1883.11.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17

τῆς 25 Νοεμβρίου 1883

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουζίνας, βουλευτὴς Τροιζηνίας, ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· «Νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν περὶ ὁριστικῆς ἐν Μεγαλοχωρίῳ δημαρχικῆς ἕδρας Μεθάνων ἀναφορὰν τῶν κατοίκων. «Νὰ ζητήσῃ ἀπολογίαν τοῦ Ἐπάρχου Τροιζηνίας διατὶ δὲν συνεκάλεσεν ἅπαντα τὰ μέλη τοῦ Ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου».

§2ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Χθὲς, κύριοι, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα περὶ τοῦ λιμένος Πατρῶν· ἀλλ’ εἰς τὸν φάκελλον εὗρον μόνον τὰς γνωμοδοτήσεις, ἐνῷ ἐγὼ εἶχον ζητήσει καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ διαμειφθέντα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῶσι καὶ ταῦτα.

§3ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω τὸ καταστατικὸν τῆς Ἑταιρίας τῶν Σιδηροδρόμων· παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον, καὶ ἀφοῦ τὰ ἴδει ὅστις βουλευτὴς θέλει, νὰ τ’ ἀποστείλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὁ κύριος Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§5Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προχθὲς ἔθιξα, κύριοι, σημεῖα τινὰ ὀγκωδέστατα τῆς διοικήσεως, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, κατέδειξα ὑμῖν ἀποτομωτάτας τινὰς ἀρνήσεις τῆς χρηστότητος, τὴν ὁποίαν οἱ κυβερνῆται ὀφείλουσι νὰ ἐφαρμόζωσιν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν. Καὶ ἀπέφυγον μὲν δι’ εὐκοσμίαν καὶ εὐπρέπειαν ν’ ἀποδώσω τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα δίδωσιν εἰς τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν τινὰ τῶν χθὲς ἐκτεθέντων καταδηλοῦσιν· ἐπειδὴ ὅμως οὐχὶ μόνον τὴν τακτικὴν ταύτην καταδηλοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἄλλην τακτικὴν, δὲν σᾶς ἀπέκρυψα ὅτι τὴν ἄλλην ταύτην τακτικὴν ὀφείλω νὰ χαρακτηρίσω ὡς τακτικὴν τὴν ὁποίαν κανονίζει ὁ σκοπὸς τῆς συναλλαγῆς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἀλλ’ ὅσα ἐξέθηκα εἰς ὑμᾶς χθὲς δὲν εἶναι τὰ μόνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Πολλὰ ἄλλα ἀκόμη παρουσιάζει ἡ διοίκησις τοῦ ἐνεστῶτος Ὑπουργείου, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια τῆς μελέτης καὶ τῆς ἐρεύνης ὑμῶν. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναμνήσω, ὅτι πάντες παρετηρήσατε τὴν ὀλίγην προσοχὴν ἢ νὰ μὴ εἴπω τὴν ἐλαφρίαν, ἡ ὁποία ἐκράτησεν ἐν τῇ διοικήσει τῶν οἰκονομικῶν· 25 ἑκατομμύρια ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων παρέλαβε τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ κατὰ τὰς παρελθούσας δύω Συνόδους σᾶς ἐζήτησε 40 ἕτερα ἑκατομμύρια δάνειον διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, 20 ἔτι ἑκατομμύρια δάνειον διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, 12 ἔτι ἑκατομμύρια δάνειον διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, 10 ἔτι ἑκατομμύρια χρυσοῦ ἀντὶ ἕνδεκα καὶ ἡμίσεος γραμματίων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλύτρων. Καὶ χθὲς εἴδετε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς προτείνει δάνειον 170 ἑκατομμυρίων, ἐντὸς τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται 40 ἑκατομμύρια ἀντ’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησε κατὰ τὰ 1882 νὰ τῷ παραχωρηθῶσι, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπίεζε νὰ γείνῃ μίαν ὥραν ταχύτερον ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα τὸ ταχύτερον πραγματοποιήσῃ τὸ δάνειον, διότι, ἐὰν ἐβραδύνομεν, μᾶς κατήγγελλεν εἰς τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὸν κόσμον, ὅτι γινόμεθα αἴτιοι νὰ μὴ ἀρχίσῃ ἀμέσως τὰς ναυτικὰς παρασκευάς. Ἀλλὰ τὸν ἰσχυρισμόν μου τοῦτον θέλει καταστήσει εἰς ὑμᾶς κατάδηλον τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1883 μᾶς εἰσήγαγεν. Ἐνθυμεῖσθε ὅταν ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει ἑνὸς τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Εὐρυτανίας ἡ Βουλὴ ἐπελάβετο τῆς συζητήσεως, τῆς γενομένης πέρυσι περὶ τῆς μετατροπῆς τοῦ νομίσματος ἀπὸ τῆς παλαιᾶς εἰς τὴν νέαν μονάδα, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος εἶναι ἓν πολλοστημόριον ἑνὸς ὅλου οἰκονομικοῦ οἰκοδομήματος, ἑνὸς πλήρους οἰκονομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ δὲ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἤρχισε τότε νὰ βλέπῃ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, εἰς τὸν λιμένα τῆς ὁποίας ὁ πηδαλιοῦχος οὗτος μᾶς εἰσῆγεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν θέλητε νὰ δεχθῆτε τὴν μετατροπὴν τοῦ νομίσματος ἀπὸ τοῦ παλαιοῦ εἰς τὸ νέον, δὲν θέλετε ἀποδεχθῆ τοῦτο καὶ μόνον, ἀλλ’ ἀναλαμβάνετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῆτε πλῆρες τὸ σύστημα, πλῆρες τὸ οἰκοδόμημα τὸ οἰκονομικόν. Καὶ ποῖον ἦτο τὸ οἰκοδόμημα τοῦτο; Ἦτον ἡ μετατροπὴ τοῦ νομίσματος, ἦτον ὁ νέος φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ὁ νέος φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὁ νέος φόρος ἐπὶ τοῦ ζύθου καὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, καὶ ὁ φόρος τοῦ σιγαροχάρτου. Ὅταν ἡ Βουλὴ παρίστα τὰς μεγάλας οἰκονομικὰς δυσχερείας, τὰ ὁποίας θέλει ἐπιφέρει ἡ μετατροπὴ τοῦ νομίσματος, ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἔλεγεν. «Ἀλλὰ τὸ δυστύχημα δὲν εἶναι μέγα, εἶναι τεσσάρων ἡμερῶν. Καὶ στενοχωρία εἰς τὴν ἀγορὰν δὲν ἐφάνη, δὲν ἤκουσα περὶ στενοχωρίας..... Μάλιστα θὰ εἴδετε τὴν δήλωσιν τῶν ἐμπόρων εἰς τὰς ἐφημερίδας, οἱ ὁποῖοι ἀπεδέχθησαν τὸ μέτρον εὐχαρίστως.... Πρὶν ἐκδοθῇ τὸ Διάταγμα εἰς ποίαν τιμὴν ἦσαν τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα; Τὰ Ἑλληνικὰ τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἐτιμῶντο 365 φράγκα, ἤδη τιμῶνται 385.... Ἡ τιμὴ τῆς Ἀγγλικῆς λίρας πρὸ τοῦ Διατάγματος ἦτο 31 καὶ 60/00, σήμερον εἶναι 30 καὶ 80/00, ἕως 30 καὶ 60/00. Βαδίσατε λοιπὸν αὐτὴν τὴν ὁδὸν, ὑποστηρίξατε αὐτὸ τὸ σήστημα, ὅπως ἔλθωμεν εἰς ἰσοῤῥοπίαν καὶ εἰς περίσσευμα, καὶ θὰ ἴδητε τὰ χρεώγραφα τῶν 5% ἄνω τῶν 400. Ἐδῶ ἔντιμος βουλευτὴς, ὅστις δὲν ἀφίνει τὰ φαινόμενα ἀπαρατήρητα καὶ ἐξάγει οἰκονομικὰ συμπεράσματα, εἶπεν «ἐγὼ ἐπῆρα ἕνα καφὲ καὶ τὸν ἐπλήρωσα 15 λεπτά». Δὲν ἠρκέσθη νὰ ῥοφήσῃ τὸν καφὲν, τὸν μέλανα ζωμὸν, ἀλλὰ ῥοφῶν ἐσκέφθη καὶ κατεσκεύασε πόρισμα οἰκονομολογικόν. Ἐξήγαγε δ’ ἀκαταμάχητον κατ’ αὐτὸν ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ ἀξία τῶν πραγμάτων ηὔξησεν.... Ἰδοὺ θεώρημα παράδοξον, νὰ λέγηται σήμερον ἐν ἔτει 1882....ὅτι ὁ καφὲς ηὔξησε»· Καὶ τὰ ἀποτελέσματα, κύριοι, τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ᾐσθάνθη ἤδη ἡ κοινωνία, καὶ δὲν ὑπάρχει Ἕλλην ὅστις δὲν ἐψηλάφησε τὴν δυσχέρειαν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐκ τῆς ἀποτόμου ἐκείνης ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Εὔκολον δὲ νὰ ἀποφανθῇ νῦν τὸ κοινὸν ἂν οἱ Ὑπουργοὶ ἢ ἡμεῖς ἐλέγομεν τότε τὴν ἀλήθειαν. Ἔσχομεν καὶ ἄλλο μέτρον οἰκονομικὸν, ἀποτελοῦν μέρος τοῦ οἰκοδομήματος τοῦ οἰκονομικοῦ τοῦ 1883, τὸν Νόμον περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἀλλὰ τὸν Νόμον τοῦτον ἐμέλλετε καὶ ὠφείλετε νὰ ἐφαρμόσητε ἐντὸς τοῦ ἔτους 1883· δὲν ἐφηρμόσατε δ’ αὐτόν. Διατί δὲν τὸν ἐφηρμόσατε; Καὶ τὸν Νόμον περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τὸν ὁποῖον ὠφείλετε ὡσαύτως νὰ ἐφαρμόσητε κατὰ τὸ 1883, διατί δὲν ἐφηρμόσατε; Δὲν ἐφηρμόσατε οὔτε τὸν ἕνα οὔτε τὸν ἄλλον Νόμον, διότι οἱ Νόμοι σας εἶχον κατασκευασθῆ μετ’ ἐλαφρίας, καὶ ἦτον δύσκολον νὰ ἐφαρμόσητε αὐτοὺς ἀμέσως, διότι οἱ Νόμοι, καὶ ἀφοῦ ἐφηρμόσατε πρὸ μικροῦ αὐτοὺς, κατεδείχθησαν καταθλιπτικοὶ καὶ καταπιεστικοὶ καὶ εἰς τὴν τάξιν τῶν παραγωγῶν καὶ εἰς τὴν τάξιν τῶν καταναλωτῶν. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι ἦσαν καὶ Νόμοι ἀπροσέκτω; συντεταγμένοι καὶ ἐπιπολαίως, ἕνεκα δὲ τούτου ἔπρεπε νὰ ἐπισκευασθῶσι διὰ τῶν ἐκδοθέντων Διαταγμάτων περὶ ἐκτελέσεως δῆθεν αὐτῶν. Καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ Διατάγματα δὲν ἠδύνασθε νὰ ἐκτελήσητε ἀμέσως, εἰμὴ μετὰ χρόνον τινὰ, οὗ ἕνεκα οὐδεμία ἐπραγματοποιήθη ἐντὸς τοῦ 1883 ἐκ τῶν φόρων τούτων πρόσοδος, ἡ δὲ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, ἡ παρουσιάζουσα τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882, δὲν ἐβελτιώθη, ἀλλὰ διετηρήθη ἡ αὐτὴ κατὰ τὸ 1883 ὅπως ὑπῆρχεν. Καὶ πόσα θέλετε εἰσπράξει κατὰ τὸ 1884 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ; Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς, ὅτι ἐλπίζει ὅτι, ἐκτὸς τῶν 4 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα περιελήφθησαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 ὡς ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ὅτι ἐλπίζει νὰ εἰσπράξῃ ἀκόμη 5 ἑκατομμύρια καί τινας χιλιάδας· ἐστήριξε δὲ τὰς ἐλπίδας του ταύτας εἰς στατιστικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοὺς κατὰ τόπον Οἰκονομικοὺς ἐφόρους, οἵτινες συνέλεξαν πληροφορίας ἀπὸ τοὺς καπνοκόπτας καὶ τοὺς καπνεμπόρους περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε κοπῆ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Κατὰ τὰς πληροφορίας δὲ ταύτας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τῶν ὁποίων τὴν ἀσφαλῆ βάσιν ἀμφισβητῶ, ἡ πρόσοδος ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ θέλει ἀναβῆ εἰς 9,500,000 δραχμῶν. Ἂς ἀποδεχθῶμεν ὅτι θέλει εἰσπραχθῆ τὸ ποσὸν τοῦτο. Τί θέλει δαπανηθῆ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Νόμου τούτου; Ἐφημερίδες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδημοσίευσαν πρό τινος εἰς τὸ κοινὸν πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ φόρου τούτου ἐξόδων. Καὶ κατά τινα μὲν αὐτῶν τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθησόμενον θέλει ἀναβιβασθῆ εἰς 560,000 δραχμῶν· κατ’ ἄλλην δὲ ὅτι θέλει ἀναβιβασθῆ εἰς 700,000 δραχμῶν. Αἱ πληροφορίαι αὗται δὲν εἶναι ἀκριβεῖς· ἂν δὲ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὸ Διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τοῦ Νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ ὑπολογίσητε τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας τοῦτο κανονίζει, θέλετε εὑρεῖ, ὅτι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ θέλουσι δαπανηθῆ 2,175,770. Ἐπὶ προσόδου λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ἔκ τινος φόρου προσδοκᾶτε, καὶ ἥτις κατ’ αὐτοὺς τοὺς ὑπολογισμοὺς ὑμῶν δὲν θέλει ὑπερβῆ τὰ 9,500,000, ἀναγκαζόμεθα νὰ δαπανήσωμεν 2,200,000. Τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως λοιπὸν ἀνέρχονται εἰς 24 τοῖς 100; Καὶ εἶναι σύστημα φορολογικὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀναγκάζει νὰ δαπανήσητε 24% διὰ νὰ ἀποκτήσητε τὴν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν προϋπολογίζετε; Ἔχετε ἐμμέσους φόρους, τὰ ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐν τοῖς τελωνείοις τέλη. Τί εἰσπράττει ἐκ τῶν τελωνειακῶν τούτων τελῶν τὸ Δημόσιον; Εἰσπράττει 28,000,000. Ἐννοεῖτε εἰς πόσον ποσὸν κατὰ τὴν ἀνωτέρω ἀναλογίαν ἔπρεπε νὰ ἀναβιβασθῶσι τὰ ἔξοδα τῶν τελωνείων; Εἰς 7,000,000 δραχμῶν. Τοιοῦτον σύστημα δὲν εἶναι φορολογία ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ διαπαργὴ φόρων ὑπὲρ τῶν ρουσφετίων. Ἀρετὴ κυρία τοῦ φόρου συνίσταται εἰς τοῦτο, τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον συνεισφέρει ὁ φορολογούμενος, νὰ εἰσέρχηται ἀκέραιον εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Ἐπιτρέπεται δαπάνη τις μικρὰ διὰ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις· ἀλλὰ νὰ ἀναβιβάζητε τὴν δαπάνην ταύτην εἰς 24%, τοῦτο εἶναι ὕβρις τοῦ φόρου. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν εἰσπράξητε τὰ 9,500,000, τὰ ὁποῖα λέγετε, ὅτι ἐλπίζετε· ἐὰν εἰσπράξητε πέντε μόνον ἑκατομμύρια, καὶ δαπανᾶτε 2 ἐξ αὐτῶν ἑκατομμύρια πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν, τότε τὰ ἔξοδα ἀνέρχονται εἰς 40%. Αὐτὸ εἶναι, κύριοι, τὸ οἰκονομικὸν οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον κατεσκεύασεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἀλλὰ τὰ φορολογικὰ τοῦ Ὑπουργείου μέτρα, τὴν οἰκονομικὴν Πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου, νομίζω ὅτι ἠνόησε καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἡ οἰκονομικὴ Πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου ἀνεβίβασε τὰ εἰσαγωγικὰ ἐν τοῖς τελωνείοις τέλη κατὰ 49% καί τινα ἔτι ἑκατοστά· ἡ οἰκονομικὴ Πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου ἐπεβάρυνε τὸ ἐμπόριον, ἀναβιβάσασα τὴν τιμὴν τῶν ἀντικειμένων τοῦ ἐμπορίου κατὰ 12% διὰ τῆς μετατροπῆς τοῦ νομίσματος· ἡ οἰκονομικὴ Πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου ἔπλασε τὴν ὑπάρχουσαν ἀπότομον διαφορὰν τῆς ἀξίας μεταξὺ τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ κυκλοφοροῦντος ἐν τῷ Τόπῳ νομίσματος, τοῦ γραμματίου τῆς Τραπέζης διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἀνεβίβασε τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος εἰς 25 καὶ 20 καὶ 18%. Προσθέσατε εἰς ταῦτα, ἀθροιζόμενα εἰς 80%, προσθέσατε τὰ κέρδη τὰ μεγαλείτερα, ἤτοι τὰς ὠφελείας τὰς μεγαλειτέρας, τὰς ὁποίας ἀναγκαίως πρέπει νὰ ζητήσῃ τὸ ἐμπόριον, διότι ἀναγκάζεται νὰ κάμῃ μεγαλειτέρας προκαταβολὰς, καὶ θέλετε ἰδεῖ διατὶ ἡ ζωὴ κατέστη ἐν Ἑλλάδι, ἐν Ἀθήναις ἰδίως, τοσοῦτον ἀκριβὴ, ἀκριβωτέρα, ἀπὸ ὅσον εἶναι εἰς ὅλας τὰς μεγαλειτέρας πόλεις τῆς Εὐρώπης. Θέλετε ἰδεῖ τὸν λόγον τῆς ἐπελθούσης εἰς τὴν κοινωνίαν οἰκονομικῆς δυσφορίας. Ἡ μετατροπὴ ἰδίως τοῦ νομίσματος κατὰ πρῶτον λόγον, καὶ κατὰ δεύτερον ἡ ἐκ τῶν ἄλλων ἐκτεθέντων ἀνωτέρω λόγων ἐπελθοῦσα ὑπερτίμησις τῶν πραγμάτων, τῶν ἀναγκαίων εἰς τὸν βίον, ἐπέφερε τὴν μεγάλην αὔξησιν τοῦ ἡμερομισθίου, ἥτις καθίσταται μέγιστον πρόσκομμα καὶ εἰς τὴν γεωργίαν καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν. Ἄν δὲ συνδυάσητε τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα τῆς οἰκονομικῆς Πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου μετὰ τῆς τροπῆς τῶν κεφαλαίων εἰς τὰ εὔκολα καὶ μεγάλα κέρδη, τὴν ὁποίαν ἄλλα τοῦ Ὑπουργείου μέτρα ἐπήνεγκον, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ θέλει ἐπαισθητῶς ἐλαττωθῆ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ προκαλέσῃ ἐν τῷ μέλλοντι οἰκονομικὴν κρίσιν. Τυγχάνω μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου βιομηχανικῆς τινος ἑταιρίας. Ἠξεύρετε πόσον ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς τῆς ἑταιρίας ταύτης; Κατὰ 180,000 φρ. ἕνεκα μόνης τῆς μετατροπῆς τοῦ νομίσματος. Καὶ ἐνῷ τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως φέρουσι τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ἐνῷ παρεσκεύασαν τοιαύτας οἰκονομικὰς δυσχερείας ἐν τε τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τοῖς δημοσίοις ταμείοις, καὶ ἄλλα τῆς Κυβερνήσεως μέτρα οἰκονομικὰ ὡσαύτως συντελοῦσιν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Τί νομίζετε, ὅταν προαγγέλητε τὴν κατασκευὴν 76 ἐθνικῶν ὁδῶν; Ἐννοεῖτε ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἐνασκεῖ τοῦτο ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἡμερομισθίου; Τί νομίζετε, ὅταν ἡ ζήτησις ἐργατῶν προβαίνῃ διὰ τῆς συγχρόνου καὶ ἀπροσέκτου χάριν ἐπιδείξεως ἐνάρξεως κατασκευῆς τοσούτων ὁδῶν, τί νομίζετε θέλει συμβῆ ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἡμερομισθίου; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἔντιμον ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴν κ. Ζηνόπουλον πρὸ δύω ἐτῶν κατὰ τὸ 1882, σᾶς εἶπε πῶς σκέπτεται· (ἀναγινώσκει). «Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας θεωρεῖ, ὅτι τὰ τῆς ὁδο«ποιΐας πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωσι διεπόμενα, ὅπως μέχρι «τοῦδε μετά τινος προσθήκης χάριν τῆς προόδου τοῦ χρό«νου· ὅτι δαπανῶμεν 1, 2, 3 ἢ καὶ 4 ἑκατομμύρια κατ’ «ἔτος· ὅτι τοῦτο εἶναι ὅ,τι δυνάμεθα σήμερον νὰ ἀπαιτῶ«μεν ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας· ὅτι περαιτέρω δαπάνη οὐ μόνον «ὑπερβαίνει τὰς εὐλόγους ἡμῶν ἀξιώσεις, ἀλλ’ εἶναι καὶ «ἀπραγματοποίητος...... ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν Ἑλ«λάδι νὰ πραγματοποιηθῶσι δημόσια ἔργα ἀξίας ἐτησίας «ἀνωτέρας τῶν 4 ἑκατομμυρίων, ἔστω καὶ τῶν 6. Δὲν «θὰ διαφιλονεικήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν περὶ «τῶν 4 καὶ 6, διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους δυ«νάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν ἔργα 6, 16, 26 καὶ 36 ἑκα«τομμυρίων». Ἑπόμενον ἦτον ὅτι ἡ ἡσυχία τῆς αἰθούσης ταύτης ἤθελε διαταραχθῆ ὑπὸ τῶν χειροκροτημάτων, τὰ ὁποῖα πανταχόθεν ἔμελλον νὰ ἐκραγῶσι πρὸς πανηγυρισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὅταν ἐπὶ τοιούτων βάσεων ἑδράζεται ἡ διοίκησις τῆς χώρας, ὅταν τοιαῦτα εἶναι τὰ κυβερνητικὰ σχέδια, τότε καὶ αὐτὰ τὰ τεχνικὰ ἔργα ἀποβάλλουσι τὸν χαρακτῆρα καὶ τὸν σκοπὸν αὐτῶν, καὶ μετατρέπονται εἰς ἔργα τραπεζιτικά. Τί ἄλλο συνέβη τελευταῖον ἐν Γαλλίᾳ αἴτιον τῆς οἰκονομικῆς δυσφορίας, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς, δικαιολογῶν διατὶ ἠναγκάσθη νὰ συνομολογήσῃ ὑπὸ τοιούτους ὅρους τὸ δάνειον, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς προέβαλε χθὲς νομοσχέδιον; Τί ἄλλο συνέβη; Πόθεν ἄλλοθεν προῆλθεν ἡ οἰκονομικὴ δυσφορία, ἡ κρατοῦσα ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις τῆς Γαλλίας, εἰμὴ ἕνεκα τοιούτων μέτρων ἀσυνέτων, καὶ τοιούτων ὑπερβασιῶν τῶν σχεδίων, τὰ ὁποῖα μετὰ μελέτης εἶχον ἀποφασισθῆ; Τὰ τεχνικὰ ἔργα, περὶ ὧν εἶχον φιλοπονήσει σχέδιον κατὰ τὸ 1878 ὁ Γαμβέτας, ὁ Φρεσυνὲ καὶ ὁ Λέων Σαίη, ἐν τῇ ἐκτελέσει ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ των. Εἶχε προϋπολογισθῆ ποσὸν 4 καὶ ἡμίσεος δισεκατομμυρίων· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν, διὰ νὰ θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας τῆς συναλλαγῆς, ἐξέτειναν τὰ τεχνικὰ ἔργα, τὰ προσχεδιασθέντα, ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἡ δαπάνη ἔφθασεν εἰς 8 ἢ 9 δισεκατομμύρια. Τὰ τεχνικὰ ταῦτα ἔργα μετετράπησαν εἰς τραπεζιτικά. Τὰ κεφάλαια συνέῤῥευσαν εἰς τὸ Χρηματιστήριον, ζητοῦντα κέρδη μεγάλα καὶ εὔκολα, ἐγένοντο σπανιώτερα εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ εἰς τὴν γεωργίαν τῆς Γαλλίας, καὶ ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ βεβαίως ἠλαττώθη, ὡς θέλετε πεισθῆ ἂν προσφύγητε εἰς τὴν μελέτην τῶν γενικῶν πινάκων τῆς κατὰ τὸ 1882 κινήσεως τοῦ γενικοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας, τῶν ὑπὸ τῆς ἐκεῖ διευθύνσεως τῶν τελωνείων δημοσιευομένων. Ἀλλὰ τὴν ἕλξιν τῶν κεφαλαίων εἰς τὰ μεγάλα καὶ εὔκολα κέρδη εἰσηγάγετε ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ἁπλότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπὶ καταχρήσει τῆς ἀγαθοπιστίας τῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ συνεισφέρῃ μέρος τῶν ἀποταμιευμάτων αὐτῆς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ πραγματοποίησιν τῶν τεχνικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθητε. Θέλω σᾶς ἀναφέρει τρία μεγάλα δημόσια ἔργα, τῶν ὁποίων καὶ τῶν τριῶν τὴν ἐκτέλεσιν ἐψηφίσατε κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, τῶν ὁποίων δὲ τὴν ἐκτέλεσιν ἀνέλαβον ἀνώνυμοι ἑταιρίαι συσταθεῖσαι δι’ αὐτά. Κατὰ τὴν 11 Δεκεμβρίου τοῦ 1882 ἐξεδόθη Βασιλικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνεκρίθη ἡ σύστασις ἀνωνύμου ἑταιρίας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων τῆς Ἀττικῆς». Ἡ ἑταιρία αὕτη συνεστάθη δυνάμει τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐκυρώσατε σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαυρίου μετὰ διαφόρων διακλαδώσεων ἐν τῇ Ἀττικῇ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ καταστατικοῦ τῆς ἀνωνύμου ταύτης ἑταιρίας, οὐχὶ τῶν Μεταλλουργείων ἀλλὰ τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς, ἡ συσταθεῖσα Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς παρεχώρησεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων ἀντὶ 4,700,000 δραχμῶν· ἡ δ’ ἐργολάβος Ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων ἀνέλαβε καὶ τὴν ἀποζημίωσιν οὐ μόνον τῶν ἐν ταῖς πόλεσι ταῖς ἐχούσαις σχέδιον προσληφθησομένων πρὸς κατασκευὴν σταθμῶν γηπέδων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν καταληφθησομένων γηπέδων πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρομικῶν ὁδῶν καθ’ ὅλοι τὸ μῆκος αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἔκτασις τῶν σιδηροδρόμων Λαυρίου συνίσταται εἰς 67 ἢ 68 χιλιόμετρα, ἡ τιμὴ, ἐφ’ ᾗ ἡ ἐργολάβος Ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, καταλήγει εἰς 70,149 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον. Ἔχετε λοιπὸν μίαν ἑταιρίαν, ἀναλαβοῦσαν τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων πρὸς 70,149 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλὰ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἄλλου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1882 ἐνεκρίθη ἡ σύστασις ἑταιρίας ἄλλης ἀνωνύμου, ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου». Τὸ κεφάλαιον τῆς ἑταιρίας ταύτης προσδιωρίσθη κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς εἰς 40 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐπετράπη δὲ εἰς αὐτὴν νὰ ἐκδώσῃ μετοχὰς 184 χιλιάδας πρὸς δραχμὰς νέας 250 ἑκάστην· ἡ ἑταιρία αὕτη, ἡ συσταθεῖσα πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου, παρεχώρησε καὶ αὕτη ἐργολαβικῶς τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων εἰς ἓν τῶν μελῶν αὐτῆς, τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἀντὶ 38 ἑκατομμυρίων νέων δραχμῶν, διότι τὰς 20,000 δραχμὰς, τὰς ὁποίας κατὰ χιλιόμετρον θέλει πληρώσει διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων ἡ Κυβέρνησις, ἤτοι τὰ 7,200,000 δραχμὰς, τὰς ὁποίας θέλει πληρώσει ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἡ ἔκτασις συνίσταται εἰς 360 χιλιόμετρα, αὐτὰς, λέγω, δὲν θέλει λάβει ἡ Πιστωτικὴ, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἐργολαβίαν τῆς κατασκευῆς, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων. Ἀφοῦ οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι ἔχουσιν ἔκτασιν 360 χιλιομέτρων, καὶ ἡ ἐργολαβία τῆς κατασκευῆς των ἐγένετο ἀντὶ 38 ἑκατομμυρίων, ἕπεται ὅτι ἡ ἐργολάβος ἑταιρία ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ ἀντὶ δραχ. 105,500 κατὰ χιλιόμετρον. Διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων Λαυρίου πρὸς τοὺς τῆς Πελοποννήσου κατὰ 35,000 δραχμὰς τὸ χιλιόμετρον, διότι οἱ σιδηρόδρομοι ἐν Λαυρίῳ θέλουσι κοστίσει 60, οἱ δὲ τῆς Πελοποννήσου 105,500 κατὰ χιλιόμετρον. Τὴν διαφορὰν ταύτην δύναται νὰ δικαιολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις, λέγουσα ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου ἐπάγει ἀναγκαίως κατασκευὴν πολλῶν τεχνικῶν ἔργων καὶ πολλῶν γεφυρώσεων κατὰ τὴν παραλίαν τῆς Αἰγιαλείας· ἑπομένως ὅτι ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς καὶ ἡ μεγαλειτέρα δαπάνη εἶναι δικαιολογημένη. Ἀλλὰ πῶς θέλει δικαιολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐργολαβίαν, ἡ ὁποία παρεχωρήθη εἰς ἓν μέλος ἄλλης ἑταιρίας, τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας, εἰς τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη ἡ κατασκευὴ ἀντὶ 122,500 φράγκων χρυσῶν κατὰ χιλιόμετρον; Καὶ πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας, συνεστάθη ἑταιρία ἀνώνυμος, ἐγκριθεῖσα διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 30 8)βρίου 1882. Οἱ συστήσαντες τὴν ἑταιρίαν ταύτην εἰσὶν ὁ κ. Θεόδωρος Μαυρογορδάτος, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα, ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας καὶ ἡ Τράπεζα τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Αὗται αἱ Τράπεζαι μετὰ τοῦ κ. Μαυρογορδάτου, ἀφοῦ συνέστησαν τὴν ἑταιρίαν, παρεχώρησαν τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων ἐργολαβικῶς εἰς τὸν κ. Μαυρογορδάτον· ἐπειδὴ δὲ συνέστη ἡ ἑταιρία μὲ κεφάλαιον 23 ἑλατομμυρίων φράγκων χρυσῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Καταστατικοῦ αὐτῆς, ὑπεσχέθησαν εἰς τὸν κ. Μαυρογορδάτον φράγκα 22,500,000 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων. Ἐπειδὴ δὲ εἶχον δικαίωμα νὰ λάβωσι καὶ 20 χιλιάδας δραχ. κατὰ χιλιόμετρον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηρῶν ὁδῶν ἀπὸ Βελεστίνου εἰς Φέρσαλα, ἀπὸ Φερσάλων εἰς Καρδίτσαν, ἀπὸ Καρδίτσης εἰς Τρίκκαλα καὶ ἀπὸ Τρικκάλων εἰς Καλαμπάκαν, οἱ δὲ σιδηρόδρομοι τῶν μερῶν τούτων ἔχουσιν ἔκτασιν 146 χιλιομέτρων, θέλουσι λάβει ἀπὸ τὸ Δημόσιον δι’ αὐτοὺς 2,920,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θέλει λάβει ὁ ἐργολάβος ἐκτὸς τῶν 22,500,000 φράγκων. Οὕτως ὁ κ. Θεόδωρος Μαυρογορδάτος ἔχει νὰ κατασκευάσῃ 62 χιλιόμετρα ἀπὸ Βώλου εἰς Λάρισαν, καὶ 146 χιλιόμετρα ἀπὸ Βελεστίνου εἰς Φέρσαλα, ἀπὸ Φερσάλων εἰς Καρδίτσαν, ἀπὸ Καρδίτσης εἰς Τρίκκαλα καὶ ἀπὸ Τρικκάλων εἰς Καλαμπάκαν, τὸ ὅλον 208 χιλιόμετρα, θέλει λάβει ὅμως 22,500,000 ἐκ τῆς ἑταιρίας, καὶ προσέτι 2,920,000 ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἤτοι ἐν ὅλῳ 25,420,000. Διαιρέσατε τὸ ποσὸν τοῦτο μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν χιλιομέτρων 208, καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι ὁ κ. Μαυρογορδάτος ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων ἀντὶ 122,211 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Μήπως εἰς τὴν Θεσσαλίαν ὑπάρχει ἀνάγκη ἔργων τεχνικῶν ἀνωτέρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ κατασκευάσῃ ἡ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου, ἢ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ κατασκευάσῃ ἡ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαυρίου; παντάπασιν. Ἓν μόνον τεχνικὸν ἔργον ὑπάρχει, ἡ γεφύρωσις τοῦ Πηνειοῦ καὶ οὐδὲν ἄλλο. Καὶ διὰ νὰ πεισθῆτε περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον κατασκευάζεται ὁ σιδηρόδρομος τῆς Θεσσαλίας, καὶ περὶ τῶν γενομένων τεχνικῶν ἔργων αὐτόθι, δὲν ἔχετε ἢ ν’ ἀναγνώσητε τὰς ἐφημερίδας, ἵνα μάθητε τὰς καταστροφάς, τὴν ἀνατροπὴν ἁπάσης τῆς ἐργασίας, τὴν ἐπελθοῦσαν ὑπὸ δύω μόνον τῶν τελευταῖον συμβασῶν πλημμυρῶν. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἐνασκῶν τὴν ἀστυνομίαν ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ὁ ὀφείλων νὰ φροντίζῃ νὰ μὴ γίνωνται θῦμα τῆς ἀγαθοπιστίας των οἱ πολῖται γιγνόμενοι μέτοχοι εἰς ἐπιχειρήσεις κερδοσκόπων, ὁ μέλλων νὰ προστατεύσῃ τὸν ἁπλοῦν λαὸν ἀπὸ πάσης παγίδος, ἀπὸ πάσης πλάνης, ἐνέκρινε τὸ Καταστατικὸν τῆς Ἑταιρίας ταύτης, καὶ ἐπεβεβαίωσεν ὅτι τόσον ποσὸν πρέπει νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὸν κ. Μαυρογορδάτον διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅτι ἀξιότιμος φίλος μου καὶ συνάδελφος βουλευτὴς πρὸ δύω ἡμερῶν μὲ ἠρώτα τὴν ἑσπέραν τί νὰ κάμῃ; Ἠπατήθη, μοὶ ἔλεγε, καὶ ἔλαβεν 100 μετοχὰς τῶν σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας καὶ ἐπλήρωσε 14 χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὴν πρώτην δόσιν· ἤδη πρόκειται νὰ πληρωθῇ ἡ δευτέρα δόσις, δὲν μὲ συμβουλεύετε τί νὰ πράξω; Νὰ προτιμήσω νὰ ἀπολέσω τὰ καταβληθέντα κεφάλαια ἢ νὰ πληρώσω καὶ τὴν δευτέραν δόσιν, τρέχων τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῶ ἀργότερα μεγαλειτέρας ζημίας; Καὶ βεβαίως ἡ ζημία εἶναι τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ ἀντιτίμου τῶν μετοχῶν των καταβάλλουσι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θέλουσι δῆθεν δαπανηθῆ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας, ἐνῶ τὰ ἔξοδα ταῦτα δὲν θέλουσι πληρωθῆ εἰς ἔργα, ἀλλὰ μέγα μέρος αὐτῶν θέλει εἰσέλθει εἰς τὸ βαλάντιον τῶν κερδοσκόπων, οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην ἠθέλησαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχωμεν τὴν τύχην, καὶ ὄχι ἡμεῖς, ἐὰν ἔχῃ τὴν τύχην ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐπιτύχωσι τὰ σχέδια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ — τὰ ἠκούσατε πρὸ δύω ἡμερῶν ἐνταῦθα — ἔχει σκοπὸν νὰ καταστήσῃ τὰς Ἀθήνας Χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς· ἐὰν πρόκηται αὐτὸ τὸ Χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπόσχεται ὅτι θέλει ἀποκαταστήσει ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν πρόκηται νὰ λειτουργήσῃ ὅπως λειτουργεῖ τὸ Χρηματιστήριον τῶν Ἀθηνῶν, τότε εὔχομαι ἀπὸ καρδίας, καὶ ὅλοι σεῖς νὰ εὐχηθῆτε, νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ ὁ πόθος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ εἴδετε, κύριοι, ποία εἶναι ἡ ἀστυνομία, ἡ ὁποία ἐνασκεῖται ἐπὶ τοῦ Χρηματιστηρίου τῶν Ἀθηνῶν; Ὑπάρχουσι δύω κανονισμοὶ αὐτοῦ, πρῶτος ὁ ἐκδοθεὶς κατὰ τὸ 1879, ὁ ἄλλος κατὰ τὸ 1880, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὰς χρονολογίας· ἀλλὰ ποία ἐλήφθη πρόνοια περὶ τῆς τηρήσεως τῶν κανονισμῶν αὐτῶν; Ὑπάρχουσι διατάξεις τοῦ ἐμπορικοῦ Νόμου· ἀλλὰ ποία πρόνοια ἐλήφθη πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν; Ποία φροντίς; Ποία προσοχὴ κατεβλήθη, ὅπως προλαμβάνωνται αἱ παραβάσεις τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας ὁ Νομοθέτης ἔκρινε καλὸν νὰ τάξῃ μόνον καὶ μόνον, ἵνα προστατεύσῃ τὴν ἀγαθοπιστίαν ἀπὸ τὴν πλάνην καὶ τὴν κερδοσκοπίαν; Δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρω ἢ ἁπλούστατον παράδειγμα. Ἀναγνώσατε τὸν ἐμπορικὸν Νόμον, ἵνα ἴδητε ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς πάντα νὰ διαπραγματεύηται τὴν ἐμπορίαν τῶν χρεωγράφων καὶ τῶν συναλλαγμάτων· ὡρισμένη μόνον τάξις ἀνθρώπων ἐκρίθη ἀξία ἐμπιστοσύνης, καὶ μόνον εἰς αὐτὴν ἐπιτρέπεται τὸ εἶδος τοῦτο τῆς ἐμπορίας, εἰς τὴν τάξιν τῶν κολλυβιστῶν. Καὶ ποῖος ἐφρόντισεν, ἐὰν μόνοι οἱ κολλυβισταὶ μετέρχωνται ἐν Ἀθήναις τὴν ἐμπορίαν τῶν χρεωγράφων καὶ τῶν συναλλαγμάτων; Ἐὰν οἱ μεσῖται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τοῦτο τὸ ἔργον, δὲν πράττωσιν αὐτὴν ταύτην τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν εἰς μόνον τοὺς κολλυβιστὰς ἐπέτρεψεν ὁ Νόμος; Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὑπερήφανος χαρακτὴρ, ὁ φιλότιμος τοῦ Ἕλληνος, ὁ ὁποῖος μόνος ἔσωσεν ἀπὸ πολλὰ δυστυχήματα τὴν κοινωνίαν· ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ φιλοτιμία, ἵνα μὴ προσαφθῇ εἰς τοὺς ἐκεῖ συναλλασσομένους κηλὶς ἀτιμάζουσα τὸ μέλλον των, ἠθέλετε ἰδεῖ καὶ ἐκ τοῦ Χρηματιστηρίου Ἀθηνῶν προερχόμενα μεγάλα δυστυχήματα. Πρὸ πέντε περίπου μηνῶν, κύριοι, ἐχαλκεύθη ἄλλο οἰκονομικὸν σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον προηγγέλλετο δι’ ὑποσχέσεων καὶ διετυμπανίζετο διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ τῶν τηλεγραφημάτων. Κατὰ τὰ τέλη τοῦ μηνὸς Μαΐου ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐφρόντισε νὰ διαδώσῃ καθ’ ἅπασαν τὴν ὑφήλιον τὴν εἴδησιν, ὅτι τέλος πάντων αἴρεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὅτι διεπραγματεύθη μετὰ τραπεζιτῶν καὶ κεφαλαιούχων, ὅτι συνεφώνησε δάνειον, ὅτι ἔμειναν σύμφωνοι ἐπὶ τῶν ὅρων τοῦ δανείου, εἰς τοὺς ὁποίους ἐκεῖνοι συνῄνεσαν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ κεφαλαιοῦχοι καὶ οἱ τραπεζῖται, μετὰ τῶν ὁποίων συνηλλάγη, ἀπεφάσισαν νὰ ἀναβάλωσι τὴν ὑπογραφὴν τῆς περὶ τοῦ δανείου συμβάσεως μέχρι τῆς συγκλήσεως τῆς Συνόδου. Δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὑπέβαλε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ δανείου, τοῦ ὁποίου ἡ προσεχὴς συζήτησις θέλει, ὡς ἐλπίζω, προκαλέσει εὐρεῖαν συζήτησιν καὶ θέλει παράσχει καὶ εἰς ἐμὲ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας μου. Πρόκειται ὅμως νὰ θαυμάσω αὐτὴν τὴν μεγάλην εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν βλέπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λαμβάνῃ ἑκάστοτε μέτρα οἰκονομικὰ, τὰ πλέον ἀπότομα καὶ τὰ πλέον ἀποκεχωρισμένα ἀπ’ ἀλλήλων. Θέλετε χρήματα; δάνεια μεγάλα, ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Θέλετε ὁδούς; δάνειον 20 ἑκατομμυρίων, 60 ἑκατομμυρίων. Θέλετε ναυτικὰς παρασκευάς; δάνειον 40 ἑκατομμυρίων καὶ τὰ ὑπόλοιπα τοῦ δανείου τῶν 25 ἑκατομμυρίων. Θέλετε σιδηροδρόμους; δάνειον 12 ἑκατομμυρίων. Θέλετε ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; δάνειον 170 ἑκατομυρίων. Καὶ μὲ αὐτὰς τὰς δεκάδας καὶ τὰς ἑκατοστύας τῶν ἑκατομμυρίων ἐξίσταμαι, διότι τὰ ὦτά μου δὲν εἶναι συνειθισμένα νὰ ἀκούωσι τοιαῦτα νομοθετήματα καὶ νὰ μανθάνωσι τοιαῦτα κυβερνητικὰ σχέδια. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε προχθὲς ὅτι, κατ’ εὐτυχίαν τοῦ Τόπου, ὅταν ἔληξεν ἡ παρελθοῦσα Σύνοδος τῆς Βουλῆς, εἶδεν ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπῆγε δυσάρεστα ἀποτελέσματα, διότι ἀνεφάνη διαφορὰ μεγάλη ἐν τῷ συναλλάγματι, καὶ τὰ χάρτινα γραμμάτια τῆς Τραπέζης ὑπετιμήθησαν πολύ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπροσδόκητον δι’ αὐτὸν, τῷ ἐνεποίησε μεγίστην αἴσθησιν, καὶ εἶπεν: «αἴρω τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν». Καὶ διατί νὰ μὴ τὸ εἴπῃ, ὅταν τοῦτο βεβαίως ἤρτητο ἐκ τῆς θελήσεως αὐτοῦ; Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ παραλείψω, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν μένετε ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, καὶ δὲν ἔχετε ἀκριβῆ γνῶσιν τῆς διακυμάνσεως τῶν τιμῶν τῶν χρεωγράφων, δὲν ἐλάβετε εὐκαιρίαν νὰ ἴδητε ποῖα ἀποτελέσματα εἶχον αἱ εἰδήσεις ἐκεῖναι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐνθυμοῦμαι ἄλλοτε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἀντιπολιτευόμενον, ἐλέγχοντα τὸν τότε καθήμενον εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ λέγοντα πρὸς ἐκεῖνον ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις τῆς Εὐρώπης εἶχον ἀναβιβασθῆ ἀπὸ τὸ ἄκουσμα, ὅτι διετέλει αὐτὸς ἐν τῇ Κυβερνήσει, καὶ ὅτι, εὐθὺς ὡς τὸ Εὐρωπαϊκὸν δημόσιον ἔμαθεν, ὅτι παρῃτήθη αὐτὸς καὶ ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν ὁ Κουμουνδοῦρος, ἡ τιμὴ τῶν χρεωγράφων κατέπεσεν. Ἤδη δὲν πρόκειται περὶ διακυμάνσεως χρεωγράφων, προελθούσης ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ κ. Τρικούπη ἢ ἄλλου τινὸς κοινοῦ πολιτικοῦ· πρόκειται ὅμως περὶ διακυμάνσεως, τὴν ὁποίαν ἔπλασεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν διαδόσεων, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ μηνὸς Μαΐου δὲν παρέλιπε νὰ διατυμπανίζῃ καθ’ ὅλην τὴν ὑφήλιον, καὶ τὰς ὁποίας τὰ τηλεγραφικὰ πρακτορεῖα ἀνήγγελλον καὶ αἱ Ἀγγλικαὶ καὶ αἱ Γαλλικαὶ ἐφημερίδες μετ’ εὐφροσύνης διελάμβανον, περὶ τῆς διαδόσεως ὅτι ἀπεφάσισεν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἀπεφάσισε τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἀλλ’ ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ μηνὸς Μαΐου μέχρι τέλους Νοεμβρίου ἀνεῴχθη εὐρύτατον στάδιον εἰς τὴν κυβείαν νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐπὶ πολλῶν ἀξιοτίμων συμπολιτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐξασφαλίσει τὰ ἀποταμιεύματα τῶν προσόδων αὐτῶν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα. Ποῖαι ζημίαι ἐγένοντο ἐκ τῆς ἀσταθείας τῶν τιμῶν τῶν χρεωγράφων, τῶν ὁποίων ἡ ἐμπορία εἶναι ἐπιτετραμμένη ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ Ἀθηνῶν, καθ’ ὅλην ταύτην τὴν διάρκειαν ἀπὸ τῆς 25 Μαΐου μέχρι τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1883, ἐνδείκνυται ἐκ τοῦ πίνακος, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα φέρω. Τὸ δάνειον φέρ’ εἰπεῖν τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἐτιμᾶτο εἰς τὸ Χρηματιστήριον Ἀθηνῶν κατὰ τὴν 25 Μαΐου 419 νέων δραχμῶν· ἀλλὰ τὴν 31 Μαΐου, ἀφ’ ἧς ἤρχισαν νὰ διαδίδωσι τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ τιμὴ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τούτου κατέπεσεν εἰς 407 νέων δραχμῶν. Αἱ διαδόσεις ἐπετείνοντο, τὴν 18 Ἰουνίου κατέπεσεν εἰς 401, τὴν 14 Ἰουνίου εἰς 397, τὴν 15 Ἰουνίου εἰς 385. Ἤρχισε νὰ διαφημίζηται ὅτι ἀμφιβολίαι γεννῶνται περὶ τοῦ δανείου, διὰ τοῦτο τὴν 22 Ἰουνίου ἀνεβιβάσθη εἰς 389. Ἀλλὰ διεβεβαίωσαν πάλιν τὴν διάδοσιν τοῦ δανείου, καὶ πάλιν κατέπεσεν ἡ τιμή του κατὰ τὴν 28 Ἰουνίου εἰς 385, κατὰ τὴν 2 Ἰουλίου εἰς 383. Διάψευσις αὖθις τῶν διαδόσεων, καὶ ἀνῆλθε πάλιν ἡ τιμὴ αὐτῶν κατὰ τὴν 18 Ἰουλίου εἰς 393, καὶ κατὰ τὴν 22 Ἰουλίου εἰς 403. Ἀλλὰ πάλιν ἐπετάθησαν αἱ διαδόσεις, καὶ πάλιν ὑπετιμήθησαν κατὰ τὴν 25 Ἰουλίου εἰς 392, καὶ κατὰ τὴν 21 Σεπτεμβρίου εἰς 386, καὶ προχθὲς τὴν 24 Ὀκτωβρίου ἔφθασαν εἰς 383 μόνον. Σᾶς ἀνέφερον τὰς διακυμάνσεις μόνοι τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, διότι κρίνω μάταιον ν’ ἀναφέρω τὰς διακυμάνσεις ἐπὶ τῶν τιμῶν τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἢ τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομμυρίων, ἢ τοῦ δανείου τῶν 25 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τόκῳ 9%, ἢ τοῦ αὐτοῦ δανείου ἐπὶ τόκῳ 8%, ἢ τοῦ δανείου τῶν 4 ἑκατομμυρίων, ἢ τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομμυρίων, ἢ τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ὡς ἐπίσης εἶναι μάταιον ν’ ἀναφέρω τὰς διακυμάνσεις ἐπὶ τῶν τιμῶν τῶν ἄλλων χρεωγράφων, τῶν ὁποίων ἡ ἐμπορία εἶναι ἐπιτετραμμένη ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ Ἀθηνῶν. Στάδιον λίαν πλῆρες εἰς τοὺς κυβευτὰς, εὐκαιρία μεγίστη νὰ παίξωσιν ἐπὶ τοῦ ἀγνώστου, εὐκαιρία ἀρίστη νὰ διαδίδωσι ψευδεῖς εἰδήσεις. Καὶ τοιουτοτρόπως, κύριοι, ἐνῷ εἴχομεν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ Ἀθηνῶν μέχρι τοῦδε ὑπερτιμητὰς τῶν χρεωγράφων κυβευτὰς, καὶ ὑποτιμητὰς τῶν χρεωγράφων κυβευτάς, ἐνῷ εἴχομεν ὑπερτιμητὰς, οἱ ὁποῖοι διὰ ψευδῶν διαδόσεων ἐζήτουν ν’ ἀναβιβάσωσι τὰς τιμὰς τῶν χρεωγράφων, ἵνα πωλήσωσιν ὅσα αὐτοὶ κατεῖχον, ἐνῷ εἴχομεν ὑποτιμητὰς, οἱ ὁποῖοι διὰ ψευδῶν διαδόσεων ἐζήτουν νὰ καταβιβάσωσι τὰς τιμὰς τῶν χρεωγράφων, ἵνα οὗτοι ἀγοράσωσι καὶ ὠφεληθῶσιν, εἴχομεν κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην καὶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, καὶ αὐτὴν διαδίδουσαν εἰδήσεις καὶ συντελοῦσαν εἰς τὴν ὑπερτίμησιν καὶ τὴν ὑποτίμησιν τῶν χρεωγράφων. Ἐνθυμοῦμαι πρὸ χρόνου τινὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον συνέπεσε νὰ ἦμαι Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ διαπραγματευθῶ καὶ συνομολογήσω τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ὅτι συνέβη τὸ τηλεγραφικὸν πρακτορεῖον τοῦ Χαβᾶς ν’ ἀποστείλῃ ἐκ Παρισίων εἰς Ἀθήνας τηλεγράφημά τι, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνήγγελλεν ὅτι ἐν Παρισίοις προσῆλθον πολλοὶ διὰ νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὰς μετοχὰς τοῦ δανείου ἐκείνου, καὶ ὅτι τὰ ⅔ τοῦ δανείου εἶχον καλυφθῆ. Ἐνθυμοῦμαι ὁποῖον πάταγον καὶ θόρυβον ἐποιήσαντο τότε ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν οἱ τότε ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ ἐνθυμοῦμαι πόσον ἀδυσωπήτως ἐπετέθησαν κατ’ ἐμοῦ. Διατί; Τί ἔπταιον ἐγὼ, ἐὰν ἡ ἑταιρία τοῦ Χαβᾶς μετέδωκε τοιαύτην εἴδησιν διότι δὲν ἔσπευσα νὰ ἐμποδίσω τὴν διάδοσιν τῶν τηλεγραφημάτων ἐκείνων εἰσάγων λογοκρισίαν, διότι δὲν ἔσπευσα νὰ διαψεύσω αὐτὴν, ἀποδυόμενος εἰς ἐπικουρίαν τῶν ἐν τῇ κυβείᾳ ὑπερτιμώντων ἢ ὑποτιμώντων τὰς ἀξίας; Ἀληθῶς, κύριοι, μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ἀστυνομικὴ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν διεχειρίζετο ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῶν χρηματιστικῶν σχέσεων πρὸς προστασίαν τῆς ἁπλότητος καὶ εὐπιστίας τοῦ λαοῦ, μοὶ φαίνεται, ὅτι λειτουργεῖ λίαν ἀδρανῶς, ἢ ὅτι κατεδηλώθη πάντοτε ἐπὶ ἄκρον χωλαίνουσα. Ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλης τινὸς ὑποθέσεως, δὲν μοὶ ἐφάνη οὔτε ἀδρανὴς οὔτε χωλαίνουσα· μοὶ ἐφάνη μάλιστα ὅτι εἶχε κατακλείσει ἐντελῶς καὶ τοὺς δύω αὐτῆς ὀφθαλμοὺς, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἔβλεπεν ὡς ἔπρεπε νὰ ἴδῃ, συνετελέσθη πρᾶξις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐθυσιάσθησαν τὰ ἀποταμιεύματα πολλῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Ὁμιλῶ, κύριοι, περὶ τῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία συνεστάθη ἐν Γαλλίᾳ πρὸς ἀποξήρανσιν καὶ καλλιέργειαν τῆς Κωπαΐδος. Πρέπει τάχα νὰ σᾶς ἀναμνήσω, κύριοι, τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κωπαΐδος; Πρέπει νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι καθ’ ὃν χρόνον ἐν Ἑλλάδι ἐνηργεῖτο ἡ ἐπιστρατεία, καὶ προηγγέλλετο πόλεμος, τοῦ ὁποίου αἱ τύχαι δὲν ἠδύναντο νὰ ἦναι γνωσταί· καθ’ ὃν χρόνον ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐπεκαλεῖτο κατὰ τῆς κεφαλῆς μου τὴν κατάραν τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ τῶν ἄλλων ἀγωνιστῶν, διότι ἐδίστασα νὰ ψηφίσω τὰς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεις περὶ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅτε ἔπαλλεν ἡ καρδία πολλῶν πατέρων, οἵτινες ἔστελλον τὰ τέκνα των εἰς τὸν στρατὸν, διότι δὲν ἐγνώριζον ποία τύχη περιμένει αὐτὰ, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὸ ἀπόφθεγμα τῶν ἀρχαίων «ὁ ἐν ἑνὶ δόκιμος καὶ ἐν παντὶ» ἐμερίμνα περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, καὶ παρεχώρει τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν κ. Σ. Σκουλούδην. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι μετὰ ἓν ἢ δύω ἔτη πόσος ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ περὶ μεταβολῆς τοῦ διαγράμματος τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ μελετήσαντος τὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης ταύτης, καὶ ποία προσπάθεια κατεβλήθη, ἵνα ἐγκριθῶσι μεταβολαὶ εἰς τὰ ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως τοιαῦται, ὥστε νὰ ἀνακουφισθῇ ἀπὸ πολλὰ βάρη ὁ ἐργολάβος τῆς ἀποξηράνσεως καὶ πρώην συνάδελφος ἡμῶν κ. Σκουλούδης. Ἀλλ’ ὁ κ. Σκουλούδης, ὁ ἐργολάβος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποξηράνῃ μόνος τὴν Κωπαΐδα· ἐφρόντισε νὰ συστήσῃ ἐν Γαλλίᾳ ἑταιρίαν, δὲν γνωρίζω δὲ πόσον ἡ Κυβέρνησις τὸν συνέτρεξεν εἰς τοῦτον τὸν σκοπὸν, καὶ πόσον ἐνίσχυσε τὰς προσπαθείας του. Τελευταῖον ὅμως ἀπεκαλύφθη τὸ Καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας ταύτης, κατὰ ἄρθρον, τοῦ ὁποίου ὁ ἐργολάβος κ. Σκουλούδης ἔλαβεν ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα κατέθεσαν οἱ μέτοχοι πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος 4,800,000 φράγκων εἰς χρυσὸν, ὡς ἀντίτιμον τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποξηράνσεως, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τῷ παρεχώρησε. Καὶ οὕτω συνέβη νὰ κληθῶσι μέτοχοι οἱ πολῖται Ἕλληνες εἰς ἐγγραφὴν μετοχῶν, νὰ λάβωσι μετοχὰς, νὰ γνωρίζωσιν ὅτι τὰ χρήματά των θέλουσι δαπανηθῆ εἰς ἔργα ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, προσδοκῶντες νὰ πορισθῶσι μετά τινα χρόνον πρόσοδόν τινα, καὶ ἐκ τῶν 7,000,000 τὰ ὁποῖα συνελέχθησαν, τὰ 4,800,000 νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰ βαλάντια τοῦ κ. Σκουλούδη καὶ παντὸς ἄλλου, ὅστις εἶχε μέρος εἰς τὴν παραχώρησιν ταύτην, τὰ δὲ ὑπόλοιπα ἐκ τῶν συλλεχθέντων διὰ τῶν μετοχῶν 7,000,000 νὰ μὴ ἐπαρκῶσιν εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Καὶ διὰ τοῦτο συνέβη αἱ μετοχαὶ τῆς ἑταιρίας ταύτης, αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἀντὶ 250 ἢ 300 φράγκων χρυσῶν, νὰ ἐκπέσωσιν εἰς 60 δραχμὰς χαρτίνους. Ἀλλὰ τὸ περιεργότερον ὅλων συνέβη, ὅτι ἀγαθοὶ συμπολῖται ἡμῶν, οἱ ἐκλογεῖς τῆς Σύρου, ἐκεῖνοι οἵτινες ἀπέστελλον εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἀντιπρόσωπόν των τὸν μνησθέντα ἐργολάβον, ἐδοκίμασαν ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὰς τύχας τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Καὶ πῶς συνέβησαν ταῦτα; Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὁ νόμος ἐπιτρέπει νὰ συστηθῇ Ἑλληνικὴ ἑταιρία. Ἐσυστήθη Γαλλικὴ, ἥτις, κατὰ τοὺς νόμους τοῦ 1861 καὶ τοῦ 1881, ἀφομοιοῦται πρὸς Ἑλληνικήν. Λοιπὸν ἐξέδωκε μετοχάς. Τί νὰ κάμῃ, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός; Ἀλλ’ ὅταν ἐπετράπη ἐγγραφὴ δημοσία μετοχῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἐζητήθη τὸ Καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας ταύτης; Μάλιστα· αὕτη ἀφωμοιοῦτο πρὸς Ἑλληνικὴν, καίτοι Γαλλική. Ἀλλὰ δὲν ἐζητήθη τὸ Καταστατικὸν αὐτῆς; Δὲν ἠρευνήθη πρὶν ἢ ἐπιτραπῇ ἡ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν της, ἡ ἔκδοσις μετοχῶν, ἂν αὐτὴ, ἡ ἀφομοιωθεῖσα πρὸς Ἑλληνικὴν Γαλλικὴ Ἑταιρία, ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν ἐν Ἑλλάδι αἱ Ἑλληνικαὶ ἑταιρίαι, αἱ ἐν Ἑλλάδι συστημέναι, ἐκ τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου; Ἂν τὸ Καταστατικὸν αὐτῆς ἐτοιχοκόλλησεν εἰς τὸ Ἐμποροδικεῖον; Ἂν ἦτο τὸ Καταστατικὸν γνωστὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διατί δὲν ἐγεννήθη ἀπορία, πῶς ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ ἐκ τῶν εἰσπραχθησομένων χρημάτων νὰ πληρωθῇ ὡς ἀντίτιμον τῆς γενομένης εἰς τὸν κ. Σκουλούδην παραχωρήσεως ποσὸν 4,800,000 χρυσῶν φράγκων; Δὲν ἐγεννήθη δισταγμὸς, μήπως ὑπάρξῃ παρεξήγησις, τὴν ὁποίαν εἰς τοὺς δυσπίστους ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ τὸ συμβεβηκός, ὅτι ἓν χαρτί, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔδωκεν εἰς τὸν ἐργολάβον αὐτὸν, οὗτος ἐπώλησεν αὐτὸ ἀντὶ 4,800,000 φράγκων εἰς χρυσόν; Τί νὰ εἴπω μετὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο περὶ τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία συνωμολογήθη μετὰ τῆς ἑταιρίας ταύτης, καὶ τὴν ὁποίαν ἀνέγραψαν αἱ ἐφημερίδες τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἐπιτρεπούσης εἰς αὐτὴν τὴν νομὴν τῶν γαιῶν τῶν περὶ τὴν Κωπαΐδα, πρὶν ἡ ἀποξήρανσις συντελεσθῇ; Τί νὰ εἴπω περὶ τῆς παραχωρήσεως εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράττῃ τὰς δόσεις τῶν δηλωθεισῶν ὑπὸ τῶν κατοίκων ἐθνικῶν γαιῶν; Κατὰ σύμπτωσιν αὐτὰ τὰ ὀγκώδη σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπιφαίνονται ἐν τῇ πορείᾳ τῆς διοικήσεως τοῦ καθεστῶτος Ὑπουργείου, δὲν εἶναι μόνον πολλὰ, ἀλλὰ συνδέονται καὶ πρὸς ἄλληλα. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ ἀστυνομίας τῆς διοικήσεως ἐπὶ τοῦ Χρηματιστηρίου, πῶς νὰ λησμονήσητε τὴν ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων; Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ, ἀστυνομίας τῆς Διοικήσεως ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, πῶς νὰ λησμονήσητε τὴν Κωπαΐδα; Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ Κωπαΐδος, πῶς νὰ λησμονήσητε τὸν κ. Σκουλούδην; Ἀναγκάζομαι νὰ μνησθῶ καὶ τοῦ κ. Σκουλούδη ὡς βουλευτοῦ, διορισθέντος εἰς τὴν θέσιν τοῦ πρέσβεως ἐν Ἱσπανίᾳ. Ὁ κ. Σκουλούδης, κατὰ τὸ Διάταγμα τοῦ διορισμοῦ του, διωρίσθη ἄμισθος· τοῦτο δὲ ἐχρησίμευσεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα σᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν εὑρίσκει οὐδὲν κενὸν ἐν τῇ Βουλῇ καταλειφθὲν διὰ τοῦ διορισμοῦ τοῦ κ. Σκουλούδη, καὶ ὅτι δὲν εἶχεν ἀφορμὴν νὰ διατάξῃ ἐκλογὴν ἐν Σύρῳ πρὸς πλήρωσιν τῆς κενωθείσης θέσεως. Σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πιστὸς εἰς τὰς παραδόσεις τῆς Διοικήσεως, εἰς τὰς παραδόσεις τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ βίου, ἠρεύνησε τὸ παρελθὸν καὶ εὗρεν ὅτι ὅμοιόν τι συνέβη καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ κ. Ὑψηλάντου. Τοιοῦτον προηγούμενον ἐπεβλήθη εἰς αὐτὸν ὡς ἀνάγκη, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπήχθη, μὴ διατάξας ἐκλογὴν ἐν Σύρῳ. Καὶ τὰ περὶ τούτου νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξια τῆς ἐρεύνης ὑμῶν, καὶ ὅτι θέλουσι προκαλέσει τὴν μελέτην καὶ τὴν συζήτησιν ὑμῶν. Σᾶς παρακαλῶ ὅμως, κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ὅταν ὁ κ. Ὑψηλάντης διωρίσθη Πρέσβυς ἐν Παρισίοις, εἶχεν ἐκλεχθῆ μὲν βουλευτὴς Ναυπλίας, δὲν εἶχεν ὅμως ὁρκισθῆ, οὐδὲ ἀναδεχθῆ τὰ ἔργα τοῦ βουλευτοῦ, καὶ ὅτι ἡ Βουλή, εἴτε ἐξ ἁβρότητος πρὸς τὸν κ. Ὑψηλάντην, εἴτε ἀπασχολουμένη ὑπὸ τῶν ἄλλων αὑτῆς ἔργων, δὲν εἶχε παρατηρήσει ὅτι ἦτο κενὴ ἡ θέσις τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Ναυπλίας, καὶ ὅτι ὁ Ὑψηλάντης δὲν εἶχε δώσει τὸν ὅρκον τοῦ βουλευτοῦ. Ὅταν προβῆτε εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ Νόμου, ὁ ὁποῖος διέπει τὰ τοῦ διορισμοῦ τῶν Πρέσβεων, τοῦ Νόμου τοῦ 1853, δὲν εἶναι δεκτικαὶ ἀμφιβολίας, καὶ ὅτι κατ’ αὐτὰς δὲν ἐπιτρέπεται ὁ διορισμὸς Πρέσβεως ἀμίσθου, διότι ὁ Νομοθέτης, συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρήσῃ τοσοῦτον ἀσήμαντα καὶ τοσοῦτον πενιχρὰ καὶ ἀνάξια τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ὧν ἡ ἐπιμέλεια ἀνατίθεται εἰς τοὺς διοριζομένους Πρέσβεις. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἂν τὸ ἄμισθον τῆς θέσεως ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς τιμὴ, ὡς ἐκφράζον τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Κράτους πρὸς ὑπεροχὴν πολιτικὴν, ἀναβιβαζομένην εἰς τὸ ἀνώτατον ἀξίωμα τοῦ ἀντιπροσώπου τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ὁ κ. Σκουλούδης, ὁ ὁποῖος ὡς ἄτομον ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἄξιος πάσης τιμῆς, τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ἀτομικὴν ἰδιότητα, δὲν ηὐτύχησε νὰ συνδεθῇ μετὰ τοῦ Κράτους διὰ προσωπικῶν ὑπηρεσιῶν, αἵτινες ἤθελον τὸν καταστήσει ἄξιον νὰ λάβῃ ἀξίωμα τοιοῦτον, ὡς τιμὴν καὶ βραβεῖον τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας προσήνεγκε. Δύναταί τις, κύριοι, νὰ ἦναι ἀξιόλογος πολίτης, νὰ ἦναι διακεκριμένον μέλος τῆς κοινωνίας, νὰ ἔχῃ ἀρετὰς ποικίλας καὶ παντοίας, νὰ διαλάμπῃ διὰ τῆς παιδείας, νὰ ἦναι φωτεινότατος κατὰ τὰς γνώσεις· ἀλλ’ ὅταν μεριμνᾷ μόνον περὶ ἑαυτοῦ, ὅταν εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀσχολεῖται παρὰ πῶς νὰ καταστήσῃ ἄνετον τὸν βίον του καὶ παρασκευάσῃ ἄνετον τὸ μέλλον αὑτοῦ, ἡ ἐργασία αὑτοῦ εἶναι ἐγωϊστική, συντελεῖ τοσοῦτον πόῤῥωθεν εἰς τοὺς μεγάλους πολιτικοὺς σκοποὺς, τοὺς ὁποίους τὰ Κράτη προτίθενται, ὥστε δὲν δύναται τοιαύτη ἐν τῇ κοινωνίᾳ θέσις νὰ θεωρηθῇ ὥς τι, τὸ ὁποῖον συνδέει αὐτὸν μετὰ τῆς τιμῆς καὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ Κράτους. Κύριοι, εὐτυχῶς ἐξήντλησα τὰ ὀγκωδέστατα, ὡς ὠνόμασα, σημεῖα, τὰ ὁποῖα εἵλκυσαν τὴν προσοχήν μου ἐν τῷ βίῳ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἰδίως, ἀφ’ ἧς ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀπέλθει κατὰ τὸ τέλος τῆς παρελθούσης Συνόδου. Ἐὰν πρόκηται νὰ δώσω χαρακτηρισμὸν εἰς τὴν τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν κατέδειξαν τὰ τελευταῖα σημεῖα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀπηρίθμησα, ἂν πρόκηται νὰ εἴπω, πῶς πρέπει νὰ ὀνομασθῇ ἡ τακτικὴ αὕτη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία παρίστατο ἀδρανὴς ἢ ὀκνοῦσα κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἀστυνομίας ἐπὶ τῶν χρηματιστικῶν συναλλαγῶν ἢ ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἡ ὁποία κλείει τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπὶ καταστατικῶν, ὁποῖον τὸ τῆς Κωπαΐδος, ἡ ὁποία ἐνασκοῦσα τὸ γενικὸν δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀνωτάτων λειτουργῶν τοῦ Κράτους, εὑρίσκει τοιαύτην στείρωσιν πανταχοῦ καὶ καθ’ ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν κατοίκων τῆς χώρας ταύτης, ὥστε δὲν εἶχε νὰ ἀποβλέψῃ εἰμὴ εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀπέβλεψεν· ἐὰν πρέπῃ νὰ σᾶς χαρακτηρίσω τὴν τακτικὴν ταύτην, δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἄλλον χαρακτηρισμὸν, εἰμὴ ὅτι εἶναι τακτικὴ τραπεζιτική. Ἐὰν δὲ πρέπῃ νὰ χαρακτηρίσω τὴν κατάστασιν τῆς διοικήσεως, εἰς ἐλάχιστα σημεῖα τῆς ὁποίας σᾶς παρεκάλεσα νὰ προσέξητε, εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τῆς διοικήσεως, τὸ θάῤῥος καὶ τὴν προθυμίαν νὰ θυσιάζῃ τὰ συμφέροντα αὐτῆς πρὸς ἐξυπηρέτησιν πολιτικῶν ἢ φατριαστικῶν σκοπῶν, δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω τὴν τακτικὴν ταύτην εἰμὴ ὡς τακτικὴν συναλλαγῆς. Ἀλλ’ ἀπαλλάξατέ με τῆς ἀνάγκης, νὰ χαρακτηρίσω τὴν τακτικὴν τῆς κομποῤῥημοσύνης, τὴν τακτικὴν τῶν ὑποσχέσεων, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀπόφασιν νὰ μὴ ἐκτελέσῃ ἢ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ, τὴν τακτικὴν τῶν ψευδῶν ἐλπίδων. Δὲν θέλετε μὲ ἀδικήσει, ἂν ἀπησχόλησα ὑμᾶς καὶ χθὲς καὶ σήμερον, θίγων μόνον μακρόθεν διάφορα συμβεβηκότα, προκαλῶν νὰ μεταβῆτε εἰς τὴν ἔρευναν ἑκάστου αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον συγχρόνως νὰ ἐρευνήσητε ταῦτα, συνιστῶ ἰδίως τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τὴν μελέτην ἰδίως τῶν δύω τελευταίων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐρευνηθῶσι συλλήβδην, νὰ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν συζήτησιν, καὶ νὰ χρησιμεύσωσιν ἀποκλειστικῶς ὡς ἀντικείμενον τῆς ἐρεύνης τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα γείνωσιν ἄξια εἰδικῆς αὐτῆς ἐκφράσεως. Ἀλλὰ καὶ ὅταν συζητήσητε, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ ἐκφρασθῆτε, λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἂν τοιαύτη κατάστασις ἐξακολουθήσῃ, ταχέως θέλετε γευθῆ τοὺς καρποὺς, οὓς ἡ κατάστασις αὕτη παρασκευάζει. Ἡ συναλλαγὴ εἶναι ἡ ταπεινοτέρα νοθεία τῶν θεσμῶν· θέλει καταστήσει τυπικὴν τὴν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος, καὶ αὐθαίρετον καὶ δυναστικὴν τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας· διότι αὕτη δὲν δύναται πλέον νὰ διστάζῃ νὰ τολμήσῃ καὶ τὴν παραβίασιν τῶν Νόμων καὶ τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας, καὶ νὰ διασκορπίζῃ τὸν δημόσιον θησαυρὸν, νὰ ἐπιβάλῃ ὅσα θέλει βάρη εἰς τὸν λαόν· διότι θέλει εἶσθαι βεβαία, ὅτι διὰ τοῦ πολλοστημορίου τῶν βαρῶν τούτων, θέλει σχηματίσει πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία θέλει δώσει γενικὴν ἀμνηστείαν εἰς τὰς πράξεις της. Καὶ ἂν τοιοῦτον μέλῃ νὰ κατασταθῇ τὸ Πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος, οἰκτείρω τὴν πατρίδα μας, καὶ θλίβομαι διὰ τὸ παρελθόν· διότι, ἂν παραβάλω τοιαύτην κατάστασιν πρὸς τὴν κατάστασιν, ἣν τὸ Ἔθνος ἀνέτρεψε πρὸ εἰκοσαετίας, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμολογήσω, χάριν τῆς ἀληθείας, ὅτι ἡ κατάστασις ἐκείνη ἦτο πολλῷ προτιμοτέρα. Ἂν ἐξακολουθῇ τοιαύτη κατάστασις, θέλετε φθάσει τάχιστα εἰς τὸν ἐκφαυλισμὸν τῶν χαρακτήρων, εἰς τὴν ταπείνωσιν τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ θέλει ἔλθει ἡμέρα καθ’ ἣν θὰ ἰδῆτε τὴν Ἑλλάδα ὅλην μίαν μεγάλην ἀγορὰν, εἰς τὴν ὁποίαν μεγάλοι καὶ μικροὶ νὰ πωλῶνται καὶ νὰ ἀγοράζωνται. Δὲν πρέπει νὰ παραλίπω νὰ φέρω ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν, ὅτι, οὕτω πως σχηματιζομένης τῆς πλειοψηφίας, διατρέχομεν καὶ ἕτερον κίνδυνον, διότι ἡ ἔκφρασις αὐτῆς εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν μὲ τὴν ἔκφρασιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ ἔθνους. Ὅταν δὲ ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου ἀντίκηται πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἔθνους, τότε, κύριοι, ἐφθάσατε εἰς τὴν παραμονὴν πολιτικῆς κρίσεως, ἣν σᾶς παρακαλῶ νὰ σπεύσητε νὰ προλάβητε. Καὶ ἂς μὴ εἴπῃ τις, ὅτι λέγω ταῦτα ὡς ἀντιπολιτευόμενος, καὶ ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι λέγουσιν αὐτά, διότι ποθοῦσι τὴν Ἐξουσίαν. Ἔχουσι καθῆκον οἱ ἀντιπολιτευόμενοι νὰ ἐπιθυμῶσι τὴν Ἐξουσίαν. Ὅταν ἐλέγχωσι τὴν Ἐξουσίαν, ἀναλαμβάνουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ πράξωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέγχουσιν, ἀλλὰ νὰ πράξωσι πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἄξια ἐλέγχου. Καὶ χρεωστοῦσι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα ζητοῦντες τὴν Ἐξουσίαν’ ἀλλ’ ἡ Ἐξουσία, κύριοι, προβαίνει παρασκευάζουσα κατάστασιν, ἥτις ἐνδέχεται νὰ ἀναγκάσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ μὴν ἐπιθυμῇ τὴν Ἐξουσίαν, κατάστασιν, ἥτις θέλει καταστήσει τὴν Ἐξουσίαν μὴ ποθητήν, τοιαύτην δὲ κατάστασιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσῃ ἡ τακτικὴ καὶ νόμιμος λειτουργία τοῦ καθεστῶτος. Δὲν πρέπει ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰ δημοσιευθέντα κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλῆς εἰς ἐφημερίδα, ἥτις εἶναι οἰκειοτάτη εἰς τὸν Πρωθυπουργόν. Ἠρώτα ἡ ἐφημερὶς ἐκείνη ποῦ εἶναι ἡ Ἀντιπολίτευσις; Καὶ δὲν βλέπει, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνυπάρχει εἰς τὰς πράξεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ; Καὶ δὲν συλλογίζεται, ὅτι, ἂν ὅλη ἡ πτέρυξ αὕτη διελύετο, ἂν οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ὑπῆρχεν εἰς τὸν κόσμον, Ἀτιπολίτευσις ἤθελεν ὑπάρχει, διότι αἱ πράξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παράγουσι τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις διερμηνεύει τὸ φρόνημα ὅλου τοῦ ἔθνους; Ἐρευνῶν τὴν ἱστορίαν δὲν εὑρίσκω χρόνους, κατὰ τοὺς ὁποίους κατεδηλώθη ταπείνωσις τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εὑρίσκω χρόνους, κατὰ τοὺς ὁποίους παρεστάθησαν χαρακτῆρες διαφθαρέντες, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ὑποταγῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους ὑπῆρχεν ἐν αὐτῷ τὸ μεγάθυμον καὶ ὑψηλὸν φρόνημα. Μὴ θελήσητε λοιπὸν, ἀφοῦ πρὸ 50 ἐτῶν ἠλευθερώθη ἡ γωνία αὕτη τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἀφοῦ οἱ ἀγῶνες τῶν πατέρων μας καὶ αἱ ἐλπίδες τοῦ κόσμου τὴν ἅπαξ ἐλευθερωθεῖσαν γωνίαν ἐπαξέτειναν διὰ τῆς προσθήκης νέων χωρῶν, μὴ θελήσητε ν’ ἀφήσητε τὴν Ἑλλάδα νὰ παραστήσῃ τοιοῦτον θέαμα εἰς τὸν κόσμον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγγεγραμμένος εἶνε ὁ κ. Δημητρακάκης.

