1884.02.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

τῆς 4 Φεβρουαρίου 1884.

(Σάββατον)

(Ὥρᾳ 3 Μ. Μ.)

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§1ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Εἰς τὴν ἰδικήν μου πρότασιν πρέπει νὰ προστεθῇ, ὅτι ἐζήτησα καὶ πίνακα τῶν Ἀστυνόμων, τοὺς ὁποίους ἐπρότειναν οἱ ἐπιτυχόντες Δήμαρχοι, καθὼς καὶ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον δὲν διωρίσθησαν. (Διορθοῦνται τὰ πρακτικά). Προσθέτω δὲ σήμερον νὰ προσαχθῇ κατάλογος καὶ τῶν δημοτικῶν εἰσπρακτόρων.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ τὰ πρακτικά;

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Ἀγριαπιδοφορίου τοῦ Δήμου Πηνειέων τῆς Ἐπαρχίας Ἠλείας, τῶν ὁποίων ἐκάη ναὸς καὶ ζητοῦσι βοήθειαν πρὸς ἀνοικοδόμησιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς Προξενικῆς δικαιοδοσίας ἐν Τύνιδι, καὶ γνωματεύει ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κύριος Μεσσηνέζης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§5Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ πεποίθησιν, σχηματισθεῖσαν ἐκ τῶν διδαγμάτων τῆς πείρας, εἰμὶ ὀπαδὸς ἀρχῶν συντηρητικῶν καὶ φιλελευθέρων· στέργω συνήθως τὰ παρόντα, ζητῶ τὰ βελτίω· βαδίζων τὴν κατ’ Ἀριστοτέλην μέσην καὶ ἀστασίαστον, προσέχω τὸν νοῦν εἰς τὰ πράγματα μᾶλλον ἢ εἰς τὰ πρόσωπα καὶ τὴν Ἐξουσίαν. Αἱ πολιτικαὶ παρεκτροπαί, τ’ ἀδικήματα, προκαλοῦσιν ἔστιν ὅτε ἐξεγέρσεις ἐν ἐμοὶ, ἀλλ’ ὁ ἐκ τούτου ψυχικός μου σάλος ταχέως παρέρχεται. Εἰς τὰς φιλελευθέρας δὲ καὶ συντηρητικὰς ἀρχὰς ἑπόμενος, καὶ τοῦτο μὲν διότι ἐν ταῖς τάξεσι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἐτελέσθη εἰσέτι, ἐφ’ ᾧ λυποῦμαι, ἡ ζύμωσις ἡ δυναμένη νὰ ἱκανώσῃ αὐτὴν νὰ δώσῃ εἰς τὸν τόπον Κυβέρνησιν ἀνάλογον πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τοὺς πόθους αὐτοῦ, τοῦτο δὲ διότι δεινοὺς διατρέχομεν καιροὺς, καὶ ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς κεῖνται τὰ πολλὰ τῆς Ἀνατολῆς, καὶ ἔχομεν ἑπομένως ἀνάγκην πρὸ παντὸς ἄλλου Κυβερνήσεως ἐχούσης κῦρος ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικὸν, ἐδήλωσα πρότερον καὶ δηλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τανῦν δὲν μετέρχομαι πολεμικὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀλλ’ ἀντιπολίτευσιν ἐλέγχου, ἀντιπολίτευσιν καθαρῶς βουλευτικὴν, καὶ τοῦτο ὅπως κρίνων καὶ ἐπικρίνων καὶ συζητῶν συντελέσω, ὅσον δύναμαι ἐν ἐμοί, εἰς τὸν καταρτισμὸν πολιτικῶν κομμάτων, ἐπαγγελλομένων καὶ ἐξυπηρετούντων ὡρισμένως καὶ ἐκπεφρασμένως πολιτικὰς ἀρχὰς, διότι εἴπέρ ποτε καιρὸς ὅπως καταλυθῇ τὸ σύστημα τῶν προσωπικῶν κομμάτων καὶ Κυβερνήσεων, τὸ σύστημα τοῦτο, ὅπερ ὑπῆρξεν ἡ κυρία αἰτία τῆς ἐκθρονίσεως Ἄνακτος διακριθέντος ἐπὶ ἀρεταῖς, ὄντως ἡγεμονικαῖς, καὶ ἐπὶ φιλελληνισμῷ, μεγίστην περιποιοῦντι τιμὴν εἰς τὴν ἰδέαν τὴν Ἑλληνικὴν, τὸ σύστημα τοῦτο, ὅπερ πολλάκις ἤγαγε τὴν νέαν τάξιν τῶν πραγμάτων εἰς τὸ χεῖλος τοῦ βαράθρου τῆς ἀναρχίας, ἐπιβάλλον ἡμῖν ἀγῶνας ἀγόνους καὶ ἀδόξους, τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον πάντες καταδικάζομεν, ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας διατελοῦντες, μὴ ἐξαιρουμένου καὶ αὐτοῦ τοῦ τοσοῦτον ἐπιτυχῶς τανῦν μετερχομένου αὐτὸ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ σύστημα τοῦτο, ὅπερ ἐπέβαλεν εἰς τὴν δευτέραν ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴν Συνέλευσιν Πολίτευμα ἱστάμενον ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνου ποδὸς καὶ ἀπειλοῦν ἀπαύστως πτῶσιν ἢ ἐπὶ τὸν ἀπολυτισμόν, ὅπερ ὀλέθριον, ἢ ἐπὶ τὴν ἀναρχίαν, ὅπερ καταστρεπτικόν, καὶ τοῦ ὁποίου Πολιτεύματος ὑφισταμένου ἀδύνατος ἀποβαίνει, ὡς ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδείκνυται, ἡ διοίκησις τοῦ Τόπου κατ’ ἄλλο σύστημα ἢ αὐτὸ τὸ ὀλέθριον. Ἔστω δὲ πρὸς γνῶσιν ὑμῶν τῶν νεωτέρων, καὶ τοιοῦτοι ἐστὲ οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ὅστις προσήνεγκε μεγάλας τῷ Τόπῳ ὑπηρεσίας ἐπὶ Ὄθωνος, συγκρατήσας, ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Τόπου τὴν τάξιν τῶν πραγμάτων ἐκείνην κλονισθεῖσαν ἐκ τῆς Σεπτεμβριανῆς Μεταπολιτεύσεως ἐπὶ 20 ὅλα ἔτη, ἡ κατάργησις λέγω τοῦ θεσμοῦ τούτου εἶναι ἔργον οὐχὶ σκέψεων ἐμβριθῶν καὶ ὡρίμων, ἔργον οὐχὶ ἐκτιμήσεως καὶ μελέτης τῶν περιστάσεων, τῶν ἀναγκῶν, τῶν παραδόσεων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ ἔργον ἄβουλον τῆς ἐπὶ τῷ σημείῳ τούτῳ συναντήσεως διαφόρων προσωπικῶν κομμάτων. Τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος καταρτισθὲν ὑπὸ πάσης κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐξοχότητος, εἴτε ἐπιστημονικῆς εἴτε πολιτικῆς, περιεῖχε τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, καὶ κατεῖχεν οὗτος τὴν πρέπουσαν ἐν παντὶ Πολιτεύματι θέσιν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν προσέλευσιν τῶν ἐξ Ἑπτανήσου πληρεξουσίων ἀπέβη ἀδύνατος ἡ εἰς τὴν Ἐξουσίαν ἐπάνοδος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως, καὶ τοῦτο διότι ἐπέμενεν ὁ πολὺς ἐκεῖνος ἀνὴρ εἰς τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως καθαρῶς κομματικῆς, ἰσχυρὰ δὲ ἐν τῇ Συνελεύσει πλειονότης ἐτάχθη παρὰ τῷ ὑπὸ τὸν ἔνδοξον Κανάρην Πρωθυπουργείῳ, καὶ γοργῷ τῷ βήματι προέβαινεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Πολιτεύματος. Ἐὰν δὲ ἐπεψηφίζετο τὸ Πολίτευμα, τηρουμένου καὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, τὸ Σῶμα τοῦτο θὰ κατηρτίζετο ἐκ τοῦ ὑπὸ τοῦ Ναυάρχου κόμματος, ἀποκλειομένων καὶ τῶν ἐξ Ἑπτανήσου ῥιζοσπαστῶν, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν δὲν εἶχον τὰ τοῦ Γερουσιαστοῦ προσόντα, ὁ δὲ τοιοῦτος σχηματισμὸς ἤθελεν ἐνισχύσει μεγάλως τὸ κατέχον τὴν Ἐξουσίαν κόμμα. Τοῦτο ἤρκεσεν ὅπως πάντα τὰ ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας προσωπικὰ κόμματα καὶ αὐτοὶ οἱ ἐξ Ἑπτανήσου ῥιζοσπάσται, τῶν ὁποίων τὸν ἀρχηγὸν βλέπετε καθήμενον παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ, ἀποκηρύξωσι τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας καὶ χαρακτηρίσωσιν αὐτὸν ὡς ὀλέθριον εἴς τε τὴν Βασιλείαν καὶ τὰς ἐλευθερίας τοῦ τόπου, καὶ τῇ συμπράξει ὅλων τούτων τῶν στοιχείων ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας κατηργήθη οὐχὶ μετὰ σπουδαίαν καὶ σοβαρὰν συζήτησιν, ἀλλὰ διὰ βοῆς καὶ ἀλαλαγμῶν. Τοῦ αὐτοῦ ὀλεθρίου συστήματος ἔργον εἶναι καὶ ἡ κατὰ τὴν πρώτην βουλευτικὴν περίοδον κατάργησις τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας, θεσμοῦ χρησιμωτάτου εἰς τὴν κανονικὴν καὶ εὔρυθμον ἀνάπτυξιν πάσης εὐνομουμένης πολιτείας. Ναὶ, κύριοι, καιρὸς ὅπως καταργηθῇ τὸ ὀλέθριον τοῦτο σύστημα, τὸ διαιροῦν ἡμᾶς ἀπαύστως εἰς στρατόπεδα ἐχθρικὰ, ἕτοιμα νὰ ἔλθωμεν εἰς χεῖρας, τὸ σμικρῦνον καὶ ταπεινοῦν τὸ φρόνημα, τὸ διαφθεῖρον τὴν καρδίαν, τὸ δηλητηριάζον πᾶσαν εὐγενῆ ὕπαρξιν, τὸ ὁδηγῆσαν εἰς ἄωρον θάνατον καὶ τὸν Βασιλέα Ὄθωνα, καὶ τὸν Βούλγαρην, καὶ τὸν Δεληγεώργην, καὶ τὸν Ζαΐμην καὶ αὐτὸν τὸν Κουμουνδοῦρον, τὸ ἀπείρων κακῶν τῷ Τόπῳ πρόξενον γενόμενον. Ἀλλ’ ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ πραγμάτωσις τοῦ γενικοῦ τούτου πόθου τῆς ἐπειγούσης ταύτης πολιτειακῆς ἀνάγκης, δέον νὰ θέσωμεν ἐκποδὼν τὰ ἐκ τοῦ Πολιτεύματος ἐπιπροσθοῦντα εἰς τοῦτο προσκόμματα, δέον νὰ τολμήσωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος· διότι, καθ’ ἃ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, τοῦ χωλοῦ τούτου καὶ πολυτρόπως χωλαίνοντος ὑφισταμένου, ἀδύνατος ἀποβαίνει ἡ Κυβέρνησις τοῦ Τόπου κατ’ ἄλλο σύστημα ἢ αὐτὸ τὸ ὀλέθριον. Ἐπείγει δὲ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἡ περὶ τούτου σκέψις καὶ ἀπόφασις, διότι κατὰ τὰ μηνύματα τῶν καιρῶν, ἂν δὲν σπεύσωμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς θεραπείας τοῦ κακοῦ, ἐὰν δὲν πεισθῶμεν καὶ δὲν πείσωμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν αὐτὸ διὰ τῆς ἐννόμου ὁδοῦ, ταχέως τρεπόμεθα εἰς τὴν ἔκνομον τὴν ἄγουσαν εἰς τὸν ἀπολυτισμὸν ἢ εἰς τὴν ἀναρχίαν. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἀπασχολήσω τὰς σκέψεις αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ζωτικωτάτου καὶ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, δικαιολογῶν τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ὑποβάλω σχετικὴν πρότασιν. Ἡ περὶ ἀναθεωρήσεως διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι σοφὴ, σύμφωνος οὖσα πρὸς τὰς ὑπαγορεύσεις καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας τῶν ἐθνῶν, ὅσα ἐκυβερνήθησαν καὶ κυβερνῶνται κατ’ ἐλευθέρους θεσμοὺς, καὶ πολλὰς ἐπ’ αὐτῇ ὀφείλομεν χάριτας τῇ Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῇ Συνελεύσει, διότι οὕτω παρέχεται ἡμῖν τὸ μέσον, ὅπως ἄνευ κλονισμῶν, ἄνευ βιαίων μεταβολῶν, ἀναιρουσῶν τὴν αὐθεντίαν καὶ τὸ κῦρος καὶ τῶν θεσμῶν καὶ τῶν νόμων, θεραπεύσωμεν τὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας φέρει τὸ ἔργον αὐτῆς, καταρτισθὲν ὑπὸ περιστάσεις δεινοῦ πολιτικοῦ σάλου. Περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως προνοεῖ τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος, φέρον ἐπὶ γράμμασι· «δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ὁλοκλήρου τοῦ Συντάγματος, ὡρισμέναι ὅμως αὐτοῦ διατάξεις, ἐκ τῶν μὴ θεμελιωδῶν, δύνανται ν’ ἀναθεωρηθῶσιν, ἀφοῦ παρέλθωσι 10 ἔτη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του, καὶ ἀφοῦ μετὰ ταῦτα βεβαιωθῇ προσηκόντως ἡ ἀνάγκη αὕτη.» Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως θεωρεῖται βεβαία, ἐὰν ἡ Βουλὴ κατὰ δύω συνεχεῖς περιόδους διὰ τῶν ¾ τῶν ψήφων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ αὐτῆς ζητήσῃ τὴν ἀναθεώρησιν δι’ ἰδίας πράξεως ὁριζούσης τὰς ἀναθεωρητέας διατάξεις· ἀποφασισθείσης τῆς ἀναθεωρήσεως, διαλύεται ἡ ὑφεστῶσα Βουλὴ καὶ συγκαλεῖται νέα εἰδικῶς πρὸς τοῦτο ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, καὶ ἀποφασίζει ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων». Κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν λίαν λελογισμένην, ἡ ἀναθεώρησις γίνεται, ἀφοῦ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ ὁρισθῶσιν αἱ ἀναθεωρητέαι διατάξεις, οὐχὶ ὑπὸ Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ὑπὸ Βουλῆς ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ἥτις ἀποφασίζει περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν διατάξεων ἐκείνων, αἵτινες ὁρίζουσι πρὸς τοῦτο. Ἄρα ἡ διὰ τὴν ἀναθεώρησιν συγκαλουμένη Βουλή, ἔχουσα ὡρισμένην καὶ περιωρισμένην ἐντολὴν, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια τῆς ἐντολῆς ταύτης· καὶ ἂν τολμήσῃ τὸ τοιοῦτον, δύναται ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, δυνάμει τοῦ Συντάγματος, νὰ μὴ κυρώσῃ τὰς καθ’ ὑπέρβασιν ληφθείσας ἀποφάσεις καὶ νὰ διαλύσῃ ἔτι τὴν παρακούσασαν Βουλήν. Ἄρα δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, ὅν τινες φοβοῦνται, νὰ ἴδωμεν τὴν Βουλὴν μετατρεπομένην εἰς Συντακτικὴν Συνέλευσιν καὶ προβαίνουσαν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν διατάξεων, αἵτινες δὲν ὡρίσθησαν πρὸς τοῦτο: Δὲν ἐπιτρέπεται δὲ, κύριοι, νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι πολιτεία, ἥτις ὑγιαίνουσα καὶ σωφρονοῦσα ἤθελε, τὴν ἔκνομον βαδίζουσα ὁδὸν, λύσει τὸ τῆς ἀναθεωρήσεως ζήτημα, ἤθελεν ἀφηνιάσει αἴφνης καὶ ἤθελεν ἐκτραπῆ ἢ ἤθελεν ἐπιτρέψει εἰς ἄλλους νὰ ἐκτραπῶσιν εἰς ἐπαναστατικὰ τολμήματα. Κατὰ τὴν ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου 107 διάταξιν δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ὁλοκλήρου τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ὡρισμένων μόνον διατάξεων ἐκ τῶν μὴ θεμελιωδῶν. Ἡ ρῆσις αὕτη γεννᾷ τὸ ζήτημα ὁποῖαι εἰσὶν αἱ θεμελιώδεις καὶ ὁποῖαι αἱ μὴ θεμελιώδεις, ὧν τινων καὶ ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα ἑρμηνευτικὸν καὶ ὑπάγεται κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν βουλευτῶν, αἵτινες θ’ ἀποφασίσωσι περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων καὶ θὰ ὁρίσωσιν αὐτὰς, καθὼς καὶ τῆς Βουλῆς ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ βουλευτῶν συγκροτηθησομένης, ἥτις θ’ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς τὴν ἀναθεώρησιν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς τὴν ἔννοιαν τῆς διατάξεως ταύτης δίδει ἡμῖν πλήρη ἡ ἐν τῇ Συνελεύσει ἀγόρευσις τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος ἀξιοτίμου νῦν βουλευτοῦ καὶ τότε πληρεξουσίου κ. Μίληση, καὶ εἶναι ἡ ἔννοια αὐτοῦ σύμφωνος καὶ πρὸς τὰ πορίσματα, εἰς ἅτινα ἄγεταί τις ἀκολουθῶν τὰς ἀρχὰς τῆς λογικῆς ἑρμηνευτικῆς. Κατὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Μίλησην, ἡ ἀναθεώρησις δὲν πρέπει νὰ θίξῃ τὰς θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, δὲν δύναται π. χ. ἡ Συνέλευσις ὑπὸ τὴν πρόφασιν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ ἔργου της νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε ἄλλο Σῶμα νὰ τὸ ἀνατρέψῃ ἐκ βάθρων, καὶ ἀντὶ Συντάγματος νὰ ἐγκαθιδρύσῃ Δημοκρατίαν ἢ ἀπόλυτον Μοναρχίαν· διότι τοῦτο μόνον δι’ ἐπαναστάσεως τοῦ λαοῦ δύναται νὰ γίνῃ. Ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἐλάλησαν καὶ οἱ τότε Ὑπουργοὶ τοῦ Κράτους, ὁ ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει Κουμουνδοῦρος καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Θ. Δηλιγιάννης. Ἄρα αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος αἱ θεμελιώδεις, αἱ μὴ ὑπαγόμεναι εἰς ἀναθεώρησιν, εἶνε αἱ χαρακτηρίζουσαι τὸ εἶδος τοῦ Πολιτεύματις καὶ καθορίζουσαι αὐτὸ, τουτέστιν ὅτι ἱδρύεται Συνταγματικὴ Μοναρχία, τῇ δυνάμει τῆς κυριαρχίας τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἡ Βασιλεία εἶναι διαδοχικὴ, ὅτι ὁ ἡγεμὼν εἶναι ἀνεύθυνος, ὑπεύθυνοι δὲ οἱ Ὑπουργοὶ, ὅτι τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ εἶναι ἀπαραβίαστα, ὅτι τὴν πολιτικὴν ἀπαρτίζουσι τρεῖς ἀπ’ ἀλλήλων κεχωρισμέναι Ἐξουσίαι, πᾶσαι δ’ αἱ λοιπαὶ διατάξεις, κανονιστικαὶ οὖσαι τοῦ τρόπου τῆς ἐξασκήσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν καὶ τῆς ἐξασκήσεως τῆς ἐνεργείας τῶν τριῶν τοῦ Κράτους Ἐξουσιῶν, ὑπάγονται εἰς τὴν ἀναθεώρησιν. Εὐρὺ λοιπὸν εἶναι τὸ τῆς ἀναθεωρήσεως δικαίωμα, καὶ δὲν περιορίζεται, ὥς τινες ὑπολαμβάνουσιν, εἰς ἀσημάντους διατάξεις, ἀλλ’ ἐπεκτείνεται ἐφ’ ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος ἐξαιρέσει τῶν θεμελιωδῶν· «Θέλω, λέγει ὁ βαθύνους Κουμουνδοῦρος, συζητουμένου τοῦ ἐν λόγῳ ἄρθρου, τὴν ἀναθεώρησιν, διότι προοδεύει τὸ Ἔθνος, μετὰ τὰς τελευταίας μάλιστα ἀνακαλύψεις καὶ προόδους ἀνεπτύχθη τὸ δημόσιον πνεῦμα, νέαι ἀνάγκαι γεννῶνται, καὶ ὅλαι αὐταὶ ἀπαιτοῦσι θεραπείαν, καὶ ἂν ἀρνηθῆτε εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτας θεραπείαν, ὡς ἱκανοποίησις ἐπέρχεται ἔκρηξις, ἥτις συνοδεύεται πάντοτε μὲ καταστροφάς. Θέλω νὰ προοδεύσῃ τὸ Ἔθνος τακτικὰ, ἁρμονικῶς καὶ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας του. Θέλω νὰ καθιερώσητε καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον ἐν Ἀγγλίᾳ, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλαι αἱ ἀνάγκαι, πᾶσα πρόοδος καὶ ἀνάπτυξις δύναται ἡσύχως καὶ κανονικῶς καὶ ἁρμονικῶς νὰ ἐξετασθῇ, νὰ μελετηθῇ, νὰ καθιερωθῇ· τίποτε οὕτω δὲν ἐμποδίζει τὴν διόρθωσιν, καὶ ἀποφεύγει τις ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου, τὸ νὰ ἐπιτυγχάνωνται αὐταὶ αἱ βελτιώσεις δι’ ἐπαναστάσεων καὶ καταστροφῶν». Τῶν λόγων τούτων τοῦ ἐξόχου πολιτευτοῦ, τὸ ἐμβριθὲς καὶ σπουδαῖον καὶ ὀρθὸν ἀποδεικνύει τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν· διότι μὴ πλανώμεθα, ὁ θάνατος τοῦ διαπρεποῦς ἐκείνου καὶ ἐπιφανοῦς πολιτικοῦ ἀνδρὸς ἀνέβαλεν, ἀλλὰ δὲν ἔθεσεν ἐκποδὼν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον πρὸ καιροῦ διατρέχομεν, τοῦ νὰ φθάσωμεν εἰς βιαίαν πολιτικὴν κρίσιν, καὶ ἀφεύκτως αὕτη ἐπέρχεται, ἂν δὲν μεταβάλωμεν κυβερνητικὸν σύστημα καὶ δὲν ἄρωμεν τὰ προσκόμματα, ὅσα προκύπτουσιν εἰς τοῦτο ἐκ τῶν ἀτελειῶν τοῦ Πολιτεύματος. Ἡ ἀναθεώρησις ἐπιτρέπεται κατὰ τὸ ἄρθρον 107 μετὰ παρέλευσιν 10 ἐτῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος. Παρῆλθον ἔκτοτε οὐχὶ 10 ἀλλὰ 20. Τοῦ ὅρου δὲ τούτου πληρωθέντος, δύναται νὰ γίνῃ σκέψις καὶ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις περὶ ἀναθεωρήσεως. Ἄρα ἡ Βουλὴ αὐτὴ δύναται, προσθέτω, καὶ ὀφείλει, ὑπείκουσα εἰς τὴν φωνὴν τῶν πραγμάτων καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας, νὰ προβῇ εἰς τοῦτο. Τούτου ἕνεκα τολμῶ, κύριοι, νὰ προχωρήσω καὶ νὰ ὑποδείξω τινὰς ἐκ τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας θεωρῶ ὡς ἀναθεωρητέας πρὸς δικαιολόγησιν τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἐν τέλει τοῦ λόγου μου προτίθεμαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ Σώματος καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὀφείλω νὰ ὑποβάλω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐὰν τὸ Σῶμα ἀποφασίζῃ νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὴν πρότασιν, δέον πρὸ παντὸς νὰ ἐκλέξῃ ἐπιτροπὴν ἢ ν’ ἀναθέσῃ τὸν σχηματισμὸν τοιαύτης εἰς τὸν ἀξιότιμον αὐτοῦ Πρόεδρον, ὅπως συντάξῃ αὕτη πρότασιν περὶ ἀναθεωρήσεως, ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ συζητηθῇ αὕτη ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης εἰς πρώτην συζήτησιν, ἀναβαλλομένων τῶν δύω ἄλλων συζητήσεων εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον, τὴν καὶ τελευταίαν τῆς περιόδου ταύτης, καὶ τοῦτο, ὅπως λάβωσι τὸν καιρὸν καὶ βουλευταὶ καὶ ἐπιστήμονες καὶ δημοσιογράφοι νὰ ἐξετάσωσιν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις διὰ μακρῶν καὶ κατὰ βάθος ἅπαντα τὰ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν ὁρῶντα ζητήματα. Ἐὰν δὲ αἱ περιστάσεις ἐπιτρέψωσι τοῦτο καὶ κατὰ τὴν ἑπομένην περίοδον, ὅτε κατὰ τὸ Σύνταγμα θέλει ὑποβληθῆ εἰς δευτέραν δοκιμασίαν ἡ περὶ ἀναθεωρήσεως πρότασις, νὰ ὑποβληθῇ αὕτη εἰς τὴν τρίτην τῆς περιόδου ταύτης Σύνοδον, ὅπως μὴ ἐκτίθηται ὁ Τόπος εἰς συνεχεῖς ἐκλογικοὺς σάλους. Ὅταν τὰ ἔργα οὕτω τελῶνται, τότε εἶναι καὶ μόνιμα, διότι φέρουσι τὸν χαρακτῆρα τῶν μεμελετημένων καὶ ἐσκεμμένων ἔργων καὶ τὴν σφραγῖδα τῆς δυνατῆς παρ’ ἀνθρώποις τελειότητος. Ὁποῖαι δὲ αἱ ἀναθεωρητέαι διατάξεις κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην τοὐλάχιστον; Ἐπιλαμβανόμενος τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος ἄρχομαι λέγων, ὅτι ὀφείλομεν κατὰ πρῶτον νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ 22 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ὅπως ἐπαναφέρωμεν ἐν τῇ Πολιτείᾳ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ὑπείκοντες εἰς τὰ διδάγματα τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς ἱστορίας τῶν Ἐθνῶν καὶ εἰς τοὺς κανόνας κατὰ τοὺς ὁποίους διοικοῦνται αἱ κοινωνίαι, ἀπαρτιζόμεναι ἐκ διαφόρων στοιχείων διακρινομένων ἐκ τῆς ἡλικίας, ἐκ τῆς ποικιλίας καὶ τῆς διαφορᾶς τῶν χαρακτήρων, ἐκ τῶν προσόντων φυσικῶν ἢ ἐπικτήτων, τῆς νοημοσύνης, τῆς παιδείας, τῆς εἰδικότητος, καὶ διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας τυχὸν προσήνεγκον εἰς τὴν Πολιτείαν ἢ τὴν κοινωνίαν, καὶ ἀναζητοῦντες ἐν τῷ θεσμῷ τούτῳ τὸ σπουδαιότερον ἔρεισμα, ὑφισταμένης τάξεως πραγμάτων παρ’ ἐκείνοις, οἵτινες εἰργάσθησαν καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἐργαζόμενοι πρὸς σύνταξιν καὶ ἀνάπτυξιν αὐτῆς, καὶ ἐπαξίως ὑπηρετοῦσι καὶ ἀντιπροσωπεύουσιν αὐτὴν, τὸν ἀναγκαῖον φραγμὸν κατὰ τῶν ἐπιδρομέων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐπὶ τὰ δικαιώματα καὶ συμφέροντα τοῦ λαοῦ ἢ τοῦ λαοῦ ἐπὶ τὰ δικαιώματα τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας τὴν μετὰ μείζονος προσοχῆς καὶ μετ’ ἐμβριθεστέραν μελέτην ἐνάσκησιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τὴν χρησιμοποίησιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας πάσης ἐξοχότητος, τὸ μέγα ἠθικὸν κέρδος καὶ τὴν ἐπίῤῥωσιν, ὧν τυγχάνει πᾶσα Πολιτεία, ὅταν δεόντως ἀμείβῃ προσενεχθείσας αὐτῇ ὑπηρεσίας, βραβεύῃ τὴν ἀρετὴν καὶ διεγείρῃ τὴν περὶ τὸ πράττειν τὰ καλὰ ἅμιλλαν. Θὰ ἀντλήσωμεν δὲ τὴν Γερουσίαν οὐχὶ ἐξ ἀριστοκρατικοῦ γένους, μὴ ὑπάρχοντος εὐτυχῶς παρ’ ἡμῖν, ἀλλ’ ἐκ τῶν στοιχείων τῆς ἱκανότητος καὶ ἀρετῆς, τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα διέσωσαν τὸν ἐθνισμὸν καὶ τὴν θρησκείαν, τὰ ὁποῖα διετήρησαν τὸν ἀγῶνα τὸν ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας ὑπὲρ τὰ ἑπτὰ ἔτη, καὶ ἤγαγον αὐτὸν εἰς αἴσιον πέρας, τὰ ὁποῖα ἀπέκρουσαν τὴν ξενικὴν ἐπιδρομὴν καὶ διετήρησαν τὴν ἐθνικὴν αὐτοβουλίαν, τὰ ὁποῖα ἵδρυσαν ἔννομον τάξιν καὶ διέσωσαν αὐτὴν πολλάκις ἀπειληθεῖσαν, καὶ τὰ ὁποῖα προώρισται νὰ σώσωσι τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐκ τῶν κινδύνων, οἵτινες πανταχόθεν περικυκλοῦσιν αὐτὴν τανῦν. Ἡ ἰσοπέδωσις, ἣν ἐπιβάλλει ἡ μονοβουλία, δὲν ἐνισχύει, δὲν προάγει τὰς ἐλευθερίας, προετοιμάζει μᾶλλον τὸ ἔδαφος, ὅπως ἄλλο Πολίτευμα, τὸ τοῦ ἀπολυτισμοῦ ἱδρυθῇ. Ἵνα δὲ μείνωμεν πιστοὶ, ἵνα ὦμεν συνεπεῖς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ Συντάγματος τὴν θεμελιώδη, καθ’ ἣν ἅπασαι αἱ Ἐξουσίαι ἀποῤῥέουσιν ἀπὸ τοῦ Ἔθνους, δέον νὰ παραδεχθῶμεν αἱρετὴν καὶ τὴν Γερουσίαν ὑπὸ ἐλαχίστας ἐξαιρέσεις. Ἵνα ἀνορθώσωμεν τὸν Κλῆρον ἐν τῇ συνειδήσει αὐτοῦ καὶ τῇ ὑπολήψει τοῦ λαοῦ, ἵνα ἀναστηλώσωμεν τὴν ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν, τὸ τελειότερον τοῦτο παρ’ ἀνθρώποις ἐκκλησιαστικὸν οἰκοδόμημα, τὸ συνδέον ἡμᾶς στενῶς μετὰ τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς, δέον νὰ παραχωρήσωμεν ἕδρας τινὰς ἐν τῇ Γερουσίᾳ εἰς τὸν ἀνώτατον Κλῆρον. Εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα τοῦ θεσμοῦ, δι’ οὓς παρακατιὼν θέλω ἐκθέσει λόγους, δὲν προχωρῶ. Δευτέρα διάταξις ἀναθεωρητέα, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος. Ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ πολιτικὰ πάθη ἐξαπτόμενα παρασύρουσι πολλάκις τὰς μειονοψηφίας εἰς ἀποχωρήσεις, ὅπερ ἀποτελεῖ ἐκ μέρους τῶν ἀποχωρούντων ἄρνησιν θετικοῦ καθήκοντος, καὶ καθίστησιν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ πλειοψηφία δὲν φθάνει εἰς τὴν ἀπαρτίαν· ἀδύνατον τὴν κατὰ Σύνταγμα Κυβέρνησιν τοῦ Τόπου, μὴ δυναμένης τῆς πλειονοψηφίας, ἥτις κατὰ τὰς ἀρχάς, ἐφ’ ὧν ἑδράζεται τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα, ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατέχῃ καὶ διαχειρίζηται τὴν Ἐξουσίαν, νὰ λειτουργήσῃ παραχωροῦσα εἰς τὸν Τόπον Κυβέρνησιν καὶ ὑποστηρίζουσα αὐτὴν νομοθετικῶς, ἕνεκα τῆς ἀποχωρήσεως τῆς μειονοψηφίας. Πολλάκις δὲ καὶ τὸ ἄτομον, κατὰ τὴν ἤδη ἰσχύουσαν διάταξιν, παραλύει τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, τυραννοῦν αὐτὸ καὶ ἐπιβάλλον τὴν θέλησιν αὐτοῦ δι’ ἐπανειλημμένων ἐντὸς τῆς αὐτῆς συνεδριάσεως περὶ ἀπαρτίας ἐνστάσεων. Καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ ἕτερον ἄτοπον δέον κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ὅπως καταστῇ κανονικωτέρα ἡ λειτουργεία τοῦ Πολιτεύματος, νὰ θεραπευθῇ· καὶ θεραπεύεται, περιοριζομένης τῆς νομίμου ἀπαρτίας εἰς τὸ ἓν τέταρτον πλέον ἑνὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, καὶ τοῦτο, προκειμένου νὰ προβῇ τὸ Σῶμα εἰς ἀπόφασιν. Ἐκ τῆς ὀλιγωρίας τῶν μὲν ἐκ τῶν βουλευτῶν καὶ τῆς κακῆς προθέσεως τῶν δὲ δὲν ἐπιτρέπεται, δὲν συνᾴδει πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου νὰ καταδικάζηται εἰς ἀργίαν τὸ Πολίτευμα. Διὰ τῆς προτεινομένης δὲ τροποποιήσεως καταπολεμεῖται καὶ τῶν μὲν ἡ ὀλιγωρία, καὶ τῶν δὲ ἡ κακὴ πρόθεσις, διότι τότε οἱ μὲν θὰ προσέρχωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος, ἵνα μὴ κατισχύσῃ ἡ μειονοψηφία, θὰ προσέρχωνται καὶ οἱ δὲ, ἵνα παλαίωσι κατὰ τῶν ἀντιθέτων αὐτοῖς καὶ καταβάλλωσιν αὐτοὺς παλαίοντες, μὴ δυνάμενοι πλέον νὰ βλάψωσιν αὐτοὺς ἀποχωροῦντες. Τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι πλήρης, τότε καὶ ὁ τελευταῖος τῶν βουλευτῶν θὰ παρευρίσκηται εἰς τὰς συνεδριάσεις, ὅταν πρόκηται περὶ σπουδαίων ζητημάτων, ἀλλὰ τότε θὰ δύναται καὶ ἡ Βουλὴ νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν νομοθετικῶν αὐτῆς καθηκόντων ἀκωλύτως καὶ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Τόπου, διότι δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην πρὸς τοῦτο τῆς παρουσίας τοῦ ἡμίσεος πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Δὲν πιστεύω νὰ θεωρήσωσιν οἱ κύριοι βουλευταὶ τὴν πρότασιν ταύτην ὡς ἔκρυθμον, ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ, εἰς τὴν μητέρα τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, ἡ ἀπαρτία ὁρίζεται καὶ μέχρι 40, καὶ ἐκ τούτου δὲν ἔπαθαν τὰ συμφέροντα τῆς μεγάλης αὐτῆς αὐτοκρατορίας. Διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐξέθεσα, ὁσάκις πρόκειται περὶ ζητημάτων πολιτικῶν οἱ τηλέγραφοι τίθενται εἰς ἐνέργειαν καὶ προσέρχονται ὅλοι οἱ βουλευταί, καὶ τότε ἐν πληθούσῃ Βουλῇ ἀποφασίζονται τὰ σπουδαῖα ζητήματα. Ταῦτα δ’ ἐπιτυγχάνονται τροποποιουμένου τοῦ ἄρθρου 56 ὡς ἑξῆς· «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἑνὸς τετάρτου πλέον ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς καὶ ἄνευ τῆς πλειοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν· ἰσοψηφίας ὑπαρχούσης, ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις». Δὲν πρόκειται νὰ προβῶ εἰς πλήρη περὶ ἀναθεωρήσεως πρότασιν, διότι δὲν συμβάλλει τοῦτο πρὸς τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος· ἂν τὸ ἄτομον προβῇ εἰς τοιαύτην πρότασιν, θὰ προκύψωσιν ἄλλαι προτάσεις, ἐξ ἀτόμων ἐπίσης προερχόμεναι, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν τοῦ ἀτόμου ἡ πρότασις, ὅσον λελογισμένη καὶ ἂν ἦνε, νὰ ἔχῃ τὴν αὐθεντίαν ἐκείνην, ἥτις θὰ ἦνε δυνατὸν νὰ περιορίσῃ τὴν συζήτησιν ἐντὸς τοῦ κύκλου, ὁ ὁποῖος ἤθελε θεωρηθῆ ὁ πρέπων παρὰ τῶν πλειόνων, παρὰ τῶν μᾶλλον ἐν θέσει νὰ γνωματεύσωσι περὶ τοιούτου ζητήματος. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἶπον πρὸ μικροῦ ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀπεφασίζη νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὴν πρότασιν, δέον νὰ ὁρίσῃ Ἐπιτροπὴν ἢ ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τὸν σχηματισμὸν τοιαύτης, διότι ἡ πρότασις ἐρχομένη ἐξ Ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ἐκ τῶν καταλληλοτέρων πρὸς τοῦτο προσώπων τοῦ Κοινοβουλίου, θέλει ἐπισύρει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ θέλει περιορίσει ἕκαστον ἐντὸς τοῦ δικαίου, ἐντὸς τοῦ λελογισμένου, καὶ οὕτω θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν· διότι, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶναι σπουδαῖον νὰ ὑποβληθῇ ἡ πρότασις καὶ συζητηθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης. Περὶ πλείστου πρέπει νὰ ποιήσωμεθα ἅπαντες, ἵνα μὴ παρεκτραπῶμεν τῆς νομίμου ὁδοῦ, καὶ ἀφοῦ ηὐτυχήσαμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν Σύνοδον ταύτην ἄνευ διαλύσεως καὶ πιθανὸν νὰ ἤμεθα καὶ εἰς τὴν τετάρτην, πρέπει νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς εὐτυχίας ταύτης καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ σοβαροῦ τούτου πολιτικοῦ ζητήματος. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἁρμόζει μοι, ὡς προεῖπον, νὰ ὑποβάλω τὴν πλήρη περὶ ἀναθεωρήσεως πρότασιν, καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν πλέον τοῦ δέοντος, ὑποβάλλων παρατηρήσεις ἄνευ σκοποῦ, διὰ τοῦτο περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ ὑποδείξω τρία ἔτι ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἅτινα, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι σκέψιν καὶ ἀπόφασιν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος· τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 67 ὡς πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 71 ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 107 σχετικῶς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ἀποφασισθείσης τῆς ἀναθεωρήσεως. Τὸ περιωρισμένον τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας καθίστησι τὸν βουλευτὴν ὑποχείριον σκέψεων καὶ συμφερόντων σμικρῶν καὶ ὅλως τοπικῶν πρὸς βλάβην γενικωτέρων συμφερόντων, παραβλάπτει δὲ καὶ κατὰ ποιὸν τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, περιορίζον τὸν κύκλον ἐκ τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ ἐπιλογή. Νὰ εὐρύνωμεν λοιπὸν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, καθιστῶντες αὐτὴν τοὐλάχιστον νομαρχιακήν. Τὸ προνόμιον τὸ παραχωρηθὲν εἰς τὸν στρατὸν διὰ τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος βλάπτει σπουδαίως καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὴν πολιτείαν, διότι ἀπομακρύνει ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ στοιχεῖα ἱκανότητος καὶ βαρύτητος λίαν ἀναγκαῖα διὰ τὴν μόρφωσιν στρατοῦ ἐθνικοῦ, ἀξίου τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ, καταστρέφει τὴν πειθαρχίαν, ἀπομαραίνει τὸν ζῆλον τῶν μὴ δυναμένων νὰ πολιτευθῶσιν ἀξιωματικῶν καὶ ἀποσπᾷ τὰς σκέψεις τοῦ κύκλου τῶν ἀξιωματικῶν, ἀπὸ τοῦ προορισμοῦ παντὸς ἐθνικοῦ στρατοῦ καὶ ἰδίως τοῦ Ἑλληνικοῦ τοῦ ἔχοντος προορισμὸν μέγαν, καὶ μεταποιεῖ εἰς μικροπονήρους πολιτευτάς, εἰς μικροῤῥαδιούργους ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἡ πατρὶς ἀνατίθησι τὴν ὑπεράσπισιν τῆς τιμῆς καὶ ἀνεξαρτησίας αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὰς περὶ αἰσιωτέρου μέλλοντος προσδοκίας αὐτῆς. Δέον λοιπὸν νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι εἰς τοὺς βαθμοφόρους ἀπὸ ἀντισυνταγματάρχου καὶ ἄνω. Προκειμένου περὶ ἀναθεωρήσεως ἐν τῷ μέλλοντι ἀρκοῦσι, νομίζω, ὅπως ἀναχαιτίζεται πᾶσα πρὸς νεωτερισμοὺς μὴ δικαιολογημένους τάσις. Αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἃς ἀπαιτεῖται, ὅπως ἡ Βουλὴ κατὰ δύω συνεχεῖς περιόδους διὰ τῶν ¾ τῶν ψήφων αὐτῆς ὁρίζῃ τὰς ἀναθεωρητέας διατάξεις, αὐτὴ δὲ ἡ Βουλὴ εἰς ἑπομένην περίοδον, οὐχὶ δὲ Βουλὴ ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ ἃς ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως. Πρέπει, νομίζω, νὰ προλαμβάνωμεν πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ προκαλέσῃ σάλους ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἄνευ ἀνάγκης. Κύριοι, δὲν προχωρῶ περαιτέρω, ἐπιλέγω δὲ ὅτι εὐχῆς ἔργον, ὅπως ἅπασαι αἱ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ πολιτικαὶ μερίδες ἀσπασθῶσι καὶ θέσωσιν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ προγράμματος αὐτῶν τὸ περὶ ἀναθεωρήσεως ζήτημα, ὅπερ κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ ζωτικώτερον διὰ τὸν Τόπον ζήτημα. Ὑποβάλλω δὲ εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τὴν ἑπομένην πρότασιν· «Ἡ Βουλὴ ἐπιτρέπει τῷ Προέδρῳ αὐτῆς τὸν σχηματισμὸν δεκαπενταμελοῦς ἐκ βουλευτῶν Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐντέλλεται ταύτῃ τὴν σύνταξιν προτάσεως περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς πρὸς συζήτησιν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης».

