1883.02.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 65

Τῆς 23 Φεβρουαρίου 1883.

(Τετάρτη)

(Ὥρᾳ 4 Μ. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ ἐκ Κέας Βουλευτὴς κύριος Κόρπας ἔχει τὸν λόγον.

§2Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι, ν’ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλὴν, ἐπαναλαμβάνων ὅσα ἐῤῥέθησαν καὶ ἀνεπτύχθησαν περὶ στρατοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν θέλω ἐπαναλάβει ἑπομένως τὰς περὶ οἰκονομιῶν προτάσεις, οὔτε ποιήσομαι λόγον περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἢ περὶ στρατιωτικῆς θητείας, ἢ καὶ περὶ τῶν ἄλλων σχετικῶν ζητημάτων, διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως ἀγόρευσις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡ κατόπιν γενομένη ψηφοφορία ἐπέλυσαν ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως τὰ ζητήματα ταῦτα, τοὐλάχιστον διὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Καὶ ἐὰν ὑπεχρεούμην νὰ ῥίψω τὸν πέπλον τῆς λήθης ἐφ’ ὅλων τῶν προτάσεών μου ὡς ὑπεχρεώθην νὰ πράξω τοῦτο ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν, δὲν ἤθελον ἀνέλθει σήμερον εἰς τὸ βῆμα· ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ διὰ τῆς γενικῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, καὶ τῆς χθὲς γενομένης συμπληρωτικῆς αὐτοῦ, ἀνεπτερώθησαν αἱ ἐλπίδες μου περὶ πραγματοποιήσεως πολλῶν τῶν παρ’ ἐμοῦ ὑποστηριζομένων μέτρων, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα προσθέσω ὀλίγα τινὰ μόνον. Πρὸ τούτου ὅμως θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ἵνα μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀπαντήσω ἐν ὀλίγοις εἴς τινας περικοπὰς τῆς γενικῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἀφορώσας με προσωπικῶς. Εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ, ὅτι πολλῶν ἐκ τῶν παρ’ ἐμοῦ προτεινομένων μέτρων ἐζήτησε πρὸ ἡμερῶν τὴν ἐπιψήφισιν, ἄλλων ζητεῖ σήμερον, καὶ ἄλλα σκοπεῖ νὰ πραγματοποιήσῃ προσεχῶς, ὅτι δὲν διΐσταμαι κατὰ πολὺ ἀπὸ τῶν ἰδεῶν αὐτοῦ περὶ στρατοῦ, καὶ ὅτι τέλος ὑπεστήριξα πολλὰ τῶν κυβερνητικῶν μέτρων. Καθ’ ἣν στιγμὴν, κύριοι, ἐλάλουν ἐνώπιον ὑμῶν δὲν ἐνεθυμήθην οὔτε ποία ἦτον ἡ θέσις μου ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν πρὸς τὸν προκαλέσαντα ἢ προκαλοῦντα τὴν ἐπιψήφισιν τῶν μέτρων τούτων, οὔτε ἐγνώριζα ὑπὸ τίνων ἰδεῶν ἐνεφορεῖτο οὗτος, οὔτε τί φρονοῦσι περὶ τούτου οἱ εἰς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα παρακαθήμενοι, ἀλλ’ ἀπέβλεψα μόνον εἰς τὴν χρησιμότητα αὐτῶν, καὶ εἰς τὴν ἀναπόφευκτον καὶ ἐπείγουσαν ἀνάγκην, ἣν ἐπιβάλλει ἡμῖν ἡ εἰς τὴν ἀντίληψιν πάντων ἀνεξαιρέτως, στρατιωτικῶν τε καὶ μὴ, ὑποπίπτουσα οὐχὶ κανονικὴ τοῦ στρατοῦ κατάστασις. Τὸ κινῆσάν με ἐλατήριον εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν προτάσεων ἐκείνων δὲν ἦτον ἄλλο, εἰμὴ ἡ συναίσθησις τῆς πιστῆς ἐκπληρώσεως τοῦ ἐμοῦ καθήκοντος ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους, ἦτο τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, συνδυαζόμενον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ, ἦτο τέλος ἡ τήρησις μιᾶς τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἐν τῷ μικρῷ κύκλῳ μου ἀκολουθῶ, διότι ἐπρέσβευον καὶ ἐξακολουθῶ πρεσβεύων, ὅτι, προκειμένου περὶ ζητήματος ἐχομένου ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, ἡ γνώμη παντὸς ἀντιπροσώπου δὲν πρέπει νὰ ἀποῤῥέῃ, εἰμὴ ἐκ μόνης τῆς πεποιθήσεως, ἣν ἐμόρφωσεν οὗτος περὶ τῆς ὀρθότητος ἢ τῆς πλημμελείας αὐτοῦ, πᾶσα δ’ ἄλλη σκέψις ἢ πᾶν ἄλλο συμφέρον πρέπει νὰ ὑποτάσσηται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην. Προσέθηκεν ἐν τῇ αὐτῇ ἀγορεύσει του ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα ἐνθέρμως μέτρον τι τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν Σύνοδον ἐπιψηφισθέντων καὶ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων, τὸ ὁποῖον ἄλλα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πικρῶς κατέκριναν καὶ ἀπεδοκίμασαν. Τοῦτο νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δὲν ἀποδεικνύει τι δυνάμενον νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀσυμφωνία μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς πρὸς τὸν τρόπον, δι’ οὗ ἐπεζητεῖτο παρ’ αὐτῶν ἡ ἐπίτευξις τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπιβεβαιοῖ ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἠκολούθησα ἀπαρασαλεύτως τὴν πρὸ ὀλίγου ἐκδηλωθεῖσαν ἀρχὴν, ἣν πρεσβεύω· διότι, θεωρήσας τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος μέτρον ὡς δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν τῆς μορφώσεως τοῦ στρατοῦ, προέβην μετὰ θάῤῥους εἰς τὴν ὑποστήριξιν αὐτοῦ ἐκ πεποιθήσεως, ἣν εἶχον μορφώσει ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ ἀποτελεσματικότητος αὐτοῦ, χωρὶς νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τὰς σκέψεις μου καὶ τὴν ἀπόφασίν μου ταύτην αἱ ἐναντίαι ἰδέαι, αἵτινες εἰσὶν ἐπίσης σεβασταὶ, ὡς προερχόμεναι καὶ αὗται ἐξ ἀντιθέτων πεποιθήσεων. Ὁ Ἀντιπρόσωπος, κύριοι, ἐκεῖνος, ὅστις, λαλῶν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀποκρύπτει ἢ καταπνίγει τὴν ἀληθῆ καὶ ἀνεπηρέαστον αὐτοῦ γνώμην, ἣν ἐμόρφωσεν ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, καὶ ἔχει τὸ θάῤῥος, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, ἐπηρεαζόμενος ἀπὸ πλαγίας σκέψεις ἢ εὐτελῆ συμφέροντα, νὰ ἐκφέρῃ ὅλως διάφορον τῆς ἀληθοῦς, ἀλλὰ σύμφωνον πρὸς τὰς περιστάσεις γνώμην, δὲν ἐπιτελεῖ κατ’ ἐμὲ πιστῶς καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκον αὐτοῦ, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπισπᾶται τὴν δικαίαν ἐκτίμησιν, ἥτις ὀφείλεται πρὸς τοὺς μεριμνῶντας περὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων Ἀντιπροσώπους. Ζητεῖτε οἰκονομίας, εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, καὶ προτείνετε συγχρόνως καὶ αὔξησιν δαπανῶν, πῶς δύνανται τὰ δύω ταῦτα νὰ συμβιβασθῶσι; Οὐδὲν τούτου, νομίζω, φυσικώτερον, οὐδὲν ἁπλούστερον. Δύναταί τις κάλλιστα νὰ ἀποκόψῃ περιττὰς ἢ μὴ ἀπαραιτήτους δαπάνας, τὸ δὲ ἀντιστοιχοῦν εἰς ταύτας ποσόν νὰ προσθέσῃ πρὸς ἐκτέλεσιν μέτρων τελεσφόρων, τεινόντων εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῆς ὑλικῆς πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ δαπάνης, καὶ εἰς τὴν ἑδραίωσιν τοῦ ὅλου στρατιωτικοῦ οἰκοδομήματος. Τὴν πρότασιν τῆς αὐξήσεως τῆς Χωροφυλακῆς προέβαλλον τότε ὡς ὅλως ἀτομικὴν γνώμην, διότι αὕτη ἀπετέλει τὴν βάσιν τῶν σκέψεών μου, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, φρονῶν, ὅτι ἄνευ αὐτῆς οὔτε ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δύναται κανονικῶς καὶ ἀπροσκόπτως νὰ λειτουργήσῃ, οὔτε ὁ σκοπὸς τῆς καθολικῆς στρατολογίας νὰ ἐκπληρωθῇ, οὔτε τἆλλα πρὸς μόρφωσιν καὶ ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ μέτρα νὰ πραγματοποιηθῶσι δύνανται διὰ τοὺς πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναπτυχθέντας λόγους. Τὴν πρότασιν ταύτην ἀπέκρουσεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν γενικὴν ἀγόρευσίν του διὰ λόγους οἰκονομικούς, καὶ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ οὔτε ἡ νῦν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένη δύναμις, ὅπερ καὶ χθὲς πάλιν ἐπανέλαβε, περιορισθεὶς μάλιστα εἰς μόνον τὸν λόγον τοῦτον, καὶ ἀναγνωρίσας τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τῆς χωροφυλακῆς πρὸς τὸν ἐπιζητούμενον σκοπόν. Ἀκριβῶς, κύριοι, διότι ἀνεγνώριζον, ὅτι δὲν εἶχε συμπληρωθῆ ἡ σήμερον ἀναγραφομένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δύναμις, προέβαλον τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν διεπουσῶν τὰ τῆς ἀνακατατάξεως τῶν ὁπλιτῶν διατάξεων, καὶ ὑπέδειξα πηγὰς, ἐξ ὧν, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἀρυσθῶμεν ἐθελοντάς. Ἀλλ’ ὅσον ἐννοῶ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, τοσοῦτον δὲν μὲ ἔπεισεν ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων κυρίου Σωτ. Πετιμεζᾶ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς κατά τινα προηγουμένην συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἠθέλησε νὰ ἀνασκευάσῃ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν οἰκονομολόγων, ἥψατο ἄκρῳ δακτύλῳ καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, καὶ σᾶς εἶπεν ὅτι, ἐὰν αὐξήσῃ ἡ δύναμις τῆς Χωροφυλακῆς εἰς ἓξ χιλιάδας, θὰ ἀποτελέσῃ αὕτη τὸ ⅕ τῆς ὁλικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅτι, ἐὰν ἡ Γαλλία ἐλάμβανε τὸ παράδειγμα τῆς Ἑλλάδος, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐκ παραλλήλου ἑκατὸν χιλιάδας Χωροφυλάκων. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, οὗτινος τὰ φῶτα καὶ τὴν πεῖραν πολὺ σέβομαι, νὰ τῷ ὑπομνήσω, ὅτι καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς εὐνομουμένοις Κράτεσιν τὰ τοῦ στρατοῦ ἔχουσι κανονικῶς, καὶ οὐδεὶς παρεμβάλλεται ἄλλοθεν φραγμὸς περὶ τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ ἢ τὴν λειτουργίαν τῶν στρατιωτικῶν θεσμῶν, τοῦθ’ ὅπερ συμβαίνει παρ’ ἡμῖν ὡς ἐκ τῆς ἐνασχολήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς ξένας τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ ὑπηρεσίας, ὅτι τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς εἶναι καὶ κατὰ τὸν ἡμέτερον κανονισμὸν καὶ κατ’ ἐκείνους τῶν πλείστων Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν συμπληρωματικὸν μέρος τοῦ στρατοῦ, καὶ ὡς τοιοῦτο καὶ ὁ ἴδιος κύριος Πετιμεζᾶς τὸ ἐθεώρει πάντοτε ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· διότι, ἐκδοὺς πολλάκις ἐγκυκλίους διαταγὰς περὶ διαφόρων ἀντικειμένων τῆς ὑπηρεσίας, ἀπηύθυνε ταύτας πρὸς ἅπαντα τὰ Σώματα τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν χωροφυλακήν. Τοιούτου λοιπὸν ὄντος τοῦ Σώματος τούτου, ἡ Τακτικὴ δὲν ἐπιβάλλει αὐτῷ ὑποχρεωτικήν τινα ἀναλογίαν πρὸς τὸν ὅλον στρατὸν, καὶ ἰδίως πρὸς τὸ Πεζικὸν, ὅπερ εἶναι ἡ βάσις τοῦ στρατοῦ, καὶ πρὸς τὸ ὁποῖον κανονίζεται ἡ τῶν ἀποτελούντων τὸν στρατὸν στοιχείων σχέσις. Ἡ Τακτικὴ, κύριοι, ὡς ἐπιστήμη, εἶναι καὶ ἔσεται ἐκείνη τοῦ Ἐπαμεινώνδα, Ἀννίβα, Καίσαρος, Φριδερίκου, καὶ τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος· ἐκεῖνο δ’ ὅπερ οὐσιωδῶς μεταβάλλεται εἶναι τὰ μέσα, οἷς χρῶνται ἐν πολέμῳ, καὶ ἡ προσήκουσα ἀναλογία μεταξὺ τῶν συγκροτούντων κυρίως τὸν στρατὸν Ὅπλων. Ἡ ἀναλογία αὕτη, κύριοι, ὑπέστη, ὡς ὑφίσταται καθ’ ἑκάστην, σπουδαίας τροποποιήσεις καὶ ἕνεκα τῆς τελειοποιήσεως τοῦ ὁπλισμοῦ, καὶ ἕνεκα τῶν χρηματικῶν μέσων, αἵτινα δύνανται νὰ διαθέσωσι τὰ Κράτη πρὸς συντήρησιν ἰδίως τῶν μεγάλας ἀπαιτούντων δαπάνας Σωμάτων, καὶ ἕνεκα τῆς γεωγραφικῆς θέσεως ἑκάστου, καὶ πρὸ πάντων ἕνεκα τῆς παραδοχῆς παρ’ ἅπασι σχεδὸν ταῖς ἠπειρωτικαῖς Δυνάμεσι τοῦ συστήματος τῆς καθολικῆς στρατολογίας. Τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς στρατολογίας καταπληκτικὴν παρέχει δύναμιν εἰς τὸ Πεζικὸν, πρὸς τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν τοῦ ὁποίου, ὡς προεῖπον, κανονίζεται ἡ ἀναλογία, καὶ ὅπερ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ παρακολουθήσωσι πάντοτε τὰ λοιπὰ πολυδάπανα Ὅπλα, ἀπαιτοῦντα καὶ μείζονα ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν καὶ κρείττονα ἐκπαίδευσιν αὐτῶν, σχετικῶς πρὸς τοὺς τοῦ Πεζικοῦ, διότι εἰς πολλὰ Κράτη ὁ λόχος τοῦ Πεζικοῦ ἔχει ἕνα Λοχαγόν, ἕνα Ὑπολοχαγὸν καὶ δύω Ἀνθυπολοχαγούς, ἐνῷ ἡ ἴλη τοῦ Ἱππικοῦ ἔχει πλείονας ἀξιωματικούς, πάντες δ’ οὗτοι πρέπει νὰ γνωρίζωσιν ὅ,τι σχεδὸν γινώσκουσιν οἱ τῶν τεχνικῶν Ὅπλων ἀξιωματικοὶ ὑπὸ μικροτέραν τινὰ κλίμακα. Πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ εὐμεταβλήτου τῆς μεταξὺ τῶν διαφόρων Ὅπλων ἀριθμητικῆς σχέσεως κατὰ τόπους καὶ ἐποχὰς θέλω ἀναφέρει παραδείγματα τινὰ, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς εὐρυτέραν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολύ. Διὰ τὸ Πυροβολικὸν π. χ. κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρόντος αἰῶνος ὑπελόγιζον δύω πυροβόλα ἐπὶ χιλίοις πεζοῖς· κατὰ τὸν Κριμαϊκὸν πόλεμον οἱ Γάλλοι ὑπελόγιζον 2,40 ἐπὶ τοῖς χιλίοις πεζοῖς· κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1859 μεταξὺ Αὐστρίας καὶ Ἰταλίας οἱ μὲν Ἰταλοὶ ὑπελόγιζον 3 πρὸς χιλίους πεζούς, οἱ δὲ Αὐστριακοὶ σχεδὸν 5· κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1866 οἱ ἴδιοι Αὐστριακοὶ εἶχον 3,60 τοῖς χιλίοις· κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου οἱ Γάλλοι εἶχον 2,50 κατὰ χιλίους πεζούς, ἐνῷ οἱ Γερμανοὶ εἶχον 4 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Τὸ Ἱππικὸν ἐν Αὐστρίᾳ πρό τινων ἐτῶν ἦτο τὸ ⅛ τοῦ Πεζικοῦ, ἐνῷ σήμερον εἶναι τὸ ⅙ αὐτοῦ· ἐν Γαλλίᾳ ἑκατὸν ἱππεῖς ἀντιστοιχοῦσι πρὸς 852 πεζούς, ἐνῷ ἐν Γερμανίᾳ ἑκατὸν ἱππεῖς πρὸς 935 πεζούς· ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Ἱσπανίᾳ εἶναι τὸ ⅙ τοῦ Πεζικοῦ· ὁ Ναπολέων κατεβίβαζεν αὐτὸ ἐπὶ τῶν Πυρηναίων καὶ τῶν Ἄλπεων μέχρι τοῦ 1)20. Τὸ Μηχανικὸν ἐν Γαλλίᾳ εἶναι τὸ 1)23, ἐν Γερμανίᾳ τὸ 1)28, ἐν Δανίᾳ τὸ 1)13, ἐν Ρωσσίᾳ τὸ 1)48, ἐν Ἰταλίᾳ τὸ 1)45 κ.λ. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἀναλογία, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν ὑποχρεωτικῶς οἱ κανόνες τῆς Τακτικῆς τοῦ πολέμου εἰς τὰ κύρια Σώματα δὲν ἐτηρήθη πάντοτε, διὰ τὸν λόγον μάλιστα τοῦτον, καὶ ὁ μέγας Ναπολέων ἔλεγεν ὅτι ἡ Τακτικὴ τοῦ πολέμου ἀλλάσσει κατὰ δεκαετίαν, τὸ ἀξίωμα δὲ τοῦτο κατὰ περίεργον σύμπτωσιν ἐπηλήθευσε μεταξὺ τῶν πολέμων τοῦ 1859 καὶ 1870. Προσέθηκεν ἔτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων κύριος Πετιμεζᾶς, ὅτι ὀφείλομεν ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν λογικῶς κρίνωμεν, νὰ λαμβάνωμεν ἀκριβῶς τὰς ἀναλογίας, τὰς ὁποίας τηροῦσι τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη. Ἐρωτῶ, ἐτηρήθη ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀρχὴ αὕτη εἰς τοὺς ἄχρι τοῦδε στρατιωτικοὺς ὀργανισμούς; Βεβαίως οὐχὶ, ὡς αὐτὰ τὰ πράγματα μαρτυροῦσιν. Ἀλλ’ ἐνῶ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀκριβοῦς τηρήσεως τῶν ἀναλογιῶν τούτων, φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπομακρυνώμεθα καὶ κατὰ πολὺ ἀπ’ αὐτῶν διὰ τὰ Ὅπλα ταῦτα. Ἀφοῦ λοιπὸν αἱ ἀναλογίαι αὗται δὲν ἐτηρήθησαν καὶ δὲν τηροῦνται πάντοτε δι’ οὓς λόγους προεξέθηκα, πῶς θέλετε νὰ τηρηθῇ διὰ τὴν χωροφυλακὴν, ἥτις, ὡς καὶ αὐτὸ τὸ ὄνομα δηλοῖ, προώρισται διὰ τὴν φύλαξιν τῆς χώρας; Ἀλλ’ ἵνα μὴ ὑποθέσωσί τινες, ὅτι ἡ προτεινομένη αὔξησις τῆς χωροφυλακῆς δύναται νὰ παραβλάψῃ τὸν στρατὸν εἴτε ἐν εἰρήνῃ εἴτε ἐν πολέμῳ, θέλω ἐξετάσει τὸ ζήτημα καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν. Τίνες κατατάσσονται εἰς τὴν χωροφυλακήν; Κατατάσσονται εἰς αὐτὴν, συμφώνως πρὸς τὸν Νόμον, οἱ διανύσαντες τὴν ἐν τῷ στρατῷ ὑποχρέωσίν των, ὥστε οὐδεμία δύναται νὰ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὴν στρατολογίαν. Παραμένοντες δ’ οὗτοι, ἀνακατατασσόμενοι, διέρχονται, ὡς ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα, ἐν αὐτῇ τὸν χρόνον τῆς ἐφεδρείας, καὶ ἐξακολουθοῦσι κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπηρετοῦντες εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο καὶ ἐν τῇ κατηγορίᾳ τῶν ἐθνοφρουρῶν διατελοῦντες. Ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν οὐδεμία προσγίγνεται βλάβη, οὔτε εἰς τὸν στρατὸν, οὔτε εἰς τὸ Κράτος· διότι τί δύναται νὰ κωλύσῃ ἡμᾶς ἐν ὥρᾳ πολέμου νὰ πέμψωμεν Σῶμά τι συγκροτούμενον ἐκ τῶν νεωτέρων κατὰ τὴν ἡλικίαν χωροφυλάκων, ὅπως ἔπραξε τοῦτο ἄλλοτε ἡ Γαλλία, καὶ ὅπερ προὐτίθετο νὰ πράξῃ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπιστράτευσιν ἕνεκα τῶν καταταχθέντων ἐν αὐτῇ ἐπιστράτων, καὶ ὅπως τελευταῖον ἔπραξε καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος; Καὶ δὲν δύναται ἆρά γε τὸ Σῶμα τοῦτο νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν του ἐν πολέμῳ, ὅπως καὶ ὁ λοιπὸς στρατὸς, ἀφοῦ ὡς γνωστὸν εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο κατατάσσονται ὡς ἐπὶ τῷ πλεῖστον ἐθελονταὶ ἐκ τῶν πολεμικωτέρων Ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος, οἵτινες ὅσας δήποτε καὶ ἂν ἔχωσι κακὰς ἕξεις ἐν εἰρήνῃ, ἔχουσιν ἀρκούντως ἀνεπτυγμένην τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν, ἵνα μὴ φανῶσιν ὑποδεέστεροι τῶν ἄλλων στρατιωτῶν ἐν πολέμῳ; Καὶ δὲν δύνανται ὡσαύτως, ἐν περιπτώσει ἐκστρατείας, οἱ εἰς τὴν χωροφυλακὴν ὑπηρετοῦντες ἐθνοφρουροὶ νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον αὐτῶν πρὸς φρούρησιν τῆς χώρας, ὅπως καὶ οἱ λοιποὶ ἐθνοφρουροὶ, ἀφοῦ καὶ ἄσκησιν μείζονα τῶν ἐθνοφρουρῶν θὰ ἔχωσι, πολυετῶς ὑπηρετοῦντες, καὶ ὑπὸ πειθαρχίαν θὰ διατελῶσι καλλιτέραν; Τὴν αὔξησιν τῆς χωροφυλακῆς, ἀνομολογῶ ἐν εἰλικρινείᾳ, δὲν ἐζήτησα χάριν αὐτῆς, ἀλλὰ πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνάγκης τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἔστω δὲν θέλετε τὴν αὔξησιν αὐτῆς δι’ ἕνα ἢ ἄλλον λόγον, συστήσατε πολιτοφυλακὴν πρὸς συνοδίαν τῶν δημοσίων Εἰσπρακτόρων, καὶ τὰς ἄλλας παραπλησίας ὑπηρεσίας, κάμετε κλητῆρας, κάμετε ὅ,τι θέλετε· ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ ἀπαλλάξατε τὸν στρατὸν ἀπὸ τῶν ξένων πρὸς τὸ ἔργον αὐτοῦ ὑπηρεσιῶν, αἵτινες, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, οὐ μόνον διαφθείρουσι τὸν στρατὸν, ἀλλὰ καὶ παριστῶσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἀπεχθῆ καὶ ἐπίπονον εἰς τὰς ὄψεις τῶν στρατευσίμων, καθιστῶσι δυσχερῆ καὶ προβληματικὴν τὴν προσωπικὴν τοῦ πολίτου ὑποχρέωσιν. Αὗται δὲ ὑπῆρξαν, σχεδὸν πάντοτε, αἱ αἰτίαι τῶν πολλάκις ἐπιῤῥιφθεισῶν κατὰ τοῦ στρατοῦ μομφῶν, καὶ τῶν ἐνίοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀκουσθεισῶν δυσμενῶν περὶ αὐτοῦ κρίσεων.