§7ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂν δὲν ἀπαντήσῃ κανεὶς Ὑπουργὸς, ἐγὼ δὲν ἀπαντῶ.

§8ΤΙΝΕΣ. Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ πέντε λεπτά. (Γίνεται διακοπὴ πέντε λεπτῶν, μεθ’ ἣν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§9ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§11ΗΛ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κύριοι, δὲν θὰ ἐπιχειρήσω νὰ σᾶς τρομάξω δι’ ἀπαισίων προμηνυμάτων, διότι γνωρίζω ὅτι αἱ χίμαιραι καὶ τὰ τερατολογήματα δὲν κάμνουν οὐδεμίαν ἐντύπωσιν εἰς τὸν λαόν. Ἡ δύναμις τοῦ λόγου εἶνε ἀκαταμάχητος, ὅταν στηρίζεται εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ τὰ πράγματα. Ἔπειτα ἡ ἀποστολὴ ἡμῶν καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο βῆμα δὲν ἀπαιτεῖ παρὰ ὁ ἀνερχόμενος εἰς αὐτὸ νὰ ἐκθέτῃ ἀληθείας. Ἐλυπήθην δὲ ὅτι, προοιμιαζόμενος τοῦ λόγου του ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράτασιν τῶν συζητήσεων δι’ ἀγόνων θεωριῶν, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦσι τὴν ἀναξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτε τελευταῖον ἔν τινι τῶν θεωρείων συνέβησαν θόρυβοι καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐζήτησε νὰ κενωθῇ τὸ θεωρεῖον ἐκεῖνο, ὅτι ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἐζήτει ν’ ἀνοίξῃ συζήτησιν, περὶ τίνος; περὶ τοῦ ἐὰν ἔπρεπεν ἢ ὄχι νὰ κενωθῇ τὸ θορυβῆσαν ἀκροατήριον! Τίς εἶνε, παρακαλῶ, ἤδη ὁ αἴτιος τῶν ἀγόνων καὶ ἀναξιοπρεπῶν συζητήσεων; Οἱ κύριοι οὗτοι ἐνόμισαν ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἡμῶν δὲν εἶνε νὰ βουλευώμεθα κατὰ συνείδησιν, οὔτε νὰ ἀποφασίσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ ἐνόμισαν, ὅτι ἡ ἀποστολή μας εἶνε ν’ ἀγορεύωμεν καὶ ἀποφασίζωμεν συμφώνως πρὸς τὰς διαθέσεις τῶν ἀκροατηρίων. Εἶνε ἀπελπιστικὴ, κύριοι, ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς παρούσης Συνόδου καθιέρωσαν ὅ τε προαγορεύσας καί τινες τῶν ὀπαδῶν αὐτοῦ. Δὲν ὑπῆρξε, κύριοι, συνεδρίασις, καθ’ ἣν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς καὶ ὀπαδὸς τοῦ προαγορεύσαντος νὰ μὴ ἀνέλθῃ τὸ βῆμα καὶ νὰ μὴ ὑποστηρίξῃ πᾶν ὅ,τι συντείνει εἰς τὴν διατάραξιν τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς. Ὁπόταν, κύριοι, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ προαγορεύσας, ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελεν ἐπικρίνει τὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὅτι ἤθελεν ἐκθέσει ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου τὰς καλλιτέρας ἀρχὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὴν πορείαν αὑτῆς ἡ Ἀντιπολίτευσις· ἀλλὰ δυστυχῶς ὅλη ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος κατηναλώθη εἰς περιττολογίας, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν δύναταί τις νὰ ἐξαγάγῃ ὡρισμένον συμπέρασμα, καὶ διὰ τοῦτο ἠπόρησα ἂν πράγματι ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ ἂν ὑπῆρχε πολιτικὴ συζήτησις, ἢ ἂν ἐπρόκειτο ὁ προαγορεύσας νὰ κατέλθῃ εἰς ὕβρεις μόνον καὶ νὰ ἐπιδειχθῇ διὰ κενῶν ἀγορεύσεων, αἱ ὁποῖαι εἰς οὐδὲν οὐσιῶδες κατέληξαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, αἱ ἀγορεύσεις τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος, αἱ ὁποῖαι περιωρίσθησαν κυρίως εἰς θίγοντα αὐτὸν προσωπικὰ ζητήματα, ἤτοι τὴν ἀναστάτωσιν τῆς ὑπαλληλίας, τὴν παραβίασιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ δικαιώματος τοῦ πολίτου κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, τὴν συναλλαγὴν, αἱ ἀγορεύσεις αὗται δὲν παρίστων παρὰ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τοῦ προαγορεύσαντος, ὅτε εὑρίσκετο ἐν τοῖς πράγμασι κατὰ τὸ 1879 καὶ πρότερον, ὅτε διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐκκλησιαστικῶν. Καὶ ἐπειδὴ, ὡς προεῖπον, δὲν ἐπιθυμῶ οἱ λόγοι μου νὰ στηρίζωνται ἐπὶ θεωριῶν, διὰ τοῦτο θὰ σᾶς ἐκθέσω γεγονότα, δυνάμει τῶν ὁποίων θ’ ἀποδειχθῇ ὅτι ὅ,τι εἶπε διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, αὐτὸ εἶνε ἡ εἰκὼν τῆς πορείας αὐτοῦ, ὅτε εὑρίσκετο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ὑπῆρξεν ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν ἔτει 1869, ὅτε διελύθη ἡ Βουλή, καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀειμνήστου Ζαΐμη· ἰδοὺ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ παραπονούμενος διὰ τὰς κινήσεις τῆς ὑπαλληλίας χθὲς, τί διεπράξατο εἰς μίαν καὶ μόνην Ἐπαρχίαν, τὴν ἰδίαν του Ἐπαρχίαν Γόρτυνα. Ἡ ἔκθεσις αὕτη εἶνε ἐπίσημος καὶ ὑπάρχει εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς Βουλῆς. «Πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον Περὶ τῶν κατὰ τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν Γορτυνίας προκαταρκτικῶν ἐπεμβάσεων. Μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ προγράμματος, δι’ οὗ διεκηρύσσετο ἡ ἐντελὴς ἐλευθερία τῶν μελλουσῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἀπεφάσισα νὰ κατέλθω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γορτυνίας· τὴν ἀπόφασίν μου δὲ ταύτην ἐνίσχυσαν αἱ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου δημοσιευθεῖσαι ἐγκύκλιοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Δυστυχῶς ὅμως, κύριοι Ὑπουργοί, ἐν Γορτυνίᾳ λαμβάνουσι χώραν τοιαῦτα γεγονότα, ἅτινα διαψεύδουσι καὶ τὸ πρόγραμμα καὶ τὰς ἐγκυκλίους, καὶ ἰδού. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Θ. Δηλιγιάννης, ἀνήκων εἰς τὴν αὐτὴν ἐπαρχίαν καὶ ἀποτυχὼν πέρυσι κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, συνεκρότησεν ἐνταῦθα τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν ἐκ τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ τῶν Ἀντ. Ἀντωνοπούλου, Κωνστ. Λαμπρυνοπούλου, Κωνστ. Γ. Πλαπούτα, Ἰωάννου Ροϊλοῦ ἢ Κατζίκη καὶ Χαραλάμπους Ρηγοπούλου ἢ Καγιᾶ, γνωρίζων δὲ ἐκ πείρας, ὅτι ὁ τοιοῦτος συνδυασμὸς οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐλπίδα ἐπιτυχίας, ἂν αἱ ἐκλογαὶ μείνωσιν ἐλεύθεραι, ἀπεφάσισε νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτον Κυβερνητικῶς. Πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦτον ἐνηργήθησαν ἐν Γορτυνίᾳ τὰ ἑξῆς· Ἀπενεμήθη κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ὁ Σταυρὸς τοῦ Σωτῆρος εἰς τὸν συνυποψήφιον τοῦ Ὑπουργοῦ Ἀντώνιον Ἀντωνόπουλον, τὰ δὲ Δηλιγιαννικὰ ἐν Γορτυνίᾳ ὄργανα διαδίδουσιν ἐκεῖ, ὅτι ἡ ἀπονομὴ αὕτη ἐγένετο ἐπίτηδες, ὅπως πεισθῇ ὁ λαὸς ὅτι ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμοῦσι τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ.» Κύριοι, γνωρίζετε πῶς δίδονται αὐτὰ τὰ παράσημα, εἰς ποίας περιστάσεις καὶ εἰς ποῖα πρόσωπα. Δυστυχῶς εἰς τὴν Γορτυνίαν καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος τότε πολιτευόμενος, τὰ παράσημα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα δίδονται ὡς βραβεῖον διὰ τὰς ἐκτάκτους ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας πρόσωπόν τι προσήνεγκε τυχὸν εἰς τὴν πατρίδα του, τὰ παράσημα ἐδόθησαν εἰς τοὺς ἀδελφούς των καὶ ἐξαδέλφους των μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ παραστήσουν ὅτι ἡ Βασιλεία ἦτον εὐνοϊκὴ εἰς τὸν συνδυασμόν των! «Ἐπαύθησαν οἱ κκ. ἔπαρχος, ταμίας καὶ ἔφορος Γορτυνίας καὶ ἀντεκατεστάθησαν ἀπὸ τὸν κ. Δ. Σακελλαράκην οἰκεῖον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, Κ. Καψῆν καὶ Βαφιαδάκην.» Ἠξεύρετε τίνα ἔπαρχον ἔστειλε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; Τὸν Σακελλαράκην, ὅστις ἦτο οἰκόσιτός του. Φαντάσθητε τί ἠδύνατο νὰ πράξῃ αὐτὸς ὁ ἔπαρχος εἰς ἐκλογὰς, καθ’ ἃς ἐξετίθετο ὡς ὑποψήφιος αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς, εἰς τοῦ ὁποίου συγγενικὴν οἰκίαν ἐσιτίζετο! «Ἀντεκατεστάθησαν οἱ γραμματεῖς, πρωτοκολληταὶ καὶ γραφεῖς τῶν ἀνωτέρω τριῶν Ἀρχῶν, ἤτοι ἐννέα ὑπάλληλοι ὑπὸ ἄλλων οἰκείων τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, ὥστε τὰ γραφεῖα τῶν ἐπαρχιακῶν Ἀρχῶν εἶναι κεκλεισμένα εἰς τοὺς ἀντιπολιτευομένους τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμόν. Ἐπαύθησαν οἱ συμβολαιογράφοι Βυτίνης, ἀλλὰ τηλεγραφικῶς ἀνεστάλη ἡ κοινοποίησις, διότι οἱ συμβολαιογράφοι οὗτοι ὑπεσχέθησαν νὰ ὑποστηρίξωσι τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμόν. Ἐπαύθη ὁ συμβολαιογράφος Καρυταίνης καὶ ἀντεκατεστάθη ὑπὸ τοῦ Ἀναγ. Βαλασοπούλου.» Κύριοι, παραπονεῖται ὅτι ἐγένοντο κινήσεις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, ὁπότε ὁλόκληρον τὸ προσωπικὸν τοῦ Ἐπαρχείου ἀνῆκεν εἰς τοὺς συγγενεῖς καὶ φίλους τοῦ προαγορεύσαντος. Ὁ Πρωτοκολλητὴς τοῦ Ἐπαρχείου εἶναι φίλος τοῦ Ἀντωνοπούλου, ὁ κ. Γριτζόπουλος ὁμοίως, ὁ Ἔπαρχος καὶ τὸ Ἐπαρχεῖον ὁλόκληρον διευθύνεται ὑπ’ αὐτῶν, καὶ ἐν τούτοις τολμοῦν νὰ σᾶς παραστήσουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπενέβη καὶ ἐπηρέασε τὴν ψῆφον διὰ τῶν Ἀρχῶν, ἐνῷ οὐδεμία κίνησις ἐγένετο, καὶ ἐνῷ, ὅτε αὐτὸς ἦτον Ὑπουργὸς, δὲν ἄφινεν οὐδὲ κλητῆρα ἀμετακίνητον. Δὲν εἶναι αἶσχος νὰ ἔρχηται εἰς αὐτὸ τὸ βῆμα καὶ νὰ σᾶς παραπονῆται διὰ τὴν κακὴν διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἐντροπὴ νὰ λέγῃ ὅτι ἔχει εἰκοσιδύω ἔτη εἰς τὴν πολιτικὴν, καὶ ὅτι τὰ τελευταῖα δύω ἡμίση ἔτη τῷ ἔκαμαν τὴν χειρίστην ἐντύπωσιν; Βεβαίως, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ὀργιάζῃ κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη. Μόνον κατὰ τὰ δύω ἡμίση τελευταῖα ἔτη ἀνεπαύθη ἡ Ἐπαρχία Γορτυνίας, μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα δύω ἡμίση ἔτη ἀνεπαύθη ἡ Ἐπαρχία Χαλκίδος, μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα δύω ἡμίση ἔτη ἀνεπαύθη ἡ Ἐπαρχία Σύρου, καὶ ἀνεπαύθησαν ὅλαι αἱ Ἐπαρχίαι. (Χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§12ΤΙΝΕΣ. Νὰ κενωθοῦν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀτακτησάντων ἀκροατηρίων νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη. (Κενοῦνται τὰ ἀτακτήσαντα ἀκροατήρια).

§14ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐπαύθησαν, κύριοι, οἱ συμβουλαιογράφοι Βυτίνης, Κλείτορος καὶ Καρυταίνης καὶ τηλεγραφικῶς καὶ ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ κοινοποιηθῇ, κύριοι, ἡ παῦσις τοῦ συμβολαιογράφου Κλείτορος, ὁ συμβολαιογράφος οὗτος κατώρθωσε νὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν του, ἀφοῦ ὑπεσχέθη συνδρομὴν εἰς τὸν Ὑπουργικὸν συνδυασμόν. Δὲν μοὶ λέγετε, κύριοι, ἂν εἰς τὴν παροῦσαν ἐποχὴν ἐπὶ δύω ἡμίση ἔτη κατωρθώθη νὰ παυθῇ, ἔστω καὶ εἷς συμβολαιογράφος, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι τρεῖς συμβολαιογράφοι εἶναι συγγενεῖς τῶν ἀντιπολιτευομένων, λείπουν δὲ οἱ Εἰρηνοδίκαι καὶ διευθύνουν αὐτοὶ τὴν δικαιοσύνην τῆς Γορτυνίας; Καὶ πότε; ἐν ταῖς παραμοναῖς καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῶν! Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἠκούσατε ὁποῖα παράπονα ἐξέφρασε περὶ τῆς ἀναστατώσεως τῆς Γορτυνίας. «Ἐπαύθησαν μέχρι τοῦδε τέσσαρες εἰρηνοδικιακοὶ γραμματεῖς καὶ ἀντεκατεστάθησαν ὑπὸ οἰκείων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπαύθη ὁ Εἰρηνοδίκης Καρυταίνης καὶ ἀντεκατεστάθη ὑπὸ τοῦ Ἰωαννίδου. Ἐπαύθησαν πλεῖστοι ὅσοι εἰρηνοδικιακοὶ πάρεδροι τῶν ἐννέα ἐν Γορτυνίᾳ Εἰρηνοδικείων, ἐν οἷς καὶ οἱ ἐπὶ τιμιότητι καὶ ἱκανότητι διακρινόμενοι Γ. Οἰκονομόπουλος καὶ Γ. Ταγκαλάκης, διδάκτωρ τῆς Νομικῆς. Ἐπαύθησαν οἱ δασονόμοι Δημητσάνης καὶ Βιτίνης ὡς καὶ πάντες οἱ παρ’ αὐτοῖς δασοφύλακες, ἀντικατασταθέντες ὑπ’ ἄλλων τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς τὸν οἰκεῖον του Καραλῆν. Δὲν ἐφείσθη δὲ οὔτε τοῦ δασοφύλακος Ἠλία Ἀναγνωστοπούλου, τοῦ μόνου γόνου τῆς οἰκογενείας τοῦ ἐνδόξου ἀρχιερέως Βρυσθένους.» Κύριοι, ἐννοεῖτε τί θὰ εἴπῃ ἐπέμβασις ὑπουργοῦ; Δὲν ἀφῆκεν οὐδὲ τὸν τελευταῖον κλητῆρα, ὡς σᾶς εἶπον. Ἀλλὰ μήπως ἀντικατέστησεν αὐτοὺς δι’ ὀργάνων τῆς ὑπηρεσίας; παντάπασι· δι’ ὀργάνων τυφλῶν. Τώρα δὲ θὰ ἰδῆτε πῶς διεχειρίσθη καὶ τὴν ἄλλην ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὡς ὑπουργὸς τότε. «Ἐπαύθησαν οἱ ταχυδρομικοὶ ἐπιστάται Βυτίνης καὶ Καρυταίνης καὶ ἀντικατεστάθησαν ὑπὸ τῶν Δ. Κ. Λαμπρυνοπούλου, υἱοῦ τοῦ ὁμωνύμου συνυποψηφίου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τοῦ Α. Μιχαλοπούλου, ἀνήκοντος εἰς ἐμὲ ἐπὶ σκοπῷ ὅπως ἀποπλανηθῇ ὁ ἔντιμος οὗτος καὶ ἰσχυρὸς κομματάρχης νὰ συντρέξῃ τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμόν. Ἐπαύθη ὁ δημαστυνόμος Ἱερεμίας.» Κύριοι, ἠκούσατε προχθὲς τί παράπονα ἐξέφραζε διὰ τὰ Ταχυδρομεῖα, ὅτι ἐδαπάνησε τόσα ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὰ Ταχυδρομεῖα δὲν λειτουργοῦν! Ἔπρεπε νὰ ἦτο ἐδῶ νὰ τὸν ἐρωτήσωμεν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ἐδῶ, ἔφυγε, διότι εἶναι τοιαῦτα πράγματα, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ, ἀλλὰ διὰ ν’ ἀκούηται ὅτι λέγει κἄτι τι, θέλει ν’ ἀγορεύῃ, καὶ ἀγορεύει ἀνακριβείας. Δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ τὸν ἐρωτήσω νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν κατὰ τὰ δύω ἡμίση ἔτη καὶ ἐντεῦθεν, ἀφ’ ἧς ἔπαυσε νὰ ἰσχύῃ ἐν Γορτυνίᾳ, ἂν ἐκρατήθη καὶ μία ἐπιστολὴ ἢ μία «Πρωΐα» εἰς τὰ Ταχυδρομεῖα τῆς Γορτυνίας. Τίποτε πλέον δὲν κρατεῖται, οὐδὲ τολμᾷ τις νὰ πράξῃ τὸ τοιοῦτον, καὶ ἂν γνωρίζῃ ἀκόμη, ὅτι ὑπάρχει ἐπιστολὴ ἐναντίον μου γράφουσα τὰ αἴσχιστα. Αἱ ἐφημερίδες, αἱ ἀντιπολιτευόμεναι, διανέμονται αὐθωρεὶ, εἶναι ἀδύνατον νὰ κρατηθοῦν, εἶναι ἱεραὶ καὶ αἱ ἐπιστολαὶ καὶ αἱ ἐφημερίδες. Τί συνέβαινεν ὅμως πρὶν ἔλθῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ μάλιστα ὅτε διηύθυνεν ὁ προαγορεύσας τὰ τῆς Γορτυνίας; Ἦτο ἀδύνατον νὰ λάβῃ ἀντίθετός του ἢ πέμψῃ ἐπιστολὴν, καὶ οὔτε τολμοῦν νὰ τὸ ἀναιρέσουν, διότι αὐτὸ ὑπάρχει βεβαιωμένον εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἡ Ταχυδρομικὴ συγκοινωνία διὰ τοὺς ἀντιθέτους τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἦτο διακεκομμένη ἀπολύτως· οἱ δὲ διευθύνοντες τὰ Ταχυδρομεῖα τότε συγγενεῖς ἢ φίλοι του, παρετήρουν τὰς ἐπιστολὰς πρῶτον ἐὰν ἀνῆκον εἰς ἀντιπολιτευομένους, καὶ τότε τὰς ἤνοιγον καὶ τὰς ἐξέσχιζον· ἂν δὲ ἦσαν ἰδιωτῶν, τὰς ἀνεγίνωσκον πρῶτον ὅλοι οἱ οἰκεῖοι τοῦ ἐπιστάτου καὶ τὸ κόμμα, καὶ ὕστερον ἀπὸ ἕνα μῆνα τὰς ἐλάμβανεν ὁ ἰδιώτης. Αἱ δὲ Ἐφημερίδες, κύριοι, αἱ ἀντιπολιτευόμεναι ἀποτελοῦσι, σωρὸν εἰς τὰ ἀρχεῖα τῶν οἰκιῶν τῶν ἐπιστατῶν του. Βεβαίως σήμερον παραπονεῖται, διότι σήμερον δὲν λαμβάνουσι χώραν αἱ ἀνήθικοι ἐκεῖναι τῆς ἐχεμυθίας παραβιάσεις, αἵτινες ἐγίνοντο ἄλλοτε εἰς τὴν Γορτυνίαν. Σήμερον, κύριοι, τὴν Κυριακὴν ἐνεργεῖται ἐκλογὴ εἰς τὴν Γορτυνίαν. Τί λέγετε, κύριε Βαλαβάνη, τολμᾷ τις νὰ κρατήσῃ ἐπιστολήν; Λοιπὸν δὲν ἔπρεπε νὰ σᾶς ἀπασχολήσῃ μὲ παράπονα κατὰ τῆς Ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, ἀφοῦ ἤδη ὅσον οὐδέποτε λειτουργεῖ κανονικῶς ἡ Ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία. «Ἀντικατεστάθη διὰ παύσεως ὁ δημοδιδάσκαλος Δημητσάνης διὰ τοῦ Κουρῆ. Διωρίσθη ἄνευ τῆς θελήσεως τοῦ Νομάρχου ἀστυνόμος ἐν τῷ δήμῳ τῆς Βυτίνης ὁ γαμβρὸς τοῦ συνυποψηφίου τοῦ Ὑπουργοῦ Λαμπρυνοπούλου. Διωρίσθησαν ὁ Κ. Παπαγιαννόπουλος ἔπαρχος, ὁ Κ. Μαντζουράνης ἔφορος, ὁ Ἰω. Ἀρμυριώτης γραμματεὺς ἐπαρχείου, ὁ Στάθης Σταθακόπουλος καὶ Κ. Δημητρογιάννης πρόσθετοι γραφεῖς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὁ Ἰ. Α. Ροϊλὸς ἢ Ρουσέας γραμματεὺς τοῦ Πταισματοδικείου Ἀθηνῶν, ὁ Ἰωάννης Καφεντάρης ἁλαταποθηκάριος Δομβραίνης, ὁ Γ. Ροϊλὸς ὑπάλληλος παρὰ τῇ Ἀστυνομίᾳ, ὁ Κ. Ροϊλὸς ὑπάλληλος τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς, ὁ Δημ. Γιαταργάνης ἐπιστάτης τῶν φυλακῶν Χαλκίδος, πάντες οὗτοι οἰκεῖοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ οἱ τελευταῖοι πέντε στενοὶ συγγενεῖς τοῦ ὑπουργικοῦ ὑποψηφίου Ἰωάννου Ροϊλοῦ· ὁ υἱὸς τοῦ δημάρχου Στεμνίτσης Σακελλαριάδης, ὁ υἱὸς τοῦ συνυποψηφίου τοῦ Ὑπουργοῦ Ἰ. Α. Ἀντωνόπουλος, καὶ ὁ Ν. Κανδρῆς ὑπάλληλοι παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν· ὁ Ἀλεξάκης, μόλις πρὸ ὀλίγου ἐξελθὼν τῶν ποινικῶν φυλακῶν καὶ μὴ ἀποκατασταθεὶς, κλητὴρ τῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς.» Σεῖς γνωρίζετε τὸν Ἀλεξάκην, καὶ ἐν τούτοις καὶ αὐτὸς ἀπετέλει μέρος τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, καί τοι ἐστερεῖτο τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Δὲν ὑπῆρξε λοιπὸν τάξις ὑπαλλήλων, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἀνετράπη. Καὶ ἐπὶ τέλους τί ζητεῖ τέλος πάντων; Φέρει καμμίαν ἀρχὴν νεωτέραν διὰ νὰ σωθῶμεν ἀπὸ τὰς κυβερνητικὰς καταχρήσεις; ἢ ἐννοεῖ ν’ ἀνυψώσῃ εἰς τὸν κῦβον αὐτὰ τὰ τερατώδη ὄργια, τὰ ὁποῖα καὶ τώρα διαπράττει, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον διετήρει ἐδῶ μέχρι προχθὲς τὸν ἀδελφόν του ὡς Πρόεδρον τῶν Ἐφετῶν, καὶ εἴτε εἰς πολιτικὰς, εἴτε εἰς ποινικὰς ὑποθέσεις, ἐλάμβανε μέρος ὁ ἀδελφός του, πάντοτε ἐφατρίαζεν ἀσυστόλως. Ὑπάρχουν τρία ἐπίσημα βουλεύματα ἐναντίον του, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ὅτι χάριν πολιτικῶν ὑποθέσεων, χάριν πολιτικοῦ του φίλου, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, χάριν ἑνὸς πολιτευομένου ἐν Σύρῳ προέβη εἰς τὴν διάπραξιν ἐγκλήματος.

§15ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἂν ἔχετε τοιαῦτα παράπονα, νὰ τὰ φέρητε ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὄχι ἐδῶ.

§16ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἔχει τρία βουλεύματα, τὸ πρῶτον βεβαιοῖ ὅτι βούλευμα παραπεμπτικὸν εἰς Κακουργιοδικεῖον ἐξηφανίσθη, καίτοι ἦτο ὑπογεγραμμένον ἀπὸ ὅλους τοὺς Ἐφέτας, καὶ ἐκδίδεται νέον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ μὲν αὐτουργὸς ἀθωοῦται, ὁ δὲ συνεργὸς πρὸ πολλοῦ εἶχε δικασθῆ εἰς πέντε ἐτῶν φυλάκισιν. Εἶναι πράγματα αὐτά; Αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ γνωρίζῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι εἰς τὴν ἐποχήν του ἐνασκοῦνται ὄργια φοβερά. Σήμερον ὑπάρχει εἰς τὸν Πύργον δικαστὴς ὁ ἀδελφός τοῦ Ἀντωνοπούλου, ὅπου πολλοὶ Γορτύνιοι μένουν εἰς τὸν Πύργον, καὶ ἐπανεστάτησεν ὅλος ὁ Πύργος, καὶ ἐν τούτοις δὲν μετετέθη ἀκόμη.

§17ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Οὕτω ὁμιλοῦντες, φέρετε περισσότεραν βλάβην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ἡ ἀνωτέρα ὑπηρεσία δὲν ἀνέφερε τίποτε περὶ αὐτοῦ.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀφοῦ σοῦ ἔβαλαν βεντοῦζα εἰς τὸ πρόσωπον οἱ δικασταὶ τῆς Χαλκίδος καὶ τοὺς ἔχεις ἀκόμη ἐκεῖ καὶ τολμᾷς νὰ ὁμιλῇς περὶ δικαστῶν σύ!

