1883.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37

τῆς 21 Δεκεμβρίου 1883

(Τετάρτη)

Ὥρα 4 Μ.Μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως τὰ πρακτικά).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τῆς Βιργινίας χήρας Ραυτοπούλου, ἥτις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κ. Σπήλιος Ἀντωνόπουλος ἐζήτησε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον.

§4ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως ἐξετάσῃ πόσα πρέπει νὰ πληρωθῶσιν ἔξοδα διὰ τὰ φάρμακα τοῦ ἀοιδίμου Κουμουνδούρου, καθόσον πληροφοροῦμαι ἐξωδίκως, ὅτι οἱ ἰατροὶ ζητοῦσι τὸ ποσὸν 3,000 φράγκων.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις θὰ πληρώσῃ ὅ,τι πρέπει.

§6ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι θὰ πληρώσῃ περισσότερα....

§7Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν, κύριοι, ὑπέβαλον ἀναφορὰν τῶν ἐν Ναυπλίῳ καὶ Ἄργει συμβολαιογράφων, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτουν ὅπως διὰ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου αὐξηθῶσι τὰ δικαιώματά των, δι’ οὓς ἐν τῇ ἀναφορᾷ των ἀναφέρουσι λόγους. Ἤδη ὑποβάλλω μίαν ἀναφορὰν τῶν ἐν Ἀθήναις δικαστικῶν κλητήρων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσιν ἐπίσης τὴν αὔξησιν τῶν δικαιωμάτων των πρῶτον, διότι ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας των, καὶ δεύτερον διότι, ἕνεκα τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ χώρου καὶ τῶν ἀποστάσεων, δὲν ἱκανοποιοῦνται διὰ τῶν 50 λεπτῶν, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι δι’ ἑκάστην ἐπίδοσιν. Ἐκτὸς τούτου, μὲ ἐπληροφόρησαν ἐπίσης οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες ὅτι ἐπειδὴ δὲν φέρουσιν ἰδίαν στολὴν ἢ διακριτικόν τι σημεῖον, λαμβάνουσι χώραν καταχρήσεις οὐχὶ μικραί· διότι ἄνθρωποι ἄεργοι, μὴ ὄντες δικαστικοὶ κλητῆρες, παρουσιάζονται ὡς κλητῆρες δικαστικοί, ἀπειλοῦντες τὴν ἐκτέλεσιν δικαστικῶν ἀποφάσεων, καὶ ἐπιδιώκουσιν ἐκτέλεσιν δικογράφων, τῶν ὁποίων τὰ ἐπιδοτήρια ὑπογράφουσι κατόπιν ἄλλοι κλητῆρες, καὶ φρονοῦσιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος πρὸς πρόληψιν τοιούτων καταχρήσεων νὰ φέρωσι διακριτικόν τι σημεῖον.

§8ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω, κύριοι, συμφώνως μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν Νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ 5 ἄρθρου τοῦ νόμου. ΤΜΣΤʹ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς διεθνοῦς Ἑταιρίας τοῦ θαλασσίου πορθμοῦ τῆς Κορίνθου. Εἶναι καὶ ἡ ἔκθεσις πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ συνοδεύεται καὶ μὲ ἔκθεσιν τοῦ διευθύνοντος τὴν ἀποστολὴν τῶν Γάλλων μηχανικῶν κ. Rondel. Ὑποβάλλω ἕτερον Νομοσχέδιον περὶ διοικήσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις Νοσοκομείου τῶν μεταδοτικῶν νοσημάτων. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ὑποβάλλω ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναγνώσω, διότι τὴν καταθέτω ἐγγράφως.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ διαφόρων κατοίκων τοῦ Ξυλοκάστρου τῆς Κορινθίας· θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπήν. — Ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ταρπάζη ἡ ἑξῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπερώτησις· «Ἐκ τῆς διεξαχθείσης κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον μακρᾶς ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος συζητήσεως, κατεδείχθη, ὅτι αἱ ἐγερθεῖσαι, καὶ ποὺ μὲν καταπαύσασαι, ποὺ δὲ ὑφιστάμεναι διενέξεις, ἠγέρθησαν, τὸ μὲν ἕνεκεν ἀπαραγράπτων δικαιωμάτων τῶν χωρικῶν, ἅπερ οἱ ἀγορασταὶ τοῦ Ἰμόρου ἐνέμενον νὰ σφετερισθῶσι, τὸ δὲ ἕνεκα τῆς ἀφορήτου καθ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις καταστάσεως τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Θεσσαλίας, μὴ δυναμένου νὰ ζῇ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ ὁρμωμένου εἰς τοῦτο ἔκ τε τοῦ ἠθικοῦ λόγου, ἅτε ἀπάτριδος καὶ ἀστέγου ὄντος καὶ ἐκ τοῦ ὑλικοῦ, ἅτε ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν ὀπισθοδρομοῦντος εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν εὐημερίαν αὐτοῦ. Ἐκ τούτου δὲ διεκρίθη τὸ ζήτημα εἰς καθαρῶς δικαστικόν, ἀφορῶν ὀλιγώτερα χωρία, καὶ εἰς κοινωνικόν, ἀφορῶν πάντα τ’ ἄλλα χωρία τῆς Θεσσαλίας. Καὶ ὡς πρὸς τὸ δικαστικὸν μὲν πᾶσα ἐπέμβασις τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς τῆς τῶν συγκρούσεων προλήψεως, ἐθεωρήθη ἀντικειμένη εἰς τοὺς κειμένους νόμους· ὡς πρὸς τὸ κοινωνικὸν δὲ ἐγένετο κατάδηλος ἡ ἀνάγκη, ἂν οὐχὶ ἄλλο τι, τοὐλάχιστον ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς ἡ Κυβέρνησις πρὸς τοὺς χωρικούς εἰς τυχοῦσαν εὐκαιρίαν, καθ’ ἣν οὗτοι, μεταναστευόντων τῶν Ὀθωμανῶν, καὶ πωλούντων τὰ κτήματα, ἠδύναντο νὰ καταστῶσιν ἰδιοκτῆται, πραγματοποιοῦντες μέγα μέρος τῶν πόθων αὐτῶν. Οὕτω ληξάσης τῆς Συνόδου ἐκείνης, ὁ λαὸς τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἤλπισεν εἰς τὸν κ. Τρικούπην δι’ ἀμφότερα ταῦτα, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ σχεδὸν ἅπαντες τὸν ὑπεστήριξαν ἐκθύμως, ἀναβιβάσαντες καὶ κρατοῦντες αὐτὸν ἔτι ἐπὶ τὴν Ἀρχήν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, διατί δὲν ἔλαβε πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν ὄντως δυστυχῶν ἐκείνων πολιτῶν, ἐνεργοῦσα σύμβασίν τινα μετὰ Τραπέζης, καθ’ ἣν, ἐπὶ ἐγγυήσει τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λαμβάνωσιν οἱ χωρικοὶ χρήματα πρὸς ἀγορὰν τῆς πωλουμένης πατρικῆς αὐτῶν γῆς; Διατί ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν ταῖς σκέψεσιν αὐτοῦ περὶ τῆς εὐημερίας τοῦ Τόπου ἀνευρίσκει ἀναγκαῖον μόνον τὴν κατασκευὴν ὁδῶν καὶ σιδηροδρόμων, περὶ τὰ ὁποῖα ἀπὸ τριετίας σχεδὸν κατατρίβει τὴν Κυβερνητικὴν μέριμναν, τὴν δὲ ζωτικωτάτην ταύτην κοινωνικὴν ἀνάγκην ἠμέλησεν, ἐπενεγκὼν οὕτω βλάβην ἀνεπανόρθωτον, καθόσον πολλὰ τῶν χωρίων ἠγοράσθησαν παρὰ κερδοσκόπων; Διατί ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὐ μόνον δὲν ἐμερίμνησεν μέριμναν ὄντως ἐπαξίαν Κυβερνητικῆς προνοίας, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐτήρησε καὶ συστηματικὸν πόλεμον, ὑπερασπιζόμενος ὑπὲρ τοὺς κειμένους νόμους τοὺς πλουσίους, καὶ καταδιώκων ἀπηνῶς τοὺς πτωχοὺς χωρικούς, ὧν πᾶν παράπονον καταπνίγεται διὰ τῆς λόγχης τῆς χωροφυλακῆς; Διατί ἰδιοποιηθεὶς οὐχὶ δικαστικὴν, ἀλλὰ δικτατορικὴν ἐξουσίαν, ἀπεθήκευσε καὶ πάλιν ὁλοκλήρους τοὺς καρποὺς τῆς ἐφετεινῆς προσόδου τῶν κατοίκων Ζάρκου, ὧν αἱ οἰκογένειαι ἤδη ἀκριβῶς λιμοκτονοῦσιν, ἐνῷ οὗτοι ἐκαλλιέργησαν, ἔσπειραν, ἐθέρισαν καὶ ἠλώνησαν, ἐρειδόμενοι ἐπὶ δικαστικῶν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἀποφάσεων περὶ προσωρινῶν μέτρων; Διατί ὁ πρώην Νομάρχης Τρικκάλων, ὁ κατ’ ἐμὲ ἐξωθήσας καὶ περιαγαγὼν εἰς τοιοῦτο σημεῖον τὰ πράγματα τῶν χωρίων Καρδιτσομαγούλας, Κριτσινίου καὶ Ζάρκου, ἀλλαχοῦ μὲν, ὡς δικαστικὴ Ἐξουσία, ἐπέτρεπε τὴν βοσκὴν τῶν ζώων τῶν χωρικῶν, ἀλλαχοῦ δὲ δὲν ἐπέτρεπε, ἐκδιώκων τέλος αὐτὰ ἀγεληδὸν διὰ τῶν χωροφυλάκων εἰς ἄλλα χωρία; Ἐκ τῆς ἀκηδείας τῆς Κυβερνήσεως οἱ χωρικοὶ ἐν γένει ἀπώλεσαν τὴν εὐκαιρίαν τοῦ νὰ τύχωσι τῶν πόθων αὐτῶν, ἵνα ἴδωσι πρόοδον καὶ εὐημερίαν, ἥτις καὶ ἤδη ὁπωσδήποτε δύναται νὰ προληφθῇ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σπεύσῃ ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀνάγκην, ὅπερ ὅμως μέχρι τοῦδε δὲν βλέπω. Ἐκ τῶν διοικητικῶν δὲ ἐπεμβάσεων προῆλθεν ἡ καταστροφὴ τῶν μεγαλειτέρων χωρίων τῆς Θεσσαλίας, διατελούντων εἰς ἀμήχανον θέσιν, καὶ ἡ ἐξόντωσις τῆς κωμοπόλεως Ζάρκου, ἧς τὸ ἥμισυ μὲν τῶν κατοίκων μένει ἄστεγον, ἅτε κρημνισθεισῶν ἐκ βάθρων τῶν οἰκιῶν, τὸ δ’ ἕτερον ἥμισυ διὰ τῶν πολυσελίδων ἀποφάσεων τοῦ Πρωτοδικείου Τρικκάλων, κατεπειγόντως δημοσιευομένων καὶ προσωρινῶς ἐκτελεστῶν, πρὶν ἢ ἀποφανθῶσι τ’ ἀνώτερα δικαστήρια, πρόκειται ἤδη νὰ ἐκδιωχθῇ ἐν μέσῳ χειμῶνος, καὶ οὕτω νὰ συντελεσθῇ ἔργον, ὅπερ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἐπὶ τῶν αὐτῶν διενέξεων δὲν κατωρθώθη, τὸ ἔργον τοῦ νὰ χαιρετίσωσιν οἱ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως ταύτης τὴν ἀπελευθέρωσιν διὰ τῆς ἀπαλείψεως καὶ ἐξαφανίσεως τῆς πατρίδος αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἥτις ἐν τούτοις ὑπὸ Τούρκους κυβερνήτας ἀπὸ αἰώνων ἀπετέλει μέρος τοῦ χάρτου τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους. Ἀθήνησι, τῇ 21 Δεκεμβρίου 1883.

Ὁ ἐκ Τρικκάλων βουλευτὴς

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΑΡΜΑΖΗΣ.»

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Εἶναι ἡ τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν ἔγεινε παρατήρησις, ὅτι εἶχον περιληφθῆ ἐν αὐτῷ ἐξαιρετικαὶ διατάξεις διὰ τὴν δήλωσιν καὶ ἀπαρίθμησιν κατὰ τὸ ἔτος 1884, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου νὰ γείνῃ ἡ δήλωσις καὶ κατὰ τὸν Δεκέμβριον νὰ γείνῃ ἡ ἀπαρίθμησις. Εἴχομεν θέσει ἐξαιρετικῶς διὰ τὸ 1884 διορίαν δηλώσεως τὴν 20 Ἰανουαρίου, καὶ διορίαν ἀπαριθμήσεως μέχρι τέλους Φεβρουαρίου· ἀλλ’ ἐβράδυνεν ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἤδη αἱ διορίαι αὗται δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἀνάγκας. Διὰ τοῦτο προτείνω ὅπως ἐν τῷ δευτέρῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου 1 τεθῇ «ἐξαιρετικῶς διὰ τὴν τοῦ ἔτους 1884 φορολογίαν, ἡ δήλωσις γενήσεται μέχρι τέλους Φεβρουαρίου, ἡ δὲ ἀπαρίθμησις μέχρι τῆς 15ης Ἀπριλίου». Ἐν δὲ τῷ τελευταίῳ ἐδαφίῳ, ἔχοντι ὡς ἑξῆς «ὁ κατάλογος τῶν φορολογητέων κτηνῶν συντάσσεται ὑπὸ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαρτίου» προτείνω νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς «πλὴν τῶν τοῦ ἔτους 1881, ὧν ὁ κατάλογος συνταχθήσεται ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαΐου τοῦ αὐτοῦ ἔτους».

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἔχει τις τὸν λόγον;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεσχεδίου εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Προβαίνομεν ἤδη εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον· ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ;

§17Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ δήλωσις δὲν πρέπει νὰ γίνηται μόνον ὑπὸ τοῦ Δημάρχου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν Εἰρηνοδικῶν, καὶ ὁ λόγος εἶναι προφανής· διότι πολλάκις οἱ Δήμαρχοι ὑπεξαιροῦν τὰς δηλώσεις, καὶ πρέπει νὰ τὰς παραδίδουν εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τῆς γενικῆς ἀρχῆς· ἀφοῦ δὲ ἀπεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν τῶν ἐτησίων δηλώσεων, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφομοιώσωμεν τὰς δηλώσεις ταύτας πρὸς τὰς δηλώσεις τῶν ποιμνίων· ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ φέρωμεν τροποποιήσεις, νὰ τὰς φέρωμεν γενικώτερον καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου νομοσχεδίου.

§19ΒΑΛΒΗΣ. Εἶναι ὀρθοτέρα ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Πετσάλη ἀπὸ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· διότι αἱ δηλώσεις πέμπονται ἐντὸς 5 ἡμερῶν εἰς τὸν ἔπαρχον, ἀλλὰ πολλάκις δὲν στέλλονται καὶ ἀποῤῥίπτονται ἐντελῶς. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ στέλλωνται καὶ εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην. Ὥστε ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Πετσάλη εἶναι ὀρθή.

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅλας τὰς ὑπηρεσίας θὰ τὰς ἀναθέσωμεν εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας;

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ 1ο, ἄρθρον.

§22ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκεται τὸ 1ον ἄρθρον).

§23ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ νόμος ῥητῶς ἀνέθεσεν, ἵνα αἱ δηλώσεις γίνωνται ἀπὸ τοὺς δημάρχους, καὶ μόλα ταῦτα οἱ δήμαρχοι ἐξακολουθοῦν νὰ περιλαμβάνουν εἰς τὸν κατάλογον ἀδίκως πολλοὺς, οἵτινες οὕτω εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνουν οὐχὶ μόνον ἕνα ἀλλὰ καὶ τριπλοῦν φόρον. Νομίζω ὅτι, ἂν ἀνατεθῇ εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας νὰ συντάσσουν τὸν κατάλογον, θὰ ἦναι καλλίτερον (θόρυβο;). Διὰ τοῦτο πρόετεινα εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ μέρος τοῦτο, διότι ἐκ τῆς ἀδιαφορίας ἢ μᾶλλον ἐκ τῆς ἐνόχου τῶν δημάρχων ἐνεργείας συμβαίνει οἱ κτηνοτρόφοι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τριπλοῦν φόρον. Ἑπομένως ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τοῦ ἐκ Ξηροχωρίου βουλευτοῦ, ὅτι αἱ δηλώσεις νὰ ἀπευθύνωνται διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζει τις τὴν τοιαύτην πρότασιν;

§25ΤΖΑΝΕΣ. Ἀφοῦ τὸ ἀναγνωρίζῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι ἀλήθεια καὶ γεγονὸς ὅτι οἱ δήμαρχοι ἔχουν συμφέρον νὰ ὑπαιξεροῦν τὰς δηλώσεις (θόρυβος)....

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν· ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετσάλη;

§27ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἄρθρον 1ον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ὡς ἔχουσι δι’ ἀναστάσεως καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν).

§29ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 4ον).

§30Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐδῶ εἶναί τι ἀσαφές· ποῖοι θὰ πληρώσουν, οἱ κύριοι ἢ οἱ κάτοχοι;

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ φόρος θὰ ὀφείλεται παρὰ τῶν κτηνῶν, καταβαλλόμενος παρὰ τοῦ εὐθυνομένου διὰ τὸ κτῆνος, ἤτοι τοῦ κατόχου καὶ παρὰ τοῦ κυρίου τοῦ κτήνους, ὅστις ἐπίσης εὐθύνεται ἐπ’ αὐτῷ. Ἀφοῦ τὸ κτῆνος ὀφείλει, τὸ Δημόσιον ἀπαιτεῖ τὴν ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς παρὰ τοῦ κατέχοντος· δύναται ἐπίσης ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν ἀπότισιν καὶ παρὰ τοῦ κυρίου ἂν μὴ κατέχῃ οὗτος, ἀλλὰ παρὰ τοῦ κατέχοντος δύναται πάντοτε ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν πληρωμήν, διότι οὗτος εἶναι ὁ μόνος ἀσφαλὴς ὀφειλέτης.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4ον ὡς ἔχει, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 4ον ὡς ἔχει εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5, 6, καὶ 7 δι’ ἀναστάσεως καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ὡς ἔχουσιν).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἐρχόμεθα εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου.

§34ΤΡΑΚΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ νόμου ἔχει πλεονεκτήματα πολλά· ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι πλημμελὴς, διότι συνέβησαν πολλαὶ ἐλλείψεις καὶ ὡς πρὸς τὰς δηλώσεις καὶ ὡς πρὸς τὰς ἀπαριθμήσεις κατὰ τὰ ἔτη 1880 καὶ 1881 καὶ 1882 καὶ 1883 (θόρυβος). Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν προσθήκην μου ταύτην ὡς 8ον ἄρθρον, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον 8. Οἱ ἕνεκα τῆς κατὰ τὸ 1883 γενομένης ἀπαριθμήσεως καταδειχθέντες ὡς ἐλλειπῶς ἢ μὴ ἀκριβῶς δηλώσαντες ἰδιοκτῆται ἢ κάτοχοι ἀροτριώντων κτηνῶν ἀπαλλάσσονται πάσης ποινικῆς καταδιώξεως καὶ τοῦ προστίμου, ὑποβάλλονται δὲ μόνον εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἁπλοῦ φόρου τῶν μὴ δηλωθέντων κτηνῶν.»

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ δικαστήρια, ὅπου ὑπάρχουσι τοιαῦται ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, θέλουσι λάβει ὑπ’ ὄψιν καὶ τοὺς λόγους, τοὺς ἐκτεθέντας ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ, περὶ τὴν ἐκτίμησιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν, οἵα ὑπεβλήθη, θέλομεν ἀποδεχθῆ ἀρχὴν μὴ ὑγιᾶ. Ὁ νόμος ἐφαρμόζεται ἀπὸ τοῦ 1880· ἐὰν δὲ σήμερον ἀπαλλάξωμεν τῆς ποινῆς μόνους τοὺς κατὰ τὸ 1883 καθυστερήσαντας, νομίζω, ὅτι θὰ φανῶμεν ἄδικοι πρὸς τοὺς ὑποβληθέντας εἰς ποινὰς ἕνεκα παραλείψεων κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, ἰδίως δὲ θὰ φανῶμεν ἄδικοι καὶ ἄνισοι πρὸς τοὺς πληρώσαντας ἐντὸς τῆς διορίας. Ὅταν συνειθίσῃ ὁ λαὸς νὰ βλέπῃ τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν παρέχουσαν ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ μὴ ἀπαιτοῦσαν τὴν ἀπότισιν τῆς ποινῆς παρὰ τῶν ἀμελούντων τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των, θὰ ἦναι ὀλιγώτερον πρόθυμος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀπαιτῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ψηφιζομένων. Ὅταν νόμος τις ἀποδεικνύεται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἄδικος καὶ ἄνισος, δύναται νὰ μεταβάλληται, ἀλλὰ μόνον διὰ τὸ μέλλον, ὡς πρὸς δὲ τὸ παρελθὸν τὸ κῦρος τοῦ νόμου δέον νὰ μένῃ ἀπαραμείωτον. Ἀπόφασις περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν παραβάντων τὸν νόμον ἀπὸ τῶν συνεπειῶν αὐτοῦ ἀποτελεῖ ἀνισότητα ἀπέναντι ἐκείνων, οἵτινες ἐδείχθησαν πρόθυμοι εἰς ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου.

§36ΤΡΑΚΑΣ. Δὲν λέγω νὰ ἀπαλλαχθῶσιν ὅσοι ὑπεβλήθησαν εἰς πρόστιμον κατὰ τὰ 1880 καὶ 1881 καὶ 1882, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὸ 1883 καθόσον δὲν πταίουν οἱ μὴ δηλώσαντες, ἀλλὰ διότι αἱ ἐφορίαι δὲν ἠδύναντο νὰ κρατήσουν τὸ μητρῷον εἰλικρινῶς, διὰ τοῦτο εὑρέθησαν εἰς τοιαύτας περιπετείας πολλοί, καὶ εἶναι δίκαιον νὰ φανῶμεν συγκαταβατικοί. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασίν μου ὡς ὄγδοον ἄρθρον.

§37ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Ἔρχομαι καὶ ἐγὼ εἰς ἐπίῤῥωσιν τῶν λόγων τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος, διότι εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας οἱ κάτοχοι τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δὲν ἐγνώριζον ὅτι ὤφειλον νὰ δηλώσουν ὅσα τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἔπαυσαν τοῦ ἀροτριᾷν ἢ ἐπώλησαν εἰς ἄλλους, ἵνα γένηται ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένη μεταβίβασις, διότι οἱ ἄνθρωποι δὲν ἐγνώριζον τοὺς νόμους· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ δήμαρχοι ἐξ ἀγνοίας τοῖς ἔλεγον ὅτι βραδύτερον θὰ δηλώσουν τὰ ἀροτριῶντα κτήνη των, ὅπως γίνεται ἡ δήλωσις καὶ τῶν λοιπῶν ζῴων. Ἐκτὸς δὲ τούτου, συνέβη καὶ ἄλλο τι· πολλοὶ Ὀθωμανοὶ μεταναστεύσαντες ἐπώλησαν τὰ κτήνη των εἰς τοὺς Χριστιανοὺς, ἡ δὲ ὁριζομένη μεταβίβασις ὡς ἐκ τῆς ἀγνοίας τοῦ νόμου δὲν ἐγένετο· οἱ Ὀθωμανοὶ λοιπὸν μένουσι χρεῶσται, οἱ δὲ Χριστιανοὶ ὑποβάλλονται ὡς ἐκ τῆς μερικῆς ἀπαριθμήσεως εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ διπλοῦ καὶ εἰς ποινικὴν καταδίωξιν. Λοιπὸν διὰ τὰ αὐτὰ κτήνη πληρώνονται διπλοῖ φόροι, καὶ ποινικὴ καταδίωξις, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄδικον καὶ μάλιστα χωρὶς οἱ Χριστιανοὶ νὰ μεταχειρισθῶσι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη εἰς σπορὰν καὶ ἰδίαν καλλιέργειαν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος.

§38ΤΑΡΠΑΖΗΣ. Ἐὰν ἐξαιρέσητε τὰ προάστεια τῶν πόλεων τῆς Θεσσαλίας, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ κάτοχοι τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶνε καὶ ἰδιοκτῆται τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας καλλιεργοῦσιν, ὅλα τὰ ἄλλα χωρία εἶναι τσιφλίκια (θόρυβος)· καὶ ἐπειδὴ λαμβάνουσι χώραν διενέξεις, τὸ ἀνάλογον τοῦ φόρου οἱ ἰδιοκτῆται, δυστροποῦντες, δὲν πληρώνουσιν, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις παρεμβαίνουσα ἀσφαλίζει αὐτοῖς τὸ ἥμερον.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο, κ. Ταρπάζη, δὲν εἶνε ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Τράκα· λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε. Λοιπόν, κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ κ. Τράκα εἶνε περὶ ἀπαλλαγῆς τῆς ποινικῆς καταδιώξεως.

§40ΤΡΑΚΑΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασίς μου. (Ἀναγινώσκεται).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§42ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Παρεδέχθη, παρεδέχθη (θόρυβος).

§43ΕΤΕΡΟΙ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀντίθετον, κ. Πρόεδρε.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι ἡ πεποίθησίς του εἶναι ὅτι δὲν παρεδέχθη ἡ πρότασις.

§45ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κ. Πρόεδρε (θόρυβος).

§46ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν πρότασιν· ἐπειδὴ ὅμως ἐγείρεται ἀμφιβολία, οἱ ὄντες σύμφωνοι πρὸς τὴν πρότασιν ἔκαμαν τὴν αἴτησιν νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Φρονῶ ὅπως μὴ μείνῃ ἡ παραμικρὰ ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐπιμένητε, ἡ ψηφοφορία θὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§48ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐρωτήσατε ἀντιθέτως.

§49Π. ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἦναι 15· (ἐγείρονται πλείονες τῶν 15). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην ἄρθρου 8ου ὅπως διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Τράκα, λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 157· 95 εἶπον ὄχι, καὶ 62 εἶπον ναί. Ἑπομένως ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις. Τώρα θὰ ψηφοφορηθῇ τὸ σύνολον.

§52ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω μίαν προσθήκην, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναπτύξω.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ τὴν τελευταίαν ὥραν ὅταν ψηφίζεται τὸ σύνολον, δὲν εἰμπορεῖτε πλέον νὰ φέρητε τροπολογίας· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ συνόλου.

§54ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε· δὲν εἰμπορεῖτε.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν ἐπιτρέπῃ νὰ γείνῃ νέα πρότασις, διότι αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἄτοπον νὰ παρουσιάζεται τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὅταν ψηφοφορῆται τὸ σύνολον, ἐντελῶς νέα πρότασις.

§56ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Κακῶς ἐθέσατε τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, καὶ μὲ ἀδικεῖτε, διότι ἐγὼ εἶχον δηλώσει ὅτι ἔχω πρότασιν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ζήτημα τάξεως.

§58ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἰμπορεῖτε νὰ τὸν ἀποκλείσητε.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§60ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Ταρμπάζης εἶχε ζητήσει τὸν λόγον προηγουμένως, ἔχει τὸ δικαίωμα ἑπομένως ν’ ἀναπτύξῃ τὴν πρότασίν του.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκήρυξα ὅτι ἄρχεται ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου, τότε ἦλθεν.

§62ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἦλθε προτήτερα καὶ τοῦ εἴπατε ὅτι γίνεται ἤδη ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἄλλης προτάσεως.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς τὸ ἐγκρίνετε τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ φέρῃ πρότασιν;

§64ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἂς ἀναγνωσθῇ κατὰ τὸν κ. Δημητρακάκην, ὁ ὁποῖος εἶναι παλαιὸς βουλευτὴς καὶ φίλος τῆς τάξεως καὶ μᾶς συμβουλεύει περὶ τῆς τάξεως.

§66ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν πρότασίν του).

§67ΣΤΑΪΚΟΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§68ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐὰν ἐξαιρέσητε τὰ χωρία τῆς Ἐπαρχίας Βώλου καί τινα προάστεια τῶν πόλεων τῆς Θεσσαλίας, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ μόνα οἱ γεωργοὶ καλλιεργοῦσι γαίας ἰδιοκτήτους, ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων χωρίων τῆς Θεσσαλίας οἱ γεωργοὶ καλλιεργοῦσι τὰς γαίας τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ ἐπειδὴ αἱ διενέξεις εἶναι διηνεκεῖς μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν γεωργῶν, οἱ ἰδιοκτῆται ἐκ δυστροπίας ἀρνοῦνται τὴν πληρωμὴν τῆς ἀναλογίας τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον οἱ γεωργοὶ ὡς κύριοι ἢ κάτοχοι τῶν κτηνῶν ὑποχρεοῦνται νὰ πληρόνουν· ἕνεκα τούτου εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὰς, καὶ προκειμένου περὶ 30 δραχμῶν, νὰ δαπανῶσιν 100. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἐννοῶ νὰ δοθῇ ἡ εὐκολία εἰς τὸ νὰ δύνανται οἱ χωρικοὶ δι’ ἁπλῆς αἰτήσεως ἐνώπιον τοῦ Προέδρου, προσάγοντες καὶ τὰ διπλότυπα εἰσπράξεως, νὰ λαμβάνωσι τὸ καθυστερούμενον ποσόν.

§69ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅταν ἡ ἀπαίτησις ἦναι κάτω τῶν 300 δραχμῶν;

§70ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι· ἀλλὰ πάντοτε σχεδὸν ὅπου ἐμφιλοχωροῦσι διενέξεις, ἡ ἀπαίτησις εἶναι μεγάλων ποσῶν, διότι ἀφορᾷ κοινότητας. Ὑπάρχει διάταξις τοῦ τελευταίου ἄρθρου τοῦ νόμου ΩΙ. κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ τοιούτου εἴδους δίκαι διεξάγονται ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ, διότι δὲν σχετίζεται πρὸς τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον. Τροπολογίαι καὶ μάλιστα εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσι, παρὰ σχετικαὶ πρὸς τὸ Νομοσχέδιον. Αὕτη δὲ μόνον σχετικὸν ἔχει ὅτι ἀφορᾷ εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, δὲν εἶναι γενικὸν Νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν τρόπον τῆς δηλώσεως καὶ εἰς τροποποίησιν τοῦ δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὡς πρὸς τὸν δημοτικὸν φόρον, τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει ἐφαρμογὴν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις· ἔχει μόνον ἐφαρμογὴν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, ὡς πρὸς τὴν ἐν τῷ 1ῳ ἄρθρῳ κανονιζομένην δήλωσιν· ἡ πρότασις ἄρα οὐδόλως σχετίζεται πρὸς τὸ θέμα· δύναται δ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς νὰ φέρῃ ταύτην δι’ ἰδίου Νομοσχεδίου. Ἀντικείμενον τοιούτου Νομοσχεδίου θὰ ἦναι ἡ τροπολογία διατάξεως τοῦ εἰδικοῦ νόμου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, δηλ. τοῦ ἄρθρου 6ου τοῦ νόμου τῆς 6ης Μαΐου 1882. Περὶ τοιούτου Νομοσχεδίου δυνάμεθα, ὅταν ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἔλθῃ ἡ σειρά του, νὰ συζητήσωμεν· ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ληφθῇ ἡ διάταξις ὑπ’ ὄψιν, διότι εἶναι ἐντελῶς ἄσχετος πρὸς τὸ προκείμενον.

§72ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§73ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. Καὶ ἄλλοτε ἠθέλησάν τινες νὰ δημοκοπήσωσι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὑπερασπιζόμενοι δῆθεν τὸν λαὸν, καὶ τίποτε ἄλλο δὲν ἔκαμαν ἢ νὰ περιπαίξωσιν αὐτόν· καὶ οὕτω παρουσιάζονται καὶ σήμερον, καὶ ἀντὶ νὰ παρακαλέσωσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ νόμον τοῦτον, φέρουσι δυσκολίας εἰς αὐτόν. Χωρὶς νὰ ἔχητε ἐντροπὴν ἐλάβατε χρήματα ἵνα ὑπερασπισθῆτε τὰς ὑποθέσεις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν καὶ ἤλθατε ἐνταῦθα νὰ περιπαίζηται αὐτούς (θόρυβος). Δὲν αἰσχύνεσθε! (θόρυβος).

§74ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, πολὺ, διότι ὁ κύριος συνάδελφος μετεχειρίσθη γλῶσσαν, ἡ ὁποία δὲν ἐμπρέπει εἰς τὴν θέσιν του. Ὁ κύριος συνάδελφος οὐδὲν ἄλλο ἔπραξε, παρὰ μὴ γινώσκων ποσῶς τὸν τόπον ἐκεῖνον μετὰ τὴν κατάληψιν κατὰ τὸν ἐνθουσιασμὸν ἐκεῖνον νὰ προσέλθῃ καὶ ἁρπάξῃ τὰς ψήφους ἐκλογέων ἀπείρων καὶ ἀθώων, ἔλθῃ δὲ βουλευτὴς ἐνταῦθα, χωρὶς οὐδέποτε νὰ φροντίσῃ περὶ οὐδενὸς, πολλῷ μᾶλλον περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου ἐκείνου, ἐνῷ ἡ μόνη ὑπόσχεσις, ἡ μᾶλλον ἐπίσημος, τὴν ὁποίαν ἔδωκε πρὸς τοὺς χωρικούς, ἵνα λάβῃ τὰς ψήφους αὐτῶν, ἦτο αὐτή. Ἤδη ἐπειδὴ δὲν ἐξεπλήρωσε ποσῶς τὴν ὑπόσχεσίν του καὶ ὁ λαὸς ἀγανακτεῖ ἐναντίον του, ἔρχεται ἐδῶ καὶ ὑβρίζει ἡμᾶς ἐκπληροῦντας τὰς ὑποσχέσεις μας καὶ τὸ καθῆκόν μας (θόρυβος). Ταῦτα θ’ ἀποδείξωσιν αἱ προσεχεῖς ἐκλογαί (θόρυβος).

§75ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. (θόρυβος). Ἡμεῖς ἐξήλθομεν ἀντιπολιτευόμενοι (θόρυβος)· καὶ σὺ ἐλάμβανες μεντζίτια (θόρυβος).

§76ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικὸν (θόρυβος).

§77ΤΙΝΕΣ. Ἄλλοτε ἀπαντᾶτε, κύριε Ταρμπάζη.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν παραδέχηται τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως ἀφορώσης τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐκ δραχμῶν 170,000,000.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸ τούτου ἤθελον νὰ ἐξηγήσω ὅτι, ἐπειδὴ παρετήρησα, ὅτι παρερμηνεύονται διατάξεις τινὲς τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐζήτησα παρ’ αὐτῆς ὅπως ἀποδεχθῇ νὰ καταχωρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ διάταξις ἑρμηνευτική. Ἡ Τράπεζα ἀπέστειλεν ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, δι’ οὗ ἀποδέχεται ὅπως καταχωρισθῇ ἡ διάταξις αὕτη καὶ κατόπιν τούτου ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πρόσθετον ἄρθρον, 7ον, τοῦ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ 7ου ἄρθρου, γινομένου 8ου. Ἐφρόντισα ὅπως ἡ προσθήκη αὕτη δημοσιευθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ ἤδη θὰ ἔχητε ταύτην ἀνὰ χεῖρας.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ διασαφηνίσητε αὐτήν.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Τράπεζαν εἶναι αὕτη, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα εἰς οἵαν θέσιν ἦσαν πρότερον ὡς πρὸς αὐτὴν καθ’ ὅσον ἀφορᾶ εἰς τὸ δάνειον τῶν 9,000,000, τὸ ἀποφέρον ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ τόκον 7%. Ἐνόμισάν τινες, ὅτι ἡ σύμβασις, ὡς εἶναι συντεταγμένη, ἐπέτρεπε τὴν ἀναβίωσιν τῆς ὑποχρεώσεως ἐκείνης τῆς Τραπέζης μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει καὶ ἐφ’ ὅσον ἤθελε καλυφθῆ ἐν τῇ δημοσίᾳ ἐγγραφῇ ἡ μετοχὴ, ἡ λαμβανομένη παρὰ τῆς Τραπέζης ἐν τῷ δανείῳ, ἐν ᾧ ἡ ἔννοια εἶναι, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὴν Τράπεζαν ἀπαιτοῦσα ὅπως ἀντικαταστήσῃ τὴν ἐν τῷ δανείῳ ὑποχρέωσιν αὐτῆς διὰ τῆς ὁρισθείσης ἐν τῇ συμβάσει τοῦ 1880, τουτέστι διὰ δανείου ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ ἀποφέροντος τόκον 7%.

