1883.03.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 81

τῆς 17 Μαρτίου 1883

(Πέμπτη)

Ὥρα 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§2ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§3ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§5ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σήμερον νομίζω, ὅτι εἴμεθα εἰς καιρὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη χθὲς, καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως χθὲς δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν καὶ συζητήσωμεν, διότι ἐνώπιόν μας χθὲς δὲν εἴχομεν καμμίαν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως φέρωμεν τὴν κρίσιν ἡμῶν ἐπ’ αὐτοῦ. Σήμερον, ὅτε πλέον τὸ Διάταγμα τὸ ὁρίζον τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς διὰ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας ἐδημοσιεύθη, εἴμεθα πλέον εἰς καιρὸν νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τῆς πράξεως αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι μία ἀπὸ τὰς μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἀπήτει κατὰ τῆς ἐπιδρομῆς ἢ κατὰ τῶν ἐπιδρομῶν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας διὰ τὰς ἐπεμβάσεις της κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἦτο ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ἡ Μεταπολίτευσις διὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν μετὰ ταῦτα Βουλῶν τοῦ νὰ ἐνεργῶνται αἱ ἐκλογαὶ ταὐτοχρόνως καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος· διότι ἐνεργουμένων τῶν ἐκλογῶν ταὐτοχρόνως καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, ἡ Κυβερνητικὴ ἐπέμβασις ὁπωσδήποτε ἐξασθενεῖται, διότι ὁ κύκλος τῆς ἐνεργείας αὐτῆς ἐπεκτείνεται καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Πολλοὶ ἐξ ἡμῶν, μάλιστα δὲ οἱ Βουλευταὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, καὶ αὐτοὶ ἀκόμη τῆς Ἑπτανήσου, δὲν γνωρίζετε κατὰ τίνα τρόπον ἐνεργοῦντο πρότερον αἱ ἐκλογαί. Αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦντο ἀνὰ μία εἰς ἑκάστην Ἐπαρχίαν, καὶ οὕτως ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία τότε ἠδύνατο νὰ συγκεντρώνῃ ὅλην αὐτῆς τὴν προσοχὴν καὶ δύναμιν, ὅπως μεταβάλλῃ τὸ ἀληθὲς ἀποτέλεσμα τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων κατὰ διαφόρους ἐποχάς. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὴν παραβίασε τὸ Διάταγμα, ὅπερ ἐξέδοτο χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁρίζων μόνον διὰ τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας τὴν 8ην Μαΐου ὡς ἡμέραν ψηφοφορίας τῶν νέων Δημοτικῶν Ἀρχῶν. Ἡ παράβασις αὕτη εἶναι λίαν οὐσιώδης, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν πρέπει ποτὲ, ὄχι εἰς τὴν παροῦσαν, ἀλλ’ εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρήσῃ τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα· διότι, ἐὰν σήμερον τὸ Ὑπουργεῖον, ὑποστηριζόμενον ἀπὸ μίαν πλειονοψηφίαν, παραβιάζῃ ῥητὴν διάταξιν μὴ ἀναφερομένην μὲν ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλ’ ἀποῤῥέουσαν ἐξ αὐτῶν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, αὔριον θὰ ἔλθῃ ἄλλη Κυβέρνησις, καὶ ἔχουσα μίαν πλειονοψηφίαν μεγαλειτέραν, δὲν θὰ διχοτομήσῃ πλέον, ἀλλὰ θὰ τετρατομήσῃ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος. Ὑμεῖς, οἱ ὀπαδοὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ, πέρυσιν ἐψηφίσατε Νόμον, τὸν Νόμον ΠΝʹ. περὶ εἰσαγωγῆς τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας εἰς τὰς ἄρτι προσαρτηθείσας Ἠπειρωτικὰς καὶ Θεσσαλικὰς Ἐπαρχίας. Διὰ τοῦ Νόμου αὐτοῦ, ὅπως κανονισθῶσιν τάχιον τὰ τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ἐξουσιοδοτεῖτο ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ ἐνεργήσῃ ταχύτερον ἐκεῖ τὰς ἐκλογὰς, τοὐτέστιν ταχύτερον τῆς ὡρισμένης ἡμέρας, καθ’ ἣν αἱ ἐκλογαὶ ἤθελον ἐνεργηθῆ εἰς τὴν λοιπὴν Ἐπικράτειαν. Τοῦτο ἐγένετο ἕνεκεν τῆς ἐξαιρετικῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν εὑρισκόμεθα τότε. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ λόγους συνδυαζομένους μὲ τὴν ἐπικρατοῦσαν σήμερον ἀρχὴν τῆς συναλλαγῆς, ἀναβάλλει τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν καὶ τὴν διαίρεσιν τῶν Δήμων ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, καὶ σήμερον διὰ τοῦ Διατάγματος, ὅπερ δημοσιεύει, προτάσσει τὰς ἐκλογὰς τῶν παλαιῶν ἀπὸ τὰς τῶν νέων. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ δικαίωμα τὸ εἶχεν ἐκ τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ εἰς αὐτὸ ὁ Νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν; βεβαίως ὄχι, καὶ τοῦτο προκύπτει ἐκ ῥητῶν διατάξεων αὐτοῦ τοῦ Νόμου. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συμβιβάσῃ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου αὐτοῦ πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς πολιτικῆς, ἔφερε Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναβάλλει τὰς ἐκλογὰς εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας διὰ τὴν 3 Ἰουλίου· ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι Νομοσχέδιον, δὲν ἔγεινε Νόμος, καὶ δὲν ἔδιδε κανὲν δικαίωμα εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν καὶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν κατὰ τὸ δοκοῦν, καὶ διὰ δικτατορικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἀποφάσεως, νὰ ἀναβάλῃ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας. Τὸ ἄρθρον 7 λέγει «αἱ ἐκλεχθησόμεναι πρῶται Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ ἐξακολουθοῦσι καὶ ἐφ’ ὅλην τὴν ἑπομένην τετραετίαν, μεθ’ ἣν ἐνεργηθήσονται ἐνταυτῷ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος δημοτικαὶ ἐκλογαί». Ποίαν ἔννοιαν ἔχει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 7; Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 7 ἀναντιῤῥήτως ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι, ἐπειδὴ αἱ ἐκλογαὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἐπείγουν καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐνεργηθῶσι 4 ἢ 5 ἢ 3 μῆνας τουλάχιστον πρὸ τῶν ἄλλων ἐκλογῶν, ἡ ζωὴ τῶν ἐκλεχθησομένων Δημοτικῶν Ἀρχῶν ἤθελε παραταθῆ καθ’ ὅλην τὴν τετραετίαν σύμφωνα μὲ τὴν διάρκειαν ὅλων τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν τοῦ παλαιοῦ Κράτους. Τὸ δικαίωμα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ Ὑπουργεῖον, ἦτο νὰ ἐνεργήσῃ τάχιον τὰς ἐκλογὰς, οὐδέποτε δὲ βραδύτερον, καὶ τοῦτο προκύπτει ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα· διότι, ἂν τῳόντι αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργηθῶσιν κατὰ τὴν 8 Μαΐου εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, καὶ τὴν 29 τοῦ ἰδίου μηνὸς, καθ’ ἃ λέγει τὸ Νομοσχέδιον, καὶ καθ’ ἃ διϊσχυρίσθη χθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τότε κατὰ τὴν διάταξιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου θὰ ἔχωμεν τὰς Δημοτικὰς Ἀρχὰς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ἐχούσας οὐχὶ τετραετῆ ζωὴν, ἀλλ’ ὀκταετῆ. Ἀπορεῖτε, κύριε Δραγούμη! Νὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω ἄλλην μίαν φοράν: «Αἱ ἐκλεχθησόμεναι πρῶται Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ ἐξακολουθοῦσι καὶ ἐφ’ ὅλην τὴν ἑπομένην τετραετίαν, μεθ’ ἣν ἐνεργηθήσονται ἐνταυτῷ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος δημοτικαὶ ἐκλογαί».

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πότε ἄρχεται ἡ τετραετία;

§7Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ διάταξις τοῦ Νόμου εἶναι καθαρά, εἶναι ῥητὴ, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις μόνον καὶ μόνον νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἰς τὰς ἄλλας Ἐπαρχίας. Πότε; μὲ ἐρωτᾶτε· καὶ πότε ἐκλέγονται αἱ Δημοτικαὶ Ἀρχαί; «Αἱ ἐκλεχθησόμεναι» λέγει τὸ ἄρθρον· ἡ ἐπικύρωσις τῆς ἐκλογῆς εἶναι γεγονὸς, ἐπιβεβαιοῦν τὸ νόμιμον καὶ ἔγκυρον τῆς ἐνεργηθείσης ψηφοφορίας, ἡ δ’ ἐκλογὴ εἶναι ἡ πρᾶξις, ἡ ὁποία ἀρχίζει ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ψηφυρίας, συμπεριλαμβανομένης καὶ ταύτης. Λέγω, λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμητε κατάχρησιν τῆς πλειονοψηφίας, ἥτις σᾶς ἀκολουθεῖ. Δὲν πρέπει νὰ θέσητε χεῖρα ἀσεβῆ ἐπὶ διατάξεων ἀφοροσῶν αὐτὰς τὰς ἐλευθερίας τοῦ Τόπου, διότι ἀφορῶσιν εἰς τὰς ἐλευθερίας τοῦ Τόπου τὰ ζητήματα τὰ ἐκλογικά. Καὶ ὑποθέσατε μίαν ἄλλην Ἐξουσίαν, μίαν ἄλλην Κυβέρνησιν, ἔχουσαν πλειονοψηφίαν, καθὼς σεῖς σήμερον, καὶ διαιροῦσαν εἰς τέσσαρα τμήματα τὰς ἐκλογὰς, εἴτε τὰς δημοτικὰς εἴτε τὰς βουλευτικάς· ὑποθέσατε αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ἀφαιροῦσαν τὸ πολυτιμότερον δικαίωμα ἀπὸ τοὺς πολίτας, καὶ ἐκλέγουσαν Δημοτικὰς Ἀρχὰς τῆς θελήσεως αὐτῆς, καὶ ὑποθέσατε μίαν πλειονοψηφίαν, παρακολουθοῦσαν τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν, καὶ ἐρχομένην νὰ σᾶς εἴπῃ δι’ ἑνὸς Νομοσχεδίου, ὅτι ἡ διάρκεια τῆς δημοτικῆς ζωῆς τῶν ἐκλεχθέντων Δημάρχων εἶναι ἰσόβιος. Νομίζετε, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη, ἥτις φέρει τὸν τύπον τῆς νομιμότητος, δὲν θὰ ἔχῃ συνεπείας; Μὴ νομίσετε δὲ, διότι σήμερον σεῖς δύνασθε νὰ κάμητε κατάχρησιν τῆς Ἐξουσίας καὶ νὰ ὠφεληθῆτε ἐξ αὐτῆς, δὲν θὰ ἦσθαι οἱ πρόδρομοι τῆς ἐνάρξεως τοιούτων καταχρήσεων, αἵτινες θὰ ἐπιβαρύσωσι καὶ θὰ ἐπιπέσωσι κατὰ τῆς κεφαλῆς ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον λέγουν ὤ! Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἰδὼν ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Νόμου αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν κατὰ τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, τί ἔκαμε; Ἔκαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγεται ὅτι ἔκαμεν ὁ Μωάμεθ, ὅστις διέταξε τὸ ὄρος νὰ ἔλθῃ πρὸς αὐτὸν, καὶ ἐπειδὴ τὸ ὄρος δὲν ἤρχετο, ἐπῆγε αὐτὸς πρὸς τὸ ὄρος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔφερε Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔθεσε τὰς ἐκλογὰς τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν εἰς ἐποχὴν μακροτέραν τῆς τῶν νέων. Καὶ αὐτὸ ἦτο τὸ πνεῦμα, αὐτὸς ἦτον ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον, τὰς μὲν τῶν ἐκλογῶν ἀνέβαλε διὰ τὰς 29 Μαΐου, τὰς δὲ διὰ τὴν 3 Ἰουλίου· διότι ποῖος λόγος ὑπῆρχε νὰ μὴ ἐνεργηθῶσι ταὐτοχρόνως αἱ ἐκλογαὶ ὅλαι, εἴτε κατὰ τὴν 29 Μαΐου ἂν ἤθελε νομοθετικῶς, εἴτε κατὰ τὴν 3 Ἰουλίου; Ποῖον ἦτο τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἤθελον προσκτήσει αἱ νέαι Ἐπαρχίαι, αἵτινες εὑρίσκονται μετέωροι μέχρι σήμερον, ἂν ἀνεβάλλοντο αἱ ἐκλογαὶ ἐπὶ ἕνα εἰσέτι μῆνα; Αὐτὸ τοῦτο ἐξεταζόμενον ἀποδεικνύει τὸν σκοπὸν, μὲ τὸν ὁποῖον ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Δύνασθε, κύριοι, νὰ παραβιάσητε ὅλους τοὺς Νόμους, καὶ δύναται ἡ πλειονοψηφία νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι καλῶς ἐπράξατε, ἡ ὑλικὴ δύναμις εἶναι ὑπὲρ ὑμῶν· ἀλλ’ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι εἴδομεν συντριβομένας πολλὰς ὑλικὰς δυνάμεις, πολὺ ἰσχυροτέρας τῆς ἰδικῆς σας. Καὶ ὅταν αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν συνοδεύωνται μὲ ἐθνικὸν κῦρος, βεβαιωθῆτε, ὅτι τότε ὅσῳ καὶ ἂν θελήσητε διὰ τῆς πλειονοψηφίας νὰ κρατύνητε τὴν παρανομίαν καὶ τὴν φατριαστικὴν ἐνέργειαν εἰς τὰς ἐκλογὰς, δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ τὸ πράξητε, διότι ἡ ἐθνικὴ συνείδησις θὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, καὶ θ’ ἀποκρούσῃ πράξεις, ἃς ἐνηργήσατε μόνον καὶ μόνον ἵνα φατριάσητε ὑπὲρ τῶν φίλων καὶ τῶν συμφερόντων σας.

§8Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι, κύριοι, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 7, περὶ ἧς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πετιμεζᾶς, ἔχει τὴν ἔννοιαν, ἣν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἔδωκεν εἰς αὐτὴν, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία...

§9Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κάμετε τὴν διάκρισιν, ποῖος Πετιμεζᾶς!

§10ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὴ ἡ διάκρισις ἐπιθυμῶ νὰ γίνηται πάντοτε, διότι ἐγὼ δὲν θέλω νὰ οἰκειοποιῶμαι ἰδέας ἄλλων.

§11ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Ἀθ. Πετιμεζᾶς... τοῦτο δὲ καὶ θ’ ἀποδειχθῇ πληρέστατα· ἀλλὰ δὲν πρόκειται κυρίως περὶ τούτου. Ἂν ἡ διάταξις τοῦ συγχρόνου τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἔχῃ λόγους ἀνωτέρους, ἐὰν ἀφορᾷ εἰς τὴν πρόληψιν, ὅπως εἶπον καὶ χθὲς, τῆς παρατάσεως τοῦ σάλου τοῦ ἐκλογικοῦ, ὅστις καταστρέφει τὴν διοίκησιν, καταστρέφει τὴν δικαιοσύνην καὶ ἀνακόπτει τὴν πρόοδον, τὴν πορείαν αὐτὴν τῆς κοινωνίας, ἂν ἔχῃ πρὸς τούτοις ἕτερον ἀνώτατον λόγον, τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπετρέπετο ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ διχοτομήσῃ τὰς ἐκλογὰς, ὁ κύριος Τρικούπης, ὅστις μέχρι πρὸ μικροῦ, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι πρὸ μικροῦ, ἀνεκήρυττεν ἑαυτὸν πρόμαχον τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν, δὲν ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ. Τὸ ἔπραξεν ὅμως οὐχὶ μόνον σήμερον, ὅτε ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ Νομοσχεδίου, ὅπερ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν. Εἶχε φαίνεται ἀπόφασιν· καὶ ἵνα ἔχῃ τὴν ἀπόφασιν, εἶχεν ἓν συμφέρον, τὸ δὲ συμφέρον βεβαίως εἶναι κομματικὸν καὶ ἥκιστα συμφωνοῦν πρὸς τὰς ἠθικὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἐφορευούσης τὰς ἐκλογὰς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Διὰ τοῦτο τὸ ἔπραξε. Τίς δὲ εἶναι ὁ Νόμος, ἐφ’ οὗ στηρίζονται; Ὁ Νόμος εἰσάγει εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν Νομοθεσίαν. Ἐν ἄρθρῳ 1 ἀναγράφεται, ὅτι πᾶσαι αἱ διατάξεις Νόμων καὶ Διαταγμάτων, αἵτινες ἠδύναντο νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀμέσως, ἀμέσως καὶ θὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας. Ὁ Νόμος ὥρισε μόνον ἐξαιρέσεις, ὑποταχθεὶς εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ νέου καταρτισμοῦ τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων. Ὑπῆρχον Νόμοι, οἵτινες δὲν ἠδύναντο νὰ λειτουργήσωσιν ἐκεῖ, διότι τὰ ὄργανα, τὰ παρ’ αὐτῶν προβλεπόμενα, ὑπῆρχον ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις, δὲν ὑπῆρχον δ’ ἐν ταῖς νέαις. Ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη διὰ τὰ ἀντικείμενα ταῦτα νὰ νομοθετηθῶσι προσωρινῶς εἰδικαὶ μεταβατικαὶ λεγόμεναι ἐν τῇ νομοθετικῇ γλώσσῃ διατάξεις· τοιαῦται εἶναι λ. χ. αἱ διατάξεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν. Κατέκρινα τὸ μέτρον τοῦτο καὶ ὅτε παρίστατο ὡς ἀναγκαῖον, ἐθεωρήθη δὲ ἴσως ὑπό τινων εἰλικρινῶς τοιοῦτον, καὶ τὸ κατέκρινα, διότι ἀναιρεῖ τὰς βάσεις τῶν ἐλευθεριῶν ἡμῶν τῶν δημοτικῶν, ἐφ’ ὧν στηρίζονται αἱ πολιτικαὶ ἡμῶν ἐλευθερίαι. Ἀλλοίμονον ὅμως, κύριοι, ἐὰν αἱ περὶ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας διατάξεις ἠδύναντο νὰ ὦσι διαρκεῖς! Τοιαῦται εἶναι καὶ αἱ διατάξεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Ἐγένετο τότε μακρὰ συζήτησις περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ αὗται ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, καὶ προετάθησαν προθεσμίαι δύω, τριῶν μηνῶν, ἓξ τὸ πολὺ μηνῶν, νομίζω, ὡς εἶπε τότε ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, θεωρήσας μάλιστα τὴν προθεσμίαν ταύτην μακράν. Οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀμφιβολία, εἰς οὐδενὸς τὸν νοῦν ἦλθεν ὅτι μετὰ ἓν ἔτος—διότι ὄντως ἔτος συμπληροῦται ἀφ’ ἧς ἐξεδόθη ὁ Νόμος ἐκεῖνος—ὅτι μέχρι τοῦ νομίμου χρόνου τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις, ὅτι μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου καὶ πέραν ἔτι δὲν ἤθελον καταρτισθῆ αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις ἐκείναις. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ τὸ ὡμολόγησεν ἀνεπιφυλάκτως, τὸ ἔχει δὲ μάλιστα ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ αὐτῆς· μᾶς ζητεῖ διὰ τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν τριῶν μηνῶν πίστωσιν. Πῶς σήμερον ἀντιφάσκει πρὸς ἑαυτήν; Πῶς διαψεύδει σήμερον αὐτὴ ἑαυτήν; Ὅτι δὲ τὸ ἄρθρον 7 ἔχει αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, μαρτυρεῖται προδήλως ἐκ τοῦ γράμματος αὐτοῦ, τὸ ἀποδεικνύει δὲ καὶ ἡ κοινοτάτη λογική. Εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὁ Νόμος, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἤθελον ἐνεργηθῆ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῶν παλαιῶν. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ τῆς διαρκείας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ὡς ἐσπευσμένως παρετήρησεν ὁ κ. Τρικούπης. Περὶ τούτου εἶναι παγία διάταξις ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Τὸ ζήτημα ἀφορᾷ εἰς τὰς δημαιρεσίας καὶ περὶ τούτου ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ λόγος, καὶ περὶ τούτου ἐποίησε λόγον τὸ ἄρθρον 7, καὶ ὄχι μόνον ἐποίησε λόγον περὶ τούτου, ἀλλὰ καὶ διαψεύδει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐν τῇ πράξει αὐτοῦ τῇ σημερινῇ διὰ τῆς ἰδίας του ὑπογραφῆς. Καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο προενόει ἐκ τοῦ Νόμου τοῦ ἰσχύοντος ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις ἄνευ ἀνάγκης, ἀλλὰ βεβαίως ἐκ προνοίας, ἔστω καὶ ὑπερβολικῆς, ὑπὲρ τοῦ συγχρόνου τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν διὰ τῆς λέξεως ἐνταυτῷ. Ὁ Νόμος τοῦτο εἶχεν ὑπ’ ὄψει νὰ εἴπῃ, ὅτι δηλαδὴ δὲν εἶναι ἀνάγκη χάριν τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν ἢ καὶ ἓξ νὰ ἀναγκασθῶσι, διὰ τὸ σύγχρονον τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν ὅλων τῶν Ἐπαρχιῶν, νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ νέαι δὶς εἰς τὸν ἐκλογικὸν σάλον· καὶ διὰ τοῦτο διέταξε τὴν παράτασιν τῆς ἐξουσίας αὐτῶν πέραν τῆς τετραετίας· εἶχε δὲ ἀνάγκην νὰ τὸ διατάξῃ, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ κατ’ αὐτὸν ἡ ἐκλογὴ πρίν, εἶχε δὲ καὶ δικαίωμα νὰ τὸ διατάξῃ, διότι ἡ διάταξις περὶ τοῦ συγχρόνου τῶν ἐκλογῶν, ἣν ἡμεῖς ἐν οὐσίᾳ θεωροῦμεν θεμελιώδη, εἶναι ὅμως κατὰ τύπον διάταξις τοῦ Νόμου, καὶ ὁ Νόμος δύναται νὰ τὴν τροποποιήσῃ, ἀλλὰ δύναται νὰ τὴν τροποποιήσῃ μόνον κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ αἰωνίου δικαίου πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἤτοι ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν οἱ καλούμενοι ἐκλογεῖς πρὸς ψήφισιν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, γινώσκουσιν ἐκ τῶν προτέρων ἐπὶ πόσον χρόνον δίδουσι τὴν ἐντολὴν αὐτῶν. Διὰ τοῦ μέτρου τῆς παρατάσεως τῆς διαρκείας τῆς ἐξουσίας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, τοῦ σήμερον ἐκ τῶν ὑστέρων προτεινομένου, διαπράττεται σύλησις τοῦ δικαιώματος τῶν ἐκλογέων, καὶ τίθενται ἐκτὸς τοῦ Νόμου ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας πάντες οἱ νῦν Δήμαρχοι, ὡς ἀντιποιούμενοι ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔλαβον· διότι δὲν ἔχετε σεῖς, κύριοι βουλευταὶ, τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγητε Δημάρχους· σεῖς ἔχετε δικαίωμα νὰ νομοθετῆτε, τηροῦντες τὰς αἰωνίους ἀρχὰς τοῦ δικαίου. Ὑπ’ αὐτὴν δὲ τὴν ἔποψιν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομικὸν μέρος, ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ σπουδαίως καὶ ἐμβριθῶς τὸ ζήτημα ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τίνα σχέσιν ἔχει ἡ ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτήν; Τίνα σχέσιν ἔχει ὁ χρόνος τῆς ἐνάρξεως καὶ λήξεως τῆς ἐξουσίας τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν; Βεβαίως κατὰ τὸν Νόμον, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε σήμερον, ἡ ἐξουσία τῶν νέων Δημοτικῶν Ἀρχῶν θέλει ἄρχεσθαι τὴν πρώτην Σεπτεμβρίου νομίζω, κατὰ τὸν ἰσχύοντα δὲ Νόμον τὴν 25 Ἰουλίου. Ἀλλ’ αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται κατὰ τὴν 8 Μαΐου· ποία εἶναι μετὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας ἡ ἑπομένη τετραετία; ὁ νόμος ἦτο λογικός. Ὁ κ. Τρικούπης, ὅτε συνέταττε τὸν Νόμον αὐτὸν, καὶ τοὺς κανόνας τῆς γραμματικῆς ἐτήρησε καὶ τοὺς κανόνας τῆς λογικῆς ἐσεβάσθη, διότι τοῦτο προὐτίθετο τότε, οὐδὲ θέλω νὰ ἐξετάσω ποῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν σήμερον τὰ προτεινόμενα μέτρα, ἀλλ’ ὁ Νόμος εἶναι σαφέστατος, ὁ Νόμος λέγει ὅτι αἱ νέαι Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ θέλουσιν ἔχει νόμιμον ὕπαρξιν μέχρι τοῦ πέρατος τῆς ἑπομένης τετραετίας. Ποία δὲ εἶναι ἑπομένη τετραετία ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἰμὴ ἡ τετραετία ἡ μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐκλεχθησομένων τῇ 8 Μαΐου νέων Δημοτικῶν Ἀρχῶν τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν; Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἐσκόπουν, ἀναζητήσας τὸν Νόμον, ὃν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν, νὰ ὑποβάλω χθὲς, ἀλλ’ ἡ συζήτησις διεκόπη· φρονῶ δὲ ὅτι κάλλιστα διεκόπη, διότι τί ἐπρόκειτο νὰ ἀποφασίσῃ χθὲς ἡ Βουλή; οὐδέν. Ἔχομεν Σύνταγμα, ἔχομεν Κανονισμόν, τὰ ὁποῖα ὁρίζουσι ποῖα εἶναι τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς· τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς εἶναι τὸ νομοθετεῖν, τὸ ἐκδίδειν ἀποφάσεις ἐπὶ τῇ βάσει ῥητῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ αὐτῆς καὶ τὸ ἐλέγχειν τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ἂν χθὲς, ὅτε μόνον τὴν πρόθεσιν αὐτοῦ μᾶς ἐξήγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπελαμβανόμεθα τῆς συζητήσεως ἐκείνης, θὰ ἐξηρχόμεθα τοῦ κύκλου τῆς ἁρμοδιότητος ἡμῶν, διότι ἡ ἀπόφασις ἡμῶν οὐδεμίαν ἤθελεν ἔχει ἔννοιαν, ἤθελεν εἶναί τι γελοῖον, καὶ γελοῖα δὲν πρέπει νὰ πράττῃ ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος. Ἀδύνατον ἡ Βουλὴ ἐκ προοιμίων νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν: ἐγκρίνω καὶ ἐγὼ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν σὺ ἡ ἐφαρμόζουσα τὸν Νόμον Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία δίδεις εἰς αὐτόν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ἀστοχωτέρα ἀπόφασις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς; Εἰς τί δὲ ἤθελε χρησιμεύσει; Σήμερον ὅμως δικαιούμεθα νὰ ἐγείρωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ εὐρέως, διότι σήμερον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν πρᾶξιν τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἀναγραφεῖσαν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» καὶ λύσασαν, κατὰ τὰς προθέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰς χθὲς ἀνακοινωθείσας, τὸ ζήτημα. Ἐνεργοῦμεν λοιπὸν ἔλεγχον κοινοβουλευτικὸν ἤδη, καὶ διὰ τοῦτο δικαιούμεθα νὰ συζητήσωμεν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι, καὶ ἔλεγχον κοινοβουλευτικὸν ἐνασκοῦντες, οὔτε λύομεν ὁριστικῶς ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ τὸ ζήτημα, οὔτε ἀπαλλάσσομεν τὴν Κυβέρνησιν τῆς εὐθύνης ἐπὶ τῇ παραβάσει τοῦ Νόμου, ἂν πράγματι Νόμος παραβιάζεται. Εὐτυχῶς ἔχομεν τὸ ἄρθρον πρῶτον τοῦ Νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ δύναται νὰ στηριχθῇ, ὅπως ἐξετάσῃ νομίμως ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῆς ἁρμοδιότητι καὶ κυριαρχίᾳ τὴν πρᾶξιν ταύτην. Βεβαίως δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶμεν γνώμην ἄλλου τινὸς πρὸς ὑποστήριξιν ἰδέας τοσοῦτον προφανῶς ὀρθῆς, ὅσον εἶναι ἡ παροῦσα, περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 7, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κύριος Δραγούμης, διακόψας πρὸ μικροῦ τὸν κύριον Πετιμεζᾶν, διημφισβήτησε τὴν ἔννοιαν τῶν ἰδίων αὐτοῦ λόγων, θὰ ἀναγνώσω πρὸς ἔκπληξιν ὑμῶν καὶ τοῦ κυρίου Δραγούμη, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἔπαινον αὐτοῦ διὰ τὴν τότε εὐθυκρισίαν του, τί εἶπε τότε συζητουμένου τοῦ ἄρθρου 7 (ἀναγινώσκει). «Ἄν καὶ δὲν ὑπάρχῃ λόγος νὰ τεθῇ ὡρισμένη προθεσμία, νομίζω ὅτι ὁ περιορισμὸς ἐξάγεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου 7, τοῦ προβλέποντος τὴν περίπτωσιν τῶν ἑπομένων ἐκλογῶν. Αἱ ἐκλεχθησόμεναι, λέγει, πρῶται Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ ἐξακολουθοῦσι καὶ ἐφ’ ὅλην τὴν ἑπομένην τετραετίαν, μεθ’ ἣν ἐνεργηθήσονται ἐνταυτῷ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος Δημοτικαὶ ἐκλογαί. Ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν τὸ ἄρθρον 7 θέτει φραγμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ διεξαγάγῃ τὰς Δημοτικὰς ἐκλογὰς πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ τετραετία. Ὥστε ὅριον ἐνταῦθα εἶναι δεκατρεῖς μῆνες».