§19ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Δύναμαι νὰ μεταχειρισθῶ ἐπιστολὴν ἑνὸς ἑτέρου ἀδάμαντος· ἰδοὺ τί γράφει, ὡς εἰσαγγελεὺς ἄλλοτε Τριπόλεως, ὅτε ὁ προαγορεύσας ἦν Ὑπουργός. «Πρὸς τὸν κ. Θεμ. Καραμάντζον, διεκπεραιωτὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Φίλτατέ μοι. 24 Ἀπριλίου 1869 ἐκ Τριπόλεως. Οὐδεμίαν ἐπιστολήν σου ἔλαβον γεγραμμένην λεπτομερῶς ἢ ἐν ἐκτάσει, πάντοτε μοὶ γράφεις σπεύδων ἢ ἐπὶ ποδός. Ἤδη ἀπαντῶν εἰς τοιαύτην ἐπιστολήν σου τῆς 22 σὲ εἰδοποιῶ, ὅτι ἅμα παρουσιασθῶσιν οἱ ἐπιζητοῦντες τὰς θέσεις τῶν κλητήρων, ἐξετασθήσονται πάραυτα. Μοὶ γράφεις, νὰ ἐπισπεύσω τὰς ὑποθέσεις, τὰς ἀφορώσας τὰς καλπονοθεύσεις κλπ. τῆς Γορτυνίας· ἡ προτροπὴ σου αὕτη μὲ ἐκπλήττει μεγάλως, διότι σημαίνει ὅτι ἢ δὲν ἐφρόντισες νὰ μάθῃς τί ἄχρι τοῦδε συμβαίνει εἰς τὰς ὑποθέσεις τῆς ἰδίας σου ἐπαρχίας, ἢ παραγνωρίζεις τὰ δικαιώματα καὶ τὴν ἐξουσίαν τῆς εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς. Φίλτατε, ὅ,τι ἠδυνάμην νὰ ἐνεργήσω ἐγὼ, τὸ ἔπραξα καὶ θέλω τὸ πράττει, ἀλλ’ οἱ ἀνακριταὶ, ἐκεῖνοι δηλ. πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχετε τοιαύτας καὶ τηλικαύτας πεποιθήσεις, φανερὰ λέγουσι καὶ ἰσχυρίζονται, ὅτι δὲν φυλακίζουσι κανένα διὰ καλπονοθεύσεις πρὸ τοῦ πέρατος τῶν ἐκλογῶν, οὔτε ἐκδίδουσιν ἐντάλματα συλλήψεως κατ’ οὐδενὸς δημάρχου, ἔστω καὶ τοῦ μᾶλλον ἐνόχου. Ὑπὲρ τῆς γνώμης των ταύτης κατώρθωσαν μίαν, οὕτως εἰπεῖν, σύστασιν οἱ ἐνταῦθα κύριοι ἀνακριταί· εἰς μάτην ἀπέβησαν αἱ κατ’ ἐπανάληψιν διαβιβασθεῖσαι πρὸς αὐτοὺς αἰτήσεις καὶ τὰ ἔγγραφά μου· ἀπηυθύνθην καὶ εἰς τὸ συμβούλιον, ὅπερ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἀπαρτίζουσι, καὶ ἐκεῖ ἀπέτυχον, ἀπεῤῥίφθησαν αἱ αἰτήσεις μου, φανερὰ δὲ μοὶ λέγουσιν ὅτι δὲν ἐκδίδομεν ἐντάλματα συλλήψεως κατὰ Δημάρχου πρὸ τοῦ πέρατος τῶν ἐκλογῶν. Τί νὰ κάμω λοιπὸν ἐγώ; Γράψετέ μοι σᾶς παρακαλῶ, ὑποδείξατέ μοι σεῖς τὸν τρόπον. Δὲν σᾶς ἔγραψα εἰς προηγουμένας ἐπιστολάς μου ρητῶς, ἂν οὕτω ἐνεργῆται ἡ ὑπηρεσία, περιττὴ ἀποβαίνει ἡ ἐνταῦθα ἀποστολή μου. Λοιπὸν ποίαν ἄλλην ἐπίσπευσιν δύναμαι νὰ πράξω; Διὰ δὲ τὸν Σακελλαριάδην καὶ Σπυρακόπουλον, κατηγορουμένους διὰ πλημμελήματα, ἤτοι διὰ τὰς ὑποθέσεις τῶν ὁποίων ἡ ἐνέργεια ἐξηρτᾶτο ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ ἐμὲ, ἐφρόντισα καὶ τοὺς εἰσήγαγον νὰ δικασθῶσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ δικάζονται τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα, ἐκτὸς ἂν ἐπιτύχωσι καὶ νέας ἀναβολὰς ἀπὸ τὸ Δικαστήριον, ὅπερ δὲν πιστεύω. Δὲν ἐπιτρέπει ὁ χῶρος ὧδε νὰ σοὶ ἐκθέσω λεπτομερείας, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ κατανοήσῃς ἐναργῶς ὅτι ἐγὼ ἔχω πλειότερον ὑμῶν τὸ ἐνδιαφέρον νὰ ἐνεργήσω καὶ τάχιστα τὸ καθῆκον εἰς τοιαύτας ὑποθέσεις· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἔχω καὶ τὴν δύναμιν νὰ ἐξαναγκάσω τοὺς ἀποποιουμένους ἀνακριτάς· ἤδη θὰ παραλάβῃ τὰς ὑποθέσεις ταύτας ὁ Ἀγαπηνὸς διὰ νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως εἰς Γόρτυνα, καὶ εἰς αὐτὸν πλέον ἐλπίζω νὰ ἐκτελέσῃ ἐντίμως καὶ ἄνευ φόβου τὸ καθῆκόν του, ἀναχωρεῖ δὲ μετὰ δύω ἢ τρεῖς ἡμέρας. Ἡ παραγγελία μου ἐδόθη ρητὴ καὶ πρὸς αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς ἔκδοσιν ἐνταλμάτων συλλήψεως· ἃς περιμείνωμεν τὰς ἐνεργείας του μετ’ ὀλίγας ἡμέρας. Ἂν καὶ αὐτὸς ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμα τῶν ἄλλων, εἶναι ἀπελπισία. Αἱ μεταθέσεις φρονῶ ὅτι βλάπτουσι, διότι πάντες ἐπιθυμοῦσι ν’ ἀναχωρήσωσιν ἐκ Τριπόλεως, ἀκολουθοῦσιν ἑπομένως μετ’ ἐπιστασίας τὴν συμπεριφορὰν καὶ διαγωγὴν τῶν ἐπιτυχόντων διὰ τοῦ τρόπου τούτου τὴν μετάθεσιν καὶ οἱ θέλοντες νὰ γείνωσι διάδοχοί των, μάλιστα νῦν ἡ μὴ ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος ἐν Γορτυνίᾳ θεωρεῖται παρὰ τῶν κυρίων αὐτῶν μέσον πρόσφορον πρὸς ἐπιτυχίαν μεταθέσεως ἐκ Τριπόλεως. Μὴ χαίρῃς διὰ τὰς τοιαύτας μεταθέσεις. Παρακαλῶ νὰ ἐγχειρίσῃς ἀσφαλῶς τὸ ἐσώκλειστον. Ὅλος πρόθυμος ὁ σὸς Σπυρίδων Δουκάκης εἰσαγγελεὺς Τριπόλεως.» Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα αὐτὸν τὸν κύριον τὸν προήγαγον ὡς Πρόεδρον Πύργου, ἐκεῖνον, ὅστις εἶναι κομματάρχης τοῦ προαγορεύσαντος! Ἀλλὰ σήμερον ἔχομεν κανὲν μέσον; Δὲν μᾶς ἐρωτᾶτε, ἂν ἔχωμεν φίλον δικαστήν; Ἀναφορὰν ἔδωκα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι Ἐφέτης εἶναι ἐν Ναυπλίῳ πράκτωρ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, καὶ μόλα ταῦτα ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ παραπονῆται ἐκεῖνος, ὅστις, ἐὰν ἐξηκολούθει νὰ διοικῇ ἔπρεπε ν’ ἀλλάξωσιν ἐθνικότητα πολλοὶ τῶν συνεπαρχιωτῶν του, τὸ πλεῖστον σχεδὸν μέρος.

§20Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὸς ποῖον εἶναι ἡ ἐπιστολή;

§21ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Πρὸς τὸν Θεμιστοκλῆν Κοραμάντζον. Διὰ νὰ σχετίσωμεν αὐτά, ἀναγινώσκω καὶ τὰ ἑξῆς. «Πρὸς τὸν κ. Θεμ. Κοραμάντζον. Φίλτατε, Ἀνέγνων τὰς ἐπιστολὰς τοῦ Μαπαφιλιππακοπούλου καὶ Χηντιάδου καὶ σοὶ τὰς ἐπιστρέφω· εὑρισκόμεθα μεταξὺ τῆς δυστροπίας ἢ τῆς ἐλλείψεως εἰλικρινείας συναδέλφων καὶ τῆς ἀπληστίας τῶν ἐν Γορτυνίᾳ φίλων. Σᾶς παρακαλῶ νὰ γράψῃς αὐτοῖς ἐπιστολὰς παραμυθῶν ἢ ἀνακουφίζων αὐτούς.

Ὁ ὑμέτερος

Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ»

§22ΦΩΤΗΛΑΣ. Ποῖος σᾶς ἔδωκε τὰς ἐπιστολάς;

§23ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἀποτελοῦν μέρος τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, εἶναι τυπωμέναι. «Φίλε μου. Ἔλαβον τὴν ἐπιστολήν σου, δι’ ἧς μοῦ γράφεις ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου σὲ ἐπεφόρτισε νὰ μ’ ἐρωτήσῃς νὰ σοὶ δηλώσω ποίας θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαίας τὰς μεταβολάς, ἵνα γείνωσιν εἰς τὴν ἐν Γορτυνίᾳ οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν. Σπεύδω δὲ νὰ σοὶ ἀπαντήσω. Θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαίας μεταβολὰς νὰ γείνωσιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, τὸ νὰ παυθῶσιν εἷς δασονόμος, ἕξ δασοφύλακες καὶ εἷς γραφεὺς τοῦ ταμείου, οἵτινες μέχρι τοῦδε διετηρήθησαν τῇ συστάσει μου, ὥστε νὰ κενωθῶσιν αἱ θέσεις αὐτῶν καὶ νὰ διορισθῶσιν ἄλλα πρόσωπα τῆς ἐκλογῆς εἴτε τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν εἴτε τῶν ἄλλων συναδέλφων μου. Αὐτὸ ἦτον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἰδοποίησα ἐγκαίρως τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ἔμελλον νὰ δηλώσω πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος δὲν εὗρε τότε ἄτοπον. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατὰ συνέπειαν ἔγραψα εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, εἰς αὐτὸ δὲ καὶ ἐπιμένω. Οὐδὲ εἶμαι νήπιον ἵνα μοὶ δώσωσι ζαχαρικά τινα, ὅπως κατευνάσω τὴν παιδαριώδη ὀργήν μου· οὔτε εἶμαι ἐκ τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους δύναταί τις νὰ περιφρονῇ ἢ νὰ θεωρῇ κατωτέρους τῶν ἀπωτέρων φίλων τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοὺς λόγους μάλιστα τούτους εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον αἱ σκέψεις, αἵτινες ἕνεκα τούτου πρὸ πέντε ἤδη ἡμερῶν μὲ ἀπασχολοῦν, νὰ ἐπικρατήσωσι καὶ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν δυνηθῶ νὰ ἀποφύγω ἵνα κάμω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 5 Ἀπριλίου 1869.

Ὁ ὑμέτερος

Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ.

Κατεπεῖγον. Πρὸς τὸν κ. Θεμιστοκλῆ Κοραμάντσον κλπ. κλπ.

Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ.»

Ἀδελφὲ κύριε Θεμιστοκλῆ. Ναύπλιον, 6 Μαΐου 1869. Ὁ Ἀνάστος Βαχλιώτης μοὶ ἔδωκε δραχμὰς 60 δι’ ἔξοδά μου, ὅπως μεταβῶ ἐνταῦθα, καὶ δι’ ὑμετέρων ἐνεργειῶν ἐξαιρεθῇ εἷς κληροῦχος τοῦ 1868 Βασίλειος Μουσὰς ἢ Μουσὴς, ὅθεν φρόντισον νὰ ἀναθεωρηθῇ καὶ ἐξαιρεθῇ. Ἐντὸς 20 ἡμερῶν ἠδύνατο νὰ ἐξαιρεθῇ διὰ τῶν ἐνεργειῶν σας καὶ χωρὶς νὰ μεταβῶ ἐνταῦθα καὶ ὠφεληθῶ τὰ λεπτά. Τοῦ Ἀνάστου Βαχλιώτη ἔπεσα κοντὰ νὰ ἀφήσῃ τὸν Νικολόπουλον καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα τοῦ κ. Θεοδώρου· μ’ εἶπε, μάλιστα, νὰ μὴ διαδίδω τίποτε διὰ νὰ τὸ πράξῃ ἐν τῇ ἐνάρξει τῆς ἐκλογῆς, ἵνα μὴ τὸ ἀκούσουν οἱ Ἀποσκιταῖοι καὶ Σουλιμιωταῖοι, ἐκ δὲ τῶν αἱμοβόρων θηρίων Ἀποσκιταίων τί θὰ ἐλπίσῃς; Ὁ Χριστόδουλος μοὶ ὑπεσχέθη ἵνα μοὶ δώσῃ δραχμὰς 60, ὅπως φροντίσω καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν σας ἐξαιρεθῇ τὸ παιδὶ τοῦ Κακούρη· ἄν λοιπὸν εἶναι δυνατὸν, μοὶ γράφεις περὶ τούτου χωρὶς ἄλλο διὰ νὰ τοῦ τσακώσω τὰ λεπτὰ καὶ οἰκονομηθῶ. Μεθ’ ἑαυτοῦ μου εἶχον δύω πρὸς ἐξέτασιν κλητῆρας, τόν τε Νικόλ. Δουλάκην καὶ Χρ. Ἀνδριτσόπουλον· ἐξετασθέντες λοιπὸν προχθὲς τοῖς ἐδόθησαν διὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ χρυσοῦ Εἰσαγγελέως.....βαθμοὶ καλοί· φρόντισον λοιπὸν νὰ μοῦ στείλῃς τοὺς διορισμοὺς ἐσωκλείστως. Ἡ ἀδυναμία τοῦ Εἰσαγγελέως (Δουκάκη) πρὸς τὸ σύστημα καὶ ὑμᾶς μ’ ἔδωσαν ἀρίστην καὶ ἀνεκδιήγητον ἐντύπωσιν, μοὶ προσέθηκε νὰ σᾶς παραστήσω τὸν φανατισμὸν τῶν δικαστῶν Χαριτάκη, Κουμουνδούρου (γράφε Βουδούρου) κλπ. τί τοὺς φυλάττεις; προφανῶς μὲ εἶπεν ὁ αὐτὸς Εἰσαγγελεὺς ὑβρίζουν τὸ σύστημά μας, ὁ αὐτὸς Δουκάκης μοὶ εἶπε νὰ σᾶς εἰπῶ νὰ τοῦ στείλῃς μερικὸ χαρτὶ δι’ ἐπιστολὰς ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Θὰ κάμω ἀναφορὰν διὰ τὸν Θ. Γ. Γαλανόπουλον, ὅπου ἐφόνευσε τὸν Τάσην, νὰ τῷ χαρισθῇ ἡ ποινή· φρόντισον, καὶ περὶ τούτου. Νὰ παυθῶσιν οἱ κλητῆρες.....τρεῖς....Διόρισον δασοφύλακα τὸν Χ. Πανουσόπουλον ἢ φύλακα εἰς κανὲν τελωνεῖον. Τὸν υἱὸν τοῦ Καρακάλου διόρισον γραφέα Ἐπαρχείου, ἐπίσης τὸν Γεώργιον Χριστοδούλου πρωτοκολλητήν. Οἱ Διβριτσαῖοι εἶναι ἐνθουσιασμένοι ἕνεκα τοῦ Σχολείου (ἕπονται πολλαὶ ἄλλαι ἀπαιτήσεις καὶ τελευταῖον νὰ διορισθῇ ὁ γράφων ἁλαταποθηκάριος Μύλων). Τὶ νὰ σοῦ κάμω ὅπου δὲν μ’ ἄφησες νὰ μεταβῶ αὐτόθι· ἐγὼ ἔξοδα εἶχον, καὶ ροῦχα καλὰ εἶχον.....μετὰ τὰς ἐκλογὰς ὅμως θὰ μεταβῶ, διότι ὁ κ. Θεόδωρος μὲ γνωρίζει. Μετάθεσον τὸν Τσίακαν ἐκ Βάχλιας, τί τὸν φυλάττεις τὸν Βασιλειάδην;» Ὁ ἀδελφὸς Παπαφιλιππακόπουλος Πρὸς τὸν κ. Θεμ. Καραμάντζον.» «Φίλε κ. Θεμιστοκλῆ. Χαλκὶς, 23 Μαΐου 1869. Ἐπείσθητε ἐλπίζω ἤδη ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος ὅτι τὰ πρὸς ὑμᾶς γραφέντα ἦσαν ἀληθῆ καὶ τοῦτο διότι αἱ πληροφορίαι μας ἠρύοντο ἀπὸ διαφόρους πηγὰς ἐντίμων πολιτῶν. Ἡ ἐπιτυχία τῶν δύω τελευταίων ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὰς (ἐνταῦθα ὑπάρχει μία λέξις ἐσβεσμένη) ἐνεργείας τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς· διότι οὗτοι ἐν τῷ δήμῳ Χαλκιδέων ἔχουν πολλὰς ἀντιπαθείας καὶ ἰδίως εἰς τὴν πόλιν, ἥτις ἀρκετὰς ἔχει ψήφους ἕνεκα ἀτόμων τινῶν κακῆς ὑπολήψεως, ἐχόντων πλησίον των πολλὴν τὴν ἐπιῤῥοήν· ἀπόδειξις δὲ τούτου τρανὴ εἶναι ἡ περυσινὴ ἐκλογὴ μεθ’ ὅλας τὰς ἀσχημίας της, καθ’ ἣν ὁ μὲν πατὴρ ἔλαβεν 600 ψήφους, ἐνῷ ὁ υἱὸς ἐφέτος ἐπέρασε τὰς 900, ὁ δὲ ἕτερος μόνον 400 καὶ ἐφέτος 800. Γνωρίζοντες δὲ ταῦτα (ὑπεχρεώσαμεν) ἐδόθη ἡ ἀπαιτουμένη ἐνέργεια ἐδῶ, καὶ ἡ ἀπόλυτος ἐλευθερία εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς Κηρονολαίων, ἐξ ἧς ἐπήγασεν ἡ ἀνέλπιστος ἐκείνη πλειονοψηφία. Πρὸς δὲ ἡ ἐνίσχυσις τῶν ἐν τῷ Δήμῳ Ληλαντίων διὰ τῆς ἐμφρόνου διαγωγῆς τοῦ συνετοῦ Λουκάκου καὶ ἀντιμοιράρχου, καὶ ταῦτα πάντα πρὸς χάριν σου καὶ μόνον· διότι δὲν ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἅμα τοῦ κλονισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου μὲ ἕνα του βῆμα ὁ φίλος μας θὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀπέναντι σημεῖον, τότε δὲ ἐλπίζω νὰ τὰ εἴπωμεν. Ἐλπίζω ὅθεν νὰ ἦσαι εὐχαριστημένος καὶ νὰ ἔχῃς τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὅπου νομίζετε ὅτι ἔχομεν φίλους, οὗτοι εὑρίσκουσι πᾶσαν συνδρομὴν, καὶ ὅτι Καραβάδες καὶ Βουδοῦραι ἤθελον εἶσθαι ὄνειδος διὰ τὸν Μιχαλόπουλον, ἐὰν ἐπετύγχανον· ὅσον δὲ περὶ τῶν λοιπῶν, ἀνομίας ξένας δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναλάβωμεν. Ὅσον δύναται προσπαθεῖ νὰ μετριάζῃ αὐτάς. Μὴ ἔχουσα ἕτερον σ’ εὔχομαι ὑγείαν καὶ καλὴν ἐν τῇ Βουλῇ πλειονοψηφίαν. Καλλιῤῥόη Θ. Μιχαλοπούλου. Ἔχω πεποίθησιν ὅτι ὅ,τι σοὶ γράφω μένουσι μεταξύ μας. Σὲ εὐχαριστῶ διὰ τὴν φροντίδα, ἣν ἐλάβετε περὶ τῆς ἀποστολῆς τῶν πραγμάτων μου. Ἐκεῖ μέσα εἶναι καὶ διὰ βούτυρον καὶ διὰ χρήματα· ἐκεῖ μέσα εἶναι αἱ συναλλαγαὶ τὰς ὁποίας κατηγοροῦν. Ἐκτὸς τούτου καὶ ἄλλαι συναλλαγαὶ θὰ ἐκτεθῶσι κατωτέρω καὶ μεταγενέστεραι καὶ ἐγκληματικώτεραι. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ὁ ὁποῖος ἔκαμε Δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐν Γορτυνίᾳ, πῶς ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ τώρα καὶ πῶς ἐνηργήθησαν τότε. Τώρα αἱ ἐκλογαὶ ἐνηργήθησαν μὲ τρεῖς χωροφύλακας εἰς ἕκαστον τμῆμα, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ὑπὲρ τοὺς 2,000 ψηφοφόρους, ἐνῷ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ ὑπ’ αὐτοῦ, ἰδοὺ τὶ τῷ γράφει ὁ Δήμαρχος Δημητσάνης καὶ ἐξάδελφός του. Φίλτατε κύριε Θεμιστοκλῆ! Ἐν Δημητσάνῃ, 27 Ἀπριλίου 1869. Ἀπὸ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Γιάγκου ἐπληροφορήθην ὅτι ὁ κύριος Θεόδωρος κατὰ τὰς 28 τοῦ ἤδη λήγοντος ἀναχωρεῖ διὰ Κέρκυραν καὶ γράφω πρὸς ὑμᾶς νὰ ἐνεργήσητε δραστηρίως νὰ γείνωσι τὰ ἑξῆς: Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν, ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρά· δέον λοιπὸν νὰ ἐνεργήσητε, οἷς τρόποις δύνασθε, νὰ ἔλθουν ἐδῶ πλέον τῶν 220 στρατιωτῶν διὰ νὰ μὴ δύνανται οἱ ἀντίθετοι νὰ συλλογίζωνται ἐπιθέσεις καὶ καλπονοθεύσεις κατὰ τὴν συνήθειάν των. Νὰ ἔλθῃ μίαν ὥραν ἀρχήτερα ἡ στρατιωτικὴ δύναμις καὶ ὁ ὑπομοίραρχος Σαπουντζάκης. Οἱ ἀντίθετοι ἦλθον ἐνταῦθα καὶ τοὺς ἐγιουχάρισεν ὁ λαός. Θέλουν νὰ κάμουν τὸν συνδυασμόν των καὶ ὡς ἀδύνατοι ἀπειλοῦν ὅτι θὰ ἐπιτεθοῦν διὰ τῶν ὅπλων, ἀλλ’ ὅλα ταῦτα εἶναι χάλτια, δὲν θὰ ἀποκοτήσουν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις δυνάμεις. Πέρυσι, εἶχαν ἐδῶ στρατιώτας 470· ὥστε βλέπετε ὅτι μόνον οἱ ἥμισοι πρέπει νὰ εἶναι ἐδῶ ἀφεύκτως, καὶ φροντίσατε δραστηρίως νὰ σταλῶσιν. Ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὸν δῆμον Ἐλευσῖνος εἶσθε μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι καὶ ὁ Μιχαὴλ Πανταζόπουλος, τὸν ὁποῖον, ἂν ἔλθετε κάτω, τὸν πέρνομεν. Ἀπαιτεῖται λοιπὸν νὰ ἔλθετε, κ. Θεμιστοκλῆ, διὰ νὰ διευθύνετε τὰ Ἐλευσινιακὰ, διότι ἐκεῖ, ὡς γνωρίζετε, δὲν ὑπάρχει κανεὶς μὲ νειονιό. Ὁ Χριστόδουλος δὲν εἶναι εἰλικρινὴς, καὶ ἂν ἔμβῃ εἰς τὸν συνδυασμὸν καὶ ὁ γαμβρός του Ἀναστάσιος Βαχλιώτης, θὰ τὸν ἔχωμεν σφόδρα ἐναντίον καὶ πρέπει νὰ προλάβωμεν τὰ τοιαῦτα καὶ πρέπει νὰ σκεφθῆτε καὶ νὰ ἐλθῆτε δι’ ὀλίγας ἡμέρας. Εἶναι ἀνάγκη ἤδη νὰ γείνωσι μικρὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα κάμνουν ἐντύπωσιν εἰς τὸν τόπον. Νὰ παυθῇ ὁ κλητὴρ εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἡραίας ὀνόματι Γεώργιος Μιχαλόπουλος ἢ Δημητρακόπουλος· σᾶς εἶχε γράψει ὁ κ. Κ. Πλαπούτας, ἀλλὰ δὲν ἔγεινε τίποτε· νὰ ὑπάγετε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τὸν παύσετε καὶ νὰ μᾶς στείλετε τὴν παῦσίν του ἐδῶ διὰ νὰ τὴν στείλωμεν νὰ κοινοποιηθῇ. Εἰπὲ τοὺς ἀσπασμούς μου εἰς τὸν κ. Γ. Θανόπουλον νὰ ἐπιμεληθῇ νὰ τὸν κάμῃ καὶ νὰ μᾶς τὸν στείλετε νὰ στείλωμεν νὰ τοῦ κοινοποιηθῇ γρήγορα, διότι εἶναι ὁ ἀπόστολος τοῦ Πανουργιὰ καὶ τὸ πρωτοπαλήκαρον. Νὰ φροντίσητε νὰ σταλῇ γρήγορα ὁ διορισμὸς τοῦ ἑλληνοδιδασκάλου Ζατούνης Παναγοπούλου διὰ νὰ ἐνθουσιάσωμεν τοὺς Ζατουνίτας. Νὰ παυθῇ ὁ συμβολαιογράφος Κλείτορος Βασιλ. Κ. Οἰκονόμου ὡς ἀντίθετός μας εἰς τὸ Βαλτεσινίκο καὶ νὰ διορισθῇ ὁ Πάϊκος Α. Δημητρακόπουλος καὶ ἐνθαῤῥύνωμεν τοὺς Βαλτεσινικιώτας, αὐτὰ εἰπέτε παρακαλῶ τοῦ κ. Θεοδώρου ὅταν ἔλθῃ. Πολλὰ λέγουν οἱ ἀντίθετοι, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἔκαμαν τίποτε. Σήμερον ἐμάθαμεν ὅτι εἶναι εἰς τὸν συνδυασμὸν των καὶ ὁ Μάλλιαρης καὶ ὁ Γόντικας· ἄλλοι μᾶς λέγουν ὅτι δὲν ἠθέλησαν νὰ λάβουν μέρος καὶ εἶναι οἱ τέσσαρες σύμφωνοι, δηλαδὴ Νικολόπουλος, Γ. Πλαπούτας, Γεωργιάδης καὶ Προκόπιος Παπαδημητρακόπουλος καὶ θὰ πάρουν καὶ δύω ἔτι ἢ τὸν Α. Βαχλιώτην ἢ τὸν φαῦλον Σακελλαριάδην, καὶ νὰ ἴδωμεν ὅ,τι ἀποφασίσουν, θὰ σᾶς γράψωμεν. Ἐνεργήσατε δραστηρίως νὰ ἔλθουν νὰ κοινοποιηθοῦν αἱ χάριτες καὶ οἱ δικαστικοὶ καὶ δημοδιδασκάλων διορισμοὶ, διότι πολὺ ἐβράδυναν, καὶ τοῦτο μᾶς ἀφανίζει· οἱ ταμίαι καὶ ἔφοροι δὲν ἦλθαν εἰσέτι· ὁ ταμίας ἔχει ἁπλουμένους τοὺς εἰσπράκτορας καὶ καταδιώκουν λυσσωδῶς τοὺς φίλους μας, ἀλλ’ ὡς μᾶς λέγουν καὶ ὁ Καψῆς δὲν θὰ μᾶς ἀκούσῃ ὅσα καὶ ἂν τοῦ εἴπωμεν διὰ τοὺς εἰσπράκτορας, ὥστε ἂν εἶναι καὶ τοῦτο, ὁ κ. Αὐγερινὸς μᾶς πολεμᾷ· θὰ ἴδωμεν. Σᾶς ἀσπάζομαι. Κατέβα κάτω νὰ ἀνασάνῃς καὶ ὀλίγον, διότι αὐτοῦ ὑπάρχει πολὺ δουλειά.