§6ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δὲν ἐξηγεῖσθε, παρακαλῶ, ἂν ἦναι δυνατὸν καὶ ἄνευ τῶν ¾ τῶν βουλευτῶν νὰ προβῶμεν;

§7ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν ἄνευ τῶν τριῶν τετάρτων, καὶ διὰ τοῦτο ἀπετάθην πρὸς ὅλας τὰς μερίδας καὶ τὰς παρεκάλεσα νὰ υἱοθετήσωσι τὴν περὶ ἀναθεωρήσεως ἰδέαν, διότι τότε θέλουσι συνέλθει οὐχὶ μόνον τὰ τρία τέταρτα, ἀλλ’ ἁπαξάπαντες οἱ κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἐξ Ἁγυιᾶς κυρίου βουλευτοῦ (ἱλαρότης).

§8Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, παρεκλήθην ὑπὸ τοῦ κ. Ἀθανασίου Πίνα Ἠπειρώτου βλαχοποιμένος πρόσφυγος ἐν τῇ Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1878 νὰ καθυποβάλω εἰς τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν ἀναφοράν του, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἡ Σ. Β. Κυβέρνησις, ὅπως τῷ χορηγῆται χρηματική τις βοήθεια μηνιαίως πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ βίου τῆς οἰκογενείας του, συγκειμένης ἐκ δέκα ψυχῶν. Δίδων δὲ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, χρεωστῶ συγχρόνως νὰ ἀφηγηθῶ εἰς ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, ὁποῖος εἶναι ὁ ἀναφερόμενος μὲ χεῖρα ἐπαίτου Ἀθανάσιος Πίνας. Αὐτὸς οὗτος πρὶν τῆς ἐπαναστάσεως τῆς Ἠπείρου κατὰ τὸ 1878 ἦτο πολύαρνις, ἤτοι εἶχε ποίμνιον ἐκ τεσσάρων χιλιάδων προβάτων καὶ 100 ἡμιόνων· καὶ ὅλα ταῦτα, ἄλλα μὲν ἡρπάγησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων, καὶ ἄλλα ἐθυσιάσθησαν πρὸς συντήρησιν τῶν ἐπαναστατῶν Ἑλλήνων Ἠπειρωτῶν, καὶ ἐπικούρων ἄλλων ἀγωνιστῶν, ὡς εἶναι τὰ πάντα γνωστὰ τῇ Β. Κυβερνήσει, καὶ ἔμεινε μόνον μὲ τὴν βακτηρίαν τοῦ ποιμένος εἰς τὰς χεῖράς του καὶ στερημένος πάσης ἄλλης περιουσίας προσφυγὼν εἰς τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς τότε ἐπαναστάσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις, συναισθανομένη τὸ καθῆκόν της, τῷ ἐχορήγει δραχμὰς 300 κατὰ μῆνα, δι’ ὧν ἀπέζει μὲ μεγάλην στενοχωρίαν προμηθευόμενος τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησιν τῆς οἰκογενείας του ἀλλὰ κατόπιν ἡ Κυβέρνησις περιώρισε τὸ ἐπίδομα εἰς μόνον δραχμὰς 100· πᾶς τις ἐξ ὑμῶν ἂς κρίνῃ ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῇ ἐν Ἑλλάδι οἰκογένεια ἐκ δέκα ψυχῶν μὲ δραχμὰς 100, ὑποτετιμημένας καὶ ταύτας. Κύριοι, οἱ προπάτορες ἡμῶν ἐλάμβανον πρόνοιαν καὶ διὰ τὰ κτήνη αὐτὰ, ὅταν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐξυπηρέτουν τὴν κοινωνίαν, καὶ σᾶς φέρω παράδειγμα τὴν ἱερὰν ἡμίονον, τὴν ἐργασθεῖσαν ἐν τῇ κατασκευῇ τοῦ ναοῦ τῆς Ἀθηνᾶς ἐν τῇ Ἀκροπόλει τῶν Ἀθηνῶν, ὅτι τῇ προτάσει τοῦ Περικλέους, ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων διὰ ψηφίσματος ἔδωκε τὸν τίτλον τῆς ἱερότητος, καὶ τὴν ἄδειαν νὰ βόσκῃ καὶ νέμεται ἐλευθέρως εἰς ὅλους τοὺς ἐσπαρμένους ἀγροὺς τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν οἱ προπάτορες ἡμῶν ἀνεγνώριζον δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις εὐγνωμοσύνης καὶ εἰς αὐτά τὰ ἄλογα ζῷα, ἡμεῖς ἀπόγονοι ὄντες εἶνε δυνατὸν νὰ στερώμεθα τῶν τοιούτων εὐγενῶν αἰσθημάτων, καὶ νὰ ἀρνηθῶμεν, ὄχι εἰς ἄλογον ζῷον, ἀλλ’ εἰς ἀγωνιστὴν τοῦ νὰ χορηγήσωμεν ξηρὸν καὶ μουχλιασμένον ἄρτον, ἀγωνισθέντα τὸν ἐνδοξότερον τῶν ἀγώνων ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν δούλων Ἑλλήνων, καὶ θυσιάσαντα ἑκουσίως ἅπασαν τὴν περιουσίαν του, μὲ αὐταπάρνησιν, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν εἰς τὸ μέλλον ἀποκατάστασιν τῆς οἰκογενείας του; ὄχι βεβαίως. Διὰ νὰ ἀρνηθῇ τις τὰ μέσα τοῦ βίου εἰς τοιούτους ἀγωνιστὰς, πρέπει ἡ καρδία του νὰ ᾖναι ἐκ λίθου μαρμάρου, ἢ ἐκ σιδήρου, ἢ νὰ ᾖναι εἰς ἄκρον μισέλλην. Στοχασθῆτε, ὅτι τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος εἶναι πρὸ τῶν θυρῶν· ποῖος ἐκ τῶν Ἑλλήνων θέλει δράξει τὰ ὅπλα εἰς τὴν κλαγγὴν τῆς σάλπιγγος τοῦ πολέμου, ὅταν ἐκ προοιμίων γινώσκῃ, ὅτι κατόπιν τοῦ ἀγῶνος καὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἑλληνικῶν πραγμάτων, ἀπὸ εὐκατάστατος καὶ πλούσιος θέλει στερεῖται τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι, οἱ δὲ ἄλλοι μηδόλως θυσιάσαντες νὰ ἀπολαμβάνωσι τὰ ἀγαθὰ διὰ τῶν ἀλλοτρίων κόπων καὶ θυσιῶν; Ἡ σκέψις αὕτη ἂς σᾶς ὁδηγήσῃ, καὶ ἂν ἀγαπᾶτε τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, σπεύσατε μιᾷ τῇ φωνῇ, κύριοι, νὰ συστήσητε τὴν ἀναφορὰν τοῦ δυστήνου τούτου πρόσφυγος, ὅστις εἶναι ἄξιος μεγάλων ἀμοιβῶν, καὶ τῆς τιμῆς τῆς ἐν Πρυτανείῳ σιτίσεως, νῦν δὲ μιᾶς γενναίας χρηματικῆς βοηθείας, πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ παθόντος ἀγωνιστοῦ, καὶ ἐνθάῤῥυνσιν τῶν εἰς τὸ μέλλον ἀγωνισθησομένων ὑπὲρ τῆς εὐκλείας τοῦ ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ ἀπελευθερώσεως τῶν δούλων ἀδελφῶν μας.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ ἐλέχθησαν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν περὶ τῶν ἐκνόμων καὶ δολίων ἐνεργειῶν διαφόρων δημοτικῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι ἀπέτυχον κατὰ τὰς τελευταίας δημοτικὰς ἐκλογὰς, δι’ ὧν ἐπεζήτησαν νὰ ἐπεκτείνωσι τρόπον τινὰ τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας των, νὰ ἀντιποιηθῶσι τὰ δικαιώματα τῶν διαδόχων των, καὶ νὰ δεσμεύσωσιν αὐτούς. Εἶναι ἀδύνατον, ὑποθέτω, νὰ θεωρήσῃ τις ὡς θεμιτὰς καὶ νὰ ἐγκρίνῃ τοιαύτας ἐνεργείας, διότι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸ γράμμα τοῦ Νόμου, βεβαίως ὅμως, κύριοι, ἀντίκεινται εἰς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, εἰς τὰς δημοτικὰς ἐλευθερίας, καὶ εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἀνανεώσεως τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν διὰ νέων ἐκλογῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς τὰς σχετικὰς ἐπερωτήσεις, ἐδήλωσε μόνον, ὅτι ἡ Κεντρικὴ Κυβέρνησις οὐδεμίαν τοιαύτην ἐνέργειαν ἐνέκρινε καὶ ὑπεστήριξε· διότι, ὡς εἶπεν, εἷς ἢ δύω μόνον ἀστυνόμοι, προταθέντες ὑπὸ τῶν ἀρχαίων δημάρχων μετὰ τὴν ἀποτυχίαν των, διωρίσθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς, κύριοι, τῆς ὑποστηρίξεως τῶν τοιούτων δολίων ἐνεργειῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, πολλαὶ τοιαῦται ὑπεστηρίχθησαν καὶ ἐνομιμοποιήθησαν ἀπὸ τοὺς κατὰ τόπον ὑπαλλήλους τῆς διοικήσεως, διὰ τὰς πράξεις τῶν ὁποίων εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἑπομένως ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ αὐστηρῶς τὰ γενόμενα, καὶ ὅπου ἐδύνατο, νὰ ἐπενέγκῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν. Μίαν τοιαύτην ἔκνομον καὶ δολίαν ἐνέργειαν ὑποβάλλω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου, κύριοι, ἐπαρχίαν ἀπέτυχεν ὁ δήμαρχος τῆς Μανθυρέας καὶ τὰ πλεῖστα μέλη τοῦ Δημοτικοῦ του Συμβουλίου.

§10ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐτηλεγράφησε νὰ σταλῇ ἡ πρότασις μετὰ πρακτικοῦ.

§11ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ἀποτυχὸν, προέβη κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ μέλλοντος ἔτους, συνέταξεν αὐτὸν ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ, καὶ χωρὶς ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος νὰ ἐκτεθῇ συμφώνως μὲ τὸν νόμον καὶ νὰ δημοσιευθῇ ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας, ἀπεστάλη εἰς τὸν Νομάρχην, ὁ ὁποῖος τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἐπέστρεψε τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτὸν ἐγκεκριμένον· καὶ τί νομίζετε ὅτι περιεῖχεν ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτός; Διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω τὰς λοιπὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει εἰς τὸν Δῆμον, πληροφορῶ μόνον, ὅτι προέβλεψε περὶ δαπάνης ἀστυνόμου, ἐνῷ οὐδέποτε εἰς τὸν Δῆμον ἐκεῖνον ὑπῆρξεν ἀστυνόμος ἕνεκα τοῦ ὀλίγου πληθυσμοῦ καὶ τῶν ὀλίγων ἐσόδων τοῦ Δήμου. Κατὰ τῆς τοιαύτης ἐκνόμου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Νομάρχου ἐνεργείας ὁ Δήμαρχος ἀπηύθυνε παραστάσεις καὶ εἰς τὸν Νομάρχην καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ συνέπειαν ἐρωτῶ τον κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν τί ἔκαμεν ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας τοῦ πρώην Δημάρχου Μανθυρέας; Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶνε νόμιμος περίπτωσις ν’ ἀκυρωθῇ μία πρᾶξις ἐνεργηθεῖσα ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων, καὶ ἑπομένως ἄκυρος ριζικῶς;

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Κωνσταντόπουλον νὰ μοὶ εἴπῃ: εἰς πρᾶξιν δημοτικοῦ συμβουλίου ἐγκριθεῖσαν ἀπὸ τὸν Νομάρχην, καὶ ἐναντίον τῆς ὁποίας δὲν ἐγένετο ἔφεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τί ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ὁ Ὑπουργός;

§13ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτον ἔφεσις πράξεως ἐπικυρούσης δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γείνῃ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, πληροφορουμένη, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐτόλμησε νὰ ἐπικυρώσῃ τοιαύτην ἔκνομον καὶ δολίαν πρᾶξιν, ὤφειλε ν’ ἀπολύσῃ τὸν Νομάρχην καὶ νὰ ἐπιβάλῃ οὕτως εἰς πάντας τὴν τήρησιν τοῦ Νόμου. Δεύτερον ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις ὡς ἀνώτερος ἐπόπτης τῆς ὅλης διοικήσεως καὶ ἐπιτετραμμένη τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ αὐτὴν νόμων καὶ διαταγμάτων, ἠδύνατο, νομίζω, ἐπὶ τῇ ἀναφορᾷ ἢ ἐπὶ τῇ γνώσει, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τῆς πράξεως, ν’ ἀκυρώσῃ αὐτήν, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ ἐπαναληφθῇ ἐκ νέου· διότι Προϋπολογισμὸς δημοτικός, μὴ δημοσιευθεὶς ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Διοικητικῆς ἐξουσίας.