§82ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, καίτοι κεφαλαλγῶν, καὶ ἐξαιτοῦμαι τὴν εὐμενῆ ἀκρόασίν σας. Ἡ συζήτησις τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 ἀρκούντως ἀνεπτύχθη ὑπό τε τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως· κατεδείχθη δὲ ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, καὶ μάλιστα οἱ σοβαροὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ρήτορες διά τε τῶν οἰκονομικῶν μεγάλων γνώσεων αὐτῶν καὶ διὰ τῶν μακροσκελῶν λόγων των τοῦτ’ αὐτὸ ὑπεστήριξαν, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ἀναγκαιοτάτη, οὐχ ἧττον ὅμως ἐνίστανται κατὰ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου, οὐδένα ἄλλον τρόπον θεραπείας τοῦ ὀλεθρίου τούτου σάρακος ὑποδεικνύοντες. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ εἰς κενοὺς ἔφθασαν λόγους, ἀξιοῦντες ἀπειλαῖς καὶ λόγοις ἀναξίοις τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ ἐπιχειρήματα αὐτῶν, λέγοντες μάλιστα ὅτι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, τοιοῦτον ὑποστηρίζουσαν δάνειον, ἰκρίωμ’ ἀναμένει (θόρυβος). Τὸ κατ’ ἐμὲ ἐκ τοῦ ἀναλυτικικοῦ καὶ πειστικοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπείσθην πληρέστατα ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ἀναγκαιοτάτη, ὡς ἐῤῥέθη· κατ’ ἀκολουθίαν δὲ ἡ μόνη διέξοδος ἐκ ταύτης, ἡ ψήφισις τοῦ δανείου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἄρσεως, ἀναγκαιοτάτη εἶναι ἐπίσης ἡ τοῦ Ἔθνους παρασκευὴ κατὰ ξηράν τε καὶ θάλασσαν, ἵνα διὰ καταλλήλου ὀργανισμοῦ ἀμφοτέρων ἑτοιμασθῇ ὅσον τάχιον τὸ ἔθνος, ὅπως μὴ καὶ πάλιν εὑρεθῶμεν ὡς καὶ ἄλλοτε ῥαθυμοῦντες καὶ μεταμελλόμενοι· διότι κατὰ τὰ σημεῖα τῶν καιρῶν ὁ ἑκατόγχειρ Βριάρεως σκοπεῖ καὶ αὖθις νὰ ἁρπάσῃ μέρος τι τῆς Ἀνατολῆς, ἂν οὐχὶ ὅλην, καὶ προσαρτίσῃ αὐτὸ ἐπ’ αὐτοῦ ἀναποσπάστως, ὁ δὲ Κύκλωψ Βρόντης, ἑνούμενος μετὰ τοῦ Κερβέρου εἰσδύσῃ εἰς τοὺς προθαλάμους τῆς Ἀνατολῆς καὶ ζητήσῃ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν νυμφικὴν αὐτῆς παστάδα, ἡ δὲ ἀνδρεία Ἀμφιτρίτη μὲ τὴν τρίαιναν τοῦ Ποσειδῶνος ἐν χερσὶν ἀφαιρέσῃ τοὺς τετμημένους τόπους τῆς Ἀνατολῆς, διανοουμένη νὰ κάμῃ τὴν βασιλίδα τοῦ κόσμου, τὴν Ἀνατολὴν, θεράπαιναν αὐτῆς. Αὐτὸ δὲ τοῦτο ἐπιδιώκει καὶ ἡ κοσμία Λουκριτία διὰ τῶν προαγωγῶν αὐτῆς, ὅπως ἐναγκαλισθῇ τὴν ἀδελφήν της καὶ προσαρτήσῃ ἐν ἑαυτῇ κοσμήματά τινα αὐτῆς. Ἐκ τούτων ὅλων λοιπὸν συνάγεται ὅτι ἐπίκειται πόλεμος, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ παρασκευὴ τοῦ Ἔθνους. Καὶ τοῦτο δὲν στηρίζω μόνον εἰς τὰς ἡμετέρας ἁπλᾶς θεωρίας, ἀλλ’ εἰς αὐθεντικὰς καὶ ἐπισήμους ἀγορεύσεις στρατηγῶν, ὧν εἷς ὁ περίφημος τῆς Ἀγγλίας στρατηγὸς Οὐλσελεϋ, ὅστις ἐσχάτως ἐν παρατάξει τοῦ στρατοῦ του εἶπεν ὅτι «δὲν δύναται νὰ πιστεύῃ εἰς τὸ ὄνειρον τῆς γενικῆς εἰρήνης, καὶ ὅτι ἐν γένει πρέπει νὰ προβλέπῃ καὶ προπαρασκευάζεταί τις πρεπόντως πρὸς ἀπόκρουσιν πάσης ἐναντίας περιπτώσεως». Ἐκτὸς δὲ τούτου, παρατηρεῖται ὅτι πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐνδιαφερομένων μεγάλων ἐθνῶν μεταβαίνουσι καὶ κατασκοπεύουσι καὶ φρούρια καὶ διαφόρους θέσεις τῶν ὁμόρων Κρατῶν, ἵνα ἐν καιρῷ πολέμου ὁδηγήσωσιν ἀσφαλῶς τοὺς στρατούς των εἰς τὰ κατασκοπευόμενα μέρη, ἐξ οὗ καὶ πολλοὶ τούτων, κατὰ τὰς Εὐρωπαϊκὰς ἐφημερίδας, κατεδιώχθησαν καὶ συνελήφθησαν ὡς κατάσκοποι. Ἐκ τούτων δὲ καὶ ἄλλων, τὰ ὁποῖα παρασιωπῶ, συνάγεται ὅτι ἡ τοῦ Ἔθνους παρασκευὴ πρέπει νὰ γείνῃ τάχιστα. Συνιστῶ δὲ εἰς τὴν μέριμναν τοῦ Ὑπουργείου ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς περιστάσεις ταύτας καὶ συνδυάσῃ μετὰ τῆς συγχρόνου ἱστορίας καὶ προβῇ ἐῤῥωμένως εἰς τὸ ἔργον, ὅπερ ἀνέλαβεν, ἤτοι τὴν ἐκγύμνασιν τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν παρασκευὴν αὐτοῦ, λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἤδη ὑπάρχοντα ὀργασμὸν καὶ μὴ λησμονοῦν ὅτι ἡ Κωνσταντινούπολις κατέστη τὸ μῆλον τῆς ἔριδος τῶν διαφόρων ἰσχυρῶν τῆς γῆς, ἐνῷ ἡμεῖς δικαιούμεθα ν’ ἀτενίζωμεν εἰς αὐτὴν ὡς γνήσιοι κληρονόμοι. Αὐτὴ δὲ εἶναι καὶ ἡ μόνη τῶν πατέρων ἡμῶν εὐχή.

§83Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§84Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ. Ἐν ὀλίγοις θέλω κἀγὼ ἐξετάσει ἂν τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 δραχμῶν εἶναι τῷ ὄντι ἐπιζήμιον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἢ ὠφέλιμον, καὶ ἐλπίζω δι’ ἑνὸς μόνου παραδείγματος νὰ σᾶς ἀποδείξω τὴν πραγματικὴν ὠφέλειαν, ἥτις θὰ προκύψῃ ἐκ τοῦ δανείου τούτου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι, ἁπαξάπαντες ὁμολογοῦμεν, καὶ ἀντιπολιτευόμενοι καὶ συμπολιτευόμενοι, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος εἶναι καρκῖνος, ὡς τὴν ὠνόμασεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος βουλευτής· καὶ τῷ ὄντι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀχρηματίας εἰς χρυσὸν καὶ τὴν ὑπερτίμισιν τοῦ συναλλάγματος ἐν τῷ τόπῳ μας, καρκῖνος πρέπει νὰ ὀνομασθῇ ἡ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος, ἥτις προξενεῖ ἀνυπολογίστους ζημίας εἰς τὰς ληψοδοσίας τῶν ἐμπόρων εἰς τὰς πληρωμὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἐν τῇ Ἑλλάδι τῶν προϊόντων τῆς ἀλλοδαπῆς, καὶ ἡ Κυβέρνησις πατρικῶς κατιδοῦσα τὰς ἀνυπολογίστους ζημίας τοῦ Ἔθνους μας, ἐπισπεύδει διὰ δανείου καταλλήλου νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαρτονομίσματος καὶ θεραπεύσῃ τὴν καχεξίαν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρίσκει τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 δραχμῶν λίαν καὶ ἄγαν ἐπαχθὲς διὰ τὸ Ἔθνος μας, καὶ ζητεῖ ἐκ παντοίου τρόπου τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Νόμου τῆς συμβάσεως ἐπί τινα ἔτη, ὅπως κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἐξευρεθῇ δάνειον μὲ λίαν ὠφελίμους ὅρους· ἀλλὰ ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐστοχάζετο ἐθνικώτερα τὸ ζήτημα, καὶ οὐχὶ ἐκ πνεύματος φθονερᾶς ἀντιπολιτεύσεως, πρὸς ἀντίδρασιν τῆς ἀγαθῆς βουλήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὴν πραγματοποίησιν τῆς παρασκευῆς τοῦ Ἔθνους κατά τε θάλασσαν καὶ ξηρὰν, καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας τῶν ἐπαρχιῶν ἐν γένει, διασταυρώσεως τῶν τε ποικίλων ὁδῶν καὶ σιδηροδρόμων, ἤθελον ἀναντιῤῥήτως δι’ ἀναστάσεως μετὰ τῆς Συμπολιτεύσεως ψηφίσει τὸν νόμον περὶ τῆς παραδοχῆς τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 δραχμῶν, χρήσιμον, καὶ σκόπιμον διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος, καὶ τῆς λοιπῆς προπαρασκευῆς ξηρᾶς τε καὶ θαλάσσης. Σᾶς λέγω, κύριοι, ἓν ἁπλοῦν λογιστικὸν παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶς τις θέλει ἐννοήσει τὴν σφαλερὰν ἰδέαν τῶν ἀντιφρονούντων ἐξ ἰδιοτροπίας πολιτικῆς εἰς τὴν μὴ παραδοχὴν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος δανείου, καὶ ὅτι πᾶσα χρονικὴ ἀναβολὴ πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ δανείου πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ Ἔθνος θέλει ὑποστῆ ἀνυπολογίστους καταστροφάς. Κύριοι, ὑποθέσατέ τινα χρεωστοῦντα πρός τινα δανειστὴν 100,000 δραχμῶν μὲ τόκον 20% κατ’ ἔτος καὶ ὅτι παρατείνει ἐξ ἰδιοτροπίας τὴν ἀνεύρεσιν δανείου ἐπὶ 5 ἔτη ὅπως ἐπιτύχῃ δάνειον μὲ 6% καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ δανείου νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ἐπαχθὲς δάνειον διὰ τοῦ ὠφελίμου πρὸς 6% νέου δανείου εὐθηνοῦ. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, αὐτὸς ὁ χρεώστης δύναται νὰ λογισθῇ, ὅτι φρονίμως διαχειρίζεται τὴν περιουσίαν του, ἢ θὰ λογισθῇ ἐντελῶς ἄφρων; καθὸ βλέπετε ὅτι ἐπὶ 5 ἔτη θέλει πληρώσει δραχμὰς 100,000 διὰ τόκους πρὸς τὸν πρῶτον δανειστήν, ὥστε τὸ κεφάλαιον καὶ ὁ τόκος διπλασιάζει τὸ χρέος του. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἂς ἐφαρμόσωμεν τὸ παράδειγμα τοῦτο. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ καὶ τῶν δύω μερίδων γνωρίζουσι καλῶς, ὅτι εἰσάγονται ἐμπορεύματα ὡς ἔγγιστα 250 ἑκατομμυρίων ἀξίας, τὸ δὲ συνάλλαγμα ὑπερτετιμημένον 20–21%, ὡς πρὸς τὰ ἐμβάσματα τοῦ ἀντιτίμου εἰς τὴν ἀλλοδαπήν· ἄρα κατ’ ἔτος τὸ Κράτος ζημιοῦται 50 ἑκατομμύρια, καὶ ἂν παραταθῇ ὁ χρόνος πρὸς πρόβλεψιν τοῦ δανείου, καὶ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος ἐπὶ τρία ἔτη, τὸ Ἔθνος μας θέλει ζημιωθῆ 150 ἑκατομμύρια! Ὥστε φρονῶ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις κακῶς σκέπτεται, ὡς πρὸς τὰ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους μας, καὶ ἰδίως τῆς προπαρασκευῆς τῆς κατὰ θάλασσαν καὶ ξηρὰν, ἀπαιτουμένης χάριν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑπάρξεως, ὅπως φανῶμεν ὡς Ἔθνος εἰς τὸν ἔξω Ἑλληνισμὸν, καὶ Ἑσπερίαν Εὐρώπην. Διὸ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν πάσης ἀντιῤῥήσεως, καὶ τὴν παραδοχὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως, διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ Τόπος τῆς χρηματικῆς καχεξίας, καὶ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν καλῶς ἐννοουμένην τῆς εὐνομίας διοίκησιν, ὡς ὁρίζει ὁ Σόλων τὸν ὁρισμὸν τῆς εὐνομίας· «Εὐνομία δ’ εὔκοσμα καὶ ἄρτια παντ’ ἀποφαίνει, καὶ θαμὰ τοῖς ἀδίκοις ἀμφιτίθησι πέδας, τραχέα λειαίνει, παύει κόρον, ὕβριν ἀμαυροῖ, αὐαίνει δ’ ἄτης ἄνθεα φυόμενα, εὐθύνει δὲ δίκας σκολιὰς, ὑπερήφανα τ’ ἔργα «πραΰνει, παύει δ’ ἔργα διχοστασίης, παύει δ’ ἀργαλέης ἔριδος χόλον· ἔστι δ’ ὑπ’ αὐτῆς πάντα κατ’ ἀνθρώπους ἄρτια καὶ πινυτά». Καὶ ταῦτα λέγω περὶ τοῦ δανείου καὶ τῆς εὐνομίας τοῦ Κράτους, καὶ δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰς θεωρίας τῶν λαλησάντων ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰς ὁποίας θεωρῶ σφαλερὰς, καὶ ἐπὶ σκοπῷ παρεμποδίσεως τῆς ἀγαθῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἔργα τείνοντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς χώρας καὶ εὐδαιμονίαν αὐτῆς. Ἔρχομαι ἤδη ἐν ὀλίγοις ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον Σωτηρόπουλον βουλευτὴν, ἐπιτιμήσαντα πικρῶς τοὺς βουλευτὰς τῆς Θεσσαλίας, ὡς κακῶς καὶ τυφλοῖς ὄμμασι δῆθεν πολιτευθέντας, καὶ συνταχθέντας ἰλαδὸν ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ μὴ καταταχθέντας, ἅμα ἐλθόντας, εἰς τὴν φάλαγγα τῆς τότε Κυβερνήσεως τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, ἐνεργήσαντος μάλιστα ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν Θεσσαλῶν, ἐνῷ ἄλλως ἤθελον εἶσθαι εἰς αἰώνιον δουλείαν ἄνευ τῆς διπλωματικῆς του ἐνεργείας. Εἰς ταύτας τὰς πικρὰς ἐπιτιμήσεις ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἀκόλουθα, κύριοι βουλευταί, διότι δὲν ἀνεχόμεθα νὰ ὑβριζώμεθα ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Οἱ Θεσσαλοὶ βουλευταὶ ἦλθον εἰς τὸ Βουλευτήριον τοῦτο κατ’ ἐπίγνωσιν τῶν καθηκόντων των πρὸς τὴν Πατρίδα Ἑλλάδα, ἵνα βουλευθῶσι περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων, καὶ οὐχὶ τυφλοῖς ὄμμασι νὰ ὑποστηρίξωσι φατριαστικὸν κόμμα πρὸς διατήρησιν τῆς Ἐξουσίας, καθόσον εἶχον κατὰ διάνοιαν ὡς ὁδηγὸν τῶν διαβημάτων των καὶ ἐν γένει τῶν πράξεών των καὶ τῆς πολιτείας των τὸ ἀρχαῖον σοφὸν γνωμικόν: «μὴ πάντα πειρῶ πᾶσι πιστεύειν ἀεί», καὶ τούτου ἕνεκα κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἀφίξεώς των ἐν Ἀθήναις, συνεσκέφθησαν καὶ ἀντήλλαξαν τὰς ἰδέας των ἀνεπιφυλάκτως ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ κ. Καραϊσκάκη, περὶ τοῦ ὁποίαν πολιτικὴν πορείαν ἔπρεπε ν’ ἀκολουθήσουν πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τῆς εὐδαιμονίας καὶ ὀλβιότητος τῆς πατρίδος, καὶ ἐπισταμένως ἐρευνήσαντες τὰ προγράμματα τῆς Κυβερνήσεως Κουμουνδούρου, καὶ τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως Χ. Τρικούπη, εἶδον χρυσοῖς γράμμασι «Εὐνομίης ἴδμονα θῆκε πόλιν», τῆς τότε δὲ Κυβερνήσεως τὸ πρόγραμμα εὕρομεν σχεδὸν εἰς ἀχρηστίαν καὶ παρηλλαγμένον εἰς τὰ καίρια ἐθνικὰ ζητήματα· ῥίψαντες δὲ καὶ ἓν βλέμμα εἰς τὴν παρελθοῦσαν εἰκοσαετῆ κυβερνητικὴν πορείαν της δὲν εὕρομεν ἴχνος οἱασδήποτε βελτιώσεως τοῦ Ἔθνους, οἷον δρόμους, σιδηροδρόμους, προπαρασκευὰς κατὰ τε ξηρὰν καὶ θάλασσαν, ἀλλὰ μόνον χρέος ὡς ἔγγιστα 500,000,000 δραχμῶν καὶ ἄκραν ἀνικανότητα καὶ ἀναξιότητα περὶ τὴν διοίκησιν τοῦ Τόπου, καὶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, ἀπέναντι τῶν μεγάλων Δυνάμεων, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα ἦτον ἡ ἀπώλεια τῆς Ἠπείρου καὶ Ἐλασσῶνος, καὶ ἤδη ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἠναγκασμένη νὰ φυλάττῃ τὰ ὁροθέσιά της μὲ 30,000 στρατιώτας ἐπὶ ποδὸς πολέμου, διὰ πᾶσαν προφύλαξιν εἰσβολῆς τοῦ ἐχθροῦ, ἢ λῃστρικῶν συμμοριῶν. Ἐνῷ ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, ἂν ἤθελεν εἶσθαι θαῤῥαλέα, ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ μέχρι κεραίας ἡ Βερολίνειος ἀπόφασις κατὰ τῆς Τουρκίας. «Θαρσαλέος γὰρ ἀνήρ ἐν πᾶσιν ἀμείων ἔργοισιν τελέθει», ἀξίωμα, ὅπερ οὐδόλως ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις Κουμουνδούρου ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της· ἀλλὰ καὶ δὲν ἀρνούμεθα, ὅτι καὶ ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐνήργησε κατά τι· ἀλλὰ τοῦτο τὸ ἔπραξε κατὰ καθῆκον, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων καὶ στεναγμῶν τῶν πατέρων τῆς παλαιᾶς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, οἵτινες κατὰ τὸ 1821 εἶχον ὁρκισθῆ ἢ ὅλοι οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύοντες νὰ ἐλευθερωθῶσιν, ἢ ὅλοι νὰ ἀποθάνωσιν ὑπὲρ τῆς πατρίδος καὶ ἐλευθερίας, καὶ τοιουτοτρόπως ἁπαξάπαντες Ἕλληνες Μακεδόνες, Θεσσαλοὶ, Ἠπειρῶται, Θρᾷκες, Βούλγαροι, Σλάβοι καὶ Νησιῶται κατέβησαν μὲ πηλίνους πόδας εἰς τὸν ἱερὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς Τουρκικῆς δυναστείας, καὶ ἔθραυσαν τὰ δεσμὰ τῆς δουλείας, καὶ ὁ κλῆρος εἰς τὸ τέλος τοῦ ἀγῶνος τῆς ἀπελευθερώσεως ἔλαχεν εἰς τὴν περιωρισμένην Παλαιὰν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ οἱ Θεσσαλοὶ καὶ οἱ Ἠπειρῶται δὲν ἔμειναν μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας εἰς τὴν Τουρκικὴν δυναστείαν ἀμέριμνοι, ἀλλ’ ὡς εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρὸν ἐπαναστάτουν κατὰ τῆς Τουρκικῆς δυναστείας, καὶ ἐπὶ τέλους κατὰ τὸ 1878 ἡ ἐπανάστασις τῆς Θετταλομαγνησίας καὶ Ἠπείρου προσείλκυσαν τὴν προσοχὴν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ ἐγεννήθη τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα, ὅπερ ἦτον ἐκκρεμὲς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Λεοπόλδου, παραιτηθέντος ἐκ τοῦ θρόνου τῆς Ἑλλάδος, μὴ δεχθέντος ἀνώμαλον ὁροθεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἶσθαι Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος ἀφ’ ἑνὸς, καὶ συγχρόνως χωροφύλαξ τῆς Τουρκίας. Καὶ ὅτε κατὰ τὸν Τουρκορωσσικὸν πόλεμον ἤγγιζε νὰ λυθῇ τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα, ἁπαξάπασα ἡ Εὐρώπη, μὴ οὖσα ἑτοίμη εἰς τὸν διαμελισμὸν τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας, ἐσταμάτησε προσκαίρως τὴν λύσιν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος ἐν ἄλλῳ εὐθέτῳ χρόνῳ, καὶ οὕτως ἡ παντοδυναμία τῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης ὑπεχρέωσε διὰ τῆς Βερολινείου ἀποφάσεώς της τὴν Τουρκίαν νὰ παραχωρήσῃ τὰς Νέας Ἐπαρχίας. Ὥστε τὴν ἕνωσιν τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν, οἱ ἐλευθερωθέντες τῆς Τουρκικῆς δυναστείας τὴν χρεωστοῦν εἰς τὴν παντοδυναμίαν τῆς χριστιανικῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης, ἥτις διέταξε τὴν ἕνωσιν ταύτην ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ ἀναχαιτίσῃ προσκαίρως τὴν λύσιν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, καὶ ἂν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐπιδεξιώτερον διεπραγματεύετο τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τῆς Βερολινείου ἀποφάσεως, ἠθέλαμεν ἔχει ὁλόκληρον τὴν Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν, καὶ οὐχὶ μίαν μικρὰν λωρίδα τῶν ἐπαρχιῶν Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου, καθότι ἡ τότε Κυβέρνησις μίαν ὀλιγοήμερον προθεσμίαν ἂν ἐζήτει παρὰ τῶν Δυνάμεων, εἴτε δῆθεν τοῦ νὰ σκεφθῇ περὶ τῶν πρακτέων, εἴτε τοῦ νὰ ἀκούσῃ καὶ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς τοῦ Ἔθνους, ὡς πρὸς τὴν ἐλαττωματικὴν ἐκτέλεσιν τῆς Βερολινείου ἀποφάσεως, καὶ δὲν παρεδέχετο τὴν ἀτιμωτικὴν συνθήκην, ἠθέλαμεν ἐπιτύχει πᾶν τὸ ζητούμενον, διότι ἡ Εὐρώπη ἐζητοῦσε τὴν εἰρήνην ἐκ παντοίου τρόπου, καὶ ἦτον ἠναγκασμένη νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὰ ζητήματά της, καθὸ ἐγνώριζεν, ὅτι ἠδύνατο ἐκ τῆς Ἀνατολῆς νὰ δοθῇ τὸ σημεῖον τῆς ἀναστατώσεως εἰς ὅλην τὴν Εὐρωπαϊκὴν Τουρκίαν. Ἀλλὰ τί ἄλλο νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ὑβριστήν μας Σωτηρόπουλον πρὸς ἱκανοποίησίν μας, εἰμὴ τοὺς ἑξῆς στίχους, οἵτινες ἐξεικονίζουν τὴν ἔκλυσιν τῶν ἠθῶν; «Ἤδη μὲν αἰδὼς ἀνθρώποισι ὤλολεν, ἀτὰρ ἀναιδείη γαῖαν ἐπιστρέφεται.»

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον.

§86ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ πρᾶξις, ἥτις ἀναγκαίως, ἥτις ὡς τὸ ἀποτέλεσμα πρὸς τὴν αἰτίαν συνδέεται πρὸς τὴν Πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τοιαύτη εἶναι ἡ σύμβασις περὶ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη ἦναι καλὴ, ἐὰν ἦναι καλὴ ἐν συγκρίσει οὐχὶ πρὸς συμβάσεις ἄλλων ἐθνῶν πεπολιτισμένων, ἀλλὰ πρὸς συμβάσεις προηγουμένας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἕπεται ὅτι ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος ἐβελτιώθη, καὶ ἑπομένως πᾶσαν τὴν τιμὴν καὶ πάντα τὸν ἔπαινον ἐπὶ τούτῳ δικαιοῦται νὰ φέρῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ σύμβασις ἦναι κακὴ, ἐὰν ἦναι τοιαύτη, διότι ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος εἶναι κακή, δίκαιον εἶναι τότε νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ὤφειλε καὶ ἠδύνατο ἡ σύμβασις νὰ ἦναι καλλιτέρα μετὰ διοίκησιν 22 μηνῶν ἐν μέσῳ πλήρους εἰρήνης καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπου ἡ Κυβέρνησις ἐκέκτητο μεγάλην πλειοψηφίαν, διαρκῶς ὑποστηρίξασαν τὴν Πολιτικὴν αὐτῆς. Προκειμένου ὅμως περὶ δημοσίας πίστεως καὶ περὶ ἀνορθώσεως αὐτῆς, ἐννοῶ, ὅτι δύναται νὰ μοὶ γείνῃ ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι ὁ χρόνος τῶν 22 μηνῶν δὲν ἦτο ἐπαρκὴς, ὅπως συντελεσθῶσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ γείνωσιν, ὅπως δύναταί τις νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἐπετεύχθη τοιαύτη πρόοδος καὶ βελτίωσις τῶν δημοσίων ἡμῶν πραγμάτων, ὥστε ν’ ἀξιοῖ δικαίως νὰ βελτιωθῇ καὶ ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις.

§87ΤΙΝΕΣ. Ἂς γείνῃ μία διακοπὴ 5 λεπτῶν.