Ὁ ἀδελφὸς

ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ.

Σημείωσις (τοῦ Κουραμάντζου) ὁ Πανταζῆς ἡτοίμασε τὸ Διάταγμα κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργοῦ· ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ καὶ νὰ τὸ πάρῃ μαζῆ του ὁ κ. Θεόδωρος. Πρὸς τὸν κ. Θεμιστοκλῆ Κ. Κουραμάντζον, διεκπεραιωτὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀθήνας.» Σᾶς ἀναγινώσκω, κύριοι, καὶ τὴν ἑξῆς ἐπιστολὴν τοῦ τότε Νομαρχεύοντος πρὸς τὸν αὐτὸν κ. Κοραμάντζον. «Ἐν Τριπόλει, 14 Μαΐου 1869. .................................................... Ὁ κ. Θεόδωρος γνωρίζει καλῶς, ὅτι καὶ διὰ τοὺς ἐνταῦθα φίλους του ἐνδιαφέρομαι καὶ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἢ ἄλλην αἰτίαν ἔχω νὰ συμπαθῶ ὑπὲρ τοῦ προσώπου περὶ τοῦ ὁποίου μοὶ γράφετε. Τὸ Ὑπουργεῖόν σας ὅμως διώρισε τὸ νῦν ὑποδεέστερον προσωπικὸν τῆς Νομαρχίας ἐξ ἀνθρώπων ἀνηκόντων ἀποκλειστικῶς πρὸς τὸν κ. Παλαμήδην. Μετὰ τοῦ κ. Παγανέλη δὲν δύναμαι νὰ συνεννοηθῶ περὶ πολιτικῶν ὑποθέσεων, καὶ μόλα ταῦτα ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ἐνεργεῖται καὶ ἐνταῦθα φρονίμως πρὸς ἀποφυγὴν σκανδάλων· ἀγαπῶ τὰ πράγματα καὶ οὐχὶ τὰς ἄνευ ἀποτελέσματος ἐπιδείξεις, φρονῶ δὲ ὅτι ὁ συνδυασμὸς τοῦ κ. Παλαμήδη δὲν θέλει ἐπιτύχει ἴσως καὶ ὁ ἴδιος διακινδυνεύσῃ· ἔχω καὶ τινας ἀμφιβολίας πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν κυρίων Χριστοπούλου καὶ Εὐταξιοπούλου· ὑποπτεύομαι ἐνδεχομένην ἐκ μέρους τῶν συντρόφων των ἀδιαφορίαν ἢ μὴ εἰλικρινῆ ὑπὲρ τῶν δύω τούτων φίλων ἐνέργειαν· εἴθε αἱ ὑπόνοιαί μου αὗται, ἃς διεκοίνωσα καὶ πρὸς τοὺς ἰδίους, νὰ μὴ ἐπαληθεύσωσιν. Ἐὰν ὁ κ. Θεόδωρος ἀφιχθῇ αὐτόθι ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, ἀνακοινώσατε καὶ πρὸς αὐτὸν τὸ περιεχόμενον τῆς παρούσης. Ὁ φίλος Σου Σ. Θεοφανίδης. Ἕπεται ἰδιόγραφος σημείωσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρὸς τὸν κύριον Θεμιστοκλῆ Κοραμάντζον Διεκπαιραιωτὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς Ἀθήνας.» Οὕτω πως, κύριοι, ἐνόει αὐτὸς νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς, οὕτω πως ἐννόει νὰ πολιτεύηται, καὶ διὰ τοῦτο παραπονοῦνται καὶ σᾶς θέτουν πολιτικὸν ζήτημα· οὕτω πως ἐννοῦν τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον κόπτονται. Τὸν λαὸν, λέγουν, ἄφετέ τον ἐλεύθερον. Ποῖος τὸν ἐμποδίζει νὰ ἦναι ἐλεύθερος; Ὁ λαὸς, ὅταν μᾶς ἀκούει νὰ λέγωμεν αὐτὰ, ἐντρέπεται διὰ τὸν ἑαυτόν μας, διότι ἐννοεῖ ποῖον συμφέρον μᾶς παρακινεῖ νὰ λέγωμεν ταῦτα. Ἀλλ’ ἀφίνω αὐτὰ καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς συναλλαγῆς, εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐχάλασεν τὸν κόσμον ὁ προαγορεύσας. Ἠξεύρετε τί συνέβη τότε ὅταν ἦτον Ὑπουργός; Δὲν ἔχετε ἢ νὰ ἀνατρέξητε εἰς τὸν Νομικὸν Σύμβουλον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐντιμότατον καὶ ἀμερόληπτον ἄνδρα καὶ ἀπὸ αὐτὸν θὰ μάθητε τί συνέβαινεν. Ἅμα ἤρχετο Ὑπουργὸς ὁ προαγορεύσας, ὅλαι αἱ ὑποθέσεις ἐστέλλοντο εἰς τὸν Φαρμακόπουλον, γαμβρόν του ἐπ’ ἀδελφῇ, αὐτοῦ δὲ οἱ υἱοὶ διέθετον καὶ τὰς θέσεις καὶ τὰς χάριτας καὶ τὰς ὑποθέσεις ἐπ’ ἀμοιβῇ· συνετάσσοντο ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐτόλμησαν καὶ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων Ναυπλίου νὰ παρουσιάσουν οἱ ἀνεψιοὶ τοῦ προαγορεύσαντος! Ἔχει δὲ καὶ τὸ θάῤῥος νὰ κατηγορῇ ἄλλους. Αὐτὰ εἶνε δημοσιευμένα εἰς τὰς Νέας Ἰδέας, αὐτοὶ εἶναι ἐπίσημοι τίτλοι. Εἶναι τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε καιρὸν νὰ φέρῃ αὐτὰ εἰς φῶς καὶ προβῇ εἰς καταδίωξιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφίνω αὐτὰς τὰς συναλλαγὰς τὰς ἐπισήμους καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν συναλλαγὴν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δικαιοσύνην. Ὁ Μαντζουράνης, πρώην συνάδελφος καὶ ὀπαδὸς τοῦ προαγορεύσαντος, εἶχε συντάξει ἐπίσημον συμβόλαιον μετὰ τῶν χωρικῶν Μαυρείων νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτοὺς νὰ κερδήσωσι δίκην ἐναντίον τῶν Σπηλιοπούλων, καὶ ἐὰν χάσουν νὰ τοὺς πληρώσῃ 3000 δραχμὰς, ἐὰν δὲ τοὐναντίον νὰ ἔχῃ αὐτὸς τὰς ὠφελείας. Ὁ δὲ προαγορεύσας ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεστήριξε τὰς αἰσχίστας αὐτὰς συναλλαγάς. Ὅλα αὐτὰ εἶνε ἐπίσημα συμβόλαια, ζητήσατέ τα νὰ ἴδητε. Καὶ μήπως νομίζετε ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν ἔφερεν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔφερε ν’ ἀποβάλῃ διὰ παντὸς τὴν ἐξουσίαν ἐκ τῶν χειρῶν του ὁ προαγορεύσας; Ἡ συμπεριφορὰ αὐτοῦ ἔκαμε τὸν κόσμον νὰ μὴ ἠξεύρῃ ποῦ νὰ καταφύγῃ. Ἐνθυμεῖσθε δὲ τότε πόσα ἐξετέθησαν ὅτι ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς ἐκλογάς· ἐν διαστήματι τεσσαράκοντα καὶ μόνον ἡμερῶν ἐν ἔτει 1871 τῆς ὑπουργίας του ἀνέτρεψεν ὁλόκληρον τὴν ὑπαλληλίαν. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῆς «Παλιγγενεσίας» κατάλογον μεταβολῶν, γενομένων καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ἐν Γορτυνίᾳ ὑπαλληλίας καὶ ἀνερχομένων εἰς διακοσίας περίπου). Λοιπόν, κύριοι, αὐταὶ εἶνε αἱ συναλλαγαί· ὄχι ἀόριστοι, ἀλλὰ ὡρισμέναι. Ἡ συναλλαγὴ καὶ ἡ ἀγορὰ τῶν θέσεων ὡς καὶ αὐτῶν τῶν ἱερέων ἦτο πλήρης ἐν Γορτυνίᾳ. Καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ δημοσιεύσω ἔγγραφον ὅτι ὑπῆρχον συμφωνίαι ὅτι ἂν χειροτονηθῇ τις ἱερεὺς, νὰ πληρώσῃ 300 δραχμὰς εἴς τινα κομματάρχην τοῦ προαγορεύσαντος, ἐὰν δὲ τοὐναντίον νὰ λάβῃ 200. Ἂς ἔλθουν νὰ μᾶς εἴπουν ἂν συνέβη τοιοῦτόν τι καὶ ἤδη. Εἶναι αἶσχος νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰς καταστροφὰς, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον τότε χώραν καὶ τί συνέβη εἰς πάντα ὑπάλληλον. Λοιπὸν περὶ τίνος πρόκειται σήμερον; Αὐτὸ εἶνε τὸ πολιτικὸν ζήτημα; Αὐτὰ εἶναι τὰ παράπονα; Καὶ λυποῦμαι, κύριοι, διότι θέλουν νὰ παραστήσουν εἰς τὸν κόσμον ὅτι κἄτι τι συμβαίνει, καὶ ὅτι κινδυνεύει τὸ πᾶν καὶ ὅτι πρέπει νὰ φέρωμεν αὐτὸν νὰ μᾶς σώσῃ, καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον νὰ φωνάζῃ ὡς κτυπούμενος. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, παραστάσεις, αἵτινες λαμβάνουσι χώραν πρὸς ἀποπλάνησιν· αὐτὰ εἶναι συνειθισμένα, ἀλλὰ κατέπεσαν· σήμερον ὑπερισχύουσι τὰ πράγματα καὶ ἡ ἀλήθεια. Ὁ λέγων ἀληθῆ δὲν ἔχει ἀνάγκην παραστάσεων· σήμερον εἶναι ἀρκετὰ πεφωτισμένοι ὄχι μόνον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὁ ὅλος ὁ κόσμος μέχρι τοῦ τελευταίου, καὶ θέλουν πράγματα καὶ θέλουν νὰ ἰδοῦν καὶ τὰ ἀποτελέσματα· διότι διὰ νὰ ἀποφασίσῃ τις, πρέπει νὰ ἔχῃ πράγματα. Αὐτά, κύριοι, εἶναι ἐπίσημα. Καὶ ὅταν ἔχῃ ἐπισήμους ἀποδείξεις ὁ λαὸς, ὅτι 22 ἐτῶν πολιτικὸς βίος οὐδόλως τὸν ὠφέλησε, τί δύναται πλέον νὰ περιμένῃ; Ἠμπορεῖ καὶ 40 ἔτη νὰ πολιτευθῇ καὶ οὐδὲν νὰ κάμῃ. Ποῖα εἶνε τὰ ἔργα σου, διὰ νὰ πεισθῶμεν ὅτι σὲ ἠδίκησεν ἡ κοινωνία, ἀξιότιμε συνάδελφε; Ποῖα τὰ ἔργα σου ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ; Φρίκη, κύριοι, σᾶς καταλαμβάνει. Καὶ ἂν πρέπῃ νὰ ἔχῃ τις παράπονον, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς πρὸ πάντων, διότι τὸ μεγαλείτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας, οὐ μόνον παντελῶς παρημελήθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ προαγορεύσαντος, ἀλλὰ καὶ ἐπίτηδες ἐμποδίζετο. Ἡμεῖς δὲ ἀγωνιζόμενοι νὰ κατασκευασθοῦν οἱ δρόμοι, καὶ αἱ γέφυραι, ἐργαζόμεθα καὶ διὰ τὸν τόπον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν προαγορεύσαντα. Καὶ θέλομεν νὰ γείνῃ ὁ δρόμος, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ κοπιάζῃ ὅταν μεταβαίνῃ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν του καὶ νὰ πάθῃ τι ὁ συνάδελφός μου ἔπειτα ἀπὸ τόσα ἔτη τοῦ πολιτικοῦ του βίου καὶ νὰ δύναται νὰ περιοδεύσῃ μὲ τὸ ἁμάξι του. Ἔγεινεν ἓν Γυμνάσιον καὶ ἐχάλασεν τὸν κόσμον. Διατί; Διότι ἐγὼ εἰργάσθην πρὸς σύστασιν αὐτοῦ. Ἰδοὺ δὲ διατί μᾶς ἔκαμεν τὴν χάριν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐσύστησε Γυμνάσιον εἰς τὴν Δημητσάνην, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μεταβαίνουν εἰς ἄλλα Γυμνάσια καὶ διότι ἡ Δημητσάνη ὑπῆρξεν ἡ ἑστία τῶν φώτων. Σεῖς δὲ τί ἐκάμετε, κύριε, σὺ ὁ ὁποῖος ἔρχεσαι νὰ φέρῃς πολιτικὸν ζήτημα; Μάλιστα, ὅποιος ἄλλος θέλει καὶ ἠμπορεῖ καὶ ἐννοεῖ νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα, αὐτὸν τὸν ἐννοῶ καὶ πολιτικὸν ζήτημα νὰ φέρῃ καὶ τὴν Ἐξουσίαν νὰ ἐπιδιώξῃ, ἀλλ’ ἄνθρωπος δεδοκιμασμένος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἀξίωσιν. Μᾶς ἔφερεν, κύριοι, τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα· δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! Ἐγὼ εἰς τὰ ἐξωτερικὰ δὲν εἶμαι ἀναμεμιγμένος, οὔτε τὰ γνωρίζω, οὔτε τὰ ἐξετάζω τόσον. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅλοι γνωρίζετε τὰ κατὰ τὴν ἔξοδον τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν Θεσσαλίαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ὑπουργείας του πῶς ἀπέβησαν καὶ εἰς ποῖον ἐξευτελισμὸν μᾶς ἐξέθηκαν ἐνώπιον τῶν ξένων Πρέσβεων.

§24ΤΖΑΝΕΣ. Καλλίτερα νὰ τὸ ἀποσιωπήσητε αὐτό.

§25ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω πράγματα.

§26ΤΖΑΝΕΣ. Ἄλλως, κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον.

§27ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τίνα ἀξιοπρέπειαν εἶχεν ἡ Ἑλλὰς ὅτε ἦτον ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ προαγορεύσας, καὶ ποῖαι ἦσαν αἱ ἐλπίδες τῆς Ἑλλάδος καὶ πῶς ἐπληγώθησαν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ εἰσέλθωμεν καὶ εἰς τὰ περὶ Προξένων, θέλετε ἰδεῖ βιβλία ὁλόκληρα καταχρήσεων καὶ θέλετε ἰδεῖ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔγειναν εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἔργα καὶ ἡμέραι». Λοιπὸν αὐτὴ εἶναι ἡ ἀξιοπρεπὴς ἐξωτερικὴ πολιτική; Καὶ εἶναι δίκαιον νὰ κατακρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν διότι ἐβράδυναν τινὰ ἐκτελεστήρια; Ἐὰν τὴν κατηγόρει δι’ ἄλλο τι, οἷον ὅτι ἐξευτέλισε τὸ Ἔθνος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διότι πρὸς τοὺς ξένους Πρέσβεις ἐφέρετο ἐξευτελιστικῶς, ἢ ἐπρόδωκε τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἢ ἐξέθηκε τὸ Ἔθνος εἰς κινδύνους, τότε ἐννοῶ ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀγορεύσῃ περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐχάλασε τὸν κόσμον διότι ἡ Κυβέρνησις ἔκαμεν πρεσβευτὴν τὸ κ. Σκουλούδην! Κύριοι, χθὲς συζητουμένου τοῦ νόμου περὶ προσόντων, ἤκουσα ὅτι δύω εἶναι αἱ θέσεις, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς προσόντα, ἡ θέσις τοῦ Νομάρχου καὶ ἡ θέσις τοῦ Πρεσβευτοῦ, διότι ὁ μὲν Νομάρχης εἶναι τὸ ἐμπεπιστευμένον ὄργανον τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου, ὁ δὲ Πρεσβευτὴς τὴν ἐξωτερικήν. Λοιπὸν δύνασθε νὰ ἐξετάσητε ἢ νὰ ὁρίσητε τίνα πρέπει νὰ διορίσῃ ἡ Κυβέρνησις Νομάρχην ἢ Πρεσβευτήν; ὁ Πρεσβευτὴς ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν διαταγῶν, τὰς ὁποίας λαμβάνει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Λοιπὸν δὲν δύνασθε νὰ ἐπέμβητε εἰς αὐτό. Εἶναι φοβερὸν, κύριοι, πρᾶγμα, ζητήματα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει καὶ ὁ τελευταῖος ὑπάλληλος, νὰ τὰ παρουσιάζουν ὡς δεινὰ ἔκτακτα κατὰ τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἐντροπή. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν ἔπρεπε βεβαίως ν’ ἀπορίσητε περὶ τῶν ἄνω, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν πῶς ἐτόλμησε νὰ θίξῃ ἐκεῖνο τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον κάθε ἄλλος ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ ἐκτὸς αὐτοῦ, ἤτοι τὸ ζήτημα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Εἰς αὐτὸ τί ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ἐκεῖνος ὅστις οὐδέποτε ἐνήργησέν τι περὶ αὐτοῦ, ἐκεῖνος ὅστις δὲν ἐνόησεν ὅτι πρώτη βάσις εἶναι ἡ συγκοινωνία καὶ αὐτὸ διακρίνει τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη; Λοιπὸν πῶς προσηνέχθη ὁ προαγορεύσας εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, ὅτε ἦτον ὑπουργός; Θὰ θαυμάσητε, κύριοι, ὅταν ἀκούσητε ὅτι οἱ ἰδιῶται ἔκαμνον ἀναφορὰν καὶ ἐζήτησαν νὰ καταθέσωσι κεφάλαια διὰ νὰ οἰκοδομήσουν μίαν γέφυραν διὰ νὰ μὴ πνίγεται ὁ κόσμος, καὶ ἐντούτοις δὲν ἐπετράπη οὐχὶ μόνον νὰ γείνῃ ἡ γέφυρα, ἀλλὰ καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἀναφορᾶς εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὸ κακόηθες δικαιολόγημα ὅτι, ἀφοῦ ἐπὶ τόσα ἔτη, ἤτοι τριάκοντα καὶ πλέον, οἱ Γορτύνιοι δὲν εἶχον γέφυραν, διατί νὰ ζητοῦν αὐτὴν τώρα, ὅτε συνείθησαν! Καὶ εἶναι ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ διατάξητε, κύριε ὑπουργὲ, τὸν διεκπεραιωτὴν νὰ φέρῃ τὴν ἀναφοράν. Αὐτὰ, κύριοι, εἶναι γεγονότα. Καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ κατηγορήσω τὸν ἄνθρωπον, διότι ἀρκούντως ἐδικαιολόγησε πέρυσι αὐτοὺς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν ὅτι οἱ πρῴην ὑπουργοὶ δὲν ἔλαβον τὸν καιρὸν νὰ ἐργασθῶσι. Ἐὰν δὲν ἔλαβον τὸν καιρὸν νὰ ἐργασθῶσι, δὲν ἔλαβον τὸν καιρὸν καὶ νὰ δαπανήσωσι. Ποῖα εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ὁ προαγορεύσας εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐπὶ τόσα ἔτη πολυτευόμενος; Καὶ μόλα ταῦτα ἡ ἀτυχὴς αὐτὴ ἐπαρχία εἶχε τὴν ὑπομονὴν πάντοτε νὰ δίδῃ τὴν ψῆφόν της κατ’ ἔτος καὶ νὰ ἐλπίζῃ! Ἕνεκα αὐτῶν τῶν λόγων ἔκαμα τὰς παρατηρήσεις ταύτας καὶ εἶπον: εἶναι ἐντροπὴ νὰ ὁμιλῆτε περὶ ὁδοποιΐας. Ἡμεῖς πνιγόμεθα εἰς τοὺς ποταμοὺς, ἡμεῖς προσφέρομεν τὰ χρήματά μας, ἡμεῖς προσφέρομεν τὴν ψῆφόν μας, λέγουσιν οἱ κάτοικοι Γόρτυνος! Καὶ μόλα ταῦτα ἀνύψωσεν εἰς ζήτημα τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας ὁ προαγορεύσας, διότι ἐπέρασεν εἰς τὸ Διάταγμα καθὼς καὶ ἕτεραι ὁδοί! Εἴθε νὰ γείνουν, κύριοι, πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου ὁδοὶ, καὶ δίδω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν προαγορεύσαντα νὰ λέγῃ ὅτι ἔγειναν ἕνεκα αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ γείνουν καὶ ὄχι νὰ ἐμποδίζωμεν νὰ γείνουν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφοῦ βλέπετε πῶς προσηνέχθη εἰς τὰ πραγματικὰ γεγονότα καὶ τὰ πραγματικὰ ζητήματα, ἂς ἴδωμεν πῶς προσηνέχθη καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, παραστήσας ὅτι κατεστράφη ἡ παίδευσις, διὰ τῆς ὑπαγορευθείσης αὐτῷ παρ’ ἄλλων κλασικῆς θεωρίας (διότι ὁ ἴδιος δὲν ἀντιλαμβάνεται, οὔτε τί ἐστὶ ἐκπαίδευσις, οὔτε πῶς αὕτη θὰ ἐπιτευχθῇ), ὅτι ἡ μὲν διοίκησις ὑπηρετεῖ τὸ παρὸν, ἡ δὲ ἐκπαίδευσις τὸ μέλλον. Πῶς προσηνέχθη ὡς ὑπουργός; Ἰδοὺ πῶς προσηνέχθη. Ἡ πατρίς του, τὰ Λαγκάδια, δίδει σωρείαν δημοδιδασκάλων, ὅταν δὲ ἐν ἔτει 1879 ἐνηργεῖτο ἐκλογὴ ἐν Γορτυνίᾳ καὶ εἶχεν ἐκτεθῆ αὐτὸς ὁ ἴδιος ὑπουργὸς εἰς τὸν ἀγῶνα ὡς ὑποψήφιος βουλευτὴς, ὅλοι οἱ συμπολῖταί του δημοδιδάσκαλοι ἔλαβον ἄδειαν καὶ μετέβησαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν πρὸς ψηφοθηρίαν ὑπὲρ αὐτοῦ! Τίς ἐκ τῶν πολιτευομένων δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς διδασκάλους νὰ γείνουν κομματάρχαι; Ἰδοὺ τί θὰ εἰπῇ ἐκπαίδευσις κατὰ τὸν κύριον προαγορεύσαντα, «ἀποτύφλωσις τῶν μαθητῶν καὶ διαφθορὰ καὶ ἀποστολὴ τῶν δημοδιδασκάλων εἰς τὰς ἐκλογάς». Καὶ ταῦτα ἐν γνώσει, διότι ἐναντίον τῆς ἐκθέσεως τοῦ Ἐπόπτου διετήρει δημοδιδασκάλους, οἵτινες μόνον ἐνήργουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ πεταλωτοῦ καὶ οὐδέποτε ἐδίδασκον! Τί ἔχομεν ὅμως σήμερον εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μας; ἕνδεκα τῆς νέας μεθόδου δικασκάλους. Καὶ ἠξεύρετε τί σημαίνει ἕνδεκα δημοδιδάσκαλοι τῆς νέας μεθόδου; Οἱ κάτοικοι τρέχουν καὶ διατρέφουν τοὺς διδασκάλους, ἀπὸ τὸν μέγιστον πόθον τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων των, οἱ δὲ διδάσκαλοι γράφουν εἰς τοὺς οἰκείους των ὅτι δὲν θέλομεν νὰ μᾶς στείλητε τίποτε. Καὶ μόλα ταῦτα κατακρίνει αὐτὴν τὴν κατάστασιν! Διατί; διότι δὲν εἶναι κατεστραμμένα τὰ σχολεῖα καὶ διότι θὰ γείνουν καὶ ἄλλοι, οἵτινες ἴσως κάμουν καλὸν εἰς τὴν πατρίδα καὶ ἴσως ρίψουν λίθον ἀναθέματος κατὰ τῶν ὀπισθοδρομικῶν λαθρεμπόρων τῆς ψήφου των, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἔργον, λέγει, ὅτι εἶναι ἀπελπιστικὸν καὶ καταστρεπτικόν. Δὲν ἠμπορῶ, κύριοι, νὰ εὕρω τὸν λόγον διατί κατακρίνει τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Νομίζω ὅμως, ὅτι τοῦτο πράττει, διότι ἀπελύθη ὁ συνεταῖρος καὶ τὸ ὄργανον αὐτοῦ εἰς τὰ τοιαῦτα, ὁ Διευθυντὴς τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ὁ πρώην, Πετρίδης. Λάβετε ὅμως τὰ «Ἡμερήσια Νέα», φίλην ἐφημερίδα αὐτοῦ τοῦ προαγορεύσαντος, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ὁ Πετρίδης εἶχεν ἔργον νὰ συνιστᾷ τὴν συνδρομὴν τῆς «Πρωΐας», καὶ νὰ καταβροχθίζῃ εἰς ἐπιθεωρήσεις δύω σπουδαῖα κονδύλια ἄνω τῶν 200 χιλιάδων δραχμῶν, προωρισμένα ἄλλως εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐχάλασε τὸν κόσμον ὅτι κατεστράφη ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις, διότι ἐπαύθη ὁ Πετρίδης! Τὰ ἄνω γράφουν τὰ «Ἡμερήσια Νέα», καὶ δὲν τὰ λέγω ἐγὼ διὰ νὰ κατηγορήσω τὸν ἄνθρωπον. Τώρα ἀφίνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνθυμεῖσθε ὅλοι καὶ τὸ ὁποῖον ἔλεγε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ὅτι ἓν εἶδος σχολείου πρέπει νὰ γείνῃ δι’ ὅλα τὰ σχολεῖα τῶν δήμων. Καὶ ἐν τούτοις ὁ ὑπουργὸς τῆς Πρωσσίας εἰς τὸν ὁποῖον ἔγραψαν, εἶπεν ὅτι ὄχι μόνον εἰς κάθε χωρίον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ δημοτικὸν σχολεῖον ἴδιον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ, ὅταν ὑπάρχωσιν πολλὰ σχολεῖα, δὲν δύνανται νὰ ᾖναι ὅμοια. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς, ὅστις ἔλαβεν αὐτὴν τὴν πληροφορίαν, τὰ ἐξέθεσε, καὶ εἶναι εἰς κατάστασιν ἕκαστος νὰ ἐννοήσῃ ἐὰν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἔχει συνείδησιν ποῖα πρέπει νὰ ᾖναι τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικὰ τοῦ Κράτους. Καὶ ἐν τούτοις ἐδῶ μᾶς ἐπαγγέλλεται τὸν πανεπιστήμονα διότι οὐδὲν γινώσκει. Ἀλλὰ ἔρχομαι εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον πολὺ τὸν ἠνόχλησεν, τὸ περὶ τῶν ἐπιστράτων χωροφυλάκων. Κύριοι, ὁμολογουμένως αὐτὴ ἡ Βουλὴ, ἡ ἰδική μας, ἔχει κάμει ἓν μέγιστον ἀδίκημα καὶ αὐτὸ εἶναι τῶν ἐπιστράτων χωροφυλάκων· διότι, ἀφοῦ ὅλους τοὺς ἄλλους τοὺς ἀπέλυσαν, κρατοῦν ἀδίκως καὶ σκληρῶς τοὺς ἐπιστράτους χωροφύλακας καὶ τοὺς ἐθελοντάς.