§12ΤΙΝΕΣ. Αὐτὴ εἶναι ἰδέα ἀτομική.

§13ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνασθε νὰ ἔχητε οἱανδήποτε γνώμην θέλετε περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου τούτου, δύνασθε νὰ ἔχητε ὀρθοτέραν ἡμῶν γνώμην, δύνασθε νὰ διαστρέφητε τὴν ἔννοιαν τοῦ Νόμου, δύνασθε νὰ ἀποδείξητε ὅτι ἡμεῖς διαστρέφομεν αὐτήν· αὐτὸ δι’ ἐμὲ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, τὸ ζήτημα τὸ οὐσιαστικὸν εἶναι τόσον ἀνώτερον τῆς βυζαντινῆς ταύτης συζητήσεως, τῆς ἀφορώσης τὸ γράμμα τοῦ Νόμου, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν εἰλικρινῶς θέλῃ νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ζητήματος, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καταφεύγωσιν εἰς τοιαύτας γραμματικὰς καὶ ἰουδαϊκὰς ἐξηγήσεις. Τὸ σύγχρονον τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐγγύησις τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν; Τὸ σύγχρονον τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐγγύησις τῆς τάξεως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, τῆς λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης, τῆς τάξεως ἐν τῇ κοινωνίᾳ; Ὅλοι, κύριοι, ὡς Βουλευταὶ ἀναμιγνυόμεθα εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, ὅλοι ὡς ἀντιπρόσωποι τῶν Ἐπαρχιῶν, συνιστωμένων ἀπὸ Δήμους, ἀναμιγνυόμεθα εἰς δημοτικὰς ἐκλογάς· ἐρωτῶ οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν πρὸ μηνὸς καὶ ἐπέκεινα δὲν εἶναι ἐξεγειγερμένον καὶ παρ’ αὐτῷ καὶ παρὰ τοῖς φίλοις αὐτοῦ τὸ ἐνδιαφέρον τὸ διὰ τὰς μελλούσας δημοτικὰς ἐκλογάς. Αὐτὸ δὲ τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον διήκει ἀπὸ τῶν ἀνωτάτων στρωμάτων τῆς Πολιτείας μέχρι τῶν τελευταίων ὡς πρὸς τὰ δημόσια ὄργανα, ἀπὸ τῶν ἀνωτάτων στρωμάτων τῆς κοινωνίας μέχρι τῶν τελευταίων ὡς πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοσοῦτον ἐφ’ ὅλων τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν κοινωνίαν, ὥστε ἡ σύνεσις ὑπαγορεύει νὰ περιστέλληται ὁ χρόνος αὐτὸς εἰς ὅσον ἔνεστι μικρότερον διάστημα. Διὰ τοῦτο ἀποκρούομεν τὴν διχοτόμησιν τὴν προτεινομένην διὰ τοῦ Νομοσχεδίου καὶ θὰ πολεμήσωμεν αὐτὸ, ὅταν μᾶς ὑποβληθῇ· ἀφοῦ δὲ τοιαύτην φέρομεν γνώμην, τί πρὸς ἡμᾶς ἡ ἐναντία ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Δραγούμης θέλει δώσει εἰς τὸ ἄρθρον; Ἡμεῖς εἰς τὴν οὐσίαν ἀποβλέπομεν, καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας προκαλοῦμεν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἀλλὰ προκαλοῦμεν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, συνιστῶμεν εἰς αὐτὴν νὰ σκεφθῇ βαθύτερον καὶ ὡριμώτερον. Εἶπον καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἀντιπολιτευόμεθα τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Τόπου· ἐπρόσθεσα μάλιστα ὅτι εἰς τὰ γενικὰ τῆς πατρίδος ζητήματα, τὰ ἐσωτερικὰ καὶ τὰ ἐξωτερικὰ, ὀφείλει ἡ ἀντιπολίτευσις, ἂν ᾖναι ἀντιπολίτευσις πατριωτικὴ, νὰ ἦναι ὀπαδὸς τῆς Κυβερνήσεως· τὰς πράξεις μόνον αὐτῆς ὀφείλει νὰ ἐξελέγχῃ· διότι, ἐξελέγχουσα τὰς πράξεις αὐτῆς, δὲν σώζει μόνον τὰ δημόσια συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐνταῦθα ἀντιπροσωπεύει, σώζει καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὡς Κυβέρνησις τοῦ Τόπου δὲν ἀνήκει εἰς τὰ πρόσωπα τῶν Ὑπουργῶν. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν νὰ διασυρθῇ ἐπὶ τοσοῦτον ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος. Ἐὰν ἐπιθυμῇ τὸ Ὑπουργεῖον—ὀφείλει νὰ τὸ ἐπιθυμῇ, ἔχει καθῆκον μάλιστα νὰ τὸ πράξῃ—ἐὰν θέλῃ νὰ μάθῃ τὴν γνώμην τοῦ Τόπου, ἂς προσέξῃ τὸ οὖς εἰς αὐτόν. Πανταχόθεν ἔρχονται διαμαρτυρήσεις· καὶ ἂν ὑπάρχῃ που ἀντίθετος γνώμη, δὲν εἶναι γνώμη, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη ἐπιβαλλομένη ἐξ ἐκλογικοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον καὶ ἐκεῖνο τὸ τιμῶ, ἀλλὰ τοιοῦτον ἐνδιαφέρον δὲν δύναται νὰ ἐπικρατήσῃ τῆς ἀληθείας. Ὑπὸ ταύτην λοιπὸν τὴν ἔποψιν προκαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις. Συνιστῶμεν δὲ αὐτῇ καὶ αὖθις νὰ ἀποστῇ ἀπὸ μέτρου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας καὶ εἰς τὸν Τόπον καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἰδίαν· ὀφείλει δὲ νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, διότι δύω μόνον ἡμέραι ὑπολείπονται αὐτῇ. Τὴν ὑπόμνησιν ταύτην ὀφείλομεν νὰ τῇ κάμωμεν εἰλικρινῶς· διότι τὴν πρᾶξιν, τελεσθεῖσαν ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, θέλομεν τὴν ἐξελέγξει. Ἄν ἡ Βουλή, εἰσαγομένου τοῦ Νομοσχεδίου καὶ συζητουμένου, προσχωρήσῃ, ὅπερ δὲν ἐλπίζω, εἰς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, τότε ὡς τὸ Διάταγμα τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, τὸ σήμερον δημοσιευθὲν, οὕτω καὶ τὸ Διάταγμα, ὅπερ ὀφείλει νὰ ἐκδώσῃ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὰς νέας Ἐπαρχίας, θέλει καταργηθῆ οἴκοθεν, διότι αἱ προθεσμίαι, περὶ ὧν διαλαμβάνουσιν οἱ Νόμοι, μετατίθενται ἀπὸ τῆς 8 Μαΐου εἰς τὴν 3 Ἰουλίου ἢ εἰς τὴν 8. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν—καὶ ἀπευθύνομαι αὖθις εἰς τὴν εὐθυκρισίαν καὶ τὴν σύνεσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ—δὲν εἶναι ὀρθὸν, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, νὰ ἀντιτάσσωμεν τὴν ἀτομικὴν ἡμῶν θέλησιν εἰς τὴν θέλησιν τὴν κοινήν· δὲν εἶναι ὀρθὸν, ἐπωφελούμενοι στιγμῶν λυπηρῶν διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν, νὰ ἐξαναγκάζωμεν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίζῃ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ συνειδήσει τῶν πάντων δὲν εἶναι ἀποδεκτά.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀρχὴ τοῦ συγχρόνου τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἀποδεκτὴ παρὰ πάντων, εἶναι καὶ ἀποδεκτὴ παρὰ τῆς ἡμετέρας Νομοθεσίας. Ἀλλ’ ἡ νομοθεσία ἡμῶν, ὡς ἔχει σήμερον, ἀνεγνώρισεν ἐξαίρεσιν εἰς αὐτήν. Ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἐθεώρησεν, ὅτι ὑπερτέρα τῆς ἀρχῆς ταύτης ἀνάγκη εἶναι τὸ νὰ μὴ ἐπισπευσθῶσιν ἕνεκα αὐτῆς τὰ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Δήμων τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ἢ καὶ νὰ μὴ βραδύνωσιν ἕνεκα αὐτῆς. Ὅτε συζητουμένου τοῦ Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως τῶν νέων Ἐπαρχιῶν παρέστη φυσικῶς τὸ ζήτημα, ἐὰν ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις ἐκείναις μέχρι τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἤθελον αὗται ἐνεργηθῆ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἢ ἂν ἔπρεπε νὰ μὴ ἐνεργηθῶσι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην, ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ Δῆμοι δὲν ἤθελον εἶσθαι κατηρτισμένοι, ἡ Βουλὴ ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε, χάριν τοῦ καταλλήλου καταρτισμοῦ τῶν Δήμων, νὰ θεωρήσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ συγχρόνου τῶν ἐκλογῶν ὡς ὑποχωροῦσαν ἐν τῷ θέματι τούτῳ καὶ νὰ θέσῃ ὡς κανόνα, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις δὲν θέλουσι γείνει συγχρόνως μετὰ τῶν ἐν ταῖς παλαιαῖς, ἀλλὰ θέλουσιν ὑπαχθῆ εἰς ἄλλον κανόνα, ὅτι θέλουσιν ἐπακολουθήσει εὐθὺς κατόπιν εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῶν τῶν Δήμων: «Ἅμα καταρτισθείσης καὶ δημοσιευθείσης τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως, ἐνεργοῦνται αἱ πρῶται δημαιρεσίαι ἐπὶ τῇ βάσει καταλόγων κτλ.» Δὲν λαμβάνει ὁ Νόμος ὑπ’ ὄψιν τὸ σύγχρονον, ἀλλὰ θέτει κανόνα, καθ’ ὃν εἴτε πρὸ ἢ μετὰ τὰς γενικὰς ἐκλογὰς θέλουσιν ἐνεργηθῆ αἱ ἐκλογαὶ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις. Κατόπιν τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Δήμων, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκ τοῦ Νόμου δεσμευμένη, ἀλλὰ περὶ τὸν καταρτισμὸν τῶν Δήμων ὁ Νόμος θεωρεῖ, ὅτι δὲν πρέπει οὔτε νὰ στενοχωρηθῇ ἡ Κυβέρνησις, σπεύδουσα ὑπὲρ τὸ δέον εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, οὔτε ἀφ’ ἑτέρου ν’ ἀναγκασθῇ νὰ περιμείνῃ πρὸς τοῦτο ἕως τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἤθελον ἐνεργηθῆ αἱ νέαι ἐκλογαί, καὶ ν’ ἀφήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τοὺς Δήμους ἐκείνους ἀκαταρτίστους καὶ ἀσχηματίστους. Ταῦτα ἀναγράφονται ἐν τῷ Νόμῳ περὶ ἀφομοιώσεως τοσούτῳ καθαρῶς, ὥστε οὐδεμία περὶ αὐτῶν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις, καὶ ὅσα ἐῤῥέθησαν περὶ διχασμοῦ τῶν ἐκλογῶν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμίαν ἔχουσιν ὑπόστασιν, διότι ὁ διχασμὸς τῶν ἐκλογῶν ἐγένετο ὑπὸ τῆς Νομιθετικῆς Ἐξουσίας, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Νόμου, τοῦ διαιρέσαντος τὰς ἐκλογὰς, ἐνεργοῦμεν ἡμεῖς σήμερον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν ἀνεὗρον ἐν τῷ γράμματι τοῦ Νόμου, ἐνόμισαν οἱ ἀγορεύσαντες, ὅτι δύνανται νὰ τὸ ἀνεύρωσιν ἐν τῷ πνεύματι τοῦ Νόμου, καὶ ἔδωκαν εἰς αὐτὸν ἑρμηνείαν ἰδίαν. Εἶπον: ναὶ, τὸν διχασμὸν ἀπεδέχθη ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, ἀλλὰ τὸν ἀπεδέχθη μόνο, διὰ τὸ ταχύτερον, οὐχὶ δὲ ποτὲ καὶ διὰ τὸ βραδύτερον· καὶ ἐστηρίχθησαν, ὡς πρὸς τοῦτο, εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ Νόμου, καὶ ἐστηρίχθησαν καὶ εἴς τινας παρατηρήσεις γενομένας κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νόμου ἐκείνου. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τῷ ὄντι προετάθη, ὅπως τεθῇ χρονικὸν ὅριον, διότι ἡ γενικὴ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς ἦτο, ἵνα ὁ σχηματισμὸς τῶν νέων Δήμων γένηται ὅσον ἔνεστι ταχύτερον, ἡ δὲ Κυβέρνησις δι’ ἐμοῦ ἀπήντησε τότε πρὸς τοὺς ταῦτα προτείναντας, ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν ἐπίσπευσιν, ὅτι ἐλπίζει αὐτὴν, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποδεχθῇ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἐν τῷ Νόμῳ· ὥστε αὐτὴ αὕτη ἡ συζήτησις καὶ ἡ ἄρνησις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἐγγραφὴν διατάξεως δεσμευούσης αὐτὴν, ὡς πρὸς τὸν χρόνον, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐντελῶς ἐλευθέρα.

§15ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐλάβετε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς προθεσμίας. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ παραγγείλητε νὰ εὑρεθῇ αὐτὸ τὸ μέρος εἰς τὰ πρακτικά.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἔλαβον τὸν λόγον συστηματικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος, τοῦτο βεβαίως δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι, εἶναι, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προέτεινεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κ. Ἀντωνόπουλος, ὅπως τεθῇ τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ Νόμῳ, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεδέχθη τοῦτο, διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι τοιαύτη δέσμευσις τῆς Κυβερνήσεως ἦτό τι, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ βλάψῃ. Ἐθεώρουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἐπισπεύσωμεν τὸν σχηματισμὸν τῶν Δήμων, ἐνόμιζον, ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῶν Δήμων ἠδύνατο νὰ γείνῃ πολὺ ταχύτερον παρ’ ὅ,τι γίνεται· ἀλλ’ εἶπον ἔκτοτε ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συναινέσωμεν, ὅπως δεσμευθῶμεν διὰ τοῦ Νόμου, καὶ διὰ τοῦτο, καίτοι ἐπιμόνως προέτεινεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος τὴν ἀναγραφὴν τῆς διατάξεως ταύτης, ὁ δὲ κ. Ἀντωνόπουλος ἀνῆκε τότε εἰς τοὺς φίλους ἡμῶν, ἡμεῖς ἠρνήθημεν νὰ δεχθῶμεν αὐτὴν, καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ἀντωνόπουλον ἂν τοῦτο ἔχῃ οὕτως. Ἡ μὴ ἀναγραφὴ τοιαύτης διατάξεως ἐν τῷ Νόμῳ, ἐν ᾧ ἡ ἀναγραφὴ αὐτῆς προετάθη εἰς τὴν Βουλήν, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς Βουλῆς εἶναι ν’ ἀφεθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐλευθέρα. Τοῦτο ἐμποδίζει τὴν Βουλὴν νὰ ἐξελέγξῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέδειξεν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ τὸν ἀναγκαῖον ζῆλον, ἢ ὅτι ἐκ πλαγίων λόγων τυχὸν ἠθέλησε νὰ βραδύνῃ τὴν ἐνέργειαν ταύτην; οὐδόλως. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐντελῶς ἐλευθέρα νὰ κρίνῃ περὶ τῆς διαγωγῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δύναται νὰ ἐξελέγξῃ αὐτὴν οὐχὶ ὡς παραβᾶσαν Νόμον, ἀλλ’ ὡς μετελθοῦσαν διαγωγὴν ζημιώσασαν τὴν Πολιτείαν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν συνείδησιν, ὅτι εἰργάσθημεν ἐν τῷ θέματι τούτῳ οὐ μόνον νομίμως, ἀλλὰ καὶ συμφερόντως πρὸς τὴν Πολιτείαν, ὅτι, ἂν τοσούτῳ ἐβραδύναμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τούτου, ἐβραδύναμεν διότι ἐνομίζομεν, ὅτι σπεύδοντες ἠθέλομεν βλάψει, ὅτι ἠθέλομεν θέσει θεμέλιον εἰς τὴν διοίκησιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις ἐπιπολαίως, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ καλοῦ καταρτισμοῦ τῶν Δήμων ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος ἡ κανονικὴ λειτουργία τῶν διοικητικῶν ἡμῶν θεσμῶν ἐν αὐταῖς. Ἐκτὸς ὅμως τῆς διατάξεως ταύτης, τῆς μὴ γενομένης ἀποδεκτῆς, ἰσχυρίσθησαν οἱ περὶ τούτου ἀγορεύσαντες, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ Νόμῳ ἔνδειξίς τις τῆς ἐννοίας τοῦ Νομοθέτου, καὶ ὑπάρχει ἐν τῷ ἄρθρῳ 7, ἐπεκαλέσθησαν δὲ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 7 τὴν μαρτυρίαν ἑνὸς τῶν βουλευτῶν, ὅστις εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων φίλων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ περίστασις, ἵνα ἐξετασθῇ ἡ γνώμη τοῦ κ. Δραγούμη, δὲν παρουσιάζεται, διότι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ δὲν πρόκειται νὰ πράξωμέν τι, τὸ ὁποῖον ἤθελε μᾶς φέρει εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν ἑρμηνείαν ἐκείνην. Σήμερον περὶ τίνος πρόκειται; πρόκειται νὰ διαταχθῶσιν ἐκλογαὶ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις κατὰ τὴν 29 Μαΐου, καὶ λέγουσιν οἱ ἐπικαλούμενοι τὸ ἄρθρον 7 τοῦ Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως, ὅτι, διαταττομένων τῶν ἐκλογῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις τὴν 29 Μαΐου καὶ ὄχι τὴν 8 Μαΐου μετὰ τῶν ἐκλογῶν τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν, συνέπεια θέλει εἶσθαι, ὅτι ἡ τετραετία, περὶ ἧς πραγματεύεται τὸ ἄρθρον 7, δὲν θὰ ἦναι ἡ τετραετία, πρὸς ἣν γίνονται αἱ ἐκλογαὶ αὗται, ἀλλὰ θὰ ἦναι ἡ τετραετία ἡ μετ’ αὐτήν. Ἀλλ’ ἂν οἱ κύριοι οὗτοι ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν τὸ γράμμα τοῦ Νόμου, τοῦ κανονίζοντος τὴν ἐποχὴν τῆς ἐνάρξεως καὶ τῆς λήξεως τῆς τετραετίας, δὲν ἤθελον ἐκφράσει τοιούτους σολοικισμούς. Ὁ Νόμος ὁ κείμενος λέγει τὰ ἑξῆς: «Πρὸς ἐκτέλεσιν δὲ τοῦ ὅρου τῆς συγχρόνου καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος ἐνεργείας τῆς ψηφοφορίας τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν ἡ τετραετὴς διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν λήγει τὴν 25 Ἰουλίου ἑκάστης τετραετίας...» Αἱ ἐκλογαὶ ἄρα ἐνεργοῦνται πρὸ τῆς 25 Ἰουλίου, καὶ τετραετία θὰ ἦναι ἡ ἀρχομένη ἀπὸ τῆς 25 Ἰουλίου. Ἐνεργοῦνται αἱ ἐκλογαὶ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις βραδύτερον, δὲν ἐνεργοῦνται τὴν 8ην Μαΐου, ἀλλὰ τὴν 29ην Μαΐου, οἱ ἐκλεχθησόμενοι ὅμως θέλουσιν ἐγκατασταθῆ πρὸ τῆς 25 Ἰουλίου καὶ θέλουσιν ἔχει διάρκειαν μεγαλειτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν οἱ ἐκλεχθησόμενοι τὴν 8ην Μαΐου ἐκ τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν. Ταῦτα πάντα ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν πρὶν ἢ ἐκδώσωμεν τὸ Διάταγμα, ὅπως τὸ ἐξεδώκαμεν· ᾐσθανόμεθα, ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ἵνα μὴ ἐπισπευσθῶσι τὰ τῆς διαιρέσεως τῶν Δήμων τῶν νέων Χωρῶν, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἐξητάσαμεν μήπως τυχὸν παρεβιάζετο εἴτε τὸ γράμμα, εἴτε τὸ πνεῦμα τοῦ Νόμου, ἔστω καὶ πόῤῥωθεν. Ἐξετάσαντες τὰ τοῦ γράμματος τοῦ Νόμου—διότι περὶ τοῦ πνεύματος δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲ δισταγμὸς, ἀφοῦ ὁ Νόμος ἐννοεῖ τὰς ἐκλογὰς γινομένας διαιρετῶς—ἐξετάσαντες τὰ τοῦ γράμματος τοῦ Νόμου, εἴδομεν, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν τὰς ἐκλογὰς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις τὴν 29ην Μαΐου, χωρὶς ποσῶς νὰ προσκρούσωμεν εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 7ου καὶ χωρὶς ποσῶς νὰ ἐπέλθῃ ἡ συνέπεια, ἣν ἀνέφερον οἱ προαγορεύσαντες, τουτέστι νὰ προστεθῇ καὶ δευτέρα τετραετία εἰς τὴν διάρκειαν τῶν οὕτως ἐκλεχθησομένων. Ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατὰ τὸν Νόμον περὶ ἀφομοιώσεως δὲν τίθεται διορία ἐγκαταστάσεως τῶν Ἀρχῶν κατόπιν τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν, ὅπως τίθεται ἐν τῷ γενικῷ Νόμῳ περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν. Κατὰ τὸν γενικὸν Νόμον περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐνεργοῦνται αἱ ἐκλογαὶ τὴν 8ην Μαΐου, ἀλλὰ μετὰ τὸ τέρμα αὐτῶν, μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῶν δὲν ἐγκαθίστανται εὐθὺς αἱ νέαι Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ, διότι τὴν 25 Ἰουλίου ἄρχεται ἡ δημοτικὴ περίοδος. Ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτω· ἐν αὐταῖς οἱ Δημοτικοὶ Ἄρχοντες ἐγκαθίστανται εἰς τὴν ἀρχὴν εὐθὺς ὡς ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν γείνῃ ὁριστικὴ, ἡ δὲ ὁριστικότης τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις γίνεται ταχυτέρα, ἢ ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις, διότι ἐν ταύταις ὑπάρχει διαδικασία μακροτέρα· ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις ὑπάρχει ἔφεσις κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῶν Πρωτοδικῶν, ἐκεῖ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις δὲν ὑπάρχει ἔφεσις κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῶν Πρωτοδικῶν· ἄρθρον 8 τοῦ Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως: «Κατὰ τὴν πρώτην περίοδον ἡ ἐκδίκασις τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν γίνεται ἀνεκκλήτως ὑπὸ τοῦ οἰκείου Πρωτοδικείου». Ὥστε, καίτοι αἱ ἐκλογαὶ θέλουσι γείνει τὴν 29ην Μαΐου, ἡ ὁριστικότης αὐτῶν θέλει ἐπέλθει πρὸ τῆς ὁριστικότητος τῶν ἐκλογῶν ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις. Καὶ ἐνῶ ἡ ὁριστικότης αὕτη θέλει ἐπέλθει ταχυτέρα ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, ἐν ταῖς παλαιαῖς ἔχομεν παρὰ τὴν διορίαν τῆς ὁριστικότητος τῶν ἐκλογῶν καὶ τὴν ἑτέραν, ἥν ὁ Νόμος θέτει, τουτέστι τῶν ὀγδοήκοντα ἡμερῶν. Ὥστε τὸ μὴ σύγχρονον τῆς ἐκλογῆς δὲν ἐπάγεται κατὰ τὴν ἕναρξιν τῆς περιόδου τῆς δημοτικῆς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις βραδύτερον ἢ ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις· τοὐναντίον, ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ἡ ἕναρξις τῆς περιόδου ἔσται ταχυτέρα ἐν πάσῃ περιπτώσει· καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐνῶ τὸ ἄρθρον 7 ἔχει τὴν ἔννοιαν τοιαύτην, ὁποία κατενοήθη παρὰ πάντων, τοιαύτην, ὁποία ἡρμηνεύθη καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐκ Μεγαρίδος, δὲν δύναται νὰ συμβῇ τι συνεπείᾳ τοῦ Διατάγματος, προσκροῦον εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου. Ἡμεῖς ὠφείλομεν ταῦτα νὰ ἐξετάσωμεν πρὶν ἢ προσδιορίσωμεν τὴν 29 Μαΐου ὡς ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις. Ἀφοῦ προέβημεν εἰς πάντας τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ ἐπείσθημεν, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύναται νὰ ἐπέλθῃ πρὸς τὸ ἄρθρον 7 σύγκρουσις, διότι οἱ Δημοτικοὶ Ἄρχοντες θέλουσιν εἶσθαι ἐγκατεστημένοι πρὸ τῆς 25ης Ἰουλίου, δὲν εἴχομεν εἰμὴ μόνον νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτητα τῆς ἀρχῆς τοῦ διαιρετοῦ τῆς ἐκλογῆς· ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία εἶχεν ἀποφανθῆ, ἡ Νομοσθετικὴ Ἐξουσία εἶχεν εἰπῆ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὀφείλει νὰ μὴ ποιήσηται θυσίαν τινὰ ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν τῶν νέων Δήμων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἠπείρῳ, χάριν τοῦ συγχρόνου τῆς ἐκλογῆς· ὅτι, ἂν δυνηθῇ ταχύτερον νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον τοῦτο, δύναται νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐκλογὰς οὐχὶ συγχρόνως· ἂν δὲ πάλιν ἀναγκασθῇ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον τοῦτο βραδύτερον, δύναται καὶ τότε νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐκλογὰς οὐχὶ συγχρόνως. Τοιαύτην ἄδειαν εἴχομεν παρὰ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, καὶ τὴν ἄδειαν ταύτην εἴχομεν στηριζομένην ἐπὶ τοῦ λόγου, ὅτι ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἤθελε κυρίως ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ τοῦ καταλλήλου σχηματισμοῦ τῶν Δήμων ἐκείνων. Εἰς τὰ τοῦ καταλλήλου σχηματισμοῦ τῶν δήμων ἀποβλέποντες ἐθεωρήσαμεν, ὅτι εἴχομεν ἀνάγκην διορίας τινὸς πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἐργασίας, εἰς ἣν ἀνενδότως ἐπεδόθημεν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Νόμου ἐκείνου. Μετὰ παρέλευσιν ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐκδώσωμεν τὸ Διάταγμα τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως, καὶ θὰ τὸ ἐκδώσωμεν τότε ἐντελῶς παρεσκευασμένον, ἵνα δύνηται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς χώρας ἐκείνης· ἐνεργοῦντες δὲ τὰς ἐκλογὰς τὴν 29 Μαΐου, θέλομεν ἔχει τὰς δημοτικὰς Ἀρχὰς ἐγκατεστημένας πρὸ τῆς 25ης Ἰουλίου, καὶ οὐδὲν γεννῶμεν ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρεστάθησαν ἐντεῦθεν ὡς δυσχερῆ.