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖ ἡ Βουλή· δὲν δύναμαι νὰ προχωρήσω, εἶμαι τεταραγμένος, ἂς δώσῃ ἡ Βουλὴ τὸν λόγον εἰς ἄλλον.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§90Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ χθὲς περιεστράφη εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, καὶ τὴν ἔρευναν τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους τὰ δάνειον τοῦτο συνωμολογήθη. Ὁ μηχανισμὸς τοῦ δανείου τούτου εἶναι ἀληθῶς πολύπλοκος· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐξάρῃ ἐκεῖνο ἰδίως τὸ μέρος τοῦ μηχανισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν πώλησιν ὡρισμένου μέρους τοῦ δανείου εἰς τὰς Τραπέζας καὶ τοὺς τραπεζίτας, οἵτινες ἀνέλαβον τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου. Ἐάν τις ἤκουσε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν χθὲς, ἠδύνατο νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ μηχανισμοῦ εἶναι τοσοῦτον ἄγνωστον καὶ τοσοῦτον πρωτοφανὲς, ὥστε πιθανὸν νὰ ἐφευρέθη ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· καὶ διὰ τοῦτο ἀνέπτυξε καὶ ἐπεδείκνυεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον συγκομίζουσι τὰ Κράτη, ὅταν κατὰ τοιοῦτόν τινα τρόπον συνομολογῶσι τὰ δάνεια· ἠδύνατο δὲ νὰ ὑποληφθῇ ὅτι ἀξιοῖ ὑπὲρ τῆς ἐφευρέσεώς του ταύτης τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα οἱ ἐφευρέται τῶν ἀγνώστων ἐφευρέσεων προσδοκῶσιν, ὅταν ζητῶσι τὸ προνόμιον τῆς ἐφευρέσεως αὐτῶν. Ἡ ἐφεύρεσις ὅμως τοῦ εἴδους αὐτοῦ τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ δανείου δὲν ἀνήκει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· εἶναι ἐφεύρεσις ἀρχαιοτάτη, τὴν ὁποίαν ἐπενόησαν ἰδίως οἱ τραπεζῖται, διότι αὐτοὶ γνωρίζουσι τὴν τέχνην, διὰ τῆς ὁποίας δύνανται νὰ κερδαίνωσιν, ὠφελοῦντες συγχρόνως καὶ τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἀναγκάζονται νὰ προσφεύγωσιν εἰς δάνεια· διότι ὁ μηχανισμὸς οὗτος ὠφελεῖ ἀληθῶς καὶ τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἀφορμὰς νὰ ἔχωσι πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν πίστιν. Ὅταν οἱ τραπεζῖται ἀγοράζωσιν ἓν μέρος τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ἐκδοθῇ, ἀγοράζουσι συνήθως αὐτὸ μὲ ὑποτίμησιν τῆς τιμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ τὸ δάνειον. Γεννᾶται λοιπὸν εἰς αὐτοὺς τὸ συμφέρον νὰ καταβάλωσι πᾶσαν προσπάθειαν, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου καὶ προκηρυχθῇ ἡ δημοσία ἐγγραφὴ, νὰ ἐκποιηθῶσι διὰ τῆς ἐγγραφῆς τοσαῦται τοὐλάχιστον μετοχαὶ, ὅσαι εἶναι αἱ μετοχαὶ, τὰς ὁποίας οὗτοι ἠγόρασαν. Καὶ ἔχουσι συμφέρον ἀληθὲς καὶ πραγματικόν· διότι, ἂν ἐγγραφῶσι τοσαῦται μετοχαὶ κατὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφὴν τοῦ δανείου, τότε ἀπολαμβάνουσιν ὡς κέρδος τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ πρὸ τῆς ἐκδόσεως ἠγόρασαν τὸ μέρος τοῦ δανείου, πρὸς τὴν τιμὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ ἔκδοσις αὐτοῦ. Ὑποθέσατε ὅτι ἐπὶ δανείου π. χ. τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῶν τραπεζιτῶν πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ, καὶ ἡ τιμὴ τῆς ἐκδόσεως προσδιωρίσθη ἀνωτέρα τῆς τιμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἠγόρασαν μέρος τοῦ δανείου αἱ ἀναλαβοῦσαι τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ Τράπεζαι, αὗται θέλουσι δώσει τὸ μέρος τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἠγόρασαν, εἰς τοὺς ἐγγραφέντας μετόχους εἰς ἀνωτέραν τιμὴν, ἀπὸ τὴν τιμὴν τῆς ἐκδόσεως, καὶ θέλουσι κερδήσει τὴν διαφοράν, ἀφοῦ ἡ τιμή, ἐφ’ ᾗ ἠγόρασαν, εἶναι ὑποδεεστέρα τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως. Ἕπεται δὲ ὅτι ἡ διαφορὰ θέλει μείνει κέρδος εἰς τοὺς τραπεζίτας. Ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ὠφελεῖ καὶ τὰς Κυβερνήσεις. Ὀλίγαι εἰσιν αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τοσοῦτον ἀμείωτον καὶ ἀκλόνητον τὴν πίστιν, ὥστε μόνον ἡ παρ’ αὐτῶν ἔκδοσις τοῦ δανείου νὰ ἑλκύσῃ τὰ κεφάλαια καὶ νὰ πληρώσῃ κατὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφὴν τὸν ἀριθμὸν τῶν μετοχῶν, εἰς τὰς ὁποίας διαιρεῖται τὸ ἐκδιδόμενον δάνειον. Διὰ τοῦτο τὰ πλεῖστα τῶν Κρατῶν ζητοῦσι τὴν συμπλήρωσιν τῆς πίστεως αὐτῶν, καὶ τὴν συμπλήρωσιν ταύτην εὑρίσκουσιν ἐν τῇ συμπράξει τῶν τραπεζιτῶν, οἵτινες ἀγοράζουσι μέρος τοῦ δανείου, διότι γεννᾶται ἐν αὐτοῖς τὸ συμφέρον, ἵνα ἡ ἐγγραφὴ ἐπιτύχῃ τοὐλάχιστον κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν μετοχῶν, τὰς ὁποίας αὐτοὶ ἔλαβον. Ἐκτὸς δὲ τῆς συμπληρώσεως τῆς ἰδίας αὐτῶν πίστεως, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν σύμπραξιν ταύτην τῶν τραπεζιτῶν εὑρίσκουσι τὰ Κράτη τὰ ἐκδίδοντα τὸ δάνειον, εὑρίσκουσιν ἀκόμη καὶ ἀνθρώπους ἐργαζομένους καὶ προσπαθοῦντας καὶ παρορμῶντας καὶ παρακαλοῦντας πρὸς ἐγγραφὴν ὁμολογιῶν, διὰ νὰ μὴ ἀποτύχῃ ἡ δημοσία ἐγγραφή, καὶ διὰ νὰ προσέλθωσιν ὅσον οἷόν τε πλείονες, ἵνα ἐγγραφῶσι καὶ λάβωσι μετοχάς, ἢ ὁμολογίας, τοῦ ἐκδιδομένου δανείου. Ἂς λάβωμεν ἀνὰ χεῖρας τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκδώσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις· καὶ ἀναγκάζομαι νὰ λάβω αὐτὸ εἰς παράδειγμα διὰ νὰ καταστήσω καταληπτότερον εἰς ὑμᾶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ ἐξέθηκα. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ἡ Κυβέρνησις ἐπώλησεν εἰς βεβαίαν καὶ σταθερὰν πώλησιν πρὸ τῆς ἐκδόσεως 110,000 μετοχῶν εἰς τοὺς ἐκδότας τοῦ δανείου, καὶ ἐπώλησεν αὐτὰς ἐπὶ τιμῇ 342½ φράγκων κατὰ μετοχήν· διὰ τῆς συμβάσεως δὲ ἀφῆκεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίσωσιν αὐτοὶ τὴν τιμὴν τῆς ἐκδόσεως, νὰ προσδιορίσωσι δὲ αὐτὴν οὐχί ποτε ὑποδεεστέραν τῆς τιμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν αὐτοὶ ἠγόρασαν τὰς μετοχάς. Ἂν ὑποθέσητε, ὅτι οἱ ἐκδόται τοῦ δανείου ἐντὸς τῶν 18 μηνῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσωσι τὸ δάνειον, ἐξετάζοντες τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης, πείθονται, ὅτι δύνανται νὰ ἐκδώσωσι τὸ δάνειον εἰς τιμὴν ἐκδόσεως 362½ φράγκων, ἤτοι πρὸς 72½ τοῖς ἑκατόν· ἐὰν δυνηθῶσι νὰ κατορθώσωσι νὰ ἐγγραφῇ τοσοῦτος ἀριθμὸς ὁμολογιῶν, ὅσας αὐτοὶ ἠγόρασαν, καὶ δώσωσι τὰς ὁμολογίας των εἰς τοὺς ἐγγραφησομένους, ἐπειδὴ οἱ ἐγγραφησόμενοι θέλουσι πληρώσει 362 φρ. καὶ 50 ἑκατοστὰ κατὰ μετοχὴν εἰς τοὺς ἐκδότας, οἱ δὲ ἐκδόται ἠγόρασαν αὐτὰς ἀντὶ 312 φράγκων καὶ 50 ἑκατοστῶν ἑκάστην, θέλουσιν ὠφεληθῆ 20 φράγκα κατὰ μετοχήν· τοῦτο εἶναι τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον προσπορίζονται. Ἐὰν δ’ ὑπολογίσητε τὰ 20 φρ. κατὰ μετοχὴν πρὸς τὰς 110 χιλ. ὁμολογιῶν, ἀφαιρουμένων ἀπὸ αὐτὰς τῶν 25,200 μετοχῶν τῆς Τραπέζης, οἱ ἐκδόται τοῦ δανείου ἐξασφαλίζουσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν κέρδος 1,696,000 φρ. περίπου. Ἐγὼ δὲν ἐπικρίνω τὸ σύστημα τοῦτο· ἐξ ἐναντίας, εὑρίσκω αὐτὸ ὀρθὸν καὶ λυσιτελὲς, καὶ συμβουλεύω οὐχὶ μόνον τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ πάσας τὰς Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἡ πίστις δὲν εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἀκμαία, νὰ ἀκολουθῶσι τὸ σύστημα τοῦ μηχανισμοῦ τούτου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξύμνησεν. Ἀλλ’ ἀνέλυσα τὸ σύστημα τοῦτο τοῦ μηχανισμοῦ, διὰ νὰ ἀποδείξω ἰδίως εἰς ὑμᾶς ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι ἐφεύρεσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδὲ ὑπῆρχεν ἀφορμὴ νὰ καυχηθῇ ἐπὶ τοσοῦτον χθὲς, ἐπιδεικνύων καὶ ἀναλύων τὸ μέρος τοῦτο τῆς συμβάσεως, οὐδὲ νὰ παραστήσῃ αὐτὸ ὡς κατόρθωμα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἄλλος ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθώσῃ. Τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ μηχανισμοῦ εἶναι ἐφεύρεσις, ὡς εἶπον, ἀρχαιοτάτη τῶν τραπεζιτῶν· καὶ ἐπειδὴ οἱ τραπεζῖται εὑρίσκουσιν ἐν αὐτῷ κέρδος, εὐκολώτατον εἶναι εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἡ πίστις δὲν κατέπεσεν εἰς τὴν τελευταίαν βαθμίδα τῆς κλίμακος, νὰ εὕρῃ τοιούτους τραπεζίτας πρὸς συνομολόγησιν δανείου. Καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐπενοήθη τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ μηχανισμοῦ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ ἄλλοτε ἐπεκρίθη πικρῶς παρ’ αὐτοῦ. Αἱ 110,000 ὁμολογιῶν, τὰς ὁποίας ἀγοράζουσιν οἱ ἐκδόται τοῦ δανείου, οἱ τραπεζῖται, μεθ’ ὧν συνηλλάγη ἡ Κυβέρνησις, ἀποτελοῦσιν ὀλιγώτερον τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ ὅλου δανείου. Τὸ ὅλον δάνειον διαιρεῖται εἰς 340,000 μετοχῶν, αἱ δὲ 110,000, τὰς ὁποίας ἀγοράζουσιν, εἶναι ὀλιγώτερον τοῦ ⅓. Ἐὰν δὲ ἀπὸ τὰς 110,000 ὁμολογίας ἀφαιρέσητε τὰς 25,200, τὰς ὁποίας ἀγοράζει ἡ Τράπεζα, θέλετε εὕρει ὅτι οἱ ἐκδόται τοῦ δανείου δὲν ἠγόρασαν πράγματι εἰμὴ 84,800 μετοχὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι οὐχὶ τὸ ἓν τρίτον, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ἓν τέταρτον τῶν 340,000 ὁμολογιῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἐξῆρε τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ μηχανισμοῦ, ἐπέκρινεν ἄλλοτε αὐστηρῶς αὐτό, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1879 τεμάχιον λόγου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον θέλω σᾶς ἀναγνώσει νῦν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε τότε πρὸς τὴν Βουλήν· «Οἱ ἀγοράσαντες τὸ τρίτον τοῦ δανείου οὐδεμίαν προσέφερον ὑπηρεσίαν πρὸς τὸ Δημόσιον διὰ τῆς ἀγορᾶς, οὐδένα δὲ διέτρεχον κίνδυνον, διότι οὐδεμία ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ὅτι τὸ τρίτον τοῦτο ἤθελε καλυφθῆ κατὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφήν· εἶχον δὲ λάβει οὗτοι τὴν πρόνοιαν ἐν τῇ συμβάσει νὰ καταλογίσωσιν ἀπέναντι τῶν ἀγορασθεισῶν ὁμολογιῶν τὰς πρώτας ἐγγραφάς. Ἄνευ λοιπὸν οὐδεμιᾶς ὑπηρεσίας, χορηγηθείσης ἐκ μέρους ἐκείνων, οἵτινες ἠγόρασαν τὸ τρίτον, ἄνευ οὐδενὸς ἀντιστοίχου κινδύνου, ἄνευ οὐδενὸς νομίμου δικαιώματος, ἀνεγνωρίσθη διὰ τῆς συμβάσεως ὑπὲρ αὐτῶν ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου, ἵνα τοῖς πληρώσῃ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως καὶ τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου.» Τότε ἐπρόκειτο περὶ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδώσει Κυβέρνησις ἄλλη, ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, τῆς ὁποίας μετεῖχον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν· ἑπομένως ἐπρόκειτο περὶ πράξεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμιζεν, ὅτι εἶχε συμφέρον νὰ ἐπικρίνῃ ὡς ἀντιπολιτευόμενος. Ἐλησμόνει τότε τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς κανόνας, ὑπὸ τοὺς ὁποίους τὰ δάνεια συνομολογοῦνται. Ἐπετέθη σφόδρα κατ’ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τοῦ μηχανισμοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον χθὲς ἐκαυχᾶτο τόσον, ὥστε, ἐὰν ἠκούετε αὐτοῦ μετὰ προσοχῆς, ἠθέλετε ὑπολάβει, ὅτι ἦτον ἐφευρέτης τοῦ εἴδους τούτου τοῦ μηχανισμοῦ, καὶ ἐζήτει τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἐφευρέσεως. Ἐπειδὴ δὲ ἠναγκάσθην ἕνεκεν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ μνησθῶ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, εἰμὶ ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω βραχέα περὶ αὐτοῦ. Μὲ ἠνάγκασε δὲ ἰδίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι, μνημονεύσας χθὲς τοῦ δανείου ἐκείνου, ἐμνημόνευσεν αὐτοῦ μετὰ τοσαύτης ὀλιγωρίας, ὥστε ἠδύνατό τις ἐξ ὑμῶν νὰ ὑπολάβῃ ὅτι τοῦ δανείου ἐκείνου ἡ τύχη ἦτον οἰκτρὰ καὶ ἡ ἐπιχείρησις ἐντελῶς ἀποτυχοῦσα. Ἡ Βουλὴ ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ τὸ δάνειον ἐκεῖνο τῶν 60,000,000 εἰς τιμὴν 73½%, οὐχὶ δὲ 68½%, ὅπως προσδιορίζεται ἡ τιμὴ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἀλλὰ 73½%. Ἡ Κυβέρνησις ἐπραγματοποίησεν αὐτὸ κατὰ τέσσαρας διαφόρους τρόπους· τὸ ἐπραγματοποίησε διὰ πωλήσεως τοῦ ⅓ πρὸ τῆς ἐκδόσεως εἰς τοὺς ἐκδότας τοῦ δανείου, τοὺς τραπεζίτας, μεθ’ ὧν εἶχε συναλλαγὴ· διὰ τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς· διὰ τῆς παραχωρήσεως εἰς τοὺς ἐκδότας μετὰ τὴν ἐγγραφὴν μέρους τοῦ δανείου, καθ’ ὃ ἡ σύμβασις μετ’ αὐτῶν εἶχε παραχωρήσει αὐτοῖς δικαίωμα αἱρέσεως, καὶ διὰ πωλήσεως μετοχῶν εἰς ἄλλους μετὰ τὴν ἐγγραφὴν, ἐπὶ τέλους δὲ διὰ τῆς πωλήσεως τῶν ὑπολοίπων 24,000 μετοχῶν κατὰ τὸ ἔτος 1880, γενομένης ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν παραβάλητε καὶ ἀθροίσητε τὰ ἀποτελέσματα τῶν διαφόρων πωλήσεων τοῦ δανείου, θέλετε εὑρεῖ, ὅτι τὰ 48 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, δηλαδὴ τὰ ⅘ αὐτοῦ, ἐπραγματοποιήθησαν πρὸς 74½% καὶ οὐχὶ 73½, ἤτοι καθ’ 1% περισσότερον τῆς τιμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐπέτρεψε τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ ἐξετάσητε τὰς τιμὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἐπωλήθησαν αἱ 24,000 ὁμολογιῶν, ἤτοι τὰ 12 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν τὸ ὑπόλοιπον πέμπτον τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἀφήκαμεν εἰς τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας προΐστατο ὁ κ. Τρικούπης, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ δανείου ἐπωλήθη πρὸς 88%. Δὲν εἶχε λοιπὸν δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μνημονεύσῃ μετὰ τοσαύτης ὀλιγωρίας τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Ἓν μόνον δικαίωμα εἶχε, νὰ ζητήσῃ παρ’ ἡμῶν νὰ μὴ ἐπικρίνωμεν τὸν ὅρον τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, διότι ἀκόμη δὲν ἐπραγματοποιήθη, καὶ δὲν εἶναι γνωστὸν ὑπὸ ποίας τιμὰς καὶ ὅρους θέλει πραγματοποιηθῆ, ἐνδεχόμενον δ’ εἶναι ἡ πραγματοποίησις αὐτοῦ ν’ ἀποφέρῃ τοσαῦτα χρήματα, ὥστε νὰ ὑπερβῇ τὴν τιμὴν τῆς ἐκδόσεως τῶν 68½% καὶ νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς ὅρον ἀνώτερον· ἀλλὰ δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ μετ’ ὀλιγωρίας περὶ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, ἐὰν μάλιστα ἐνεθυμεῖτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ποία ἡ οἰκονομικὴ καὶ ποία ἡ πολιτικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἔτος 1879, ὅτε τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐξεδόθη! ἐὰν ἐνεθυμεῖτο, ὅτι ἡ μὲν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ τότε ἐπίεζε τὴν χώραν, ἐπίεζον ὅμως τὴν χώραν προσέτι καὶ ἀνάγκαι πολιτικαί, αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλλον εἰς αὐτὴν νὰ διατηρῇ στρατὸν περισσότερον τοῦ συνήθους, καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς δαπάνας στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς μεγαλειτέρας τῶν συνήθων· ἐὰν ἐνεθυμεῖτο, ὅτι ἡ μόνη ἐλπίς, ἥτις ἔμενε τότε εἰς τὴν χώραν, ἦτον ἡ ἐλπὶς τῆς προσαρτήσεως τῶν χωρῶν, αἵτινες εἶχον προσδιορισθῆ διὰ τοῦ Πρωτοκόλλου τοῦ γενομένου ἐν Βερολίνῳ, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἡ ἐλπὶς αὕτη ἐπολεμεῖτο ἀνηλεῶς ἀπὸ αὐτὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ζητοῦντα νὰ πείσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εὑρισκόμεθα ὄπισθεν τοῦ ἄλφα, καὶ ὅτι δὲν εἴχομεν φθάσει ἀκόμη εἰς τὸ Ἄλφα, καὶ ἀποθαῤῥύνοντα διὰ τούτων τὴν χώραν· ἐὰν ἐνεθυμεῖτο, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ καὶ πολιτικὴ τοῦ Κράτους ἦτο κατὰ τὸ ἔτος 1879 πολλῷ χειροτέρα τῆς πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διατελοῦμεν νῦν. Ἡ πίστις τῶν Κρατῶν βεβαίως κανονίζεται ἀπὸ τὸν ἐσωτερικὸν οἰκονομικὸν βίον τῶν Κρατῶν τούτων· ἑπομένως ἡ εὐρυθμία τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, ἡ ἔλλειψις παντὸς πολιτικοῦ περισπασμοῦ, ἡ ἔλλειψις πάσης ἀφορμῆς διαταράξεως τῆς τάξεως, ἡ ἀκριβὴς ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ, πάντα ταῦτα βεβαίως εἶναι στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα οὐχὶ μόνον ὑπαγορεύουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλουσιν εἰς τοὺς ἄλλους τὴν πίστιν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἡ πίστις αὐτῆς ἐπηρεάζεται καὶ ἀπὸ τὰ ἐκτὸς τῆς χώρας συμβεβηκότα· λόγοι οἰκονομικῆς δυσφορίας, ἐν ἄλλῃ χώρᾳ, προερχόμενοι ἐκ συμβεβηκότων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως ἡμῶν, ἐπάγοντες εἰκότως δυσφορίαν καὶ εἰς τὰς ἀγορὰς τῶν ἄλλων μεγάλων πόλεων, ἐπηρεάζουσι βεβαίως καὶ τὴν πίστιν ἡμῶν. Ἐφέτος ἔχομεν ἀληθῶς δυσφορίαν τινὰ εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῶν ἀγορῶν τῆς Εὐρώπης, ἢ ἵνα εἴπω ἀκριβέστερον, εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῶν ἀγορῶν τῆς Γαλλίας, καὶ ἑπομένως καὶ εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ἀγορῶν τῶν ἄλλων χωρῶν ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον ἡ δυσφορία ἡ οἰκονομικὴ τῆς ἀγορᾶς τῆς Γαλλίας ἐπηρεάζει αὐτάς. Ἀλλ’ ἡ ἐσωτερικὴ κατάστασις τοῦ ἡμετέρου Κράτους δὲν παρέχει οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἐλαττοῦταν τὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἀπέκτησε διὰ τῆς ἀκριβοῦς μέχρι τοῦδε ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεών του. Τὸ Κράτος πρὸ πέντε ἐτῶν ἀνεγνώρισε χρέη ἀμφισβητούμενα πρὸ 50 ἢ 60 ἐτῶν, καὶ ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὅλην ἐκπληροῖ ἀκριβῶς πάσας τὰς ἄλλας ὑποχρεώσεις αὐτοῦ, κατὰ δὲ τὴν παροῦσαν ὥραν δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἐσωτερικὸς περισπασμός, δυνάμενος νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, οὐδὲ καμμία ἀφορμὴ ἐκτὸς αὐτοῦ τοσοῦτον ἐπικειμένη καὶ δυναμένη νὰ ἀπειλήσῃ τὴν τάξιν αὐτοῦ ἢ διαταράξῃ αὐτήν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, ἤδη καὶ ἡ ἐδαφικὴ ἔκτασις τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ, ὁποία ἦτο κατὰ τὸ 1879. Καὶ ἂν ἀπέτυχον οἱ πόθοι μας, ἐὰν δὲν ἐπετεύχθη ἡ ἔκτασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προσεδοκῶμεν, ἐπετεύχθη ὅμως ἐδαφικὴ ἔκτασις, παραχωρήσασα εἰς ἡμᾶς τεμάχιον μιᾶς ἐπαρχίας καὶ μίαν ἄλλην ἐπαρχίαν, θεωρουμένην πλουσίαν, καὶ δυναμένην νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Ἑπομένως καὶ ἡ πολιτικὴ καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ 1883 δὲν εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν τοῦ 1879. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως ἀφορμὴ, ἵνα θεωρήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν σύμβασίν του περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων ὡς κατόρθωμα, δυνάμενον νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 τοῦ ἔτους 1879. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰδίως ἔπρεπε νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ περισσότερον, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀνάγκης, καὶ δυνηθῇ νὰ διαφωτίσῃ αὐτὴν περὶ τῶν λόγων, εἶναι τὸ πολύπλοκον τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ δανείου τούτου. Δὲν εἶναι ἄξιον μνείας, δὲν εἶναι ἄξιον θαυμασμοῦ, ὅτι ἠδυνήθη νὰ πωλήσῃ 110,000 μετοχῶν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων· ἀλλ’ ἄξιον διαφωτίσεως, ἄξιον μνείας καὶ ἄξιον ἐξηγήσεως εἶναι πῶς κατώρθωσε νὰ καταρτίσῃ τὸ δάνειον αὐτοῦ, συνδυάζων τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πρὸς τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους· πῶς κατώρθωσε νὰ συνδυάσῃ προσέτι τὰ δάνεια ταῦτα μὲ μίαν προκαταβολὴν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πλέον ἢ τὸ τέταρτον τοῦ πραγματικοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου. Ἐπὶ τούτου ἰδίως ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἦτον ἀπόλυτος ἀνάγκη εἰς αὐτὸν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσῃ ἄνευ τοῦ συνδυασμοῦ τούτου τῆς προπωλήσεως τῶν 110,000 μετοχῶν μετὰ τῆς προκαταβολῆς τῶν 35,000,000 εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους προτίθεται. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἐνεφορεῖτο κατὰ τὴν συνομολόγησιν καὶ διαπραγμάτευσιν τοῦ δανείου τούτου ὑπὸ ἑνὸς κυρίως ἀποκλειστικοῦ σκοποῦ πῶς νὰ εὕρῃ χρήματα ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἐὰν συνεδύασε μετὰ τοῦ σκοποῦ τούτου τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, δὲν συνεδύασεν αὐτὰς διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπεν· ἐὰν συνεδύασε τὸν εἰρημένον σκοπόν του μετὰ τῶν σιδηροδρόμων, δὲν ἐποίησε καὶ τὸν συνδυασμὸν τοῦτον διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς ἐξέθηκε. Τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐγκατέλιπε, καὶ δὲν εἶναι πλέον αὗται ὁ ἄμεσος σκοπὸς αὐτοῦ. Ἔλεγεν ἄλλοτε ὅτι ἐθεώρει αὐτὰς ἀναγκαιοτάτας, ἐπικειμένας: «Κάθε ἡμέρα παρερχομένη, σᾶς ἔλεγε, διακυβεύει τὸ μέλλον «τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ζητῶ νὰ μοὶ δώσητε χρήματα, ἵνα πληρώσω τὴν πρώτην δόσιν τῶν πλοίων». Ταῦτα δὲν ἀκούονται πλέον, οὐδὲ δόσεις πρὸς κατασκευὴν στόλου, οὐδὲ χρήματα. Τώρα σᾶς λέγει ἄλλα! Ἐὰν διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θέλει λάβει ἐκ τοῦ δανείου καὶ τῆς προκαταβολῆς, πραγματοποιήσῃ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἂν τὸ ἄγγελμα τῆς συντελεσθείσης ἄρσεως ἀνυψώσῃ τὴν πίστιν τοῦ Τόπου, ἂν διὰ τούτου τὸ ἐκδοθησόμενον δάνειον ἐπιτύχῃ, ἐὰν αἱ αἰτίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπέφερον τὴν δυσφορίαν ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Εὐρώπης, ἀρθῶσι, τότε ἐλπίζει ὅτι θέλει ἐπιτύχει τὸ δάνειον, ὅτι θέλει πορισθῆ τὰ χρήματα, καὶ οὕτω μετὰ δεκαοκτὼ μῆνας, μετὰ δύω ἔτη, θέλει σκεφθῆ περὶ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν! Λοιπὸν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου· λοιπὸν ἐλπίζει ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θέλει ἐμποιήσει καλὴν ἐντύπωσιν εἰς τοὺς χρηματιστὰς καὶ εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης· λοιπὸν εὔχεται νὰ παύσωσιν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπῆλθεν ἡ δυσφορία εἰς αὐτὰς, καὶ τότε ἐλπίζει νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἐγγραφὴ τοῦ δανείου, καὶ νὰ ἀποκτήσῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ δανείου τούτου ζητεῖ ν’ ἀποκτήσῃ. Λέγει λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς: ἐὰν συνωμολόγουν δάνειον μόνον διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤθελον θεραπεύσει μόνην τὴν ἀνάγκην ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμῶ νὰ θεραπεύσω, ἵνα ἀνεγείρω, ἵνα ἀνορθώσω τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν ἤθελον ὠφεληθῆ ἐκ τῶν τοιούτων ἀποτελεσμάτων τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐὰν συγχρόνως δὲν ἐξέδιδον δάνειον διὰ τὰς ναυτικὰς προπαρασκευὰς καὶ τοὺς σιδηροδρόμους· διὰ τοῦτο συνεδύασα τὸ δάνειον τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μὲ τὸ δάνειον τῶν παρασκευῶν καὶ μὲ τὸ δάνειον τῶν σιδηροδρόμων, ἵνα δυνηθῶ νὰ προεξοφλήσω, οὕτως εἰπεῖν, τὰς καλὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θέλει ἐμποιήσει εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ μὴ πιστεύσητε τοὺς λόγους τούτους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι δὲν εἶναι οἱ ἀληθεῖς· θέλω δὲ σᾶς ἀποδείξει, διατί ἠναγκάσθη νὰ συνδυάσῃ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μὲ τὸ δάνειον τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, καὶ μὲ τὸ δάνειον τῶν σιδηροδρόμων. Ἠναγκάσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ συνδυάσῃ πάντα ταῦτα τὰ δάνεια, διότι ἄλλως δὲν ἠδύνατο νὰ πορισθῇ τὰ χρήματα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἐὰν δὲν συνεδύαζε πάντα ταῦτα τὰ δάνεια, ἦτον ἀδύνατον νὰ εὕρῃ τὰ 72,000,000, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Τοῦτο δ’ εὐκόλως θέλει συναγάγει ἕκαστος, ἐὰν μελετήσῃ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, καὶ τῆς ὁποίας τὴν ἐπιψήφισιν ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Πωλήσας 110,000 μετοχῶν εἰς τοὺς τραπεζίτας, οἵτινες θέλουσιν ἐκδώσει τὸ δάνειον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξασφαλίζει ὀνοματικὸν κεφάλαιον 55,000,000· ἀλλὰ τὰ 55,000,000 δὲν εἶναι καὶ πραγματικὸν κεφάλαιον. Τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει, συνίσταται εἰς 29,000,000 περίπου ἀπὸ τοὺς τραπεζίτας, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν τὰς 110,000 μετοχάς, καὶ 9,000,000 προσέτι ἀπὸ τὴν Τράπεζαν. Λοιπὸν ἀντὶ τοῦ ὀνοματικοῦ κεφαλαίου τῶν 55,000,000, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει νὰ λάβῃ μόνον 38, 000,000· μὲ τὰ 38,000,000 δὲ δὲν ἠδύνατο νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διότι εἶχεν ἀνάγκην 72,000,000. Τοῦ ἔλιπον λοιπὸν 34,000,000. Πόθεν ἤθελε πορισθῆ αὐτά, ἐὰν ἐξέδιδεν εἰς ἐγγραφὴν δάνειον, μόνον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι δάνειον 72,000,000 πραγματικῶν, ἢ 100,000,000 ὀνοματικῶν ἢ καὶ 110,000,000, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξοφλήσῃ καὶ τὸ ἐκ 10,000,000 χρυσῶν φράγκων δάνειον, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησε πέρυσιν; Αἱ καλαὶ ἐντυπώσεις, αἵτινες ἤθελον παραχθῆ εἰς τὸ κοινὸν τῆς Εὐρώπης ἐκ τῆς ἀγγελίας, ὅτι ἤρθη ἤδη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἤθελον λείπει, ἀφοῦ δὲν εἶχεν ἀρθῆ αὕτη ἀκόμη, οὐδ’ ἠδύνατο νὰ ἐλπίσῃ νὰ πωλήσῃ τὰς ὑπολοίπους μετοχὰς τοῦ δανείου εἰς τοὺς ἐκδόντας τὸ δάνειον, διότι αὐτοὶ δὲν ἔστεργον. Ἔστερξαν ἀληθῶς ν’ ἀγοράσωσι μετὰ τῆς Τραπέζης, καθ’ ἣν αὕτη εἶχεν ὑποχρέωσιν τὰς 110,000 ὁμολογίας, καὶ μέλλει νὰ λάβῃ διὰ τοῦτο 38,000,000, ἀλλ’ ἤθελον λείπει 34 ἑκατομμύρια, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Προσέφυγε λοιπὸν εἰς τὴν προκαταβολήν, καὶ ἐσχημάτισε τὸ κεφάλαιον τῶν 72,000,000. Ἀλλὰ πῶς ἤθελε δυνηθῆ νὰ λάβῃ τὴν προκαταβολήν, διὰ μόνης τῆς ἐγγυήσεως τῆς ἐτησίας προσόδου τῶν τελωνείων, τὴν ὁποίαν ὑπὲρ τοῦ δανείου τούτου ἡ Κυβέρνηνησις παρέσχε πρὸς τοὺς τραπεζίτας, ἐξασφαλίσασα τὴν ἑτοίμην πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλύτρου τοῦ δανείου; Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι παρέχει ἐγγύησιν διὰ τὸ δάνειον τινὰ τελωνεῖα τοῦ Κράτους, καὶ προσδιώρισεν, ὅτι ἡ πρόσοδος αὐτῶν ἀνέρχεται εἰς 15,000,000· εἶχον λοιπὸν οἱ καταβαλόντες τὴν προκαταβολὴν, τὴν ἐγγύησιν, ὅτι 15,000,000 θέλουσι χρησιμεύει κατ’ ἔτος διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλύτρων τοῦ δανείου, ἑπομένως καὶ τῶν τόκων τῆς προκαταβολῆς. Ἀλλ’ οὗτοι δὲν ἔστεργον νὰ ἐξασφαλίσωσι μόνους τοὺς τόκους τῆς προκαταβολῆς, διότι δίδοντες αὐτὴν ἐπὶ προθεσμίᾳ δεκαοκτὼ μηνῶν, ἢ τὸ πολὺ εἴκοσι τεσσάρων, ἐζήτουν νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν πληρωμὴν τοῦ κεφαλαίου αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησαν ἐνέχυρον. Καὶ πόσον ἐζήτησαν; ἐζήτησαν καὶ ἔλαβον ἐνέχυρον 110,000 μετοχῶν, ἤτοι 70 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ τὸ διπλάσιον ποσὸν τῆς προκαταβολῆς. Ἀλλ’ 110 χιλιάδες μετοχῶν, διδόμεναι ἐνέχυρον εἰς αὐτοὺς, καταδικαζόμεναι νὰ ἦναι εἰς τὸ κιβώτιον αὐτῶν, καὶ 110,000 μετοχῶν, τὰς ὁποίας ἐπώλησαν, ἀποτελοῦσι 250,000 μετοχῶν, ἂν δ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέδιδε δάνειον διὰ μόνην τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι δάνειον 110 ἑκατομμυρίων, δὲν εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του εἰμὴ 220,000 μετοχῶν. Ἠναγκάσθη λοιπὸν νὰ συνδυάσῃ τὰ συνδυασθέντα, δηλαδὴ ἠναγκάσθη νὰ ἐνθυμηθῇ αὖθις τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, νὰ μεταχειρισθῇ αὐτὰς ὡς πρόφασιν, νὰ συνδέσῃ καὶ τοὺς σιδηροδρόμους, ἵνα αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του 340,000 μετοχῶν, καὶ ἑπομένως νὰ δυνηθῇ νὰ ἐνεχυριάσῃ τὰς 140,000 εἰς τοὺς τραπεζίτας, οἵτινες μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον ἔστεργον νὰ δώσωσιν αὐτῷ τὴν προκαταβολὴν τῶν 35 ἑκατομμυρίων. Ἂν δὲν συνεδύαζε πάντα ταῦτα, ἐὰν δὲν ἐσχημάτιζε τόσον μέγα ποσὸν δανείου, ποῦ ἤθελεν εὑρεῖ τὰς 120,000 μετοχάς, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 5ου τῆς συμβάσεως ἐξῃρέθησαν τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς μέχρις ἐξοφλήσεως τῆς προκαταβολῆς, καὶ αἵτινες ἔμειναν εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἐκδοτῶν τοῦ δανείου, ἵνα ἀγοράσωσιν αὐτὰς, ἂν θελήσωσιν; Ἰδοὺ λοιπὸν διατί ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠναγκάσθη νὰ ἀναμίξῃ τὸ δάνειον τῶν 110,000,000 ὀνοματικοῦ κεφαλαίου, τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀνάγκην πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μὲ τὸ δάνειον τῶν 40,000,000 τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, καὶ μὲ τὸ δάνειον τῶν 20 ἑκατομμυρίων τῶν σιδηροδρόμων. Ἔλεγεν, ὅτι αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ εἶναι ἡ ἐκδήλωσις τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν δὶς σᾶς ἀνέφερε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ἦτον ἡ ὑπόσχεσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀποπλανήσῃ τοὺς ἁπλουστέρους, καὶ νὰ παραπείσῃ αὐτοὺς, ὅτι ἀληθῶς ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται περὶ ναυτικῶν παρασκευῶν, καὶ ὅτι ἀληθῶς μετέρχεται ἐθνικὴν πολιτικήν. Ἀλλ’ αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ, ἐνῷ χρησιμεύουσιν ὡς μέσον εἰς τοὺς πονηροτέρους, διὰ νὰ ἀποπλανῶσι τοὺς ἁπλουστέρους, δὲν ἦσαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰμὴ πρόφασις, εἰμὴ μέσον, διὰ νὰ εὐκολυνθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ποῦ αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ τοῦ 1882, αἵτινες ἐχρησίμευον τότε διὰ νὰ μᾶς πείσωσι νὰ συναινέσωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ δάνειον τῶν 20 ἑκατομμυρίων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας; Ποῦ αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ κατὰ τὸ τέλος τῆς Συνόδου τοῦ 1882, ἕνεκα τῶν ὁποίων μᾶς ἐκράτησαν μέχρι τοῦ μεσονυκτίου; Καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέλος τοῦ 1883, καὶ μᾶς παραπέμπουσιν εἰς τὸ τέλος τοῦ 1885 διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, διότι τότε θέλομεν εὑρεῖ τὰ χρήματα τ’ ἀναγκαιοῦντα! Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς ἀνέπτυσσεν εἰλικρινῶς τὸν πολύπλοκον τοῦτον μηχανισμὸν τοῦ δανείου· ἂν σᾶς ἐξήγει μετ’ εὐθύτητος καὶ ἐπιχειρημάτων δυναμένων νὰ πείσωσιν ἡμᾶς, ὅτι ἦτον ἀναπόφευκτον εἰς αὐτὸν νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν μηχανισμὸν τοῦτον, δὲν ἤθελον εὑρεθῆ ἠναγκασμένος νὰ σᾶς μνημονεύσω τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε, τοῦ συνδυασμοῦ τῆς προπωλήσεως μέρους τοῦ δανείου μετὰ τῆς προκαταβολῆς. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι τὸ μᾶλλον ἐπικίνδυνον ὅλων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς σᾶς συνεβούλευσε νὰ μὴ ἔχητε δισταγμὸν, ὅτι, ἐὰν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐπωλήσαμεν καὶ διὰ τῶν χρημάτων τῆς προκαταβολῆς, θέλομεν ἐμπνεύσει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς Εὐρώπης· ἐὰν, ὅπως ἐλπίζει, ἀρθῶσιν αἱ αἰτίαι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ δυσφορία εἰς τὰς χρηματικὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης, ἡ ἐγγραφὴ τοῦ δανείου ἀναποφεύκτως ἐπιτυγχάνει· ἑπομένως εὐκολώτατα ἐξοφλοῦμεν τὴν προκαταβολὴν ἐντὸς τῆς προθεσμίας, δὲν τρέχομεν κανένα κίνδυνον, ἐξ ἐναντίας πρέπει νὰ εὐγνωμονῶμεν εἰς τοὺς προκαταβαλόντας τὴν προκαταβολὴν, διότι αὐτοὶ παρέσχον τὰ μέσα ἵνα ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐχάριστος ἄποψις, ἂν τὸ δάνειον ἐπιτύχῃ, ὅπως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως συνωμολογήθη καὶ ὅπως ζητεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ εὔχομαι τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ, εὔχομαι νὰ ἐπιτύχωσι πάντες οὗτοι οἱ εὐχάριστοι συνδυασμοὶ καὶ πάντες νὰ πραγματοποιηθῶσιν. Ἀλλ’ ἂν δὲν συμβῶσι ταῦτα, ἢ τινὰ τούτων; Ἐὰν συμβῇ τὸ ἄγγελμα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ μὴ συγκινήσῃ εἰς τοσοῦτον βαθμὸν τὰς χρηματικὰς ἀγορὰς, ὥστε νὰ τρέξωσι πάντες νὰ ἐγγραφῶσιν; Ἐὰν συμβῇ αἱ οἰκονομικαὶ δυσφορίαι τῆς Εὐρώπης νὰ ἐξακολουθήσωσι κατὰ τὸ δεκαοκτάμηνον ἢ εἰκοσιτετράμηνον διάστημα, εἴτε διότι ἀπειλαὶ πολέμου περιίπτανται ἀνὰ τὴν Εὐρώπην, εἴτε διότι ταραχαὶ ἐξακολουθοῦσιν εἰς τὴν ἐσχάτην Ἀνατολὴν, εἴτε διότι ἄλλοι λόγοι ἐσωτερικοὶ τῶν ἀγορῶν τῆς Εὐρώπης καταστήσωσι διαρκεστέραν τὴν δυσφορίαν καὶ δὲν ἐπιτύχῃ ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου; Ἐὰν μείνῃ ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα τὰς ὁμολογίας, καὶ ἔλθῃ ἡ προθεσμία τῶν 18 μηνῶν ἢ τῶν 24, καὶ μᾶς ζητήσωσι τὰ 35,000,000 οἱ προκαταβαλόντες αὐτὰ, ποῦ θέλομεν εὑρεῖ αὐτά; Οἱ προκαταβαλόντες τὴν προκαταβολὴν δὲν δύνανται νὰ κατηγορηθῶσιν, ἂν σᾶς ζητήσωσι τὰ χρήματα, διότι ἔδωκαν αὐτὰ ὑπὸ τοιαύτην προθεσμίαν, καὶ ὀφείλετε νὰ ἀποδώσητε αὐτὰ, οὐδὲ θέλουσι κατηγορηθῆ, ἂν λάβωσι τὸ ἐνέχυρον καὶ πωλήσωσιν αὐτὸ εἰς τὰ Χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης. Ἐννοεῖτε δὲ, κύριοι, ἂν εὑρεθῇ τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀμηχανίαν αὐτὴν τί θέλει συμβῆ; Ἐὰν αἱ 140 χιλιάδες ὁμολογίαι, αἱ ὁποῖαι δίδονται ὡς ἐνέχυρον, ἐκτεθῶσιν εἰς πώλησιν, νομίζετε ὅτι θέλετε εὑρεῖ 68 ἢ 60 ἢ 50% ὡς τιμὴν αὐτῶν; Πρέπει νὰ ἦσθε εὐχαριστημένοι ἂν πωληθῶσιν εἰς 5%, διότι ἡ πώλησις τοῦ ἐνεχύρου θέλει γείνει μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου, ἥτις ἀποτυχία θέλει ἐπηρεάσει θανασίμως τὴν πίστιν ἡμῶν ἐν Εὐρώπῃ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ὅτι θέλομεν πάθει χρηματικὴν ζημίαν ἐκ τῆς εἰς εὐτελῆ τιμὴν ἐκποιήσεως τοῦ ἐνεχύρου· ἀλλὰ θέλομεν πάθει ἕτερον μέγιστον κακὸν, τὴν ἀτίμωσιν τῆς πίστεως ἡμῶν ὡς Κράτους· διότι ἀτίμωσις τῆς πίστεως εἶναι, ὅταν τὰ ἐνέχυρα, τὰ διδόμενα ἀντὶ προκαταβολῆς, πωλῶνται εἰς τὰ Χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης. Ἡμεῖς δὲν ὑποθέτομεν, ὅτι οἱ τραπεζῖται, μεθ’ ὧν συνηλλάγη ἡ Κυβέρνησις, δὲν θέλουσι καταβάλει πᾶσαι προσπάθειαν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὅσον οἷόν τε περισσότερον ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου. Οἱ εἰρημένοι τραπεζῖται ἐπιζητοῦσι βεβαίως τὸ ἴδιον αὑτῶν κέρδος καὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ θεραπεύσωσι τὸ ἴδιον αὑτῶν συμφέρον. Ἀλλ’ οἱ τραπεζῖται οὗτοι εἰσὶ πρὸ παντὸς Ἕλληνες, καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐπιτυχίᾳ τοῦ δανείου ἔχουσι καὶ αὐτοὶ συμφέρον, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θέλουσιν ἐργασθῆ εἰλικρινῶς ἵνα ἐπιτύχῃ τὸ δάνειον. Ἀλλ’ ἐὰν μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας των ἀποτύχῃ τοῦ δανείου ἡ ἔκδοσις, ἡ ζημία τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ καταστροφὴ τῆς πίστεως αὐτῆς εἶναι ἀναντίῤῥητος. Οὐδ’ ἀναμιμνήσκω εἰς ὑμᾶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη ἐπὶ δανείου ὁμόρου Κράτους κατὰ προγενεστέραν ἐποχὴν, τὸ ὁποῖον ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς προκαταβολῆς, ὅτε οἱ ἀγοράσαντες ποσοστὸν τοῦ δανείου προεκατέβαλον εἰς τὴν ἐκδοῦσαν αὐτὸ Κυβέρνησιν χρήματα, καὶ ἔλαβον ὡς ἐνέχυρον τὰς μετοχάς. Τότε κατεφαγώθη ὅλον τὸ δάνειον μετὰ τῶν ὀστέων αὐτοῦ καὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ. Ἀλλὰ τότε ὑπῆρξε δόλος, ἐνταῦθα δὲ δὲν ὑπάρχει ὑπόνοια τοιαύτη, καὶ πειθόμεθα ὅτι θέλει καταβληθῆ πᾶσα εἰλικρινὴς προσπάθεια, ἵνα μὴ ἀποτύχῃ τὸ δάνειον. Ἀλλ’ ἂν ἀποτύχῃ; ἀπεύχομαι τὴν περίπτωσιν ταύτην· δὲν θεωρῶ ὅμως αὐτὴν ἀδύνατον, διότι δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεως αὐτῶν. Δέχονται καὶ συνομολογοῦσι δάνεια μετὰ προκαταβολῆς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰσὶν ἀσφαλέστατοι, βεβαιότατοι, ὅτι κατὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας θέλουσιν ἔχει τὰ χρήματα ἵνα ἐξοφλήσωσι τὴν προκαταβολήν. Ἀλλ’ ἔχει ἡ Ἑλλὰς τοιαύτην βεβαιότητα ἵνα συναινέσῃ ν’ ἀποδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦτο τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προβάλλει; Καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὴν βεβαιότητα ταύτην, διότι αἱ πιθανότητες δὲν ἀρκοῦσιν εἰς ῥιψοκίνδυνα τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, συλλογισθῆτε εἰς ὁποίους κινδύνους θέλετε ἐκθέσει οὐχὶ μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν τιμὴν τοῦ Κράτους! Προκαταβολὰς δέχονται μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς παραμονὰς πολέμου, ἐκ τῶν ὁποίων μέλλει νὰ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη τῆς χώρας, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους κατὰ τὴν παροιμίαν εἶναι «ἐμπρὸς κρημνὸς καὶ πίσω βράχος», ἢ οἱ ἀπηλπισμένοι, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν «ἂς κερδήσωμεν τεσσάρων ἡμερῶν ζωὴν ἵνα μὴ πέσωμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὸ βάραθρον τοῦ κρημνοῦ.» Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσεπάθησε νὰ σᾶς καθησυχάσῃ διὰ πάντα ἐνδεχόμενον φόβον, καὶ σᾶς εἶπε χθές, ὅτι, ἂν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας τῆς συμφωνηθείσης ἵνα ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα τῆς προκαταβολῆς δὲν ὑπάρχωσι χρήματα, διότι τυχὸν δὲν ἐπραγματοποιήθη τὸ δάνειον, εὔκολον πρᾶγμα, λαμβάνομεν τὰς μετοχάς, τὰς ὁποίας ἔχομεν δώσει ὡς ἐνέχυρον, καὶ ἐνεχυριάζομεν αὐτὰς εἰς ἄλλους τραπεζίτας, λαμβάνομεν δὲ παρ’ αὐτῶν διὰ τοῦ ἐνεχύρου τούτου τὰ χρήματα, καὶ ἐξοφλοῦμεν τὴν προκαταβολήν. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν ἦτον ἄξιον νὰ προταθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὅταν καταντήσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἐλπίζετε, ὅτι θέλετε εὑρεῖ ἄλλους νὰ δεχθῶσι τὰς μετοχάς σας ὡς ἐνέχυρον καὶ νὰ σᾶς δώσωσι τὰ χρήματα τῆς προκαταβολῆς; Ποίαν ἀξίαν δύνανται νὰ ἔχωσι τότε αἱ μετοχαὶ τοῦ δανείου σας; Διὰ τοῦτο, κύριοι, μόνος ὁ συνδυασμὸς τοῦ δανείου μετὰ προκαταβολῆς ἀρκεῖ νὰ μὲ πείσῃ ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν μέλαιναν ψῆφον κατὰ τοῦ δανείου, καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν νὰ ἐξεύρωμεν πάντα ἕτερον τρόπον, ἵνα οἰκονομήσωμεν τὰς ἀνάγκας ἡμῶν, οὐδέποτε δὲ νὰ καταφύγωμεν εἰς τρόπον παρέχοντα τόσους μεγάλους κινδύνους, καὶ δυνάμενον νὰ καταστρέψῃ καὶ τὰ συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος μας. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ τὴν ἔρευναν τοῦ μηχανισμοῦ τούτου τοῦ δανείου, δὲν ἐδίστασε νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ τόκου τοῦ δανείου· παρέβαλε δὲ τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 πρὸς τὸ δάνειον τῶν 120,000,000 καὶ ἐπειράθη νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι οἱ ὅροι τοῦ δανείου τούτου, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τόκον, εἰσὶ συμφερώτεροι, καὶ ὁ τόκος, τὸν ὁποῖον θέλομεν πληρώσει εἰς τὸ δάνειον τοῦτο, μόλις ἀνέρχεται εἰς 7 καὶ 35%. Τὸ κατ’ ἐμὲ θεωρῶ ἀνάξιον, ὁμολογῶ, νὰ ἐρευνήσω τὰ τοῦ τόκου τοῦ δανείου, ἀφοῦ τόσῳ ῥιζικὸν καὶ ἀνεπανόρθωτον ἐλάττωμα περιέχει τὸ δάνειον, στηριζόμενον εἰς προκαταβολήν. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ὁμιλίας του μᾶς προσκάλεσεν εἰς τὴν ἔρευναν ταύτην, δὲν διστάζω νὰ παρακολουθήσω αὐτόν, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο σφάλλει εἰς τοὺς ὑπολογισμούς του. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς ὅσοι ἐκ τῶν ἀγορευσάντων μέχρι τοῦδε ἰσχυριζόμεθα, ὅτι ὁ τόκος τοῦ δανείου ὑπερβαίνει τὰ 7, 35 κατ’ ἔτος, σφάλλομεν, διότι ὑπολογίζομεν τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θέλομεν πληρώσει εἰς τοὺς ἐκδότας τοῦ δανείου, ἤτοι τὰ 2,300,000 φράγκων, ἐπὶ τοῦ μέρους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐπροπωλήθη, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσωμεν αὐτὰ ἐπὶ ὅλου τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου· διότι τὰ 2,300,000 εἰσὶν ἔξοδα γενικὰ δι’ ὅλον τὸ δάνειον, δὲν ἔχομεν δὲ νὰ δαπανήσωμεν ἄλλο ποσὸν εἰμὴ 200 χιλιάδας φράγκα διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν τίτλων. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίσθησαν, ὅτι τὰ ἔξοδα ταῦτα τῶν 2,300,000, καθὼς καὶ αἱ 200,000 φράγκων ὑπολογίζονται ἐπὶ τοῦ μέρους τοῦ δανείου, σᾶς εἶπον, ὅτι, ἐπειδὴ ἐκ τῶν 55 ἑκατομμυρίων ὀνοματικοῦ κεφαλαίου θέλουσιν εἰσπραχθῆ μόνον 37,675,000, ἀφοῦ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὰ 2,300,000 ἔξοδα, καὶ 1,375,000, τοὺς προπληρονομένους τόκους, jouissance, καὶ τὰς 200,000 φράγκων, ὡς ἐξόδων κατασκευῆς τῶν τίτλων, ἤτοι τὸ ὅλον ἀφαιρετέον ποσὸν 3,885,000, τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν θέλει περιορισθῆ εἰς 33,380,000. Λοιπὸν ὁ συμπεφωνημένος τόκος τῶν 5% ἐπὶ τοῦ ὀνοματικοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου, ὑπολογιζόμενος ἐπὶ τοῦ εἰρημένου πραγματικοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλομεν εἰσπράξει, ἀνέρχεται εἰς 9,50%. Ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμὸς, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλεν, εἶναι εὔλογος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὰ ἔξοδα δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ μόνον τὸ ποσὸν τοῦ πωληθέντος δανείου, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅλου δανείου· ἀλλ’ εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν ἐννοῶ, ποῦ στηρίζεται, προσδιορίσας τὸν τόκον εἰς 7.35. Γνωρίζει τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει εἰσπράξει ἐκ τοῦ ἐκδοθησομένου δανείου; Καὶ ἂν δὲν τὸ γνωρίζῃ, πῶς δύναται νὰ εὕρῃ τὴν ἀναλογίαν τοῦ τόκου ἐπὶ τοῦ εἰσπραχθησομένου ἀγνώστου ποσοῦ ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ ὅλου δανείου; Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀποδεχθῶμεν καθ’ ὑπόθεσιν ὡς τιμὴν, ἐφ’ ᾗ τὸ δάνειον θέλει πραγματοποιηθῆ, τὸν ἐλάχιστον κατὰ τὴν σύμβασιν ὅρον τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως, ἤτοι τὰ 68 καὶ 50%, καὶ ὑπολογίσωμεν ὅλον τὸ δάνειον, θέλομεν εἰσπράξει ἐκ τῶν 170 ἑκατομμυρίων ὀνοματικοῦ κεφαλαίου, μόνον 116,150,000· ἐὰν δὲ ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρέσωμεν τὰ 3,875,000 ἔξοδα καὶ jouissance, θέλει μείνει ποσὸν εἰσπραχθησόμενον 112,575,000 πραγματικὸν ποσόν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει ἀκόμη νὰ ἀφαιρέσωμεν· διότι, ἂν ἐρευνήσωμεν πότε, μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, θέλει πληρωθῆ τὸ ἀντίτιμον τῶν ὁμολογιῶν, καὶ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ κείμενον τῆς § γʹ. τοῦ ἄρθρου 5, θέλομεν συναγάγει, ὅτι δὲν θέλει πληρωθῆ ἀμέσως τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐγγραφησομένων μετοχῶν, καὶ θέλομεν προπληρώσει καὶ διὰ τὸ ἀντίτιμον τοῦτο αὐτῶν τόκον. Ἡ εἰρημένη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 5 λέγει, ὅτι «οἱ τραπεζῖται, μεθ’ ὧν συνηλλάγη ἡ Κυβέρνησις, θέλουσι προσδιορίσει μόνον τὸν χρόνον τῶν καταβολῶν τοῦ ἀντιτίμου τούτου.» Ἄρα τὸ ἀντίτιμον δὲν θέλει καταβληθῆ διὰ μιᾶς καταβολῆς, ἀλλὰ διὰ πολλῶν καταβολῶν, τὸν δὲ χρόνον ἑκάστης καταβολῆς τοῦ ἀντιτίμου δὲν προσδιορίζει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ οἱ τραπεζῖται δι’ ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐγγραφησομένων ὁμολογιῶν μέλλει νὰ καταβληθῇ εἰς δόσεις, ἂν κατ’ ἀναλογίαν κανονισθῶσι περὶ τὴν πληρωμὴν αὐτοῦ τὰ περὶ τοῦ τρόπου καὶ τοῦ χρόνου τῆς ὑπὸ τῶν τραπεζιτῶν πληρωμῆς τοῦ ὑπ’ αὐτῶν ἀγορασθέντος μέρους τοῦ δανείου, ἤτοι τῶν 55,000,000, συμφωνηθέντα, ἠξεύρετε τί θέλει συμβῆ; Ἂν ὁ ἐτήσιος τόκος ἐπὶ τοῦ ὅλου δανείου συνίσταται εἰς 8,500,000, ὁ τριμηνιαῖος εἶναι 2,125,000. Ἂν δὲ τριμηνιαῖον μόνον τόκον προπληρώσητε διὰ τὴν μὴ ἄμεσον καταβολὴν ὅλου τοῦ ἀντιτίμου τῶν διὰ τῆς ἐκδόσεως ἀγορασθησομένων μετοχῶν, διότι τὸ ἀντίτιμον τῶν μετοχῶν τούτων θέλει πληρωθῆ εἰς δόσεις, καὶ ἀφαιρέσητε ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 112,575,000 τὸ εἰρημένον ποσὸν τῶν 2,125,000, τότε τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θέλετε εἰσπράξει ἐξ ὅλου τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, περιορίζεται εἰς 110,450,000, τὸ δὲ ποσὸν τοῦ τόκου ἀνέρχεται εἰς 9%. Ὑπὸ οἱανδήποτε λοιπὸν ἔποψιν καὶ ἂν ἐξετάσητε τὸ πρᾶγμα, θέλετε συναγάγει, ὅτι ὁ τόκος εἶναι 9%. Ναί, κύριοι, σᾶς βεβαιῶ ὅτι γνωρίζω ἰδιώτας, ἀκτήμονας, εἰς τὴν ἀληθῆ καὶ στενὴν σημασίαν τῆς λέξεως, περιελθόντας εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δανεισθῶσι χρήματα ἐν Ἀθήναις, καὶ δανεισθέντας διὰ μόνης τῆς ὑπογραφῆς των ἐπὶ τόκῳ 8%. Καὶ ἂν ὑπάρχωσιν ἰδιῶται, δυνάμενοι νὰ εὑρίσκωσιν ἐπὶ τοσούτῳ μόνον τόκῳ δάνειον, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώνῃ 8½% ἢ 9%, ἀφοῦ καὶ εἰς ἐγγύησιν παρέχει τὰ τελωνεῖα, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη, ὅτι ἡ πρόσοδος αὐτῶν ἀνέρχεται εἰς 16 ἑκατομμύρια! Καὶ ἐπειδὴ ἠναγκάσθη, ὅπως συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν 72 ἑκατομμυρίων, νὰ λάβῃ καὶ προκαταβολὴν 35 ἑκατομμυρίων, νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ δώσῃ καὶ ἄλλο ἐνέχυρον διπλασίας ἀξίας! Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ ἔχω θάῤῥος νὰ σᾶς συμβουλεύσω νὰ ψηφίσητε τοιοῦτον δάνειον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε νὰ προβάλῃ ὡς δικαιολογίαν, ὅτι ἀφοῦ αἱ προεξοφλήσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογοῦνται ἐπὶ τόκῳ 8%, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἀξίωσιν νὰ εὕρωμεν ἡμεῖς δάνειον ἐπὶ τόκῳ μετριωτέρῳ τῶν 8%. Ἡ Τράπεζα εἶναι ἵδρυμα ἐθνικὸν, συνδυάζει τὸν σκοπὸν τοῦ κέρδους μὲ τὸ καθῆκον τῆς προστασίας τοῦ Τόπου, καὶ ἂν, καίτοι ἔχουσα διπλοῦν σκοπὸν τοιοῦτον, προσδιορίζῃ τόκον προεξοφλήσεως 8%, ἔχετε σεῖς τὴν ἀξίωσιν, σᾶς ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οἱ τραπεζῖται, οἱ μὴ ἔχοντες τοιαύτην ὑποχρέωσιν, οἵαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ μάλιστά τινες ἐξ αὐτῶν ἀλλοδαποὶ νὰ συναινέσωσιν εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐπὶ τόκῳ μικροτέρῳ τῶν 8%; Ὠφελήθη δ’ ἐκ τῆς εὐκαιρίας ταύτης ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ πραγματευθῇ καὶ περὶ τοῦ μέρους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τῶν 9 ἑκατομμυρίων, ἢ τῶν 25,200 μετοχῶν, τὰς ὁποίας λαμβάνει ἐκ τοῦ μέρους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐπώλησε τὸ Κράτος εἰς τοὺς ἐκδόντας τὸ δάνειον. Σᾶς παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἡ μετοχὴ αὕτη τῆς Τραπέζης εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν 55 ἑκατομμυρίων τοῦ δανείου εἶναι ὠφέλεια τοῦ Κράτους, εἶναι εὕρημα. Ἀλλὰ σᾶς εἶπε ταῦτα μετὰ τρόπου τοιούτου, ὥστε ἠδύνασθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι τώρα συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν ταύτην μετὰ τῆς Τραπέζης, καὶ ὅτι κατώρθωσε τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου, τὴν ὁποίαν σᾶς παρουσιάζει. Πραγματικῶς ἡ πληρωμὴ ἐννέα ἑκατομμυρίων ὡς δανείου παρὰ τῆς Τραπέζης εἰς τὸ ἄρτιον καὶ εἰς μεταλλικὸν, καὶ ἐπὶ τόκῳ 7%, εἶναι λίαν συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι κατώρθωμα τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐκπλήρωσις ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Τράπεζα ἀνέλαβε κατὰ τὸ 1880. Καὶ ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ὄχι χαριζομένη εἰς τὸ Κράτος, οὐχὶ ποιοῦσα πρᾶξίν τινα ἐξ ἐκείνων, τῶν ὁποίων ὁ σκοπὸς ἤθελε δικαιοῖ τὴν ἐπωνυμίαν τὴν ὁποίαν φέρει, ἀλλὰ παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν ἡ Τράπεζα ὑπεσχέθη νὰ ποιήσῃ ἕνεκα τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας ἀπέκτησε διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880, τῶν ὠφελειῶν τῆς παρατάσεως τοῦ προνομίου της, καὶ τῶν ἄλλων ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας παρέσχεν αὐτῇ ἡ σύμβασις ἐκείνη. Λοιπὸν δὲν χρεωστοῦμεν εἰς τὸ δάνειον τοῦτο τὴν ὠφέλειαν, ἣν ποριζόμεθα ἐκ τῆς μετοχῆς τῆς Τραπέζης εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν 55 ἑκατομμυρίων. Χρεωστοῦμεν αὐτὴν εἰς τὰς ἄλλας θυσίας, τὰς ὁποίας πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐποιήσαμεν πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ἂν δὲ ἡ Τράπεζα ἐξακολουθῇ τόκον προεξοφλήσεως 8% δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἀγνοῶ δὲ ἂν πταίῃ καὶ ἡ Τράπεζα, διότι πταίει ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις ὑπέγραψε κατὰ τὴν 8 Ὀκτωβρίου 1880 σύμβασιν μετὰ τῆς Τραπέζης, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεχρεώσαμεν αὐτὴν νὰ καταβιβάσῃ ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου 1882 τὸν τόκον τῶν ἐνυποθήκων δανείων εἰς 7%, ὡς καὶ τὸν τόκον τῶν εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς λιμενικὰς ἐπιτροπὰς δανείων αὑτῆς, ἀφήκαμεν δὲ αὐτὴν ἐλευθέραν νὰ κανονίζῃ τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως, ὅπως αὐτὴ ἐγκρίνῃ, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἂν καὶ δυσφορῶ διὰ τὸν τόκον τῶν 9 ἢ τῶν 8½% τοῦ δανείου, περὶ οὗ συζητοῦμεν, διότι πρόκειται νὰ ὑποβάλωμεν τὸ Κράτος εἰς πληρωμὴν τοσούτου τόκου, ἀλλ’ ἐὰν ἤλπιζον διὰ μόνης αὐτῆς τῆς θυσίας νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤθελον σιωπήσει. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ σιωπήσω, εἰσὶν οἱ ἄλλοι ἐπαχθεῖς ὅροι τῆς συμβάσεως, καὶ ἰδίως τὸ σύστημα τῆς προκαταβολῆς, διὰ τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούω αὐτήν. Οἱ βαρεῖς ἢ οἱ ἐλαφροὶ τόκοι, οἱ βαρεῖς ἢ οἱ ἐλαφροὶ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνομολογοῦνται καὶ ἐκδίδονται τὰ δάνεια, δὲν ὑπόκεινται εἰς αὐθαίρετόν τινα προσδιορισμόν· εἶναι συνέπεια οἰκονομικῶν περιστάσεων, εἶναι συνέπεια τοῦ βαθμοῦ τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν τὸ δανειζόμενον Κράτος ἢ τὸ ἄτομον ἐμπνέει εἰς τὴν ἀγοράν· εἶναι συνέπεια κατὰ δεύτερον λόγον τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ἀγορά. Διὰ τοῦτο ἰδίως καὶ πρὸ πάντων κακίζω τὴν Κυβέρνησιν, διότι εὗρε τὴν ἐποχὴν ταύτην νὰ κρούσῃ τὰς θύρας τῶν τραπεζιτῶν, καὶ νὰ ζητήσῃ δάνειον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ διατί μόνον ἐφέτος, μόνον κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1883, ἢ διὰ νὰ ἦμαι ἀκριβέστερος, διατί μόνον κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1883, δηλαδὴ πρὸ ἓξ μηνῶν, ἐνεθυμήθη τὴν ἄρσιν, καὶ δὲν ἐνεθυμεῖτο αὐτὴν ἀπὸ τοῦ 1882, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν; Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1882 δὲν ἐμερίμνα περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν ἐμερίμνα οὐδὲ νὰ περιστείλῃ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπάγει· ἐξ ἐναντίας, προσεπάθει νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπίτασιν τῶν κακῶν· καὶ πότε μὲν ἤρχετο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐζήτει νὰ δανεισθῇ διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας 20 ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 16 ἑκατομμύρια εἰς γραμμάτια τῆς Τραπέζης, αὐξάνουσα οὕτω τὸν ἀριθμὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων, καὶ ἑπομένως συντελοῦσα εἰς τὴν ὑποτίμησιν αὐτῶν καὶ εἰς τὴν ἀνύψωσιν τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ, δηλαδὴ εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος· πότε δὲ, κατὰ τὸ τέλος τῆς Συνόδου τοῦ 1882, ἤρχετο καὶ σᾶς ἐζήτει τεσσαράκοντα ἀκόμη ἑκατομμύρια εἰς γραμμάτια διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευάς· καὶ χθὲς μόλις σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπραγματοποίησε τὸ δάνειον ἐκεῖνο, διότι ἐνόησε τέλος πάντων, ὅτι ἔμελλε νὰ τὸ πραγματοποιήσῃ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ἤθελεν οὕτως αὐξήσει εἰς 140 ἑκατομμύρια ἢ εἰς 130 τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, ἤθελε δὲ οὕτω συντελέσει εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος ὄχι εἰς 20%, ἀλλ’ εἰς 30%. Καὶ ὄχι μόνον δὲν ἔλαβε πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1882, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἢ ἵνα περιστείλῃ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐμάστιζε τὴν χώραν· ὄχι μόνον διὰ τῶν ἀπερισκέπτων δανείων, καταληγόντων εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, συνετέλει εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε πρόνοιαν οὐδὲ νὰ διαῤῥυθμίσῃ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, παρασκευάζουσα κἂν Προϋπολογισμὸν, διὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ὁποίου νὰ δύναται εὐπροσώπως νὰ λαλῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ ὅμως καυχᾶται δι’ αὐτὰ ἄνευ βάσεως, διότι σᾶς παριστᾷ μὴ ἀληθῆ ἀποτελέσματα. Ἐξελέξατο ἀληθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς χρόνον διὰ νὰ συνομολογήσῃ δάνειον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ 1883, καὶ τοῦτον ἀφοῦ προηγουμένως προανήγγειλε καὶ διεσάλπισεν εἰς ὅλην τὴν ὑφήλιον, ὅτι θέλει ἄρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διὰ τοῦ διατυμπανισμοῦ δὲ τούτου ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ δανείου πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ὑπήγαγεν ἑαυτὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποκύψῃ εἰς πάντας τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ τῷ παράσχωσι τὰ χρήματα, ἤθελον τῷ προβάλει. Ἐξελέξατο, λέγω, τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ 1883. Κατὰ τὸ 1882 δὲν ὑπῆρχεν οὐδὲν νέφος εἰς τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς Εὐρώπης. Κατὰ τὸ 1883 ἐπεφάνησαν νέφη εἰς τὴν ἄκραν Ἀνατολὴν, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν ἐμβάλλωσιν εἰς ἀνησυχίας καὶ δισταγμοὺς τὴν Εὐρώπην, βεβαίως ὅμως τὰς ἀγορὰς τῆς Γαλλίας ἐμβάλλουσιν εἰς ἀνησυχίαν περὶ τοῦ μέλλοντος, ὄχι ἴσως διὰ τὴν τύχην τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα τὰ πολεμικὰ θέλουσιν ἐνασκήσει ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1883 δὲν ἦτο καλὴ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Γαλλίας καὶ δι’ ἄλλον λόγον ἐγχώριον, ἕνεκα ἑνὸς σχεδίου οἰκονομικοῦ καὶ δημοσίων ἔργων, τὸ ὁποῖον ἐβλήθη εἰς ἐκτέλεσιν ἐν Γαλλίᾳ, καὶ εἰς τὴν κακὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὁποίου ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ ἄνθρωποι ἔγκριτοι εἰς τὸν δημοσιολογικὸν κόσμον ἀποδίδουσι κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν οἰκονομικὴν δυσφορίαν τῆς Γαλλίας. Κατὰ τὴν 26ην Ἰουλίου 1882 ἔλεγεν ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Γαλλίας ὁ κ. Σαίη, Ὑπουργὸς τότε τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1878, μετὰ μακρὰν συζήτησιν, συνεφώνησε μετὰ τοῦ κ. Φρεσινὲ, Ὑπουργοῦ τότε τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ τοῦ Γαμβέττα, Προέδρου τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, περὶ ἑνὸς εὐρέος σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἱστορίᾳ φέρει τὸ ὄνομα τοῦ πρώτου τῶν τριῶν τούτων πολιτικῶν ἀνδρῶν. Τὸ σχέδιον τοῦτο ἦτο σχέδιον δημοσίων ἔργων, διότι κατ’ αὐτὸ ἔμελλον νὰ ἐξαγοράσωσι σιδηροδρόμους, καὶ ἰδίως δευτερεύοντας, ὡς εἶναι οἱ σιδηρόδρομοι τῶν Charentes τῆς Βανδένας, τῆς Bressuire εἰς Poitiers καὶ ἄλλους διὰ 500 ἑκατομ. φρ. νὰ κατασκευάσωσι νέους σιδηροδρόμους ἀξίας τριῶν ἄλλων δισεκατομμυρίων φρ. καὶ νὰ κατασκευάσωσι λιμένας καὶ διευκολύνωσι τὴν συγκοινωνίαν, τὴν διὰ τοῦ ὕδατος, διὰ χιλίων ἄλλων ἑκατομμυρίων. Λοιπὸν προϋπελόγισαν 4,500,000,000 πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Τὸ σχέδιον αὐτὸ δὲν ἦτον ἑπομένως σχέδιον μόνον δημοσίων ἔργων, ἦτο σχέδιον οἰκονομικὸν, κανονίζον τὸν πορισμὸν τῶν χρημάτων, ἦτο καὶ σχέδιον πολιτικόν. Ἦτο σχέδιον οἰκονομικὸν καὶ ὑπ’ ἄλλην ἔποψιν· διότι διὰ τῆς ἀγορᾶς τῶν σιδηροδρόμων ἀπὸ τὰς Ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι εἶχον αὐτοὺς ἰδιοκτησίαν, ἤθελον κανονίσει τὰ τοῦ ἀγωγίου πρὸς μεταφορὰν τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τὰ τῆς διευθύνσεως τῶν σιδηροδρόμων οὕτως, ὥστε νὰ προστατεύσωσι τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν εἰς τὸν κατὰ τῆς ἀλλοδαπῆς βιομηχανίας συναγωνισμόν. Ἦτο καὶ σχέδιον πολιτικόν, διότι ἤθελεν ἐξυπηρετήσει στρατηγικοὺς σκοποὺς τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σκοποῦ τούτου εἶχον ἀνάγκην 4,500,000,000· ἐκανόνισαν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἤθελον πορισθῆ τὸ χρηματικὸν τοῦτο ποσὸν, καὶ τὴν διάρκειαν τὴν χρονικὴν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἤθελον πορισθῆ τὰ χρήματα καὶ ἐκτελέσει τὰ ἔργα. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν, τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε αὐτὴν, δὲν γνωρίζω ἂν ἀντέγραψε τὴν πολιτικὴν τοῦ ἡμετέρου Ὑπουργείου ἢ ἂν τὸ ὑμέτερον Ὑπουργεῖον ἀνυψώθη ἐπὶ τοσοῦτον ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἀντιγράψῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου τῆς Γαλλίας. Ἀντὶ νὰ ἀγοράσωσι διὰ τῶν 500 ἑκατομμυρίων παρὰ τῶν Ἑταιριῶν τοὺς σιδηροδρόμους καὶ νὰ τάξωσιν αὐτοὺς ὑπὸ τάξιν, ἡ ὁποία νὰ ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἠγόρασαν αὐτοὺς, διώρισαν τοὺς φίλους τῶν βουλευτῶν διευθυντὰς τῶν σιδηροδρόμων, ὁδηγοὺς, couducteure, εἰσπράκτορας, καὶ οἱ ἀγορασθέντες σιδηρόδρομοι οὐδὲ ἐπέτυχον τοῦ σκοποῦ δι’ ὃν ἠγοράσθησαν, οὐδὲ παρήγαγον εἰς τὸ Δημόσιον τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα παρῆγον πρότερον εἰς τοὺς πρώην κυρίους αὐτῶν. Ἀντὶ νὰ κατασκευάσωσι διὰ τριῶν δισεκατομμυρίων τοὺς ἀναγκαιοῦντας εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς καὶ πολιτικοὺς σκοποὺς σιδηροδρόμους, κατεσκεύασαν τοιούτους εἰς πάντας τοὺς δήμους καὶ τὰ χωρία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἴσχυον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Καὶ ἀντὶ νὰ κατασκευάσωσιν λιμένας, καὶ διαῤῥυθμίσωσιν αὐτοὺς πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἢ τοὺς ἐμπορικοὺς σκοποὺς, ὅπου ὑπῆρχε ἀκτὴ, διενοήθησαν νὰ κατασκευάσωσι λιμένα, καὶ ὅπου ὑπῆρχον λιμνάζοντα ὕδατα ἐσκέφθησαν νὰ τὰ μεταβάλωσιν εἰς διώρυγα. Φθάνουσιν εἰς δαπάνην ἑπτὰ δισεκατομμυρίων, φθάνουσιν εἰς τὰ ὀκτὼ δισεκατομμύρια καὶ πάλιν τὰ δαπανηθέντα δὲν ἀρκοῦσι· καὶ τίς οἶδεν ἂν δὲν προβῶσιν εἰς τὰ δέκα δισεκατομμύρια. Τοιαύτη ἐκτέλεσις τῆς ἐργασίας αὐτῆς ἔφερε μεγίστην διατάραξιν εἰς τὴν ἔῤῥυθμον κίνησιν τῶν κεφαλαίων ἐν Γαλλίᾳ. Ἡ ἐπιχείρησις τῶν δημοσίων ἔργων μετέβαλε χαρακτῆρα, μεταποιηθεῖσα καθαρῶς εἰς τραπεζιτικὴν, ἀπὸ τραπεζιτικῆς δ’ ἐγένετο κυβευτική. Τὰ κεφάλαια ἐγκατέλειπον τὴν γεωργίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν, ἔτρεξαν εἰς τὰ Χρηματιστήρια, ὅπου ἐκεῖ δύναταί τις νὰ κερδήσῃ ἐν μιᾷ ἑσπέρᾳ ἑκατομμύρια. Καὶ ὁ κ. Σαίη ἔλεγε πρό τινος, ὅτι μόνον τοιαύτη διατάραξις τῆς ἁρμονικῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων, μόνη αὐτὴ ἀρκεῖ νὰ φέρῃ οὐχὶ δυσπιστίαν, ἀλλὰ κρίσιν οἰκονομικὴν εἰς τὰς χώρας. Αὐτὴ ὅμως ἡ κατάστασις τῶν Γαλλικῶν ἀγορῶν ἐγένετο καταφανὴς κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ 1883. Κατὰ τὸ 1882 δὲν ὑπῆρχε, καὶ ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις διῆλθε τὸ 1882 ἀμερίμνως, ἐνθυμήθη δὲ κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1883 τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ μᾶς προβάλλει νῦν τὴν οἰκονομικὴν δυσφορίαν τῶν ἀγορῶν τῆς Γαλλίας, ὡς αἰτίαν, δι’ ἣν δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ ὅρους κρείττονας ἐκείνων τοὺς ὁποίους συνωμολόγησεν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1882 ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνησύχει διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἀνησύχει πῶς νὰ κατορθώσῃ νὰ θέσῃ τὰ θεμέλια ἰσχυροῦ κόμματος, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ τῇ χρησιμεύσῃ στερεώτερόν τι θεμέλιον διὰ τὸ ἔργον της τοῦτο παρὰ ὁ Προϋπολογισμός. Δὲν θαυμάζω τὴν ἐπίνοιαν ταύτην ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ὑποθέτω μάλιστα ὅτι ἠδύνατο νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἄνευ προσπαθειῶν καὶ θυσιῶν πρὸς σύστασιν πολυμελοῦς κόμματος, διότι εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ὑπῆρχε μὲν πολυάριθμον κόμμα, ἀλλ’ ὡς ἓν μέλος τοῦ κόμματος τούτου, ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, σᾶς ἔλεγε προχθές, τὸ κόμμα ἐκεῖνο ἀπεφάσισε τότε ἕνεκα τῶν ἰδίων αὑτοῦ πολιτικῶν περιστάσεων νὰ μὴ παρεμβάλῃ πρόσκομμά τι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία διὰ τοῦτο δὲν ἐπολεμεῖτο τότε εἰμὴ ὑπὸ τῶν ἐννέα ἐκείνων βουλευτῶν, καθ’ ὧν ἐξετοξεύοντο ἐντεῦθεν ἐμπαιγμοὶ καὶ εἰρωνεῖαι, ὡς ἂν οἱ ἀριθμοὶ μόνοι δίδουσι τὸ κῦρος καὶ παριστῶσι τὴν ἀλήθειαν. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ἄνευ ἀνάγκης ἠσχολήθη διὰ θυσιῶν νὰ συντάξῃ κόμμα, καὶ λαβοῦσα τὸν Προϋπολογισμὸν ἀνὰ χεῖρας ἠθέλησε νὰ μεταχειρισθῇ αὐτὸν πρὸς θεμελίωσιν τῆς ἐργασίας αὑτῆς. Διὰ τοῦτο ἀντὶ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ εἰσηγήσει τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ὡς Ἀντιπολιτευμένου ἐψήφισε κατὰ τὰ 1880, διὰ τὰ πέντε Ὑπουργεῖα — δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν δύω ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, ὁμιλῶ περὶ τῶν πέντε λεγομένων πολιτικῶν ὑπουργείων, τὰ ὁποῖα περιέχουσι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν — ἀντὶ Προϋπολογισμοῦ 38,386,100 παλαιῶν δραχμῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀνεβιβάζοντο οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν πέντε ὑπουργείων κατὰ τὸ 1830, κατὰ τὰ 1882 διὰ τὰ πέντε ὑπουργεῖα ἡ Κυβέρνησις σᾶς ζήτησε 56,525,710, ἤτοι 18,139,691 περισσότερον. Κατὰ τὸ 1882 ἔπρεπε βεβαίως νὰ προβλέψωμεν περὶ τῆς διοικήσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπειρωτικῆς χώρας, τὴν ὁποίαν παρελάβομεν. Ἀλλ’ ἐμέλλομεν νὰ δαπανήσωμεν διὰ τοῦτο ἕν, ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, δύω τὸ πολὺ ἑκατομμύρια· ἂν ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα 16 ἑκατομμύρια ἀφαιρέσητε τὰ ἑπτὰ ὡς τόκους τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, τὸ ὑπόλοιπον τί ἄλλο ἦτον εἰμὴ σπατάλη, πλουτισμὸς ἀναιτιολόγητος τῆς Διοικήσεως πρὸς θεμελίωσιν κομματικῶν συμφερόντων; Καὶ μᾶς καυχῶνται ὅτι ἐτακτοποίησαν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882! Τὴν σπατάλην σᾶς παρέστησαν ὡς βελτίωσιν διοικήσεως, καὶ χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς ὡμίλει περί τινος τηλεγραφείου, δὲν ἠξεύρω τίνος, καὶ ἤθελε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ ὅτι κατὰ λάθος ἠτιάθη τις ἐκ τῶν ἀντιπολιτευομένων βουλευτῶν ὅτι 67 μόνον δραχμὰς εἰσέπραξε, διότι αὗται εἰσεπράχθησαν κατὰ τοὺς δύω τελευταίους μῆνας. Τί σημαίνει ἂν 67 ἢ 107 εἰσεπράχθησαν; τὰ τηλεγραφεῖα, σᾶς ἔλεγε, δὲν συνιστῶνται ὅπου ὑπάρχει πιθανότης εἰσπράξεων, ἀλλὰ συνιστῶνται ἐκεῖ ὅπου μεγάλα συμφέροντα διοικήσεως ὑπαγορεύουσι τὴν σύστασιν αὐτῶν. Καὶ ἐλησμόνησεν, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς τηλεγραφείου, ἠδύνατο νὰ δικαιολογηθῇ· ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὰ τηλεγραφεῖα τοῦ Χανίου τῆς Βυτρινίτσης; Ἢ νομίζει, ὅτι ἡ μεγάλη ἐκείνη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπὸ τῆς παραλίας εἰς Βυτρινίτσαν διερχομένη, ἡ ὁποία καθὼς ἔλεγε πρό τινων ἡμερῶν μέλλει νὰ συνδέσῃ τὴν βορείαν καὶ μεσημβρινὴν Ἑλλάδα, ὅτι αὐτὴ δικαιολογεῖ σπατάλας, τὰς ὁποίας μόνη ταπεινῶν συμφερόντων προστασία ὑπηγόρευσεν; Ἤθελον συμβουλεύσει τοὺς μετόχους τῆς ἑταιρίας Κωπαΐδος νὰ σπεύσωσι νὰ ἀγοράσωσιν οἰκόπεδα ἐπὶ τῆς ἀρτηριακῆς αὐτῆς ὁδοῦ τῆς Βυτρινίτσης, διότι ταῦτα θέλουσιν ὑπερτιμηθῆ εἰς τὸ μέλλον, ὅταν ἀρχίσῃ ἡ συγκοινωνία τῆς μεσημβρινῆς καὶ ἀνατολικῆς Ἑλλάδος, καὶ θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἀποζημιωθῶσι (ἱλαρότης) διὰ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν. Καὶ μᾶς λέγουσιν, ὅτι, ἐνῷ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 προσδιώρισε τὰ ἔξοδα εἰς 72 ἑκατομμύρια, οὗτοι δι’ αὐστηρᾶς οἰκονομίας ἐδαπάνησαν μόνον 62 ἑκατομμύρια, ἤτοι ὀλιγώτερα κατὰ 9,791,905, καὶ οὕτω περιώρισαν τὸ ἔλλειμμα εἰς 2,672,590! Καὶ δὲν θαυμάζετε τὴν σώφρονα διοίκησιν καὶ τὴν ἐγκράτειαν τῶν ἐκτελούντων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882! Καὶ ὅταν ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἶπεν εἰς αὐτοὺς, διατί δὲν περιελάβετε μετὰ τῶν ἐξόδων τοῦ 1882 τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐσημειώσατε ὡς ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884; αἱ δαπάναι αὗται ἀνέρχονται εἰς ἓν ἑκατομμύριον καί τινας ἑκατοστύας χιλιάδων, μόνον ὡς ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν· ἂν περιελαμβάνετε καὶ ταύτας, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882 δὲν ἤθελεν ἀναβῆ εἰς πέντε ἑκατομμύρια; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε ἔκρινε τὸν κ. Σωτηρόπουλον ὡς ὀπαδὸν ἀπηρχαιωμένης σχολῆς, καὶ ὡς μὴ γνωρίζοντα οὐδὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Πῶς, σᾶς εἶπε, προβάλλετε τοιαῦτα; Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1881 περιέλαβε καὶ ἔξοδα τοῦ 1882 ὡς ἔξοδα κλεισμένης χρήσεως, καθὼς ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 περιέλαβε καὶ ἔξοδα προηγουμένων ἐτῶν, καθ’ ἃ ὑμεῖς ἐδιοικεῖτε, ὡς ἔξοδα κλεισμένων χρήσεων. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν 11 Νοεμβρίου διὰ νὰ εἰσαχθῇ κατὰ τὴν 14 Νοεμβρίου, βεβαίως συνετάσσετο εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου κατὰ Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον. Ἀλλὰ καὶ ὁ Σεπτέμβριος καὶ ὁ Ὀκτώβριος ἀνήκουσιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1882. Ἀφοῦ λοιπὸν κατὰ Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον ἀνεγνωρίσθη ἡ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τούτων ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου, ἠδύναντο νὰ πληρώσωσι ταῦτα ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1882· καὶ ὅμως δὲν ἐπλήρωσαν αὐτὰ ἐπὶ τοῦ 1882, ἀλλὰ τὰ ἀνέγραψαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884, καὶ δὲν τὰ ἐπλήρωσαν διὰ νὰ μειώσωσι τὰ ἔξοδα τοῦ 1882. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπε προσέτι, ὅτι δὲν ἐπλήρωσεν αὐτὰ ἐντὸς τοῦ 1882, διότι δὲν εἶχε πίστωσιν. Καὶ κατὰ τοῦτο ὅμως σφάλλει, διότι τὰ πλεῖστα τῶν ποσῶν τούτων, τῶν περιληφθέντων ὡς ἐξόδων κεκλεισμένης χρήσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884, εἶναι ἀπόδοσις δικαιωμάτων ὀφειλομένων εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἡ δὲ χρῆσις τοῦ 1882 περιέχει ἀδιάθετον ποσὸν πιστώσεως ἐκ 400,00 δραχμῶν περίπου πρὸς ἀπόδοσιν ἐσόδων τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἀφοῦ λοιπὸν εἶχε 400,000, δὲν ἐπλήρωσεν οὐδ’ αὐτάς. Ἀλλὰ δεδόσθω ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς εἶπεν ὁ Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ τάχα ἔξοδον, κατασταθὲν ἀναγκαῖον, ἀπαιτητὸν μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῆς πιστώσεως, δὲν εἶναι ἔξοδον ἀνεγνωρισμένον καὶ ὀφειλόμενον τοῦ 1882; Καὶ ὅταν ὀφείλεται ἔξοδον μιᾶς χρήσεως, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπελογίσατε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὀλιγώτερα τῶν ἀληθῶν ἔξοδα; Νομίζετε, ὅτι ἔχετε ἰσοζύγιον, ἐνῷ ἔχετε χρέος; Ἂν λοιπὸν εἰς τὰ 3,678,000 προσθέσητε, ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, τὰ 1,400,000, τὰ ὁποῖα περιελάβετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1881 ὡς ἔξοδα τοῦ 1882, δὲν ἔχετε 5,000,000; Ἀλλ’ ἂν ἐνθυμηθῆτε, ὅτι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1882 περιελάβετε μόνον 200,000 δραχμὰς πίστωσιν πρὸς πληρωμὴν διαφορᾶς ὑπερτιμήσεως συναλλάγματος, ἐνῷ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884 ἐσημειώσατε 2,400,000, δὲν εἶναι ἄλλα 2,200,000, τὰ ὁποῖα ὠφείλατε νὰ περιλάβητε εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882; Καὶ οὕτω δὲν αὐξάνει τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882 κατὰ 2 ἑκατομμύρια ἀκόμη; Ἀλλὰ μᾶς ἐλάλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ Προϋπολογισμῶν! Διστάζω, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω τι, ὀφείλω ὅμως νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Ἡ ἐμὴ πίστις ἐκλονίσθη πλέον εἰς τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους μᾶς δίδουσιν. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, νὰ μὴ σᾶς κρύψω αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπήντησα, αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔθηκα τὸν δάκτυλον, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ θέσητε καὶ σεῖς ἐπ’ αὐτοῦ τὸν δάκτυλον, καὶ νὰ κρίνητε ἐὰν δύνασθε νὰ ἐξακολουθήσητε πιστεύοντες εἰς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀπὸ τοῦ βήματος μᾶς λέγουσιν ἢ δι’ ἐγγράφων μᾶς δίδουσι. Κατ’ ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς 10 Σεπτεμβρίου τοῦ 1882, διὰ τῆς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς αὐτὸν τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ 1882, ἔκθεσιν ἐκτυπωθεῖσαν καὶ δημοσιευθεῖσαν κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1882, συνεψηφίσθησαν δραχμαὶ 77,440 διὰ πιστωτικὰ γραμμάτια καὶ ὁμολογίας τῆς Τραπέζης τοῦ Κυβερνήτου, ἐπὶ πιστώσεως παρακεχωρημένης διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ δραχμῶν παλαιῶν μὲν 50,200, νέων δὲ δραχμῶν 44,821. Ὅθεν, κατὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ὁ μὲν Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 περιέλαβε πίστωσιν διὰ συμψηφισμὸν πιστωτικῶν γραμματίων, κατὰ δὲ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1882 ἐξηντλήσαμεν πᾶσαν ταύτην τὴν πίστωσιν, συμψηφίσαντες, κατὰ τοὺς εἰρημένους λογαριασμοὺς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, 77,440, ἤτοι 33,000 δραχμὰς περισσοτέρας τῆς πιστώσεως. Ἐν τούτοις, κατὰ τὴν μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 δημοσιευθεῖσαν προσωρινὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1882, δὲν διετέθη παντάπασιν ἡ εἰρημένη πίστωσις, διότι οὐδεὶς ἐγένετο συμψηφισμὸς κατὰ τὸ 1882, οὐδὲ πιστωτικῶν γραμματίων, οὐδὲ ὁμολόγων τῆς Τραπέζης τοῦ Κυβερνήτου· Τί θέλετε; Νὰ πιστεύσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ 1882, καθ’ οὓς ἐξηντλήσατε πᾶσαν τὴν πίστωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δαπανήσαντες καὶ 33,000 δραχμῶν περισσότερον, ἢ τὴν μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 δημοσιευθεῖσαν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1882, καθ’ ἣν οὐδὲν συνεψηφίσατε, καὶ ἔχετε ἀδιάθετον ὅλην τὴν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ χορηγηθεῖσαν ὑμῖν πίστωσιν;