§3Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§4Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι, νομίζω, ἐπιτετραμμένον καὶ εἰς ἐμὲ, ἂν καὶ δὲν ἦμαι πολεμικὸς κατὰ θεωρίαν καὶ τέχνην, νὰ ὁμιλήσω κἀγὼ, ὡς ὡμίλησαν οἱ κύριοι Ἀθ. Πετιμεζᾶς καὶ Λεωνίδας Δηλιγεώργης προκειμένου λόγου περὶ ἐκπαιδεύσεως στρατιώτου ἐν τῇ σημερινῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ἐπικαλοῦμαι μαρτυρίας ἐξόχων περὶ ἐκπαιδεύσεως στρατιώτου στρατηγῶν τῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης, ἀλλὰ τοὺς τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος στρατηγοὺς Ξενοφῶντα καὶ Τυρταῖον. Ὁ Ξενοφῶν εἰς τὰ ἀπομνημονεύματά του ἀποκαλεῖ καὶ θεωρεῖ ἄριστον στρατὸν ἐκεῖνον, ὅστις μάθει διατί μάχεται ἐν πολέμῳ· καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ στρατὸς, ὅστις γνωρίζει τὸ, διατί μάχεται, διαπρέπει, ἀριστεύων ἐν πολέμῳ καὶ χειρισμῷ τῶν ὅπλων, καὶ ἐπὶ πάσης ἄλλης ἀσκήσεως, ἐχούσης βάσιν τὴν φυσικὴν ἀνδρείαν. Τὴν τοῦ Ξενοφῶντος γνώμην ἐπεβεβαίωσε καὶ ὁ Τυρταῖος ποιητὴς Ἀθηναῖος μικρόσωμος καὶ χωλὸς σταλεὶς εἰς Σπάρτην ἐξ Ἀθηνῶν, τῇ αἰτήσει τῆς Σπαρτιατικῆς Ἐφορείας, ὅπως ἐκπαιδεύσῃ τοὺς τότε ἀνδρείους κατὰ φύσιν Σπαρτιάτας, κατὰ θεῖον χρησμὸν, ὡς διηγεῖται ἐν τῷ λόγῳ ὁ Λυκοῦργος ῥήτωρ κατὰ Λεωκράτους τῆς παλαιᾶς Ἀθήνας, ὃν ὅμως οἱ Σπαρτιᾶται μετὰ τὴν εἰς Σπάρτην ἄφιξιν τοῦ Τυρταίου, ἰδόντες αὐτὸν μικρόσωμον καὶ χωλὸν, ἐπαραπονέθησαν πρὸς τοὺς τότε ἄρχοντας τῶν Ἀθηνῶν, ἐκλαβόντες τὴν ἀποστολὴν τοῦ τοιούτου μικροσώμου καὶ χωλοῦ ἀνθρώπου, ὡς στρατηγοῦ ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀνδρείων Σπαρτιατῶν, περιφρόνησιν. Ἀλλὰ παραχρῆμα οἱ ἄρχοντες Ἀθηναῖοι ἀπήντησαν εἰς τοὺς ἐφόρους τῆς Σπάρτης, ὅτι ἡ Ἐφορεία τῆς Σπάρτης δὲν ἐζήτησεν ἀπὸ τοὺς ἄρχοντας τῶν Ἀθηνῶν νὰ τοὺς στείλωσι χειροδύναμον ἀθλητὴν, ἀλλὰ νοῦν στρατιωτικόν, ὅν περ εὐδοκίμως κατέχει ὁ σταλεὶς Τυρταῖος, καὶ δύναται ἐντὸς ὀλίγου χρόνου νὰ μεταδώσῃ τὰς γνώσεις του καὶ ἐμφυτεύσῃ πᾶσαν στρατιωτικὴν ἀρετὴν εἰς τοὺς ἀνδρείους Σπαρτιάτας, καὶ ἀποκαταστήσῃ αὐτοὺς ἀλκιμωτέρους τῶν ἀντιπάλων των Μεσσηνίων, καὶ οὕτω τῳόντι ἤρξατο τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν Λακεδαιμονίων διὰ τῶν ἑξῆς ἐλεγείων, καὶ ἀποκατέστησεν αὐτοὺς ἀριμανείους ἀπέναντι τῶν Μεσσηνίων, τοὺς ὁποίους κατὰ Κράτος κατετρόπωσαν ἐν πολέμῳ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Λυκοῦργος: Τοιγαροῦν οὕτως ἦσαν ἄνδρες σπουδαῖοι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ οἱ τότε τὴν πόλιν οἰκοῦντες, ὥστε τοῖς ἀνδρειοτάτοις Λακεδαιμονίοις ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις πολεμοῦσι πρὸς Μεσσηνίους ἀνεῖλεν ὁ Θεὸς παρ’ ἡμῶν ἡγεμόνα λαβεῖν, καὶ νικήσειν τοὺς ἐναντίους. Καίτοι, εἰ τῶν ἀφ’ Ἡρακλέους γεγεννημένων, οἴ ἀεὶ βασιλεύουσιν ἐν Σπάρτῃ, τοὺς παρ’ ὑμῶν ἡγεμόνας ἀμείνους ὁ Θεὸς ἔκρινε, πῶς οὐκ ἀνυπέρβλητον χρὴ τὴν ἐκείνων ἀρετὴν νομίζειν. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τῶν Ἑλλήνων, ὅτι Τυρταῖον στρατηγὸν ἔλαβον παρὰ τῆς πόλεως, μεθ’ οὗ καὶ τῶν πολεμίων ἐκράτησαν, καὶ τὴν περὶ τοὺς νέους ἐπιμέλειαν συνετάξαντο, οὐ μόνον εἰς τὸν παρόντα κίνδυνον, ἀλλ’ εἰς ἅπαντα τὸν αἰῶνα βουλευσάμενοι καλῶς; Κατέλιπε γὰρ αὐτοῖς ἐλεγεῖα ποιήσας, ὧν ἀκούοντες παιδεύονται πρὸς ἀνδρείαν. Καὶ περὶ τοὺς ἄλλους ποιητὰς οὐδένα λόγον ἔχοντες περὶ τοῦτον οὕτω σφόδρα ἐσπουδάκασιν, ὥστε νόμον ἔθεντο, ὅταν ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκστρατευόμενοι ὦσι, καλεῖν ἐπὶ τὴν τοῦ Βασιλέως σκηνὴν ἀκουσομένους τῶν Τυρταίου ποιημάτων ἅπαντας, νομίζοντες οὕτως ἂν αὐτοὺς μάλιστα πρὸ τῆς Πατρίδος ἐθέλειν ἀποθνήσκειν. Χρήσιμον δ’ ἐστὶ καὶ τούτων ἀκοῦσαι τῶν ἐλεγείων, ἵν’ ἐπίστησθε οἷα ποιοῦντες εὐδοκίμουν παρ’ ἐκείνοις. Τεθνάμεναι γὰρ καλὸν ἐπὶ προμάχοισι πεσόντα ἄνδρ’ ἀγαθὸν, περὶ ᾗ πατρίδι μαρνάμενον. Τὴν δ’ αὐτοῦ προλιπόντα πόλιν καὶ πίονας ἀγροὺς πτωχεύειν, πάντων ἔστ’ ἀνιηρότατον, πλαζόμενον σὺν μητρὶ φίλῃ καὶ πατρὶ γέροντι, παισίτε σὺν μικροῖς, κουριδίῃ τ’ ἀλόχῳ. Ἐχθρὸς μὲν γὰρ τοῖσι μετέσσεται, οὕς κεν ἵκηται, χρησμοσύνῃ τ’ εἴκων καὶ στυγερῇ πενίῃ· αἰσχύνει τε γένος, κατὰ δ’ ἀγλαὸν εἶδος ἐλέγχει· πᾶσα δ’ ἀτιμίη καὶ κακότης ἕπεται. Εἶθ’ οὕτως ἀνδρός τοι ἀλωμένου οὐδεμί’ ὤρη γίγνεται, οὐδ’ αἰδὼς εἰσοπίσω τελέθει. Θυμῷ γῆς περὶ τῆσδε μαχώμεθα, καὶ περὶ παίδων θνήσκωμεν, ψυχέων μηκέτι φειδόμενοι, ὦ νέοι, ἀλλὰ μάχεσθε παρ’ ἀλλήλοισι μένοντες· μηδὲ φυγῆς αἰσχρᾶς ἄρχετε, μηδὲ φόβου, ἀλλὰ μέγαν ποιεῖτε καὶ ἄλκιμον ἐν φρεσὶ θυμόν· μηδὲ φιλοψυχεῖτ’ ἀνδράσι μαρνάμενοι· τοὺς δὲ παλαιοτέρους, ὧν οὐκέτι γούνατ’ ἐλαφρὰ, μὴ καταλείποντες φεύγετε τοὺς γεραιούς· αἰσχρὸν γὰρ δὴ τοῦτο, μετὰ προμάχοισι πεσόντα κεῖσθαι πρόσθε νέων ἄνδρα παλαιότερον, ἤδη λευκὸν ἔχοντα κάρη, πολιόν τε γένειον, θυμὸν ἀποπνείοντ’ ἄλκιμον ἐν κονίῃ, αἱματόεντ’ αἰδοῖα φίλαις ἐνὶ χερσὶν ἔχοντα· αἰσχρὰ τά γʹ ὀφθαλμοῖς καὶ νεμεσητὸν ἰδεῖν, καὶ χρόα γυμνωθέντα. Νέοισι δὲ πάντ’ ἐπέοικεν, ὄφρ’ ἐρατῆς ἥβης ἀγλαὸν ἄνθος ἔχῃ· ἀνδράσι μὲν θηητὸς ἰδεῖν· ἐρατὸς δὲ γυναιξί ζωὸς ἐὼν, καλὸς δ’ ἐν προμάχοισι πεσών. Ἀλλά τις εὖ διαβὰς μενέτω ποσὶν ἀμφοτέροισι στηριχθεὶς ἐπὶ γῆς, χεῖλος ὀδοῦσι δακών. Διὰ τῆς διδασκαλίας ταύτης καὶ καθημερινῆς ἐκ στήθους ἀπαγγελίας τῶν ἐλεγείων τούτων παρὰ τῶν νέων Λακεδαιμονίων ἐν ὀλίγῳ χρονικῷ διαστήματι ἐγένοντο ἀλκιμώτεροι στρατιῶται τῶν Μεσσηνίων, καθὸ ἐγνώρισαν διατί μάχονται, καὶ ἐντιμότερον πάντων νὰ πίπτωσι νεκροὶ ὑπὲρ τῆς πατρίδος μαχόμενοι. Ὡς καὶ ὁ μέγας ποιητὴς τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος Ὅμηρος μᾶς διδάσκει διὰ στόματος καὶ φωνῆς τοῦ Ἕκτορος εἰς τὸ νὰ ἀμυνώμεθα ὑπὲρ πατρίδος ταῦτα: Εἷς οἰωνὸς ἄριστος ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης. Ἀλλὰ μάχεσθ’ ἐπὶ νηυσὶ διαμπερές. Ὃς δέ κεν ὑμέων βλήμενος ἠὲ τυπεὶς, θάνατον καὶ πότμον ἐπίσπῃ, τεθνάτω! Οὔ οἱ ἀεικὲς ἀμυνομένῳ περὶ πάτρης τεθνάμεν· ἀλλ’ ἄλοχός τε σόη καὶ νήπια τέκνα, καὶ κλῆρος καὶ οἶκος ἀκήρατος, εἴ κεν Ἀχαιοὶ ἵκωνται σὺν νηυσὶ φίλην ἐς Πατρίδα γαῖαν. Οὐχ ἧττον, καὶ πρὸ πάσης μαθήσεως, ἐξυμνεῖτο καὶ ἡ φυσικὴ ἀνδρεία τῶν πολεμιστῶν, ὡς ὁ Ὅμηρος θέτει εἰς τὸ στόμα τοῦ Νέστορος, πρὸς διδασκαλίαν τῶν βροτῶν, λέγων: Οὐ γάρ πω τοίους ἴδον ἀνέρας, οὐδὲ ἴδωμαι, οἵ Πειρίθοον τε, Δρύαντά τε, ποιμένα λαῶν, Καινέα τ’ Ἐξάδιόν τε καὶ ἀντίθεον Πολύφημον, Θησέα τ’ Αἰγείδην, ἐπιείκελον ἀθανάτοισι. Κράτιστοι δὴ κεῖνοι ἐπιχθονίων τράφεν ἀνδρῶν· κράτιστοι μὲν ἔσαν καὶ κρατίστοις ἐμάχοντο φηρσὶν ὀρεσκῴοισι, καὶ ἐκπάγλως ἀπόλεσσαν. Καὶ ὁ Πλούταρχος ἐκθειάζει τὴν ἀνδρείαν τοῦ Θησέος, ὅστις ἐφόνευσε τὸν Περιφήτην τῆς Ἐπιδαυρίας, εἰς δὲ τὸν Ἰσθμὸν ἐφόνευσε τὸν Σίνιν τὸν Πιτυοκάμπτην, καθ’ ὃν τρόπον αὐτὸς πολλοὺς ἐφόνευεν, «οὔτε μελετήσας τοιαῦτα ἔργα, οὔτε ἕξιν ἔχων αὐτῶν, ἀλλὰ δείξας, ὅτι ἡ ἀληθὴς ἀνδρεία νικᾷ καὶ τέχνην καὶ ἄσκησιν». Ἐφόνευσε τὴν λεγομένην Φαιὰν γυναῖκα, μετερχομένην τὸν λῃστρικὸν βίον, φονικὴν καὶ ἀκόλαστον οὖσαν, καὶ κατοικοῦσαν ἐν Κρομμυῶνι Μεγάρων, καὶ ἐπονομασθεῖσαν ἀγροιόχοιρον διὰ τὸ ἦθος καὶ τὸν τρόπον τοῦ βίου της. Ἐμπρὸς δὲ τῆς Μεγαρίδος ἔῤῥιψε κατὰ πετρῶν καὶ ἐθανάτωσε τὸν Σκείρωνα, εἰς δὲ τὴν Ἐλευσῖνα ἐπάλαισε πρὸς τὸν ἐξ Ἀρκαδίας Κερκύονα καὶ τὸν ἐφόνευσε, καὶ ὀλίγον δὲ προχωρήσας ἐθανάτωσε τὸν Προκρούστην Δαμάστην, βιάσας τὸ σῶμα αὐτοῦ νὰ ἐξισωθῇ πρὸς τὴν κλίνην του, ὡς ἐβίαζεν ἐκεῖνος τοὺς ξένους. Ταῦτα δὲ πράττων, ἐμιμεῖτο τὸν Ἡρακλέα, ὅστις, ἀποκρούων τοὺς προσβάλλοντας αὐτὸν διὰ τῶν ἰδίων τρόπων καθ’ οὕς τὸν ἐπολέμουν, ἐθυσίασε μὲν τὸν Βούσιριν, ἐφόνευσε δὲ διὰ πάλης τὸν Ἀνταῖον, διὰ μονομαχίας δὲ τὸν Κύκνον, καὶ τὸν Τέρμερον, θραύσας τὴν κεφαλήν του, ἐξ οὗ λέγεται ὅτι ὠνομάσθη καὶ τὸ «τερμέρειον κακόν»· διότι, ὡς φαίνεται, ὁ Τέρμερος ἐθανάτου τοὺς ξένους, κτυπῶν αὐτοὺς μὲ τὴν κεφαλήν του· οὕτω καὶ ὁ Θησεὺς ἐπήρχετο κατὰ τῶν πονηρῶν καθ’ ὃν τρόπον αὐτοὶ κατ’ ἄλλων μετεχειρίζοντο, καὶ δικαίως αὐτοὺς θανατῶν διὰ τῶν τρόπων τῆς ἀδικίας των. Ταῦτα πάντα διηγούμενος εἰς ὑμᾶς δὲν ἐννοῶ νὰ ἀπομακρυνθῶμεν καὶ τῆς πολεμικῆς ἐπιστήμης τοῦ σημερινοῦ 19ου αἰῶνος, καὶ ἐπὶ τούτου εἶμαι τῆς γνώμης νὰ προσκαλέσωμεν ἐκ τῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης στρατηγοὺς διαπρέψαντας, καὶ βαπτισθέντας εἰς τὸ αἷμα καὶ εἰς τὰς φλόγας τοῦ πολεμικοῦ πυρὸς, ὅπως ἐκπαιδεύσωσι τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν, καὶ ἂς ἀφήσωμεν τὸν ἐγωϊσμὸν, καὶ ἂς μιμηθῶμεν τοὺς ἀρχαίους Λακεδαιμονίους ἀνδρείους, ὅταν ἐγνώρισαν, ὅτι τοῖς ἔλιπεν ἐπιστημονικὴ στρατιωτικὴ μάθησις, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν ἀπὸ τὸν Τυρταῖον στρατηγὸν τῶν Ἀθηναίων, καὶ νὰ ἐπιβληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε δραστηρίως νὰ σπεύσῃ περὶ ἀνευρέσεως στρατηγοῦ καταλλήλου πρὸς ἐκπαίδευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, διότι ὁ καιρὸς κατεπείγει, καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ πάθῃ, ὅ,τι ἔπαθεν κατὰ τὸ 1878. Τῶν φρονίμων ὀλίγα.