§17Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἐνόμισεν, ὅτι εὗρεν ἐπιχείρημα πρὸς ψόγον τοῦ Διατάγματος ἐν τῇ ἀναγνώσει τῶν ὀλίγων λέξεων, τὰς ὁποίας, συζητουμένου τοῦ Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως, εἶχον εἴπει, ἵνα ἀποκρούσω τὴν πρότασιν τοῦ τότε συμπολιτευομένου κυρίου Ἀντωνοπούλου, κατὰ τὴν ὁποίαν προετείνετο νὰ ὁρισθῇ ὡς ἀπώτατος ὅρος περιοριστικὸς τοῦ χρόνου, τοῦ πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τῶν δημοτικῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, ὁ ὅρος τῶν ἕξ μηνῶν. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐνθυμεῖσθε τότε, ὅτι ἐπροθυμήθημεν πάντες εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν ὅσον οἷόν τε προσεχεστέρας τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, ἅτε ἀποτελούσας τὴν βάσιν τοῦ ὁριστικοῦ καταρτισμοῦ τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως ἐν αὐταῖς. Ἀλλ’ εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν τότε καὶ ὅτι ἐν μὲν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ, κατὰ τὴν πρώτην σύστασιν τοῦ Κράτους, ἀπῃτήθη χρόνος πλείων τοῦ ἔτους, ἵνα καταρτισθῶσιν οἱ Δῆμοι καὶ ὀργανωθῇ τὸ δημοτικὸν σύστημα, ἐν δὲ ταῖς Ἐπαρχίαις τῆς Ἑπτανήσου κατηναλώθησαν δύω περίπου ἔτη μέχρις ὅτου καταρτισθῶσιν οἱ Δῆμοι καὶ ἐνεργηθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαί· καὶ ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅσον καὶ ἂν ἐσπεύδομεν νὰ καταρτίσωμεν τοὺς Δήμους καὶ νὰ ἐκλέξωμεν τὰς Ἀρχὰς αὐτῶν, ὅσον καὶ ἂν ἠλπίζομεν, ὅτι ταχέως ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῶν, οὐχ ἧττον ἐμένομεν πάντοτε ὑπὸ τὸ κράτος δισταγμῶν τινων μήπως δὲν προφθάσωμεν ἐντὸς τῶν ἕξ μηνῶν, οὓς προέτεινεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος. Διὰ τοῦτο ἐπέμεινε τότε ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μὴ τεθῇ ὅριον, καὶ ἐγὼ δὲ αὐτὸς ἔλαβον τὸν λόγον καὶ εἶπον τὰς ὀλίγας ἐκείνας λέξεις, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσεν ὑμῖν ὁ κ. Ζηνόπουλος, τῇ ὑποδείξει τοῦ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ. Ἀλλὰ τί προέκυψεν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῆς; Ἐξήγησεν ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τί προέκυψεν ἐξ αὐτῆς· προέκυψεν, ὅτι ὁ ἀναγνώσας δὲν ἐνόει ὅ,τι ἀνέγνωσε.

§18ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὸς ὁ τρόπος αὐτός, κύριε Δραγούμη, δὲν εἶναι ἀνατροφὴ κοινοβουλευτική.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι ἀκριβῶς ἐγὼ ἐκεῖνο εἶπον, καὶ τὸ βλέπετε ἐνταῦθα ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι περιορισμὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἑπομένη τετραετία· καὶ τὰ πρακτικὰ λέγουσι τοῦτο τόσον σαφῶς, ὥστε ἀπορῶ πῶς ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴν νὰ ἀποδείξῃ δι’ αὐτῶν ἀντίφασιν ἐμοῦ, διακόψαντος αὐτόν, ὡς νομίζει. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς λέγεται ῥητῶς ὡς ὑπ’ ἐμοῦ λεχθὲν, ὅτι «Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ περιορισμὸς ἐξάγεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῶν ἑπομένων δημοτικῶν ἐκλογῶν. «Οἱ ἐκλεχθησόμενοι, λέγει, κλπ.» Ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν τὸ ἄρθρον αὐτὸ θέτει φραγμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα διεξαγάγῃ τὰς πλείστας δημοτικὰς ἐκλογὰς πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ τετραετία. Καὶ τοῦτο σᾶς ἀπέδειξε πρὸ μικροῦ καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀναγνώσας καὶ τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου. Κατόπιν δὲ προβὰς ὥρισα τὸν χρόνον τοῦ περιορισμοῦ εἰς 13 μῆνας· καὶ ἂν παρατηρήσητε ἐν τοῖς πρακτικοῖς, θέλετε ἴδει, ὅτι παρατίθεται ἐνταῦθα σημείωσις τοῦ στενογράφου «θόρυβος»· τοῦτο δὲ διότι διακόψας με τότε ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, μοὶ παρετήρησεν, ὅτι οὐχὶ μόνον 13 μῆνας ὅσους ἐγὼ νομίζω, ἀλλὰ περισσότεροι θέλουσι παρέλθει μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς τετραετίας, καὶ μοὶ ὑπέμνησε τὸν Νόμον τοῦ 1877, τοῦ ὁποίου τὴν διάταξιν ἐγὼ ἐλησμόνουν τότε. Τοῦτο λοιπὸν εἶπον πέρυσιν, ὅτι, ἀρχομένης τῆς προσεχοῦς τετραετίας, ἀνάγκη πάντως τὸ βραδύτερον νὰ ὑπάρχωσιν ἐκλελεγμέναι αἱ πρῶται Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν· τοῦτο δὲ συνᾴδει πληρέστατα πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως. Τὰ δὲ λοιπὰ δὲν χρήζουσιν ἄλλης ἀπαντήσεως μετὰ τὴν ἀρίστην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§20Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀντηχοῦσιν ἔτι ὑπὸ τοὺς θόλους τοῦ Βουλευτηρίου αἱ λέξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰς ὁποίας εἶπε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 4 Μαρτίου 1882. Συνοψίζων εἰς ὀλίγας μόνον λέξεις τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν:........ «Ποία δὲ εἶναι ἡ γνώμη αὕτη; Ἡ γνώμη αὕτη συνοψίζεται εἰς ὀλίγας λέξεις ἡ ἀνόρθωσις τοῦ Νόμου. Τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ Νόμου ζητεῖ παρ’ ἡμῶν ἡ κοινωνία σήμερον. Ἡ κοινωνία ζητεῖ φραγμοὺς κατὰ πάσης αὐθαιρεσίας, κατὰ πάσης ὑπερβασίας, κατὰ τῶν ὑπερβασιῶν τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τῶν ὑπερβασιῶν παντὸς ἰσχύοντος, καὶ κατὰ τῶν ὑπερβασιῶν τῆς Βουλῆς, ζητεῖ τοὐτέστιν ἡ κοινωνία, ὅπως διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὑπαρχόντων Νόμων, καὶ διὰ τῆς ψηφίσεως νέων, ἂν οἱ ὑπάρχοντες εἶναι ἀτελεῖς, περιορισθῇ ἑκάστη Ἐξουσία ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς». Ἦτο ἀκριβῶς ἡ πρώτη ἡμέρα, καθ’ ἣν ὁ κ. Τρικούπης ὡς Πρωθυπουργὸς ὡμίλει κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην Βουλευτικὴν Περίοδον. Ἀλλ’ ἡ Ἐξουσία ἀναστρέφει τὰ πράγματα, καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὡς ἀντιπολιτευόμενοι πολλάκις εἶπόν τινες, ὡς συμπολιτευόμενοι τὰ ἐφήρμοσαν ἀντιθέτως. Μόλις ἓν ἔτος παρῆλθεν, ἀφ’ ὅτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξεσφενδόνισε τὰς λέξεις, ἃς πρὸ μικροῦ ἀνέγνων, ὡς κεραυνοὺς κατὰ τῶν ὑπερβασιῶν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, καὶ ἀκριβῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὑρίσκεται σήμερον εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπαντήσῃ περὶ ὑπερβασιῶν, διαπραττομένων ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῇ πρωτοβουλίᾳ του. Ἀλλ’ ἐνῶ τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπερευγλώττως ὡμίλησε, σήμερον ἀτυχῶς δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν. Συγκρίνοντες τὰς δύω ὁμιλίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν τῆς 4 Μαρτίου τοῦ 1882 καὶ τὴν σημερινὴν, εὑρίσκομεν, ὅτι ἡ πρώτη ἀπέχει κατὰ πολὺ τῆς δευτέρας· εἰς ἐκείνην πραγματικῶς βλέπει τις πολιτευτὴν ἐπὶ κεφαλῆς μεγάλης στρατιᾶς ἀντιπροσώπων, ὑποσχόμενον δὲ νὰ φέρῃ τὸν χρυσοῦν αἰῶνα, ἀντλοῦντα πολλὰ καὶ πλούσια τὰ ἐπιχειρήματα, δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ρίπτοντα τὴν πεποίθησιν καὶ σπείροντα τὴν ἐλπίδα εἰς τὸν Τόπον, ἐνῶ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐν μεγίστῃ στενοχωρίᾳ, προσεπάθησε ν’ ἀντλήσῃ ἐπιχειρήματα, ὁτὲ μὲν ἐκ τοῦ γράμματος, ὁτὲ δὲ ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ Νόμου, στρεβλόνων τὸ γράμμα καὶ διαστρέφων τὸ πνεῦμα. Ἐγὼ δὲ διὰ νὰ ἀντικρούσω αὐτὸν ἀρκοῦμαι νὰ κάμω ἔκκλησιν εἰς τὴν συνείδησίν σας· ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἐκτίμησιν ὑμῶν αὐτῶν, οἵτινες βεβαίως θέλετε παραδεχθῆ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐπίστευεν εἰς ὅσα ἔλεγεν. Ἡ σημερινὴ ὁμιλία του δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀναξία διὰ τὸν κ. Τρικούπην, καὶ ἔπρεπε τὴν ὁμιλίαν ταύτην ν’ ἀφήσῃ εἰς ἄλλον, διότι ὁ Τόπος ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν πολλὰ περιέμενε καὶ περιεμένει· ἂν δὲ ἐξακολουθήσῃ, βλέπων διαψευδομένας τὰς ἐλπίδας του, τὴν μίαν κατόπιν τῆς ἄλλης καὶ τόσον οἰκτρῶς μάλιστα, τοῦτο ἔσεται ἀπελπιστικόν...

§21ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ποῦ κάθησαι καὶ χάνεσαι!

§22ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ μὲ διακόπτωσι. Δὲν ὑπέθετον ποτὲ, ὅτι ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀντικείμενον συζητήσεως ἡ ἑρμηνεία τοῦ παρ’ ἡμῶν αὐτῶν πρὸ ἔτους ψηφισθέντος Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως καὶ μάλιστα, ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο. Δὲν ἐφοβούμην τῇ ἀληθείᾳ ὅ,τι μετ’ ὀλίγους μῆνας ἠδύνατο ν’ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι ἦτο ἀναμφισβήτητον ὡς ἡ ἡμέρα. Ἐρωτῶ πάντας τοὺς συναδέλφους μου νὰ μοὶ ἀπαντήσωσιν: ἀφ’ ἧς ἡμέρας ὑπεβλήθη τὸ Νομοσχέδιον περὶ τῆς ἀφομοιώσεως μέχρι τῆς προχθὲς, ἐγεννήθη εἴς τινα ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐνομοθετήθη διὰ τῶν Νόμων περὶ τῆς ἀφομοιώσεως, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς δημαιρεσίας, εἶχεν ὡς μόνον σκοπὸν νὰ θέση περιορισμὸν εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ὅπως μὴ ἀφήσῃ τὰς νέας Ἐπαρχίας ἄνευ Δημοτικῶν Ἀρχῶν; Ὑπάρχει τις ἐξ ὑμῶν ὁ τολμήσων νὰ βεβαιώσῃ, ἑαυτὸν σεβόμενος, ὅτι αἱ σχετικαὶ διατάξεις σημαίνουσιν ἄλλο τι, ἢ ὅτι ὑποχρεώθη ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίας περὶ τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν, πρὸ τῆς 8 Μαΐου 1883, καὶ ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 7ον «Αἱ ἐκλεχθησόμεναι πρῶται Ἀρχαὶ ἐξακολουθοῦσι καὶ ἐφ’ ὅλην τὴν ἑπομένην τετραετίαν, μεθ’ ἣν ἐνεργηθήσονται ἐνταυτῷ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος Δημοτικαὶ ἐκλογαί.» Καὶ ποίαν ἄλλην ἀπόδειξιν θέλετε, ὅταν τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Νόμου φωνάζουσι περὶ μιᾶς καὶ μόνης ἑρμηνείας ἀποκρούοντα πᾶσαν ἄλλην; Δὲν προτίθεμαι νὰ ἀναλύσω βεβαίως μίαν πρὸς μίαν ὅλας τὰς διατάξεις Νόμου τόσον προσφάτου καὶ γνωστοῦ δὲν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον Εἰρηνοδικείου, ὡς ἐπίστευσαν οἱ τολμήσαντες νὰ ἀμφισβητήσωσι τὰ ἀναμφισβήτητα, ἀλλ’ ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, οἵτινες πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐνομοθέτησαν τὸν Νόμον περὶ τῆς ἀφομοιώσεως· ὅλοι γνωρίζομεν ἀδιστάκτως τὴν ἔννοιαν τοῦ Νόμου καὶ τοὺς ὑπαγορεύσαντας αὐτὸν λόγους· ἐὰν δὲ γεννᾶται σήμερον ζήτημα, τοῦτο ὀφείλεται οὐχὶ εἰς ἀσάφειαν, ἀλλ’ εἰς παράβασιν Νόμου ῥητοῦ καὶ ὑποχρεωτικοῦ διὰ πάντας. Δὲν ὑπέθετον, ὅτι ἔπρεπε μεταξὺ ἡμῶν νὰ βασιλεύῃ ἡ κακὴ πίστις καὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ζητῇ τις δι’ ὅλα τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως ἐγγράφους ἀποδείξεις, ὡς λέγει ἡ Πολιτικὴ Δικονομία· ἀλλὰ πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ τὸ πάθημα ὡς μάθημα, καὶ τοῦ λοιποῦ νὰ μὴ ψηφίζωμεν Νόμους ἄνευ σαφῶν αἰτιολογικῶν ἐκθέσεων. Δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι ἡ κακὴ πίστις, ἥτις εἰσέδυσεν εἰς τὴν κοινωνικὴν ἡμῶν κατάστασιν, ἤθελεν εἰσδύσει τοσοῦτον καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν, ὥστε ἔπρεπε διὰ πᾶν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητῶσιν οἱ Ἀντιπρόσωποι ἐγγυήσεις πρὸς παρεμπόδισιν τρομερᾶς στρεβλώσεως τοῦ γράμματος καὶ ἀσυγγνώστου διαστροφῆς τοῦ πνεύματος τῶν Νόμων. Ἄς χρησιμεύσῃ τοῦτο ὡς μάθημα εἰς τοὺς συχνὰ διακόπτοντας, ὅταν τινὲς ζητῶσι πληροφορίας περὶ τῶν ψηφιζομένων Νόμων, διότι ἡ σιδηροδρομικὴ ἀνάγνωσις τῶν Νομοσχεδίων καὶ ἡ παρεμπόδισις τῶν συζητήσεων βεβαίως ἔχει τὰ λυπηρὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν (Θόρυβος).

§23ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Μάλιστα, νὰ μὴ διακόπτωσι...

§24ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ εἰς δευτέραν διακοπὴν οἱουδήποτε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός· ἄλλως διαμαρτύρομαι, ὅτι διὰ τῶν σκοπίμων καὶ συχνῶν διακοπῶν παραβιάζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§25ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§26ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, ἀναλαβοῦσα τὴν Ἐξουσίαν, τὸ πρῶτον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐσκέφθη δικαίως νὰ πράξῃ, ἦτο ὁ Νόμος τῆς ἀφομοιώσεως. Αἱ ἀνώμαλοι περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκοντο αἱ νέαι ἐπαρχίαι, ὑπηγόρευον τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τοῦ Νόμου, ἀλλὰ τὰ πάντα πρέπει νὰ γίνωνται ἐν μέτρῳ τινὶ, ἡ δὲ ὑπὲρ τὸ δέον σπουδὴ, ἣν ἔδειξε καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα καὶ εἰς τὸν Νόμον τῆς ἀφομοιώσεως, ἔχει τὰ δυσάρεστα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν σήμερον. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πολλὰς εἶχον παρατηρήσεις νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τῆς ἀφομοιώσεως, κατ’ ἐμὲ, οὐχὶ τόσον ἀναξίας λόγου, ἀλλ’ ἀγὼν παρετηρήθη τότε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ λάβῃ τις τὸν λόγον. Καὶ ἐγὼ μὲν δὲν ἐνέδωκα, ἀλλ’ ἔλαβον τὸν λόγον· ἄλλοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι εἶχον νὰ ὑποβάλωσιν, ὡς μοὶ ἔλεγον, παρατηρήσεις, δὲν ἐτόλμησαν νὰ δυσαρεστήσωσι τὴν σπεύδουσαν εἰς τὰ νομοθετικὰ ἔργα Κυβέρνησιν. Δὲν νομίζω, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εὑρίσκομαι ἐνώπιον τοιούτου ἀκροατηρίου, ὥστε νὰ ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναλύσω μίαν πρὸς μίαν τὰς λέξεις τοῦ Νόμου, ἵνα πείσω αὐτὸ περὶ νόμων σαφῶν καὶ ἀνεπιδέκτων διπλῆς ἑρμηνείας. Ὁ Νόμος εἶναι σαφὴς κατά τε τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα· ἠπόρησα δὲ τῇ ἀληθείᾳ πῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀπέναντι τοιούτων διατάξεων, ἀπεφάσισε νὰ προβῇ χθὲς εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, δι’ οὗ προβλέπει μόνον περὶ τῶν δημαιρεσιῶν τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν, ἐνῶ ὑπεχρεοῦτο ἐκ τῶν ἰσχυόντων Νόμων, δηλαδὴ ἐκ τοῦ ἄρθρου 45 τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου, νὰ διατάξῃ τὴν σύγχρονον ψηφοφορίαν καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος. Ἀφοῦ ὅμως ἐπέπρωτο παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν νὰ ἀνατρέξωμεν καὶ εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν τὸ πνεῦμα τοῦ Νόμου, εὑρίσκω ἐκεῖ τὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ἣν ἐποχὴν εἰσήγαγε τὸ Νομοσχέδιον καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ συνεζήτει, ὅτε ἀντεπροσώπευεν ὅλους τοὺς σιωπῶντας ἀντιπροσώπους τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλει, εἶδον, λέγω, ὅτε ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος, Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ἐτόλμησε κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ν’ ἀπειθήσῃ ἐναντίον τῆς ἐπιθυμίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ γείνῃ συζήτησις. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης Βουλευτὴς, ἔχων τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, ἠθέλησε χωρὶς νὰ ἀποβλέψῃ, ὡς εἶπεν, εἰς τὰ πρόσωπα, νὰ θέσῃ φραγμὸν, καὶ σήμερον ἀποδεικνύεται πόσον εἶχε δίκαιον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, καὶ τὸ ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἐστενοχωρήθη ὡς ἐκ τῆς ἀπειθείας τοῦ Ἀντιπροσώπου τούτου, ἐφ’ ᾧ καὶ καταλαβὼν τὸ βῆμα ἐπέπληξε τρόπον τινὰ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσήνης Βουλευτήν. Εὐτυχῶς ὁ μακαρίτης Γουτεμβέργιος μᾶς διετήρησε τὰ ἴχνη τοῦ παρελθόντος ἐνταῦθα. Ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος δικαίως ἐδυσπίστει, οὐχὶ ἀποβλέπων πρὸς τὰ πρόσωπα, ἂν καὶ ἔπρεπε νὰ δυσπιστῇ καὶ πρὸς αὐτὰ τὰ πρόσωπα, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, καὶ ὑπέβαλε μίαν παρατήρησιν καὶ εἶπεν ὅτι ἐκ τοῦ παρελθόντος γνωρίζομεν ὅτι, ὁσάκις ἀφέθησαν τοιαῦται θύραι, παρεβιάσθη ἐξ αὐτῶν ὁ Νόμος, ἂν ὄχι πάντοτε, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον· ἀλλ’ ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ἀνελθὼν ἵνα ἀντικρούσῃ τὸν κύριον Ἀντωνόπουλον, τῷ εἶπε: «Στηρίζεσθε ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς δυσπιστίας, ὅτι δὲν θὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐγκαίρως· ἔχετε δίκαιον, ἐὰν δὲν ἔχετε τὴν ἐμπιστοσύνην...» καὶ ἐκεῖ ἐσταμάτησεν, ὡς ἂν ἔλεγεν, ἐὰν δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην, ῥίψατε τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο δὲν τὸ εἶπεν, ἀφῆκεν ὅμως νὰ ἐννοηθῇ, ὡς ἀφῆκε νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει λίαν ταχέως ἐνεργήσει τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ πρὸ μικροῦ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ὑπεστήριξεν, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ Νόμου τῆς ἀφομοιώσεως, διερμηνεύων δῆθεν τὰ φρονήματα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διεβεβαίωσεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται προθεσμίαν καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα, κατὰ τὴν ἔννοιαν, ἣν σήμερον ἔδωκε, νὰ διατάξῃ τὰς εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας δημαιρεσίας ὁπότε δήποτε θελήσῃ. Παρὰ τὴν συνήθειαν, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ μὴ διακόπτω, ἀλλὰ τῇ ἀδείᾳ, ἣν ἐζήτησα καὶ ἔλαβον παρὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ ἐνθυμηθῇ, ἐὰν εἶναι βέβαιος ὅτι εἶπε τοιοῦτόν τι· ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν ἐκ τοῦ βήματος ἢ ἐκ τῆς θέσεώς του, βεβαίως ὅμως τοιοῦτόν τι ἐδήλωσε τότε. Καὶ ἐν τούτοις, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν ἀποδεικνύεται, ὅτι τόσον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προθεσμίας πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, ὅσον καὶ εἰς ὅλας τὰς λοιπὰς συζητήσεις, τοιαύτη δήλωσις δὲν ἐγένετο· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύω μόνον διακοπὰς ἔκαμε, μίαν εἰς τὸν κ. Ἀντωνόπουλον καὶ ἄλλην εἰς τὸν κ. Δραγούμην· αὐτὰς καὶ μόνον εὑρίσκω καὶ παρακαλῶ τὸν ἐναντία φρονοῦντα νὰ μοὶ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπάρχει ἄλλη, ἕτοιμος ὤν, ἂν πλανῶμαι, ὡς δὲν πιστεύω, ν’ ἀναγνωρίσω τὴν πλάνην μου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε διακόπτων τὸν κ. Ἀντωνόπουλον, ὁμιλοῦντα περὶ τῶν δημοτῶν, τίνες εἶναι δημόται, «Τὸ Νομοσχέδιον ἐννοεῖ τοὺς κατὰ τὰ κείμενα ἔχοντας τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν Νομοθεσίαν, ἥτις ἐπεκτείνεται εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.» Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη διακοπὴ, ἥτις ὡς ἠκούσατε, οὐδὲν περὶ προθεσμίας ἀναφέρει· ὅτε δὲ ὁ κ. Δραγούμης, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος βουλευτὴς, ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ ἀνώτατον ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ βραδύνῃ τὰς δημαιρεσίας τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, εἶναι μόνον 13 μῆνες, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὅλαι αἱ παρατηρήσεις. Τοῦτο δὲ ἦτο μία ὑπόσχεσις ἐξ ἐκείνων, αἵτινες συχνὰ δίδονται, ἵνα ἐπέρχηται τὸ τέλος τῶν συζητήσεων. Ἀλλ’ ἐν τούτοις εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν δὲν ἐπανελήφθη τὸ ζήτημα τοῦτο· μόνον ἐγὼ ἐτόλμησα νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν περὶ ἀναβολῆς τῆς δημοτικῆς καὶ κοινοτικῆς ἀφομοιώσεως, ἡ ὁποία ὅμως ἔσχε τὴν τύχην ν’ ἀποκτήσῃ μόνον τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ηὐτυχήσαμεν νὰ ἔχωμεν, ὡς ἔπρεπε καὶ ὡς ἥρμοζεν εἰς Νόμον περὶ ἀφομοιώσεως, μακρὰς συζητήσεις, ἀφοῦ δὲν εἴχομεν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἀναγκαζόμεθα νὰ περιορισθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσήνης βουλευτήν. Ὅταν ἐζήτει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀντίῤῥησίν του περὶ τῆς ἀνάγκης προθεσμίας, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Συνταγματικοῦ Κράτους, ὁμιλῶν βεβαίως ἐξ ὀνόματος ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλων νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν συζήτησιν, ἀπήντησεν εἰς τὸν κύριον Ἀντωνόπουλον, ὅστις ἐφρόνει, ὅτι 6 μῆνες εἶναι ἀρκετοὶ, ὅτι 6 μῆνες εἶναι πολλοί. Δύνασθε νὰ δώσητε ἄλλην ἑρμηνείαν εἰς τὰς ῥητὰς λέξεις τῆς Κυβερνήσεως; Εἶναι ἀνάγκη νὰ εὕρωμεν καθηγητὰς, ἵνα ἑρμηνεύσωσιν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι 6 μῆνες εἶναι πολλοί; Ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω ἐκείνους ἐξ ὑμῶν, οἵτινες ἤθελον τολμήσει νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ὅτι δηλ. αἱ λέξεις τοῦ κ. Ράλλη σημαίνουσι προθεσμίαν ἀνωτέραν τῶν ἕξ μηνῶν! Ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐξ Ἀγυιᾶς βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ἀτυχῶς διακόπτει, καὶ πολλάκις ὅταν δὲν ἀντιλαμβάνεται... ὡς ἐκ τῆς μακρυνῆς θέσεως, εἰς ἣν κάθεται, τὸ συζητούμενον, ἐννοήσας ὅμως ἐκείνην τὴν στιγμὴν, εἶπεν «ἐντὸς 3 μηνῶν». Εὕρισκε τότε ὁ κ. Στεφανίδης, ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ προθεσμία τῶν ἕξ μηνῶν καὶ ἤδη μοὶ λέγει: ἐχάλασεν ὁ κόσμος; Ἐὰν παρεβιάσθη ὁ Νόμος, δὲν χαλᾷ ὁ κόσμος· ὁμολογήσατέ το καὶ τότε δὲν συζητοῦμεν. Ὅταν, κύριοι, συζητεῖται Νόμος τοιοῦτος, ὁ δὲ κύριος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς εἰς ἐπήκοον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων του βεβαιοῖ, ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ προθεσμία τῶν 6 μηνῶν, οἱ ἀκούοντες καὶ θέλοντες τυχὸν νὰ ὁμιλήσωσι περὶ προθεσμίας, τί πρέπει νὰ ὑποθέσωσιν; ὅτι τοῦτο λέγεται ἁπλῶς καὶ μόνον πρὸς τὸ θεαθῆναι, ἢ εἶναί τι τὸ ὁποῖον δεικνύει ἀκριβῶς τὸ πνεῦμα καὶ τὴν διάνοιαν τοῦ Νόμου, ἐξ ἧς βοηθούμενος, ἐν τούτοις, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι δύναται νὰ μᾶς ἀποδείξῃ τὰ ἐναντία; Τί εἶναι ἆρά γε τὸ λεγόμενν πνεῦμα τῶν Νόμων; ἄγαλμα, τοῖχος, λίθος ἢ ξύλον; Δὲν εἶναι, σᾶς ἐρωτῶ, διάνοια τοῦ τοῦ Νομοθέτου, ὅταν ἀκούωμεν ἕνα Ὑπουργὸν, παρακαθήμενον μεταξὺ τῶν συναδέλφων του, νὰ βεβαιοῖ, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ Νόμου εἶναι αὕτη; Τί ἄλλο θέλομεν, ἀφοῦ ὁ Πρωθυπουργὸς, παρὼν καὶ ἀκούων τὴν δήλωσιν τοῦ συναδέλφου του κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, οὐδεμίαν ὑπέβαλεν ἐναντίαν δήλωσιν ἢ διόρθωσιν; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, κατὰ τὸν μῆνα Νοέμβριον προεκάλεσα συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, παραπονούμενος διὰ τὴν βραδύτητα τῶν ἐκλογῶν καὶ ὑπέμνησα ἀκριβῶς τὰ αὐτὰ περίπου ὅσα καὶ σήμερον, καὶ ἐμνήσθην ὅλων αὐτῶν ἐν περιλήψει, συντομώτερον ὅμως, διότι τότε δὲν ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ τὸ ὁποῖον πρόκειται, ἀλλ’ ὅπως ἀποδείξω ὅτι νομικὴν εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐνεργήσῃ ὅσον οἷόν τε τάχιον τὰς ἐκλογάς· ἀλλ’ οὐδεὶς παρουσιάσθη νὰ δώσῃ καὶ τότε ἐξήγησιν, οὐδὲ νὰ ὑποπτευθῇ κἂν ὅ,τι σήμερον προτείνεται......