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι χρήσεως, ἀλλὰ διαχειρίσεως κατάστασις.

§92Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ λέγει δὲν εἶναι χρῆσις, ἀλλὰ διαχείρισις, ὡς ἂν πρόκηται περὶ χρήσεως καὶ διαχειρίσεως. Ἐρωτῶ συνεψηφίσθησαν κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τὰ σημειούμενα ποσά;

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ χρήσεως ποίου Προϋπολογισμοῦ; Λέγει ἡ κατάστασις χρῆσιν ἢ διαχείρισιν;

§94Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ χρῆσις ἢ ἡ διαχείρισις! Ὁ συμψηφισμὸς ἐγένετο ἢ δὲν ἐγένετο κατὰ τὸ 1882;

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατάστασις διαχειρίσεως εἶναι τοῦτο, δὲν εἶναι ἀπολογισμὸς χρήσεως.

§96Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴχετε πίστωσιν πρὸς συμψηφισμὸν καὶ πληρωμὴν τῶν γραμματίων. Τὴν πίστωσιν ταύτην πότε διεθέσατε; Ἐντὸς τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ 1882 διὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα σᾶς προσήγαγον ἐντὸς τοῦ πρώτου ἑξαμήνου. Ἐν τούτοις, διὰ τῆς προσωρινῆς καταστάσεως λέγετε ὅτι δὲν διεθέσατε οὐδὲ λεπτὸν ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον δὲν σημειοῦνται πληρωμαὶ μόνον διὰ τὸ 1882, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ 1881.

§98ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ὅταν κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1882 ἐγένετο ὁ συμψηφισμός, διετέθη πρὸς τοῦτο ἡ πίστωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διαχείρισις τοῦ 1882 περιλαμβάνει καὶ χρῆσιν τοῦ 1881.

§100Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ διεθέσατε οὐχὶ τὴν πίστωσιν τοῦ 1881, διότι ὁ συμψηφισμὸς δὲν ἐγένετο ἐντὸς τοῦ 1881, ἀλλὰ τὴν πίστωσιν τοῦ 1882, ἐντὸς τοῦ πρώτου ἑξαμήνου, τοῦ ὁποίου ἐποιήσατε τὸν συμψηφισμόν!

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κρατεῖται ἰδιαίτερος λογαριασμός.

§102ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ τοιαῦτα παραδείγματα σᾶς ἐμπνέουσι τὴν δυσπιστίαν πρὸς τοὺς ἀριθμούς, τοὺς δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων ἀνακοινουμένους, νομίζετε ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἔχητε θάῤῥος, δὲν πρέπει νὰ σταματήσητε εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐπιδεικνύουσιν; Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ διασαφηνισθῇ καὶ ἄλλο τι, σχέσιν ἔχον πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882. Μᾶς εἴπατε, ὅτι ἀφήκατε ἀδιάθετον πίστωσιν 9,000,000, ἐκ τῆς ὁποίας 5,144,000 ἀνήκουσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· μᾶς ἐπεδείξατε μάλιστα, ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν οἰκονομίαν, μεθ’ ἧς ἐξετελέσατε τὸν Προϋπολογισμόν. Εἰς ποίαν οἰκονομίαν ὑμῶν πρέπει νὰ ὀφείλωμεν, ὅτι ἔμειναν ἀδιάθετοι πιστώσεις ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 5,000,000; Εἶναι οἰκονομία ὀφειλομένη εἰς ὑμᾶς, διότι ἐλέγετε, ὅτι θέλετε ἔχει 20,000 ἄνδρας, καὶ ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις σᾶς ἔλεγεν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, σεῖς ἐπεμείνατε ζητοῦντες πίστωσιν 20,000 ἀνδρῶν; Ἀφοῦ δὲ δὲν εἴχετε παρόντας ὑπὸ τὰ ὅπλα 20,000 ἀνδρῶν, ἀλλὰ μόνον 12,000, δὲν ἐδαπανήσατε τὰ ἔξοδα τῶν 8,000 μὴ ὑπαρξάντων ἀνδρῶν; Εἶναι οἰκονομικὴ ἐκτέλεσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅταν δαπάνας, τὰς ὁποίας παρεστήσατε ὡς ἀναγκαίας καὶ ἀναποφεύκτους, καὶ ἐπείσατε τὴν Βουλὴν νὰ σᾶς δώσῃ δι’ αὐτὰς πίστωσιν, ἐγκατελείψατε καὶ δὲν ἐδαπανήσατε οὔτε λεπτὸν δι’ αὐτάς; Εἶναι οἰκονομικὴ ἐκτέλεσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ἀθέτησις τῶν ἀποφάσεων τοῦ Κοινοβουλίου, τὰς ὁποίας προεκαλέσατε σεῖς, παραστήσαντες, ὅτι ἦτο ἀναπόφευκτος ἡ ἀνάγκη τῶν δαπανῶν ἐκείνων, ἐνῷ ἔπειτα δὲν προέβητε εἰς αὐτάς; Ἐλέγετε τότε τὴν ἀλήθειαν, ἢ ἀπεκρύπτετε αὐτὴν ἀπὸ τῆς Βουλῆς;

§103ΤΙΝΕΣ. Κύριε Δηλιγιάννη, θὰ ὁμιλήσητε πολύ;

§104ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω ἀκόμη μίαν ὥραν.

§105ΤΙΝΕΣ. Τότε δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν.

§106ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὐδέποτε ἡ Βουλὴ συνεδρίασε πέραν τῆς ἐννάτης (θόρυβος).

§107ΖΩΤΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἐκφωνεῖται ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. βουλευτῶν).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 126· ἐξακολουθεῖ ἡ συνεδρίασις.

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ 1882 εἶναι ἀληθῶς ἀξιομνημόνευτον ἔτος. Εὑρισκόμεθα τότε καὶ διετελοῦμεν ὑπὸ εὐνοϊκὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις καὶ ἀφήκαμεν αὐτὰς νὰ παρέλθωσιν. Ἠδυνάμεθα νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ οἰκονομικά μας, ἀλλ’ ἀφήκαμεν αὐτὰ εἰς μείζονα ἀταξίαν. Ἐκ τῶν 18,000,000, διὰ τῶν ὁποίων ηὐξήσαμεν κατὰ τὸ 1882 τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν πέντε πολιτικῶν Ὑπουργείων, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἓν ἢ δύω ἑκατομμύρια διὰ τὴν διοίκησιν τῶν προσαρτηθεισῶν νέων χωρῶν, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν 7,000,000 προσέτι διὰ τόκους τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, μένει ἀδικαιολόγητος αὔξησις τῶν ἐξόδων κατὰ 9,000,000. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀξιομνημόνευτον τὸ ἔτος τοῦτο τῆς σπατάλης; Αὗται ἦσαν αἱ ἐπαγγελίαι σας; Τότε ἐδίδετε τὰς ὑποσχέσεις τῆς διοργανώσεως ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους ἀπὸ τῆς τηλεγραφικῆς καὶ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, ἀπὸ τῆς διοργανώσεως τῶν φυλακῶν καὶ τῆς ὑπηρεσίας πάντων τῶν Ὑπουργείων, ἀπὸ τοῦ πλουτισμοῦ τῆς διοικήσεως διὰ στατιστικῶν γραφείων, μέχρι τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μέχρι τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, μέχρι τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας! Δὲν ἔμεινε τίποτε ἄλλο, ἵνα καὶ περὶ αὐτοῦ ὑποσχεθῆτε! Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐκτείνῃ τὰς ὑποσχέσεις του καὶ μέχρι τῶν ὁρίων τοῦ ἀδυνάτου· καὶ σᾶς εἶπε τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσιν αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ τῆς Γαλλίας ἀνέγραψε διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐκεῖνος ἐζήτησε τὴν εἰδίκευσιν τῶν πιστώσεων κατὰ κεφάλαιον, ὁ δὲ ἡμέτερος νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐξέτεινε τὴν εἰδίκευσιν τῶν πιστώσεων, οὐχὶ μόνον κατὰ κεφάλαιον, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἄρθρον τῶν ἐξόδων, δὲν ἐξέτεινεν ὅμως τὴν εἰδίκευσιν καὶ κατ’ ἐδάφιον. Ὁ κ. Τρικούπης προσέθηκε καὶ τὴν εἰδίκευσιν κατ’ ἐδάφιον, διὰ νὰ σᾶς ἐπιδείξῃ πόσον ἐφρόντιζεν, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου αὐτοῦ. Καὶ περιέλαβε μὲν ἐν τῷ νόμῳ περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ 1882 τὴν ἑξῆς διάταξιν ἐν παραγράφῳ δευτέρᾳ τοῦ ἄρθρου τετάρτου: «Ἐπὶ τῶν «ἀνωτέρω ἐξόδων ἐφαρμόζονται καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐδάφια «τοῦ Προϋπολογισμοῦ αἱ περὶ ἄρθρων διατάξεις τοῦ ἄρθρου «23 τοῦ λογιστικοῦ νόμου». Ἀλλ’ οὐ μόνον παρέβη τὴν νομοθετηθεῖσαν ταύτην ὑπόσχεσίν του κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882, ἀλλὰ καὶ προχθὲς, ὅταν ὡμίλει περὶ τῆς μεταθέσεως τῶν πιστώσεων, περὶ τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας περὶ πιστώσεων, δὲν εἶπεν εἰς ὑμᾶς περὶ τῆς εἰδικεύσεως τῶν πιστώσεων κατ’ ἐδάφιον. Τεμάχιον τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δημοσιευθὲν διὰ τῆς ἐφημερίδος, ἥτις εἶναι οἰκειοτάτη πρὸς αὐτὸν, βεβαιοῖ τοῦτο τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, ἤτοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλει μὲν περὶ εἰδικεύσεως κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, οὐδὲν ὅμως εἶπε περὶ τῆς κατ’ ἐδάφιον εἰδικεύσεως αὐτῶν. Ἐρευνήσας δὲ καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ 1884, εὗρον ὅτι καὶ ἐκεῖθεν ἀφῄρεσε πλέον τὴν διάταξιν τῆς § βʹ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ νόμου τοῦ 1882, δι’ ἧς εἶχε νομοθετήσει τὴν ὑπόσχεσίν του.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποίων ἐξόδων;

§111ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μόνον τῶν ἄνευ νόμου ἐξόδων.

§113ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1884 εἰς τὸν νόμον περὶ ἐξόδων δὲν ὑπάρχει ἡ διάταξις αὕτη.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ διόλου.

§115ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδ’ ἡ διάταξις τῆς εἰδικεύσεως τῶν δαπανῶν κατ’ ἐδάφιον ὑπάρχει, οὐδὲ μέρος τι πλέον τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ 1882 σώζεται.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ φέρωμεν νόμους.

§117ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι θέλει φέρει νόμον, καὶ ὅτι ἐπειδὴ δὲν κανονίζονται ταῦτα διὰ τοῦ νόμου περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων, διὰ τοῦτο παρέλειψε τὴν εἰρημένην διάταξιν ἀπὸ τοῦ νόμου περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ 1881.

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι εἰδικὸν νόμον, ἀλλ’ εἰδικοὺς νόμους, ὅπου τοιοῦτοι δὲν ὑπάρχουσι.

§119ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἐξετέλεσε τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος διάταξιν περὶ εἰδικεύσεως τῶν πιστώσεων κατ’ ἐδάφιον, ἂν καὶ ἀνέγραψεν αὐτὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1882; οὐδ’ ἐξετέλεσεν αὐτὴν, καὶ ἐπὶ πλείστων περιπτώσεων ἠναγκάσθη νὰ τὴν παραβῇ. Καὶ ἀφοῦ ἐπείσθη, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἐκτελέσῃ, μᾶς παραπέμπει εἰς ἄλλο στάδιον, εἰς νέας ὑποσχέσεις, ὅτι θέλει φέρει νέους νόμους, διὰ νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν ἀθέτησιν τῶν πιστώσεων. Τέλος πάντων ἐφθάσαμεν εἰς τὸ 1883. Τὸ 1883 ἐγκαινιάσθη διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ διὰ τῆς εἰσηγήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ 1883 ἀνηγγέλθη ὡς ἔτος ἰσοζυγίου, ὡς ἔτος, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπόσχεται, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θέλομεν ἰδεῖ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, θέλομεν φθάσει εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Κατὰ τὸ 1883 τὸ Ὑπουργεῖον εἶχε πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἐψηφίσθησαν δὲ πᾶσαι αἱ πιστώσεις αὐτοῦ, καὶ ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς, ὅπως εἰσήχθη παρ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς προσδοκίας τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀπεκτήσαμεν μόνον τὴν εἴδησιν, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσαν τότε ἔν τισιν ἐφημερίσι, συγχαρητηρίου τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη ἔκ τινος πρωτευούσης τῆς Εὐρώπης πρὸς τὸν ἡγεμόνα τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸ ἐπιτευχθὲν ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἐξεπλάγημεν ἀναγνόντες τὴν εἴδησιν. Ἡ εἴδησις τοῦ ἰσοζυγίου ἦτον ἀληθῶς εὐχάριστος εἴδησις, ἱκανὴ νὰ εὐφράνῃ πάντα ἐνδιαφερόμενον διὰ τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος. Μὲ ἐξέπληξε μόνον τὸ θάῤῥος ἐκείνων, οἵτινες ἐπέστειλαν τὰ συγχαρητήριά των ἐκεῖ ὅπου δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ ἀποταθῶσιν. Ἀλλὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μολονότι ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς οἷος εἰσήχθη, διότι ἡ πλειοψηφία ἐβοήθησε τὴν Κυβέρνησιν, ἐπετεύχθη πράγματι; δικαιοῦμαι νὰ ἀμφιβάλλω. Καὶ δὲν ἐτελείωσε μὲν ἡ χρῆσις, ἵνα διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς τὸ ἀποδείξω· ἀμφιβάλλω ὅμως, διότι τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πραγματοποιηθῶσι, δὲν ἐπραγματοποιήθησαν, διότι δὲν ἐφηρμόσθησαν οἱ φόροι, τῶν ὁποίων τὰς προσόδους περιέλαβεν ὁ Προϋπολογισμός, ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ τῶν ὁποίων ἤλπιζεν ἡ Κυβέρνησις τὸ ἰσοζύγιον ἐντὸς τοῦ 1883. Ἀλλ’ ὅταν αἱ πρόσοδοι αὗται τῶν νέων φόρων δὲν εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1883, διότι οἱ νόμοι περὶ τῶν φόρων τούτων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐντὸς τοῦ 1883, πῶς νὰ μὴν ἀμφιβάλλω, οὐχὶ μόνον περὶ τοῦ 1883, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ 1881, ἂν καὶ ἐντὸς αὐτοῦ θέλομεν ἔχει τὰς προσόδους αὐτάς; Τὰ ἔσοδα λοιπὸν τοῦ 1883 ὑπῆρξαν ὀλιγώτερα τῶν ἐλπιζομένων· ἑπομένως θέλουσιν εἶσθαι ὀλιγώτερα τῶν ἐξόδων· ἑπομένως καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1883 θέλει ἔχει βέβαιον ἔλλειμμα. Δύνανται νὰ μειώσωσι τὸ ἔλλειμμα, νὰ καταστήσωσι μάλιστα καὶ ἰσοζύγιον, ἂν δὲν πληρώσωσι τὰ ἔξοδα τοῦ 1883 κατὰ τὸ 1883. Ἂν δὲν πραγματοποιήσωσι τὰ ἔξοδα, τότε βεβαίως δύνανται νὰ μὴ ἔχωσιν ἔλλειμμα καὶ νὰ ἔχωσιν ἰσοζύγιον· ἀλλὰ τοιαύτη τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν καὶ κατὰ τὸ 1882, ἐγὼ δὲν θεωρῶ ὡς ἀληθῆ καὶ εἰλικρινῆ. Καὶ ἀφοῦ κατὰ τὸ 1883 κατὰ Δεκέμβριον μῆνα προβάλλουσι τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διὰ τοῦ δανείου, προέβλεψαν κἆν διὰ τὸ 1884 ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περὶ τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου τούτου; Διὰ νὰ πραγματοποιήσητε τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἔχετε ἀνάγκην δανείου· ἀλλὰ συνομολογοῦντες δάνειον, ἔχετε ἀνάγκην πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου αὐτοῦ· ὁ Προϋπολογισμὸς ὅμως τοῦ 1884 δὲν περιέλαβε πίστωσιν πρὸς πληρωμὴν τόκου καὶ χρεωλυσίου διὰ τὸ δάνειον, τὸ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε προχθές, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 ἔχει μὲν ἰσοζύγιον, δὲν περιέλαβε δὲ πίστωσιν διὰ τόκον καὶ χρεωλύσιον τοῦ δανείου, διότι δὲν θέλει πραγματοποιήσει τὸ δάνειον τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν ἐντὸς τοῦ 1881, ἀλλὰ μόνον τὸ δάνειον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· καὶ ὅτι τοῦ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πραγματοποιηθησομένου ποσοῦ τοῦ δανείου θέλει πορισθῆ τοὺς τόκους ἐκ τῆς μὴ πραγματοποιήσεως τῶν πιστώσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, αἵτινες περιελήφθησαν ἐν αὐτῷ διὰ δαπάνας, αἵτινες δὲν θέλουσι πραγματοποιηθῆ, ἕνεκα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐρευνῶν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884, εὗρον ἀληθῶς ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν περιελήφθη πίστωσις 265,000 δραχμῶν διὰ ἀγορὰν γαιανθράκων, 60,000 δραχμῶν δι’ ἱματισμὸν καὶ 50,000 δραχμῶν δι’ ὁπλισμόν, ἐν ὅλῳ πιστώσεις 375,000 δραχμῶν δι’ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα θέλουσι προμηθευθῆ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἔμελλε νὰ πληρώσῃ διαφορὰν συναλλάγματος ἐν ὅσῳ ὑφίστατο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, διὰ τὰ ὁποῖα δὲ θέλει ἀποφύγει τὴν δαπάνην ταύτην μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Εὗρον ὡσαύτως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πιστώσεις διὰ τοὺς σπουδάζοντας ἐν Γαλλίᾳ 50,000 δραχμῶν, δι’ ἱματισμὸν 400,000 δραχμῶν, δι’ ὁπλισμὸν 200,000 δραχμῶν καὶ δι’ ἱππωνείαν δραχμὰς 100,000, ἤτοι τὸ ὅλον 750,000 δραχμῶν. Ἐπειδὴ δὲ δι’ ἕκαστον τῶν ἀντικειμένων τούτων ἠθέλομεν πληρώσει τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, ἐν ὅσῳ δὲν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θέλομεν οἰκονομήσει καὶ τὴν δαπάνην ταύτην μετὰ τὴν ἄρσιν αὐτῆς. Ἀλλ’ αἱ δαπάναι αὗται τῶν δύω τούτων Ὑπουργείων ἀναβαίνουσιν εἰς 1,125,000· ἂν δ’ ὑπολογίσωμεν τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος πρὸς 15%, καθ’ ἃ ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, θέλομεν οἰκονομήσει 168,750 δραχμάς, τὰς ὁποίας ἠθέλομεν πληρώσει ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος. Ἀλλὰ ἐκτὸς τῆς οἰκονομίας ταύτης, σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι περιέλαβεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ 2,200,000 διὰ πληρωμὴν διαφορᾶς συναλλάγματος διὰ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν ἄλλων δανείων, 700,000 δραχμῶν διὰ τόκους τοῦ δανείου τῶν 40,000,000, 800,000 δραχμῶν διὰ τόκους τοῦ δανείου τῶν σιδηροδρόμων, καὶ 630,000 διὰ τόκους τῶν πρὸς τὰς Τραπέζας ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δανείων. Ἐπειδὴ δὲ καὶ αἱ πιστώσεις αὗται δὲν θέλουσι πραγματοποιηθῆ μετὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δανείου, θέλομεν οἰκονομήσει καὶ τὰ ποσὰ ταῦτα, ἀνερχόμενα εἰς 4,330,000· ἑπομένως τὸ ὅλον τῶν μὴ πραγματοποιηθησομένων πιστώσεων ἀνέρχεται εἰς 4,498,750. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται νὰ δανεισθῶμεν 110,000,000, ἵνα πληρώσωμεν τὰ χρέη πρὸς τὰς Τραπέζας καὶ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἔχομεν ἀνάγκην 6,050,000 πρὸς πληρωμὴν τοῦ τόκου τῶν 110,000,000, ἑπομένως δὲν μᾶς ἀρκοῦσι τὰ ἄνω σημειωθέντα ποσά, διότι μᾶς λείπουσιν 1,551,250 ἀκόμη. Ὅθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ ἐκτελέσουσα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1881 Κυβέρνησις, ἐὰν δανεισθῇ ἐντὸς τοῦ 1881 τὰ 110,000,000, καὶ δυνηθῇ νὰ ἄρῃ δι’ αὐτῶν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ἐὰν μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ συνάλλαγμα δὲν ἔχῃ τὴν ἐλαχίστην ὑπερτίμησιν, ἀλλὰ φθάσῃ, ὅπως λέγουσιν οἱ χρηματισταί, al pare, εἰς τὸ ἄρτιον, τότε, διὰ νὰ πληρώσῃ τοὺς τόκους τοῦ δανείου τῶν 110,000,000, ἔχει ἀνάγκην, ἐκτὸς τῶν μὴ πραγματοποιηθησομένων πιστώσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ποσοῦ προσέτι 1,551,250, τὰς ὁποίας ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ δυνηθῇ νὰ οἰκονομήσῃ, ἂν δυνηθῇ νὰ εἰσπράξῃ ὅσα ὑπελόγισεν ὡς ἔσοδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1881. Καὶ ἀληθῶς πρέπει νὰ εἰσπράξῃ 2,140,000 ἀπὸ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, 3,200,000 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων, 10,000,000 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν καπνῶν, 3,000,000 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, καὶ 3,500,000 ἐκ τῶν χρεωλυτικῶν δόσεων τῶν γαιῶν. Καὶ κατὰ τὸ 1882, τὸ ὁποῖον διήνυσεν ὅλον ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περιέλαβεν ἡ Κυβέρνησις 3,000,000 ὡς ἔσοδον ἐκ δόσεων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, ἀλλ’ εἰσέπραξεν ἡ Κυβέρνησις μόνον 1,463,138, ἔμεινε δὲ καθυστέρημα 1,937,136. Καὶ μολονότι ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1882 δὲν εἰσέπραξεν, εἰμὴ 1,463,000 ἐκ τῶν δόσεων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, δὲν ἐδίστασε νὰ περιλάβῃ, ὡς ἔσοδον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884, 3,500,000. Δύναται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ σᾶς βεβαιοῖ καὶ νὰ σᾶς ὑπόσχηται, ὅτι θέλει εἰσπράξει ὅλα ταῦτα τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 21,800,000, ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν σᾶς βεβαιοῖ, ὁποιανδήποτε ὑπόσχεσιν καὶ ἂν δώσῃ, ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς προτρέψω, νὰ μὴ πιστεύσητε, ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ ἐντὸς τοῦ 1884 δραχμαὶ 10,000,000 ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, ἢ ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ 3,000,000 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, ἢ 3,500,000 ἐκ δόσεων ἐθνικῶν γαιῶν, ἢ 3,200,000 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων, ἢ 2,140,000 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν. Καὶ ἐὰν ταῦτα τὰ ποσὰ δὲν εἰσπραχθῶσι, ποῦ βαίνει τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884, καὶ ποῖον σᾶς μένει πλέον περίσσευμα, διὰ νὰ πληρώσητε τοὺς τόκους τοῦ δανείου τῶν 110,000,000, τὸ ὁποῖον δανείζεσθε, ἵνα ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν θέλομεν ὑπερψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν περὶ δανείου διὰ τὸ ῥιζικὸν ἐλάττωμα τῆς προκαταβολῆς· δὲν θέλομεν ὑπερψηφίσει αὐτοῦ, καὶ διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ σπουδαίως πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ἀποκλειστικῶς περὶ ταύτης, νὰ μὴ συνδέσῃ δὲ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μετὰ τοῦ δανείου τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, καὶ μετὰ τοῦ δανείου τῶν σιδηροδρόμων. Τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας πρέπει βεβαίως νὰ ἀναπτυχθῶσιν ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἀναπόφευκτον καὶ ἀπολύτως ἀναγκαῖον στοιχεῖον πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πρόοδον τῆς χώρας. Ἀλλὰ τὰς δαπάνας πρὸς ἐπέκτασιν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ ὁ τακτικὸς Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους· ἢ ἐὰν δὲν θέλετε νὰ κατατάξητε τὰς δαπάνας πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ ἐπέκτασιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας μετὰ τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, προνοήσατε κἂν εἰδικῶς περὶ ταμείου τῆς τοιαύτης ὁδοποιΐας. Ἐὰν ὅμως ἀκολουθήσητε τὸ σύστημα νὰ συνομολογῆτε ἑκάστοτε δάνεια, διὰ νὰ ἐπαρκῆτε εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἀναπτύξεως καὶ ἐπεκτάσεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, θέλετε τάχιστα ἐκνευρίσει τὸν Τόπον, καὶ θέλετε στερηθῆ μετ’ οὐ πολὺ τῶν μέσων τῶν ἀναγκαιούντων, ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου πρὸ πάντων ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἑλλάς. Αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ εἶναι ἀνάγκη ἐθνική. Εἶναι ὅμως ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ θεραπεύσῃ καὶ περὶ τῆς ὁποίας ὀφείλει νὰ προνοήσῃ διὰ τῶν περισσευμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ του· τὰ δὲ περισσεύματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπιτυγχάνονται, εἰμὴ διὰ σώφρονος διοικήσεως, δι’ ἐγκρατείας περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἐὰν δὲ θέλετε νὰ ἐπιδοθῆτε εἰς τὴν διὰ δανείων πλήρωσιν τῶν ποικίλων ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἡ ἐπιβεβλημένη εἰς αὐτὸ ἐκ τῆς ἱστορίας του καὶ ἐκ τῶν παραδόσεών του, σᾶς παρουσιάζει, θέλετε βεβαίως κατασταθῆ ἀνίκανοι νὰ ἐκπληρώσητε τὰς ἱερωτέρας τῶν ὑποχρεώσεών σας. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ δυσπιστῶμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔδειξε τοσαύτην ἀφροντισιὰν κατὰ τὸ 1882, καὶ ἀφῆκε νὰ παρέλθῃ χρόνος πολύτιμος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ προσενέγκῃ ἀληθεῖς ὑπηρεσίας εἰς τὸν Τόπον· Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἠγέρθη τελευταῖον ἀπὸ τοῦ ὕπνου διὰ νὰ προνοήσῃ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πράττει πρᾶξιν, ἡ ὁποία θέλει ἔχει κακὰ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους ἀποτελέσματα. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι κακὸν, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ἀλλὰ καὶ εἰς οὐδενὸς τὴν ἐξουσίαν κεῖται, τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι, νὰ θεραπεύσῃ μόνον διὰ ἁπλῆς νεύσεως τῆς κεφαλῆς του. Ὁ ποιητὴς ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου μνημονεύει συνήθως ὁ ἐξ Ἀγυιᾶς βουλευτὴς, παρέστησε τὸν Δία νεύοντα τὰς κυανᾶς ὀφρεῖς του, σειομένην καὶ ριπτομένην τὴν κόμην του ἐπὶ τοῦ τραχήλου, καὶ ἕνεκα τούτου τὸν οὐρανὸν κινούμενον καὶ σειόμενον. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔχουσι τὴν δύναμιν ταύτην, οὔτε δύνανται νὰ λέγωσιν ἀτιμωρητεί: «Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι κακὸν, τὴν αἴρω.» Τὰ κακὰ θεραπεύονται διὰ μεθόδου θεραπευτικῆς· διότι, ἐὰν θελήσῃ τις νὰ θεραπεύσῃ αὐτὰ διὰ μεθόδου ἀποτόμου, βιαίας, αὕτη δὲν ἄγει εἰς θεραπείαν, παράγει ἄλλο μεγαλείτερον κακὸν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ θεραπεύσητε. Ἡμεῖς λοιπὸν δὲν εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀμέσου καὶ ἀποτόμου ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς μνημονεύσω, δὲν πρέπει νὰ σᾶς διηγηθῶ τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας μέτρον τοσοῦτο σπασμωδικὸν θέλει ἐπιφέρει ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου. Σᾶς ἀφηγήθη αὐτὰς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χωρὶς νὰ θέλῃ, ἢ χωρὶς νὰ ἐννοῇ ὅτι σᾶς διηγεῖται αὐτάς. Προχθὲς δὲν σᾶς ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς βαθμιαίας ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι αὕτη θέλει ἐπιφέρει τὸν περιορισμὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, ὅτι ὁ περιορισμὸς αὐτῶν θέλει ἐπιφέρει τὸν περιορισμὸν τῶν μέσων τῆς συναλλαγῆς, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῶν μέσων τῆς συναλλαγῆς θέλει ἐπιφέρει δυσφορίαν εἰς τὰς συναλλαγὰς καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου; Ἐὰν λοιπὸν διὰ τῆς βαθμιαίας ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διὰ τοῦ μεμετρημένου περιορισμοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων ἐφοβεῖτο τὴν δυσφορίαν τοῦ Τόπου, δὲν φοβεῖται αὐτὴν διὰ τῆς ἀμέσου καὶ συγχρόνου καὶ ἀποτόμου ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Δὲν φοβεῖσθε, ὅτι πρὸς τὴν δυσφορίαν, ἥτις θέλει ἐπέλθει ἕνεκα τοῦ περιορισμοῦ τῶν μέσων τῆς συναλλαγῆς, θέλει ἐπέλθει καὶ ἄλλο, ὁ περιορισμὸς τῶν πιστώσεων, ὁ ὁποῖος θέλει ἀγάγει ἐπὶ πολλῶν τὴν δυσφορίαν μέχρι τοῦ ὀλέθρου; Ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἀρκοῦντα κεφάλαια, ἵνα ἐξακολουθήσωσι τὰ ἐμπορικά των ἔργα, θέλουσιν ἐνθυμηθῆ ἡμᾶς μετ’ ὀλίγον, ὅτε θέλουσιν ἀναγκασθῆ νὰ παύσωσιν αὐτά. Καὶ ἂν προβάλλωσιν ὅτι θέλει θεραπευθῆ τὸ κακὸν τοῦτο, διότι συνομολογοῦσι τὸ δάνειον διὰ χρυσοῦ, ἂς μὴ λησμονήσωσιν, ὅτι ἐν χώρᾳ, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρυσοῦ ὑπερβαίνει κατὰ τὰς ἰδίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ παραστάσεις καὶ πληροφορίας τὴν εἰσαγωγὴν, καὶ ἐν ᾗ ἕνεκα τούτου ἐπέρχεται πάντοτε ζήτησις τοῦ χρυσοῦ πρὸς ἐξαγωγὴν, ὁ εἰσαχθησόμενος χρυσὸς ἐντὸς ἕξ μηνῶν θέλει ἀπέλθει τῶν ὁρίων τῆς χώρας, καὶ θέλει ἀφήσει αὖθις ἡμᾶς ἔχοντας μόνον μέσον συναλλαγῆς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀφοῦ κατὰ δυστυχίαν ἀπωλέσαμεν τὴν σφάντζικαν, ἡ ὁποία διηυκόλυνε μέχρι τινὸς ὁρίου τὰς συναλλαγάς μας. Ἀλλὰ καὶ πάλιν προστάχθη τὸ κακὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἐπεδείχθη ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν προσήνεγκεν ἡ Κυβέρνησις, συνομολογήσασα τὸ δάνειον τοῦτο. Δὲν περιωρίσθησαν ὅμως μέχρι τῆς παραστάσεως τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον προσδοκῶσιν ἐκ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐζήτουν νὰ παραστήσωσι μεγαλείτερον τὸ ἀγαθὸν, παριστῶντες τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον οἱ πρὸ αὐτῶν ἔπραξαν. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας ἦτον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐφρόντισεν ἐγκαίρως νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, καὶ ἠναγκάσθη τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ ἐπιθέσῃ ὑπογραφὰς εἰς συναλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἐτέθη εἰς κυκλοφορίαν· ὅταν δὲ ἕνεκα τῆς διασπορᾶς τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ συναλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε δώσει εἰς κυκλοφορίαν, ἐκινδύνευεν ἡ τιμὴ τοῦ Κράτους, ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ σώσῃ αὐτὴν, περισυλλέγουσα τὰς ὑπογραφὰς τοῦ βουλευτοῦ Τριφυλίας ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ αἴρουσα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Τὸ μέρος τοῦτο τοῦ λόγου τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἶναι συνέχεια τῶν αἰτιάσεων αὐτοῦ κατὰ τοῦ παρελθόντος. Πάντα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα καθίστανται ἐπαισθητὰ εἴτε ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῷ οἰκονομικῷ τοῦ Κράτους, εἴτε κατὰ τὴν ἄλλην λειτουργίαν τῆς Πολιτείας, τὰ βάρη ταῦτα παρεσκεύασε τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐστερήθη τοῦ ἡγέτου του. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σπεύδει ἤδη νὰ ἀφαιρέσῃ τὰ κακὰ ταῦτα ἀπὸ τὴν ράχιν τοῦ Κράτους. Λοιπὸν τὸ κόμμα, αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, διεχειρίσθη κακῶς τὰ οἰκονομικά· ἕνεκα ἀπερισκεψίας αὐτοῦ εὑρέθη τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συνομολογήσῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἕνεκα ἀφροντισίας αὐτοῦ πιεζόμεθα ἤδη ὑπὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἀναγκάζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προσφύγῃ νῦν εἰς δάνειον τὸ ὁποῖον συνωμολόγησεν, ὅπως ἄρῃ ἀφ’ ἡμῶν τὸ βάρος τοῦτο. Οὐδὲν ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀληθές. Ἐγὼ δὲν ἀνῆκον εἰς τὸ κόμμα ἐκεῖνο, οὐδ’ ἔχω ὑποχρέωσιν ὡς μέλος αὐτοῦ νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ αὐτοῦ· χρεωστῶ ὅμως εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν σύγχρονον τῆς Πατρίδος μου νὰ ἀναιρέσω τὰς ἀνακριβολογίας ταύτας τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία συνωμολογήθη κατὰ τὴν 8ην Ὀκτωβρίου 1880 διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κυρωσάσης τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· τὴν σύμβασιν δὲ ταύτην εὗρεν ὑπογεγραμμένην ὁ διάδοχος αὐτοῦ Πρωθυπουργὸς Κουμουνδοῦρος, καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἐκτελέσῃ, διότι δὲν εἶχεν ἄλλο μέσον ἵνα ἐξεύρῃ χρήματα. Ἦσαν δὲ τὰ χρήματα ἀναγκαῖα καὶ ἀναπόφευκτα τότε εἰς τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ λειτουργήσῃ ἡ πολιτικὴ τῆς Ἐπικρατείας, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οὐχὶ ὁ Κουμουνδοῦρος. Καὶ εἰσήγαγε τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, μηδόλως φροντίσας νὰ πορισθῇ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα δι’ αὐτήν. Καὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν συνωμολόγησε, διότι οὐδὲν ἄλλο εἶχε προσπορισθῆ εἰμὴ προκαταβολὴν μόνον 15 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν κατέλιπε τὴν Ἐξουσίαν, εἶχε δώσει παραγγελίας ἀξίας 24 ἑκατομμυρίων· ὁ δὲ διαδεξάμενος αὐτόν, ἠναγκασμένος, ὡς αὐτὸς ἐφρόνει, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, ἐστερεῖτο πρὸς ἐξακολούθησιν αὐτῆς χρημάτων. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἤθελον ἐξακολουθήσει τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, διότι ἐθεώρουν αὐτὴν καταστρεπτικὴν, οὐχὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας μόνον, ἀλλὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος πρὸ πάντων. Ἀλλ’ ὁ Κουμουνδοῦρος ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, καὶ ἐξηκολούθησεν αὐτήν. Δὲν εἶχε χρήματα ἢ μόνον 15 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ κ. Σκουλούδη ὁ κ. Τρικούπης εἶχε πορισθῆ καὶ λάβει ὡς προκαταβολήν. Ἀλλ’ εἶχεν ὑποχρεώσεις 24 ἑκατομμυρίων, διότι εἶχε δώσει ὁ προκάτοχος Πρωθυπουργὸς παραγγελίας τοιαύτης ἀξίας. Ἠναγκάσθη λοιπὸν νὰ ἐγκρίνῃ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Τραπέζης, ἣν εἶχε συνομολογήσει ὁ κ. Τρικούπης. Σήμερον δὲ ἀνατρέπεται πᾶσα αὕτη ἡ ἱστορία, πλαστογραφεῖται αὕτη, ὅταν ρίπτωσιν εἰς βάρος τοῦ κόμματος ἐκείνου τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ἐξεικονίζωσιν αὐτὴν μὲ ὑπογραφὰς ἐπὶ συναλλαγμάτων, καὶ παριστῶσιν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μέλος τοῦ Ὑπουργείου Κουμουνδούρου, ἀκρίτως ἔθετο τὴν ὑπογραφήν του ἐπ’ αὐτῶν. Ἴσως δὲν πρέπει νὰ κάμω λόγον περὶ ἄλλης οἰκονομίας, τὴν ὁποίαν τινὲς προέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, παρατηρήσαντες, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅταν ἐπιτευχθῇ, θέλει ἀπαλλάξει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τῆς ἀνάγκης νὰ μετατρέψῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ παλαιῶν εἰς νέας δραχμάς. Ἤκουσά τινας νὰ λέγωσιν, ὅτι, ἐὰν ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θέλετε ὑποτιμήσει τὰ πρὸς τὸν βίον ἀναγκαῖα κατὰ τόσον ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ὅσον ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἀνέβη ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος· ἑπομένως ἀντὶ ν’ αὐξήσητε τοὺς μισθοὺς κατὰ 12%, μετατρέποντες τὰς παλαιὰς δραχμὰς εἰς νέας, θέλετε προσφέρει μείζονα ὑπηρεσίαν πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους ἀφίνοντες τοὺς μισθούς των εἰς παλαιὰς δραχμὰς, αἴροντες δὲ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διότι θέλετε καταστήσει εὐθηνότερον τὸν βίον των κατὰ 15 ἢ 18%. Δὲν γνωρίζω τίνες ἐπηγγείλαντο τὴν θεωρίαν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν συμμερίζηται τὴν γνώμην αὐτῶν τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ἐγὼ εὑρίσκω ταύτην ἐντελῶς ἀνακριβῆ. Ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας......

§120ΔΕΣΠΟΤΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§121ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πλησιάζει νὰ τελειώσῃ ὁ ἀγορεύων.

§122ΔΕΣΠΟΤΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὥρα εἶναι δεκάτη· κάμνω ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινεν ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Δεσποταίου καὶ Μπογδάνου).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 128. Ὁ κ. Δηλιγιάννης θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν λόγον.

§125Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι καὶ ἄλλην συνεδρίασιν ὁμοίαν τῇ συνεδριάσει τῆς ἑσπέρας ταύτης· τὴν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητεῖτο τὸ Νομοσχέδιον περὶ τοῦ δανείου τῶν 40 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, τὸ ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπέμενε νὰ λάβῃ τὴν νύκτα ἐκείνην, διὰ νὰ μὴ διαγραφῇ καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη ἀπὸ τοῦ βίου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τοιαῦται συνεδριάσεις μαρτυρῶσι τὴν ἀκοσμίαν τῆς ἀποχωρούσης Ἀντιπολιτεύσεως, ἢ τὴν ἀκοσμίαν τῆς ἐπιμενούσης νὰ συνεδριάζῃ καὶ μέχρι τῆς ὥρας ταύτης Συμπολιτεύσεως. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀποχωρῇ κατὰ τὴν 9 καὶ 10 ὥραν, ἐνῷ ἀκόμη ὑπάρχουσι δύω ἡμέραι, ἵνα ψηφισθῇ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἀμφιβάλλω, ἐὰν πράττῃ πρᾶξιν ἄκοσμον, ἢ ἐὰν πράττῃ ἄκοσμον πρᾶξιν ἡ πλειοψηφία, ἐνασκοῦσα ὑλικὴν πίεσιν, ἀφοῦ ἀποτελεῖ καὶ ἀπαρτίαν. Λυποῦμαι διότι συμβαίνει καὶ σήμερον ὅ,τι συνέβη καὶ κατὰ τὴν νύκτα τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1882, καθ’ ἣν συνεζητεῖτο μέχρι τοῦ μεσονυκτίου τὸ παριστώμενον τότε τοσοῦτον κατεπεῖγον, ἀλλὰ μὴ πραγματοποιηθὲν δάνειον τῶν 48 ἑκατομμυρίων! Συνέβη καὶ τότε νὰ εὑρεθῶ ἐπὶ τοῦ βήματος, ὡς καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην, ἀναγκαζόμενος ἕνεκα τούτου νὰ παραμένω ἐν αὐτῇ· ἄλλως, ἐγὼ πρῶτος ἤθελον ἀπέλθει ἀπὸ τῆς 8ης καὶ ἡμισείας, διότι οὐδεμία ἀνάγκη ἐπέβαλε νὰ παρατείνω τὰς ἐργασίας μου πέραν τῆς ὥρας ἐκείνης, ἀφοῦ οὐδ’ οἱ ἐχθροὶ ἔφθασαν μέχρι Πατησίων, οὐδὲ ὁ Πειραιεὺς πολιορκεῖται ὑπὸ στόλου ἐχθρικοῦ. Ἀλλ’ ἴσως πρέπει νὰ δοθῇ νέα ἀφορμὴ εἰς τὴν ἐφημερίδα τὴν εὐνοϊκωτάτην εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ γράψῃ αὖθις καὶ αὔριον ὅσα ἔγραψε χθὲς, δυσφημοῦσα ἡμᾶς ὅτι χθὲς ἀπεχωρήσαμεν, καὶ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ψηφοφορήσωμεν ἀμέσως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἐπικυροῦντος τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου, παραιτούμενοι τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον εἴχομεν δικαίωμα νὰ λάβωμεν. Καὶ ἀφοῦ τὰς συνεδριάσεις πάσας κατεδαπάνησαν συζητοῦντα δῆθεν περὶ τοῦ δανείου μέλη τῆς πλειοψηφίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἀγνοῶ πόσα εἶπον τὰ δέοντα, μᾶς ἀναγκάζουσι νῦν νὰ συνεδριάζωμεν μέχρι τῆς ὥρας ταύτης! Ἀνακεφαλαιώνων ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θέλομεν καταψηφίσει τοῦ δανείου, πρῶτον διότι περιέχει ῥιζικὸν ἐλάττωμα, τὴν προκαταβολὴν, τὸ δὲ σύστημα τοῦτο ἀποκρούομεν πάσῃ δυνάμει· δεύτερον, διότι συμπλέκεται τὸ δάνειον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μὲ τὸ δάνειον τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν καὶ μετὰ τοῦ δανείου τῶν σιδηροδρόμων. Αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ, αἵτινες προτίθενται σκοπὸν ἱερὸν, κατεβιβάσθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν τάξιν τῶν μέσων, ἵνα εὐκολυνθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ πορισθῇ τὰ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας χρήματα. Τοιαῦται ὑποτιμήσεις ἀποτελοῦσιν ὕβριν, κατὰ τῆς ὁποίας ὠφείλομεν νὰ διαμαρτυρηθῶμεν. Ἀλλὰ θέλω καταψηφίσει τοῦ δανείου προσέτι καὶ διότι δὲν εἶμαι καὶ ὑπὲρ τῆς ἀμέσου καὶ συγχρόνου ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ τῆς βαθμιαίας, τῆς συμβαδιζούσης μετὰ τῆς καταστάσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ θέλουσι μᾶς κατηγορήσει ὅτι ἐσμὲν τῆς παλαιᾶς σχολῆς, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀνεκήρυξεν ἑαυτὴν ὀπαδὸν τῆς νέας σχολῆς. Δὲν γνωρίζω ποίαν λέγουσι παλαιὰν καὶ ποίαν νέαν σχολήν. Ἐπὶ οἰκονομικῶν ζητημάτων εἶπον, ὅτι παλαιὰν σχολὴν λέγουσι τὰς προκατόχους Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος, διότι ἐπὶ τῆς πληρωμῆς τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους εἶχον ἀναγράψει τὴν πολιτικὴν τοῦ Περικλέους. Ἐνθυμήθην, ὅτι οὐχὶ ὁ Περικλῆς, ἀλλ’ ὁ Ἀλκιβιάδης συνεβούλευσε τὸν Περικλέα νὰ μὴ πληρώσῃ τὰ χρέη του, νὰ μὴ ἐρευνᾷ πῶς νὰ δώσῃ λογαριασμὸν, ἀλλὰ πῶς νὰ μὴ δώσῃ. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ἠκολούθησε μέχρι τοῦδε τὴν πολιτικὴν τοῦ Περικλέους; Ἐὰν κατὰ τὴν πρώτην Δυναστείαν ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1862, ἐὰν κατὰ τὰ 29 ἐκεῖνα ἔτη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀνεγνώριζε τὰ δάνεια τοῦ 1824 καὶ 1825, καὶ ἀφῆκε τὴν κατὰ τοῦ Κράτους ἀπαίτησιν ταύτην ἀνεκτέλεστον, πλαστογραφοῦσι τὴν ἱστορίαν τοῦ Τόπου, ὅσοι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἔπραξε τοῦτο διότι ἐδυστρόπει νὰ πληρώσῃ τὰ χρέη αὐτῆς. Ἡ Δυναστεία ἐκείνη ἀνέγραψε τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἀνεγνώριζε τὰ χρέη ἐκεῖνα, καὶ ἐδημοσίευσεν ἐν ἐπισήμοις ἐγγράφοις, ἅτινα φέρουν τὰς ὑπογραφὰς καὶ τὴν σφραγῖδα τῶν Κυβερνητῶν τῶν χρόνων ἐκείνων. Οἱ ἀρνούμενοι τὴν πληρωμὴν τότε τῶν δανείων ἔλεγον, ὅτι τὰ δάνεια ἐκεῖνα εἶχον συνομολογηθῆ οὐ μόνον ἐν ὀνόματι τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, ἤτοι τῶν χωρῶν, αἵτινες εἶχον ἐλευθερωθῆ, ἀλλὰ καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου, καὶ τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας, καὶ τῆς Κρήτης, καὶ τῆς Σάμου, καὶ τῆς Μυτιλήνης, καὶ τῆς Ῥόδου αὐτῆς. Πῶς λοιπὸν, ἔλεγεν ἡ Δυναστεία ἐκείνη, πῶς ζητεῖτε τὴν πληρωμὴν τοῦ δανείου μόνον ἀπὸ αὐτὴν τὴν μικρὰν γωνίαν; Ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν τέλος πάντων τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει ἡμᾶς, ἀλλ’ οὐχὶ τὸ ὅλον. Ἡ θεωρία αὕτη δὲν εἶναι ἐμὴ, ἀλλὰ τῆς Δυναστείας ἐκείνης, ὡς εἶπον· καὶ ἂν δὲν εἶναι ἀκριβὴς καὶ ὀρθὴ, εἶναι ὅμως θεωρία, ἥν Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀνέγραψε. Καὶ τίνες οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ χρόνου ἐκείνου; Κατὰ τὸ 1845 ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἀνήρχετο εἰς 15,000,000· καὶ ἐὰν σήμερον, ὅτε ἀνεγνωρίσαμεν τὰ δάνεια τοῦ 1824 καὶ 1825, πληρώνομεν εἰς τόκους καὶ χρεωλύσιον αὐτῶν 1,875,000 φράγκων κατ’ ἔτος, ἐκ τίνος τότε Προϋπολογισμοῦ ἤθελον ἐκεῖνοι οἰκονομήσει τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους διαχειριζόμενοι Προϋπολογισμὸν 15,000,000; Ἢ ἐλησμόνησαν ὅτι κατ’ αὐτὸ τὸ 1862 ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐψήφισε Προϋπολογισμὸν ἀνερχόμενον εἰς 23 καὶ μόνον ἑκατομμύρια; Ὅταν ὅμως ἐξέλιπον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπρέσβευον τὴν θεωρίαν, ἥν ἐξέθηκα, αἱ μετὰ τὸ 1862 Κυβερνήσεις ἠσχολήθησαν νὰ εὕρωσι τρόπον ν’ ἀναγνωρίσωσι καὶ τακτοποιήσωσι τὰ δάνεια ταῦτα. Ἔδειξαν δὲ τοσαύτην ἀγαθοπιστίαν καὶ τοσαύτην προθυμίαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων τοῦ Κράτους, καί τοι οὕτως ἀμφισβητουμένων, ὥστε κατὰ τὸ 1872 ἤθελεν ἀναγνωρισθῆ καὶ αὐτὸς ὁ γενόμενος συμβιβασμὸς τῶν δανείων τούτων, ἂν δὲν περιεῖχε ρήτρας προφανῶς καὶ ἀπροκαλύπτως ζημιούσας τὰ συμφέροντα τοῦ ταμείου τῆς Ἑλλάδος. Τότε ἐγὼ ἠρνήθην νὰ ἀναγνωρίσω τὸν συμβιβασμὸν ἐκεῖνον, μηδόλως δυσφορήσας ἐὰν ἕνεκα τῆς ἀρνήσεώς μου ἐκείνης ἀπεχώρησα τῆς Ἐξουσίας, καὶ προσέτι ἀπεκλείσθην καὶ ἀπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1878 καὶ 1879, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ δὲν ἐστερήθην τοῦ θάῤῥους νὰ διαπράξω τὸν συμβιβασμὸν τοῦ δανείου τοῦ 1824 καὶ 1825, καὶ ἀγάγω αὐτὸν μέχρι πέρατος· οὐδὲ μ’ ἐδειλίασαν αἱ γνῶμαι διαφόρων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας, οἵτινες ἐδίσταζον νὰ ἐπιχειρήσωσι τὸ ἔργον, οὐχὶ διότι ἠμφισβήτουν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους ἢ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπληρώσεως αὐτῆς, ἀλλὰ διότι περιδεεῖς προσέβλεπον πρὸς τοὺς ἑτοίμους νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ στάδιον τῶν συκοφαντιῶν, αἵτινες ἤθελον ἐκτοξευθῆ κατ’ αὐτῶν. Ὑβρίζουσι λοιπὸν τὴν Χώραν καὶ πλαστογραφοῦσι τὴν ἱστορίαν τῆς Πατρίδος, λέγοντες, ὅτι ἐκ δυστροπίας δὲν ἐπληρώνοντο τὰ χρέη ἐκεῖνα, καὶ ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τῶν χρόνων ἐκείνων ἐφήρμοζον τὴν πολιτικὴν τοῦ Ἀλκιβιάδου. Ἐὰν ὑπάρχωσι δύω ἢ πλειότεραι σχολαὶ οἰκονομικαὶ, ἡ σχολὴ τῶν χρόνων ἐκείνων ἦτον ἡ σχολὴ τῆς ἐγκρατείας, ἡ σχολὴ τῆς οἰκονομίας, ἀπέναντι τῆς ὁποίας δὲν ἀναγνωρίζω ὑπάρχουσαν ἑτέραν, εἰμὴ τὴν σχολὴν τὴν ὑποσχεθεῖσαν μὲν τὰς οἰκονομίας, ἀλλ’ εἰσαγαγοῦσαν τὴν σπατάλην, καὶ καιρίως βλάψασαν διὰ ταύτης τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ἐνθυμοῦμαι ἕνα τῶν ἀνωτάτων λειτουργῶν τῆς Γαλλικῆς Αὐτοκρατορίας, τὸν Βαρόνον Hausmann. Αὐτὸς ἦτο Διοικητὴς τοῦ Νομοῦ τῶν Παρισίων. Διεχειρίζετο καὶ ἐπεμελεῖτο τὰ οἰκονομικὰ τῆς πόλεως τῶν Παρισίων· ἔλεγεν δ’ ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὴς οἰκονομία ὁ περιορισμὸς τῶν ἐξόδων, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ δαπανᾷ τις πολλὰ, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ προσοδεύηται διὰ τῆς δαπάνης ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα. Ἀλλ’ ὅταν ὁ Βαρόνος Hausmann ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῆς πόλεως τῶν Παρισίων, ὡμολόγει ὅτι εὗρε τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς πόλεως ἔχοντα ἔλλειμμα 300,000 φράγκων, καὶ ὅτι διὰ νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο εἰσήγαγε τὰς αὐστηροτέρας οἰκονομίας, καὶ περιέκοψε τὰς δαπάνας ὅσον ἦτο δυνατόν· ἀφοῦ δὲ κατώρθωσεν οὕτω καὶ τὸ ἔλλειμμα νὰ καλύψῃ καὶ περίσσευμα νὰ παρασκευάσῃ 250,000 φράγκων, προσδιώρισε τὸ περίσσευμα αὐτὸ εἰς τόκους καὶ χρεώλυτρον δανείου, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησε καὶ τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησεν ἵνα βελτιώσῃ ἐσωτερικῶς τὴν πόλιν τῶν Παρισίων. Ἡ κατασκευὴ τῶν δημοσίων ἔργων, ἡ διὰ τοῦ δανείου τούτου ἐκτελεσθεῖσα, ηὔξησε τὰ ἔσοδα τῆς πόλεως, καὶ παρεσκεύασε κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος μεγαλείτερον περίσσευμα, τὸ ὁποῖον καὶ τοῦτο ἐχρησιμοποίησεν ἵνα συνομολογήσῃ ἕτερον μεγαλείτερον δάνειον, καὶ δι’ αὐτοῦ νὰ διαπράξῃ περισσότερα ἔργα, καὶ αὐξήσῃ ἔτι μᾶλλον τὰ ἔσοδα τῆς πόλεως. Τίς ἐπικρίνει τὰς δαπάνας ὡς παραγωγικὰ ἔργα; Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀρχίσητε νὰ δαπανᾶτε, πρέπει νὰ ἔχητε περισσεύματα, ταῦτα δὲ ἔχετε ἀφοῦ περιστείλετε τὰς ματαίας δαπάνας. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπέκρινε καὶ ἐμέμφετο τὸν βουλευτὴν Τριφυλίας, διὰ νὰ ἀποφύγῃ νὰ μᾶς εἴπῃ εἰς ποίαν σχολὴν ἀνήκει αὐτός. Ἐρωτῶ αὐτὸν ποίας σχολῆς ὀπαδὸς εἶναι; Ἂν ἐξετάσωμεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισίν του ὡς κυβερνήτου τῷ 1880, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἐμφάνισιν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦδε, δὲν θέλομεν εὑρεῖ οὐδὲ ἀρχὴν, οὐδὲ τέλος· δὲν θέλομεν εὑρεῖ χαρακτῆρα ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προσδιορίσωμεν ποίαν ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνιστᾷ σχολήν. Κατὰ τὴν 23 Φεβρουαρίου 1880 εἶχεν οἰκονομικὸν πρόγραμμα (ἦτον ἡ παραμονὴ τῆς ἀνόδου του εἰς τὴν ἀρχὴν) συνιστάμενον εἰς ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ δι’ οἰκονομιῶν κατὰ 5,790,000 δραχμῶν, εἰς αὔξησιν τῶν τελωνιακῶν τελῶν κατὰ 2,800,000, εἰς ἐπανάληψιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἴχομεν δώσει ἡμεῖς εἰς τὴν Ἐθνικὴν καὶ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ἀπέναντι τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ὑφίσταντο ἐπὶ τῇ καὶ τότε κρατούσῃ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, καὶ πρὸς προοδοποίησιν τῆς ἄρσεως αὐτῆς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε τότε νὰ μὴ σπεύσωμεν πρὸς τὴν ἄρσιν, διότι, αἴροντες αὐτὴν, θέλομεν ὑποβληθῆ εἰς πληρωμὴν τόκου 7%, ἐνῷ διατηροῦντες τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν πληρόνομεν μόνον 1%. Ἀλλὰ μετὰ 24 ἡμέρας, τὴν 19 Μαρτίου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἕτερον οἰκονομικὸν πρόγραμμα. Συνωμολόγει δάνειον 21,000,000 μὲ τὴν Τράπεζαν, ἐπώλει τὰς 21,000 μετοχὰς τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, ἃς εἴχομεν ἀφήσει, καὶ τὰς ὁποίας κατὰ τὸ πρῶτον πρόγραμμα ἐσκόπει ν’ ἀκυρώσῃ, ἵνα ἀποφύγῃ τὸν τόκον τοῦ ποσοῦ τούτου. Μετ’ ὀλίγον ἔσχεν ἕτερον οἰκονομικὸν πρόγραμμα, οὐχὶ πρόγραμμα τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ πολεμικόν· εἶχε πρόγραμμα τὴν ἐπιστρατείαν, ἥτις ἀπῄτει χρήματα· ἀντὶ δὲ ν’ ἀσχοληθῇ νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μέγα, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστρατείας, ἠρκέσθη νὰ πορισθῇ 15 μόνον ἑκατομμύρια καὶ ταῦτα διὰ προκαταβολῆς. Τέλος ἀφοῦ περιήγαγε τὰ πράγματα εἰς τοσοῦτον ἀκμῆς, ὥστε ὑπὸ μὲν τὰ ὅπλα νὰ διατελῶσιν 60,000 νέων Ἑλλήνων, ἐν δὲ τοῖς ταμείοις νὰ ἔχῃ μόνον 15,000,000 τῆς προκαταβολῆς, καὶ ἀφοῦ ἐπὶ τῶν 15 τούτων ἑκατομμυρίων εἶχε δώσει παραγγελίας 24 ἑκατομμυρίων, ἀνεπέτασσε τέταρτον πρόγραμμα, τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὴν ὑπάρχουσαν νῦν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Εἰς ποίαν λοιπὸν σχολὴν κατατάσσει αὐτὸν ἡ πληθώρα αὕτη τῶν οἰκονομικῶν προγραμμάτων, τῶν ἀναιρούντων ἄλληλα; Ἢ εἰς ποίαν σχολὴν κατατάσσει αὐτὸν ἡ ἀκηδεία, μεθ’ ἧς ἐπολιτεύθη ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους κατὰ τὴν νέαν κατὰ τὸ 1882 ἐμφάνισίν του; Μίαν διέκρινα σχολὴν, εἰς ἣν ἀνήκει, τὴν σχολὴν, ἥτις διδάσκει τὴν ἔλλειψιν φροντίδος καὶ περισκέψεως κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882, εἰς τὴν ἔλλειψιν φροντίδος καὶ μελέτης κατὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1883, καὶ τῶν νέων φόρων, οὓς πρὸς ἐπιζήτησιν δῆθεν ἰσοζυγίου ἐπρόβαλε τότε, καὶ τοὺς ὁποίους διὰ τοῦτο δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐφαρμόσῃ. Εἰς ὁποιανδήποτε τέλος σχολὴν καὶ ἂν ἀνήκῃ, νομίζω, ὅτι ἱκανὸν μνημεῖον τῆς ἐποχῆς θέλει εἶσθαι ἡ ἐγκατάλειψις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καθ’ ὃν χρόνον ἦτο δυνατὸν καὶ εὔκολον ν’ ἀρθῇ, καὶ ἡ φροντὶς πρὸς ἄρσιν αὐτῆς, καθ’ ὃν χρόνον καὶ δύσκολον καὶ ἐπιζήμιον θέλει κατασταθῆ ν’ ἀρθῇ, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἠναγκάσθη νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπιψήφισιν ζητεῖ τὴν νύκτα ταύτην παρ’ ἡμῶν.

§126ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§127ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι τώρα.

§128Π. ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας (θόρυβος). (Γίνεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 140 βουλευταί· ἑπομένως ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§130Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 οὐδέποτε ἐθεώρησα, πιστεύω δὲ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις πᾶσα, ὡς ζήτημα πολιτικόν. Ἐπὶ δεκαπέντε καὶ πλέον ἡμέρας συνεζητήσαμεν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἐξεθέσαμεν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τὰς γνώμας ἡμῶν, καὶ ἐπεκρίναμεν τὰς πράξεις, ἃς ἐθεωρήσαμεν ἐπικρίσεως ἀξίας· τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἐπήνεγκε τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἤλπιζον ὅτι μετὰ τοιαύτην περιφανῆ νίκην, ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀποστῆ τοῦ ὀλεθρίου μέτρου τοῦ νὰ καθιστᾷ πάντα τὰ ζητήματα πολιτικά. Ἤδη δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, πρόκειται περὶ δανείου 170,000,000, πρόκειται τουτέστι περὶ ἐπιβολῆς νέων βαρῶν εἰς τὴν ὑπὲρ τὸ δέον ἐπιβεβαρημένην φορολογικὴν ἱκανότητα τοῦ Τόπου, βαρῶν ἐκ δέκα περίπου ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος. Ἐνόμιζον, ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων πρὸς ἡμᾶς, τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἤθελε δοθῆ ἅπας ὁ ἀναγκαῖος χρόνος, ὅπως ἐκφράσωμεν εὐρέως καὶ ᾐτιολογημένως τὴν γνώμην ἡμῶν· ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελε δοθῆ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τοὺς φίλους αὐτῆς καιρὸς καὶ πᾶσα ἐλευθερία, ὅπως ἀποφανθῶσι περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐν συνειδήσει καὶ οὐχὶ ὑπὸ κομματικὴν ἔποψιν. Ἀλλ’ ἄν, κύριοι, ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ φερόμενα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οἱαδήποτε καὶ ἂν ὦσι, παρουσιάζονται ὡς πολιτικὰ, καταργεῖται τότε τέλεον ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ παρουσία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκμηδενίζεται. Ἤκουσα ἐπικρίσεις παρά τινων ἀδίκους καὶ ἀνυπάρκτους, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐσκέφθη δῆθεν περὶ ἀποχωρήσεως· ἀλλὰ τὴν ἀποχώρησιν, μενόντων ἡμῶν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ νομιζόντων, ὅτι ἐκπληροῦμεν τὸ καθῆκόν μας, ἰδοὺ τὴν ἐπιβάλλουσιν ἐν τοῖς πράγμασι. Διὰ τοῦτο δὲν ἐννοῶ καὶ τὸ σήμερον τελούμενον. Δὲν δύνανται νὰ αἰτιαθῶσι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι παρέτεινε τὰς συζητήσεις· πλειότεροι ἐκ τῶν ἀγορευσάντων ἦσαν φίλοι τῆς Κυβερνήσεως. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι ἐπὶ τοιούτου ζητήματος σπουδαίου δὲν ἦλθε πρῶτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ, νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, νὰ φωτίσῃ τὸ Ἔθνος, καὶ νὰ δώσῃ τὴν πρέπουσαν διεύθυνσιν εἰς συζήτησιν τόσον σπουδαίαν καὶ τόσον σοβαράν. Κατηναλώθησαν πέντε ἢ ἓξ ἡμέραι ἄνευ σκοποῦ, χωρὶς νὰ προκύψῃ τι οὐσιῶδες καὶ σπουδαῖον, δυνάμενον νὰ διαφωτίσῃ ἡμᾶς. Ὁμολογῶ, ὅτι μόνον μετὰ τὴν χθεσινὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸ ζήτημα ἔλαβε τὴν πρέπουσαν αὐτῷ θέσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον εὐθὺς ἔκτοτε, καὶ σήμερον ἐπιμένω νὰ ὁμιλήσω, ὄχι μόνον διότι ἔχω δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ διότι ἔχω καθῆκον, καθῆκον, ὅπερ δὲν ἐπισκιάζει οὐδεμία σκέψις πολιτικῆς ἀντιδράσεως· οὐδέποτε ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν μου ἰδέα τοιαύτη, εὔχομαι δὲ νὰ μὴν ἐπέλθῃ εἰς τὸν νοῦν οὐδενός. Ὅταν τῶν ἀντιδράσεων αἱ στιγμαὶ ἐπέλθωσι, δὲν θὰ ἦναι πλέον οἱ ἑκατὸν ἢ οἱ ἑκατὸν πεντήκοντα βουλευταὶ, οἵτινες θὰ δώσωσι τὸ σύνθημα, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ λαὸς, καὶ ἡ ἱστορία τοῦ Τόπου μας τὸ μαρτυρεῖ. Θέλω λοιπὸν ἐξηγήσει τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, οὐχὶ ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν νομοθετικήν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, εἶπε μετὰ στόμφου ἡμῖν ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ, καὶ πρὶν ἢ ἀναβῇ εἰς τὴν Ἐξουσίαν καὶ ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν εἰς αὐτὴν, ἦτον ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Λυποῦμαι διότι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν εἶπεν ἡμῖν πράγματα ἀκριβῆ. Ἄν τῳόντι τοῦτο ἦτον ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ, οὐδὲν εὐκολώτερον τῆς πραματοποιήσεώς της. Ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, τὰ πράγματα τῆς πατρίδος, μετὰ κλονισμοὺς, οἱ ὁποῖοι συνετάραξαν οὐ μόνον τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κοινωνικὴν, εἶχον ἤδη λάβει τὴν κανονικὴν αὐτῶν πορείαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀντὶ νὰ μεριμνήσῃ ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς ἀνακύψεως τῆς χώρας, ἐπηύξησε πυρετωδῶς τὰς δαπάνας τοῦ Δημοσίου, διότι περὶ παντὸς ἄλλου ἐφρόντιζε τότε ἢ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ δὲν ᾐσθάνετο, μᾶς ἔλεγε, τότε τὰ κακὰ αὐτῆς, δὲν ᾐσθάνετο ἴσως τὴν ὀλεθρίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπίδρασιν μόνον τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ ὑπῆρχον χρήματα, ὑπόλοιπα τῶν δανείων, δι’ ὧν ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ πληρόνῃ τὰ εἰς τὰς ξένας ἀγορὰς ἀποστελλόμενα τοκομερίδια, ἀλλ’ ἡ κοινωνία ᾐσθάνετο μέχρι τῶν ἐγκάτων αὑτῆς τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· διότι ἡ κοινωνία πᾶν ὅ,τι δαπανᾷ καὶ διὰ τὴν διατροφὴν αὑτῆς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ διὰ τὴν ἐνδυμασίαν αὑτῆς, ἐν ὅλῳ σχεδὸν τὸ προμηθεύεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ νομίσματος, τοῦ κυκλοφοροῦντος ἐν Ἑλλάδι, πρὸς τὸν χρυσὸν, ὃν ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀποστέλλωμεν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἔπιπτεν ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῶν καταναλωτῶν. Πότε δὲ εἶπεν ὁ κύριος Τρικούπης, ὅτι ᾐσθάνθη τὰ κακά; τὰ ᾐσθάνθη μόνον ὅταν αὐτὰ κατέστησαν ἐπίφοβα, ὅταν, καθ’ ἃ παρέστησεν ὑμῖν ἐντεῦθεν αὐτὸς οὗτος ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἠπείλησαν νὰ γείνωσι καταστρεπτικά! Ἐνθυμεῖσθε, μᾶς εἶπεν, ὅτι εἶχε φθάσει τὰ 19% τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, ὅτι εἶχεν ἀναβῆ μέχρι τοῦ 21 καὶ ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην αὔξησιν αἱ ἑπόμεναι αὐξήσεις δὲν θὰ ἤρχοντο πλέον κατὰ μονάδα, ἀλλὰ καὶ κατὰ δεκάδα! Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἀληθὲς ὅτι ἡ ὑπερτίμησις αὐτὴ τοῦ συναλλάγματος ἐπῆλθε τότε πραγματικῶς, ὑπάρχουσι δὲ οἱ γινώσκοντες τὰ τῆς ἀγορᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀγνοοῦσιν ὁποῖαι κατεβάλλοντο προσπάθειαι ἐξ εἰδικῶν κέντρων τῆς ἐνταῦθα ἀγορᾶς πρὸς ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος. Δὲν εἶναι δὲ, ὡς ἁπλοϊκῶς μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, δὲν εἶναι ἡ διαδήλωσις, ἣν ἔκαμεν αὐτὸς περὶ τοῦ ὅτι θὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον ἐκεῖνο, ἡ ἀναστείλασα τὴν περαιτέρω ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος· τὴν περαιτέρω ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος ἀνέστειλεν ἡ ἐπέλευσις γεγονότων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπόσπαστα ἀπὸ τὴν κίνησιν τῆς ἀγορᾶς παντὸς Ἔθνους· εἶναι δὲ γνωστὰ τὰ ἐν τῇ ἀγορᾷ ἡμῶν συμβαίνοντα, εἶναι γνωσταὶ τουτέστιν αἱ περίοδοι, κατὰ τὰς ὁποίας αὔξεται, καὶ αἱ περίοδοι κατὰ κατὰ τὰς ὁποίας ὑποβιβάζεται ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος. Καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, δύνασθε νὰ τὸ πληροφορηθῆτε ἐξετάζοντες ἐξ ἀντιπαραβολῆς τὴν ἀξίαν τοῦ συναλλάγματος τὸν Δεκέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους μὲ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, ὅτε τὸ δάνειον ὄχι μόνον διαβεβοημένον ἦτον, ἀλλὰ καὶ συνωμολογημένον ἤδη. Τὰ τραπεζικὰ γραφεῖα εἶναι δημόσια· πᾶς τις δύναται νὰ πληροφορηθῇ ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος τὸν Δεκέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ τὸν Δεκέμβριον ἐνεστῶτος ἔτους ἦτον ἡ αὐτή. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ φροντίσῃ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀντὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, ἔπραξε καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἀσπλάγχνως, διότι ἐπρόκειτο δυστυχῶς περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Τόπου, ἔπραξεν ὅ, τι ἐπὶ πασῶν τῶν ὑποσχέσεων αὐτοῦ. Ἑβδομήκοντα δύω ἑκατομμύρια δραχμῶν ἦσαν καὶ εἶναι τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὰς Τραπέζας· διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, ἀποδιδομένου, ἠδυνάμεθα νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καθ’ ὅλους δὲ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους κατὰ τὸ 1882 ὑπέβαλον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐξ ἑκατομμυρίων ἐνιαύσιος δαπάνη ἤρκει, ὅπως προμηθευθῶμεν τὸ ἀναγκαῖον πρὸς τοῦτο ποσόν. Δὲν ὤφειλε πρὸ πάσης ἄλλης ἐνεργείας καὶ δαπάνης μὴ κατεπειγούσης, μὴ ἀναγκαίας ἀπολύτως, δὲν ὤφειλεν, ἂν τῷ ὄντι εἶχε ταύτην τὴν πολιτικὴν, νὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ ποσὸν, τὸ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπαιτούμενον; καὶ ἠδύνατο νὰ τὸ ἐξοικονομήσῃ, οὐχὶ δι’ οἰκονομιῶν, αἵτινες δὲν ἦσαν δυνατὸν νὰ γείνωσιν ἄνευ βλάβης τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ διὰ τοῦ περιορισκοῦ τῆς σπατάλης, ἣν ἀπὸ τοῦ 1882 καθιέρωσεν ὡς σύστημα δαπανῶν τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον, διὰ περιορισμοῦ δὲ μάλιστα, οὐχὶ ἀναλόγου πρὸς τὸ ποσὸν τὸ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπαιτούμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἥμισυ ἐλάσσονος· διότι, κατ’ αὐτὰς ταύτας τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τρία, κατὰ δὲ τὰς πληροφορίας τῶν Ἐπιτροπῶν πέντε, νομίζω, ἑκατομμύρια δραχμαὶ δαπανῶνται πρὸς ἀγορὰν τοῦ συναλλάγματος τῆς ἀποτίσεως τῶν τοκομεριδίων καὶ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς προμηθείας πραγμάτων εἰσαγομένων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς πρὸς χρῆσιν τοῦ Δημοσίου. Οὕτως ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν τῷ ὄντι ἐπόνει τὸν Τόπον, καὶ ὄχι ν’ ἀφήσῃ τὴν τελευταίαν στιγμὴν, καθ’ ἣν τὸ κακὸν ἠπείλησε νὰ καταστῇ ἐπικίνδυνον, καὶ νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐπὶ τοῦ δέους, ὅπερ ὁ κίνδυνος οὗτος ἠδύνατο νὰ ἐξασκήσῃ ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης. Δὲν εἶναι ἄξιον σπουδαίας Κυβερνήσεως τὸ ἐκμεταλλεύεσθαι τὰς περιστάσεις πρὸς ψήφισιν τῶν ὑπ’ αὐτῶν προτεινομένων μέτρων. Τὰ μέτρα, διὰ νὰ ἦναι κατάλληλα, πρέπει νὰ ἔρχωνται καὶ ἐν χρόνῳ καταλλήλῳ· καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο, μὴ ἐρχόμενον ἐν χρόνῳ καταλλήλῳ, δὲν εἶναι προσῆκον, δὲν εἶναι συμφέρον, εἶναι δάνειον μαρτυροῦν λυπηρὰν κατάπτωσιν τῆς πίστεως ἡμῶν, ἀλλ’ εἶναι καὶ δάνειον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ὁδηγήσῃ ἡμᾶς εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν, εἰς οἰκονομικὴν ἴσως καταστροφήν. Ἤκουσα προσεκτικῶς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ χθὲς ἀναλύοντος τοὺς ὅρους τῆς ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν συμβάσεως. Ἐπόθουν, σᾶς τὸ ὁμολογῶ, νὰ πεισθῶ ὅτι οἱ ὅροι οὗτοι εἶναι τοὐλάχιστον ἀνεκτοὶ, ὅτι δὲν ἦσαν, ὅσον ἐφανταζόμην, ἐπιζήμιοι· διότι εἶμαι ἐκ τῶν πρώτων, οἵτινες ἤγειρον φωνὴν ἐντεῦθεν περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐκ τῆς ἀναλύσεως μάλιστα τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πείθεται πᾶς τις, ὅτι τὸ δάνειον δύναται ν’ ἀποβῇ καταστρεπτικόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε πλὴν τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ δανείου καὶ ἄλλους λογαριασμούς· εἶχε λογαριασμοὺς νὰ ἐξοφλήσῃ πρὸς τὸν ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτήν, εἶχε λογαριασμοὺς νὰ ἐξοφλήσῃ καὶ πρὸς ἐμέ. Δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος ἐγὼ ν’ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἀκόσμους ἀληθῶς ὑπαινιγμοὺς, οἵτινες ἀπηυθύνθησαν κατὰ τοῦ γηραιοῦ πολιτευτοῦ, διακεκριμένην κατέχοντος θέσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἀλλ’ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ ἐμὲ, ὃν, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔθιξε προσωπικῶς ὁ κ. Τρικούπης, ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω. Ἐν τῇ ἀγορεύσει μου ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἐξετάζων τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, παρέστησα ποία εἶναι ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων ἡ καταπληκτικὴ, τῶν ἐξόδων τῶν κυρίως ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τουτέστιν εἰς τὰ πέντε Ὑπουργεῖα, δηλαδὴ ἐπὶ τῶν ἐξόδων, ὡς εἶπον καὶ τότε, ἐξ ὧν κρίνεται ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως περὶ φειδοῦς τῶν δημοσίων χρημάτων. Δὲν δυσηρεστήθην ποσῶς, ὅτι προὐκάλεσεν ἐμὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀνοίξω τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἵνα ἴδω καλλίτερον τοὺς ἀριθμοὺς, διότι ἡ πρόκλησις αὕτη ἦτον ἐντελῶς ματαία. Ἐννοῶν καὶ αἰσθανόμενος τὸ καθῆκον, ὅπερ ἔχω, ὡς βουλευτὴς, νὰ παρακολουθῶ κατὰ βῆμα τὰς πράξεις τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ὅπως ἦμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐλέγχω αὐτήν, ἔχω ἀείποτε, ἂς εἶναι βέβαιος ὁ κ. Τρικούπης, ἠνεῳγμένους τοὺς ὀφθαλμούς· ἀλλὰ τὸν διαβεβαιῶ προσέτι, ὅτι ἐννοοῦμεν ἡμεῖς ποίους ὀφθαλμοὺς ἠθέλησε νὰ κλείσῃ, παριστῶν ἐντεῦθεν τὰ πράγματα οὐχὶ ὅπως ἦσαν. Ἔχει βεβαίως τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν φίλων αὑτοῦ, ἀλλ’ ὅσον μεγαλειτέραν ἐμπιστοσύνην ἔχει παρ’ αὐτοῖς, τοσοῦτον ὀφείλει πλειότερον νὰ παρέχῃ εἰς αὐτοὺς πᾶσαν πληροφορίαν εἰλικρινῆ πρὸς διαφώτισιν τῆς γνώμης αὐτῶν, καὶ πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνης των. Ἀλλὰ τί μᾶς εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργός; μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ αὔξησις, ἣν ὑπελόγισα ἐγὼ εἰς 13,000,000, μόλις ἀνέρχεται εἰς ἑκατοστύας τινὰς χιλιάδων· καὶ ἤρχισε ἀναμοχλεύων τοὺς τόκους τῶν δανείων, περὶ ὧν δὲν ὡμίλησα, ἔξοδα ἄλλα, περὶ ὧν ἐπίσης δὲν ὡμίλησα, περιορισθεὶς εἰς μόνον τὰ μέρη 2 καὶ 3 τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς τὰς δαπάνας δηλαδὴ τὰς ἀφορώσας τὰ πέντε Ὑπουργεῖα, καὶ ρητῶς ἐξαιρέσας τὰ δύω Ὑπουργεῖα, τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, εἰπὼν δι’ αὐτὰ ὅτι πᾶσα δαπάνη καλῶς γενομένη εἶναι πατριωτική. Μόλις χθὲς ἐλάβομεν τὸν Προϋπολογισμὸν, ἔῤῥιψα ἓν βλέμμα ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῆς ἐξετάσεως, ἣν ἔκαμα, ἔγνων ὅτι ἀντὶ 13,000,000, ὡς εἶπον, ἡ αὔξησις ἀνέρχεται εἰς 13,600,000. Εἶναι δὲ ἡ αὔξησις ...

