας ζήτημα, εἰς ζήτημα πολιτικὸν, καὶ νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς φίλους του νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς ἀδικίας, νομίζοντες ὅτι ψηφίζουσιν ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἐχάρην πρὸς στιγμὴν προχθές ἀλλὰ ἦτο στιγμὴ μόνον κατὰ δυστυχίαν! Ἐχάρην, ὅταν ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εὐγλώττως λέγοντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ ὁποίαν ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς ὄχι μόνον τῶν φίλων της βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀντιπάλων αὐτῆς ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων εἰς οὐσιώδη τοῦ Τόπου συμφέροντα, ἐπὶ ζητημάτων, ἅπερ δὲν θίγουσι τὸ σύνολον τῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου, καὶ δὲν περιέχουσιν ἔκφρασιν δυσπιστίας ἢ δισταγμοῦ. Ἤλπισα δὲ εὐλόγως, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τοῦ καθαρῶς οἰκονομικοῦ, ἤθελε δεχθῆ προθύμως τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἰδοὺ ὅτι σήμερον ἀφαιρεῖ καὶ ἀφ’ ἡμῶν καὶ ἀπὸ τῶν φίλων αὑτοῦ τὴν ἐλπίδα ταύτην. Διατί ὅμως δὲν διορᾷ ὁ κ. Τρικούπης ὅτι, οὕτω προσφερόμενος πρὸς τὴν Βουλὴν, καταῤῥίπτει αὐτὸς ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Τόπου αὐτὸ τὸ Πολίτευμα; Ὅταν ὁ λαὸς βλέπῃ ὅτι συζήτησις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ ἐπὶ οἵας δήποτε ἐκ τῶν προτάσεων τῶν βουλευτῶν, τῆς Κυβερνήσεως ἐπιβαλλομένης πρὸς κατάπνιξιν πάσης ὑπὲρ αὐτῶν φωνῆς, ἐγείρεται ἐν τῇ συνειδήσει αὐτοῦ ἡ πρόχειρος καὶ φυσικὴ ἰδέα τῆς ἀχρηστίας τῆς Βουλῆς. Πρὸς τί ὄντως ἡ Βουλή; Πρὸς τί οἱ ἀγῶνες οἱ ἐκλογικοί, τὰ ἔξοδα καὶ τὰ τόσα ἄλλα παρεπόμενα τῆς συγκροτήσεως καὶ λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἀφοῦ οὐδεμία φωνὴ, ἐγειρομένη ἐνταῦθα, δύναται νὰ γίνῃ ἀσπαστὴ καὶ οὐδὲ νὰ ἀκουσθῇ κἂν ἐπιτρέπεται; Καὶ λέγω, οὔτε κἂν ν’ ἀκουσθῇ, διότι κατὰ δυστυχίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐ μόνον ἀποκρούει κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐπιμόνως τὰς γνώμας τῶν ἀντιθέτων αὑτοῦ, ἀλλὰ καὶ προσπαθεῖ διὰ τρόπου ἥκιστα εὐλαβοῦς νὰ ἐπιβάλῃ αὐτοῖς σιγὴν, δι’ αἰτιάσεων ἀδίκων, δι’ ἐπιθέσεων βιαίων, διὰ διαστροφῶν, αἵτινες δὲν ἐπισκιάζουσι μὲν τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ’ ἀπογοητεύουσι τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς μαχομένους. Ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἀφορῶν εἰς τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος, καὶ φρονῶν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπιδείξεων ῥητορικῶν ἢ περὶ ἀντεγκλήσεων μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ περὶ ἀποδόσεως δικαιοσύνης, ἣν ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ μεθ’ ὅλα τὰ τεχνάσματα, δι’ ὧν ἠθέλησε νὰ συγκαλύψῃ τὴν ὁμολογίαν του, ἐπαναλαμβάνω δηλῶν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν θεωρῶ τὴν ψῆφον τὴν δοθησομένην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὡς πολιτικὴν, ὡς ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀποδοθῇ καὶ εἰς τοὺς συνταξιούχους τὸ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους ἀπονεμόμενον. Ἐνῷ δὲ τὸ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενον ποσὸν δὲν ἀποτελεῖ οὐδὲ τὸ ⅒ τοῦ πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους χορηγουμένου, τὸ ἀποκρούει φοβούμενος δῆθεν μήπως αἱ προβλέψεις αὑτοῦ περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ του δὲν πραγματοποιηθῶσιν. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ, εἶναι σπουδαῖα ταῦτα; Ἐὰν τοιούτους ἐνδοιασμοὺς ἔχῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὤφειλε νὰ ἔχῃ, διατί τόσον ἐλαφρῶς προέβη εἰς τὰς λοιπὰς μεγίστας αὐξήσεις τὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ; Κατεδείχθη ἐν ἄλλῃ συζητήσει ὅτι τὰ ἔξοδα μόνον τῆς διοικητικῆς ὑπηρεσίας ὑπερβαίνουσι κατὰ 11,000,000 τὰ τοῦ παρελθόντος ἔτους, χωρὶς νὰ προστεθῇ τι εἰς ἔξοδα ἀφορῶντα εἰς τὰ δάνεια. Ὅλαι αἱ αὐξήσεις αὗται ἀφορῶσιν εἰς τὴν διοίκησιν, δηλαδὴ εἰς τὸ προσωπικόν. Ἀλλὰ διατί, κ. Πρωθυπουργέ, δὲν ἐφοβήθητε περὶ τοῦ ἀνακριβοῦς τῶν προβλέψεών σας, ὅταν ηὐξάνετε κατὰ ἕνδεκα ἑκατομμύρια τὰ ἔξοδα τῆς συνήθους ὑπηρεσίας; Διατί δὲν ἐσκέφθητε τότε, ὅτι αἱ προβλέψεις σας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δύνανται νὰ ὦσι πεπλανημέναι; Διατί, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔτι τοῦ θέματος, ὅπερ, ἐὰν δὲν προεβάλετε σεῖς, δὲν ἤθελε προκύψει, οὐδὲ ἠθέλομεν παραστῆ εἰς τὴν παράδοξον ταύτην συζήτησιν, διατί δὲν ἐσκέφθητε, προκειμένου οὐχὶ πλέον περὶ 300,000, ἀλλὰ περὶ 4,000,000 δραχμῶν, περὶ τοῦ μὴ ἀκριβοῦς τῶν προβλέψεών σας; Ἀφοῦ, ὡς πάντες κατανοεῖτε, οὐδὲν οὐσιαστικὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸς ἀναίρεσιν τῆς προτάσεως, ἣν ὑπέβαλον, προσεπάθησε μόνον νὰ χαρακτηρίσῃ αὖθις αὐτὴν ὡς πρότασιν Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἐξεγείρῃ τὴν φιλοτιμίαν, τὴν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δικαίαν, τῶν φίλων αὐτοῦ πρὸς ὑπεράσπισίν του. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν καὶ ὁ ἁπλούστερος τῶν ἀνθρώπων νὰ φαντασθῇ ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις πιστεύει, ὅτι εἶναι πρόσκομμα παρεμβληθησόμενον εἰς τὴν οἰκονομικὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως ἡ προσθήκη 300,000 δραχμῶν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους; βεβαίως ὄχι· καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατερχόμενος εἰς ταπεινὸν ἔδαφος ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ αὖθις τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ ὑποστηρίζουσα τὸ δίκαιον, ὅπερ ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὸς—σημειώσατέ το καλῶς—εἰμὴ νὰ δυσφημήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐκθέσῃ δὲ τοὺς φίλους αὐτῆς καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς εἰς τὴν δυσμένειαν τῶν συνταξιούχων καὶ τῶν φίλων καὶ συγγενῶν αὐτῶν! Ἐὰν, κύριε Πρωθυπουργέ, τοιαύτην ἔχετε ἰδέαν περὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ Κοινοβουλίου τῆς πατρίδος σας, περιττὸν πλέον νὰ συζητῆτε μετ’ αὐτῆς, περιττὸν νὰ συζητῆτε μετ’ ἀνθρώπων, οἵτινες ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τούτου βήματος περὶ οὐδενὸς ἄλλου ἀγωνίζονται εἰμὴ περὶ τοῦ πῶς νὰ ἐκθέσωσιν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τὴν τόσῳ στίλβουσαν δημοτικότητά σας. Νομίζω, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι εἶναι ἀκόμη καιρὸς νὰ παλινδρομήσῃς· ἐὰν ἐπιμείνῃς θεωρῶν ἀτόπως καὶ ἄνευ λόγου τὸ ζήτημα τοῦτο πολιτικόν, εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ φίλοι σου δὲν θὰ σὲ ἐγκαταλείψωσι, καὶ ὅτι θὰ διαπράξωσι μετὰ σοῦ τὴν ἀδικίαν, ὅπως μὴ προκαλέσωσιν ἐν οὐ δέοντι κρίσιν, ὅπερ ἤθελεν εἶσθαι δι’ αὐτοὺς ἄφρων πολιτική. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πολιτικὸν—καὶ τοῦτο παρακαλῶ πάντας ἀνεξαιρέτως νὰ ἐννοήσητε—εἶναι ἁπλοῦν ζήτημα ἀποδόσεως δικαιοσύνης. Ἀνομολογήσατε λοιπὸν καὶ σεῖς, κύριε Πρωθυπουργέ, ταύτην τοὐλάχιστον τὴν φοράν, τὸ δίκαιον, καίτοι ὑποστηριζόμενον ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· ἱκανῶς μέχρι τοῦδε ἀπεδείξατε ὁποία εἶναι ἡ ἐπίδρασίς σας ἐπὶ τῆς γνώμης τῶν φίλων σας ἐπὶ τῶν πεποιθήσεων αὐτῶν, διότι οὕτω ὀφείλω νὰ χαρακτηρίσω τὴν συνδρομὴν ἣν οἱ φίλοι σας παρέχουσιν ὑμῖν. Ἀπεδείξατε μυριάκις ἤδη πόσον ὑπέροχος καὶ ἐπιβλητικὴ εἶναι ἡ ἐπίδρασίς σας αὕτη· μὴ καταχρᾶσθε τῆς μεγάλης ταύτης ἐμπιστοσύνης τῶν φίλων σας, διότι δὲν γνωρίζετε μέχρι πόσου δύναται νὰ προχωρήσῃ, τιθεμένη εἰς τοιαύτας δοκιμασίας ἡ ὑπομονὴ αὐτῶν, ἧς τὰ ὅρια δὲν εἶναι ἀπέραντα. Νόησον κἂν ἤδη, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι ὑπερεσκλήρυνας τὸ αἰτεῖσθαι. Περὶ τίνος πρόκειται πρὸς θεοῦ, διὰ νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τοσοῦτον; Πρόκειται ν’ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ παράπαν τὸν Προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἰδοὺ ἀκόμη ὅτι θελήσας νὰ ἐξέλθῃ αὖθις τοῦ ἀδιεξόδου, ἐξῆλθε τετρωμένος, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διέψευσε τὴν δοθεῖσαν χθὲς ῥητῶς ὑπόσχεσιν, ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος θὰ προτείνῃ καὶ τῶν συντάξεων τὴν ἀναγωγήν. Τὸν ἠκούσατε, ἐλέγχοντά με, εἰπόντα ὅτι δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ 300,000 δραχμῶν, καὶ σᾶς εἶπε: μὴ νομίζετε, ὅτι τόσαι μόνον χιλιάδες δραχμαὶ ἀπαιτοῦνται, διότι αὗται δὲν ἀρκοῦν ἢ διὰ τὸ παρὸν ἔτος, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῆτε πῶς θὰ ἔχητε τὸ ποσὸν διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη. Βεβαίως ἤμην πολὺ ἁπλοῦς διὰ νὰ πιστεύσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὑποσχόμενον ὅτι τὸ ἑπόμενον ἔτος θέλει εἰσαγάγει τὴν πρότασιν τῆς ἀναγωγῆς τῶν συντάξεων. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἤλπιζον νὰ ἀποζημιωθῶ τόσῳ δαψιλῶς ἐπὶ τῇ ἁπλότητί μου, ὥστε ν’ ἀκούσω σήμερον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λέγοντος, ὅτι ἐσκόπει νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν δοθεῖσαν χθὲς ὑπόσχεσιν. Ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζον ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, ποῖαι εἶναι αἱ ἄγνωστοι ἡμῖν αἰτίαι, ὧν ἕνεκα δεικνύει τοιαύτην ἀστοργίαν ὁ κ. Τρικούπης πρὸς τοὺς ἀτυχεῖς συνταξιούχους. Δὲν θέλω δὲ,—διότι αὐτὸ εἶναι λίαν ταπεινὸν—νὰ ὁμιλήσω ἐφ’ ὧν ἀκόσμως εἶπε περὶ τοῦ συμφέροντος δῆθεν ἐκείνων, οἵτινες συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ δικαίου τούτου μέτρου. Ἀλλοίμονον ἐὰν τοιαύτην ἰδέαν ἔχῃ περὶ τῶν ἄλλων ὁ κ. Πρωθυπουργός· λέγω δὲ ἀλλοίμονον, διότι εἶναι γνωστὸν τὸ ῥητὸν, ὅτι ἐκ τῶν οἰκείων κρίνει τις τὰ ἀλλότρια· ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει περὶ τῶν ἀντιπάλων του τοιαύτην ἰδέαν· τοσοῦτον ταπεινὸν δὲν τὸν θεωρῶ, οὔτε τόσον πρὸς ἑαυτὸν ἄδικον, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ δικαιολογηθῇ, καὶ θέλων νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου ὅπερ ἑαυτῷ ἐξ ἀδικαιολογήτου ἐπιμονῆς παρεσκεύασεν, εἶπε καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ ἐννοῇ ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, εἰς ἕνα Πρωθυπουργὸν μάλιστα, νὰ ἐκστομίζῃ πράγματα τόσῳ ταπεινά. Μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ καὶ τοῦ συναδέλφου μου ἐξ Εὐρυτανίας, εἶναι περιττὸν νὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλας λεπτομερείας. Τὸ ζήτημα εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὥστε δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐξηγήσεων. Πρόκειται ἤδη κυρίως περὶ τούτου· θὰ ἐπιμείνῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἵνα ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς φίλους του, ἐναντίον τῶν πολλαχῶς ἐκδηλωθεισῶν πεποιθήσεων αὐτῶν, τὴν ἰδικήν του γνώμην, ἔστω καὶ ἄδικον καὶ ἐντελῶς ἀνυποστήρικτον; Περὶ τούτου πρόκειται, καὶ διὰ νὰ πληροφορηθῇ περὶ τούτου καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Τόπος, καὶ διὰ νὰ πεισθῶμεν ἅπαντες, καὶ οἱ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ οἱ ἐκτὸς αὐτοῦ, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἐλπὶς ἐν τῷ μέλλοντι σπουδαίας λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὅτι οὐχὶ τοῦ Ἔθνους οἱ Ἀντιπρόσωποι νομοθετοῦσιν, ἀλλ’ εἷς μόνος ἄνθρωπος, ὁ Πρωθυπουργός, ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, ἣν διὰ τῆς προηγουμένης μου ἀγορεύσεως ἀνέπτυξα, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ θέσῃ αὐτὴν εἰς ψηφοφορίαν. (Ὅρα Παράρτημα).