§14ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ἀπέθανεν ὁ Γεώργιος Πετιμεζᾶς, τέως Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν ἐνταῦθα, ἀφῆκε δὲ οἰκογένειαν ἐκ τεσσάρων ἀνηλίκων τέκνων καὶ μόνην περιουσίαν τὴν γλίσχρον σύνταξιν. Τὸ παρελθὸν αὐτοῦ, ὁ δικαστικὸς αὐτοῦ βίος, τὰ προσόντα, δι’ ὧν πάντοτε πᾶσαν ἐργασίαν, ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ εἴτε ὑπὸ τῆς Πολιτείας, εἴτε ὑπὸ τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας, διεξήγαγε, καθιστῶσιν ἄξιον προσοχῆς τὸ μέλλον τῶν τέκνων αὐτοῦ, καὶ ἀρκοῦμαι νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ὑπὸ τὴν προστασίαν καὶ μέριμναν αὐτῆς τὰ τέκνα τοῦ Γεωργίου Πετιμεζᾶ.

§15ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ προσθέτω, ὅστις ὑπηρέτησα ὑπὸ τὸν Πετιμεζᾶν, ὅτι διεκρίθη πάντοτε ἐπὶ ἀρετῇ καὶ φιλοπατρίᾳ, προσενεγκὼν τοσαύτας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, καὶ πολιτικὰς καὶ δικαστικὰς, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέριμναν περὶ τῶν τέκνων του· διότι ἡ οἰκογένεια τοῦ Γεωργίου Πετιμεζᾶ προσήνεγκε τὰς μεγαλειτέρας θυσίας εἰς τὴν πατρίδα, διότι ὁ μὲν πατήρ του Ἀναγνώστης Πετιμεζᾶς μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ του ἔπεσαν μαχόμενοι εἰς τὰ Ἑξαμίλια, ὁ δὲ ἀδελφός του ἔχει δεκαπέντε πληγάς· αὐτὸς δὲ προσήνεγκε τὰς μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας, ὅταν αὐταρχικὸς, ἀλλ’ ἀγαθὸς Βασιλεὺς ἐπήρχετο μὲ ὅλας τὰς ἐναντίας ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν εἰς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους· πάντας τοὺς αὐταρχικούς, εἴτε Ἡγεμόνες, εἴτε Πρωθυπουργοί, εἴτε Αὐτοκράτορες ἦσαν, ἐπολέμησε καὶ ὁ Πετιμεζᾶς, καὶ θὰ πολεμήσῃ πάντοτε πᾶσα εὐγενὴς ψυχή.

§16ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι ἦτο ἱκανὸς καὶ τίμιος εἶναι, ὅτι πρὸ δύω ἐτῶν δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπηρετήσῃ.

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀπόδειξις ὅτι ἦτο καθ’ ὑπερβολὴν τίμιος.

§18ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν θὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν ἡ Βουλὴ περὶ τούτου συνιστῶσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν περὶ τῶν τέκνων του μέριμναν; Οἱ πρόγονοί μας ἐπαιδοκόμουν τὰ τέκνα τῶν ἀγωνισαμένων, καὶ δὲν λέγω τοῦτο μόνον διὰ τὸν Πετιμεζᾶν, ἀλλὰ διὰ πάντας, ὅσοι προσφέρουσιν ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα.

§19ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τί φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἐξετέθη εἰς τὴν Βουλὴν διὰ λόγων ἀξίων παρατηρήσεως· λοιπὸν ἀπόκειται εἰς αὐτὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§21ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Καλὸν εἶναι ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ μίαν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν τέκνων αὐτῶν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν παραδέχηται τὴν σύστασιν.

§23ΦΩΝΑΙ. Δὲν ὑπάρχει διαφωνία.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν σύστασιν.

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καταθέτω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος περὶ ὁδοποιΐας.

§26ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι ταχέως.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπαναλαμβάνομεν τὴν χθὲς διακοπεῖσαν δι’ ἔλλειψιν ἀπαρτίας ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν· τὸ θέμα τὸ ἐνθυμεῖσθε· πρόκειται περὶ τῆς προσθήκης τῶν λέξεων «καὶ συντάξεων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τῶν λέξεων τούτων λέγουσι ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 139, ἐξ ὧν 50 εἶπον ναί· 85 εἶπον ὄχι καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον· ἑπομένως ἀπεῤῥίφθη ἡ προσθήκη. Προβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ ἄρθρου πρώτου μετὰ τὴν γενομένην ἀφαίρεσιν τῆς λέξεως «διαρκῆ».

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἀναγωγὴ ἀπὸ παλαιὰς δραχμὰς εἰς νέας μήπως θεωρηθῇ ὡς αὔξησις καὶ θὰ κρατηθῇ;

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ κρατηθῇ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ λοιπόν· οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§32ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 2).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ πιστώσεως.

§34Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐπειδὴ καὶ κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς παρούσης βουλευτικῆς περιόδου καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ἀποτελῶν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑπεστήριξα κατὰ τὴν ἐν αὐτῇ προεξέλεγξιν τῶν νομοσχεδίων περὶ δωδεκατημορίων, ὅτι συνταγματικώτερον εἶναι νὰ χορηγῆται τὸ δωδεκατημόριον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὴν προλαβοῦσαν Σύνοδον Προϋπολογισμοῦ, ἐνόμισα πρέπον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις εἰς δικαιολόγησιν τῆς γνώμης μου. Τὸ Σύνταγμα ἐπλάσθη κυρίως, δύναται νά εἴπῃ τις, πρὸς τὴν ὅσον ἔνεστι μείζονα προφύλαξιν τῶν χρημάτων τοῦ λαοῦ ἀπὸ σπατάλης. Ἀκριβῶς ἡ συνταγματικὴ ἱστορία τῆς Ἀγγλίας, ἐν ᾗ ἐγεννήθη τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, τοῦτο μαρτυρεῖ. Εἶναι λοιπὸν ἀληθές, ὅτι ἀπαιτεῖται ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ψηφίζηται μετ’ ἐπισταμένην βάσανον καὶ συζήτησιν τακτικὸς Προϋπολογισμός, καὶ τοῦτον κυρίως τὸν λόγον ἔχει ἡ ὕπαρξις συνταγματικοῦ πολιτεύματος καὶ σώματος βουλευτικοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶναι κατορθωτὸν τοῦτο, ὅπως ἔχει παρ’ ἡμῖν ὁ λογιστικὸς νόμος ἐν συναρμογῇ πρὸς τὰς περὶ συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τὰς καιρικὰς καὶ κλιματικὰς περιστάσεις τοῦ τόπου, διότι, ὡς λίαν ὀρθῶς εἶπε χθὲς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος, δὲν ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου, ὅτε συνέρχεται ἡ Βουλὴ, ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ὅπως μελετηθῇ καὶ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου, διὰ τοῦτο εἶναι, μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ ῥιζικὴ διόρθωσις καὶ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ λογιστικὸς νόμος ὡς πρὸς τὴν ἔναρξιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, εἶναι, λέγω, προτιμότερον τοὐλάχιστον νὰ ψηφίζηται τὸ δωδεκατημόριον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφισθέντος προηγουμένως Προϋπολογισμοῦ. Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβῶς συνταγματικόν, ἀλλὰ παρέχει τοὐλάχιστον τὴν ἐγγύησιν, ὅτι παραχωρεῖται δωδεκατημόριον Προϋπολογισμοῦ, ψηφισθέντος ὑπὸ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, ἔστω καὶ ἐν ἄλλῃ Συνόδῳ. Τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ὅτι συνιστᾶται εἰδικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ προσέτι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ, ἄνευ τῆς προμελέτης ταύτης, Προϋπολογισμός. Ἐπίσης δὲ ψηφίζεται κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον. Πρὸς τί τοῦτο; διότι, κηδόμενον τῶν φόρων τοῦ λαοῦ, ἐπιτρέπει μόνον τὴν πληρωμὴν δαπανῶν, αἵτινες προηγουμένως ἐξητάσθησαν ἐπιμελῶς καὶ ἐμβριθῶς ἐμελετήθησαν. Ὅταν ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζηται τὸ δωδεκατημόριον ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νομοσχεδίου, τότε ἡ Βουλὴ ἐξ ἀνάγκης—διότι δὲν θέλει νὰ ἀρνηθῇ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα πρὸς κίνησιν τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς—ψηφίζει τὸν περὶ δωδεκατημορίου νόμον, ἀλλὰ βεβαίως ἡ ψῆφος αὕτη δὲν εἶναι ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα. Βεβαίως ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐκφρασθεῖσα ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, δὲν ἠθέλησε νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἀσπάζεται καὶ πάσας τὰς δαπάνας τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὡς ἐπίσης ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα τὸν νόμον, δὲν θέλει νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἐπιδοκιμάζει πάντα τὰ ἐν αὐτῷ· διότι τοῦτο ἤθελεν εἶναι ὡς ἐὰν προαποφασίζωσι τὰ μέλη τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς νὰ δεχθῶσι τὸν Προϋπολογισμὸν ὡς ἔχει, ὡς ἐὰν ἡ Βουλὴ προεξοφλῇ τὴν γνώμην αὐτῆς περὶ ὅλου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δυστυχῶς ἐπεκράτησε παρ’ ἡμῖν ἡ ἐναντία ἕξις. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ καθιερώσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς τὴν ὀρθοτέραν γνώμην, τὴν ἐννομωτέραν, τὴν συμφωνοτέραν πρὸς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμούς. Ὅτε κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς παρούσης περιόδου ὑπεστηρίχθη ἡ γνώμη αὕτη, ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπεν, ὅτι δὲν ἐγκρίνει τοῦτο, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ τότε, ὁ τοῦ προηγουμένου ἔτους δηλονότι, εἶχε ψηφισθῆ ὑπὸ ἄλλης Βουλῆς καὶ εἶχε ψηφισθῆ ἐπὶ ἄλλης Κυβερνήσεως· ἐπειδὴ δὲ ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου, δὲν συναινεῖ νὰ ψηφισθῇ τὸ δωδεκατημόριον ἐπὶ τῇ βάσει Προϋπολογισμοῦ ἀποδοκιμασθέντος ὑπ’ αὐτοῦ. Εὐτυχῶς ὅμως σήμερον δὲν συμβαίνει τοῦτο, καὶ σήμερον ἀκριβῶς παρίσταται εὐκαιρία, ὅπως δοθῇ ὤθησις εἰς τὴν καθιέρωσιν συνταγματικωτέρας λύσεως. Ὁ προηγούμενος Προϋπολογισμὸς ἐψηφίσθη ἐπὶ τοῦ παρόντος Ὑπουργείου καὶ κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις αὐτοῦ, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι περιέχει τι προσβλητικόν, μομφήν τινα πολιτικήν, ἡ ψήφισις τοῦ προκειμένου νόμου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφισθέντος Προϋπολογισμοῦ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ νομίζω, ὅτι καὶ τότε δὲν εἶχε δίκαιον ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· οὐχὶ μόνον διότι, ὡς εἶπον, διὰ τοῦ τρόπου τούτου δύναται νὰ ἱκανοποιηθῇ πόῤῥωθεν τοὐλάχιστον ἡ ἀξίωσις τοῦ Συντάγματος, διότι ὁπωσδήποτε δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τὸ περὶ οὗ ὁ νόμος δωδεκατημόριον διῆλθε τὴν συνταγματικὴν βάσανον, ἀλλὰ καὶ διότι ὑπουργικὸν ζήτημα δύναται νὰ τίθεται μόνον ἐκεῖνο, ὅπερ ἔχει σχέσιν ἄμεσον πρὸς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον τοῦ Ὑπουργείου, ἢ συνδέεται πρὸς τὰς κεντρικὰς καὶ βασίμους ἀρχὰς τοῦ κόμματος, τὰς ἀνακεκηρυγμένας πασιγνώστως ὡς ἀρχὰς τοῦ ὑπουργικοῦ κόμματος, καθ’ ἃς τοῦτο διακρίνεται τῶν ἀντιπολιτευομένων κομμάτων. Πᾶν ἄλλο ζήτημα νομοθετικὸν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς δυνάμενον ὁπωσδήποτε νὰ ἐπενέγκῃ, ἔστω καὶ πόῤῥωθεν, προσβολὴν πολιτικὴν κατὰ τοῦ Ὑπουργείου. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἡ Βουλὴ, θέλουσα νὰ καθιερώσῃ συνταγματικὸν προηγούμενον ὀρθὸν, ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ ἤδη τὴν ψήφισιν τοῦ ἑκτημορίου ἢ τῶν δύω δωδεκατημορίων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παρελθόντος Προϋπολογισμοῦ. Ἐπαναλέγω βεβαίως, ὅτι οὔτε τοῦτο εἶναι τὸ ἀκριβῶς Συνταγματικὸν, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἐγκαίρου ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δηλονότι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ λογιστικοῦ ἔτους. Ἐνόσῳ τοῦτο δὲν γίνεται, εἶναι, νομίζω, πρέπον νὰ συμμορφούμεθα πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον, ὅτι ὁπωσδήποτε δεχόμεθα Προϋπολογισμὸν ἐψηφισμένον τοὐλάχιστον ὑπὸ τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόσῳ τὴν ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου εἶχεν ὑποβάλει μόνον ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἐδικαιούμην νὰ μὴ ἀπαντήσω, διότι ἡ ἀντίῤῥησις ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ, παρ’ αὐτοῦ ὑποβαλλομένη, ὡς μὴ σπουδαία. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εἶπεν ὅτι ἀποκρούει τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἀντισυνταγματικόν. Θαυμάζω πῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἠθέλησε νὰ θεωρήσῃ ὡς ἀντισυνταγματικὸν τὸ Νομοσχέδιον καὶ προεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ αὐτὸ ἀπαράδεκτον, ἀφοῦ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εἶναι ὁ συντάκτης τοῦ Νομοσχεδίου, διότι ἀντεγράφη ἐκ νόμου, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὑπέβαλε κατὰ τὸ 1879 διὰ δωδεκατημόρια τοῦ 1880. Ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὅστις θεωρεῖ τὸν νόμον ἀντισυνταγματικόν, συντάξας Νομοσχέδιον κατὰ τὸ 1879 περὶ ἀδείας δαπάνης δωδεκατημορίου διὰ τὸ 1880, δὲν ἐζήτησε ταύτην κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1879, ἀλλὰ κατὰ τὸν τοῦ 1880. Τοῦτο οὐδόλως ἀποδεικνύει τὴν συνταγματικότητα τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν, ἴσως ἀποτελεῖ μᾶλλον πρόληψιν κατ’ αὐτῆς· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δικαιολογεῖ ἡμᾶς μὴ ἀπαντήσαντας, ὅτε χθὲς ἔφερεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος τὴν πρότασιν, διότι βεβαίως ἠστεΐζετο ὁ κ. βουλευτὴς λέγων ταῦτα. Ἐὰν τῷ ὄντι τὸ πρᾶγμα ἦτον ἀντισυνταγματικόν, ὁ κ. βουλευτὴς Γόρτυνος ἤθελε προσπαθήσει νὰ καλύψῃ καὶ ταύτην αὐτοῦ τὴν πρᾶξιν, ὅπως καὶ ἄλλα πολιτικὰ παραπτώματα, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ πολιτικῷ βίῳ του ἔπραξεν. Ἀλλὰ σήμερον ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος, καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀπάντησιν, διότι οὐδέποτε ἔπραξέ τι ἐναντίον τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας σήμερον ὑπεστήριξε, καὶ τὴν ἰδέαν ὑπεστήριξεν ἐπιτυχέστερον τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος· διότι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐν τῷ ζήλῳ του ὅπως κατακρίνῃ καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως πᾶν Νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισεν ὅτι ἐν τῷ διλείμματι τῷ ἐκ τῆς μὴ ἐγκαίρου ψηφίσεως Προϋπολογισμοῦ ἔπρεπε νὰ παραστήσῃ ὡς ἀντισυνταγματικὴν μόνην τὴν μίαν λύσιν, τὴν προταθεῖσαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος ὡμολόγησεν, ὅτι καὶ ἡ ἄλλη λύσις ἔχει τὰ ἐλαττώματά της, ἀλλὰ ταῦτα ἐθεώρησεν ἐλάσσονα τῶν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰ Νομοσχέδια περὶ προσωρινῶν πιστώσεων δωδεκατημορίων εἶναι Νομοσχέδια ἔκρυθμα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι συμβιβάζονται ἐντελῶς πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς παρ’ ἡμῖν νομοθεσίας· ἀλλ’ ἀπέναντι ὑπερτέρας ἀνάγκης δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἐπιζητήσωμεν, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος, τὸ ὀλιγώτερον κακόν. Ἴσως ἔπρεπε μᾶλλον νὰ ἐπιζητήσωμεν, ὅπως καὶ ὁ κ. ἐκ Χαλκίδος βουλευτὴς ἐπρότεινε, καὶ ἄλλοι προτείνουσι, τὴν διόρθωσιν θεμελιωδεστέραν διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς ἐνάρξεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλλωμεν τὴν ἐποχὴν τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, ὄχι διότι τὸ Σύνταγμα ἐμποδίζει τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς κατ’ ἐποχὴν ἄλλην, ἀλλὰ διότι τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ Βουλή, συγκαλουμένη πρὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου, δὲν συνέρχεται. Ἐσχάτως καὶ ἡ ἰταλικὴ Βουλὴ μετέβαλε τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, προσδιορίσασα τὴν πρώτην Ἰουλίου, πρὸ αὐτῆς δὲ ἄλλα Κράτη εἶχον προσδιορίσει εἰς ἔναρξιν τοῦ ἔτους τὴν αὐτὴν ἡμέραν, τινὰ δὲ τὴν 1ην Ἀπριλίου. Ἐνόσῳ ὅμως τοῦτο δὲν προσδιορισθῇ, νομίζω, ὅτι δὲν ἀπομακρυνόμεθα τοῦ σεβασμοῦ, ὃν ὀφείλομεν πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἐπιζητοῦντες διόρθωσιν ἄλλην, καίτοι οἱαδήποτε ἄλλη διόρθωσις τῆς ἀνωμαλίας περιέχει τὸ πλημμελές. Προκειμένου νὰ κρίνωμεν μεταξὺ πλημμελῶν συστημάτων, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς ἀρχάς. Τὸ ζήτημα μένει πραγματικόν, διότι ὡς πρὸς τὴν θεωρίαν εὑρίσκονται πάντα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους· πραγματικῶς δ’ ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἄδεια δαπάνης ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ συνταχθέντος διὰ τὸ ἔτος, εἰς ὃ ἡ δαπάνη προωρίσθη, εἶναι ἀσυγκρίτως λυσιτελεστέρα. Ἡ Βουλὴ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχει τὴν ἐντολὴν νὰ περιορίζῃ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τὴν διάθεσιν τῶν πιστώσεων, χορηγοῦσα αὐτὰς μόνον μετὰ προηγουμένην ἐξέλεγξιν κατὰ ἄρθρον, κεφάλαιον, καὶ τὴν ἐξέλεγξιν ταύτην ἐπὶ τῇ ψηφίσει τῆς πιστώσεως τοῦ δωδεκατημορίου δὲν ἐπιτρέπει ὁ χρόνος μεμελετημένην, πρέπει ἄρα νὰ ἐπιζητηθῶσιν ἀλλαχοῦ οἱ νόμιμοι περιορισμοί. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπιτραπῇ δαπάνη μὴ ψηφισθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι οὐδεμία ἐπιτρέπεται δαπάνη μὴ στηριζομένη ἐπὶ νόμου· ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὰς συνταγματικὰς ἐγγυήσεις διὰ τὴν διάθεσιν τῶν δωδεκατημορίων, ἀφοῦ πᾶσα δαπάνη, γενησομένη τὸν Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον συνεπείᾳ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου, στηρίζεται εἰς νόμον ἐψηφισμένον, οὐχὶ ὡς ὁ Προϋπολογισμὸς μετὰ μίαν μόνην ἀνάγνωσιν, ἀλλὰ μετὰ τρεῖς ἀναγνώσεις. Ὅ,τι λείπει εἶναι ἡ ἄδεια τῆς ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν κειμένων νόμων δαπάνης. Ὡς πρὸς τὴν ἄδειαν ταύτην βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπαίτησιν τῆς πληρώσεως πάντων τῶν τύπων. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, οὐδὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν πέραν τῶν διὰ Νόμου ψηφισθέντων, ἐντὸς δὲ τῶν ὅρων τῶν Νόμων δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοὺς προσθέτους περιορισμούς, οὓς διαγράφει ὁ τοῦ παρελθόντος ἔτους Προϋπολογισμός, ὁ ἔχων ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς διὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἢ τοὺς περιορισμοὺς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, ἔχοντος ὑπὲρ αὐτοῦ τεκμήρια μόνον τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς, ὡς συνταχθεὶς παρὰ Κυβερνήσεως ἐντολοδόχου τῆς Βουλῆς ὅπως ὑποβληθῇ εἰς τὴν ψῆφον αὐτῆς. Δὲν θὰ ἦτον εὔλογον νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ὁ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὑποβαλλόμενος Προϋπολογισμὸς συνετάχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἄλλως ἢ ὅπως ὑπετίθετο, ὅτι ἡ Βουλὴ θ’ ἀπῄτει νὰ ἴδῃ αὐτὸν συντεταγμένον, ἀφοῦ μάλιστα ἐν Συνταγματικῷ Πολιτεύματι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἡ ἐκπροσώπησις τῆς γνώμης τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Δὲν δυνάμεθα ἄρα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ ὑποβληθεὶς Προϋπολογισμὸς στερεῖται ἠθικοῦ κύρους· στερεῖται βεβαίως τοῦ νομίμου κύρους· ἀλλὰ καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ παρελθόντος ἔτους στερεῖται αὐτοῦ ἐπίσης, διότι ἐψηφίσθη δι’ ἄλλας περιστάσεις, ἐψηφίσθη ἐπὶ ὡρισμένῃ χρονικῇ διαρκείᾳ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. Παρελθούσης τῆς διορίας, οὐδὲν ἔχει ὁ τοῦ παρελθόντος ἔτους Προϋπολογισμὸς νόμιμον κῦρος, ἠθικὸν δὲ κῦρος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ, μεταβληθεισῶν τῶν περιστάσεων, δι’ ἃς ἐψηφίσθη· ὁ δὲ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους οὐδὲν καὶ αὐτὸς ἔχει νόμιμον κῦρος, ἔχει ὅμως ἠθικὸν κῦρος, διότι συνετάχθη διὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις παρὰ τῶν γινωσκόντων καὶ ἐκπροσωπούντων τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς. Πραγματικὸς δὲ ὑπάρχει λόγος σπουδαιότατος, δι’ ὃν δὲν πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὰς προσωρινὰς πιστώσεις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτι τοῦτο θέλει φέρει λογιστικὴν σύγχυσιν σπουδαιοτάτην, ἀντιστρατευομένην καὶ πρὸς τὸν νόμιμον ἔλεγχον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι αἱ Βουλαὶ ἐλέγχου ἀπολογισμῶν δὲν ἐπιλαμβάνονται, ὅτι δὲν κατωρθώθη μέχρι τοῦδε νὰ ἔχωμεν τὸν ἔλεγχον ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅπως τὸν ἔχομεν ἐκ τῶν προτέρων· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ τὸν ἔλεγχον ἐκεῖνον· πρὸς τοῦτο ὅμως δέον ὁ Προϋπολογισμὸς νὰ ἦναι ἑνιαῖος. Ὅταν κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους γίνωνται δαπάναι ἐπὶ τῇ βάσει Προϋπολογισμοῦ ἄλλου ἢ τοῦ διὰ τὸ ἔτος ψηφισθησομένου, πῶς δύναται νὰ γείνῃ κανονικὸς ἔλεγχος τοῦ ἀπολογισμοῦ; Ἄνευ δ’ ἐλέγχου τοῦ ἀπολογισμοῦ, ὁ Προϋπολογισμός, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖ ὁ ἔλεγχος τῶν πιστώσεων, στερεῖται πρακτικῆς κυρώσεως. Ὥστε καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἠθικοῦ κύρους καὶ ὑπὸ ἔποψιν πραγματικοῦ συμφέροντος νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὸ τέως γινόμενον. Ταῦτα δὲν ἐγένοντο ἤδη τὸ πρῶτον· καὶ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη τῆς ἐνεστώσης βουλευτικῆς περιόδου συνεζητήθη τὸ ζήτημα καὶ ἀπεφασίσθη οὕτως ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ καὶ ὅλαι αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, ὁσάκις εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωσι τὴν ψήφισιν προσωρινῆς πιστώσεως, ὑπὸ τοιοῦτον τύπον ἐζήτησαν καὶ ἔλαβον αὐτήν. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἶναι Ὑπουργικὸν τὸ ζήτημα, καὶ εἶχε δίκαιον νὰ ποιήσηται λόγον περὶ τούτου, διότι δὲν πρέπει νὰ γίνηται κατάχρησις Ὑπουργικῶν ζητημάτων. Δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνέταξε καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον, ὅπως ἐπιμένῃ ἀνένδοτος εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ καὶ ὅπως ἀποῤῥίπτῃ πᾶσαν τροπολογίαν, καὶ ἐὰν ἔτι ἡ συζήτησις ἀποδείξῃ τὴν ὀρθότητα αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον, προτείνουσα εἰς τὴν Βουλὴν τὰ κατὰ τὴν γνώμην της συμφέροντα, νὰ συμπράττῃ μετ’ αὐτῆς εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῶν νομοθετημάτων. Δὲν τῇ ἐπιτρέπεται ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος νὰ προκαλῇ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, περιάγουσα τὴν Βουλὴν εἰς τὸ δίλημμα ἢ νὰ παραιτήσῃ πᾶσαν ἀξίωσιν συμπράξεως ἢ ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς προκλήσεως πολιτικῶν κρίσεων καὶ κλονισμῶν. Ὅ,τι δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸ σύστημα τῶν ἰδεῶν τῆς Κυβερνήσεως ἢ πρὸς τὴν ἱκανοποίησιν ἀνάγκης τινὸς τοῦ Κράτους ἢ πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῆς, δὲν δύναται νὰ περιβληθῇ τὸν χαρακτῆρα τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος. Οὐδόλως δὲ μετέχει πολιτικοῦ χαρακτῆρος τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πραγματευόμεθα, ὅπως ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Χαλκίδος διετυπώθη. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἄλλοτε ἀπεκρούσθη ἡ αὐτὴ πρότασις καὶ ὡς πολιτικὸν ζήτημα, διότι τότε ἄλλον εἶχε χαρακτῆρα καὶ ἄλλην ἔννοιαν ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν περιστάσεων. Τότε προετάθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ψήφισις τῶν προσωρινῶν πιστώσεων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους οὐχὶ παρ’ ἡμῶν ὡς ἤδη συνταχθέντος, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει Προϋπολογισμοῦ συνταχθέντος παρ’ ἄλλης Κυβερνήσεως. Τοῦτο δὲν ἠδύνατο ἀξιοπρεπῶς νὰ παραδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου· ἤδη δὲν δεχόμεθα τὴν πρότασιν, οὐχὶ ὡς περιέχουσαν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ διότι καὶ συνταγματικώτερον θεωροῦμεν καὶ ἐπωφελέστερον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ψηφισθῇ τὸ Νομοσχέδιον, ὡς παρ’ ἡμῶν κατηρτίσθη.