§131ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἕως πότε ἐννοεῖτε νὰ ἐξακολουθήσητε νὰ ὁμιλήσητε ἐν σχέσει πρὸς τὸ δάνειον;

§132ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ εἶσθε ἵνα ἐκπληροῖτε τὸ καθῆκόν σας....

§133ΦΩΤΗΛΑΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀκούω καὶ περιττολογίας.

§134ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ πεισθῆτε, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι δὲν ἔχω σκοπὸν παρατάσεως τῶν συζητήσεων· ὁ σκοπός μου εἶναι ἁπλῶς νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὲς τὸ τελούμενον ἤδη· προκειμένου μάλιστα περὶ ζητήματος τόσῳ σπουδαίου, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄτοπον, ὅτι θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις, ἃς ὅλοι ὀφείλομεν νὰ προλάβωμεν, διότι περὶ πάντων ὑμῶν, καὶ ἡμεῖς, οἵτινες δὲν εἴμεθα σύμφωνοι πολιτικῶς, ἔχομεν τὴν αὐτὴν στοργὴν καὶ δὲν θέλομεν νὰ κατακριθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, ὅτι ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ ψηφίζει δάνειον 170 ἑκατομμυρίων, ψηφίζει δ’ ἀναντιῤῥήτως ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ, ὅταν ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν εἶναι παροῦσα.

§135ΤΙΝΕΣ. Διατί ἔφυγεν;

§136ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ ψηφίσητε τὸ δάνειον; Θὰ ἦσθε ὅμως μόνοι. Δὲν βλέπω δὲ καὶ τὴν ἀνάγκην, καθόσον μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου ἔχομεν καιρὸν νὰ ἐργασθῶμεν· πέρυσι καὶ προπέρυσιν οὕτω συνέβη· δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην, διότι πάντες ἡμεῖς θὰ προσέλθωμεν καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον καὶ τὸ Σάββατον εἰς συνεδρίασιν.

§137ΦΩΤΗΛΑΣ. Συνεπείᾳ τῶν ἑορτῶν θὰ ἀναχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας· ἠκούσατε δὲ ὅτι ἡ προθεσμία τοῦ δανείου εἶναι 30 ἡμερῶν, καὶ λήγει μετὰ δύω ἡμέρας.

§138ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ διατί ἐν ὀλίγοις, καὶ οὐχὶ διὰ μακρῶν, ὡς πάντοτε πράττει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπειράθην νὰ ἀνασκευάσω ὅ,τι χθὲς εἶπεν· ἔχω δὲ ἐνταῦθα πίνακα παραβολῆς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τῶν ἐξόδων τοῦ 1880 πρὸς τὰ τοῦ 1884, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς. Δὲν ἀπασχολῶ δὲ ὑμᾶς, ὄχι διότι νομίζω ὅτι ἀπόλλυται ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον καταναλίσκει τις ἐνταῦθα πρὸς φωτισμὸν τῶν συναδέλφων αὐτοῦ, ἀλλὰ διότι τὰ κείμενα, ἐφ’ ὧν ἐξήγαγον τὰς πληροφορίας ταύτας, κεῖνται ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν. Εἶναι ὁ κεκυρωμένος Προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 καὶ ὁ εἰσαχθεὶς Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884. Ἠθέλησε πρὸς τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀνασκευάσῃ ὅ,τι εἶπον περὶ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐξοικονομήθησαν κακῶς, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἀνάγκην δυστυχῶς ἀναπόδραστον ἕνεκα τοῦ ὀλεθρίου συστήματος, ὅπερ διέπει τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα. Καὶ ὡμολόγησεν μὲν ὅτι ἔξοδα τοιαῦτα ἀνάγονται καὶ εἰς τοὺς στρατιώτας, ὡς παρέστησα ἐγὼ, ἀλλ’ εἶπε διὰ μιᾶς λέξεως ὅλως ἀναποδείκτως, ὅτι τὰ εἰς ταῦτα ἀναγόμενα εἶναι ἐλάχιστα. Δὲν θέλω σᾶς φέρει οὔτε τὰς σημειώσεις, ἃς καὶ περὶ τούτου ἔχω ἐδῶ, ἀλλ’ ἀνατρέξατε εἰς τοὺς Προϋπολομισμοὺς, συμβουλεύθητε καὶ τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ θέλετε πληροφορηθῆ ὅτι ἐπὶ τῶν 17,000 στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι σημειοῦνται εἰς τὴν δύναμιν τῶν 29 χιλιάδων ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ 5,500 ἐλλείπουσιν· ἰδοὺ δὲ πόθεν, ἰδοὺ ὅτι ἐκ τῆς μισθοδοσίας στρατιωτῶν, ἐκ τῆς ἐνδυμασίας καὶ κινήσεως αὐτῶν, ἐξοικονομήθησαν κατὰ τὸ ὅλον σχεδὸν τὰ 5 ἑκατομμύρια! Ἀλλὰ ταῦτα εἶπον μόνον διὰ νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως τὰ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀνακριβῶς λεχθέντα. Ὁ σκοπός μου δὲν ἦτον οὗτος, προεκλήθην καὶ ὤφειλον ν’ ἀπαντήσω· ὁ σκοπός μου ἦτο νὰ ἐξετάσω ἐν ὀλίγοις τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ πρῶτον μὲν ὄχι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, ὡς εἰσάγεται, δεύτερον δὲ, ὡς εἶναι κατηρτισμένον, ὄχι μόνον ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν βλάπτον τὸν Τόπον, ἀλλ’ ἀπειλοῦν νὰ συνταράξῃ αὐτὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικήν. Ἐλέχθησαν τοσαῦτα περὶ τῶν ὅρων καὶ τῶν λεπτομερειῶν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν λογιστικὴν, τοῦ δανείου τούτου, ὥστε θὰ ἦτο ματαιοπονία νὰ ἐπαναλάβω ταῦτα πρὸς ὑμᾶς, οἵτινες βεβαίως, προκειμένου νὰ δώσητε τοιαύτην ψῆφον, ἐπροσέξατε εἰς τὰ ἐντεῦθεν λεχθέντα. Τὸ κατ’ ἐμὲ θεωρῶ κατ’ ἀρχὴν ὡς ὀλέθρια τὰ δάνεια, τὰ ὑπὸ τὸν τύπον τοῦτον· τὰ δάνεια τὰ ἐθνικὰ ἕνα πρέπει νὰ ἔχωσι προορισμὸν, νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ κιβώτια τῶν πολιτῶν καὶ νὰ χρησιμεύωσιν ὡς σταθερὸν εἰσόδημα αὐτῶν· εἰς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀποβλέπουσι πᾶσαι αἱ συνετῶς ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν πολιτευόμεναι κυβερνήσεις, καὶ εἶναι γνωστὰ τὰ πολλὰ καὶ ποικίλα μέσα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς κατατμήσεως ἐν ταῖς ἐγγραφαῖς μετεχειρίσθησαν, ὅπως φθάσωσιν εἰς αὐτὸν τὸν σκοπόν· διὰ τοῦτο προτιμῶσι πάντοτε αἱ συνετῶς πολιτευόμεναι Κυβερνήσεις νὰ πραγματοποιῶσι τὰ δάνειά των εἰς τὸ ἄρτιον, εἴτε πολὺ ἐγγὺς τῷ ἀρτίῳ. Τὸ τελούμενον διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ εἰσάγεται ἡμῖν, εἶναι ἓν ψεῦδος, συνομολογεῖται δῆθεν τόκος 5%, ἀλλ’ ὁ τόκος ὁ πληρωνόμενος πράγματι εἶναι 8½%· διότι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ ὀνοματικοῦ τοιοῦτον ἀποφέρει ἀποτέλεσμα. Δὲν εἶναι μακρὰν ἡ ἐποχὴ ἀφ’ ἧς τὰ δάνεια ταῦτα εἰσήχθησαν, ἀλλ’ ἔκτοτε οἱ πλεῖστοι ἐπείσθησαν ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα δὲν εἶναι τὰ προσήκοντα εἰς Κυβερνήσεις, καὶ ἁπανταχοῦ προσπαθοῦσι νὰ ἀποφεύγωσιν αὐτά. Ἠναγκάσθησαν ἄλλοτε νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δάνεια ταῦτα, διότι ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουσιν ἴσως ἔτι, νομίζω δὲ ἐν Γαλλίᾳ, περιορισμοὶ νομοθετικοὶ τοῦ ὅρου τοῦ τόκου. Αἱ Κυβερνήσεις, αἱ δανειζόμεναι, περιερχόμεναι εἰς ἀνάγκας, εἴτε ἕνεκα πολέμου, εἴτε ἕνεκα ἄλλων λόγων, καὶ μὴ δυνάμεναι νὰ εὕρωσι χρήματα ὑπὸ τὸν νόμιμον τόκον, προσέφευγον εἰς τὸ τέχνασμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ καταδολίευσις τοῦ Νόμου. Προσέφευγον εἰς τὸ τέχνασμα, καὶ δι’ ἄλλον ἔτι λόγον, διότι τὰ ἔθνη, καθὼς καὶ τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἀκμαίαν πίστιν, ὅσῳ πλειότερα ὀφέλη παρέχουσι πρὸς τοὺς δανειστὰς, τόσῳ εὐκαμπτοτέρους καθιστῶσιν αὐτούς. Εἶναι δὲ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν—καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἡμεῖς πρὸ πάντων οἱ βλέποντες μετὰ δέους τὴν τερατώδη ἀνάπτυξιν, ἣν ὑπὸ τὴν πονηρὰν αὐτῆς ἔποψιν λαμβάνει ἐνταῦθα ἡ κυβεία, πρέπει νὰ προσέξωμεν—τὰ δάνεια ταῦτα ὀλέθρια, διότι ἔχουσί τι τὸ χαρτοπαικτικὸν, προκαλοῦσι καὶ ὑποτρέφουσι τὴν κυβείαν, ὄχι δὲ μόνον προκαλοῦσι τὴν κυβείαν, ἀλλ’ ἐπιβάλλουσι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἀνάρμοστον ἔργον τοῦ νὰ ζητῇ νὰ τοποθετήσῃ τὸ δάνειον τῆς διὰ τῆς κυβείας! Δὲν ἠκούσατε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ— καὶ τοῦτο συμβαίνει πράγματι, ὀρθῶς δὲ καὶ δικαίως τὸ εἶπε—δὲν ἠκούσατε αὐτοῦ λέγοντος, ὅτι ἐλπίζει, προϊόντος τοῦ χρόνου, νὰ τοποθετήσῃ τὸ δάνειον τοῦτο, ἤτοι τὰς μετοχάς, αἱ ὁποῖαι ἀπομένουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑπὸ τιμὰς συμφερωτέρας; Ἐν τούτοις σήμερον, ὅτε ψηφίζεται τὸ δάνειον, ἡ Κυβέρνησις ἀνομολογεῖ, ὅτι ἡ πίστις αὐτῆς συνίσταται εἰς τὰ 8½%, καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον συνομολογεῖ τὸ δάνειον. Ἀνοίγει λοιπὸν τὴν θύραν τῆς κυβείας, αὐτὴ μάλιστα πρώτη εἰσερχομένη εἰς αὐτὴν, καὶ πολλαπλασιάζει τὰ ἐπικίνδυνα ταῦτα χαρτία, τὰ ὁποῖα τοσούτους μέχρι τοῦδε κατέστρεψαν, καὶ Κύριος οἶδε πόσους ἀκόμη θὰ καταστρέψωσι! Ἐὰν τὸ δάνειον ἦτον εἰς τὸ ἄρτιον, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ εἰλικρινὲς, θὰ ἐπληρώναμεν καὶ τότε ὡς τόκον 8 ἢ 8 καὶ ½%, ἀλλ’ αἱ διακυμάνσεις τῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν θὰ ἦσαν ἐλάχισται καὶ αἱ ζημίαι μικραί. Ὅταν ὅμως τὸ δάνειον ἀφίσταται ἐν τῷ πραγματικῷ αὐτοῦ κεφαλαίῳ ἀπὸ τοῦ ὀνοματικοῦ κατὰ 150 καὶ πλέον δραχμὰς κατὰ μετοχὴν, ἠμπορεῖτε νὰ φαντασθῆτε ὁποία δύναται νὰ γείνῃ διακύμανσις τῶν τιμῶν αὐτῶν! Ὥστε κατ’ ἀρχὴν ἤθελον εὐχηθῆ τοιοῦτον νέον δάνειον νὰ μὴ γείνῃ ποτὲ πλέον ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν· ἤθελον εὐχηθῆ νὰ δανεισθῶμεν μόνον εἰς τὸ ἄρτιον, καὶ ἂς πληρώσωμεν καὶ πλειότερον καὶ ἂς μὴ ὠφεληθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ὡς Κυβέρνησις, τῶν ἀγαθῶν τῆς κυβείας, ὅπως μὴ ζωογονήσωμεν ἡμεῖς καὶ καταστήσωμεν ἀπειλητικώτερον τὸν σάρακα τοῦτον, ὅστις ἐξωθεῖ τὸν λαὸν ἀπὸ τῆς ἐντίμου παραγωγικῆς ἐργασίας εἰς τὰ ἀνήθικα καὶ ἀμφίβολα, συνήθως δὲ εἰς καταστροφὰς ὁδηγοῦντα κερδοσκοπικὰ παίγνια τοῦ Χρηματιστηρίου. Ἀλλὰ τὸ δάνειον, ὅπως συνωμολογήθη, δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν, ὃν προτίθεται, σπουδαίως. Τώρα ἐπιζητοῦμεν διὰ τοῦ δανείου τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ τοὺς σιδηροδρόμους. Εἶπον, προχθὲς ὅτι διὰ τοῦ προτεινομένου δανείου τὰ τῶν σιδηροδρόμων, διὰ τοὺς ὁποίους μάλιστα εἴμεθα καὶ ὑπεύθυνοι, ἀλλὰ πρὸ πάντων τὰ τῶν παρασκευῶν ῥίπτονται εἰς τὸν Καιάδαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ χρῆμα πρὸς αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς ἢ μετὰ χρόνον πολύν. Οἱ ὅροι τοῦ δανείου τὸ ἀποδεικνύουσι προφανῶς, δὲν χρειάζεται δὲ λογιστικὴ τέχνη οὔτε τραπεζικὴ ἐπιτηδειότης, ἵνα τὸ διαγνώσῃ τις. Τὸ δικαίωμα τῆς αἱρέσεως παρέχεται ἐπὶ χρόνον μακρότατον, ὅστις δύναται ν’ ἀναχθῇ μέχρι τῶν δύω ἐτῶν. Καθ’ ὅλον δὲ τοῦτο τὸ διάστημα δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκποιήσῃ, ἤ ὅπως δήποτε ἄλλως νὰ διαπραγματευθῇ τὰς μετοχὰς αὐτῆς. Ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ εἴδατε καὶ ἐν τῇ συμβάσει ὅτι ἡ ὁμὰς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίσῃ τὸν χρόνον τῆς ἐκδόσεως τῶν μετοχῶν. Βεβαίως τὸ συμφέρον αὐτῆς θὰ τὴν ὁδηγήσῃ νὰ προσδιορίσῃ πρὸς τοῦτο τὸν ἀπώτατον χρόνον, καθ’ ὃν θὰ δύναται νὰ ἐκποιήσῃ τὰς ἰδίας ἑαυτῆς μετοχὰς ἀκριβώτερον. Ἐν τούτοις ὁ χρόνος παρέρχεται, καὶ δὲν παρέρχεται μόνον διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ διὰ τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους, ἀλλὰ παρέρχεται, καὶ λίαν ἐπικινδύνως μάλιστα, διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν· διότι τὸ δάνειον συνομολογεῖται διὰ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐστιγμάτισεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ τοῦ συστήματος τῆς προκαταβολῆς. Λαμβάνομεν προκαταβολὴν 35,000,000 δραχμῶν, ὀφείλομεν δὲ ν’ ἀποδώσωμεν αὐτὴν ἐντὸς τοῦ διαστήματος 2 ἐτῶν. Ἀλλὰ πρὸ τῆς παρελεύσεως τῶν δύω τούτων ἐτῶν δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ πραγματοποιήσωμεν τὰς μετοχὰς ἡμῶν. Ἠρωτήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τί θὰ συμβῇ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν, ἐπελθόντος τοῦ χρόνου, δὲν θὰ ἤμεθα ἕτοιμοι πρὸς ἀπόδοσιν τῆς προκαταβολῆς, καὶ ἀπήντησεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ὑποθηκεύσωμεν αὐτὰς καὶ νὰ λάβωμεν τὰ χρήματα τὰ πρὸς τὴν ὁμάδα ἐκ τῆς προκαταβολῆς ὀφειλόμενα. Θὰ ἦναι βεβαίως τοῦτο ὡς ἂν εἰ ὁ ὀφειλέτης, ὁ ἔχων τὴν οἰκίαν αὑτοῦ ὑποθηκευμένην, ἠδύνατο νὰ ὑποθηκεύσῃ αὐτὴν εἰς ἄλλον, ὅπως λάβῃ χρήματα ἵνα πληρώσῃ τὸν πρῶτον ἐνυπόθηκον δανειστήν. Ἀλλ’ ὁποία θὰ ἦναι ἡ ἠθικὴ θέσις τῆς χώρας ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Ὁποία θὰ ἦναι ἡ παράστασις αὐτῆς ἐνώπιον τοῦ οἰκονομικοῦ κόσμου τῆς ἀλλοδαπῆς; Ποῦ τότε ἡ πίστις, ἡ ὁποία θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων; Δὲν λησμονῶ καὶ τὸν κίνδυνον, εἰς ὃν δύνανται νὰ ἐκτεθῶσιν αἱ μετοχαὶ ἡμῶν πλειστηριαζόμεναι ἐν ξέναις ἀγοραῖς. Ἐλπίζω ὅμως καὶ εὔχομαι τοιοῦτος κίνδυνος νὰ μὴ ἐπέλθῃ· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί, ὑπὸ τὴν πρόφασιν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποθηκεύουσι τὰ μέσα ἡμῶν, παραλύουσι τὰς δυνάμεις ἡμῶν καὶ καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν θεραπείαν κατεπειγουσῶν καὶ σπουδαιοτάτων ἀναγκῶν τῆς χώρας ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τῶν δανείων τῶν 40,000,000 διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ τῶν 12,000,000 διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, εἶπεν ὅτι δὲν ἐπραγματοποίησε ταῦτα, διότι, ἐὰν τὰ ἐπραγματοποίει, θὰ ἐλάμβανε ὑποτετιμημένα τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐξ οὗ ἤθελε ἐπέλθει εἰς τὸ Δημόσιον σπουδαία ζημία· ὁμολογῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ἐνθυμίζω εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν τί ἄλλο εἶπε χθές. Εἶπεν ὅτι αἱ ξέναι ἀγοραὶ δὲν παρακολουθοῦσι βῆμα πρὸς βῆμα τὴν ἐσωτερικὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν Ἐθνῶν, καὶ ἰδίως τῶν μικρῶν, ἤτοι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν αὐτῶν ὑπὸ τὴν δημοσιολογικὴν ἔποψιν· δὲν ἐξετάζουσιν ἐὰν ἔχωσιν ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἢ ἐὰν δὲν ἔχωσιν αὐτό· ἡ οἰκονομικὴ ἀξία τῶν μικρῶν Ἐθνῶν ἐν ταῖς μεγάλαις ἀγοραῖς ἐκτιμᾶται ἐκ τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἔθνος, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπερ ἠδυνήθη νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀνακτᾷ τὴν πίστιν αὑτοῦ, καθίσταται φερέγγυον εἰς τὸν μεγάλους κεφαλαιούχους, καὶ δύναται τότε εὐπροσώπως καὶ ὑπερηφάνως καὶ ὑπὸ ὅρους συμφέροντας νὰ ζητήσῃ τὴν ἐνάσκησιν τῆς πίστεώς του ταύτης. Ἀλλὰ διατί τὰ ἐπὶ πλέον τῆς ἀνάγκης τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ δανείου τὰ συνομολογεῖ ἀπὸ τοῦδε, ὅτε δὲν ἔχομεν ἀνακτήσει τὴν πίστιν ἡμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Διατί δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἥτις κατὰ τὸ σχέδιον αὑτοῦ θέλει ἀρθῆ ἐντὸς 9 μηνῶν, ἀφ’ ἧς ὁ Νόμος κυρωθῇ; Ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην δι’ αὐτό; Γνωρίζετε, ὅτι τὰ λοιπὰ τοῦ δανείου χρήματα δὲν δύνανται νὰ ἐπιζητηθῶσιν εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν δύω ἐτῶν. Ἐὰν μετὰ τὴν τῶν ἐννέα μηνῶν προθεσμίαν ὁ κ. Τρικούπης παρουσιασθῇ εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης μὴ ἔχων τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἐλπίζει, δὲν εἶναι βέβαιος, ἀφοῦ αὐτὸς οὗτος μᾶς τὸ εἶπε, ὅτι θέλει δυνηθῆ νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ὑπὸ ὅρους κατὰ πολὺ καλλιτέρους; Τὰ περὶ τῆς ἀναβολῆς τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω· περὶ τούτου κρίνατε ἡμεῖς, ἂς κρίνῃ δὲ καὶ τὸ Ἔθνος περὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐξακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις σχετικῶς πρὸς τὸ μέγα καὶ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ σύμπαντα τὸν Ἑλληνισμὸν ζήτημα τῆς σπουδαίας παρασκευῆς τοῦ Τόπου ἐπὶ ταῖς ἐνδεχομέναις ἀνωμαλίαις τῆς Ἀνατολῆς. Διὰ τοῦτο περιορίζομαι μόνον εἰς τὸ οἰκονομικὸν μέρος τοῦ ζητήματος, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ σκεφθῇ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τούτου ὑπὸ καθαρὰν οἰκονομικὴν ἔποψιν. Μᾶς εἶπε χθὲς ὅτι οὐδὲν εὐκολώτερον διὰ τὰ Ἔθνη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἀνεπτυγμένην τὴν πίστιν αὐτῶν, ἢ τὸ νὰ λαμβάνωσι προσωρινὰ δάνεια· συνομολογεῖ δὲ τοιοῦτον δάνειον, τὴν προκαταβολὴν, ἐκ 35,000,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ μόνον περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πρόκειται, διατί ἀντὶ 35,000,000 δραχμῶν, ὅση εἶναι ἡ προκαταβολὴ τοῦ δανείου τούτου, νὰ μὴ συνομολογήσῃ 72,000,000 προσωρινὸν δάνειον διὰ νὰ ἄρῃ ἐντὸς τῶν ἐννέα μηνῶν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διὰ νὰ λύσῃ τὰ δεσμὰ, τὰ ὁποῖα περιβάλλουσι τὸν Τόπον οἰκονομικῶς, καὶ διὰ νὰ παρασκευάσῃ μετὰ ἐννέα μῆνας τὸ Δημόσιον οὕτως, ὥστε νὰ ἔχῃ βεβαίαν ἐλπίδα ἐπιτυχίας πρὸς ἐπωφελῆ καὶ πολλῷ ταχυτέραν τῶν λοιπῶν δανείων πραγματοποίησιν; Δὲν εἶμαι βεβαίως ἁρμόδιος ἐγὼ νὰ ὑποβάλω ἐν λεπτομερείᾳ τὰ μέτρα, ἅπερ ἠδύναντο νὰ πληρώσωσι τὰς ἀνάγκας ἄνευ τῆς προσφυγῆς εἰς τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας μᾶς ὑποβάλλει ἡ σύμβασις· ἄλλοι εἰδικώτεροι ἐμοῦ ὑπέβαλον ὡρισμένας τοιαύτας προτάσεις. Δὲν ἀναδέχομαι τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι καὶ ἐκεῖναι, ὡς καὶ ἡ παρ’ ἐμοῦ προβαλλομένη εἶναι ἄξιαι συζητήσεως. Ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ μὴ ὑποχρεώσωμεν ἐπὶ 37 ἔτη τὸ Ἔθνος εἰς πληρωμὴν 10,500,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, δηλαδὴ 400 ἑκατομμύρια δραχμὰς περίπου, καὶ τοῦτο διὰ νὰ λάβωμεν μόνον 120,000,000 δραχμῶν. Ἰδοὺ διατί ἀνθίσταμαι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δανείου τούτου, τὴν οὕτω μάλιστα μετὰ πείσματος ἐπιδιωκομένην. Θέλω νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· αὐτὸ μάλιστα ἦτο τὸ παράπονον, ὅπερ ἀνέκαθεν εἴχομεν κατὰ τῆς ἀκηδείας τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ διὰ νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δὲν φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλωμεν τὸν Τόπον εἰς βάρη, τὰ ὁποῖα μοιραίως ὄχι μόνον τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Δημοσίου θέλουσι περιαγάγει εἰς στενοχωρίας, ὄχι μόνον τὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ, ὕστερον ἀπὸ τὰ ὑποβληθέντα αὐτῇ δυσφόρητα βάρη, καὶ νέα ἔτι δυσφορητότερα, θέλουσι δυσχεράνει ἐπικινδύνως, ἀλλὰ θέλουσιν ἴσως μᾶς ἀναγκάσει νὰ προστρέξωμεν αὖθις καὶ ὑπὸ ὅρους μεστοὺς οἰκονομικῶν κινδύνων εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἕνεκα τῆς καταστάσεως τῆς Βουλῆς, ἥτις φαίνεται σπεύδουσα, ἀλλ’ οὐχὶ ἐν δέοντι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, περιορίζω τὸν λόγον μου ἐνταῦθα· παρακαλῶ ὅμως τοὺς κυρίους βουλευτὰς πάντας, καὶ τοὺς ἀντιπολιτευομένους καὶ τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν Συμπολίτευσιν νὰ κρίνωσι περὶ τοῦ ζητήματος οὐχὶ ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν νομοθετικήν· παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ κρίνητε περὶ αὐτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μεγάλων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύετε, τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὧν εἶσθε οἱ ἐπιτηρηταὶ καὶ οἱ φύλακες τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας, ἥτις πρὸς ὑμᾶς ἀτενίζει, καὶ ἐὰν πεισθῆτε, ἀφοῦ πολλὰ ὡς ἐκ τῶν συζητήσεων προέκυψαν, ὅτι διὰ μέτρων καταλληλοτέρων ἠδύνατο νὰ θεραπευθῇ ἡ παροῦσα ἀνάγκη, νὰ μὴ ὑποστηρίξητε διὰ τῆς ψήφου σας οἰκονομικὸν μέτρον, ὅπερ καὶ ἠθικῶς ἐπιβλαβὲς εἶναι εἰς τὴν ὑπόληψιν τοῦ Τόπου, καὶ ἐπιζήμιον διὰ τὸ Δημόσιον καὶ πλῆρες παντοδαπῶν κινδύνων.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης εἶναι ἐγγεγραμμένος, ἀλλὰ δὲν εἶναι παρών.

§140ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἤμην καὶ ἐγὼ ἐγγεγραμμένος.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀντικατέστησεν ὁ κ. Δηλιγιάννης.

§142ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὴν θέσιν αὐτοῦ.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι παρητήθητε.

§144ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν ἐπιμένητε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, θὰ ὁμιλήσω.

§145Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, ἐννοῶ κάλλιστα τὴν ἀνυπομονησίαν, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατέχονται οἱ βουλευταί, τὸ μὲν διότι τινὲς τῶν συναδέλφων ἑτοιμάζονται καὶ δικαίως ν’ ἀναχωρήσωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, τὸ δὲ διότι τὸ Κράτος εὑρίσκεται ἐν τῇ μετεώρῳ καταστάσει, ὡς ἐκ τῆς ἀμφιβολίας, ἐὰν θὰ ψηφισθῇ ἢ οὒ τὸ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νομοσχέδιον· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μετ’ ἐργασίαν τοσούτων ὡρῶν δὲν εἴμεθα πλέον εἰς θέσιν νὰ ἐξακολουθήσωμεν, διότι εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ ἐννοήσωμεν τὰ λεγόμενα, καὶ ἐὰν μάλιστα παραταθῇ, ὡς ὑποθέτω, μέχρι πρωΐας ἡ κατάστασις αὕτη. Ἔχομεν τρεῖς ἡμέρας μέχρι τῆς ἐκπνεύσεως τῆς προθεσμίας τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ δὲν προτείνω νὰ μείνωσιν ἐν Ἀθήναις οἱ κύριοι βουλευταὶ μέχρι τῆς ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου, οὐδὲ νὰ διαρκέσῃ ἕως τότε ἡ ἀμφιβολία. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία τις, ἐὰν γείνῃ ἡ συνεδρίασις αὔριον πρωῒ τὴν 9 ὥραν, καὶ τοιούτῳ τρόπῳ, οὔτε ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὴν παρουσίαν τῆς ὁποίας δὲν δικαιούμεθα ν’ ἀπαιτῶμεν ἤδη, ὅτε εἶναι μεσονύκτιον, θὰ ἔχῃ παράπονα, οὔτε ἡ Συμπολίτευσις. Τὴν πρότασιν ταύτην ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν ἤδη, καὶ αὔριον τὴν 9ην ὥραν μετὰ προειδοποίησιν ὅλων τῶν βουλευτῶν νὰ ἔλθωμεν. Ἐὰν δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ αὔριον ἀπουσιάσῃ, τότε νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ προβῶμεν· ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις ἀπουσιάζουσα, βαρεῖαν θέλει φέρει εὐθύνην. Ὑποθέτω, ὅτι καὶ φίλοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες νομίζουσιν, ὡς ἐγώ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραλύῃ ἡ συνεδρίασις, θὰ παρευρεθῶσιν αὔριον τὴν 9ην ὥραν. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν πρότασιν ταύτην ν’ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον 9ην π. μ.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγιστοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§147Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι αἰσθάνομαι καὶ κόπωσιν καὶ λύπην ἐνερχόμενος τὴν ὥραν ταύτην τὸ βῆμα. Ἀπὸ τῆς θέσεώς μου ἔβλεπον τὸν κύριον Πρόεδρον νυστάζοντα καὶ κοιμώμενον ὡς καὶ ἑτέρους συναδέλφους, καὶ εἶχον δίκαιον, διότι εἶναι ὥρα 12, εἶναι μεσονύκτιον, καὶ οὐδέποτε εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου ἐγένετο τὸ τοιοῦτον· διὰ τοῦ μέσου τούτου περιορίζετε αὐθαιρέτως καὶ ἀντισυνταγματικῶς τὸν λόγον. Τί πταίομεν ἡμεῖς, κύριοι, ἐὰν ἐπὶ τόσας ἡμέρας γίνεται συζήτησις ἐπὶ τοῦ δανείου ἢ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφρόντισε ταχύτερα νὰ φέρῃ τὴν συζήτησιν ταύτην; Ὠφείλατε τοὐλάχιστον νὰ περιορίσητε τὸν λόγον τῶν βουλευτῶν ἐκείνων ἐκ τῶν φίλων σας, οἵτινες ἀσκόπως ἐμακρηγόρησαν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ περιορίσητε τὸν λόγον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ· ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς 4 ὥρας κατηνάλωσε καὶ μίαν ὁλόκληρον συνεδρίασιν· ὁ κύριος Βαλσαμάκης κατηνάλωσε μίαν συνεδρίασιν, καὶ τόσοι ἄλλοι βουλευταὶ ἔλαβον τὸν λόγον, καὶ εἴδομεν ὅτι καὶ οἱ στρατιωτικοὶ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως ἀνεμίχθησαν εἰς τὰ οἰκονομικὰ καὶ ἔλαβον τὸν λόγον ὑπὲρ τοῦ δανείου. Βεβαίως δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ὑπεύθυνοι διὰ ταῦτα.

§148Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μᾶς ἀποκλείεται αὐτὸ τὸ δικαίωμα, διότι εἴμεθα στρατιωτικοί;

§149ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως ὄχι.

§150ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Εἶπεν ὅτι τὸ δάνειον εἶναι....