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διατί δὲν ἐψηφίσθη ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου;

§28ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διότι ἡ Κυβέρνησις εἶχε τότε ὑπερευαισθησίαν, στηριζομένη εἰς τὰς 140 ψήφους καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ δεχθῇ περιορισμὸν, θεωρήσασα τοῦτο ὡς προσβολήν. Ἀλλ’ ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εἶπε κατόπιν τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, ἀναβὰς τὸ βῆμα: «Κύριοι, στηρίζεσθε εἰς τὴν δυσπιστίαν, δὲν μᾶς ἐμπιστεύεσθε;» Ἰδοὺ διατί δὲν ἐψηφίσθη ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου. Κατόπιν ὅλων τούτων ἔρχεται ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος πολλάκις διηρμήνευσε τὸ φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ σπουδαιοτάτων μάλιστα ζητημάτων καὶ πρὶν καὶ μετὰ τὴν 6 Μαρτίου 1882, καὶ διὰ νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ πολὺ τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ συλλογισθῇ εἶναι 13 μῆνες, πέραν τῶν ὁποίων ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται νὰ βραδύνῃ ἡ Κυβέρνησις. Τί σημαίνουσιν ὅλα ταῦτα, κύριοι; Ἐὰν πρόκηται ν’ ἀμφισβητήσωμεν, ὅτι εἶναι ἡμέρα τὴν στιγμὴν ταύτην, εἴμεθα κύριοι, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ πείσωμεν. Ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐθεώρησα τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα ἐξηντλημένον, πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, διότι ζητήματα λέγονται ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀμφισβητηθῶσιν, οὐχὶ δὲ τὰ ἀναμφισβήτητα διὰ τῆς κοινοτέρας λογικῆς. Καὶ δὲν διστάζω, κύριοι, ν’ ἀποφανθῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Νόμου τῆς ἀφομοιώσεως εἶναι περιωρισμένη, καὶ δὲν ἠδύνατο οὐ μόνον νὰ μὴ παρατείνῃ τὰς ἐκλογὰς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις πέραν τῆς 8ης Μαΐου, ἀλλ’ οὐδὲ νὰ μὴ ἐνεργήσῃ ταύτας πρὶν τῆς 8ης Μαΐου. Καὶ κατ’ ἐμὲ ἡ πρώτη παραβίασις τοῦ Νόμου εἶναι, ὅτι δὲν ἐνήργησε τὰς ἐκλογὰς πρὸ τῆς 8 Μαΐου· ἀλλὰ βεβαίως τὸ πρᾶγμα καθίσταται σπουδαιότερον, ὅταν ἀναλογισθῶμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν περιωρίσθη εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ὅτι καὶ αἱ ὑπερβασίαι αὐτῆς ἐπληθύνθησαν, διότι παραβιάζει καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Νόμου τῆς ἀφομοιώσεως, ἐξαιροῦσα διὰ τοῦ χθεσινοῦ Διατάγματος τὰς νέας Ἐπαρχίας. Ἐγὼ τοὐλάχιστον περιέμενα ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν μείζονα σεβασμὸν πρὸς τὰς ἐλευθερίας ἡμῶν· περιέμενα τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ τὰ ἀξιότιμα μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὰ ὁποῖα προσωπικῶς σέβομαι καὶ ὀφείλω νὰ σέβωμαι, νὰ ἦναι οἱ φρουροὶ τῶν Νόμων. Δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐπουσιῶδες· εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων καὶ πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς σπουδαῖον μάθημα, ὅπως ὁ Τόπος σκεφθῇ ὡριμώτερον· διότι, ἐὰν πρόκηται τὴν ἐπιοῦσαν τῶν ἐπαγγελιῶν νὰ διαψεύδωμεν αὐτὰς, εἰς τοιοῦτον βαθμὸν μάλιστα, τότε δὲν γνωρίζω τί πρέπει νὰ ζητήσῃ αὐτὸς ὁ Τόπος, ἀλλὰ βεβαίως δὲν πρέπει πλέον νὰ πιστεύῃ ἡμᾶς τοὺς ὁμιλοῦντας ἐντεῦθεν, διότι πρέπει νὰ κλονισθῶσιν αἱ πεποιθήσεις αὐτοῦ καὶ νὰ μὴ πιστεύῃ εἰς τὰς ἐπισήμους ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας δίδομεν ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ βήματος, νὰ μὴ πιστεύῃ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀρχηγέτας. Καταλήγων, κύριοι, τὸν λόγον καὶ ἀφίνων εἰς τοὺς κάλλιον ἐμοῦ δυναμένους καὶ ἱκανωτέρους ν’ ἀναπτύξωσι τὰς λεπτομερείας, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, συμπεραίνω, ὅτι τὸ ἐκδοθὲν Διάταγμα περὶ δημαιρεσιῶν, ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 45 τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου καὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Νόμου τῆς ἀφομοιώσεως, ἐξαιρεῖ τὰς νέας Ἐπαρχίας. Ἀφοῦ δὲ ἡ Κυβέρνησις ἔχει καιρὸν μέχρι τοῦ Σαββάτου, πρέπει νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἔκδοσιν συμπληρωτικοῦ Διατάγματος· ἄλλως, θὰ ἐκτεθῇ εἰς παραβίασιν ρητῶν Νόμων.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§30ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον διότι εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ἄλλος.

§32ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δύω λέξεις μόνον θὰ εἴπω (θόρυβος).

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ τὸν ἀφήσητε, κύριε Πρόεδρε.

§34ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, δύω λέξεις (θόρυβος)· εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα (θόρυβος).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσητε καὶ θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά σας.

§36Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παραβιάσωμεν τὸν Κανονισμόν. (Ὁ κύριος Στεφανίδης καταβαίνει ἐκ τοῦ βήματος).

§37ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Κάτω, κάτω.

§38ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Θέλω νὰ ὁμιλήσω, νὰ δικαιολογηθῶ.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, ὕστερα.

§40ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι προσωπικὸν καὶ ἔχω τὸν λόγον. Διατί μὲ ἀδικεῖτε καὶ δίδετε τὸν λόγον εἰς ἄλλον;

§41ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος καὶ μετὰ ταῦτα ὁμιλεῖτε.

§42Σ. Κ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν, κύριοι, νὰ σᾶς ὑποβάλω τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διχοτομήσεως τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Αἱ σημεριναὶ παρατηρήσεις, ἃς ἔφερεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ λάβω ἐκ νέου τὸν λόγον· ὁ Νόμος περὶ τῆς εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας τῆς Ἠπειροθεσσαλίας ἐφαρμογῆς τῶν Νόμων, τῶν διεπόντων τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τοῦ Βασιλείου, εἶναι σαφὴς καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα, καὶ κατὰ τὸ γράμμα. Ὁ σκοπὸς τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου αὐτοῦ ἦτον, ἵνα ἐπιτραπῇ ἡ ἐνέργεια τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν κατὰ τὰς νέας ἐπαρχίας πρὸ τῆς 8 Μαΐου, καθ’ ἣν ἔμελλον νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ κατὰ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας. Ἐὰν, κύριοι, αἱ ἐκλογαὶ αὗται ἔμελλον νὰ ἐνεργηθῶσι πρὸ τῆς 8ης Μαΐου, ἦτο περιττὸν νὰ ζητήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον, δι’ εἰδικοῦ Νόμου, νὰ τῷ δώσωμεν τὴν ἄδειαν τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, διότι τὴν 8 Μαΐου, κατὰ τὸν γενικὸν Νόμον περὶ δημαιρεσιῶν, ἤθελον ἐνεργηθῆ αἱ ἐκλογαὶ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν. Οὐδεὶς ἐλλόγως δύναται νὰ διαφιλονεικήσῃ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ εἰδικοῦ Νόμου δὲν ἐζήτησε νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐξαιρετικῶς αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ κατὰ τὰς νέας ἐπαρχίας πρὸ τῆς προθεσμίας, ἣν ὁ γενικὸς Νόμος τοῦ Κράτους ὁρίζει· τοὐναντίον, ἤθελον κριθῆ πολὺ ἀνόητοι οἱ Βουλευταὶ, οἵτινες ἠθέλομεν ἀναθέσει εἰς τὴν θέλησιν μιᾶς Κυβερνήσεως νὰ ἐνεργῇ δημοτικὰς ἐκλογὰς, ὅταν ἤθελε τῇ ἀρέσει. Οἱ τοιοῦτοι Βουλευταὶ ἤθελον λογισθῆ προδόται τοῦ καθήκοντος, προδόται τῆς ἀποστολῆς των· διότι τοιαύτη ἀπόλυτος ἐξουσία, διδομένη τῇ Κυβερνήσει, καταστρέφει τὸν σκοπὸν τοῦ δημοτικοῦ συστήματος, ὅπερ εἶναι ἡ βάσις τῶν ἐλευθέρων πολιτειῶν. Ἐὰν τοιαύτη ἀνεγνωρίζετο ἐξουσία τῇ Κυβερνήσει, ἤθελε καταπέσει τὸ δημοτικὸν σύστημα. Ἐὰν ἡ διὰ τοῦ εἰδικοῦ Νόμου δοθεῖσα τῷ Ὑπουργείῳ ἐξουσία εἰς ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν κατὰ τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν δὲν εἶχε σκοπὸν τὴν πρὸ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν ἀνάδειξιν τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν Ἠπειροθεσσαλίας, ἀλλ’ ἄφινε τοῦτο εἰς τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως, τότε αὕτη ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα μετὰ ἓν καὶ δύω ἔτη, νὰ διατελῶσι δ’ οὕτω αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι ὑπὸ τὸ συγκεντρωτικὸν σύστημα τοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διορισμοῦ καὶ παύσεως τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν. Ὅτι δὲν ἐδώκαμεν τοιαύτην ἀπόλυτον ἐξουσίαν τῷ Ὑπουργείῳ ἀποδεικνύουν καὶ οἱ λόγοι, οὓς ἀπὸ τῆς θέσεώς των καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐξήνεγκον πάντες καὶ ἰδίως οἱ Ὑπουργοὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας εἰς Ἠπειροθεσσαλίαν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς των ἐπανέλαβον πολλάκις: τί ζητεῖτε νὰ θέσητε ὅρον ἀνώτατον ἓξ μηνῶν εἰς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ἐνῷ ἡμεῖς δυνάμεθα καὶ πρὸ τῶν ἓξ μηνῶν νὰ περαιώσωμεν ταύτας; Ὁ δὲ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ῥητῶς ἐβεβαίωσεν εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, ὅτι, «εἶναι πολλοὶ ἓξ μῆνες». Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπαντῶν ῥητῶς εἰς ἐμὲ, προτείναντα τὸν προσδιορισμὸν ἀνωτάτου ὅρου ἓξ μηνῶν πρὸς ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν κατὰ τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν, ἀντέταξέ μοι τὰ ἑξῆς σημειωμένα ἐν τοῖς στενογραφημένοις πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς: «Ὁ δημοτικὸς Νόμος πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως κατὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ, καθ’ ὃν ὁρίζει τρόπον τὸ ἄρθρον 8. Ἀλλ’ ἰδοὺ ὁποία εἶναι ἡ ἀπορία τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος· τί θὰ συμβῇ, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφαρμόσῃ τὸν δημοτικὸν Νόμον; θέλει συμβῆ νὰ ἀθετήσῃ ὑποχρεώπεις (παρακαλῶ, κύριοι, νὰ προσέχητε καλῶς εἰς τὸ ἀναγινωσκόμενον), καὶ ὅταν μία Κυβέρνησις ἀθετῇ τὰς ὑποχρεώσεις της, ὑπάρχει εὐθύνη. Ἡ Κυβέρνησις χρεωστεῖ ἀνυπερθέτως ἀπὸ τῆς ἐπιούσης, ἀφ’ ἧς ἰσχύσει ὁ Νόμος, νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν δημοτικὴν νομοθεσίαν». Αὐτὰ ἀντέταξεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῶν ἐμμόνων παρατηρήσεών μου τοῦ νὰ τεθῇ ἐν τῷ Νόμῳ ὡρισμένη προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ περατώσῃ τὰς δημαιρεσίας εἰς τὰς προσαρτηθείσας νέας ἐπαρχίας τῆς Ἠπειροθεσσαλίας. Ἡ προθεσμία ἀπῃτεῖτο τοσούτῳ μᾶλλον νὰ τεθῇ εἰς τὸν εἰδικὸν Νόμον, ὅσῳ δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐπιτραπῇ τῇ Κυβερνήσει νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς ταύτας, ὅταν ἤθελε τῇ φανῆ ἀρεστὸν, ἐναντίον τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς βάσεως τοῦ περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν τοῦ Κράτους Νόμου. Ἐξακολουθῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν κατὰ τῆς προταθείσης προθεσμίας ἀντίῤῥησίν του, προσέθετο τὰ ἑξῆς: «εἶναι παραγνώρισις τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέσητε προθεσμίαν εἴτε ἓξ μηνῶν, εἴτε πλέον, ἢ ἔλαττον· διὰ τοῦτο ἠπόρησα, διότι θέλετε νὰ πράξητε τὸ ἐναντίον ἐκείου, διὰ τὸ ὁποῖον ἀνησυχεῖτε.» Ἐνῶ τοιαῦτα ὑπεστήριζε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ Νόμου τὸ Ὑπουργεῖον πέρυσι, καὶ ἐνῶ ἐπισήμως καὶ ἐπανειλημμένως παράβασιν τῆς ὑποχρεώσεώς του ἀπεκάλει τὴν παράτασιν τοῦ χρόνου τῆς ἐνεργείας τῶν δημαιρεσιῶν Ἠπειροθεσσαλίας, σήμερον παραδόξως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ὑπεστήριξε τὰ ἐναντία, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι κατὰ τὸν εἰδικὸν Νόμον δὲν ἦτο τὸ Ὑπουργεῖον ὑπόχρεον νὰ ἐνεργήσῃ τὰς δημαιρεσίας ἐντὸς τοῦ δυνατοῦ βραχυτάτου χρόνου, ἀλλ’ ὅταν ἤθελεν ἐγκρίνει· διότι, ἐννοεῖτε, ὅτι μὴ φροντίζον νὰ περαιώσῃ τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας ἐγκαίρως, δύναται πάντοτε νὰ δικαιολογῆται, ὅτι δὲν ἐπεραιώθησαν ἔτι αὗται. Ἐκτὸς τῶν παρατηρήσεων τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ ἐμοῦ, ἐπρότεινε καὶ ὁ κ. Στεφανίδης, ὁ φίλος τῷ Ὑπουργείῳ, κατὰ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, νὰ τεθῇ ἐν τῷ Νόμῳ προθεσμία τριῶν μηνῶν, συμφωνῶν μὲ ἐμέ. Τὰ αὐτὰ δὲ φρονῶν καὶ ὁ φίλος τοῦ Ὑπουργείου κ. Δραγούμης ἰσχυρίσθη, κατὰ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, ὅτι «δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τεθῇ ὡρισμένη προθεσμία εἰς ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν κατὰ τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν· διότι ὁ περιορισμὸς ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἑπομένου ἄρθρου 7, ὁρίζοντος, ὅτι καὶ αἱ διαπραχθησόμεναι τὸ πρῶτον Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ ἐξακολουθοῦσι καὶ ἐφ’ ὅλην τὴν ἑπομένην τετραετίαν, μεθ’ ἣν ἐκλεχθήσονται αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ, καὶ ὅτι ἐξ ἀνάγκης τὸ ἄρθρον αὐτὸ θέτει εἰς τὴν Κυβέρνησιν φραγμὸν, ὅπως διεξαγάγῃ τὰς πρώτας ἐκλογὰς πρὶν ἢ λήξῃ ἡ τρέχουσα τετραετία. Ὥστε ὅριον ἐνταῦθα εἶναι δεκατρεῖς μῆνες». Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων κατάδηλον γίνεται, ὅτι πάντες ἐπεψηφίσαμεν τὸν εἰδικὸν Νόμον ὑπὸ τὸ πνεῦμα, ὅτι κατὰ τὴν ἐπίσημον διαβεβαίωσιν τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν ἀγορευσάντων κυρίων συναδέλφων τῆς συμπολιτεύσεως, αἱ δημαιρεσίαι εἰς τὰς προσαρτηθείσεις Ἐπαρχίας Ἠπειροθεσσαλίας ἤθελον ἐνεργηθῆ ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος. Ἄλλως, κύριοι, ἠθέλομεν παραγνωρίσει τὴν ἀποστολήν μας, ἐὰν προσηρχόμεθα μέχρι τοῦ βαθμοῦ νὰ καθιερώσωμεν βαρείας δεσποτικὰς διατάξεις εἰς τὰς Ἐπαρχίας ταύτας, οἵας περιέχει ὁ περὶ ἀφομοιώσεως τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας Νόμος ὡς πρὸς τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δημοτικοῦ συστήματος. Πρὸς τούτοις προστίθημι, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ Νόμου, ἀποτελῶν μέρος τῆς συμπολιτεύσεως καὶ ἀντικρούων τὰς παρατηρήσεις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν παρέλειψα νὰ διαδηλώσω τὰ ἑξῆς: «Δὲν ὡμίλησα, κύριοι, ἐκ δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πέποιθα δὲ εἰς τὴν καλὴν θέλησιν καὶ εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν Κυβέρνησιν προσώπων, ἔτι δὲ εἰς τὴν ἱκανότητά των, ὅτι θέλουσι κατορθώσει ἐντὸς τοῦ δυνατοῦ βραχέος διαστήματος νὰ ὀργανώσωσι τὰς προσαρτηθείσας ἄρτι Ἐπαρχίας, νὰ καταρτίσωσι τοὺς Δήμους, καὶ νὰ ἐνεργήσωσι τῆς δημαιρεσίας..... Ἐγὼ προέτεινα συμπλήρωσιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6, ἐπιδιώκων τὴν κατάρτισιν Νόμου, ὅσον ἐνδέχεται τελείου καὶ σαφοῦς». Πᾶσαι αἱ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἐφαρμογῆς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας εἰς Ἠπειροθεσσαλίαν Νόμου ἀγορεύσεις τῶν τε Ὑπουργῶν καὶ τῶν Βουλευτῶν, τῆς τε ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς συμπολιτεύσεως, καίτοι διαφέρουσαι κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ Νόμου, ἦσαν ὅμως σύμφωνοι, ὅτι αἱ δημαιρεσίαι ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ ἔμελλον νὰ ἐνεργηθῶσι πρὸ τῶν γενικῶν δημαιρεσιῶν τοῦ Κράτους, ἤτοι πρὸ τῆς 8ης Μαΐου τρέχοντος ἔτους, ὅτε λήγει ἡ τετραετὴς δημοτικὴ περίοδος εἰς τὸ πρώην Βασίλειον· ἑπομένως εἶναι ἀδικαιολόγητος ὁ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενος νῦν λόγος, ὅτι δῆθεν ὁ Νόμος ἐχορήγησε τῇ Κυβερνήσει τὸ δικαίωμα τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῶν κατὰ τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν δημαιρεσιῶν καὶ μετὰ τὴν 8ην Μαΐου· διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὔτε ἦτον ἀνάγκη νὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν εἰδικὸν αὐτὸν Νόμον· ἠδύνατο νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν περὶ ἀφομοιώσεως τὴν ἑξῆς εἰδικὴν διάταξιν: «μέχρι τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν νέων δημοτικῶν Ἀρχῶν, αἱ ὑφιστάμεναι Ἀρχαὶ δύνανται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ καθήκοντά των». Τὸ νὰ περιληφθῇ ὅμως τοὐναντίον ἐν τῷ Νόμῳ διάταξις εἰδικὴ, ὅτι ὁ χρόνος, ὁ μεσολαβήσων μεταξὺ τῆς ἡμέρας τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν ἐν Ἠπείρῳ ἐξ ἐκλογῆς, καὶ ἐκείνης καθ’ ἣν θέλουσιν ἐγκατασταθῇ αἱ δημοτικαὶ Ἀρχαὶ κατὰ τὸ λοιπὸν Βασίλειον διὰ τῶν προσεχῶς ἐνεργηθησομένων δημαιρεσιῶν, δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὴν τετραετῆ νενομισμένην περίοδον, ἀποδεικνύει ἐναργέστατα καὶ ἀναντιῤῥήτως, ὅτι ὁ εἰδικὸς Νόμος προέθετο τὴν πρὸ τοῦ ὡρισμένου χρόνου ἐνέργειαν τῶν δημαιρεσιῶν ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ. Δὲν ἔχω δ’ ὑπ’ ὄψει μου τὸν Νόμον περὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν δημαιρεσιῶν Ἠπειροθεσσαλίας, ἵνα ἴδω ἐὰν ἦναι προγενέστερος τοῦ γενικοῦ Νόμου, ὃν ἐψηφίσαμεν περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἑπομένως κρίνωμεν κατὰ πόσον δύναται καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ νέαι δημοτικαὶ Ἀρχαὶ Ἠπειροθεσσαλίας, καίτοι ἐκλεχθησόμεναι μετὰ τὰς κατὰ τὸ λοιπὸν Βασίλειον δημαιρεσίας, θέλουσιν ἐγκατασταθῇ πρὸ τούτων· διότι ἡ ἐκδίκασις τῶν δημαιρεσιῶν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας θέλει γείνει κατ’ εἰδικὸν Νόμον καὶ ἑπομένως πρὸ τῶν τοῦ λοιποῦ Βασιλείου· διότι ἐὰν, ὡς φρονῶ, ὁ εἰδικὸς οὗτος Νόμος εἶναι προγενέστερος τοῦ γενικοῦ, ὅστις οὐδεμίαν ποιεῖ ἐξαίρεσιν, θέλουσιν ὑπαχθῆ καὶ αὗται εἰς τὸν γενικὸν περὶ δημαιρεσιῶν Νόμον καὶ οὐχὶ εἰς τὸν εἰδικόν· ἑπομένως ἀνίσχυρος καθίσταται ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ δημοτικαὶ Ἀρχαὶ Ἠπειροθεσσαλίας θέλουσιν ἐγκατασταθῇ πρὸ τῶν τοῦ λοιποῦ Βασιλείου, καίτοι ἐκλεχθησόμεναι μεταγενεστέρως, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι καὶ ἡ ἐκδίκασίς των θέλει εἶσθαι ταχυτέρα. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι καὶ ὁλοσχερῶς ἀληθές· ἐὰν ἐπέλθῃ ἀκυρότης τῶν ἐκλογῶν, δὲν θέλουν ἐγκατασταθῆ ταχύτερα· διότι, ἐὰν ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ Ἠπειροθεσσαλίας ἐπικυρωθῶσιν ὡς νομίμως διεξαχθεῖσαι, τότε ἴσως δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ ἐγκατάστασις ταχύτερα. Ἐὰν ὅμως ἀκυρωθῶσιν αὗται καὶ ἅπαξ καὶ δὶς, ὅπερ δύναται νὰ συμβῇ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει ἡ ἀπαιτουμένη πεῖρα περὶ τὴν ἀκριβῆ διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, τότε θέλει γείνει ἡ ἐγκατάστασις τῶν νέων δημοτικῶν Ἀρχῶν οὐχὶ, ὡς φρονεῖ τὸ Ὑπουργεῖον, ταχύτερον τῆς τῶν λοιπῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ πολλῷ βραδύτερον· διότι τὰ Δικαστήρια, ὡς γνωρίζετε, προσηλωμένα ὄντα εἰς τὸν Νόμον καὶ τὸν τύπον, θέλουσιν εἶσθαι πολὺ λεπτὰ εἰς τὰς ἀποφάσεις των. Αἱ περὶ δημαιρεσιῶν κατὰ τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν διατάξεις αὗται, τὰς ὁποίας ἐψηφίσαμεν καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἡμεῖς ἐνόησαμεν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θέλουν γείνει ταχύτατα, οἱ δὲ Ὑπουργοὶ καὶ οἱ φίλοι των διὰ τῶν ἀγορεύσεων αὐτῶν μᾶς ἐβεβαίωσαν, ὅτι πρὸ τῆς ἑξαμηνίας καὶ μάλιστα ἐντὸς τριῶν μηνῶν θέλουσιν ἐνεργηθῆ, τίνα εἶχον σκοπόν; Διὰ τίνα λόγον ἔγεινε τοῦτο; διότι ὅλοι εἴχομεν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἴδωμεν καὶ εἰς τὰς Ἐπαρχίας ἐκείνας ἐφαρμοζομένους τοὺς ἐλευθερίους Νόμους καὶ νὰ διέπῃ καὶ ἐκεῖ τὸ δημοτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον διέπει καὶ τὴν πρώην ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι καλὸν νὰ προσδιορισθῇ ῥητὴ προθεσμία ἀνωτάτου ὅρου ἓξ μηνῶν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν Ἠπειροθεσσαλίας, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι πιθανὸν νὰ μὴ κατορθωθῇ ἐκ περιστάσεων τοῦτο ἐντὸς ἓξ μηνῶν, ἀλλὰ νὰ ἀπαιτηθῶσιν ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ μῆνες. Αὐτὰ μοὶ εἶπεν ἰδιαιτέρως. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου τότε ἀκούων τοὺς συναδέλφους του κυρίους Ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης καὶ Οἰκονομικῶν ἰσχυριζομένους, ὅτι τὰς δημαιρεσίας ταύτας τὸ Ὑπουργεῖον θέλει ἐνεργήσει ἐντὸς τριῶν μηνῶν, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προσδιορισθῇ ἀνώτατος ὅρος ἑξαμήνου προθεσμίας, ὡς ἀντιβαίνων εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ταχίστης ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν τούτων, οὐ μόνον δὲν ἀντέλεξεν, ἀλλὰ τοὐναντίον διὰ τῆς σιωπῆς του παρεδέχθη καὶ συνεμερίσθη τὰς ῥητὰς ταύτας ἐκφράσεις τῶν συναδέλφων του. Ἐκ τούτου κατάδηλον καθίσταται, ὅτι, ἂν δὲν ὡρίσθη ῥητὴ προθεσμία, εἰς οὐδενὸς τὸν νοῦν ἐπῆλθεν, ὅτι ἐπετρέπετο μετὰ τὰς συζητήσεις ταύτας νὰ παραταθῇ ἡ ἔναρξις τῶν δημαιρεσιῶν Ἠπειροθεσσαλίας καὶ πλέον τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἔμελλον νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ κατὰ τὸ λοιπὸν Βασίλειον δημαιρεσίαι. Ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον νὰ εἴπω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, συναισθανόμενον τὸ καθῆκόν του, ὤφειλε τοσοῦτο μᾶλλον νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὀργάνωσιν τῶν μερῶν ἐκείνων, ὅσον ἦτον ἀνάγκη μεγίστη νὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ ἐλευθέριοι Νόμοι εἰς τὰς χώρας ἐκείνας, αἰρομένων τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας διετέλουν ἐπὶ Τουρκοκρατίας· διότι τότε τὸν Δήμαρχον τὸν ἐξέλεγεν ὁ Πασᾶς καὶ ὄχι ὁ λαός· σήμερον δὲ, κατὰ τὸν περὶ ἀφομοιώσεως Νόμον, τὸν Πασᾶ ἀντικατέστησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις διορίζει καὶ παύει ὅν τινα θέλει. Τὸν ἀστυνόμον ποῖος τὸν διώριζεν ἐπὶ Τουρκοκρατίας; Ὁ Πασᾶς, ὁ Τοῦρκος διοικητής· νῦν δὲ ἡ Κυβέρνης. Διατί νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ σκανδαλώδης διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύω μερῶν τοῦ Βασιλείου ἐφ’ ὁλόκληρον ἔτος, καὶ νὰ θέλωμεν νὰ τὴν παρατείνωμεν ἐπὶ πλέον πρὸς βλάβην τῶν δημοτικῶν ἐλευθεριῶν, αἵτινες εἰσὶ τὸ κρηπίδωμα τῶν ἐλευθέρων Πολιτευμάτων; Ἡ παράτασις τοιαύτης καταστάσεως ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ γεννᾷ ἑκάστῳ σπουδαίας σκέψεις, αἵτινες δὲν εἶναι εὐνοϊκαὶ τῷ Ὑπουργείῳ· διότι ἕκαστος, ὀρθῶς σκεπτόμενος περὶ τῶν τῆς Πολιτείας, λαμβάνει ὑπ’ ὄψει οὐχὶ τοὺς λόγους καὶ τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ τὰ πράγματα· ταῦτα δὲ δὲν συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου. Ὁ κ. Δραγούμης εἶπεν, ὅτι, ὅταν ἦλθεν ἡ Ἀντιβασιλεία εἰς τὴν Ἑλλάδα, πολὺς καιρὸς παρῆλθε διὰ νὰ γείνωσιν αἱ δημαιρεσίαι. Ἀπατᾶται ὁ κ. Δραγούμης, διότι πρέπει νὰ μάθῃ ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ τῶν Δήμων τοῦ πρώην Βασιλείου ἐγένετο πολλῷ πρωϊμώτερον, ἢ ὅσον αἱ τότε ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις ὑπηγόρευον. Ὁ κ. Δραγούμης ἀγνοεῖ, ὅτι τότε ἡ Ἀντιβασιλεία εἶχε νὰ ὀργανώσῃ Ἐπαρχίας ὑπὲρ τὰς πεντήκοντα καὶ Δήμους ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους, τὸ δὲ Κράτος ἐξελθὸν ἀπὸ πολυχρόνιον καταστρεπτικὸν ἀγῶνα καὶ ὑποστὰν σημαντικοὺς ἐσωτερικοὺς κλονισμοὺς, ἦτον ἀνάστατον καὶ εἰς ὅλως ἔκρυθμον κατάστασιν. Μ’ ὅλον τοῦτο ἡ Ἀντιβασιλεία κατώρθωσεν ἐντὸς διετίας, οὐχὶ μόνον νὰ ὀργανώσῃ τὰς Ἐπαρχίας καὶ τοὺς Δήμους, ἀλλὰ καὶ τὸ δημοτικὸν σύστημα νὰ ἐφαρμόσῃ ὁλοσχερῶς. Νῦν ἡ Κυβέρνησις εἶχε νὰ ὀργανώσῃ τὰς νέας προσαρτηθείσας Ἐπαρχίας Ἠπειροθεσσαλίας, ἀνερχομένας ἐν ὅλῳ εἰς ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ, καὶ διαιρετέας εἰς ὀλιγίστους Δήμους. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα δὲν ἠδυνήθη ἐπὶ ἓν ἔτος νὰ ὀργανώσῃ τρεῖς κατὰ τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν μικροὺς τὴν ἔκτασιν Νομοὺς, ἡ Ἀντιβασιλεία ἔδει νὰ δαπανήσῃ κατ’ ἀναλογίαν χρόνον ἀνώτερον τῆς πενταετίας εἰς ὀργάνωσιν δέκα Νομῶν, περιεχόντων Ἐπαρχίας ὑπὲρ τὰς πεντήκοντα καὶ Δήμους ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους, ἀλλὰ συναισθανομένη αὕτη, ὅτι κύριον μέλημά της ἔδει νὰ ἦναι ἡ ἐφαρμογὴ δημοτικοῦ συστήματος ἐλευθέρου, εἰργάσθη πρὸς τοῦτο σπουδαίως, καὶ ἀσχέτως πάσης πλαγίας ἐπηρείας καὶ σκέψεως, συνέταξε δὲ δημοτικὸν Νόμον πλήρη κατὰ τὰς τότε ἀνωμάλους περιστάσεις, ὠργάνωσε τὰς Ἐπαρχίας καὶ τοὺς Δήμους, ἐνήργησε τὰς δημαιρεσίας ὅλας, καὶ ἐγκαθίδρυσε τὰς δι’ ἐκλογῆς δημοτικὰς Ἀρχὰς ἐντὸς διετίας ἀπὸ τῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀφίξεώς της. Οὕτως ἐργάζονται ὅσοι ἀφορῶσι πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ δὲν ἐπηρεάζονται ἀπὸ πλαγίας σκέψεις ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς ἐξουσίας. Ὁ λόγος, ὃν ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ἐπελθούσης βραδύτητος τῶν δημαιρεσιῶν κατὰ τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν, δὲν εἶναι βάσιμος· διότι, ἂν δὲν ἐπηρεάζετο ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ πλαγίας σκέψεις, ἠδύνατο νὰ ὀργανώσῃ τοὺς Δήμους κατὰ τὰς Ἐπαρχίας ταύτας καὶ νὰ ἐνεργήσῃ τὰς δημαιρεσίας ἐντὸς πέντε ἢ τὸ πολὺ ἓξ μηνῶν, ἡ δὲ πεῖρα ἤθελε καθοδηγήσει διὰ τοῦ χρόνου, ἂν ἦτο μετασχηματιστέοι Δῆμοι τινὲς, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ δέουσα διόρθωσις. Ἀλλὰ σήμερον ὅτε διῆλθεν ἐπὶ ματαίῳ ἓν ἔτος ἀπὸ τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως Νόμου καὶ ὅτε πιθανὸν νὰ παρέλθωσιν ἔτι μῆνές τινες, φρονεῖτε, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θέλει φέρει ἔργον τέλειον; οὐχὶ, κύριοι! εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ τοιοῦτόν τι. Βεβαιῶ μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον ὑμᾶς, κύριοι Ὑπουργοὶ, ὅτι μόλις φέρητε εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ Διάταγμα περὶ διαιρέσεως τῶν Δήμων, θέλουσι διεγερθῆ πλεῖστα ὅσα παράπονα τῶν φίλων σας, τοὺς ὁποίους ἐπιθυμεῖτε νὰ περιποιηθῆτε· ὁ καιρὸς ὁ πολὺς δὲν φέρει εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις τὸ καλλίτερον, ἀλλὰ τοὐναντίον πλείονα σύγχυσιν· διότι ἐξεγείρει τὰ συγκρουόμενα συμφέροντα καὶ μάλιστα τὰ φιλικὰ, τὰ ὁποῖα ἐπιβαλλόμενα τῷ Ὑπουργείῳ καθιστῶσι τὰς ἀποφάσεις του μετεώρους καὶ ἑκάστοτε μεταβαλλομένας κατὰ τὰς παραστάσεις τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ φίλου. Ἐὰν, κ. Ὑπουργοὶ, ἐπὶ ἓν ὅλον ἔτος δὲν ἠδυνήθητε νὰ σκεφθῆτε καὶ ἀποφασίσητε ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας συνελέξατε ἀπὸ τοὺς φίλους καὶ ἀπὸ τοὺς ἀδιαφόρους, πῶς θέλετε δυνηθῆ νὰ κατορθώσητε τοῦτο ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας τῶν κατὰ τὸ λοιπὸν Βασίλειον δημαιρεσιῶν; Ἐὰν ὁ προτεινόμενος πρὸς δικαιολόγησιν τῆς διχοτομήσεως τῶν δημαιρεσιῶν λόγος ἦτο πραγματικὸς καὶ εἰλικρινὴς, ἠδύνασθε καὶ νῦν νὰ συντομεύσητε τὰς εἴκοσι ταύτας ἡμέρας καὶ νὰ μὴ τεθῆτε ἐκτὸς τοῦ Νόμου· ἀλλὰ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῶν δημαιρεσιῶν Ἠπειροθεσσαλίας ἀποδεικνύεται ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ὅτι δὲν ἐπενήργησε τὸ καλῶς ἐννοούμενον πραγματικὸν συμφέρον τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἀνάγκη πλαγίας πολιτικῆς, σκοπούσης νὰ ἐπηρεάζῃ διὰ τῆς ἐκκρεμότητος καὶ κρατῇ εἰς τὰς ὑπουργικὰς τάξεις τοὺς ἐκ τῶν μερῶν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας Βουλευτάς.— Ἄλλως ἓν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον, ὑποτίθεται καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς του ἐμελέτησεν αὐτὸ λίαν ἐπισταμένως ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις καὶ συνεβουλεύθη τὴν ὑπηρεσίαν, ἀφοῦ προηγουμένως συνέλεξε τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Οὐδέποτε δύναται νὰ ὑποτεθῇ Ὑπουργεῖον, ὅτι εἰσάγει Νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπισπεύδει τὴν ἐπιψήφισίν των χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας καὶ νὰ συμβουλευθῇ τὴν ὑπηρεσίαν περὶ τῶν δυσχερειῶν καὶ τῶν εἰσακτέων εὐκολιῶν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. Ὑπουργεῖον, ἀντιθέτως ἐργαζόμενον, καταδεικνύεται οὐχὶ σπουδαῖον, καὶ γίνεται μεγίστης βλάβης πρόξενον. Τὰ ἐκτεθέντα μὲ πείθουσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτησε καὶ μᾶς ἔφερε τὸν περὶ ἀφομοιώσεως Νόμον, καὶ διὰ τοῦτο ἐν πεποιθήσει μᾶς ἐβεβαίου, ὅτι πρὸ τριῶν μηνῶν ἤθελε περαιώσει τὰς δημαιρεσίας, ἐκτὸς ἂν ὑποθέσῃ τις, ὅτι διὰ τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως Νόμου προέθετο νὰ μᾶς ἀποπλανήσῃ διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ λάβῃ ἐπὶ τῷ λόγῳ προσωρινότητος τὸ αὐθαίρετον δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς Δημάρχους, εἰσπράκτορας καὶ τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα. Ἐκ τῆς πορείας τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου οὐδὲν ἕτερον ἀποδεικνύεται, ἢ ὅτι ἦτο πλάνη καὶ ἐξεπάτησις ὁ περὶ πρωίμων ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ δημαιρεσιῶν Νόμος. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ εἴπω εἰς συμπλήρωσιν τῶν ὅσων εἶπον χθὲς, κρίνω δὲ περιττὸν νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ πλέον μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν προαγορευσάντων κατὰ τῆς διχοτομήσεως τῶν δημαιρεσιῶν τοῦ Κράτους.