§62ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἐζήτησε τὸν λόγον. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται περατωμένη. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ὑπέβαλε πρότασιν προσθήκης ἑνὸς ἐδαφίου εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, εἶναι δὲ δύω αἱ προτάσεις αὐτοῦ.

§64ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μία εἶναι ἡ πρότασις.

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζηνοπούλου, θὰ ἔχωμεν ἓν τῶν δύω ἀποτελεσμάτων, ἢ θὰ γείνῃ δεκτή, καὶ τότε θὰ τροποποιηθῇ τὸ Νομοσχέδιον, ἢ δὲν θὰ γείνῃ δεκτὴ καὶ θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ Νομοσχεδίου· τὸ φυσικὸν εἶναι νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζηνοπούλου.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζηνόπουλος λέγει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον.

§67ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τὸ ἄρθρον, ἡ πρότασις.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι ἄρχεται ἡ αὔξησις ἀπὸ 1ην Φεβρουαρίου (θόρυβος).

§69ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ψηφισθῶσι χωριστά.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Ἐννοεῖται ὅμως ὅτι συνδέονται αἱ δύω προτάσεις. Ἡ μία πρότασις εἶναι ὅτι οἱ μισθοὶ αὐξάνουν ἀπὸ 1ης Φεβρουαρίου, ἡ δευτέρα ὅτι πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ συνταξιοῦχοι.

§71ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνανται αἱ προτάσεις νὰ χωρισθῶσιν. Ὁ κ. Ζηνόπουλος, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, ἐπρότεινε πρῶτον ὅπως ἀρχίσῃ ἡ αὔξησις τῶν μισθῶν ἀπὸ 1ης Φεβρουαρίου, καὶ ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις, νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ συνταξιοῦχοι. Λοιπὸν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῶσιν ὁμοῦ....

§72ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι εἶναι τινὲς, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ συμπεριληφθῶσιν οἱ συνταξιοῦχοι, ἀλλ’ ὄχι καὶ οἱ μισθοὶ ν’ ἀρχίσωσιν ἀπὸ 1ης Φεβρουαρίου.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Χωριστὰ, χωριστά.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι......

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν δευτέραν πρότασιν τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν αὔξησιν καὶ οἱ συνταξιοῦχοι λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν συνόλῳ ἐψηφοφόρησαν 117, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 καὶ 20′ μ. μ.).