§36Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶχον παντάπασιν ἀνάγκην νὰ ἀκούσω σήμερον τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ δικαιολογηθῇ διατί ἐσιώπησε πρὸς ὅσα χθὲς εἶπον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ πιστώσεως τοῦ δωδεκατημορίου τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν εἶχον ἀνάγκην, διότι ὡς καὶ ἄλλοτε ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅταν ὁμιλῶ, δὲν ὁμιλῶ πρὸς τοὺς Ὑπουργούς. Αὐτοί, ἐὰν ὀφείλωσι νὰ ἀπαντήσωσι καὶ ἂν ἔχωσι συνείδησιν τοῦ καθήκοντός των τούτου, δύνανται νὰ ἀπαντῶσιν· ἀλλ’ ἐγὼ οὐδέποτε ἀξιῶ ἀπάντησιν. Ἐὰν ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλήν, ἐκπληρῶ καθῆκον πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι ἐκεῖνον ὀφείλομεν νὰ φωτίσωμεν. Αἱ ἐν τῇ Βουλῇ ἀγορεύσεις δὲν γίγνονται πρὸς φωτισμὸν τῶν βουλευτῶν, καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ἱστορικὴν πλημμέλειαν τοῦ Πολιτεύματος, διότι εἰς τὴν Βουλὴν προσέρχονται πεφωτισμένοι. Ἀλλ’ ἡ πλημμέλεια αὕτη, ὑπερβᾶσα ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ πᾶν ἱστορικὸν προηγούμενον, ἤρκει νὰ διδάξῃ εἰς ἡμᾶς πρὸς ποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν σκοπὸν, ὅταν ἀγορεύωμεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐζήτησε νὰ περικαλύψῃ τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ Νομοσχεδίου, ὅπερ κατέδειξα καὶ ἐγὼ χθὲς καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Χαλκίδος σήμερον, μνημονεύσας, ὅτι τοιοῦτον Νομοσχέδιον καὶ ἐγὼ εἰσήγαγον κατὰ τὰ 1880. Ἀλλὰ παρέλιπε νὰ σᾶς ἀναφέρῃ τοὺς λόγους, δι’ ὧν ἐδικαιολόγησα πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅτε εἰσήγαγον αὐτὸ εἰς αὐτήν. Κατὰ τὸ 1879 ἐξηκολούθει ἀκόμη ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος νὰ ἦναι ἔκτακτος, καὶ τὸ Κράτος νὰ τελῇ ἐπιβεβαρημένον μὲ πολλὰς ἀνάγκας, αἵτινες εἶχον ἐξογκώσει οὐ μόνον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1879 ἀλλὰ καὶ τοῦ 1878 καὶ τοῦ 1877 διὰ δαπανῶν. Συντάσσων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 ἠσχολήθην νὰ περιορίσω τὰ ἔξοδα, καὶ ὅταν εἰσήγαγον αὐτὸν ρητῶς ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν, οὐδὲ τοῦ 1877, οὐδὲ τοῦ 1878, οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879. Ἰδίως περιέστειλα διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880 τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἰδίως ἐσκόπουν νὰ πληρώσωσιν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Ὅταν δ’ εἰσήγαγον τὸ Νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Ἰανουαρίου, ὤφειλον διὰ τοῦτο νὰ στηρίξω αὐτὸ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880. Καὶ τῷ ὄντι, ἐὰν τὸ ὑπ’ ἐμοῦ προταθὲν σχέδιον πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Ἰανουαρίου ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879, ἤθελον δώσει τὰ μέσα εἰς τοὺς συναδέλφους Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς δαπάνας τοῦ 1879, τῶν ὁποίων ἐπεθύμουν νὰ κατορθώσωσι τὴν παῦσιν κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1880. Ἐγὼ δὲ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐνασκῶ ἐπιτήρησιν ἐπὶ τῶν συναδέλφων μου, διότι δὲν ἤμην ἐγὼ ὁ προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου. Δὲν εἶχον δ’ ἄλλο πρὸς τοῦτο μέσον ἢ νὰ συντάξω τὸ Νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880, διὰ τοῦ ὁποίου περιωρίζοντο, κατὰ τὰ εἰρημένα, αἱ δαπάναι. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1880, ὡς συνέταξα καὶ εἰσήγαγον ἐγὼ αὐτὸν, ἠλάττωσε τὰ ἔξοδα κατὰ 4 ἑκατομμύρια τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς συνέταξε Προϋπολογισμὸν κατὰ τὸ 1881, ὅστις ὑπερέβη κατὰ 12,000,000 τὸν τοῦ 1883 Προϋπολογισμόν. Ὅθεν ἐγὼ ζητήσας νὰ πληρωθῶσι τὰ ἔξοδα τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1880 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880, ἔπραξα τοῦτο πρὸς οἰκονομίαν, ἀφ’ οὗ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 ἠλάττωνε τὰ ἔξοδα κατὰ 4 ἑκατομμύρια, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ζητήσας νὰ πληρωθῶσι τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884, ἔπραξε τοῦτο πρὸς σπατάλην, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 ηὔξησε κατὰ 12 ἑκατομμύρια τὰ ἔξοδα τοῦ 1883. Διὰ τοιοῦτον λόγον σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι μὲ ὑπέλαβε χθὲς ἀστειζόμενον, ὅταν παρίστων τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ παρ’ αὐτοῦ προταθέντος Νομοσχεδίου περὶ πιστώσεως. Ἴσως νομίζει, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς ἀγορεύοντας νὰ λέγωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀστεϊσμοὺς, καὶ διὰ τοῦτο συνήθως ἀγορεύει ἀστεϊζόμενος· διότι ἢ ἀστειζόμενον πρέπει νὰ ὑπολάβωμεν αὐτὸν, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀναιρῇ ἑαυτὸν καὶ ἀντιφάσκῃ πρὸς ὅσα πρὸ μικροῦ εἶπεν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ βήματος, ἢ παίζοντα πρὸς τὰ συμφέροντα καὶ τὴν τύχην τοῦ Κράτους, ἢ ὑπολαμβάνοντα τοὺς ἀκούοντας αὐτὸν μωροὺς καὶ ἀβελτέρους. Ἄλλως πῶς δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ τις τοὺς λόγους του, ὅταν προβάλῃ δικαιολογίας, τὰς ὁποίας αὐτὸς οὗτος δὲν πιστεύει; Ἠκούσατε αὐτὸν πρὸ μικροῦ τί σᾶς ἔλεγε, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὸ Νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως, τὸ στηριχθὲν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884; Δὲν ἠδύνατο νὰ σπουδαιολογῇ, ἢ ἠρνεῖτο νὰ σᾶς ἀποδώσῃ τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ὁ κοινὸς ἄνθρωπος, ὅταν σᾶς ἔλεγεν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιόν του ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ τεκμήριον, ὅτι εἶναι συνταγματικόν· διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν συνέταξε τὸν Προϋπολογισμὸν, ὑπεστηρίζετο ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, καὶ γνωρίζων διὰ τοῦτο τὰς ἰδέας αὐτῆς, ἐπιθυμῶν δὲ νὰ μὴ ἀπολέσῃ αὐτὴν, ἐφρόντισε νὰ συντάξῃ αὐτὸν οὕτως, ὥστε νὰ τύχῃ τῆς ψήφου ὑμῶν· ἑπομένως τὸ Νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως, στηριζομένης ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884, δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 ἔχει τὸ τεκμήριον, ὅτι θέλει ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἂν ἐσέβετο ὑμᾶς, ἢ ἂν ἐσπουδαιολόγει, δὲν ἤθελε προβάλει ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα οὐδ’ εἰς τοὺς κατωτάτους βαθμοὺς τῶν δικαστηρίων τολμῶσι νὰ προβάλωσιν οἱ ἐπὶ μισθῷ ἀναλαμβάνοντες τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τῶν πληρονόντων αὐτοὺς πελατῶν. Ποίαν ἐπὶ τοῦ φρονήματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ σχηματίζετε γνώμην, ὅταν σᾶς λέγῃ, ὅτι, ἐπειδὴ ἀπολαμβάνει τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ διατηρήσῃ αὐτὴν, ἕπεται ὅτι συνέταξε τὸν Προϋπολογισμὸν οὕτως, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ τεκμήριον, ὅτι ἤθελε γείνει δεκτὸς, καὶ ἑπομένως τὸ τεκμήριον τοῦτο ἀφαιρεῖ τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει αὐτῷ νὰ δαπανήσῃ δύω δωδεκατημόρια τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤτοι 14 ἑκατομμύρια, δαπάνην μὴ ψηφισθεῖσαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον, ὡς τὸ Σύνταγμα διακελεύει; Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος ἐπρόβαλεν, ἀναπτύσσων τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας χθὲς προέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐπαναφέρων ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὸ 1872 ἐπὶ τῇ προτάσει τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ προετάθη εἰς τὴν Βουλήν, ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι ὀρθοτάτη, διότι στηρίζεται εἰς τὴν ἀληθῆ ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος· πᾶσα δ’ αἰτιολογία, ἥτις ἤθελε προταθῇ πρὸς δικαιολογίαν τοῦ ἐναντίου, εἶναι ἀντιστράτευσις, καὶ πρέπει νὰ κύψῃ τὴν κεφαλὴν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐνδέχεται ἡ πλειονοψηφία νὰ νομίσῃ, ὅτι δύναται νὰ μὴν ὑποστηρίξῃ πρότασιν, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας τοῦ Συντάγματος, ἐνδέχεται καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ πλειονοψηφία νὰ μὴ θελήσῃ νὰ κύψῃ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος τὴν κεφαλὴν αὐτῆς· ἀλλὰ τοῦτο ἀποδεικνύει καὶ τῆς πλειοψηφίας τὴν νομιμοφροσύνην καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τὰς αὐταρχικὰς διαθέσεις. Δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ περιέπεσα εἰς πολλὰς παρεκτροπὰς ἐν τῷ πολιτικῷ μου βίῳ, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ. Ἔχω ὅμως ἥσυχον τὴν συνείδησίν μου, ὅτι δὲν περιέπεσα εἰς μίαν παρεκτροπήν, τὴν μεγίστην πασῶν, εἰς τὴν παρεκτροπὴν νὰ ἀποπλανηθῶ παρὰ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ νὰ πιστεύσω τὰς ψευδεῖς ὑποσχέσεις καὶ τὰ ἀγυρτικὰ προγράμματα αὐτοῦ. Ἔχω μάλιστα γαληνιαίαν τὴν συνείδησίν μου, ὅτι καλῶς ἐγνώρισα ἀνέκαθεν τὸν ἄνδρα, καὶ διὰ τοῦτο καθ’ ὃν χρόνον τὰ ἐννέα δέκατα τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, πιστεύοντα τὰς ὑποσχέσεις καὶ τὰ προγράμματά του, ἀπεπλανῶντο καὶ παρεσύροντο παρ’ αὐτοῦ, ἐγὼ—μόνος ἴσως ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας—ἠγωνιζόμην νὰ διαφωτίσω τὸν λαὸν, παριστῶν τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς κυβερνῶν τὴν Ἑλλάδα ἤθελεν ἐπιφέρει. Καὶ πρὸ μικροῦ ἔτι σᾶς ἔλεγεν, ὅτι δὲν νομίζει, ὅτι πάντα τὰ ζητήματα πρέπει νὰ μετατρέπωνται εἰς ὑπουργικά. Καὶ σᾶς τὸ ἔλεγεν αὐτὸς ὅστις ἀπῄτησεν, ἵνα λάβῃ χώραν τὸ ἀποτρόπαιον ἐκεῖνο κοινοβουλευτικὸν προηγούμενον, καθ’ ὃ ὁ προτείνας ἄκακον καὶ ἁπλῆν ἐπὶ συνήθους Νομοσχεδίου τροπολογίαν ἠναγκάσθη νὰ ψηφοφορήσῃ κατ’ αὐτῆς, κατὰ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ ἔργου. Δὲν σᾶς ἀναμιμνήσκω τὴν ὑπόθεσιν, εἰμὴ διὰ νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, ὅτι κατέπνιξεν ἐν ταῖς τάξεσι τῶν φίλων του καὶ αὐτὸ τὸ θάῤῥος τοῦ νὰ ἔχωσιν ἰδίαν γνώμην καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν εὐτελεστάτων ζητημάτων. Βεβαίως ὑπουργικὰ εἰσι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα παρέχουσιν ἢ ἀρνοῦνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ μέσα νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν αὑτοῦ, ἢ παρακωλύουσιν αὐτὸ νὰ διαπράξῃ τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ προηγούμενα καὶ πρωτεύοντα τῶν ἄλλων δευτερευόντων ζητημάτων. Ἀλλ’ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ δὲν συνέβη ποτὲ αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ μικροῦ, ὅτι συμβαίνει· διότι οὐδὲν Νομοσχέδιον συνεζητήθη μετὰ τῆς ἐλευθερίας τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἰδίως ἐκείνων μετὰ τῶν ὁποίων συνδέουσι τὸν Πρωθυπουργὸν πολιτικοὶ δεσμοὶ, ἐφ’ ὧν πάντοτε ἐνασκεῖται βαρεῖα πίεσις· καὶ ἂν δέ ποτε τὰ Νομοσχέδια ἐγένοντο ἀντικείμενον συζητήσεως, τοῦτο ἐγένετο μόνον, ἵνα παράσχωσι στάδιον εἰς τὴν ὑβριστικὴν γλῶσσαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ἐξυβρίσῃ τοὺς ἀντιπάλους του.

§37Σ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἀφοῦ ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὑπέλαβεν ὅτι τυφλῶς ψηφίζομεν πᾶν ὅ,τι προτείνεται (θόρυβος δεξιά). Εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι δὲν θεωρεῖ ὑπουργικὰ, βεβαίως πρέπει καὶ ὁ ἀνήκων εἰς τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ ὡς ἀντισυνταγματικὸν τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον, τοῦτο δὲ πράττει, διότι δὲν δίδει τὴν ὀρθὴν ἑρμηνείαν εἰς τὴν λέξιν «Προϋπολογισμὸς», καὶ ὅμως ἀναφέρεται ἀκριβῶς εἰς τὴν πηγὴν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος πρέπει νὰ γινώσκῃ, ὅτι ἡ λέξις «Προϋπολογισμὸς» ἄλλο σημαίνει εἰς τὴν Ἀγγλικὴν γλῶσσαν, ὄχι μόνον κατὰ τὴν κοινὴν σημασίαν τῆς λέξεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἐπιστημονικήν. Ὅταν λέγῃ ὁ Ἄγγλος «budget», ἄλλην σημασίαν δίδει, παρ’ ἐκείνην τὴν ὁποίαν δίδομεν ἡμεῖς. Ἐὰν ἐξετάσητε τὸ ἰδικόν μας Σύνταγμα, θέλετε ἴδει, ὅτι καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς θεωρεῖται ψήφισμα· ἄρα ἔπρεπε νὰ ψηφίζηται τρίς. Διατί δὲ τοῦτο; διότι οἱ συντάκται τοῦ Συντάγματος δὲν εἶχον ὀρθὴν ἰδέαν περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ διὰ νὰ ἰδῇ ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐκ Χαλκίδος ὅτι ἔσφαλεν, ἂς μάθῃ, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν πολλοὶ κλάδοι τῆς ὑπηρεσίας, ἰδίᾳ δὲ ὁ δικαστικὸς, ὁ ὁποῖος χαίρει τὸ πλεονέκτημα τῆς ἰσοβιότητος, ὁμοῦ μὲ τὸν διορισμὸν ἔχει καὶ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ μισθοῦ, καὶ δὲν ἀπαιτεῖται Προϋπολογισμὸς διὰ νὰ λάβῃ τὸν μισθόν του ὁ δικαστής· ὑπάρχουν δὲ καὶ ἄλλοι κλάδοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἰδίαν κατηγορίαν. Δὲν εἶναι ἑπομένως ποσῶς ἀνάγκη νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ Προϋπολογισμός. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἁπλῶς φάκελλος τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἐκεῖνος δὲ ὁ ὁποῖος θέλει νὰ διαταράξῃ τὴν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον καθιεροῖ, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ζητεῖ τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι γεννᾶται ζήτημα ὑπουργικόν. Ἡμεῖς λοιπὸν λέγοντες, ὅτι ὁ ὑπάλληλος δύναται νὰ πληρώνηται διὰ νόμου—ὁ δὲ μισθός του εἶναι ὡρισμένος καὶ πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ— οὐδόλως ἀντιστρατευόμεθα πρὸς τὰς συνταγματικὰς ἰδέας· ἑπομένως τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον δὲν εἶναι καθόλου ἀντισυνταγματικόν.