§43Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐν τῷ λόγῳ μου προτάττω τὴν σοφὴν γνώμην τῶν σοφῶν τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος: «τὸ πολλὰ πράττειν ἐστὶ πανταχοῦ σαπρὸν, καὶ τὸ πολλὰ πράττειν κᾠδύνας πολλὰς ἔχει». Ὁ κύριος Φιλάρετος, Βουλευτὴς Βώλου, καὶ λοιποὶ Βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀφορμὴν λαβόντες ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἐνηργήθησαν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ, ἐπετέθησαν κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατηγοροῦντες αὐτὴν ἐπὶ ὀλιγωρίᾳ· ἀλλὰ οἱ μεμφόμενοι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ὤφειλον νὰ ἀποδείξουν τὴν βλάβην τὴν προσγεννεθεῖσαν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ἕνεκα τῆς ἀργοπορίας τῆς συστάσεως τῶν Δήμων, καὶ Δημάρχων, Παρέδρων καὶ Συμβούλων, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου εἶναι πανθομολογούμενον ὅτι, καὶ τοι μὴ ὑπαρχόντων τῶν Δήμων καὶ Δημάρχων, ὡς εἶναι εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, αἱ Ἐπαρχίαι Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου ἀπολαμβάνουσιν ἀγαθὴν διοίκησιν, καὶ ἅπαντες οἱ πολῖται ἐξασκοῦσιν ἀκωλύτως τὰ πολιτικὰ καὶ ἀστυκὰ δικαιώματά των ὡς καὶ οἱ λοιποὶ Ἕλληνες τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἄν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε δὲν διέταξε τὰς ἐκλογὰς τῶν Δημάρχων κτλ., τοῦτο βεβαίως δὲν προῆλθεν ἐξ ἀμελείας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὡς ἐκ τοῦ πολυασχόλου τῆς διαιρέσεως τῶν χωρίων, κωμοπόλεων κτλ. καὶ τῆς ἀνευρέσεως τῶν παλαιῶν ὀνομασιῶν τῶν χωρίων, κωμοπόλεων Ἑλληνοπρεπῶς κατὰ τὰς ὀνομασίας τῶν ἀρχαίων χρόνων· ταῦτα δὲ πάντα τὰ ἔργα δὲν δύναται νὰ διεκπεραιωθῶσι ταχέως, ἀλλὰ δεῖται χρόνου μακροῦ, καὶ μακρᾶς νοερᾶς ἐργασίας καὶ μελέτης πολλῶν γεωγράφων καὶ συγγραφέων πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν καταλλήλων ὀνομάτων τῶν πόλεων, χωρίων κτλ. Ὥστε ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει της «τὸ πολλὰ πράττειν ἐστὶ πανταχοῦ σαπρὸν», δὲν ἔδοσε ταχὺ πέρας εἰς τὴν πολύμοχθον ἐργασίαν τῶν δημεραισιῶν καὶ ἐπωνυμιῶν τῶν Δήμων καὶ χωρίων, καί τοι ἐργαζομένη νωλεμέως· ὥστε δὲν βλέπω τὸ ἐπιλήψιμον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἰσχυρίζονται οἱ ρήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως, μετ’ ὀργῆς ἀγορεύοντες κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐντελῶς ἀπομακρυνόμενοι τῶν σοφῶν παραγγελμάτων τῶν σοφῶν προγόνων ἡμῶν τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. Ἀνεξέταστον μὴ κόλαζε μηδένα· Κατηγορεῖν οὐκ ἔστι, καὶ κρίνειν ὁμοῦ. Κρίνειν τὸ δίκαιον, μὴ τὸ συμφέρον θέλε· Βούλου δ’ ἀρέσκειν πᾶσι, μὴ σαυτῷ μόνον· Νίκησον ὀργὴν τῷ λογίζεσθαι καλῶς. Οὐδεὶς μετ’ ὀργῆς ἀσφαλῶς βουλεύεται. Τοῦ δὲ κυρίου Φιλαρέτου, Βουλευτοῦ Βώλου, τὴν ἀένναον γκρίνειάν του κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Δημητρακάκη, ὅσον καὶ ἂν προσεπάθησα νὰ ἐννοήσω τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ τέλος τῶν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως αἰτιάσεων, δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω τὴν αἰτίαν τῆς ἀειλογίας των, εἰμὴ μόνον τοῦτο ἐνόησα, ὅτι φιλοδοξία τοὺς κινεῖ τοῦ νὰ ἀκούωνται συχνάκις ἐκ τοῦ Βήματος τῆς Βουλῆς, καὶ ἂς λαλοῦσι περὶ ὄνου σκιᾶς, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον «κενῆς δὲ δόξης οὐδὲν ἀθλιώτερον». Ὅθεν προτείνω νὰ δοθῇ πέρας εἰς τοιαύτην ἄγονον συζήτησιν, καταναλίσκουσαν τὸν πολύτιμον χρόνον τῆς Βουλῆς, διότι καὶ αἱ Ἐπαρχίαι τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου δὲν ἔχουσι οὐδὲν παράπονον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως καὶ τῆς ἀπολαύσεως τῶν ἐλευθεριῶν.

§44Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ στενοχωρία, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, θελήσας νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, ἦτο προφανεστάτη, λίαν δὲ καταλλήλως παρέστησεν αὐτὴν ὁ ἐκ Βώλου ἀξιότιμος Βουλευτής· Τί σᾶς εἶπε; σᾶς εἶπεν, θέλων ν’ ἀποδείξῃ ἡμᾶς σολοικίζοντας, σᾶς εἶπε σοφιστευόμενος αὐτὸς καὶ μὴ τηρῶν οὔτε κἆν τοὺς κανόνας τῆς λογικῆς, ὅτι ὁ Νόμος διέταξε τὸν διχασμὸν τῶν ἐκλογῶν, ἑπομένως ἀνέγραψε τὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρξῃ διχασμὸς, πρέπει νὰ ὑπάρχωσι τοὐλάχιστον δύω ἀντικείμενα ὅπως διχασθῶσι· περὶ ἑνὸς καὶ μόνου πράγματος προκειμένου, διχοτόμησις εἶναι λογικῶς ἀδύνατος. Ὅτε ἐψήφιζεν ἡ Βουλὴ τὸν Νόμον περὶ ἀφομοιώσεως, ὑπ’ ὄψει εἶχε οὐχὶ τὰς ἐκλογὰς τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι ἐκανονίζοντο ὑπὸ τοῦ Νόμου, ἀλλὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν νέων ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐνεργηθῶσι πρὸ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν. Τίνα λοιπὸν διχασμὸν ἀνέγραψεν ὁ Νόμος; Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξέλθῃ τις ἀπὸ τὸ δίλημμα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη διὰ τῶν συζητήσεων τούτων· ἢ θὰ παραβιάσωμεν τὸν Νόμον καὶ θ’ ἀναιρέσωμεν τιμαλφέστατα δικαιώματα τοῦ Τόπου, τὰ ἐκλογικὰ, ἢ πρέπει νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδώσῃ τὸ Διάταγμα τῆς συγχρόνου ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις. Αὐτὸς οὗτος ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διέψευσεν ἑαυτὸν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, ὁμολογήσας δι’ αὐτῆς ἐπισήμως, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς τῶν νέων ἐπαρχιῶν πέραν τοῦ χρόνου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπρόκειτο καὶ πρόκειται νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν. Καὶ ὅτι τοῦτο τὸ λέγει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, τὸ μαρτυρεῖ τὸ Νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἦτο ἀνάγκη, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ μετακινηθῇ ἡ ὡρισμένη ὑπὸ τοῦ Νόμου ἡμέρα ἀδίκως, παραλόγως καὶ ἀτόπως διὰ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, ἦτο ἀνάγκη βεβαίως νομοθετικῆς προνοίας· ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῶν ἐκλογῶν, τῶν ὁποίων ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὡρίσθη ὑπὸ τοῦ Νόμου νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀνάγκη. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ 29 Μαΐου ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ Νομοσχεδίου; ἢ παράλογος εἶναι ἐκείνη ἡ διάταξις, ἢ παράλογος ὁ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ σημερινὸς ἰσχυρισμός. Ταῦτα εἶναι τὰ διλήμματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκτίθενται καὶ οἱ εὐφυέστεροι καὶ οἱ εὐπαιδευτότεροι τῶν ἀνθρώπων, ἐν οἷς βεβαίως καὶ ὁ κύριος Τρικούπης, ὅταν παραστρατήσωσιν. Ἡ ἀλήθεια μόνη σώζει· δύναται νὰ ἔχῃ τις εὐφυΐαν ἄπειρον, εὐκαμψίαν καὶ εὐστροφίαν πνεύματος πολλὴν, ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια τὸν δεσμεύει ἐντὸς σιδηροῦ κύκλου, ὅταν μάλιστα ὁμιλῇ εἰς ὦτα οὐ μόνον ἀκουόντων, ἀλλ’ εἰς ὦτα καλῶς ἐννοούντων. Τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ὀλίγων λέξεων, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς εἶπε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου, ἐποίησα, ὄχι διότι ἡ γνώμη τοῦ κυρίου Δραγούμη δύναται νὰ βαρύνῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ταῦτα λέγων ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω, ὅτι δὲν δύναται νὰ βαρύνῃ, οὐχὶ διότι ἡ γνώμη τοῦ κυρίου Δραγούμη ὡς ἀτόμου καὶ ὡς ἀνδρὸς εὐπαιδεύτου δὲν δύναται νὰ ἦναι σπουδαία, ἀλλὰ δὲν εἶχεν αὐτὸς ἐντολὴν νὰ δώσῃ γνώμην, ἐξηγοῦσαν τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως· τὴν ἀνέφερον μόνον, διότι διέκοψεν ὁ κύριος Δραγούμης τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴν, ἵνα ὑποστηρίξῃ ἰδέαν πολεμουμένην ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου· τὴν ἀνέγνωσα, ἵνα καταδείξω τὴν ἀντίφασιν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κύριος Δραγούμης ἤθελεν ἔχει καὶ κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην τὴν εὐφυΐαν νὰ μὴ ἐκτεθῇ εἰς ἀναίρεσιν τῶν ἰσχυρισμῶν ἡμῶν, διότι θελήσας νὰ τὸ πράξῃ, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λόγους πρὸς ἰδίαν αὑτοῦ δικαιολογίαν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξέλθωσι τοῦ στόματος αὐτοῦ. Τί λέγει ὁ κύριος Δραγούμης; ὅτι τὸ τελευταῖον ὅριον τῆς προθεσμίας εἶναι 13 μῆνες, ὑπολογιζόμενοι ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαρτίου.

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡμίλουν τὴν 6 Μαρτίου.

§46ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ 13 μῆνες ἔληξαν λοιπὸν ἤδη, κύριε Δραγούμη· μέχρι δὲ τῆς 8 Μαΐου, ὅτε πρόκειται νὰ γείνωσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαί, θὰ παρέλθωσι 15 μῆνες, 16 δὲ μέχρι τῆς 29 Μαΐου. Ἀλλ’ ὁ κύριος Δραγούμης εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ τὸ ὡμολόγησεν. Ἀκούσατε τί εἶπε, καὶ κρίνατε ἂν πρέπει ὑπὸ ἀνδρὸς σπουδαίου νὰ λέγωνται τοιαῦτα: «εἶπον 13 μῆνας, ἀλλ’ ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος μὲ διέκοψεν, εἰπὼν ὅτι πλανῶμαι καὶ ὅτι ἡ τετραετία τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν ἄρχεται ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου» ὡς εὐλόγως κατ’ αὐτὸν εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, καὶ οὕτω ἡ διακοπὴ τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου ἐπεξηγεῖ τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Δραγούμη! Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ θὰ μὲ συγχωρήσητε, ὄχι νὰ μὴ πιστεύσω τὸν κ. Δραγούμην, ἀλλὰ νὰ πιστεύσω — καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ πιστεύσητε καὶ πάντες ὑμεῖς — ὅτι ἐν τῷ μέσῳ τοῦ θορύβου, τὸν ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ἐπροκάλεσαν οἱ λόγοι του, ὁ κ. Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀπώτερον τῆς θέσεως τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀκούσῃ, ἀφοῦ ὁ συντάκτης τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ὁ ὁποῖος ἀπέχει ἓν μέτρον, καὶ αὐτὴν ἔχει τὴν ἐντολὴν ν’ ἀκούῃ καὶ νὰ γράφῃ, μὴ λαμβάνων δὲ μέρος εἰς τὴν θέρμην τῶν συζητήσεων καὶ μὴ ταραττόμενος παντάπασιν ἐξ αὐτῆς, δὲν ἤκουσε τίποτε καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν ἀνέγραψε. Τοιαῦτα τινὰ νομίζω ὁ κ. Δραγούμης δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπῃ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς γραμματικῆς ἐξηγήσεως τοῦ Νόμου, οὔτε περὶ τῆς λογικῆς ἑρμηνείας αὐτοῦ, διότι οὔτε τὸ γράμμα ἐπιδέχεται ἑτέραν ἐξήγησιν, οὔτε ἡ λογικὴ, ἡ ἀδυσώπητος, ἐπιτρέπει ἀμφιβολίαν. Ἐγὼ δὲ δὲν θεωρῶ αὐτὴν καὶ ἀναγκαίαν, φρονῶν, ὅτι ἡ διχοτόμησις τῶν ἐκλογῶν ἀναιρεῖ δικαιώματα πολὺ ἀνώτερα. Ἦτο ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν τῷ νῷ καὶ ἐξεστόμισεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν εἶναι ἀπόλυτος κύριος νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει, διότι τοῦτο ἀναιρεῖ τὴν πρότασίν του περὶ τῆς 29 Μαΐου ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου. Οὐδεὶς γνωρίζει ἂν τὸ Νομοσχέδιον θέλει ψηφισθῇ· εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ψηφισθῇ, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, παρελθούσης τῆς προθεσμίας, τὴν ὁποίαν ἔταξεν ὁ Νόμος πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, συγχρόνως αἱ ἐκλογαὶ δὲν δύνανται νὰ ἐνεργηθῶσι· τίς ὅμως βεβαιοῖ ἡμᾶς, ὅτι θὰ ἐνεργηθῶσι τὴν 29 Μαΐου; Ἐπίστευον οἱ βουλευταὶ πάντες, ἰδίως οἱ τῆς Θεσσαλίας, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἤθελον ἐνεργηθῆ ἐντὸς τοῦ 1882· ἐπίστευον μάλιστα, ὅτι ἤθελον ἐνεργηθῆ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς παρούσης Συνόδου. Τοιαύτας τινὰς ὑποσχέσεις ἔδωκαν ἐντεῦθεν πολλάκις. Περὶ τριῶν μηνῶν ἐπρόκειτο, ἔλεγον, περὶ ἓξ μηνῶν τὸ πολὺ, καὶ παρῆλθον 12, καὶ αἱ ἐκλογαὶ δὲν ἐγένοντο. Τίς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν Τόπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ τῆς 29 Μαΐου τοῦ 1883 δὲν θέλει προσδιορίσει ἓν ἐκ ἑπομένων ἐτῶν; Καὶ μὴ νομίζητε, ὅτι αὐτὸς ὁ κίνδυνος δὲν εἶναι σοβαρός. Ὅτι αὐτὸς ὁ κίνδυνος εἶναι σοβαρὸς ἐν τῇ παρούσῃ τῶν πραγμάτων καταστάσει εἶναι προφανές. Γνωρίζετε τί τελεῖται ἐν Θεσσαλίᾳ διὰ τῶν ἀστυνόμων, γνωρίζετε, ὅτι δαπανῶμεν ἐκεῖ μυριάδας δραχμῶν πρὸς συντήρησιν ἀέργων καὶ ἐν πολλοῖς φαυλοβίων ἀνθρώπων, διὰ νὰ διαχειρίζωνται τὴν εὐγενεστέραν καὶ τὴν πλησιεστέραν πρὸς τὸν πολίτην Ἀρχὴν, οἵα εἶναι ἡ Ἀστυνομία. Γνωρίζετε δὲ πῶς γίνονται οἱ διορισμοὶ τῶν τοιούτων ὑπαλλήλων, ἀφοῦ μάλιστα δὲν πρόκειται ἐν αὐτοῖς οὐδὲ περὶ προσόντων οὐδὲ περὶ ἄλλου τινὸς περιορισμοῦ. Τίς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ ἡμῖν, ὅτι ἡ ἐπιθυμία τοῦ νὰ διατηρήσῃ αὐτὸ τὸ μεταλλεῖον τῶν παροχῶν πρὸς τοὺς φίλους αὑτῆς δὲν θέλει παρασύρει τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ παρατείνῃ ἐπὶ πλέον καὶ μέχρι τῆς ἐλεύσεως τῆς Βουλῆς, καὶ πέραν ἔτι, ἐὰν ἔχῃ πλειονοψηφίαν, τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καὶ νὰ ἀφήσῃ τοὺς τόπους ἐκείνους παραδεδομένους εἰς τοὺς ὄνυχας σπείρας ἀνθρώπων ἀπὸ τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος συναθροισθέντων ἐκεῖ, ἵνα ἐκμυζῶσι τὸν λαὸν, ἵνα ἐξυβρίζωσιν αὐτὸν καὶ τὸν τυραννῶσιν; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς τοῦ ζητήματος ἔποψις, καὶ εἶναι ἀνάξιον εἰς Κυβέρνησιν σοβαρὰν νὰ καταφεύγῃ εἰς ἐξηγήσεις γράμματος καὶ πνεύματος Νόμου, προκειμένου περὶ οὐσιαστικοῦ ζητήματος πρώτης τάξεως. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω θεωρῶν, ὅτι ἡ πρᾶξις τῆς ἐκδόσεως τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος περὶ ἐνεργείας μόνον τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν εἶναι ἄτοπος, παράνομος καὶ συγχρόνως ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Τὸ ζήτημα τοῦ διχασμοῦ τῶν ἐκλογῶν ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν βαρεῖαν εὐθύνην. Ἐπεθύμουν, ἵνα ἡ Βουλὴ μὴ ἀναγκασθῇ νὰ ἐξενέγκῃ σήμερον τὴν κοινοβουλευτικὴν αὐτῆς γνώμην· ἐπεθύμουν—καὶ τὸ λέγω εἰλικρινῶς — ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀποσύρῃ μέτρον τοσοῦτον σκανδαλῶδες καὶ ἐπικίνδυνον· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν δύναταί τις νὰ ἐλπίζῃ τοιοῦτόν τι παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ σήμερον τὴν ἀποδοκιμασίαν αὐτῆς, ἐνασκοῦσα οὕτω τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργείου. Ἐὰν δὲ ἡ πλειονοψηφία νομίσῃ, ὅτι καὶ ταύτην τὴν ὑπερβασίαν πρέπει νὰ χαρίσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ὑπάρχει Νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τριετίαν ὥρισεν ὑποδίκους ἐνώπιον τῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους τὰς παρανόμους πράξεις τῶν διαχειριζομένων τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν.