§28Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, ὄχι.

§29ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κρατοῦν ἓν μέρος μόνον· ἀλλὰ ποῖοι εἶναι οὗτοι; οἱ φοιτηταὶ, κύριοι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τοῦ Πανεπιστημίου. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης; Δὲν πρέπει νὰ ἀπολυθῶσι καὶ αὐτοὶ, καὶ ἂν στερηθῇ ὀλίγων ἀνδρῶν ἡ ὑπηρεσία παρὰ νὰ καταστρέφηται τὸ μέλλον αὐτῶν τῶν νέων; Αὐτοὶ λοιπὸν οἱ ἀτυχεῖς ἐπίστρατοι, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσι πρὸ πάντων εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος, ἦσαν ὅλοι κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς εἰς τὴν Γορτυνίαν ψηφοθηροῦντες ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ 17 ἐξ αὐτῶν ἀπέκλεισαν τὸν συνδυασμόν μας εἰς τὸν δῆμον Ἡραίας τῇ διαταγῇ τοῦ φίλου του ὑπομοιράρχου Πανταζοπούλου ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν, ὅτι ὑπῆρχον φυγόδικοι. Ὁ δυστυχὴς Νικολόπουλος, ὁ ὁποῖος ἦτον ἐκεῖ, τὰ ἐχρειάσθη καὶ δὲν ἐξῆλθεν ἀπὸ τότε εἰς περιοδείαν παρὰ εἰς μέρη τινὰ τῆς ἐπαρχίας. Παρακαλοῦμεν λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀτυχεῖς νὰ εἰσαγάγῃ νόμον νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν ὡς ἐπίσης καὶ τοὺς ἐθελοντὰς, καθόσον μάλιστα δὲν δύνανται μὲ εὐχαρίστησιν νὰ ἐκτελέσωσι καμμίαν ὑπηρεσίαν, ὡς κατ’ ἀγγαρείαν μένοντες ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ, ἵνα λείψῃ καὶ ἀπὸ τὴν ἐνόχλησιν τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος, διότι θὰ τὸ θέσῃ ζήτημα μεθαύριον καὶ ἐγὼ θὰ καταψηφίσω ἐναντίον της. Ἠκούσατε, ὅτι ἔκαμε λόγον καὶ περὶ εἰσπρακτόρων καὶ ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ οἱ φίλοι του, ἐν οἷς καὶ ὁ φίλος του ὡς ὑποψήφιος δήμαρχος ἐκτεθεὶς Πέτρος Δημητρακόπουλος, ὄχι μόνον δὲν ἠνοχλήθησαν, ἀλλ’ οὐδὲ ἐπάτησεν εἰς τὴν οἰκίαν των ὁ εἰσπράκτωρ. Καὶ μόλα ταῦτα ἔρχεται καὶ λέγει τοιαύτας φαντασμαγορίας ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ τοιαύτας ἀνακριβείας, ὥστε καὶ ὁ ἴδιος ἐντρέπεται νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ. Καὶ ἔχει δίκαιον ν’ ἀπουσιάζῃ, διότι πάντα ὅσα εἶπεν ἀποδεικνύονται ἀνακριβῆ· καὶ ἡ συναίσθησις αὕτη πάλιν ἀρκεῖ, καθόσον εἶναι ἐλπὶς προόδου. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω, κύριοι, περὶ τῆς καταφορᾶς του ἐκείνης κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ; Παρέστησεν, ὅτι διὰ νὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον 9 ἢ 5 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ φόρου τούτου, θὰ δαπανήσῃ 2 ἑκατομμύρια. Αὐτὸ εἶναι τρομερὸν πρᾶγμα, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι προϊόντος τοῦ χρόνου ὄχι μόνον δὲν θὰ δαπανῶμεν τὰ δύω ταῦτα ἑκατομμύρια, ἀλλ’ οὐδὲν θὰ δαπανῶμεν, ἡ εἴσπραξις θὰ γείνῃ κανονικὴ ἀφοῦ ὁ κόσμος συνειθίσῃ εἰς τὸν φόρον τοῦτον καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ εἰσπράττωμεν ἐννέα ὅλα ἑκατομμύρια. Αὐτὰ εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐδὲ πρέπει νὰ λέγωνται. Ἰσχυρίσθη ὁ προαγορεύσας ὅτι αὐτὰ ἔφερον καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἡμερομισθίων. Ἀλλὰ, κύριοι, ὡς γνωρίζετε, τὴν αὔξησιν τῶν ἡμερομισθίων τὴν ἔφερον ἡ ἐπιδημία καὶ αἱ ἀσθένειαι καὶ ἡ ἔλλειψις ἐργατῶν, παντάπασι δὲ οἱ φόροι. Ἀλλὰ μήπως ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἔκαμέ ποτε περιοδείαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ἵνα ἐννοήσῃ τὸν λόγον τῆς αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων, ἵνα ἴδῃ ὅτι ἕνεκα τῆς εὐλογίας οἱ ἐργάται ἀπεχώρησαν τῆς ἐργασίας, μὴ θέλοντες νὰ διακινδυνεύσωσι, καὶ ἐκ τούτου προῆλθεν ἡ αὔξησις τῶν ἡμερομισθίων; Ἐννοεῖ μόνον νὰ λέγῃ ἐντεῦθεν λόγια πολλά, τὰ ὁποῖα δὲν συμβιβάζονται οὔτε μὲ τὰ πράγματα, οὔτε μὲ τὴν λογικήν. Κύριοι, γνωρίζω, ὅτι ἐξηντλήθη ἡ ὑπομονή σας, καὶ τὴν ἐξήντλησε τὴν ὑπομονήν σας αὐτὸς ὁ προαγορεύσας καθὼς καὶ τὴν τῶν φίλων του, οἵτινες χθὲς ἐφώναζον ὅτι ἀρκεῖ, κ. Δηλιγιάννη. Ἐγὼ ἐφρόντισα ὅσον ἠδυνάμην νὰ συντάμω τὸν λόγον, ἤδη δὲ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δι’ αὐτὰ τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα εἶπον, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐπιεικῆ κρίσιν σας, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι προσεπάθησα ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ ὀχυρωθῶ ἐντὸς τῆς ἀληθείας καὶ τῶν πραγμάτων καὶ νὰ ἐκτιμήσητε πῶς ὁ προαγορεύσας ἐννοεῖ νὰ ἐξετάζῃ τὰ γενικὰ συμφέροντα καὶ μετρᾷ αὐτὰ μὲ τὰ ἀτομικὰ πάθη ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. (Χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§30Π. ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, καὶ τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος ἐξηντλημένην πλέον κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Παλαμήδου, ἀξίου ἀντιπροσώπου τῆς μερίδος του. Μὴ παραξενεύεσθε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει αὐτὴν τὴν τακτικήν, ἥτις ἂν καὶ εἶναι μὲ πολὺ πνεῦμα, δὲν ἐννοεῖ, ὅτι ἐξευτελίζει καὶ ταπεινώνει αὐτόν. Δὲν εἶναι σοβαρὰ διαγωγὴ Πρωθυπουργοῦ αὕτη.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ κηρύξω ἐξηντλημένην τὴν συζήτησιν, διότι εἶναι καὶ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι. Ὁ κ. Γεωργιάδης καὶ ὁ κ. Δημητρακάκης.

§32ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ παραιτοῦμαι.

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσῃ οὐδεὶς τῶν Ὑπουργῶν;

§34ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἀπήντησεν ὁ κ. Παλαμήδης εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην· εἶναι ἀρκετὴ αὐτὴ ἡ ἀπάντησις.

§35ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἄλλοτε ὡς ἀντιπολιτευόμενος, διότι ἠσθένησε δύω ἡμέρας ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος καὶ δὲν ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀπαντήσῃ, ἐκήρυξεν ὅτι δειλιᾷ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συμπολίτευσις, καὶ τὸν ἠνάγκασε νὰ ἔλθῃ μετὰ δύω ἡμέρας ποδαλγῶν νὰ λάβῃ τὸν λόγον· ἤδη δὲ οὗτος σιωπᾷ καὶ ἀφίνει ἄνευ ἀπαντήσεως τὰ κατὰ τῆς πολιτικῆς του λεχθέντα.

§36Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Οὐδόλως βεβαίως ἐγὼ θὰ ἐπιληφθῶ τῆς πολιτικῆς συζητήσεως, διότι ἡ ἱστορία καὶ τῶν κομμάτων καὶ τῶν ἀρχηγῶν αὐτῶν εἶναι γνωστή, ὡς καὶ αἱ ἰδέαι καὶ αἱ ἀρχαί, τὰς ὁποίας πρεσβεύετε καὶ σεῖς καὶ αὐτοὶ ἐδῶ καὶ ἡμεῖς πάντες. Εἶναι γνωστόν, ὄχι ὁ Τρικούπης, ὄχι ὁ Δηλιγιάννης, οἱ ὁποῖοι βεβαίως διακρίνονται μεταξὺ πάντων ἡμῶν καὶ διὰ τὴν πνευματικὴν εὐφυΐαν των καὶ διὰ τὴν ἐπιστημονικήν των ἀξίαν καὶ τὰς λοιπὰς αὐτῶν ἀρετάς, ἀλλὰ καὶ ὁ τελευταῖος μεταξὺ τῶν βουλευτῶν ἐγώ, ὅτι ἔχω ἤδη σχηματίσει πεποίθησιν περὶ τοῦ τί γενήσεται μετὰ μικρόν. Ἐὰν παρέλθῃ τὸ βῆμα ὁ Δημοσθένης, ὁ τεχνικώτερος καὶ ρητορικώτερος τῶν ρητόρων, βεβαίως δὲν θὰ μεταπείσῃ ὑμᾶς τοὺς Συμπολιτευομένους, ὅτι ὁ Τρικούπης κακῶς κυβερνᾷ. Ἐὰν παρέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ Λυσίας, ὁ πειστικώτερος καὶ ἐμβριθέστερος τῶν ρητόρων τῆς ἀρχαιότητος, δὲν θὰ μεταπείσῃ ὑμᾶς τοὺς ἐντεῦθεν, ὅτι ὁ Τρικούπης κυβερνᾷ καλῶς. Καὶ σήμερον ἤκουσα ἐντεῦθεν φίλου μου λίαν κριτικοῦ καὶ πεπαιδευμένου, λέγοντός μοι ὅτι ὁ Τρικούπης εἶναι πολλῷ κράτιστος καὶ τοῦ Λυσίου, ἄλλοι δὲ μοὶ ἔλεγον ἐκεῖθεν ὅτι ὁ Δηλιγιάννης εἶναι ὁ σοφώτερος καὶ κριτικώτερος πολιτικός, καὶ ὅτι ἐν Βερολίνῳ κατέδειξεν, ὅτι εἶναι σοφώτερος καὶ κριτικώτερος πάντων τῶν συμμετασχόντων τῆς Συνδιασκέψεως. Ἂς προβῶμεν λοιπὸν εἰς τὸ ζήτημα, ἀπολαύει ἢ οὔ ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, ἵνα προβῶμεν εἰς τὰ ἔργα ἡμῶν. Εἶχον πολλὰ νὰ εἴπω, ἵνα δείξω ἐπὶ ἡμέρας 15, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δεσποτικώτατος τυγχάνει ὤν, ἀλλ’ οὐδένα θὰ μεταπείσω. Λοιπὸν θὰ ὑποβάλω πρότασιν: ἀπολαύει ἢ οὔ ὁ Τρικούπης τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, ἵνα προβῶμεν εἰς τὰ ἔργα, ἔργα μεγάλα. Εἴτε δὲ ὁ Τρικούπης νικήσῃ, εἴτε ὁ Δηλιγιάννης, πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν ὑπὲρ μιᾶς ἐλευθέρας καὶ μεγάλης Ἑλλάδος, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ λόγων, ἀλλὰ δι’ ἔργων, ἵνα λύσωμεν τὰ δεσμὰ τῶν δούλων ἀδελφῶν καὶ ἡμῶν αὐτῶν, καὶ μὴ ἀκολουθῆτε σεῖς ὡς πελαργοὶ τὸν προϊστάμενον Τρικούπην καὶ αὐτοὶ ὡς πελαργοὶ τὸν προϊστάμενον Δηλιγιάννην. Ἐγὼ βεβαίως θὰ ἦμαι κατὰ πάσης Συνταγματικῆς Κυβερνήσεως, καθὸ δημοκρατικός.

§37Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε! Βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁμιλήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ δικαιώματί της δύναται νὰ θεωρῇ, ὅτι ἀντεπροσωπεύθη ἐπαρκῶς ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος Παλαμήδου. Ἀρκετὴ ὥρα παρῆλθε, κατὰ τὴν ὁποίαν περιεμένομεν νὰ δοθῇ ἀπάντησις εἰς τὴν μακρὰν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, καὶ ἀπάντησις δὲν δίδεται. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι μάταιον νὰ παρατείνωνται αἱ στιγμαὶ ἐνταῦθα τῆς τοιαύτης προσδοκίας. Ἡ Κυβέρνησις, εἶπον, εὑρίσκεται βεβαίως ἐν τῷ δικαιώματί της τῷ τυπικῷ, ἀρνουμένη ν’ ἀπαντήσῃ, θεωροῦσα ὅτι ἐπαρκῶς ἀντεπροσωπεύθη καὶ ἑπομένως ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ προσθέσῃ οὔτε εἰς τοὺς λόγους, οὔτε εἰς τὴν ἔκφρασιν καὶ τὴν ἔννοιαν αὐτῶν. Δύναται μάλιστα νὰ θεωρήσῃ, ὅτι καὶ ὁ χαρακτὴρ αὐτῆς ἀπεικονίσθη θαυμασίως. (Εὖγε, εὖγε, ἐξ ἀριστερῶν). Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις σπεύδει τῳόντι εἰς τὴν ὁριστικωτέραν λύσιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος ἐν Ἑλλάδι, οὐχὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἐνταῦθα, ἀλλὰ τοῦ ἀληθοῦς πολιτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον συζητεῖ ἡ κοινωνία· οὐχὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προσποιούμενοι, οὕτως εἰπεῖν, ἑκατέρωθεν ἐνταῦθα συζητοῦμεν ἀτελῶς ἢ κατ’ ἐπιφάνειαν μᾶλλον, ἀλλὰ τοῦ ἀληθῶς πολιτικοῦ ζητήματος, τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ τίνι τρόπῳ θέλει ἐλλείψει μία ἀχρεία (ἢ ἀθλία) πολιτικὴ κατάστασις, ἡ ὁποία περιβάλλεται τὸν τύπον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Καὶ κατὰ τοῦτο δύναμαι νὰ ἦμαι σύμφωνος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τῳόντι πλησιάζομεν πλέον εἰς τὴν λύσιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος καὶ ὅτι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠκούσθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ κ. Δηλιγιάννη πρέπει νὰ ἦναι οἱ τελευταῖοι λόγοι ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ! Καὶ δύναμαι λίαν προθύμως νὰ συμφωνήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ ἔργον αὐτῆς εἶναι συμπεπληρωμένον, ὅτι ἀρκούντως διὰ τῶν πραγμάτων ἔχει ἀποδείξει τὴν πολιτικὴν αὐτῆς, ὥστε δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη πλειοτέρων λόγων ὅτι ἔχει καταστήσει κατάδηλον τὸ οἰκονομικὸν καὶ πολιτικὸν σύστημα αὑτῆς καὶ τοιουτωτρόπως, ὥστε εἶναι καταληπτὸν καὶ εἰς τὸν τελευταῖον πολίτην. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ ἦμαι σύμφωνος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν τυχὸν ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ τὸ ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι περαιωμένον. Ὄχι πλέον λόγοι ἑκατέρωθεν· διατελοῦμεν εἰς κατάστασιν, τὴν ὁποίαν πάντες ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου ὁμολογοῦμεν ἀχρείαν καὶ ὅμως προσποιούμεθα ἐνταῦθα ὅτι δὲν γνωρίζομεν. Συντελεστικώτερον ὁμολογουμένως θὰ ἦτο, ἐὰν ἠθέλομεν ἄρει τὸ παραπέτασμα καὶ ἠθέλομεν συνομολογήσει καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὰ ἐκτὸς αὐτῆς καθ’ ἑκάστη ὑφ’ ὑμῶν συνομολογούμενα. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καὶ οἱ τῆς μιᾶς καὶ οἱ τῆς ἄλλης πτέρυγος λέγομε καθ’ ἑκάστην νὰ τὰ λέγωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τότε θὰ ἦτο περιττὴ πᾶσα ἄλλη συζήτησις. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθῇ ἄλλως ἡ ἐλεεινὴ αὕτη κατάστασις, ὑπάρχει ἴσως λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἠδύνατο ἐθνικὴ εὐγνωμοσύνη νὰ ἐκφρασθῇ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ ὁ λόγος εἶναι ὅτι αὐτὸς ἐπισπεύδει τὴν κρίσιν, ἐπέσπευσεν ἤδη αὐτὴν ἀποχρώντως. Ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα διατελοῦμεν ὑπὸ ἓν ψευδὲς καὶ ἄθλιον σύστημα. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ καθ’ ἥν, ἀσχέτως πρὸς τὰ πολιτικὰ κόμματα, ὁ Τόπος ἤρχισε νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν αὐτὴν εἰς ἣν διατελοῦμεν, καὶ νὰ ἐπιζητῇ πραγματικὴν συστήματος μεταβολὴν, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἦτον ἡ τελευταία προσπάθεια τοῦ Τόπου αὕτη, διότι εὑρέθησαν ἄνδρες ἀποφασίσαντες νὰ παραλάβωσι τὴν ἰδέαν ταύτην, οὐχὶ διὰ νὰ τὴν ὑπηρετήσωσιν εἰλικρινῶς, ἀλλ’ ἵνα τὴν προδώσωσι πρὸς ἴδιον αὑτῶν συμφέρον· εὑρέθησαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀπέδειξαν, ὅτι εἶχον ἐν τῷ νῷ αὐτῶν τὴν καταδίωξιν προσώπων καὶ κομμάτων καὶ οὐχὶ συστήματος ἐλαττωματικοῦ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ διατηρήσεως συστήματος, τὸ σύστημα τοῦτο θὰ ἦτο ἴσως ἀκίνδυνον εἰς χεῖρας ἀνδρὸς μεγαλόφρονος. Καὶ ὑπὸ τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ ἐλαττωματικὸν θὰ ἠδύνατο ἴσως ὁ Τόπος βαθμηδὸν νὰ προοδεύσῃ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διαχειρίζωνται τὰ Δημόσια ἄνδρες γινώσκοντες τὸν Τόπον καὶ πονοῦντες αὐτόν. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ γενναῖος οἰακοστρόφος, ἵνα διοικῇ τὸ σκάφος τῆς Πολιτείας ἐν μέσῳ τῶν κυμάτων τῆς πολιτικῆς καχεξίας, δεχόμενος αὐτὰ ἐπὶ τοῦ στήθους του. Ἀλλ’ ὑπὸ τὸ ἴδιον σύστημα ἐκεῖνο χεῖρες ἀσθενεῖς ἀνδρῶν ἀγνοούντων τὸν Τόπον δὲν ἠδύναντο νὰ διοικήσωσιν. Ἐὰν ἔπραξάν τι ἀγαθόν οἱ τοιοῦτοι, τὸ ἀγαθὸν εἶναι, ὅτι ἕνεκα τοῦ ἰδιάζοντος αὐτῶν χαρακτῆρος ἐπέσπευσαν τὴν κρίσιν, θελήσαντες νὰ κηρύξωσι πόλεμον συστηματικὸν κατὰ παντὸς στοιχείου τοῦ Τόπου. Ὅπου ὑπετίθετο, ὅτι ὑπῆρχον δυνατὰ στοιχεῖα ὑπεροχῆς τινος, ἀμέσως ἐστήνοντο αἱ παγίδες, ἀμέσως συστηματικὸς πόλεμος ἐκηρύσσετο, πόλεμος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐτόλμα νὰ ἴδῃ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας, ἀλλ’ ἐχαλκεύετο ἐν παραβύστῳ καὶ ἐν μυστικῷ συμβουλίῳ· ἀφοῦ δὲ ἐνόμισαν, ὅτι καταπονήσαντες τὸν ἕνα μετὰ τὸν ἄλλον ἐξησφάλισαν δι’ ἑαυτοὺς τὴν ἀρχὴν, ἐξεδήλωσαν τὸ σύστημά των καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Τὸ σύστημά των εἶναι ὁ ἐξευτελισμὸς τοῦ Τόπου, καὶ τὸ ἐξεδήλωσαν ὑπὸ τὰς ὄψεις ἁπάντων. Δὲν πρόκειται περὶ διαφωνίας πτέρυγος πρὸς πτέρυγα, ἀλλ’ ἁπάντων πρὸς τὸν τρόπον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· καὶ ἐὰν εὑρίσκωνταί τινες, οἱ ὁποῖοι ἀγαθῇ τῇ πίστει δὲν ἐνεβάθυναν εἰσέτι εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, μετ’ ὀλίγον θὰ κατανοήσωσιν αὐτόν καλλίτερον· θὰ ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐξῆλθον πλέον ἀπὸ τῶν ὁρίων τῆς πολιτικῆς καὶ ἐπέδρασαν ἐπὶ τῆς κοινωνίας, διότι τὸ νόσημα τὸ πολιτικὸν ἤρχισεν ἤδη νὰ γίνηται νόσημα κοινωνικόν. Λοιπὸν, ἵνα μὴ ἐκτρέπωμαι τοῦ ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω, περιοριζόμενος εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ὁμιλίας μου, παρατηρῶ αὖθις, ὅτι δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπαντήσῃ, ἐὰν ἐννοῇ, ὅτι προσηκόντως ἀντεπροσωπεύθη, ἐὰν ἐννοῇ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει θέσιν ἐνταῦθα, εἴμεθα πάντες σύμφωνοι· διότι βλέπω καὶ ἐγὼ φαινόμενα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀναγκάζομαι νὰ σχηματίσω τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι δὲν εἶναι πλέον ἐνταῦθα ἡ θέσις μας, ἀλλ’ ἀλλαχοῦ.

§38ΧΟΪΔΑΣ. Τὴν πρότασίν μου, κύριε Πρόεδρε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὴν διατυπώσητε.

§40ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ θεωρηθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις.