§38ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μολονότι ἡ Βουλὴ ἐκ τοῦ κοινοῦ νοὸς ὁδηγουμένη βεβαίως δὲν θὰ ἐπίστευσεν ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὡς συμβαίνοντα ἐν Ἀγγλίᾳ, νομίζω οὐχ ἧττον ἀναγκαῖον καὶ ῥητῶς νὰ τὸν διαψεύσω. Ὁ προλαλήσας ἐσύγχυσε τὰ ἐν Ἀγγλίᾳ συμβαίνοντα· δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει Προϋπολογισμὸς ὡς παρ’ ἡμῖν. Διά τινας ὑπηρεσίας εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχουν νόμοι κανονίζοντες τοὺς μισθοὺς σταθερῶς, ἀλλὰ συγχρόνως ὁρίζουν καὶ τοὺς πόρους ἐξ ὧν πληρόνονται αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη Προϋπολογισμοῦ πρὸς πληρωμὴν αὐτῶν κατ’ ἔτος. Τοιαῦται ὑπηρεσίαι εἶναι οἱ τόκοι τῶν δανείων, ἡ δικαστικὴ ὑπηρεσία, ἡ διπλωματικὴ κτλ. Δι’ ὅλας ὅμως τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, ὡς ἰδίως διὰ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δαπάνας, ἀπαιτεῖται Προϋπολογισμός. Ὁμολογουμένως ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἀπέναντι δύω κακῶν, τὸ δὲ ζήτημα εἶναι μόνον ποῖον ἐκ τῶν δύω εἶναι τὸ ἧττον κακόν. Τὸ ἓν τῶν κακῶν εἶναι, ὅτι καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ δαπάνας ἐπὶ τῇ βάσει Προϋπολογισμοῦ νεκροῦ, μὴ ὑπάρχοντος, ψηφισθέντος δ’ ὑπ’ ἄλλας περιστάσεις, δυνατὸν δὲ καὶ ὑπὸ ἄλλην Κυβέρνησιν καὶ ὑπ’ ἄλλης πλειοψηφίας ἐχούσης διαφορετικὰς ἰδέας τῆς σημερινῆς· τὸ ἕτερον τῶν κακῶν εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ ἐπιτρέψῃ δαπάνας ἐπὶ τῇ βάσει Προϋπολογισμοῦ, ὅστις ἀκόμη δὲν ὑπάρχει, ὅστις δὲν ἔλαβεν ἔτι νόμιμον ὕπαρξιν. Εἰσήχθη βεβαίως εἰς τὴν Βουλὴν, εἰσήχθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις αὐτῆς, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπεψηφίσθη θεωρεῖται ὡς μὴ ὑπάρχων. Ἐν μέσῳ τῶν δύω αὐτῶν δυσκολιῶν, ὁσάκις δὲν ὑπάρχει ἐγκαίρως Προϋπολογισμὸς, ἡ πρώτη ἰδέα, ἥτις ἔρχεται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἰς τὸν ἐξετάζοντα τὸ ζήτημα, εἶναι ὅτι λογικώτερον θὰ ἦτον ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἡ στερουμένη Προϋπολογισμοῦ ἐψηφισμένου, κατέστρωνε κατάστασιν τῶν μηνιαίων δαπανῶν διὰ τοὺς μῆνας, τοὺς ὁποίους ζητεῖτε πίστωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ ἐγγράφῃ ὅλας τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἀναγκαίας. Ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει μηνιαίους Προϋπολογισμούς· ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν πρέπει νὰ προσκολληθῇ τις εἰς ἕνα Προϋπολογισμὸν, ἢ εἰς τὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους ἢ εἰς τὸν τοῦ ἑπομένου. Ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησαν τὰ δύω ἔντιμα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ συνταγματικώτερον καὶ κοινοβουλευτικώτερον θὰ ἦτο νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ παρελθόντος ἔτους· οὗτος φέρει τὸ κῦρος ὅτι ἐγένετο νόμος μετὰ βάσανον, ἂν καὶ ἐψηφίσθη δι’ ἓν ἔτος, ἐν αὐτῷ δὲ τῷ Προϋπολογισμῷ δύναται μάλιστα ἡ Κυβέρνησις, ἥτις καὶ τὸν ἐξετέλεσε, νὰ εὕρῃ ὅλας ἐκείνας τὰς περιπλέον διά τινας μῆνας δαπάνας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀντιστοιχοῦν εἰς τὸ δωδεκατημόριον, διότι δὲν εἶναι δαπάναι ὅλων τῶν μηνῶν καὶ αἵτινες ἐν τούτοις πρέπει νὰ δαπανηθῶσι πέραν τοῦ δωδεκατημορίου. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε, προεῖδε τὰς περιπλέον αὐτὰς δαπάνας τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου καὶ ζητεῖ νὰ τῇ ἐπιτραπῇ τοῦ ἑκτημορίου ὑπέρβασις.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὕτω ἐγίνετο πάντοτε· δὲν εἶναι νέον.

§40ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ τὸ περιπλέον ζητεῖ ἐπὶ τοῦ νέου Προϋπολογισμοῦ· τοῦτο ὅμως δύναται νὰ φέρῃ εἰς κατάχρησιν, διότι περιλαμβάνει δαπάνας δυνάμει συμβάσεων, τὰς ὁποίας δυνατὸν νὰ μὴ ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, εἴτε αὗται πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, εἴτε μή. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνέταξε διαφόρους συμβάσεις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ὁ τελευταῖος Προϋπολογισμὸς μέχρι σήμερον, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὰς ὁποίας δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ. Ὑποθέσατε τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε τὸ Ὑπουργεῖον μὲ τοὺς ξένους μηχανικοὺς, τοὺς ὁποίους μετεκάλεσεν ἐξ Εὐρώπης διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ τοὺς ὁποίους, ἂν ἡ Βουλὴ ἐγνώριζεν ἐκ τῶν προτέρων, ἴσως δὲν ἤθελεν ἐγκρίνει· ἤκουσα ὅτι δυνάμει συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις συνέταξε μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ὁμάδος τῶν ξένων μηχανικῶν, αἱ δαπάναι κατ’ ἔτος ἀνέρχονται εἰς 600, 000· πιθανὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὴν καὶ πιθανὸν νὰ μὴ τὴν ἐγκρίνῃ. Ἰδοὺ δαπάνη, ἡ ὁποία εἶναι ἄγνωστος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ ὁποία, ἂν ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν, δύναται νὰ τροποποιηθῇ ἢ ἀποῤῥιφθῇ. Ἐν τούτοις ἐπιτρέπεται δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2ου τοῦ Νομοσχεδίου νὰ δαπανᾷ δυνάμει αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις. Ἐπανερχόμενος εἰς ὅ,τι εἶπον, προσθέτω, ὅτι, ἂν ἐπιτρέψωμεν τὴν δαπάνην τῶν δωδεκατημορίων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφισθέντος Προϋπολογισμοῦ τοῦ λήξαντος ἔτους, ἔχομεν ἐγγυήσεις περισσοτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἀνευρίσκει, ἐὰν ψηφισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέλλοντος Προϋπολογισμοῦ. Ὁ νέος Προϋπολογισμὸς εἶναι ἀληθὲς ὅτι περιέχει τὰς τελευταίας ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τὰς νέας ἰδέας ἄλλης Κυβερνήσεως· ἑπομένως δίκαιον εἶναι κατὰ τὰς ἰδέας, αἵτινες ἐπεκράτησαν ἐν τῇ συντάξει τῶν Προϋπολογισμῶν αὐτῆς, νὰ τῇ ἐπιτραπῇ νὰ δαπανᾷ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ τοῦτο πρὶν συζητηθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός; Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἕν πραγματικὸν γεγονός, ὅπερ ὁμολογεῖ, ὅτι εἶναι ἀληθὲς ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τὸ γεγονὸς δηλαδὴ τῆς μεγάλης καὶ βεβαίας πλειοψηφίας, τὸ ἐθεώρησεν ὡς γενικὴν ἀρχήν. Αἱ πλειοψηφίαι δὲν εἶναι πάντοτε ἀμετάβλητοι. Διὰ νὰ ἐννοήσητε ὅτι τοῦτο δύναται νὰ φέρῃ εἰς ἀτοπήματα, ὑποθέσατε Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον εἶχε πλειονοψηφίαν ὀλίγων μόνων ψήφων. Ἐν τῷ μεταξὺ τῶν δύω Συνόδων τοιαύτη Κυβέρνησις δύναται νὰ θεωρηθῇ μὴ ἐκτελοῦσα τὸ πρόγραμμά της ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ν’ ἀπολέσῃ τὴν πλειοψηφίαν· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι πρέπον νὰ θεωρήσωμεν ὡς βεβαίαν καὶ ἀσφαλῆ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ἐπιτρέψωμεν πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ διὰ τῶν δωδεκατημορίων; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί θὰ ἔχωμεν; θὰ ἔχωμεν δαπάνας ἐπὶ δύω καὶ τρεῖς μῆνας ἐπὶ τῇ βάσει Προϋπολογισμοῦ, ὅστις οὐδέποτε ὑπῆρξε, διότι καὶ ἡ διάδοχος Κυβέρνησις τὸν μετέβαλεν. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμός, ὅστις ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, θέλει ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ σήμερον δὲν συζητοῦμεν τί θὰ συμβῇ μετὰ μίαν εἰδικὴν περίστασιν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα γενικῶς. Φρονῶ ὅμως, ὅτι καὶ ἂν Κυβέρνησίς τις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν, ἀνέγραψεν μέτρα νέα καὶ ἰδέας νέας περὶ διοικήσεως, τῶν ὁποίων τὴν πραγματοποίησιν ζητεῖ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὀλιγώτερον κακὸν θὰ ἦνε, ἂν αἱ ἰδέαι αὐταὶ δὲν πραγματοποιηθῶσιν ἐπὶ ἕνα ἢ δύω μῆνας, καὶ ἑπομένως δαπανήσῃ τὸ Κράτος κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους, παρὰ ἐὰν τὰς ἰδέας αὐτάς, τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζομεν ἂν ἡ Βουλὴ θὰ βασανίσῃ καὶ θὰ παραδεχθῇ, τὰς θεωρήσωμεν ὡς παραδεδεγμένας ἤδη καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν κανονίσωμεν τὰς δαπάνας. Ἂν δαπανήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παρελθόντος Προϋπολογισμοῦ, ἡ ζημία δὲν εἶναι μεγάλη, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι ὁ ἐγγύτερος εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ λογιστικὴ ἀνωμαλία, ἂν ἡ δαπάνη γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐπέλθῃ δὲ μετὰ ταῦτα ὁ νέος Προϋπολογισμὸς κανονίζων ἄλλως τὰς δαπάνας. Νομίζω ὅμως, ὅτι μὲ τοὺς περιορισμοὺς, τοὺς ὁποίους θέτει τὸ νομοσχέδιον ἐν τοῖς ἄρθροις 2, 3 καὶ 4, οὐδεμία ἀνωμαλία θὰ ἐπέλθῃ, μόνη δὲ διαφορὰ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὡς πρὸς τὰ ποσὰ μόνον τῶν δαπανῶν, ὅπερ μικρὸν κακόν. Ἕνεκα τούτου, συμμεριζόμενος τὴν γνώμην τῶν ἐντίμων βουλευτῶν ἐκ Γόρτυνος καὶ Χαλκίδος, θεωρῶ μικρότερον κακὸν τὸ νὰ προσδιορισθῶσι τὰ δωδεκατημόρια ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἐκ τούτου δὲ λαμβάνων ἀφορμὴν ἐπαναλαμβάνω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐπρότεινα ἐπὶ δύω κατὰ συνέχειαν Συνόδους, ὅτι εἶνε ἀνάγκη κατεπείγουσα νὰ μεταβληθῇ τὸ λογιστικὸν ἔτος, καὶ νομίζω ὅτι οὐδεμία δυσχέρεια λογιστικὴ δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς· ἂν δ’ ἡ Κυβέρνησις ταύτην φοβουμένη δὲν προβαίνῃ ταχέως, ἐπηρεάζεται ἀπὸ φόβον ὅλως διόλου ἀδικαιολόγητον. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου εἰς γʹ συζήτησιν. Εἶτα δὲ ὡσαύτως παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ συζήτησιν τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Τὸ περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἀνατολικῆς τηλεγραφικῆς ἑταιρίας συμβάσεως. Τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ΤΜΣΤʹ νόμου περὶ συμβάσεως μετὰ τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας τοῦ θαλασσίου πορθμοῦ τῆς Κορίνθου).

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον, κύριε Πρόεδρε, τὰ ἄλλα· εἶναι ἀργά (θόρυβος).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7 Μ. Μ.)