§47ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι τόσον προφανὲς, εἶναι τόσον βέβαιον, ὅσον βέβαια εἶναι καὶ ἀναντίῤῥητα τὰ μαθηματικὰ ἀξιώματα. Καὶ δὲν ἀμφισβητῶ εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, οὔτε γνώσεις, οὔτε εὐφυΐαν· ἐπεθύμουν ὅμως, καὶ τὸ ἐπεθύμουν ἀπὸ μέσης καρδίας, νὰ μὴ ἴδω τὸν κύριον Τρικούπην ὑπερασπίζοντα τόσον σαθρὰς ὑποθέσεις, διότι καὶ ὁ σοφώτερος τῶν ἀνδρῶν, ὅταν ἔλθῃ νὰ διαμφισβητήσῃ μαθηματικὰς ἀληθείας, ἂν δὲν ἀποδείξῃ τι ἄλλο, θὰ ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι ἧττον ἑαυτοῦ. Τί ἰσχυρίσθη ἵνα ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας του ὁ κύριος Πρωθυπουργός; ἐπεκαλέσθη διάταξιν τοῦ δημοτικοῦ Νόμου τοῦ ἐν ἰσχύϊ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐπεκαλέσθη τὴν τελευταίαν παράγραφον τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 104 ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ παράγραφος αὕτη ὁλόκληρος ἀναγινωσκομένη ἤθελεν ἀνατρέψει τὰ ἐπιχειρήματα αὐτοῦ, τὴν ἀνάγνωσε μέχρις ἑνὸς σημείου. Καὶ ἐνταῦθα ἐφαρμόζεται τὸ κοινῶς λεγόμενον, καὶ παρ’ ὅλων γνωστὸν, τὸ «εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ οὐκ ἔστιν θεός»· «οὐκ ἔστι θεὸς» ἔχει ἄλλην ἔννοιαν· ἀλλ’ ὅταν τεθῇ καὶ τὸ «εἶπεν ἄφρων», τότε ἐξηγεῖται διατί ἐλέχθη. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη ὅτι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου αὐτοῦ, αἱ Ἀρχαὶ ἐγκαθίστανται κατὰ τὴν 25 Ἰουλίου, καὶ πραγματικῶς αὐτὴ εἶναι ἡ διάταξις τοῦ Νόμου· ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἤθελε κάμει πολὺ καλὰ νὰ προχωρήσῃ μέχρι τέλους ἀναγινώσκων τὴν παράγραφον, ἔχουσαν οὕτως: «Πρὸς ἐκτέλεσιν δὲ τοῦ ὅρου τῆς συγχρόνου καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος ἐνεργείας τῆς ψηφοφορίας τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, ἡ τετραετὴς διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν λήγει τὴν 25 Ἰουλίου ἑκάστης τετραετίας, ἡ δὲ ψηφοφορία ἄρχεται ὀγδοήκοντα ἡμέρας πρὸ τῆς λήξεως τῆς περιόδου, προστιθεμένων ἢ ἀφαιρουμένων τόσων μόνων ἡμερῶν, ὅσαι ἀπαιτοῦνται ἵνα ἡ ψηφοφορία ἐνεργεῖται ἐν Κυριακῇ». Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ Νόμος ἀπαιτεῖ δύω ὅρους, 80 ἡμερῶν αὐξομείωσιν, ἵνα συμπέσῃ ἡ Κυριακὴ πρὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῶν νέων δημοτικῶν Ἀρχῶν· δὲν ἄφησεν ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῶν Ἀρχῶν κατὰ τὴν 25 Ἰουλίου, ἀλλὰ τὸ ἐξήρτησεν ἀπὸ περιορισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἡ πεῖρα εἶχεν ἀποδείξει ὡς ἀναγκαίους, ὅπως τεθῶσιν ἐντὸς τοῦ ἄρθρου τοῦ κανονίζοντος τὰς διατάξεις αὐτάς. Δεύτερον ἰσχυρίσθη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔχει ἀπόλυτον ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ὡς προκύπτει ἐκ τοῦ ἄρθρου 8ου τοῦ Νόμου, τὸν ὁποῖον πέρυσιν ἐψηφίσαμεν περὶ ἀφομοιώσεως τῆς Θεσσαλίας πρὸς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας· εἶχε λησμονήσει ὅμως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἰς τὸ νέον Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσίασε, καταργεῖ τὸ ἄρθρον αὐτό. Ἐν 7ῳ ἄρθρῳ λέγει «τὸ ἄρθρον 8ον τοῦ Νόμου περὶ εἰσαγωγῆς τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις Ἐπαρχίαις καταργεῖται». Καὶ διατί καταργεῖται; καὶ διατί ἐτέθη τὸ ἄρθρον 8ον εἰς τὸν Νόμον ἐκεῖνον; διότι τότε ἤθελεν ὁ Νομοθέτης νὰ ὁρίσῃ καὶ τίνες ἤθελον εἶσθαι οἱ δικάσοντες τὰς ἐκλογάς· αὐτὸ ἀφώρα τὸ ἄρθρον 8ον, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, καὶ τοῦτο δὲν τοῦ ἔδιδε κανὲν δικαίωμα νὰ παρατείνῃ τὰς ἐκλογὰς, οὔτε ὑπάρχει τι κοινὸν μεταξὺ τοῦ 8ου ἄρθρου καὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ παρατείνειν τὰς ἐκλογὰς τὸ Ὑπουργεῖον. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 8ον τοῦ Νόμου ἐκείνου; «Κατὰ τὴν πρώτην περίοδον ἡ ἐκδίκασις τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν γίνεται ἀνεκκλήτως ὑπὸ τοῦ οἰκείου Πρωτοδικείου, ἀποφαινομένου ἐν Συμβουλίῳ καὶ δι’ ἠτιολογημένης ἀποφάσεως». Τί κοινὸν ὑπάρχει μεταξὺ Νόμου, διατάσσοντος γεγονότα κανονίζοντα τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπάρχουν τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, καὶ δικαιώματος ἀναβολῆς αὐτῶν; Προσέτι τί θέλετε εὕρει ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός; ὅτι ἡ ἐγκαθίδρυσις τῶν νέων δημοτικῶν Ἀρχῶν ἐν ταῖς παλαιαῖς καὶ νέαις Ἐπαρχίαις θέλει γείνει κατὰ τὴν 30ην Σεπτεμβρίου. Καὶ ἀφοῦ τοῦτο διατάσσετε, ἐν τίνι δικαιώματι ἔρχεσθε καὶ λέγετε, ὅτι τὰς μὲν ἐκλογὰς θὰ ἐνεργήσητε διχοτομημένας, τὴν δὲ ἐγκαθίδρυσιν κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν; Ὅπου, κύριοι, τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν τὴν ἀλήθειαν, οἱ λόγοι εἶναι ἀνίσχυροι· καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸν κ. Τρικούπην, μετὰ τοῦ ὁποίου συνέπραξα ἐπὶ μακρὸν, τὸν ἐθεώρουν ἀνάξιον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοιούτων ἰδεῶν καὶ σχεδίων. Τὸν ἐθεώρουν ἐπὶ μακρὸν ὡς τὸν ἄνδρα, ὁ ὁποῖος προώρισται νὰ ἀναμορφώσῃ πραγματικῶς τὸν Τόπον καὶ τὴν Πολιτείαν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐδίστασα ἐκ τῶν πρώτων νὰ ὑπηρετήσω ἐπὶ μακρὸν ὑπ’ αὐτὸν καὶ νὰ πολεμήσω πρὸς στοιχεῖα ἰσχυρὰ, θυσιάσας ὅλα τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα. Δὲν ἐπίστευά ποτε ὅτι ἤθελε καταδεχθῆ ὁ κ. Τρικούπης νὰ δικαιολογήσῃ τὰ σχέδιά του, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὡς τὰ ἐδικαιολόγουν ἄλλοτε οἱ τελευταῖοι Ἔπαρχοι, οἵτινες ἄλλοτε ἐστέλλοντο εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὅπως ἀποκλείσουν τὸν λαὸν ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματός του. Καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Νομοσχεδίῳ, ὡς ἀξιόλογα παρέστησεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὑπῆρχεν ἡ ἔννοια ὅτι πέραν τῆς προθεσμίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον ἐνεργηθῆ αἱ ἐκλογαὶ κατὰ τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, δὲν ἠδύνατο νὰ παραταθῇ ἡ ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν εἰς τὰς νέας. Ὁ ἰσχυρισμὸς δὲ, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθησαν καὶ μάλιστα ὁ ἀξιότιμος φίλος μου Βουλευτὴς ἐκ Μεγάρων κ. Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τέλους ἤθελε νὰ διαμφισβητήσῃ καὶ τὴν γνῶσιν τῆς καθομιλουμένης Ἑλληνικῆς γλώσσης, ἦλθεν νὰ ἀναιρέσῃ λόγους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπιδέχονται ἀντίῤῥησιν, καὶ ἔρχεται νὰ ἐπικαλεσθῇ οὐχὶ γεγονότα, ἀλλ’ ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι μόνον εἰς τὴν διάνοιαν αὐτοῦ εὑρίσκονται, ἐνθυμηθεὶς παραδόξως τί εἶπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, χωρὶς τοῦτο νὰ φαίνηται ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἀλλὰ δὲν ἀπορῶ διὰ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Μεγαρίδος ὅτι οὕτως ἐσκέφθη, διότι θέλετε ἴδει ἐν τοῖς ἰδίοις πρακτικοῖς ὅτι ὁμιλίαν του, γενομένην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀφῄρεσεν ὁλόκληρον ἀπὸ τὰ πρακτικά.

§48ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πότε;

§49ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω καὶ θὰ ὑπομνήσω τι εἴπατε καὶ διατὶ δὲν ἀφήσατε τὴν ὁμιλίαν νὰ καταχωρισθῇ, διότι ὅ,τι τότε εἶπε ὄχι μόνον εἰς τὸν Νόμον δὲν ἐστηρίζετο, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν λογικήν. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν σελίδα 430 τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν «Δραγούμης. Ὅρα Παράρτημα». Ἀνατρέξατε εἰς τὸ παράρτημα καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Δραγούμη δὲν ὑπάρχει. Σᾶς ὑπενθυμίζω τί εἶπε. Ἐπρόκειτο νὰ ἔλθουν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Δικαστῶν ἐκείνων, οἵτινες κατηγγέλθησαν ἀπὸ τὸν κ. Παλαμίδην, ὅτι ἐπηρεάσθησαν διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν Ἀδαμῶν, καὶ σχεδὸν ἀπεφάσισεν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ ἔλθουν τὰ ἔγγραφα· ὁ δὲ κ. Δραγούμης, ἵνα οἰκονομίσῃ τὴν ὑπόθεσιν, εἶπε ὅτι τὰ ἔγγραφα δὲν πρέπει νὰ ἔλθουν, πρέπει νὰ παρουσιασθῶσι μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις μόνη ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὰς Ἀνακριτικὰς Ἀρχὰς ἔγγραφα, ἡ δὲ Βουλὴ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχει. Ὅταν ἐμειδίασεν ἡ Βουλὴ, ἀκούσασα ὅτι ὁ ἐντολοδόχος ἔχει δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἐντολοδότης δὲν ἔχει, τότε ὁ κ. Δραγούμης ἠναγκάσθη ν’ ἀφαιρέσῃ ὁλόκληρον τὴν ἀγόρευσίν του, καὶ δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ πρακτικά. Ἔδωσε, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα νὰ διχοτομήσωμεν τὰς ἐκλογάς. Ὄχι· τοιοῦτον δικαίωμα ἡ Βουλὴ δὲν τὸ ἔδωσε, οὐδὲ τὸ ἐζητήσατε. Ὁ δὲ κ. Ζηνόπουλος, λίαν καλῶς καὶ λίαν ὀρθῶς ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ μάθετε, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅτι τοιαύτην μετερχόμενοι διδασκαλίαν, δὲν εἶναι καθόλου παράδοξον νὰ εὕρητε μαθητὰς, οἱ ὁποῖοι νὰ τὴν ἀκολουθήσωσι, καὶ δὲν εἶναι καθόλου παράδοξον οἱ μαθηταί σας ν’ ἀποκτήσωσι καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν θὰ ἔχητε δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὴν σημερινήν σας ὁμιλίαν καὶ νὰ εἴπητε ὅτι ὡμιλήσατε κατὰ τῆς διχοτομίας, διότι ὁμιλεῖτε κατ’ αὐτῆς ὅταν πρόκηται νὰ τὴν κάμωσιν ἄλλοι, ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ τὴν κάμετε σεῖς, κηρύττεσθε ὑπὲρ αὐτῆς. Ἐνθυμήθην, αὐτὴν τὴν στιγμὴν, μίαν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἔκαμεν ὁ ἀείμνηστος Ἐπαμεινώνδας Δεληγιώργης ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὸ 1873, ὅταν ἐνήργησε τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς, κατηγορήθη ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐπενέβη καὶ ὅτι ἐφήρμοσεν ἀρχὰς ἐναντίον τῶν πεποιθήσεών του, ἐναντίον τῶν ὅσων εἶχεν εἴπει ἄλλοτε ἐν τῇ Συνελεύσει. Ὁ μακαρίτης Δεληγιώργης ἀνῆλθεν ὡς πολιτικὸς, τῳόντι, εἰς τὸ βῆμα, καὶ ἀπήντησεν: εἶχον αὐτὰς τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει, ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία αὐτῆς τὰς ἀπέῤῥιψε καὶ ἔθεσεν ἐν τῷ Νόμῳ διατάξεις, ἀντιθέτους πρὸς τὰς δοξασίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ εἶχον· δὲν θὰ ἤμην ἄξιος νὰ ὀνομάζωμαι πολιτικὸς ἀνὴρ, ἂν ἐγὼ, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, δὲν ἐξισούμην πρὸς τοὺς ἀντιθέτους μου. Φαντασθῆτε ὁποίαν ἔννοιαν ἔχει ἡ ὁμιλία αὕτη. Καὶ ὅταν δίδετε αὐτὰς τὰς διδασκαλίας σεῖς σήμερον, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι αὔριον θὰ ἔλθωσι νὰ σᾶς εἴπωσιν ἄλλοι τὰ ἴδια, καὶ πολὺ δικαίως. Ἰσχυρίσθη ἀκόμη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι αἱ Δημοτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ ἡ διαίρεσις τῶν Δήμων ἐβράδυνε νὰ γείνῃ ἐπὶ 2 ἔτη κατὰ τὸ 1833 καὶ ὅτι τοῦτ’ αὐτὸ ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ 1864 καὶ 65, ὅταν προσηρτήθη ἡ Ἑπτάνησος εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα. Λυποῦμαι, κύριοι, τοὺς νέους αὐτοὺς ἀναμορφωτὰς, οἱ ὁποῖοι προώρισται νὰ ὁδηγήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε μέγας ἀνὴρ διέγραψε. Λυποῦμαι, λέγω, νὰ ἐπικαλοῦνται σήμερον τὰς περιστάσεις τοῦ 1883. Εἶναι παραδείγματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ ἐπικαλεσθῆτε μετὰ 50 ἐτῶν Βασιλείαν καὶ 40 ἐτῶν Συνταγματικὴν Πολιτείαν! καὶ νὰ τὰ ἐπικαλῆσθε σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπαγγέλεσθε ὅτι θ’ ἀναμορφώσητε τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου! Ἔρχεσθαι κατόπιν καὶ ἐπικαλεῖσθε αὐτὰ ταῦτα τὰ ἐπιχειρήματα εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Ἑπτανήσου, χωρὶς νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ἦτο τόπος πεπολιτισμένη, ὅτι εἶχε Δημοτικὴν διοίκησιν Ἔθνους τοῦ μᾶλλον πεπολιτισμένου· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα αἱ Δημοτικαὶ ἐκλογαὶ δὲν παρετάθησαν πέραν τῆς ἐνεργείας τῶν γενικῶν ἐκλογῶν τῆς ὅλης Ἐπικρατείας, καὶ ἐνεργήθησαν κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1866 μετὰ τῶν λοιπῶν ἐκλογῶν, οὐδ’ ἐφαντάσθησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς, ὅτι πρέπει νὰ διχοτομήσωσι αὐτὰς, διότι τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν ταυτοχρόνως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἐθεώρησαν ὅλοι οἱ πολιτευόμενοι, μεγάλοι καὶ μικροὶ, ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν, ὡς τὴν πρώτην ἐγγύησιν, τὴν πρώτην ἄγκυραν τῆς ὑπάρξεως τοῦ Συντάγματος.

§50ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν καὶ δὲν ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Νόμῳ τότε.

§51Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀμφισβητοῦνται λοιπὸν, δι’ ὁποιωνδήποτε ἐπιχειρημάτων, τόσῳ φανερὰ καὶ τόσον ὁριστικὰ καὶ ἀναντίῤῥητα δικαιώματα, προερχόμενα ἐξ αὐτῶν τῶν Νόμων καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ὁμιλιῶν των ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀναντιῤῥήτως εἶναι ὁ νομομαθέστατος ἀνὴρ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς σᾶς εἶπεν διὰ τοῦ λόγου του, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἦναι μακρὰν ἡ ἐποχὴ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ ταχίστη’ ἐκ τούτου τί ἐννοεῖται; ὅτι βεβαίως θὰ ἐνεργοῦντο πρὸ τῆς ἐποχῆς τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν ἄλλην Ἐπικράτειαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ἐπειδὴ ὅλα τὰ ζητήματα τώρα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ τὰ διεξαγάγῃ ἐπιστημονικῶς, ἀφοῦ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου Ταμείου ἐπεβλήθησαν ἑπτὰ Νομικοὶ Σύμβουλοι, τῶν ὁποίων τὴν γνώμην δὲν πρέπει μόνον νὰ ἐπικαλούμεθα ὁσάκις πρόκειται νὰ κλείσωμεν κοινὸν δημοτικὸν σχολεῖον τῶν ἀντιθέτων μας, ἀλλὰ καὶ ὅταν πρόκηται περὶ σπουδαίων, ἂς ἔλθωσιν οὗτοι δι’ ἐκθέσεώς των νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πῶς δὲν ἐφροντίσατε νὰ φέρητε τὴν γνώμην αὐτῶν τῶν Συμβούλων, τοὺς ὁποίους σεῖς, ὅταν ἠθέλατε νὰ ἐπιβάλητε εἰς τὸν Τόπον, ἐλέγατε, ὅτι τοὺς θέλετε ἀκριβῶς διὰ νὰ σᾶς δίδωσι τὰς σοφάς των γνώμας ἐπὶ διαφόρων ἀμφισβητουμένων ζητημάτων; Τὸ ζήτημα τοῦτο καθ’ ἡμᾶς δὲν εἶναι ἀμφισβητούμενον, εἶναι καθαρόν· φέρετέ μας ὅμως μίαν ἔκθεσιν τῶν Νομικῶν σας Συμβούλων, τοὺς ὁποίου ἁδρῶς πληρόνομεν διὰ νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς ἰδέας σας. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι εἶπον εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν, ὅτι ἐγὼ εἶδον ἄλλους, πολὺ ἰσχυροτέρους τοῦ κ. Τρικούπη, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ στήσωσι τὸ κράτος αὐτῶν ἐπὶ τῆς ὕλης, καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ στήσωσι τὸ κράτος αὐτῶν ἐπὶ τῆς ἠθικῆς δυνάμεως, καὶ εἶδεν αὐτοὺς καταπεσόντας καὶ κατασυντριφθέντας. Δὲν φοβοῦμαι ἐγὼ ὁπότε καὶ ἂν ἐνεργήσητε τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς· ἐσυνείθισα εἰς τὴν πάλην· ὁ βίος μου ὅλος ἐν τῇ πολιτικῇ εἶναι πάλη καὶ ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ εἰσερχώμεθα καὶ ἐπιθέτωμεν βέβηλον καὶ ἀσεβῆ χεῖρα ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ διὰ τοιούτων σοφιστειῶν.

§52ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἠπόρησα, κύριοι, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος ἠσχολήθη κυρίως εἰς προσωπικά, τιμήσας με ἰδιαζόντως καὶ διὰ τῆς προσηγορίας φίλου, ἐνῶ οὐδέποτε ὑπῆρξα φίλος αὐτοῦ, καὶ δι’ ἰδιαιτέρας προσοχῆς εἰς τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας σπανιώτατα λέγω ἐν τῇ Βουλῇ, διότι δὲν ἔχω ἴσως τὴν ἱκανότητα, ἣν ἔχουσιν ἄλλοι ἐπανειλημμένως νὰ καταλαμβάνωσι τὸ βῆμα καὶ ἐπὶ ὥρας ἐπὶ παντὸς ζητήματος νὰ ὁμιλῶσι· διότι πάντοτε παρετηρήθη, ὅτι ὅσοι μεταχειρίζονται προσωπικὰ ἐπιχειρήματα, πάσχουσι σπάνιν ἀληθῶν ἐπιχειρημάτων. Οὕτω καὶ σήμερον ἐφρόντισαν ν’ ἀνεύρωσιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὴν θέσιν ἀγορεύσεώς μού τινος καὶ τὴν σημείωσιν «Ὅρα Παράρτημα», καὶ νὰ κατασκευάσωσιν ἐπ’ αὐτῆς πλήρη σειρὰν ὁμιλίας. Δὲν γνωρίζω, ἂν καὶ εἰς κἀνένα ἄλλον ἐξ ὑμῶν δὲν συνέβη τοῦτο, νομίζω ὅμως ὅτι ἔχω ὁμοιοπαθῆ μετ’ ἐμοῦ τὸν ἰδιαίτατον φίλον μου κύριον Ράλλην, εἰς τὸν ὁποῖον συμβαίνει συχνότατα νὰ παραπέμπῃ ματαίως εἰς τὸ Παράρτημα, διότι δὲν προφθάνει νὰ ἐπιθεωρῇ τὰς ἐστενογραφημένας ἀγορεύσεις του καὶ πρὸ πάντων διότι δὲν πράττει ὅ,τι ἄλλοι τινὲς πράττουσι, δίδοντες εἰς ἄλλους τοὺς λόγους αὐτῶν πρὸς διόρθωσιν. Ἐὰν ἔπραττον καὶ ἐγὼ τοιοῦτόν τι, θὰ ἦτο εὔκολον καὶ εἰς ἐμὲ νὰ δημοσιεύσω ὁπωσδήποτε τὴν ὁμιλίαν μου ἐκείνην τὴν μικρὰν, τῆς ὁποίας τὴν ἔννοιαν πλήρη καὶ σήμερον ὑποστηρίζω, ὅτι δηλαδὴ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀνακοινῶνται ἐν γενικῇ καὶ δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἀνακριτικὰ ἔγγραφα, πρὶν ἢ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις ὑπὸ εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, λαμβανούσης ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἀποφασισθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις ἵνα διαταχθῇ ἀνάκρισις ἢ οὔ, ὅταν μάλιστα πρόκηται διὰ τῶν ἐγγράφων τούτων νὰ προσβληθῶσι πρόσωπα. Ἐνθυμοῦμαι δὲ μάλιστα, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζήτησα καὶ ἰδιαιτέρως κατ’ ἐκείνας τὰς ἡμέρας μετὰ τοῦ κυρίου Μίληση, ἔχοντος ἐναντίαν γνώμην. Ἐπιμένω λοιπὸν πληρέστατα εἰς τὴν γνώμην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐξέφερα διὰ τῆς μὴ δημοσιευθείσης ὁμιλίας μου, συνηγορῶν τότε ὑπὲρ ἀνδρὸς μὴ ἀνήκοντος εἰς τὴν μερίδα, εἰς ἣν ἀνήκω. Ἀλλὰ θέλετε ἴσως μὲ ἐρωτήσει τίνος ἕνεκα λόγου δὲν ἐδημοσιεύθη ἡ ὁμιλία ἐκείνη οὔτε ἐν τοῖς πρακτικοῖς, οὔτε ἐν τῷ Παραρτήματι, εἰς τὸ ὁποῖον παρεπέμπετο; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι, ὅτε ἔλαβον τὴν μετάφρασιν τῶν στενογραφημάτων, ὑπῆρξεν ὅλως ἀδύνατον εἰς ἐμὲ ν’ ἀναγνωρίσω τὴν ὁμιλίαν μου· διότι δυστυχῶς ὁ στενογράφος συνέβη νὰ μὴ ἀντιληφθῇ παντάπασιν αὐτῆς καὶ εἶχε γεγραμμένα ἄλλα ἀντ’ ἄλλων· δὲν εἶχον οὔτε ἀρχὴν, οὔτε τέλος· δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω, ἐξ ὅσων εἶχον ἐνώπιόν μου, κατὰ τίνα σειρὰν εἶχον ἐκθέσει τὰς ἰδέας μου, τί εἶχον εἴπει πρῶτον, τί δεύτερον, τί τρίτον· καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐνεθυμούμην, προετίμησα ἀντὶ νὰ πλάσω ἀγόρευσιν ν’ ἀφήσω τὴν ὁμιλίαν μου ἀδημοσίευτον· πιστεύω δὲ ὅτι δὲν ἔχασεν ἐν τούτου τίποτε ἡ ἱστορία. Καὶ ταῦτα ἀνεκοίνωσα τότε εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ στενογραφικοῦ γραφείου κύριον Χριστόπουλον. Οὕτως ἐνόμισα ἐγὼ, ὅτι ὤφειλον πράξω· ἄλλοι ἴσως ἔχουσιν εὐρύτερον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι. Ἀλλὰ νῦν ἐρωτῶ, ἦτο κατάλληλος ὁ κύριος Ἀθ. Πετιμεζᾶς νὰ ἀναδιφήσῃ τὰ προηγούμενα ἄλλων καὶ κατακρίνῃ αὐτούς; ὑμεῖς θέλετε κρίνει.