§41ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐπίστευον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε καταντήσει τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων εἰς τοιοῦτον ἐξευτελισμόν. Ἐγνώριζον τὰ σχέδια τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, καὶ ἀφότου ἐξελέχθην βουλευτὴς ἦλθον νὰ σᾶς καταγγείλω ὅτι τὸ σχέδιον αὐτῆς εἶνε ἡ ἐξευτέλισις τοῦ Τόπου καὶ ἡ ἀνύψωσις τῆς πλουτοκρατίας. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν ἔχει ἕτερον σκοπὸν παρὰ νὰ ἐξευτελίσῃ πάντα ἄνθρωπον τοῦ Τόπου, καὶ ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δὲν δικαιολογεῖ τὰς πράξεις ἐκείνας καὶ τὰς παρανομίας, τὰς ὁποίας ρητῶς ἐντεῦθεν κατήγγειλαν ὁ κ. Δηλιγιάννης καὶ τόσοι ἄλλοι βουλευταί. Ρητῶς ἡ Κυβέρνησις καταγγέλλεται εἰς σπουδαῖα ζητήματα, ὅτι ὁ λαὸς ἐλῃστεύθη τῇ προστασίᾳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῇ ἐπινεύσει αὐτῆς. Ἑταιρία χρηματιστική, συγκειμένη ἀπὸ ὡρισμένα ἄτομα, τρία τὸν ἀριθμόν, μετὰ τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις συνηλλάττετο, συναλλάττεται, καὶ θὰ συναλλάττηται, ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἤρξατο λῃστεύουσα τὸν ἑλληνικὸν λαόν, τῇ προστασίᾳ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς. Τὴν καταγγέλλομεν, τῇ λέγομεν πῶς ἐπέτρεψες νὰ λῃστευθῇ ὁ Τόπος; νὰ κυκλοφορήσωσι μετοχαὶ καὶ ἀπὸ τὰ 7½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐζήτησε παρὰ τοῦ λαοῦ καὶ ἔλαβεν ἡ ὁμὰς αὕτη, νὰ εἰσπράξῃ ὡς ἴδιον κέρδος, ἐκτὸς ἄλλων, δύω, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄγνωστα εἰς τοὺς πολλούς; Καὶ δὲν ἔλαβον μόνον 4,800,000 οἱ κύριοι οὗτοι, οἱ συνεργαζόμενοι οἰκονομικῶς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἔλαβον καὶ χιλίους τίτλους ἰδιωτικούς, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουν ἄλλα δύω ἑκατομμύρια ἢ καὶ πλέον. Ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἕνα χαρτὶ εἰς ἕνα σύντροφόν της καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς καὶ διὰ τὸ χαρτὶ αὐτὸ μετέβη εἰς Παρισίους καὶ ἔλαβε 5 ἑκατομμύρια. Τί μᾶς εἶπε προχθὲς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; δὲν γνωρίζω πόσας μετοχὰς ἐκυκλοφόρησεν ἡ ἑταιρία. Δὲν γνωρίζεις, καὶ τολμᾷς νὰ εἴπῃς σὺ κυβερνῆτα, ὅτι δὲν γνωρίζεις ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤφειλες νὰ γνωρίζῃς; Ἦτο καθῆκόν σου νὰ ἐπιτηρῇς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας, καὶ νὰ ἀσκῇς ἀστυνομίαν διαρκῆ, καὶ ἀφῆκες νὰ λῃστευθῇ ὁ λαός! Σᾶς κατηγοροῦν ὅτι ἐπροστατεύσατε τὴν ἑταιρίαν τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, σᾶς κατηγοροῦν ὅτι ἐπροστατεύσατε καὶ προστατεύετε τοὺς ἀνθρώπους, μετὰ τῶν ὁποίων συναλλάττεσθε καὶ ζητεῖτε ἤδη δάνειον 170,000,000, δάνειον χρεωκοπικόν, παρὰ τῶν ἰδίων χαλκευθὲν, τὸ ὁποῖον ἀτιμάζει τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ δι’ ὅλα ταῦτα οὐδὲν ἀπαντᾶτε, οὐδὲ κρίνετε ἀναγκαῖον νὰ δικαιολογήσητε, ἂν δικαιολογοῦνται, τοιαύτας πράξεις. Σᾶς κατηγοροῦν ὅτι ἐξηυτελίσατε τὴν Ἑλλάδα ἐξωτερικῶς, διότι οὐδὲν ζήτημα ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν ἐλύθη ἐκ τῶν ἐλαχίστων. Εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς πέρυσιν ὅτι οὐ μόνον δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ πέμψῃ προξένους ὅπου ἐκρίνῃ, ἀλλὰ καὶ ἔχει μέσον ν’ ἀναγκάσῃ τὴν Υ. Πύλην ὅπως ἐκδώσῃ τὰ ἐκτελεστήρια τῶν Προξένων της, καὶ ἔλεγεν ὡς τετελεσμένον τὸ ζήτημα· καὶ ὅμως οὐδὲν κατώρθωσεν· ἦτον αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ ἀστεῖος τύπος δι’ οὗ ἐζήτησε νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Γαλλίαν νὰ διαπράξῃ ἐμπορικὴν συνθήκην διὰ τοῦ νόμου περὶ διαφορικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα ἔῤῥιψε κατὰ πρόσωπον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γαλλίας εἰς τὸν Πρέσβυν ἡμῶν. Τί ἐνομίσατε, ὅτι ἠθέλετε ἀπειλήσει τὴν Γαλλίαν σεῖς οἱ μικροσκοπικοί; Ἠπείλησεν ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν Γαλλίαν, ἵνα τὴν ἐξαναγκάσῃ νὰ πράξῃ συνθήκην ἐμπορικὴν, καὶ ἡ Γαλλία τῷ λέγει κατὰ πρόσωπον, «σὲ περιφρονῶ», καὶ τὸν περιεφρόνησε καὶ τὸν περιφρονεῖ, καὶ ἔχομεν πλείστας πληροφορίας ὅτι ὅλαι αἱ τυμπανιζόμεναι διαπραγματεύσεις εἶναι ψεῦδος, εἶναι μόνον διὰ νὰ ἔρχωνται ἐνταῦθα οἱ Ὑπουργοὶ καὶ νὰ λέγουν ὅτι διαπραγματεύονται συνθήκας. Πῶς τολμᾶτε νὰ λέγητε τοῦτο, ὅταν εἰς πρότασίν σας περὶ διαπραγματεύσεων, ἡ Γαλλία σᾶς ἀπαντᾷ, ἐπιβάλλουσα διπλάσιον φόρον εἰς τὴν σταφίδα καὶ καταστρέφουσα οὕτως ὅλην τὴν Ἑλλάδα; Ἀλλὰ τί σᾶς μέλλει περὶ Ἑλλάδος! Ἡ Ἑλλὰς εἶναι εὐρὺ πεδίον, τὸ ὁποῖον ἐκμεταλλεύονται ὡρισμένα ἄτομα, τὰ ὁποῖα σεῖς προστατεύετε· ἢ νομίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κωπαΐς, τὴν ὁποίαν νὰ δώσητε εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν, ὅτι εἶναι χρηματιστήριον ἢ χαβιαρόχανον καὶ πράγματι τὴν Ἑλλάδα τὴν μετεβάλετε εἰς χαβιαρόχανο! Ἔρχεται τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας. Σᾶς λέγουν ὅτι προδίδετε τὸν Ἑλληνισμὸν, διότι πρέπει νὰ μάθετε ὅτι ἡ Τουρκία ὑποχρεοῦται διὰ τῆς συνθήκης νὰ ἀναγνωρίσῃ τοὺς Θεσσαλοὺς ὡς πολίτας Ἕλληνας, καὶ ὅμως οὐδένα ἀναγνωρίζει. Ἐδῶ εἶναι πολλοὶ ἔντιμοι Θεσσαλοὶ καὶ οἱ πλεῖστοι εἰς τὴν μερίδα τῆς Συμπολιτεύσεως, ἂς εἴπωσιν ἂν οἱ Θεσσαλοὶ ἀναγνωρίζωνται ἐν Τουρκίᾳ ὡς Ἕλληνες ὑπήκοοι· ὄχι, θεωροῦνται ραγιάδες, ζητοῦσι τὴν προστασίαν τῶν Ἑλλήνων προξένων, ἀλλ’ οὗτοι ἀδυνατοῦσι νὰ πράξωσί τι ὑπὲρ αὐτῶν, περιφρονοῦνται ὑπὸ τῶν πασάδων, καὶ κατὰ πρόσωπον ραπίζεται ἡ Ἑλληνικὴ ἀξιοπρέπεια, καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις σιγᾷ, καὶ ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπαξίως ὑπὸ τοῦ κ. Παλαμήδου! Οἱονδήποτε σημεῖον καὶ ἂν ψαύσητε, θὰ ἰδῆτε τὴν Ἑλληνικὴν ἀξιοπρέπειαν καταπίπτουσαν· τὰ Ἑλληνικὰ σήματα, ἅτινα εἶχε σεβασθῆ ἡ Ὑψηλὴ Πύλη, τὰ περιφρονεῖ ἤδη. Πρὸ ὀλίγου ἔκλεισαν τὰ Ἑλληνικὰ ταχυδρομεῖα καὶ ἐποδοπατήθησαν τὰ Ἑλληνικὰ σήματα, καὶ ἡ Ἑλλὰς παρίσταται ὡς τὸ πλέον ἐξηυτελισμένον ἐθνάριον οὐχὶ τῆς Εὐρώπης ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Ἀφρικῆς· καὶ ὅμως μᾶς λέγει ὁ Πρωθυπουργὸς ὅτι θ’ ἀνυψώσῃ τὸ γόητρον, καὶ ἐνῷ τοῦ κατηγοροῦσι πᾶσαι τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ καὶ ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν, σιγᾷ καὶ νομίζει, ὅτι δὲν φέρει εὐθύνην· νομίζει ὅτι, ἂν ὡρισμένος ἀριθμὸς ἐκ τῶν ἀντιπολιτευομένων βουλευτῶν μετέβῃ εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα καὶ κατήρτισε παθητικὴν πλειονοψηφίαν, ὅτι δικαιολογεῖται ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος. Ἀπατᾶσθε, κύριε Πρωθυπουργέ· δύνασθε ὅσους θέλετε νὰ πάρητε ἐντεῦθεν καὶ ὑποδίκους οὓς σεῖς ἀδίκως κατηγορήσατε ἵνα καταρτίσητε πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ μὴ λησμονεῖς ὅτι σὺ καὶ ἡ Κυβέρνησίς σου εἶσθε ὑπόδικοι ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους. (Εὖγε).

§42Ν. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην πολλῶν λόγων, κύριοι βουλευταὶ, οἱ ρήτορες τῆς Συμπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἀνεδέχθησαν ἐν τῇ προκειμένῃ πολιτικῇ συζητήσει νὰ ὑπερασπίσωσι τὴν Κυβέρνησιν· ὅπου τὰ πράγματα ὁμιλοῦσιν, ἐκεῖ οἱ λόγοι εἶναι περιττοὶ καὶ μάταιοι. Ἔπειτα ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Δηλιγιάννης δὲν ἀνέγραψεν οὐδὲν πρόγραμμα ἀποκροῦον τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως· ἐξ ἐναντίας, ἐν πολλοῖς ἐφάνη παραδεχόμενος αὐτὸ, καὶ τὸν ἠκούσαμεν δυσανασχετοῦντα μάλιστα ἀπὸ τοῦ βήματος, διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφήρμοσε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Καὶ ἠρώτησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν Κυβέρνησιν, ποῦ εἶναι τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθης νὰ κατασκευάσῃς; Καὶ λέγων τοῦτο, δὲν ἐδείκνυε τίποτε ἄλλο, ἢ ὅτι ἀσπάζεται τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν. Ἀλλὰ νομίζετε, κ. Δηλιγιάννη, ὅτι πρόκειται περὶ κατασκευῆς στολίσκου ἐκ λέμβων, ἵνα ἴδητε κατασκευαζόμενον αὐτὸν ἐντὸς ἐνιαυτοῦ; ἢ νομίζετε ὅτι, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ δαπανηθῶσιν 80,000,000, καὶ νὰ παρασκευασθῇ στόλος ἐκ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ὁποίου ἐξαρτῶνται αἱ τύχαι σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ πᾶσαν πληροφορίαν περὶ τοῦ μεγέθους, τῆς ποιότητος, τοῦ ὁπλισμοῦ τῶν πλοίων, νὰ ἐξελέγξῃ αὐτὰς καὶ ἔπειτα νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν κατασκευήν; Ἔπρεπεν ἆρά γε ἡ Κυβέρνησις νὰ μεμφθῇ ἑτέραν εἰς προηγουμένην ἐποχὴν, ἡ ὁποία ἐπέταξε 30,000,000 εἰς τὴν θάλασσαν (θόρυβος) καὶ δὲν κατώρθωσε νὰ κατασκευάσῃ οὐδὲ πυρῆνα στόλου; Καὶ συνεσχέτισε τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς ὁ κ. Δηλιγιάννης μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατηγόρησεν αὐτὴν, καὶ διατί; διότι κατεβιβάσθησαν τὰ σήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ταχυδρομείου, διότι δὲν κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδοθῶσι τὰ ἐκτελεστήρια τῶν προξένων καὶ διότι ἐφυλακίσθησαν Ἕλληνές τινες, οὓς δὲν ἠδυνήθησαν οἱ πρόξενοι νὰ ὑπερασπίσωσιν. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἐξωτερικὸν ζήτημα, εἶναι ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως; Ταῦτα δὲν δεικνύουν ἄλλο ἢ τὸ ὑπερφίαλον τῆς Πύλης καὶ τὴν σμικρότητα ἡμῶν. Ἂν θέλετε νὰ προσβάλλητε τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, κ. Δηληγιάννη, προσβάλλατε τὸ οἰκονομικὸν σύστημα αὐτῆς, τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, διότι ἐνταῦθα κεῖται ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν κήδονται, κύριοι βουλευταὶ, τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ οἱ γράφοντες ἄρθρα καλλιεπημένα ὑπὲρ αὐτοῦ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἢ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκφέρουσι κραυγὰς ὀδύνης ἐπὶ τοῖς δεινοπαθήμασιν αὐτοῦ, ἀλλὰ κήδονται ἐκεῖνοι οἵτινες, πνίγοντες ἐντὸς αὐτῶν τὸ ἄλγος ἐπὶ τῇ σημερινῇ σμικρότητί μας, παρασκευάζουσι τὸ Ἔθνος, ὅπως ἐν τῇ ὑψίστῃ στιγμῇ, καθ’ ἣν θὰ κληθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν του, φανῇ ἄξιον αὐτῆς καὶ συναποτελεσθῇ οὕτω μία μεγάλη καὶ ἐλευθέρα Ἑλλὰς, ἣν δὲν ὀνειρεύεται μόνον ἡ ψυχὴ τοῦ Ρόκου Χοϊδᾶ, ἀλλὰ πᾶσα Ἑλληνικὴ ψυχή. Ὁ κ. Δηληγιάννης ἐμέμφθη τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶπεν ὅτι ἀπέτυχον· διατί; διότι δὲν ἐφηρμόσθησαν ἐγκαίρως. Ἐὰν θέλετε νὰ ἔχητε πράγματα διαρκῆ καὶ μόνιμα, ὀφείλετε νὰ προβαίνητε ἐν πάσῃ βραδύτητι καὶ περισκέψει. Λέγει, ὅτι τὸ προϊὸν τῶν νέων φόρων θὰ ἦναι μικρὸν καὶ ἀσήμαντον· ἀλλὰ πόθεν ἀρύεται τὰς πληροφορίας ταύτας; Δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰς εἰσπράξεις, ἃς ἔχομεν ἐκ τῶν φόρων μέχρι τοῦδε μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὀλίγων ἡμερῶν καὶ δύναται κατ’ ἀναλογίαν νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ὅλου· ἐγὼ μάλιστα φρονῶ, ὅτι τὰ εἰσπραχθέντα θὰ ἦναι πολὺ ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις, καὶ θὰ ἐπέλθῃ ἕνεκα τούτου οὐ μόνον ἰσοζύγιον, ἀλλὰ καὶ μέγα περίσσευμα.

§43ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ τὰ πιστοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτά.

§44Ν. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Θὰ τὰ πιστοποιήσῃ ὁ χρόνος. Ἐμνήσθη ὁ κ. Δηληγιάννης καὶ τοῦ συστήματος τῶν ὁδῶν καὶ τῶν σιδηροδρόμων, οὓς διανοεῖται νὰ κατασκευάσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἔφριξε καὶ ἐδειλίασεν ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐν τῇ φαντασίᾳ του ἔπλασσεν, ὑπολογίσας ὅτι χρειάζονται 100,000,000, ἵνα κατασκευασθῶσι σύμπασαι αἱ ὁδοὶ τῆς Ἑλλάδος. Πόθεν δὲ θὰ εὕρῃ ἡ Κυβέρνησις τὰ 100,000,000, ἠρώτησεν ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτής; Νομίζετε, κύριοι, ὅτι αἱ ὁδοὶ αὗται θὰ κατασκευασθῶσιν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους; μόλις μετὰ δεκαετίαν θὰ συμπληρωθῇ τὸ ὁδικὸν σύμπλεγμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ δὲ ποσὸν, ὅπερ θὰ δαπανηθῇ, πόῤῥω ἀπέχει ν’ ἀνέρχηται εἰς 100,000,000. Καὶ ἐμνήσθη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὤκτειρεν ἐπὶ τῇ κακῇ καταστάσει, εἰς ἣν αὕτη εὑρίσκεται. Καὶ ποῖος λέγει τὸ ἐναντίον; Ἀλλ’ ὅστις ἔρχεται νὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, θὰ ἔπραττε καλλίτερον, ἂν ἤρχετο νὰ προτείνῃ τὰ μέτρα, ἅτινα θεωρεῖ κατάλληλα, ὅπως ἐξαχθῇ τὸ Ἔθνος ἐκ τῆς οἰκτρᾶς ἀμαθείας, εἰς ἣν εὑρίσκεται (θόρυβος). Ἔχομεν ἀνάγκην, κύριοι βουλευταὶ, ἵνα ὑψώσωμεν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς τὸ ἐμπρέπον αὐτῆς σημεῖον 1,000 δημοδιδασκάλων. Πόθεν θὰ πορισθῶμεν τούτους; Καὶ ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκθέσω γνώμην, ἣν ἔχω περὶ μορφώσεως δημοδιδασκάλων, καὶ θέλω παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀσπασθῇ τὴν γνώμην ταύτην καὶ φέρῃ νομοσχέδιον κατάλληλον, ἵνα ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς. Τοὺς δημοδιδασκάλους ποριζόμεθα ἐκ τῶν 4 Διδασκαλείων. Ἐὰν περιμένωμεν ἐκ τούτων μόνον νὰ πορισθῶμεν τόσους ὅσους ἔχομεν ἀνάγκην, πρέπει νὰ ἀναμένωμεν 50 ἔτη. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως 10 ἐκ τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους χρησιμεύσωσιν ὡς φυτώρια τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ δὲν ἔχομεν νὰ πράξωμεν ἄλλο ἢ νὰ προσθέσωμεν ἕνα καθηγητὴν τῆς παιδαγωγικῆς εἰς ἕκαστον αὐτῶν· διότι τὰ ὑπάρχοντα Διδασκαλεῖα δὲν εἶναι ἄλλο ἢ Γυμνάσια, καθότι τὰ αὐτὰ μαθήματα διδάσκονται καὶ εἰς ἐκεῖνα καὶ εἰς ταῦτα. Οὕτω δὲ μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἐντὸς δέκα μόνον ἐτῶν τοσούτους δημοδιδασκάλους, ὅσους χρειαζόμεθα πρὸς βελτίωσιν ἢ μεταῤῥύθμισιν τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως. Μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος. Ὅπως ἐκτιμήσῃ τις τὴν ἀξίαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δὲν πρέπει νὰ παραβάλῃ αὐτὴν πρὸς τὸ τέλειον, ἀλλὰ νὰ παραβάλῃ τὴν σημερινὴν κατάστασιν πρὸς τὴν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἦλθεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς τὰ πράγματα, καὶ ἂν εὕρῃ ὅτι ἡ παροῦσα κατάστασις εἶναι χειροτέρα ἐκείνης, δικαιοῦται νὰ ἐπιῤῥίψῃ τις μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἂν δὲ εἶναι καλλιτέρα, τότε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι ἀξία στεφάνων καὶ ἐπαίνων, καὶ οὐχὶ μομφῆς καὶ κατακρίσεως. Καὶ τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀφ’ ὅτου ἀνῆλθεν εἰς τὰ πράγματα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς συγκοινωνίας, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν στρατιωτικήν, καὶ τὴν ναυτικήν, καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν ἔκαμε σπουδαίας προόδους; Ἀλλ’ ἀνεβίβασε, λέγουν, τὴν συναλλαγὴν εἰς βαθμὸν ἀνήκουστον, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις! Καὶ τί εἶναι αὐτὴ ἡ φοβερὰ συναλλαγή, ἡ ἐπάρατος αὕτη συναλλαγή;

§45ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἕνα σπίτι, τὸ ὁποῖον κοστίζει 4 χιλιάδας δραχμάς, νὰ τὸ δώσῃς εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ 50 (Θόρυβος).

§46ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἔδωκα ρουσφέτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἡ ἐνοικιασθεῖσα οἰκία ἔχει ἀξίαν 40 χιλιάδας φράγκα.

§47ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχω ἐπιστολὴν τοῦ κ. Καρτάλη.

§48ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, προκαλῶ τὸν κ. Καρτάλην νὰ εἰπῇ πόσον κοστίζει ἡ ἐνοικιασθεῖσα οἰκία. Ἐὰν κατακρίνητε τὴν Κυβέρνησιν διὰ συναλλαγήν, πρέπει νὰ τὴν κατακρίνητε διὰ κακοήθη συναλλαγὴν καὶ φαύλην, καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ φέρητε ἀποδείξεις ὅτι οἱ φίλοι αὐτῆς, παρανομοῦντες, δὲν τιμωροῦνται, ὅτι ὀφείλοντες δὲν πληρώνουσιν, ὅτι καταδικαζόμενοι δὲν φυλακίζονται. Ὀφείλετε ν’ ἀποδείξητε ὅτι ὁ τελώνης, ὁ ἔφορος, ὁ ἔπαρχος, ὁ δικαστὴς ἐργάζονται ὑπὲρ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, καταφρονοῦντες τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς· ἄλλως, ὅ,τι λέγετε εἶναι μάταιον καὶ κενόν. Ἀλλὰ διορίζει, λέγετε, ἡ Κυβέρνησις τοὺς φίλους της. Καὶ ποίους θέλετε νὰ διορίσῃ; τοὺς ἐχθροὺς της; Ἂν διὰ τοῦτο θέλετε νὰ κατηγορῆτε τὴν Κυβέρνησιν, ἀποδείξατε ὅτι οἱ φίλοι αὐτῆς δὲν εἶναι τίμιοι, δὲν εἶναι ἐργατικοὶ, δὲν εἶναι ἔμπειροι ὡς οἱ φίλοι τῶν πολεμίων αὐτῆς. Κατηγορεῖτε τὴν Κυβέρνησιν ὡς τραπεζιτικὴν, ὅτι εἶναι Κυβέρνησις τῶν Χρηματιστηρίων καὶ τῶν Τραπεζῶν· καὶ ποῖα εἶναι τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα ἐχορήγησεν εἰς τὰς Τραπέζας; Ἐγὼ γνωρίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅταν ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὑπῆρχε προνόμιον ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας παραχωρημένον εἰς τὴν Ἠπειροθεσσαλικὴν Τράπεζαν, ἐνῶ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἠκύρωσε· τοιαύτην λοιπὸν Κυβέρνησιν ἀποκαλεῖτε τραπεζιτικήν; Διὰ νὰ ἦσθε ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἐὰν θέλητε ν’ ἀποδώσητε ὄνομα εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ὀφείλετε ν’ ἀποκαλέσητε αὐτὴν κατ’ ἐξοχὴν λαϊκήν. Ναί, κύριοι βουλευταί, λαϊκοὶ δὲν εἶνε ἐκεῖνοι, οἵτινες γράφουσιν ὡραίας καὶ καλλιεπημένας φράσεις ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ, δὲν ἐνεργοῦσι δὲ οὐδὲ ὑπὲρ τῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς αὐτοῦ βελτιώσεως· λαϊκοὶ δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐξωθοῦσι τὸν λαὸν εἰς τὴν μὴ ἀπότισιν τοῦ ὑπὸ τῆς Πολιτείας τεταγμένου φόρου. Λαϊκοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιβάλλωσι τοὺς ἀναγκαίους φόρους εἰς τὸν λαὸν, ἀλλὰ συγχρόνως φροντίζουσι περὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας καὶ τῆς ἐργασίας, τῆς συγκοινωνίας, τῆς τάξεως, ὅπως οἱ ὑπὸ τοῦ λαοῦ καταβαλλόμενοι φόροι ἐπανέρχωνται πενταπλάσιοι εἰς αὐτόν. Αὐτὰ ἔπραξε καὶ πράττει ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο ἀποκαλῶ αὐτὴν κατ’ ἐξοχὴν λαϊκήν. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν εἶμαι εἷς τῶν αἰσιοδόξων, οἵτινες τὰ πάντα εὑρίσκουσι ῥόδινα παρ’ ἡμῖν· πολλὰ εἶναι τὰ χρήζοντα ἐπανορθώσεως, πολλὰ τὰ κακῶς ἔχοντα· ἀλλὰ πάντων τούτων τὴν εὐθύνην δὲν ὑπέχει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ ἐπανόρθωσις τούτων δεῖται χρόνου καὶ χρόνου μακροῦ. Εἰς τὴν βελτίωσιν δὲ τῶν κακῶς κειμένων κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἑκάστοτε ὑποβαλλομένων νομοθετημάτων. Ἀλλ’ εἰς τὰς προσπαθείας ταύτας τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλει νὰ ἔλθῃ συνεπίκουρος καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Προορισμὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶναι ν’ ἀντιστρατεύηται ἐν παντὶ καὶ πάντοτε κατὰ τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένων μέτρων· ὅπως καθῆκον ἔχει νὰ κατακρίνῃ τὰ ψεκτὰ, οὕτως ἔχει καθῆκον νὰ ἐπαινῇ καὶ ὑποστηρίζῃ τὰ ἐπαινετά. Καὶ θὰ ἐνόουν τὴν σφοδρότητα καὶ τὸ πάθος, μεθ’ οὗ ἐπιτίθενται οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσιως βουλευταὶ κατὰ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἔβλεπον ὅτι ἐκ τῶν σπλάγχνων αὐτῆς ἠδύνατο νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις, ὅπως διαδεχθῇ τὴν παροῦσαν· ὅταν ὅμως καὶ διὰ τὸν λόγον τῆς ἀριθμητικῆς μειονότητος καὶ τὸν λόγον τῆς μὴ συνοχῆς, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ παρ’ αὐτοῖς, δὲν εἶναι τοῦτο δυνατὸν, ἀγνοῶ διὰ τί ζητοῦν νὰ ῥίψουν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐκ τῆς διαγωγῆς της ἀπέδειξεν, ὅτι δύναται καὶ θέλει νὰ πράξῃ τὸ καλόν. Εἷς τῶν διακαεστέρων πόθων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἦτο, κύριοι βουλευταὶ, ὅπως κατορθωθῇ τέλος πάντων νὰ δοθῇ εἰς τὸν τόπον τοῦτον Κυβέρνησις στερεὰ, μόνιμος καὶ πεφωτισμένη, καὶ ὅταν τέλος πάντων κατωρθώθη τὸ θαῦμα τοῦτο — διότι τῷ ὄντι θαῦμα εἶναι — ἔρχεται ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ δυσανασχετεῖ διὰ τοῦτο, καὶ ζητεῖ τὸ καθ’ ἑαυτὴν νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν μακαρίαν ἐκείνην ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν προεγευμάτιζέ τις ὡς Ὑπουργὸς καὶ ἐδείπνει ὡς ἰδιώτης. Εἶναι τοῦτο δίκαιον, κύριοι, εἶναι ὀρθὸν, εἶναι πολιτικὸν, εἶναι συμφέρον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Περὶ τούτου ἂς ἐκφέρῃ, κύριοι, τὴν γνώμην της αὐτὴ αὕτη ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§49ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 Μ. Μ.)