§151ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι διὰ τὴν ἀναβολὴν ταύτην καὶ τὴν παράτασιν τῆς συζητήσεως· διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε καλῶς, ἡμεῖς ὡς Ἀντιπολίτευσις ἐπεσπεύσαμεν τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ δανείου. Σᾶς τὸ εἶπον ἐγώ, ὑποβάλλων τὴν ἔκθεσιν· σπεύδομεν, εἶπον, νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας, διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ῥίψῃ εἰς βάρος ἡμῶν, οὔτε τὴν παράτασιν τῶν συζητήσεων, οὔτε τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ δανείου. Αἰσθάνεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν Τόπον, εἶναι βαρὺ καὶ δυσβάστακτον, ὅτι ἐξωτερικῶς ἐξευτελίζει τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐσωτερικῶς προετοιμάζει τὴν καταστροφὴν τοῦ Τόπου· ἀλλὰ δὲν θέλει ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς ματαιώσεως τοῦ δανείου, διότι ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν, καὶ διεκήρυξεν ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἠκούσατε, κύριοι, παρὰ τῶν προλαλησάντων πόσον καταστρεπτικὸν εἶναι τὸ δάνειον τοῦτο· ὅσους βαρεῖς καὶ ἐξευτελιστικοὺς περιέχει καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πάντες ὑμεῖς ἔχετε τὴν πεποίθησιν, καίπερ ψηφίζοντες ὑπὲρ αὐτῶν, ὅτι αἱ συνέπειαι ἔσονται ὀλέθριαι διὰ τὸ Κράτος· ἐὰν δὲν τὸ βλέπητε σήμερον, θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ τὸ αἰσθανθῆτε. Ἐνθυμῆσθε, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς ἀφορμὴν καὶ αἰτίαν τοῦ δανείου τούτου σᾶς ἀνέφερεν, ὅτι πρό τινων μηνῶν, περὶ τὸν Ἰούνιον, ἔτρεξαν πρὸς αὐτὸν ἄνθρωποι ἐνδιαφερόμενοι καὶ τῷ εἶπον, «διὰ τὸν Θεὸν! τὸ συνάλλαγμα εἶναι 1 19, θὰ ἀναβῇ 1. 20 καταστροφὴ ἐπίκειται· σπεῦσε νὰ λάβῃς περὶ τούτων μέτρα.» Καὶ δι’ αὐτὸ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ εἰς ἕνα φίλον του δημοσιογράφον, ὅτι συνετελέσθη τὸ δάνειον, καὶ τοῦτο ἐτηλεγραφήθη εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ οὕτως ἔλαβεν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ δάνειον. Γνωρίζετε, κύριοι, διατί ἐπῆλθεν ἡ τοιαύτη ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος; ἡ ὑπερτίμησις αὕτη ἐγένετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον συνεβλήθησαν διὰ τὸ δάνειον. Ἐνθυμεῖσθε πέρυσιν, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἢ τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, δηλαδὴ μετὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἰσὶν ὑπογεγραμμένοι εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου, ἐγὼ ἔφερα ἀντίῤῥησιν ἐναντίον τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ εἶπον ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη θέλει ἴσως φέρει εὐκολίαν τινὰ εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ θὰ προξενήσῃ ζημίας μεγάλας εἰς τὸ ἐμπόριον, διότι θὰ ἐπιφέρῃ ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος· τότε προσεποιεῖτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ἀντελαμβάνετο. Τῷ ὑπέδειξα ὅτι διὰ τοῦ τρόπου ἐκείνου ἀφαιρεῖται συνάλλαγμα 10,000,000 ἐκ τῆς ἀγορᾶς τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τοῦτο δὲν δύναται, ἢ νὰ φέρῃ αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος· τότε ἀνέπτυξε θεωρίας περὶ ἀπεριορίστων πιστώσεων, καὶ τῇ ἐπινεύσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπεστήριζε πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς σήμερον ἀποδεικνύονται ὅλως ἀνακριβῆ. Τὸν Μάρτιον ἡ Κυβέρνησις ἔδωκεν εἰς τὴν ὁμάδα αὐτὴν Κορωνιοῦ, Σκουλούδη καὶ Τσιγγροῦ 4,500,000 φράγκα εἰς χαρτονομίσματα, καὶ ἀντ’ αὐτῶν ἐζήτησε καὶ ἔλαβε συνάλλαγμα. Ὅταν ἀπὸ μίαν ἀγορὰν, ὡς τὴν ἀγορὰν τῶν Ἀθηνῶν, ἀποσύρητε συνάλλαγμα 3,500,000, κυκλοφορήσητε δὲ 4,500,000 χάρτινα νομίσματα, εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ περιέλθῃ ἡ ἀγορὰ αὕτη; Θὰ περιέλθῃ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφέρατε αὐτὴν σεῖς, ἡ Κυβέρνησις! Δι’ αὐτὸ τὸ συνάλλαγμα ὑψώθη εἰς 1.19. Τὴν 1 Ἰουνίου ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε συνάλλαγμα 3,500,000 φράγκων, πρὸ ἑνὸς δὲ μηνὸς ἢ πρὸ δύω ἐκυκλοφόρησε 4,500,000 εἰς γραμμάτια τῆς Τραπέζης, μετ’ ὀλίγον ἔλαβε καὶ ἕτερα ἑκατομμύρια συνάλλαγμα, καὶ ἐκυκλοφόρησε μέχρις 11,500,000 γραμμάτια· εἶναι ἡ ἐπίσημος δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ ἀληθὴς αἰτία τοῦ δανείου αὐτοῦ παρήχθη τότε καὶ ἡ αὔξησις τοῦ συναλλάγματος ἐγένετο παρ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων τῶν ἐχόντων συμφέρον εἰς τὸ δάνειον τοῦτο. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ δανείου, ἐπροτάθησαν πολλαὶ γνῶμαι καὶ κυρίως ἐγένετο ἡ ἐρώτησις ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐμερίμνησεν, ὅπως δι’ ἄλλων μέσων μειώσῃ τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ κατορθώσῃ, εἰ δυνατὸν, νὰ συντελέσῃ κρεῖττον δάνειον· τότε ἐξ αὐτῶν τῶν τάξεων τῶν ὑπουργικῶν βουλευτῶν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ εἷς ἐβεβαίου ὅτι πάντα τὰ μέτρα ἐξήντλησεν ὁ Πρωθυπουργός, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὸ δάνειον, ἀλλ’ ἀπέτυχεν· ὁ ἄλλος ἔλεγε, δὲν τὰ ἐξήντλησεν ὅλα, ἀλλ’ εἰς ἐμὲ εἶπεν, ὅτι ἔκρινε προσφορώτερον τὸ δάνειον κτλ. Παρεκλήθη τότε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ ἐὰν ἠδυνήθη νὰ μορφώσῃ πεποίθησιν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν δι’ ἄλλου τρόπου νὰ βελτιωθῶσι καὶ μετριασθῶσι τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἀπηξίωσε νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σκότος.

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν μοὶ ἐγένετο οὐδεμία τοιαύτη ἐρώτησις· ἂν μοὶ ἐγίνετο, βεβαίως θὰ ἀπήντων.

§153ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ ἀπηύθυνα τοιαύτην ἐρώτησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ ὁ κ. πρόεδρος αὐτῆς ἔπρεπε νὰ τὴν διαβιβάσῃ εἰς τὸν ὑπουργόν· ἄλλως τε ἦτο καὶ ὁ κ. Δεϊμέζης παρὼν καὶ τὴν ἤκουσε, βεβαίως δὲ ἐλάβατε γνῶσιν, ἀλλὰ δὲν σᾶς συνέφερε ν’ ἀπαντήσητε.

§154ΠΑΠΑΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀπεφάσισε....

§155ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κύριε Παπαηλιόπουλε, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀποῤῥίπτῃ ἢ νὰ παραδέχηται ἐρώτησίν τινα ἢ αἴτησιν πληροφορίας, ἀπευθυνομένην παρὰ μέλους αὐτῆς πρὸς τὸν ὑπουργόν· ὁ πρόεδρος αὐτῆς ἢ ὁ εἰσηγητὴς ἔχει τὸ καθῆκον νὰ διαβιβάσῃ αὐτὴν εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν, καὶ φέρῃ τὴν πληροφορίαν, ἂν ἐγκρίνῃ νὰ δώσῃ τοιαύτην ὁ ὑπουργός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν παραδέχθη τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδύναντο νὰ μετριασθῶσι τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χωρὶς νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ δανείου, καὶ εἶπε χθὲς ὁ πρωθυπουργὸς, μᾶς προτείνουν ἓν μέσον, νὰ λάβωμεν 20,000,000, καὶ νὰ ἀποσύρωμεν χαρτονόμισμα ἰσάριθμον· ἀλλ’ ἐὰν ἀποσύρωμεν 20,000,000 χαρτονόμισμα ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν, ἐννοεῖτε, ποίας καταστροφὰς θὰ φέρωμεν εἰς τὸ ἐμπόριον. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἠπόρησα, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτόλμησε νὰ ἐκφράσῃ τοιαύτην σοφιστείαν. Σεῖς ὁ ἴδιος διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ, κύριε Πρωθυπουργὲ, θ’ ἀποσύρητε πλέον τῶν 50,000,000 γραμματίων· εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ περιέλθῃ τὸ ἐμπόριον τότε, ἐὰν δὲν ἔχητε νὰ ἀντικαταστήσητε διὰ μεταλλικοῦ, ἡ δὲ Τράπεζα ἀναγκαίως θὰ περιορίσῃ τὰς πιστώσεις; Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ, ὑπὸ οἱανδήποτε ἔποψιν καὶ ἂν τὸ ἐξετάσητε, εἶναι δάνειον χρεωκοπικὸν, εἶναι δάνειον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐξευτελίζει, καὶ ἐὰν τὸ ψηφίσητε, εἶσθε ἠναγκασμένοι πλέον νὰ ψηφίσητε καὶ ὅλα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις θὰ εὕρῃ τὸ ποσὸν πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου. Καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐφρόντισε νὰ σᾶς ἀναγγείλῃ ἐγκαίρως τοὺς νέους φόρους, καὶ ἂς ἀκούσῃ αὐτοὺς ἡ φορολογουμένη Ἑλλὰς, ἡ ἐνδιαφερομένη καὶ μέλλουσα νὰ πληρώσῃ· ἂς ἀκούσωσιν αἱ φορολογούμεναι τάξεις τί ταῖς προετοιμάζει ἡ Κυβέρνησις. Θὰ μεταβάλῃ τὸ δασμολόγιον, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ δι’ αὐτοῦ θὰ ἐπιβάλῃ ἑκατομμύρια εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς εἰσαγωγῆς· καὶ θὰ τὸ αἰσθανθῶσιν οἱ ἔμποροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπατηθέντες πέρυσιν ἔστειλαν ἀναφορὰν ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος εἰς τὴν Βουλὴν· θὰ ἐπιβληθῇ φόρος πρόσθετος εἰς τὸ χαρτόσημον, ὥστε οἱ πτωχοὶ νὰ μὴ δύνανται πλέον ν’ ἀποταθῶσιν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ τύχωσι δικαιοσύνης· θὰ ἐπιβάλῃ μονοπώλιον τῶν παιγνιοχάρτων, μονοπώλιον τῶν φωσφόρων, μονοπώλιον τοῦ πετρελαίου, καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖον ἄλλο μονοπώλιον προετοιμάζει, καὶ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ. Καὶ ἓν μέσον μόνον εὑρίσκει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἰσρεύσῃ ὁ πλοῦτος εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ ἄρσις τῶν τελωνιακῶν σταθμῶν εἰς τὰ μεθόρια· ἀλλ’ ἐγὼ ἄλλον πλοῦτον δὲν εὑρίσκω, ἐὰν εἰσέλθουν ζῷα ἐκ τῶν μεθορίων ἐπαρχιῶν, ἢ τὸ λίπασμα, το ὁποῖον θὰ σᾶς ἀφήσωσιν. Ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν εἰσέρχονται τὰ κτήνη μεγάλα καὶ μικρὰ ἐκεῖθεν, διότι αἱ Ὀθωμανικαὶ Ἀρχαὶ ἐπιβάλλουν βαρυτάτους φόρους, καὶ δὲν δύνανται νὰ εἰσέλθῃ ὁ ποιμὴν νὰ πληρώσῃ φόρον ζῴων εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἄλλον, ὅταν ἐξέλθῃ, ἐκτὸς τῶν βαρυτάτων προσωπικῶν τῆς Τουρκίας φόρων.

§156ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ζῴων, πρόκειται περὶ τοῦ δανείου.

§157ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἀντιλαμβάνεσθε αὐτὰ τὰ πράγματα σεῖς καὶ οἱ ὅμοιοί σας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς παρέστησεν, ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ἅτινα θὰ εἰσρεύσουν ἐκ Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου, θὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τὸ ἐκ τοῦ δανείου· πρέπει νὰ τῷ ἀπαντήσωμεν καὶ ἀποδείξωμεν, ὅτι, ὡς πρὸς τὸ εἰσόδημα, τὸ μέτρον εἶναι γελοῖον....

§158ΠΗΛΙΚΑΣ. Εἴμεθα ἀποφασισμένοι ἁπαξάπαντες νὰ μείνωμεν.

§159ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἁπαξάπαντες ἐνδομύχως ἀποδοκιμάζετε, πιστεύω, τὴν παράτασιν συζητήσεως μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ πέραν· ὀφείλετε δὲ σεῖς πρῶτοι νὰ εἴπητε εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι πρέπει νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν δι’ αὔριον τῆς συζητήσεως, ἀφοῦ τρεῖς ἔτι ἡμέραι ὑπολείπονται μέχρι τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας, καὶ θὰ δυνηθῶμεν οὕτω ἐν ἐλευθερίᾳ καὶ ἄνευ πιέσεως νὰ συζητήσωμεν.

§160ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὅλοι οἱ ρήτορες τῶν ἀντιπάλων μας δὲν μᾶς ἔπεισαν, καὶ εἶναι τῶν ἀδυνάτων ἀδύνατον νὰ μᾶς πείσῃς σύ.

§161ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὄχι οἱ συνάδελφοί μου καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ καὶ ἀνώτερον ὄν, ἐὰν καταβῇ νὰ ὁμιλήσῃ, εἶναι ἀδύνατον νὰ σᾶς πείσῃ.

§162ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ Θεὸς ἐὰν κατέβη, δὲν μᾶς πείθει.

§163ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ γνωρίζω καὶ σᾶς οἰκτείρω· ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐκτελέσωμεν, καὶ θὰ τὸ ἐκτελέσωμεν μέχρι κεραίας, καὶ σεῖς πράξατε ὅ,τι θέλετε. Ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι μεστὴ ἀμφιλογιῶν, δίδεται ἡ εὐκαιρία εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς νὰ ὠφεληθῶσι πλείονα ἐκ τοῦ δανείου αὐτοῦ. Εἰς τὸ ἄρθρον πρῶτον δὲν ἀναφέρεται, ἐὰν θὰ δοθῇ τὸ ποσὸν εἰς χρυσὸν ἢ ὄχι.

§164ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς χαλκόν.

§165ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖς, κ. Δραγούμη, δὲν θὰ γνωρίζῃς, καὶ ὤφειλες νὰ γνωρίζῃς τὴν διαφορὰν μεταξὺ ἀργύρου καὶ χρυσοῦ· δὲν γνωρίζεις ὅτι πολλάκις ἐν Εὐρώπῃ ἡ διαφορὰ μεταξὺ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου ἀναβαίνει εἰς 2 καὶ 3% καὶ πλέον, καὶ ὅτι διὰ τῆς ἐλευθερίας ταύτης ἠμποροῦν νὰ κερδήσουν πολλὰ ἑκατομμύρια αὐτοὶ οἱ κύριοι.

§166ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τῆς Λατινικῆς Ἑνώσεως ποτέ.

§167ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ Λατινικὴ Ἕνωσις ἀναγνωρίζει ὡς μεταλλικὸν νόμισμα καὶ τὸν ἄργυρον καὶ τὸν χρυσὸν, ἄλλα Κράτη ἔχουν μόνον τὸν χρυσὸν, πολλάκις δ’ ἐπέρχεται διαφορὰ μεταξὺ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου μεγάλη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ γνωρίζει, καὶ μάλιστα ἔχει ἓν ἐκτεταμένον ἔγγραφον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τούτου, καὶ τὸ ἐνθυμοῦμαι ἐγὼ, ἂν αὐτὸς δὲν ἐνθυμεῖται. Ἤδη ἐν Εὐρώπῃ γίγνεται προσπάθεια νὰ παραδεχθῶσι τὸν χρυσὸν μόνον ὡς νόμιμον ἀνταλλακτικὸν μέσον, καὶ ἀνέγνωσα ὅτι ἐπίκειται ἡ ἐπιτυχία διεθνοῦς Εὐρωπαϊκῆς συμβάσεως. Ἐὰν λοιπὸν πραγματοποιηθῇ ὁ μονομεταλλισμὸς ἐν Εὐρώπῃ, τότε θὰ ἰδῆτε τοὺς κυρίους αὐτοὺς νὰ σᾶς καταβάλλωσιν εἰς ἀργυρᾶ νομίσματα τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, καὶ τότε ἡ διαφορὰ τῆς ὠφελείας θὰ ἦναι μεγίστη, διότι κατ’ ὀκάδας θ’ ἀγοράζωσι τὰ τάλληρα ὡς ἐμπόρευμα, καὶ θὰ σᾶς τὰ δίδωσιν ὡς νόμισμα. Ἡ διαχείρισις κυρίως, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν ὁμάδα αὐτὴν, εἶναι ἐπικίνδυνος, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀπατηθῆτε ἀπὸ τὸν τίτλον, ὅτι εἶναι σύμβασις γενομένη μεταξὺ πολλῶν Εὐρωπαϊκῶν καταστημάτων· πρέπει νὰ μάθητε ὅτι αὐταὶ αἱ μεγάλαι Εὐρωπαϊκαὶ Τράπεζαι Comtoir d’ Escompte κλπ., αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται ἐν τῇ συμβάσει τεχνιέντως, δὲν εἶναι συμβαλλόμεναι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς βεβαιώσῃ περὶ τοῦ ἐναντίου, ἀλλ’ ἀπέφυγε ν’ ἀπαντήσῃ καὶ γνωρίζω ἐπισήμως ὅτι οἱ μόνοι, οἱ ὁποῖοι συμβάλλονται μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶναι ὑπεύθυνοι ἀπέναντι αὐτῆς, εἶναι ὁ κ. Τσιγγρὸς καὶ ὁ κ. Ἀθηνογένης, οἱ ἀντιπρόσωποι δηλαδὴ τῶν Τραπεζῶν τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Ἠπειροθεσσαλίας. Ὥστε δὲν ἔχετε τὴν ἐγγύησιν σπουδαίων τραπεζιτικῶν καταστημάτων τῆς Εὐρώπης, ὅπως ἔλεγεν ὁ κ. Βαλσαμάκης: «καὶ τολμᾶτε, μᾶς ἔλεγεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, νὰ νομίζητε ὅτι Εὐρωπαϊκὰ τραπεζικὰ καταστήματα μεγάλα θὰ προσπαθήσουν νὰ ματαιώσουν τὸ δάνειον, ὅπως ἁρπάσωσι μεγαλείτερον κέρδος;» Ἐὰν ἦσαν τὰ σπουδαῖα ἐκεῖνα Εὐρωπαϊκὰ καταστήματα συμβαλλόμενοι, δὲν θὰ εἴχομεν ἴσως τοιοῦτον φόβον· ἀλλ’ ὅταν εἶναι μόνον τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν, ὅτι πάντοτε διὰ λαθροχειριῶν ἐκέρδησαν χρήματα, τότε πρέπει νὰ ἤμεθα ἄγρυπνοι, καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπωμεν τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, διότι αὐτοὶ θὰ κερδοσκοπήσωσιν ἐπὶ ἑκάστης λέξεως ἀμφιβόλου. Ἀλλὰ δίδετε εἰς τὴν ὁμάδα αὐτὴν δέσμιον σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐν περιπτώσει ματαιώσεως τοῦ δανείου αὐτοῦ, νὰ κηρύξητε εἰς χρεωκοπίαν τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας· διότι, ἂν δὲν δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει, ἢ θὰ πτωχεύσῃ, ἢ δὲν θὰ λάβητε τίποτε. Οὐδὲ φρονῶ, ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἥτις καὶ αὕτη κατέστη τμηματικῶς Ἐθνικὴ, εἶχε δικαίωμα ἐκ τοῦ καταστατικοῦ νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην σύμβασιν. Τὸ λέγω δὲ τοῦτο, διότι γνωρίζω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ καταστατικοῦ της, δὲν τὸ ἔχει δὲ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου καὶ τοῦ ἐμπορίου. Δι’ αὐτὸ ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ἀξιέπαινος, μὴ λαμβάνουσα μέρος εἰς τὸ δάνειον τοῦτο, παρὰ μόνον καθ’ ὅσον εἶναι ὑποχρεωμένη ἐκ τοῦ νόμου· οὐδ’ ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέπωνται εἰς τοιαύτας Τραπέζας παρακεκινδυνευμένα τολμήματα ἐκτὸς μεγάλης ἐθνικῆς ἀνάγκης. Ἰδοὺ καὶ ἕτερον μέγα ὄφελος τῶν κυρίων αὐτῶν· λαμβάνουσι τὰ εἰσοδήματα τῶν ὁριζομένων τῶν τελωνείων, καὶ τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ ἀνέρχονται εἰς 5 ἑκατομμύρια καθ’ ἑξαμηνίαν· θὰ μένωσιν εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῶν τοκιζόμενα παρ’ αὐτῶν, χωρὶς ὅμως ν’ ἀποφέρωσι οὐδένα τόκον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἡ σύμβασις οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβάνει, ὅπως ἐξαναγκάσῃ τὰ καταστήματα αὐτὰ νὰ πληρώνωσι τόκον διὰ τὰ καταβαλλόμενα εἰς αὐτὰ δημόσια χρήματα μέχρι λήξεως τῆς ἑξαμηνίας. Καὶ ὅσοι ἐμπορεύθητε ἢ ἔχετε λογιστικὰς γνώσεις, ἐννοεῖτε ὁποία διαφορά περισσεύει ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας αὐτῆς διὰ τοῦ προνομίου τούτου, καὶ αὐτὸς κυρίως εἶναι ὁ σκοπὸς καὶ αὐτὰ πρὸ πάντων εἶναι τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα θὰ λαμβάνωσιν οἱ μεσάζοντες, θὰ διαχειρίζωνται καὶ κυκλοφορῶσι δημόσια χρήματα ἐπὶ τόκῳ, ἐνῶ αὐτοὶ τὰ λαμβάνουσιν ἀτόκως. Εἰς ὅλας τὰς ἄλλας συμβάσεις προγενεστέρων δανείων παρετήρησα, ὅτι πᾶσα πρᾶξις τῶν συμβαλλομένων, ἰδίως δὲ πρὸς ἔκδοσιν τοῦ προγράμματος τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς καὶ τῶν ὁρισμῶν τῶν καταστημάτων τοῦ τόπου καὶ τοῦ χρόνου τῶν καταβολῶν, ὑπάγεται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ σήμερον διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀφίνονται οἱ κύριοι οὗτοι ἐλεύθεροι ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑποχρεώσεως πρὸς ἔγκρισιν Κυβερνητικήν. Δὲν πιστεύω νὰ ἀμφιβάλλητε· ἔχω ἐνταῦθα ὅλας τὰς συμβάσεις τῶν δανείων· ὅλαι ἀποδεικνύουσιν, ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις εἶχον λάβει τὴν φροντίδα νὰ ὑποχρεώσωσι τοὺς συμβαλλομένους, ὅπως ὅλας τὰς σπουδαίας πράξεις, αἵτινες ἐπρόκειτο νὰ διευθύνουν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου, νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς αὐτάς, καὶ αὗται νὰ ἐγκρίνωσιν ἢ μὴ ταύτας. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον διατί αὐξάνετε τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν αὐτοί; αὐτοὶ δὲν θὰ λάβωσιν, ὡς σεῖς προσθέτετε, 2,300,000 διὰ δαπάνας· ἡ σύμβασις λέγει ὅτι μόνον τὸ ἥμισυ θὰ λάβωσι, τὸ ἕτερον δ’ ἥμισυ θὰ τὸ λάβωσι μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές· ὁ τρόπος τῆς ἐκφράσεως ἐν τῇ συμβάσει ἀποδεικνύει ἑτέραν ὀπισθοβουλίαν· «Τὸ ἥμισυ τῶν 2,300,000 θὰ λάβωσιν οἱ συμβαλλόμενοι προκαταβολικῶς, τὸ δεύτερον ἥμισυ μετὰ τὸ πέρας τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς». Πότε εἶναι τὸ πέρας τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς; πάντες ἐνομίσατε φυσικῶς, ὅτι ἐννοοῦσι τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου καὶ ὅτι ἀφοῦ ἐπιτύχῃ τὸ δάνειον καὶ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον, θὰ πληρώσῃ εἰς αὐτοὺς 2,300,000. Ὄχι· εἰς αὐτοὺς εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἐπιτύχῃ ἢ ἀποτύχῃ τὸ δάνειον· μετὰ τὸ πέρας τῆς προθεσμίας τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς, ἥτις συνήθως δὲν ὑπερβαίνει τὰς 3 ἢ 5 ἡμέρας, ὀφείλετε νὰ πληρώσητε 2,300,000. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἀληθές, ὅτι τὸ ἥμισυ θέλουν λάβει καὶ ὅτι τὸ ἕτερον ἥμισυ μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν, ὡς εἶπον, οἱ ὑποστηρίξαντες τὸ δάνειον. Ἂν ἀντὶ νὰ ἔλεγε μετὰ τὸ πέρας τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς, ἔλεγεν ἡ σύμβασις «μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς» τότε ἐννοῶ ὅτι εἴχομεν ἐγγύησιν, ὅτι λαμβάνοντες χρήματα ἐδίδομεν ἀμοιβήν, ἔστω καὶ ὑπέρογκον. Προσέξατε, κύριοι βουλευταί· ἀποτείνομαι, εἶναι ἀληθές, εἰς βουλευτὰς πάντας σχεδὸν ἐνταῦθα συμπολιτευομένους, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶσθε ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἐνδιαφερόμενοι, ἐλπίζω, ὑπὲρ τοῦ βαλαντίου τοῦ λαοῦ. Δὲν πιστεύω νὰ θελήσητε νὰ δώσητε εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς χρήματα δωρεάν, οὔτε εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν δικαιούμεθα νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ τροποποιήσεις τοιαύτας παρ’ αὐτῶν, αἵτινες νὰ δικαιολογήσωσιν Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον νὰ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν· ἂς δεχθῶσι κρείσσονας ὅρους, ἧττον καταστρεπτικοὺς καὶ ἐξευτελιστικούς, καὶ ψηφίζομεν καὶ ἡμεῖς τὸ δάνειον. Ἡ μεγάλη τέχνη καὶ τὸ ἐπιχείρημα αὐτῶν κατὰ τοῦ δημοσίου πλούτου τῆς Ἑλλάδος ἔγκειται εἰς τὴν προκαταβολήν. Πρὸ ἑνὸς, νομίζω, ἔτους συνωμίλουν μετὰ ὑπαλλήλου τῆς ὁμάδος αὐτῆς, δὲν γνωρίζω δὲ ποίαν θέσιν εἶχεν, ἢ εἰς ποῖον τῶν γραφείων, τὸ τῆς Κωπαΐδος, τὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἢ τὸ τῆς Ἠπειροθεσσαλίας ἀνῆκε, καὶ μοὶ ἐξήγησε τὸ πρᾶγμα, διότι οὐδέποτε ὑπόπτευεν ὅτι ἤθελεν ἔλθει ποτὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν. Ἠξεύρετε δὲ τί μοὶ εἶπε; «Τὸ μεγάλο κόλπο τὸ ἀπεφύγατε». Ποῖο μεγάλο κόλπο ἐννοεῖς, τὸν ἠρώτησα; Εἰς τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, μοὶ εἶπεν, εἶχον σκοπὸν νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς ἀποτυχίας τοῦ δανείου καὶ λάβωσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν μετοχῶν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐνέχυρον ἀντὶ εὐτελεστάτης τιμῆς, καὶ σήμερον θὰ εἴχομεν 15 ἕως 20 ἑκατομμύρια κέρδη, ὡς τὸ ἐκάμαμεν καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν. Διὰ τοῦτο λέγω σήμερον ποίαν ἐγγύησιν ἔχετε, ὅτι αὐτοὶ δὲν θὰ διαπράξωσι τὸ αὐτὸ, ὅπερ ἐσκόπουν νὰ πράξωσι τότε; Ἐβιάσθημεν τότε εἰς τὴν σύναψιν τοῦ δανείου ἐκείνου, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἐπικρεμαμένους ἐξωτερικοὺς κινδύνους· ἡ Ἤπειρος καὶ Θεσσαλία ἐστέναζον ὑπὸ τὸν ζυγὸν, καὶ τότε δ’ αὐτοὶ δὲν ἐφρόντιζον, ἢ πῶς ν’ ἀποτύχῃ τὸ δάνειον καὶ ὠφεληθῶσιν ἑκατομμύρια! Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσκόπουν τότε, νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἔχουν τὴν διάθεσιν νὰ τὸ πράξωσι σήμερον; Εἶσθε λίαν εὔπιστοι τῇ ἀληθείᾳ! Νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἐπιδιώκουσι παρὰ μέγιστον κέρδος, καὶ ὅστις νομίζει τὸ ἐναντίον εἶναι ἠπατημένος· εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους οὐδὲν ὑπάρχει εὐγενὲς αἴσθημα. Καὶ ἐκεῖνος δὲ, ὅσῳ ὑψηλὰ καὶ ἂν ἵστανται, ὅστις ἐλπίζει δι’ ἐπισκέψεων ἀκαίρων νὰ πείσῃ αὐτοὺς εἰς κρείσσονας ὅρους, θὰ πεισθῇ ὅτι οὐδεμίαν χορδὴν παρ’ αὐτοῖς εὐγενοῦς αἰσθήματος ἢ πατριωτισμοῦ δύναται νὰ θίξῃ, διότι δὲν θίγει τις τὸ μὴ ὑπάρχον. Αὐτοὶ ἐνήργουν τὴν ἀποτυχίαν τοῦ δανείου, ὅπως μὴ ἐλευθερωθῇ ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Ἤπειρος· αὐτοὶ ἔπνιξαν τὴν ἐθνικὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης εἰς τὸ αἷμα, ὅπερ ἔχυσαν διὰ τῶν χρημάτων των, δανείζοντες τῇ Τουρκίᾳ· τοῦτο πρέπει νὰ ἐνθυμῶνται οἱ περιποιούμενοι αὐτοὺς μέχρις ἐξευτελισμοῦ! Αὐτοὶ προβαίνουσι μεθοδικῶς· ἤρχισαν νὰ περικλείουν τὴν Ἑλλάδα ἐντὸς στεφάνης χρυσῆς, καὶ προσπαθοῦσιν ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ καταστήσωσι τὸν κύκλον στενότερον.

§168ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ σπάσῃ τὸ στεφάνι.

§169ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εὔχομαι ὅμως νὰ σπάσῃ μόνον κατὰ τῆς κεφαλῆς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συντελοῦσιν εἰς τοῦτο. Τὸ πλήρωμα δὲ τοῦ χρόνου θὰ ἐπέλθῃ, ὅταν ὁ λαὸς ἐπὶ τέλους ἐννοήσῃ ὅτι ἐνταῦθα ἀπὸ διετίας οὐδὲν ἕτερον γίνεται παρὰ δημιουργία φόρων καὶ ἀφαίρεσις τοῦ χρήματος ἀπὸ τῶν πολλῶν, ὅπως τοποθετῆται εἰς τὰ βαλάντια τῶν ὀλίγων. Δὲν ἤθελεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ φορολογήσῃ τὰ κεφάλαια, καὶ ἔλεγε πέρυσι «πῶς θέλετε νὰ φορολογήσω τὰ κεφάλαια, ἀφοῦ οἱ προκάτοχοί μου ἐψήφισαν νόμους, δι’ ὧν ἀπαγορεύουσι τὴν φορολογίαν τῶν κεφαλαίων;» Καὶ ἐν τούτοις ἔρχεται σήμερον ὁ ἴδιος καὶ ἀπαγορεύει διὰ ῥητοῦ ἄρθρου τοῦ παρόντος νόμου πᾶσαν οἱανδήποτε φορολογίαν ἐπὶ τῶν μετοχῶν καὶ τῶν τοκομεριδίων τοῦ δανείου τούτου. Διατί δὲν θέλετε νὰ ἐπιβάλητε φορολογίαν ἐπ’ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι κερδίζουσι πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ ἐπιβάλλετε φορολογίαν εἰς τὸν ἔμπορον, τὸν γεωργὸν καὶ τὸν βιομήχανον; Διὰ τούτου τοῦ τρόπου φέρετε τὴν ἀνισότητα καὶ προετοιμάζεται κοινωνικὸν ζήτημα μέγα, τὸ ὁποῖον θέλει στραφῆ καθ’ ὑμῶν. Πράξατε ὅ,τι θέλετε· ἔχετε πλειοψηφίαν, ἔχετε ἀπαρτίαν· θὰ ἐξισώσητε τὴν Ἑλλάδα ἐντὸς ὀλίγου πρὸς τὴν Πρωσσίαν, διότι ἡ Πρωσσία, τὸ μέγα αὐτὸ Κράτος, ὅπερ θαυμάζομεν, ὀφείλει μόνον χίλια ἑκατομμύρια· ἡ Ἑλλὰς ἡ δυστυχὴς καὶ ἡ μικρὰ ὀφείλει ἤδη 800,000,000. Καὶ τοῦτο εἶναι ἔργον σας· διότι σεῖς ἐφέρατε τὴν ἐπιστρατείαν, σεῖς διελύσατε τὸν στρατὸν καὶ ἐπωλήσατε τὰ γεγυμνασμένα κτήνη ἀντὶ 100 δραχμῶν, ὅπως μετὰ ἕνα μῆνα ἀγοράσητε ἕτερα ἀγύμναστα ἀντὶ ὀκτακοσίων· σεῖς ηὐξήσατε τὰς δαπάνας κατὰ ἑκατομμύρια, καθ’ ἑκάστην δημιουργοῦντες νέας θέσεις. Πρέπει νὰ μάθητε ἔτι, ὅτι ἡ Ῥουμανία, ἣν κατὰ τοῦτο πρέπει νὰ σέβησθε, ἔχουσα Προϋπολογισμὸν 122,000,000 φράγκων, ἔχει δάνεια μόνον 500,000,000 καὶ ἔχει στρώσει πολλοὺς σιδηροδρόμους, καὶ ἔχει ἀληθῆ στρατὸν καὶ ἐξετέλεσε πολλὰ δημόσια ἔργα, καὶ σεῖς μὲ Προϋπολογισμὸν 84,000,000 προσόδων εἰκονικῶν, πραγματικῶν δὲ μόνον 60,000,000, ἔχετε δάνεια 600,000,000 περίπου καὶ ἐπιβάλλετε δάνειον ἀκόμη 170,000,000! Δὲν βλέπετε τὸ βάραθρον, εἰς τὸ ὁποῖον φέρετε τὴν Ἑλλάδα; Ἀλλὰ θ’ ἀρθῇ τοὐλάχιστον ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ θὰ μείνῃ τὸ συνάλλαγμα εἰς τιμὴν ἴσην πρὸς τὸ γραμμάτιον τῆς Τραπέζης; Πρὸ πάντων δὲ τίς μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι δὲν θὰ ἐπαναφέρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἥτις τότε ἔσται δεινοτάτη; Μὴ ἐπιτρέψητε, κύριοι, τοιοῦτόν τι· παραδεχθῆτε τὸ σχέδιον ἡμῶν τῆς μειώσεως τῶν κακῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἄνευ τοῦ καταστρεπτικοῦ δανείου· μὴ ἀκολουθῆτε τυφλῶς Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει προορισμὸν ἐν Ἑλλάδι τὴν αὔξησιν τῶν περιουσιῶν τῶν ὀλίγων πλουσίων καὶ τὴν πτώχευσιν τῶν πολλῶν. Σκεφθῆτε καλῶς· εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε· ἡμεῖς κατὰ καθῆκον ὀφείλομεν νὰ ὑποδείξωμεν τὸ καταστρεπτικὸν τοῦ δανείου, νὰ εἴπωμεν τὰ πάντα, ὅπως σᾶς ἐμποδίσωμεν τοῦ νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δανείου αὐτοῦ· ἂν ὅμως ἔχητε αὐτὸ τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον ἀγνοῶ πόθεν ἀρύεσθε, προβῆτε καὶ πράξετε ὅ,τι θέλετε. Ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἀποῦσα· πράξατε ὅ,τι θέλετε· ὑμεῖς ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών σας μόνοι. Πράξατε ὅ,τι θέλετε, ψηφίσατε ὅμως τὸ δάνειον αὐτὸ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὅπως ἀποδειχθῇ τοὐλάχιστον, ὅτι ὁ τύπος ἐσώθη καὶ ὅτι εἶσθε ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ Τόπος θὰ κρίνῃ μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν· αἱ μέλλουσαι γενναιαὶ θὰ σᾶς καταρῶνται διὰ τὰ βάρη, ἅτινα ἀσκόπως καὶ ἄνευ οὐδενὸς δικαιώματος πρὸς τοῦτο τοῖς ἐπιβάλλετε.

§170ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κ. Πρόεδρε.

§171ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ τότε θέλει φανῆ ἂν ὑπάρχῃ ἀπαρτία ἢ ὄχι.

§172ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· ἀρκεῖ νὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη. Θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀρχή. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Χοϊδᾶ καὶ Ἀργυροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 123· 115 εἶπον ναί, 4 εἶπον ὄχι, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ὥστε ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ διὰ ψήφων 115. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν κατ’ ἄρθρον. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ 1ου ἄρθρου).

§175ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἀναχωρῶ, ὥστε δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία πλέον.

§176ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία βεβαίως, διότι μένομεν 122.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 2 μετὰ τὸ μεσονύκτιον).