§53Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς ὅλας τὰς κοινωνίας, κύριοι, εὐκολώτερον εὑρίσκουσι συγγνώμην οἱ ἐγκληματοῦντες ἀλλ’ ὁμολογοῦντες τὰ ἐγκλήματά των, παρὰ οἱ ὑποκρινόμενοι, ἢ διὰ σοφιστειῶν θέλοντες νὰ καλύψωσι τὰς πράξεις των. Τοῦτο τὸ εὕρομεν καὶ εἰς τὰς ἀρχαίας Πολιτείας, καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου μάλιστα παρετηρήθη ὅτι δὲν ὠργίζετο ἡ κοινωνία τόσον κατὰ τῶν ἐγκληματιῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὡμολόγουν ὅτι ἐγκλημάτησαν, ὅσον ὠργίζετο κατ’ ἐκείνων, οἵτινες, ἐνῶ ὑπεκρίνοντο τὸν ἐνάρετον, ἀπεδεικνύοντο κατόπιν ἐγκληματίαι. Ὁ κύριος Τρικούπης, ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ πολιτικοῦ του σταδίου, ἐπαρουσιάσθη ὡς ὁ μᾶλλον φιλόνομος, ὡς ὁ θέλων νὰ ἐφαρμόζωνται οἱ Νόμοι αὐστηρῶς ὅπως εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ἀνετράφη ἁδραῖς δαπάναις τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐν τούτοις, ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν καὶ εἶδεν ὅτι τυπικῶς δύναται νὰ καλύψῃ τὰς πράξεις του, παρεξέκλινε μᾶλλον παντὸς ἄλλου προκατόχου του. Ὁ κύριος Σπ. Ἀντωνόπουλος δικαιολογεῖται τώρα πληρέστατα, διότι πέρυσι, συζητουμένου τοῦ Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως, μαθὼν ὡς ἄνθρωπος πεπειραμένος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ὅτι αἱ Κυβερνήσεις καταχρῶνται συνήθως τὴν ὁποίαν διὰ Νόμου λαμβάνουσιν ἐξουσίαν, ἐπρότεινεν ὅτι ἦτον ἀνάγκη νὰ θέσωμεν ἐν τῷ Νόμῳ προθεσμίαν, ὥστε ἐντὸς ἓξ μηνῶν νὰ περαιωθῶσιν αἱ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις δημοτικαὶ ἐκλογαί. Ἐμνημόνευσαν καὶ σήμερον οἱ Ὑπουργοὶ τὸν χρόνον, ὅστις παρῆλθε διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ δημοτικὸν σύστημα εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα. Εἰπὼν ἄλλοτε τὸν λόγον διατί τότε παρῆλθον δύω ἔτη μέχρις ὅτου ἐγκατασταθῶσιν ἐκεῖναι αἱ δημοτικαὶ Ἀρχαί, ἀπέδειξα συνάμα ὅτι εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις δὲν εἴχομεν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ἀνάγκην εἰμὴ δύω ἢ τριῶν τὸ πολὺ μηνῶν. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ὅταν ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος ἐζήτησε νὰ περιορισθῇ ἡ προθεσμία αὕτη εἰς ἓξ μῆνας, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ συνάδελφοί του, ἐλπίζοντες ὅτι θὰ ἔχωσι πάντοτε ἐκείνην τὴν καταπληκτικὴν ἐν τῇ Βουλῇ πλειοψηφίαν τῶν 50 ψήφων, ὑπεσχέθησαν νὰ τὰς περαιώσωσι συντομώτερον τῶν ἓξ μηνῶν, διότι ἤθελον καὶ οὗτοι νὰ τελειώσωσιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ἐργασίας των, χωρὶς νὰ μεριμνῶσι καθόλου, ἄν τινες τῶν ἐκεῖθεν Βουλευτῶν θὰ δυσαρεστηθῶσιν ἔκ τε τοῦ σχηματισμοῦ τῶν Δήμων καὶ τῆς στερήσεως τῶν ἐκ τῆς διαλύσεως τῆς ἐκεῖ Διοικητικῆς Ἀστυνομίας ρουσφετίων· ἀλλ’ ὅτε εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς εἶδον οἱ Ὑπουργοὶ ὅτι ἡ πλειοψηφία των ἐν αὐτῇ κλονίζεται—καὶ θ’ ἀνετρέπετο βεβαίως, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο τὸ δυστύχημα, διὰ τὸ ὁποῖον θρηνοῦμεν ἀκόμη—ὅταν, λέγω, εἶδον τὴν στενόχωρον αὐτὴν θέσιν των, δὲν ἐτόλμησαν νὰ δυσαρεστήσωσι τοὺς 10 ἢ 15 Θεσσαλοὺς Βουλευτὰς, οἵτινες θὰ δυσαρεστηθῶσιν ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν· τοὐναντίον, ἔσχον ἀνάγκην νὰ τοὺς εὐχαριστήσωσι καὶ διὰ τοῦτο εὑρέθησαν εἰς ἀντίφασιν μὲ ὅσα εἶπον ἐντὸς τῆς αὐτῆς Συνόδου οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ἀφοῦ ἐπερωτησάντων τινῶν Βουλευτῶν τὸν Ὀκτώβριον ἕνεκα τῆς μὴ ἐνεργείας τῶν περὶ ὧν πρόκειται δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἀπήντησαν ὅτι θὰ δημοσιευθῇ τὸ Διάταγμα τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἡμέρας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν τῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ἐντὸς τῆς δεκάτης τὸ πολὺ τοῦ Νοεμβρίου, καὶ ἐν τούτοις σήμερον ἔχομεν 17 Μαρτίου καὶ τὸ Διάταγμα αὐτὸ δὲν ἐξεδόθη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἐὰν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, εὑρισκόμενος εἰς αὐτὰς τὰς στενοχωρίας, δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ πρὶν λήξῃ ἡ Σύνοδος τὴν τύχην τῶν νέων Δήμων, θὰ ἔπραττε καλλίτερον νὰ ἤρχετο καὶ νὰ τὸ ἔλεγε καθαρῶς, καὶ τοῦτο θὰ καθίστα εὐμενεστέραν κατ’ αὐτοῦ τὴν ἐθνικὴν ὀργὴν, ἄν ποτε ἔλθῃ εἰς θέσιν τὸ ἔθνος νὰ τῷ ζητήσῃ λογαριασμὸν δι’ ὅσα πράττει σήμερον. Συλλογίσθητι, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι ἂν ἔλθῃ ποτὲ καὶ διὰ Σὲ, ὅπως ἦλθε καὶ δι’ ἄλλους πολλῷ βαρυτέρους Σοῦ, ἐθνικὴ δίκη, ἡ σημερινὴ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν θὰ δυνηθῇ καθόλου νὰ Σὲ καλύψῃ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, καθ’ ἣν θὰ κληθῇς νὰ δώσῃς λόγον τῶν πράξεών Σου, ἀλλοίμονον ἂν περιμένῃς νὰ σωθῇς παρουσιάζων τὰ πιστοποιητικὰ τῆς πλειονοψηφίας ταύτης, καὶ μάλιστα πλειονοψηφίας, ἥν, ὄχι ἡμεῖς οἱ πολιτικοί Σου ἀντίπαλοι, ἀλλὰ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη γνωρίζει πῶς τὴν ἐσχημάτισες καὶ τὴν συγκρατεῖς! Οὔτε τὸ πιστοποιητικὸν ἀκόμη τοῦ «Φάρου τοῦ Βοσπόρου», εἰς τὸν ὁποῖον ὁ ἀδελφοποίητός Σου Κορωνιὸς παρήγγειλε νὰ γράψῃ ἐγκώμια ὑπὲρ Σοῦ, θὰ δυνηθῇ νὰ ἐλαφρύνῃ κατά τι τὴν ἐναντίον Σου ἐθνικὴν ὀργήν. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν. Μάθετε, κύριοι, ὅτι μία ἐφημερὶς ἐκδιδομένη Γαλλιστὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει πληρωνομένη ἀπὸ τὸν Κορωνιὸν, γράφει ὅτι, τέλος πάντων εὑρέθη ἡ σωτηρία τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ὁ κύριος Τρικούπης κατέστρεψε πρόῤῥιζα τὴν συναλλαγὴν, αὐτὸν τὸν φθοροποιὸν σκώληκα, ὅστις κατατρώγων τὰ σπλάγχνα τῆς ἐθνικῆς ἐνεργείας κατέστρεψε πᾶσαν ἐν αὐτῇ κοινωνικὴν ὑλικὴν καὶ ἠθικὴν πρόοδον· προσθέτει μάλιστα, ὅτι τινὲς τῶν φίλων του, ἀνθιστάμενοι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σωτηρίου τούτου ἐθνικοῦ μέτρου, ἀπελακτίσθησαν ὑπ’ αὐτοῦ (γέλως). Λοιπὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, οὔτε τὸ πιστοποιητικὸν τοῦ Κυριακοπούλου, συντάκτου τῆς μνημονευθείσης ἐφημερίδος, δὲν θὰ σὲ σώσῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς ἐθνικῆς ὀργῆς, ὅταν ἡ κοινωνία ἀπαιτήσῃ ἱκανοποίησίν τινα δι’ ὅσα κακὰ ὑφίσταται ὑπὸ τῆς διοικήσεώς Σου. Σᾶς εἶπον καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες, ὅτι πάντες οἱ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει πολιτευόμενοι, ἔχοντες τὴν 18αετῆ πεῖραν, ἀπὸ τὸ 1844 μέχρι τοῦ 1862, ἠθέλησαν διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς κατὰ τμήματα ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν νὰ στερήσωσι τὴν Κυβέρνησιν εὐκαιρίας νὰ ἔχῃ ἄνετον τὴν προσοχὴν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἠπόρησα μὲ τοὺς προλαλήσαντας, πειρωμένους ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι φαίνεσθε, κύριε Τρικούπη, καὶ εἰς τοῦτο ἀσυνεπὴς, ὡς καὶ ὁ ἀγαπητότερός Σου μαθητὴς κύριος Δραγούμης. Ἀλλὰ μήπως πρώτην φορὰν συνελήφθητε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἀντιφάσκων πρὸς τοὺς Νόμους καὶ τὰ ἔργα Σου; πάντοτε ἐν ἀντιφάσει εὑρίσκεσαι. Καὶ βεβαίως, ἐὰν σήμερον ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς—καὶ αὐτὸ θὰ γείνῃ—ἀποφασίσῃ ὅτι καλῶς πράττει τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐν τῷ δικαιώματί του δύναται νὰ διαιρέσῃ τὸν χρόνον τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, θὰ ἴδωμεν κατόπιν τὴν διαίρεσιν αὐτὴν καὶ ἐν ταῖς βουλευτικαῖς ἐκλογαῖς, καὶ θὰ συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ὑπὸ τοῦ πατρὸς Δραγούμη εἰς τὰ ἀπομνημονεύματά του, νὰ γίνωνται καὶ κατὰ Δήμους ἐκλογαὶ, τὰς ὁποίας διέταξεν ὁ ἴδιος ὡς τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὸ 1844. Κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος θεωρῶ περιττὸν, καθόσον παρ’ ἄλλων ἀρκούντως ἀνεπτύχθη· ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωμοδοτῶ εἶναι νὰ μὴ ἐκφέρῃ καμμίαν γνώμην ἡ Βουλή· διότι, ἐπιμενούσης τῆς πλειονοψηφίας εἰς τὴν ἐπιδοκιμασίαν τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πραττομένων, δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὔτε συμφέρει διὰ τὴν τιμὴν τοῦ Σώματος νὰ μνημονεύηται ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὅτι εὑρέθη Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἐξηγοῦσα τόσον δολίως τὸ Σύνταγμα· καὶ τοῦτο λέγω ὄχι διότι φρονῶ, ὅτι μία ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δύναται νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ τὰς παρεκτροπάς του μὲ τόκους καὶ παράτοκα, ἄν ποτε ἐπέλθῃ ὁ καιρὸς, καθ’ ὅν θὰ τῷ ζητηθῇ λόγος. Μὴ νομίσῃ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι, διαστρέφον κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν τοὺς Νόμους καὶ τὴν ὑπηρεσίαν, θὰ κερδήσῃ τοὐλάχιστον τοὺς Δημάρχους τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Ἡ τοιαύτη ἐλπὶς εἶναι ματαία· καθόσον, ὅταν δὲν θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἂς πιστεύσῃ, ὅτι οὔτε Δήμαρχον, οὔτε Βουλευτὴν θὰ ἔχῃ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ μέρη, ὧν αἱ ἐκ τοῦ λαοῦ παραγόμεναι ἀρχαὶ διὰ πολὺν καιρὸν θὰ χρησιμεύωσιν ὡς προίκισις εἰς τοὺς ἔχοντας τὴν ἐξουσίαν. Ἰδοὺ λοιπὸν ὁ λόγος δι’ ὃν φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν ζήτημα· ἐὰν ὅμως ἐπιμείνῃ ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ θέσῃ, ἐγὼ βεβαίως θὰ ὑποκύψω εἰς τὴν ἀπόφασίν της. Κύριοι, ἐνθυμήθην νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν συμβὰν ἐπίσημον, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ διδαχθῇ, ὅτι ἡ σοφιστεία ἐπὶ τῶν τύπων δὲν ὠφελεῖ, ἂν δὲν συμβαδίζῃ μὲ τὰ πράγματα. Ἐὰν δύω μῆνας πρὸ τῶν Ναυπλιακῶν ὑπέγραφεν ὁ Ὄθων τὸν Νόμον περὶ Ἐθνοφυλακῆς, οὔτε ἡ Ναυπλιακὴ ἀνταρσία θὰ ἐγένετο, οὔτε αὐτὸς θὰ ἔφευγε κατόπιν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Διὰ ποίου ἐπιχειρήματος ἐδικαιολόγει τὴν ἄρνησίν του; ὅτι τὸ Σύνταγμα, τῷ παρεῖχε τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν τοὺς ἀξιωματικοὺς, καὶ δὲν ἤθελεν ἑπομένως νὰ παραδεχθῇ, νὰ ἐκλέγωνται οἱ ἀξιωματικοὶ ὑπὸ τῶν ἐθνοφυλάκων. Εἰς μάτην δύω τῶν ὑπουργῶν (οἱ ὁποῖοι ἐγνώριζον καλλίτερα ποῦ εὑρίσκοντο τὰ πράγματα) τῷ ἔλεγον «τί ζητεῖς τί λέγει τὸ Σύνταγμα, πρέπει νὰ οἰκονομήσωμεν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων»· ἐκεῖνος ἔλεγεν: ὄχι, πρέπει νὰ τηρήσωμεν τὸ Σύνταγμα. Τί ὠφελήθη ὁ Ὄθων ἀπὸ τὴν ἀντίστασίν του; Ἀφοῦ ἔγεινεν ἡ Ναυπλιακὴ ἐπανάστασις, ὑπεχρεώθη καὶ τὸν Νόμον αὐτὸν νὰ ὑπογράψῃ, καὶ πάλιν νὰ μὴ σωθῇ. Καὶ ἂν ὁ κύριος Πωθυπουργὸς λάβῃ μίαν ἀπόφασιν τῆς πλειοψηφίας ὅτι, διαιρῶν τὴν σύγχρονον ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐνεργεῖ κατὰ Νόμον, ὅπως τῷ ἔδωκε καὶ τὸν νόμον, (ὅστις θὰ μείνῃ ὡς παράδειγμα τῆς νομιμοφροσύνης τῆς παρούσης Βουλῆς) τὸν ὁρίζοντα ὅτι τῶν παρανόμων Δικαστῶν αἱ πράξεις εἶναι νόμιμοι, ὅτι αἱ Ἀρχαὶ αἱ λειτουργήσασαι νομίμως ἦσαν παράνομοι, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἐξηλέγησαν παρανόμως ἀλλ’ εἶναι νόμιμοι, ὅλα αὐτὰ θὰ ἦναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδείξωσι τὴν σοφίαν τῆς πλειοψηφίας τοῦ Σώματος τούτου. Λοιπὸν μεταξὺ τῶν σοφῶν τούτων βουλευτικῶν ἔργων θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἑρμηνεία, ἣν δίδει, συμφωνοῦσα μὲ τὴν Ἐξουσίαν, ὅτι κατὰ τὸ 6 ἄρθρον τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως Νόμου, (ὄπισθεν τοῦ ὁποίου ἐχαρακώθη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς) δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐνεργήσῃ συγχρόνως τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, διὰ νὰ ἔχῃ τὸν καιρὸν νὰ τοποθετήσῃ μερικοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους καὶ Εἰσαγγελεῖς ἐπιτηδείους πρὸς καταπίεσιν τῶν ψηφοφόρων· διότι αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ κυρίου Τρικούπη, καὶ μὴ πειρᾶται νὰ κρυβῇ ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του· ἀλλ’ αὐτὸς γνωρίζει κάλλιον πάντων ἡμῶν, ὅτι καὶ ἄλλοι, πολλῷ βαρύτεροι τούτου, μετελθόντες τοιαύτην ἐν τῇ Κυβερνήσει μέθοδον, μετενόησαν πικρὰ, ἀλλ’ ἀνωφελῶς. Κατερχόμενος, προτείνω, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἐκφράσῃ κἀμμίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, διότι ἡ τοιαύτη ἔκφρασις δὲν θὰ ἔχῃ κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα.

§54Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, τὰ ρήματα τοῦ Νόμου, τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, αἱ γενόμεναι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ συζητήσεις, αἱ ἐξηγήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰ λεχθέντα σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πάντα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ζήτημα δὲν ὑπάρχει. Εἶναι βλασφημία πρὸς τὴν γλῶσσαν, εἶναι βλασφημία πρὸς τὴν λογικὴν, τὸ νὰ ὑποστηρίζῃ τις, ὅτι ὑπάρχει ζήτημα. Τί λοιπὸν ὑπάρχει; Ὑπάρχει νέον κατὰ τοῦ κράτους τῶν Νόμων τόλμημα· ὑπάρχει νέα ὑπερβασία, ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν νέαν λέξιν, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν εἰς τὴν πολιτικὴν γλῶσσαν. Προέβη δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ὑπερβασίαν ταύτην, πολλὰ ἐξ αὐτῆς προσδοκῶν. Διχοτομεῖ δι’ αὐτῆς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, ὅπως εὐκολώτερον καὶ ἀσφαλέστερον ἐπιβάλῃ κατ’ αὐτὰς τὴν θέλησίν του πρὸς ἐπικράτησιν τοῦ κόμματος καὶ ἐμπέδωσιν κυβερνητικοῦ συστήματος, ὅπερ ἀπέχω νὰ χαρακτηρίσω. Ἀλλὰ, κύριοι, ματαιοπονοῦμεν, ματαιολογοῦμεν οἱ ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀντιτασσόμενοι κατὰ τῶν τοιούτων σχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, διότι οἱ παραμένοντες εἰς τὰς τάξεις τῆς συμπολιτεύσεως ἐφανατίσθησαν καὶ φανατισθέντες ἀποδίδουσιν εἰς τοὺς ἡγέτας αὐτῶν ἱκανότητα ὑπεράνθρωπον, εἰς ἑαυτοὺς δὲ τὴν φιλοπατρίαν, τὴν αὐταπάρνησιν, πᾶσαν ἀρετὴν, περὶ ἡμῶν δὲ φρονοῦσιν, ὅτι ἀγόμεθα ἀντιπολιτευόμενοι τὴν Κυβέρνησιν ἐξ ἁπλῆς καὶ καθαρᾶς σπουδαρχίας, στερούμενοι πάσης πολιτικῆς ἀρετῆς, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεμιᾶς ἀξιοῦσι προσοχῆς τοὺς λόγους ἡμῶν καὶ θεωροῦσιν αὐτοὺς ἀξίους ἢ διακοπῶν ἢ περιφρονήσεως. Ἄσκοπον καὶ ἀηδὲς κατήντησε τὸ ἀνέρχεσθαι καὶ λαλεῖν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Ὑπάρχει ὅμως λόγος καὶ λόγος σπουδαῖος, πείθων ἡμᾶς, ὅτι δέον νὰ ἐξακολουθήσωμεν διεξάγοντες τὸν κατὰ τῆς κρατούσης ἀτασθάλου πολιτικῆς κοινοβουλευτικὸν ἀγῶνα, ὁ λόγος ὅπως τὸ ἀντιπολιτευτικὸν πνεῦμα, κρατυνόμενον καὶ ἀναπτυσσόμενον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, συγκρατηθῇ εἰς τὰς τάξεις τῆς συντηρητικῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα μὴ κατέλθῃ εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ οὕτω περιέλθουν τὰ πράγματα εἰς κρίσιν, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ μεταμεληθῶμεν πάντες. Οἱ ἐν ταῖς τάξεσι τῆς συμπολιτεύσεως ἀδιαφόρως ἔχουσι πρὸς τὰς συνεπείας τῆς κρατούσης ἀτασθάλου πολιτικῆς, νομίζοντες ὅτι θὰ ἦναι ἱκανοὶ ἀείποτε νὰ συγκρατῶσι τὴν τάξιν τῶν πραγμάτων, καίτοι ἡ τοιαύτη ἀδιαφορία των εἰς τὸν ὄλεθρον τὴν Πολιτείας ἄγει. Ἀλλὰ ἡμεῖς οἵτινες ὀφείλομεν νὰ πονῶμεν περισσότερον τὸν Τόπον, διότι περισσότερον ἄλλων εἰργάσθημεν καὶ προεκινδυνεύσαμεν, ἵνα συγκρατήσωμεν τὴν τῶν πραγμάτων τάξιν εἰς ἐποχὰς πολὺ κρισίμους. (θόρυβος). Ἡμεῖς λοιπὸν, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀδιαφορήσωμεν καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα νὰ τραπῶσι τὴν ὀλεθρίαν πορείαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἀτάσθαλος αὐτῶν πολιτικὴ ἄγει. Καὶ λυποῦμαι, ὅτι δὲν ὑπερίσχυσεν ἡ γνώμη, ὅπως συνταχθῇ ἡ ἀντιπολίτευσις’ διότι, ἂν ἦτο συντεταγμένη, πρὸ καιροῦ ἤθελεν ἀνακόψει τὴν πορείαν αὐτῶν καὶ ἤθελε φέρει αὐτοὺς εἰς τὴν θέσιν, ἥτις ἁρμόζει εἰς τοὺς διαπράξαντας μύρια ὅσα κατὰ τῶν Νόμων τολμήματα. Ὁμιλεῖτε περὶ ψήφων ὑμεῖς, οἵτινες κατεστήσατε νόθον τὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὑμεῖς οἵτινες ἐκηρύξατε ἄκυρον τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, κατόπιν δὲ ἐκυρώσατε τὰς ἐκλογὰς, διότι εἴχατε ἀνάγκην ψήφων μετὰ τοῦτο δὲ ἐτολμήσατε τὴν ἀκύρωσιν τῶν Διαταγμάτων, δυνάμει τῶν ὁποίων ἐνεργήθησαν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἀνεδείχθησαν δῆθεν βουλευταὶ οἱ ὑποστηρίζοντες ἤδη ὑμᾶς. Οὕτω δὲ κατεστήσατε νόθον τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, καὶ νόθος εἶναι αὕτη καὶ ἡ ὑποστηρίζουσα ὑμᾶς πλειονοψειφία (θόρυβος). Ἐὰν τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐσυνοδεύσαμεν εἰς τὸν τάφον, δὲν εἴχατε φέρει εἰς τὴν θέσιν τοῦ νὰ μὴ τολμᾷ βεβαίως μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νόμου ἐκείνου, δι’ οὗ ἐκηρύττοντο ἄκυροι αἱ ἐκλογαὶ τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Θεσσαλίας ἀκυρωθέντων τῶν Διαταγμάτων, θὰ ἐτίθετο ἔκτοτε τέρμα εἰς τὸ ὀλέθριον ὑμῶν κράτος, τὸ ἀπειλοῦν ἤδη τὰς ἐλευθερίας τοῦ Τόπου· ἀλλὰ δὲν ἐτόλμα διὰ τοὺς γνωστοὺς ὑμῖν λόγους!... (Θόρυβος). Οἱ καθήμενοι εἰς τάξεις αὐτὰς δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ θάῤῥος νὰ διακόπτωσι τοὺς ἀγορεύοντας ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τοῦ Τόπου (θόρυβος). Ἐγὼ ὡμίλησα καὶ κατεψήφισα τὸν Νόμον ἐκεῖνον, ὅστις ἐκήρυττεν ἄκυρα τὰ Διατάγματα δυνάμει τῶν ὁποίων, κύριοι, ἐξελέγητε βουλευταί. Ἐὰν δὲ δὲν μετήρχεσθε τοιαύτην πολιτικὴν πρὸ καιροῦ, ἠθέλατε ἐγκαταλείψει ἣν κατέχετε θέσιν, καὶ δὲν θὰ ἠδύνασθε νὰ λέγητε μετὰ τοσούτου κόμπου, ὅτι ὑποστηρίζεσθε ὑπὸ πλειονοψηφίας ἐξ Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἔχετε ὑπὲρ ὑμῶν καὶ τῆς πολιτικῆς, ἣν μετέρχεσθε, πλειονοψηφίαν ἐκ γνησίων Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἔχετε νόμιμον πλειονοψηφίαν...

§55ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἔχομεν.

§56ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἔχετε, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ λέγητε, ἀποτεινόμενοι πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν τὴν ἐκ γνησίων Ἀντιπροσώπων, ὅτι θὰ ἦναι ἀξία τοῦ Ἔθνους, ὅπερ ἀντιπροσωπεύει, τότε μόνον, ὅταν τὸ Ἔθνος τοῦτο ἤθελεν ὑποκύψει εἰς τὴν αὐθαίρετον θέλησίν σας καὶ ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ ἀπογυμνωθῇ τῶν δικαιωτάτων του, ἵνα ἐπικρατήσῃ ἐν τῷ Τόπῳ πολιτικὴ, ἥτις δὲν ἔχει τίποτε τὸ γενναῖον, τίποτε τὸ ἐθνικόν. Ἀλλὰ τώρα, κύριοι, ἠμπορεῖτε νὰ ἐξακολουθήσητε τολμῶντες ὅπως τολμᾶτε, νὰ ὑβρίζητε καὶ ἀντιπολίτευσιν καὶ Ἔθνος. Σᾶς παρατηρῶ μόνον, ὅτι ὑπῆρξε περίστασις, καθ’ ἣν μόνον ἡ φωνή μου ἠκούετο λέγουσα ὄχι ἐντὸς ἑνὸς Κοινοβουλίου, καὶ ἀντήχει ἐν αὐτῷ μόνον τὸ ναὶ ναί! Ἀφοῦ ἐπείσθην καὶ τότε, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἰσχύσῃ τὸ ὀρθὸν, τὸ δίκαιον, τὸ συμφέρον τῷ Τόπῳ, ἔπαυσα ἀγορεύων καὶ ἔλεγον μόνον ὄχι ὄχι. Ἐν τούτοις, τὸ μοναδικὸν ἐκεῖνο ὄχι, ἐπειδὴ ἦτο σύμφωνον πρὸς τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Τόπου, συνηγοροῦν ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Τόπου καὶ τῆς τιμῆς αὐτοῦ καὶ τοῦ μεγαλείου αὐτοῦ, κατίσχυσεν ἐπὶ τέλους ἐν τῇ ἐθνικῇ συνειδήσει. Σᾶς προλέγω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσητε αὐθαδῶς πολιτευόμενοι, ἐπεμβαίνοντες εἰς τὰς ἐκλογὰς χωρὶς νὰ λαμβάνητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι χάριν τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐκλογῶν προέβημεν εἰς τὴν κατάλυσιν Δυναστείας, ἥτις ἔδει νὰ ἦναι ἱερὰ δι’ ἡμᾶς, τολμῶντες ὅσα σήμερον τολμᾶτε, ταχέως ἐπελεύσεται ἡ φοβερὰ δι’ ἡμᾶς στιγμή, καθ’ ἣν θέλετε τιμωρηθῆ δι’ ὅσα τολμᾶτε κατὰ τοῦ Τόπου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φιλάρετος ἔχει τὸν λόγον.

§58ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα ὁμιλήσω ἐκ δευτέρου, ἀλλὰ νομίζω εἶναι περιττὸν νὰ ὁμιλήσω. Ἡ Κυβέρνησις ἐπεχείρησε τολμηρῶς νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἔννοιαν τοῦ Νόμου περὶ ἀφομοιώσεως· ἀλλὰ πολλοὶ ἐκ τῶν προλαλησάντων, ἐν οἷς καὶ ἐγὼ, εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶσι τὰς μαρτυρίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Λοιπὸν ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς νὰ ὁμιλήσωσι διὰ νὰ μᾶς φωτίσωσιν ἐὰν, ἐναντίον τῶν ὅσων ἐβεβαίωσαν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου τῆς ἀφομοιώσεως, συμφωνῶσι μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· διότι ἄλλως ἡ σιωπὴ αὐτῶν, παρόντων μάλιστα, πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ ὡς ἐπιβεβαίωσις τῶν ὅσων ἐγὼ ἀνέπτυξα. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς νὰ μᾶς φωτίσωσιν οὐ μόνον ὡς νομομαθεῖς, ἀλλὰ καὶ ὡς Ὑπουργοί.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγεγραμμένος.

§60ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§62Α. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἀπορῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι ζήτημα, κατ’ ἐμὲ ἁπλοῦν καὶ ἀνεπίδεκτον ἀμφιβολίας, ἀσχολεῖ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν Βουλήν, σφοδρὰς ἐγεῖραν διαφωνίας· ἔτι δὲ μᾶλλον ἀπορῶ, ὅτι αἱ ἀντιδοξίαι αὗται γεννῶνται μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες, συζητήσαντες καὶ ψηφίσαντες τὸν σχετικὸν Νόμον, κάλλιον παντὸς ἄλλου γινώσκουσι τὸν ὑπαγορεύσαντα τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ λόγον, καὶ τὴν ἀληθῆ ἔννοιάν του. Ἀντιδοξῶν πρὸς τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ἀποδίδωσιν εἰς τὸν Νόμον τοῦτον, θεωρῶ καθῆκόν μου, ἵνα διὰ βραχέων ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, καὶ ἀπόκειται ὑμῖν νὰ κρίνηται καὶ σχηματίσητε πεποίθησιν ἰδίαν. Διὰ τοῦ ἄρθρου πρώτου τοῦ ἀπὸ 19 Μαρτίου 1882 Νόμου περὶ εἰσαγωγῆς τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας εἰς τὰς προσαρτηθείσας Ἐπαρχίας Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ ἅπασα ἡ Νομοθεσία αὕτη, ἐν ᾗ καὶ οἱ δημοτικοὶ Νόμοι· διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν Νόμων τούτων ἐξωμοιώθη ἡ ἐν γένει διοίκησις τῶν Ἐπαρχιῶν τούτων πρὸς τὴν τῶν παλαιῶν, ἐκτὸς τῆς Δημοτικῆς καὶ Ἀστυνομικῆς, διότι ὡς πρὸς ταύτας ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῶσι πρότερον δημοτικαὶ ἐκλογαί. Ἐπειδὴ ὅμως ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐθεωρήθη, καὶ εὐλόγως, λίαν ἀναγκαῖον καὶ κατεπεῖγον, ἵνα πραγματοποιηθῇ καὶ ἡ δημοτικὴ ἀφομοίωσις, καὶ οὕτω παύσωσιν αἱ ἀπὸ Τουρκοκρατίας ὑπάρχουσαί τινες ἀτελεῖς δημοτικαὶ Ἀρχαὶ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ ἰσχύσας αὐτόθι δημοτικὸς Νόμος ἀπῄτει τὴν σύγχρονον τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἐν ὅλῳ τῷ Κράτει ἐνέργειαν, αὗται δὲ ἔπρεπε νὰ γείνωσι τὸν ἐλευσόμενον Μάϊον, ἤτοι μετὰ 15 μῆνες, ἐδέησεν, ἵνα νομοθετικῶς ἐπιτραπῇ ἡ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ἐνέργεια τῶν δημαιρεσιῶν πρὸ τῆς τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν. Ἐκ τῆς ἀνάγκης δὲ ταύτης ἐπῆλθεν ἐξαίρεσις τῶν ἄρθρων 6 καὶ 7 τοῦ ῥηθέντος Νόμου, καθ’ ἃ ἐπετράπη νὰ γείνωσιν αἱ δημαιρεσίαι ἅμα καταρτισθείσης τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως, καὶ νὰ ἐξακολουθήσωσιν ὑφιστάμεναι αἱ ἐκλεχθησόμεναι Ἀρχαὶ ἐφ’ ὅλην τὴν ἑπομένην τετραετίαν. Ὅτι λοιπὸν ἡ ἔννοια τῆς ἐξαιρετικῆς ταύτης διατάξεως ἦν μόνη αὕτη τοῦ νὰ γείνωσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις πρὸ ἐκείνων τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν, ἐξάγεται προδήλως 1) ἐκ τῆς ὑπαρχούσης τότε ἀνάγκης, ἥτις ἀποτελεῖ τὸ αἴτιον καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἐξαιρέσεως τοῦ κανόνος, καθ’ ὃν αἱ ἐκλογαὶ ἅπασαι ἐν ὅλῳ τῷ Κράτει ἔπρεπε νὰ γείνωσι συγχρόνως· ἡ δ’ ἐξαίρεσις οὖσα τοῦ στενοῦ δικαίου, στενῶς πρέπει νὰ ἑρμηνεύηται. 2) Ἐκ τῆς γενομένης τότε συζητήσεως· διότι, ἐνῷ προὐτάθη ὑπό τινος βουλευτοῦ νὰ τεθῇ τοὐλάχιστον ἑξάμηνος προθεσμία πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη ταύτην ἐπὶ μόνῳ τῷ λόγῳ, ὅτι καὶ ταχύτερον θέλει ἐνεργήσει ταύτας, καὶ δυσπιστία ἄλλως ὑπεδηλοῦτο διὰ τῆς προτεινομένης προθεσμίας, ὅπως ταῦτα ἐξάγονται ἐκ τῶν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς ὁμιλιῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης. 3) Ἐξ αὐτοῦ τοῦ Νομοσχεδίου, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καὶ ἡ κεχωρισμένη ἐνέργεια αὐτῶν, τῶν μὲν κατὰ τὸν Ἰούλιον, τῶν δὲ τῆς Θεσσαλίας κατὰ τὴν 29 Μαΐου· διότι, ἂν ἀληθῶς ἡ Κυβέρνησις εἶχε ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἠδύνατο κατὰ τὸν ῥηθέντα Νόμον τῆς ἀφομοιώσεως νὰ ἐνεργήσῃ νομίμως ἐν Θεσσαλίᾳ τὰς ἐκλογὰς μετὰ τὴν 8 Μαΐου, ὅτε ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῶσι κατὰ τὸν δημοτικὸν Νόμον ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ζητῇ νομοθετικὴν ἄδειαν, ἵνα ἐνεργήσῃ τὰς ἐν Θεσσαλίᾳ κατὰ τὴν 29 Μαΐου. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι μετὰ τὴν 8 Μαΐου, ὅτε κατὰ τὸν δημοτικὸν Νόμον ἔπρεπε νὰ γείνωσιν εἰς ὅλον τὸ Κράτος αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ, δὲν δύνανται νὰ γείνωσι κεχωρισμένως αἱ τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν γείνῃ δεκτὸν τὸ εἰσαχθὲν Νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν κατὰ τὸν Ἰούλιον, τότε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι νομίμως γενήσονται αἱ τῆς Θεσσαλίας κατὰ τὴν 29 Μαΐου· ἀλλὰ καὶ διὰ Νόμου φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἡ τετραετία τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν. Αἱ Ἀρχαὶ αὗται ἐνασκοῦσι τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα ἐντὸς ὡρισμένης μὲν ὑπὸ τοῦ Νόμου προθεσμίας, ἀλλὰ κατ’ ἐκλογὴν, ἤτοι κατ’ ἐντολὴν τῶν δημοτῶν. Ἡ ἐντολὴ δίδοται ἐπὶ μίαν μόνην τετραετίαν, καὶ ταύτης ληγούσης, παύουσιν αὐτοδικαίως τῆς ἐνεργείας τῶν καθηκόντων αὐτῶν κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ Νόμου· ἄρα πᾶσα περαιτέρω παράτασις διὰ μόνου τοῦ Νόμου στερεῖται τῆς ἐντολῆς τῶν δημοτῶν, καὶ τότε μόνη ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία διορίζει τὰς δημοτικὰς Ἀρχὰς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παρατάσεως· τοῦτο δὲ οὐ μόνον εἶναι παράνομον, διότι ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία περιβάλλεται μὲ καθήκοντα τῆς Ἐκτελεστικῆς, ἀλλὰ καὶ καταστρεπτικὸν, ἔστω καὶ προσωρινῶς, τοῦ ἰσχύοντος δημοτικοῦ συστήματος. Καταλήγων τὸν λόγον, φρονῶ, ὅτι παρανόμως ἐν τῷ ἐκδοθέντι Διατάγματι περὶ ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν δὲν συμπεριελήφθησαν αἱ τῆς Θεσσαλίας.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῖον θέμα θὰ θέσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις; Ἡ ἀντιπολίτευσις βεβαίως συνεζήτησε πρὸς σκοπόν τινα· εἶχε γνώμην, τὴν ὁποίαν, νομίζω, θὰ ἔχῃ καὶ τὴν τόλμην νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§64ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ἔχετε τὴν τόλμην νὰ παραβιάζητε τὸν νόμον... (θόρυβος).

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν θελήσῃ νὰ ὑποβάλῃ θέμα, ἡμεῖς θὰ προτείνωμεν ὡς θέμα, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ συζήτησις νομίζω σκοπὸν ἔχει νὰ φωτίσῃ τὴν Κυβέρνησιν....

§67ΔΕΞΙΟΘΕΝ. Ὡραῖα, ὡραῖα.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. —ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς· ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, οὐδόλως θὰ ἐπηρεάσῃ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου· διὰ τοῦτο οὐδὲν θέμα πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἀφοῦ ἡ ψῆφος ἡμῶν δὲν θὰ ἔχῃ οὐδὲν ἀποτέλεσμα. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι κυρία νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἐξεφράσθησαν, καὶ μένει πάντοτε ὑπεύθυνος αὐτὴ διὰ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν γνώμην περὶ τῆς σημασίας τῆς Βουλῆς ἐν τῇ Πολιτείᾳ ὁποίαν ἔχει ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὅταν ἐν τῇ Βουλῇ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἀξιῶσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρεβίασε τοὺς Νόμους καὶ ἐν τῷ γράμματι καὶ ἐν τῷ πνεύματι αὐτῶν, ἔχει ἐξουσίαν ἡ Βουλὴ ἵνα προβῇ περαιτέρω καὶ δὲν δύναται νὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖρας. Ἐὰν οἱ λέγοντες ταῦτα, κατόπιν τῶν λόγων αὐτῶν τούτων προτείνουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα σταυρώσῃ τὰς χεῖρας, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν ἐπίστευον εἰς ὅ,τι ἔλεγον.

§70ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς ἀποστολῆς τῆς Βουλῆς, εἶναι ὀρθὴ κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁσάκις πρόκειται ἡ Βουλή, νὰ ἐξελέγξῃ παρανόμους πράξεις τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ στιγματίσῃ αὐτάς.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§72ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἑρμιονίδος Βουλευτοῦ δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐν τῇ στιγμῇ ταύτῃ δημοκοπῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ μᾶλλον βουλευτοκοπῶν ἠθέλησε νὰ τῇ ἀποδώσῃ. Ὁ κ. Μίλησης εἶπε πολὺ εὐλόγως, ὅτι ἡ γενομένη συζήτησις σκοπὸν εἶχε νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον εἴτε ἐν ἀγνοίᾳ εἴτε ἐκ προθέσεως πράττει, καὶ νὰ ἀνακόψῃ αὐτὴν ἀπὸ τὴν σκολιὰν ὁδόν· δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐξενέγκῃ γνώμην ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος. Ἄν ἐκφέρῃ τοιαύτην γνώμην, ἡ γνώμη αὐτῆς θὰ ἦναι ἐντελῶς ματαία. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸν Νόμον· ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν Νόμον ἡ Βουλή, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ συζητήσωμεν τρίς, ἑρμηνευτικὸν τοῦ Νόμου· οὕτω πως μόνον ἡ Βουλὴ ἑρμηνεύει τοὺς Νόμους· ἡ δὲ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ὀφείλει νὰ ἐκτελῇ αὐτοὺς καὶ νὰ ἐφαρμόζῃ αὐτοὺς πιστῶς, καὶ ἂν ἡ πλειοψηφία εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι καλὴ ἡ καθ’ ἡμᾶς κακὴ καὶ παράνομος ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν Νόμον, ἡ γνώμη αὕτη δὲν ἔχει ἄλλην ἀξίαν ...

§73ΤΙΝΕΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σου.

§74ΕΤΕΡΟΙ. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρίαρχος.

§75ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κυριαρχία ἐνασκεῖται ἐντὸς κανόνων· ὅταν τοὺς κανόνας ὑπερβαίνῃ ὁ κυρίαρχος, γίνεται δοῦλος. Εἶπον εἰς τὴν προηγουμένην ἀγόρευσίν μου ὅτι ἐνεργοῦμεν ἔλεγχον κοινοβουλευτικόν, καὶ ἐπειδὴ ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις περὶ προτάσεως, ἡμεῖς ἔχομεν ἑτοίμην τὴν πρότασιν. Ἀλλ’ ἐξήγησα διὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου ἐκείνης ὅτι ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος οὐδένα ἄλλον σκοπὸν, οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα δύναται νὰ ἔχῃ εἰμὴ μόνον τὸ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις αὐτὴ καὶ νὰ γείνῃ ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορία χωρὶς νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις. Τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ. Ἀλλὰ τὴν παρανομίαν, ἐὰν ἐπράχθη, οὐδόλως τὴν καλύπτει, διότι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφανθῇ περὶ τούτου ἡ Βουλή, καθόσον ἡ ἀξία τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς κανονίζεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Ὥστε βλέπετε οἱ διακόψαντες, ὅτι οὐδεμίαν ἀξίαν θὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος, οὔτε καλύπτει τὴν ποινικὴν εὐθύνην τῆς πράξεως, ἂν ἡ πρᾶξις ἔχῃ ποινικὸν χαρακτῆρα. Ἄν ἦναι παράβασις τοῦ Νόμου, τὴν παράβασιν τοῦ Νόμου τὴν ἀναγράφει ὡς πρᾶξιν τιμωρητέραν Νόμος καθεστώς, συνταγματικῆς ἀξίας, ὁ Νόμος περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἀντίκειται εἰς τὸν Νόμον, ἀλλ’ εἴπομεν προσέτι—καὶ τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον καθ’ ἡμᾶς—ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἀναιρεῖ σπουδαιοτάτην ἐγγύησιν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογῶν, ὡς τοιαύτην δὲ τὴν πρᾶξιν ταύτην μεμφόμεθα, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης ἡμῶν, πρὸς ἔκφρασιν αὐτῆς ὑποβάλλομεν τὴν ἑξῆς πρότασιν.

§76ΦΩΝΑΙ (ἀριστερόθεν). Μὴ ὑποβάλῃς πρότασιν, κ. Ζηνόπουλε.

§77ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. ... (θόρυβος).

§78ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. ... (θόρυβος).

§79ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅστις ἔχει ἀντίθετον γνώμην δύναται νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ· ἐγὼ ὅστις εἶμαι εἷς ἐκ τῶν κατὰ πρῶτον ἐγειράντων τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τῆς χθὲς, νομίζω, ὅτι ἀφοῦ προκαλούμεθα καὶ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐδόσαμεν, ὀφείλομεν νὰ θέσωμεν πρακτικὸν τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἠγείραμεν. Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία νὰ μὴ ὁδηγήσωσιν εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους πρὸ μικροῦ σᾶς εἶπον· ἀλλ’ ἀφοῦ προκαλούμεθα, ὀφείλομεν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν ἡμῶν καὶ ὡς Βουλευτῶν καὶ ὡς ἀντιπολιτευομένων νὰ προβάλωμεν τὴν πρότασιν.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Βέβαια, βέβαια.

§81ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ πρότασις: «Ἡ Βουλή, θεωροῦσα ὅτι ἡ διὰ τοῦ ὑπὸ χθεσινὴν ἡμερομηνίαν Β. Διατάγματος γενομένη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου διχοτόμησις τῶν δημαιρεσιῶν μεταξὺ τῶν παλαιῶν καὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους παραβιάζει τὸν Νόμον καὶ ἀναιρεῖ τὰς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐκλογῶν ἐγγυήσεις, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Χατζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§83Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Περιττὸν ἴσως θὰ ἦτο μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως νὰ ὁμιλήσω. Κατὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, εὑρίσκομαι εἰς διαφωνίαν, καθόσον δὲν ἐννοῶ τὸν τόνον ἐκεῖνον καὶ τὴν τεχνικὴν αὐτὴν ἀνύψωσιν, τὴν ὁποίαν ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ τῶν συμπερασμάτων ἀγωνίζονταί τινες νὰ περιβάλλουν εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην διὰ νὰ καλύψουν τὰ πράγματα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄπορον πῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μετῆλθε τὸν τρόπον τοῦτον, διότι ὁ τρόπος οὗτος εἶναι σύνηθες ρητορικὸν σχῆμα, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζεται πολὺ συχνά. Συνειθίζει πολλάκις καὶ ἐν οὐ δέοντι νὰ κάμῃ τοιαύτην ἐπίδειξιν διὰ τῆς εὐγλωττίας αὐτοῦ καὶ τοῦ τόνου τῆς φωνῆς του. Ἀλλὰ τὴν τοιαύτην ἐπίδειξιν τὴν κάμει συνειθέστατα ἐν οὐ δέοντι. Ὁμιλεῖ σήμερον περὶ θάῤῥους γνώμης· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔλλειψιν μᾶλλον θάῤῥους εἰς τὴν ἑαυτοῦ γνώμην δεικνύει ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θέλει νὰ περιβάλῃ αὐτὴν διὰ τοῦ ἀριθμοῦ ἄνευ ἀνάγκης. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ θάῤῥους γνώμης, καὶ τὰ τοιαῦτα εἶναι ὅλως διόλου κατασκευάσματα φαντασίας. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι δύνανται νὰ ἔχωσι τὸ θάῤῥος τῆς ἑαυτῶν γνώμης· ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀρέσκεται εἰς τὸ νὰ ἐπισκοτίζῃ τὰ ζητήματα, ἢ νὰ φέρῃ πλαψήν τινα λάμψιν εἰς ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιδέχονται τοιαύτην λάμψιν τοιούτων ἐπιδείξεων. Ὁμιλεῖ περὶ θάῤῥους εἰς τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην· ἀλλ’ ἂν ἦτο τοῦτο ἀληθὲς, δὲν θὰ εἶχε τὴν ἀνυπομονησίαν αὐτὴν νὰ συνοδεύσῃ τὴν ἀλάνθαστον γνώμην του διὰ τοῦ ἀριθμοῦ, διὰ νὰ τὴν ἐξασφαλίσῃ. Λοιπὸν ἂς μὴ μεταχειρίζεται ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐπὶ πλέον τὸ τοιοῦτον σύστημα, διότι ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ πρὸς στιγμὴν εἰς τοὺς ἁπλουστέρους ἐντύπωσιν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ εἰς τοὺς νοημονεστέρους, διότι κατέστη σύστημα τετριμμένον. Ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ἀγορευσάντων ἠθέλησε νὰ κρατήσῃ ἁπλῶς σημείωσιν μιᾶς πράξεως παρανόμου, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐγένετο μία συζήτησις, καὶ ὡμίλησαν διάφοροι ἐκ τῶν ρητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν αἰσθάνεται, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τινὸς ἐπιδείξεως διὰ νὰ δηλώσῃ ὅτι σήμερον οἱ παρόντες ἀντιπολιτευόμενοι συμμερίζονται τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν οἱ ἀγορεύσαντες ἐξέθηκαν· εἶναι γνωστὸν, ὅτι συμμερίζονται τὴν γνώμην ταύτην καὶ οἱ παρόντες καὶ οἱ ἀπόντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐλαττώνει τὴν θέσιν τῆς ἑαυτοῦ γνώμης ὁ κύριος Τρικούπης, ὅταν νομίζῃ, ὅτι ἐπιδεικνύει κάτι τι, ὅταν ἐπιδεικνύῃ ὅτι θέλει ἔχει μετ’ αὐτοῦ σύμφωνον καὶ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα διαφορετικὰ θέματα δύναται νὰ τοὺς ἔχῃ συμφώνους, καὶ μὴ προκαλεῖ τὰς ψηφοφορίας ταύτας, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ, ὅτι πολλοὶ πολλάκις ἔσχον τοιαύτας πλειοψηφίας, αἵτινες τοὺς ὠχύρουν ἐπί τινα χρόνον· ἂς μὴ προσέχῃ εἰς τὴν ἐπικουρίαν αὐτῆς τῆς πλαστῆς πλειοψηφίας, καὶ ἂς μὴ κάμῃ τόσην χρῆσιν αὐτῆς τῆς πλειοψηφίας, διότι αἱ πλειοψηφίαι πολλάκις καταστρέφουν.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι κυρία νὰ ἐκτιμᾷ κατὰ τὴν ἰδίαν κρίσιν τὸ ἴδιον ἑαυτῆς καθῆκον, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει κατὰ τὴν ἰδίαν κρίσιν νὰ ἐκτιμᾷ τὸ καθῆκον αὑτῆς· ἡ δὲ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ὁσάκις ἠμφισβητήθη τὸ νόμιμον ἢ τὸ συμφέρον τῇ Πολιτείᾳ τῶν πράξεων αὐτῆς, ἔχει καθῆκον νὰ μὴ ἐξέρχηται τοῦ Βουλευτηρίου, χωρὶς νὰ βεβαιῶται καὶ ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς περὶ τῶν ἀποδοθεισῶν εἰς αὐτὴν αἰτιάσεων. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔπραττεν ἄλλως, θ’ ἀπεδείκνυεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ ὁποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ Κοινοβουλίου, θ’ ἀπεδείκνυεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ, ὅτι δὲν ὑφίσταται Κυβέρνησις, ἂν αὕτη δὲν στηρίζηται ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ Κοινοβουλίου. Ἂν ἠδύνατο Κυβέρνησις μετὰ συζήτησιν ὁλοκλήρου συνεδριάσεως, καθ’ ἣν δὲν ὑπῆρξε μομφὴ, τὴν ὁποίαν ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἐξετόξευσε κατ’ αὐτῆς, νὰ ἐξέλθῃ τοῦ Βουλευτηρίου χωρὶς νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἀποκρούει πάντα τὰ λεχθέντα, ἡ Κυβέρνησις αὕτη δὲν θὰ εἶχε τὸ ἠθικὸν κῦρος, ἵνα πράξῃ ὅ,τι παρ’ αὐτῆς ἀπεκδέχεται ἡ Πολιτεία. Δὲν ἐρχόμεθα νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς ἑρμηνείαν Νόμου· ἡμεῖς ζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην, ἣν ἔχει περὶ τῶν πεπραγμένων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὀρθῶς ἡ Βουλὴ χθὲς ἀνέβαλε νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι χθὲς ἡ Βουλὴ δὲν εὑρίσκετο ἀπέναντι πράξεως τῆς Κυβερνήσεως· διότι χθὲς ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐπενέβαινε διὰ ψηφοφορίας εἰς τὸ ζήτημα, ἤθελε σφετερισθῆ δικαιώματα τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, καὶ ἤθελεν ἀπαλλάξει τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν ἀπὸ εὐθύνης ἐπὶ τῇ πράξει αὐτῆς· ἀλλὰ σήμερον, κατόπιν τῆς χθεσινῆς ἀποχῆς τῆς Βουλῆς ἀπὸ πάσης ἐνεργείας, ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐνώπιον πράξεως, ἥτις ἐξετελέσθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτῆς καὶ ὑπὸ μόνην τὴν εὐθύνην αὐτῆς. Ἀλλ’ ἤδη ἄρχεται ἡ εὐθύνη τῆς Βουλῆς, ἄρχεται ἡ εὐθύνη τῆς Βουλῆς ἐνώπιον τοῦ τετελεσμένου, διότι ἐνώπιον τοῦ τετελεσμένου ἔχει καθήκοντα ἡ Βουλή· ἂν τὰ τετελεσμένα ταῦτα ᾖναι παράνομα, ἔχει τὸ καθῆκον ἡ Βουλὴ νὰ μὴ σιωπήσῃ, ἔχει τὸ αὐτὸ καθῆκον μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν, καὶ ἂν θεωρῇ αὐτὰ νόμιμα· ἂν δ’ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ Βουλῇ τινες, οἵτινες θέλουσι νὰ σιωπήσωσι, τοῦτο ἀφορᾷ εἰς αὐτοὺς, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ σιωπήσῃ.

§85ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ συζήτησις ἤρξατο ἀπὸ χθές. Εἶμαι, ὡς ἡ Βουλὴ γινώσκει, ὁ πρῶτος κινήσας τὸ ζήτημα· θεωρῶ ἑπομένως ἐμαυτὸν ὑπόχρεων νὰ λάβω μέρος καὶ ἐπὶ τῆς θέσεως αὐτοῦ πρὶν τῆς ψηφοφορίας. Δέχομαι τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς πρὸ μικροῦ ἔκαμε πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ καταλήξῃ διὰ προτάσεως· ἀλλὰ καὶ δὲν θαυμάζω τὸ προκλητικὸν θάῤῥος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἠθέλησε προκαλῶν νὰ προσελκύσῃ τρόπον τινὰ πρὸς ἑαυτὸν ἐκείνους, οἵτινες δὲν παρηκολούθησαν τὰς λεπτομερείας τῆς συζητήσεως.

§86ΤΙΝΕΣ. Τί λές!

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§88ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν δὲν φέρετε πρότασιν, εἶπεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Πρθυπουργὸς, δὲν πιστεύετε ὅ,τι ὑπεστηρίξατε. Ἡ συζήτησις περιστρέφεται εἰς τοῦτο, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη προτάσεως ἢ οὔ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν πράξεων αὐτῆς εἶναι πολιτικὴ καὶ ποινική. Ἡ πολιτικὴ θὰ καταλήξῃ, συνεπείᾳ προτάσεως, δι’ ἀποφάσεως οἵας δήποτε· καὶ ἐὰν, ὡς εἶναι πιθανὸν, ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασιν, ἡ ποινικὴ μένει ἀκεραία, ὁσάκις ἔλαβε χώραν παραβίασις· ὥστε δὲν ἐννοῶ διατί τινὰ ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως θέλουσι νὰ ἀποφύγωσι τὴν πρότασιν. Ἐὰν ἔλαβε χώραν παραβίασις Νόμου, ἢ ἐὰν θὰ λάβῃ τοιαύτη μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος προθεσμίας, τότε ἀκέραιον τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης μένει καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἥτις δὲν ἔχει διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς πλειονοψηφίας δικαίωμα ἀμνηστείας. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζηνοπούλου δὲν εἶναι καθ’ ὅλα ἀκριβὴς μὲ τὰ πράγματα. Πρὶν δὲ τῆς προκλήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐθεώρουν ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ ἔχω ἑτοίμην πρότασιν, δι’ ὃ εἶχον συντάξει τοιαύτην, ἔχουσαν οὕτω: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, θεωροῦσα, ὅτι κατὰ τοὺς ἐν ἰσχύϊ Νόμους αἱ ἐκλογαὶ τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν καὶ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γείνωσι μετὰ τὴν 8ην Μαΐου 1883, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζηνοπούλου προδικάζει, νομίζω, τὸ ζήτημα· διότι ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου εἶναι ἐν προθεσμίᾳ νὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα καὶ διὰ τὰς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις δημαιρεσίας. Δὲν εἶναι πιθανὸν μετὰ τὴν ἐπίμονον δήλωσίν της περὶ τοῦ ἐναντίου, ὅτι θὰ ἐνδώσῃ, ἀλλ’ ἐν τούτοις καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀκόμη προθεσμίαν δύω ἡμερῶν. Ἐὰν ἀποφανθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ Βουλὴ, ὅτι εἶναι παραβίασις Νόμου ἡ ἔκδοσις τοῦ ἡμιτελοῦς Διατάγματος, δὲν θὰ ἦναι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ. Ὡς πόρισμα λοιπὸν τῆς γενομένης συζητήσεως εἶναι φρονῶ, ἡ ἐμὴ πρότασις, προκληθεῖσα ἐκ τοῦ ἡμιτελοῦς Διατάγματος, διὰ τῆς ὁποίας ἐκφράζεται ἡ γνώμη, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν ἐν ἰσχύϊ Νόμων ἐμπροθέσμως νὰ ἐκδώσῃ τὸ Διάταγμα, καὶ διὰ τὰς δημαιρεσίας τῶν νέων Ἐπαρχιῶν· διότι, ἐκδοῦσα ἡμιτελὲς τὸ χθεσινὸν Διάταγμα, δὲν κωλύεται μέχρι τῆς ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου νὰ ἐκδώσῃ συμπληρωτικόν. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ὑποβάλλω τὴν πρότασιν ταύτην.

§89ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ θέσῃ ζήτημα, ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνεπείᾳ τῆς γενομένης συζητήσεως, καὶ νομίζω, ὅτι πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἐδέχθη τὴν ἀναβολὴν χθὲς καὶ σήμερον ἐδέχθη τὴν συζήτησιν. Ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν προέβη εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν, ὅπως ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν μὲ πολιτικὸν ζήτημα, γνωρίζουσα ὅτι δὲν ἔχει πλειονοψηφίαν, καὶ ὅτι εἶναι ἄσκοπον νὰ προκαλέσῃ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· προέβη δὲ εἰς τὴν συζήτησιν μόνον, ὅπως ἐλέγξῃ τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τῆς πορείας αὐτῆς καὶ διατηρήσῃ ἄθικτα τὰ δικαιώματά της καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν πολιτικὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Θέλει νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν ὁ κ. Πρωθυπουργός; ἂς ὑποβάλῃ. Δὲν ἐννοῶ ὅμως πῶς ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα καὶ λέγει, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν τόλμην τῶν πεποιθήσεων ἡμῶν. Διαβεβαιῶ αὐτὸν, ὅτι δὲν φοβούμεθα τὸν ὄγκον του.

§90ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι διὰ μιᾶς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἡ εὐθύνη μετατίθεται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς αὐτήν. Εἰς τοῦτο τῷ παρατηρῶ, ὅτι πλανᾶται μεγάλως, φρονῶν, ὅτι δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς μεταφέρεται ἡ εὐθύνη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βουλήν. Τότε γίνεται ἡ τοιαύτη μετάθεσις, ἂν ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς αἴτησις περὶ ἐκλογῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις αὕτη.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου ἔχει ὡς ἑξῆς: «ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, θεωροῦσα, ὅτι κατὰ τοὺς ἐν ἰσχύϊ Νόμους αἱ ἐκλογαὶ τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν καὶ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις δὲν ἐπιτρέπεται γείνωσι μετὰ τὴν 8 Μαΐου 1883, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἀπέσυρε τὴν πρότασιν του καὶ ὑποστηρίζει ταύτην τοῦ κ. Φιλαρέτου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου....

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου λέγουσιν Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησιν 140, εἶπον ὄχι 104, καὶ 36 ναί. Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις ὥρᾳ 8½).