§5Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατόπιν τῆς χθεσινῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἀναιρέσω τινάς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέφερε, διὰ νὰ πεισθῇ ὁ ἴδιος τοὐλάχιστον, ὅτι ὅσα χθὲς εἶπε περὶ θητείας καὶ περὶ Ὀργανισμοῦ ἦσαν ἐντελῶς ἀνακριβῆ. Ἐν πρώτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς, τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι ὁ διοργανισμὸς τοῦ 1880 ὑπαινίσσεται τὴν μονοετῆ θητείαν, καὶ ὅτι ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς, δὲν ἠθέλησα νὰ θίξω τὸ ζήτημα, καὶ ἐπανέφερον τὴν τριετῆ, φοβούμενος μήπως ἡ ἐπιστρατεία ἐμποδισθῇ. Ὅσοι ἐλάβετε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ 1880, δυνατὸν νὰ ἐνθυμῆσθε τί ἐγένετο· τὸ ζήτημα τῆς θητείας οὐδόλως ἦλθε, δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία διάταξις περὶ τούτου εἰς τὸν Ὀργανισμὸν ἐκεῖνον, ἐγένετο μόνον λόγος περὶ ἐθελουσίας κατατάξεως εἰς τοὺς Εὐζώνους καὶ εἰς τὴν Χωροφυλακήν. Ὥστε δὲν ἐννοῶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ ἐπέδωκε τὴν αἰτίασιν, ὅτι ἔκτοτε ἐλειτούργει ἡ μονοετὴς θητεία, καὶ ὅτι ἐγὼ, ἐλθὼν εἰς τὰ πράγματα καὶ ἀναγνωρίζων τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ θεσμοῦ, δὲν ἐζήτησα νὰ ἄρω ἢ τροπολογήσω τὸν θεσμὸν αὐτόν. Κατόπιν τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀναγνωρίζει τὴν κατὰ μεγαλειτέρας μονάδας σύνταξιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ὅτι εἰς τοῦτο δύναται νὰ προβῇ, δυνάμει τοῦ τελευταίου Ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Νομίζω, ὅτι εἰς τοῦτο ἠπατήθη· ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ τοῦ 1882 ῥητῶς καὶ καθαρῶς ἀναγράφει τὴν αὐθυπαρξίαν τῶν σωμάτων, τὴν αὐθυπαρξίαν τῶν ταγμάτων τοῦ Μηχανικοῦ, τοῦ Πεζικοῦ, τῶν Εὐζώνων, τοῦ Ἱππικοῦ. Δὲν ἐννοῶ πῶς, ἐνῶ ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς, ὁ λειτουργῶν πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συνέταξεν, ἐλησμονήθη ἐπὶ τοσοῦτον, καὶ νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δύναται νὰ συστήσῃ συντάγματα, ἐνῷ ὁ Νόμος οὐδεμίαν περὶ αὐτοῦ μνείαν ποιεῖται. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπλανήθη ἐκ μιᾶς διατάξεως τοῦ Νόμου, τοῦ 18 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει). Ἄν νομίζῃ, ὅτι συγκέντρωσις ταγμάτων στρατιωτικῶν διαφόρων ὅπλων ἀποτελεῖ τὸ στοιχεῖον τῆς τακτικῆς μονάδος, λυποῦμαι πολὺ διὰ τὸν τίτλον, τὸν ὁποῖον φέρει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὥστε βλέπετε, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἦτο ἀνακριβής· ἐκ τῆς ἀνακριβείας αὐτῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὠφελήθην κατὰ τοῦτο, ὅτι μελετᾷ νὰ συστήσῃ μόνον συντάγματα εἰς τὸ Μηχανικὸν καὶ Πυροβολικόν, οὐχὶ εἰς τὸ Πεζικόν. Ἄν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἐπιβεβαιοῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, μελετᾷ νὰ συντάξῃ μόνον τὸ Μηχανικὸν καὶ Πυροβολικὸν κατὰ συντάγματα, τὸ δὲ Πεζικὸν ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει, ὀφείλω, κύριοι, νὰ ὁμολογήσω μετὰ μεγάλης μου λύπης, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν παραγνωρίζει τὴν πολιτικὴν θέσιν του, καὶ παραγνωρίζει αὐτὴν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ν’ ἀρνῆται ὅ,τι δὲν ἀρνεῖται καὶ ὁ κοινότερος στρατιώτης, ἀρνεῖται, ὅτι στρατὸς δὲν εἶναι ἄλλο ἢ τὰ ἐπικουρικὰ ὅπλα, ἐνῶ στρατὸς δὲν εἶναι τὰ ἐπικουρικὰ ὅπλα, ἀλλὰ τὸ Πεζικὸν, αὐτὸ εἶναι ὁ ἀληθὴς στρατός. Ἀλλὰ δὲν μοὶ φαίνεται παράδοξον, διότι ὁ τίτλος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περιβάλλει ἄνθρωπον ἐν πολιτικῇ χλαμύδι· δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀκούσητε ἐκ στόματος Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι πρόκειται νὰ συντάξῃ κατὰ συντάγματα τὸν στρατὸν τῆς χώρας μόνον διὰ τὰ ἐπικουρικὰ ὅπλα. Καὶ ποῦ βασιζόμενος ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ προτείνῃ τοιαύτας ἰδέας;

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο· εἶπον τὸ ἐναντίον· εἶπον ὅτι θὰ σχηματισθῶσι συντάγματα Πεζικοῦ εὐθὺς, ὡς ἡ ἐπασχολοῦσα αὐτὸ ἐργασία ἐπιτρέψῃ τὴν πρὸς τοῦτο συγκέντρωσιν ἱκανῆς δυνάμεως.

§7ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἂν ὑφίσταται ἀνάγκη τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ κατὰ συντάγματα, τὴν ἀνάγκην ταύτην ἔχει τὸ Πεζικὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ στρατὸς, καὶ ἔχει τὴν ἀνάγκην ταύτην τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον εἶναι δυστυχῶς τὸ μᾶλλον παρημελημένον. Συνεστήθησαν τὰ ἄλλα ὅπλα, ἀλλὰ ταῦτα ἔχουσι προστασίας μεγάλας· μὲ φέρει εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος κάμνει διακρίσεις μεταξὺ τῶν διαφόρων ὅπλων. Καὶ ἐὰν ἐπόνει τὸν στρατὸν, ἐπόνει τὸν τόπον του, ὡς ὤφειλε κατ’ ἐξαίρεσιν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πονῇ τὸν στρατὸν, δὲν ἔπρεπε νὰ κάμνῃ τοιαύτας διακρίσεις, διότι μάλιστα τὸ ὅπλον τοῦ Πεζικοῦ ἔχει ἀνάγκην σπουδαιοτέρας ἐκπαιδεύσεως, διότι εἶχε τὴν ἀτυχίαν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους, νὰ μὴ ἔχῃ σχολὴν διὰ νὰ ἐξέρχωνται ἐξ αὐτῆς οἱ ἀξιωματικοί του, ὡς ἐξέρχονται οἱ τῶν ἄλλων ὅπλων. Ἀλλ’ εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ ἡ κατὰ συντάγματα σύνταξις τῶν ἐπικουρικῶν ὅπλων, ὅταν ὁ κυρίως στρατὸς, τὸ Πεζικὸν, ἦναι ἀνεπαρκὴς, ἐλεεινὸς, ἀνεκπαίδευτος; Ποῦ ἠκούσθη, εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου, εἰς τοὺς ἀντίποδας αὐτοὺς ἐάν ποτε ἐκερδήθησαν μάχαι ἢ ἐγένοντο ἐκστρατεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἐστέφθησαν ἂν ὄχι διὰ νίκης, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἄνευ καταστροφῆς, ἄνευ τοῦ ὅπλου τοῦ Πεζικοῦ; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐξήνεγκε τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ εὑρεθῶ εἰς δύσκολον θέσιν ἀπέναντι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία φρονεῖ, ὅτι ἀσπάζεται τὴν ἰδέαν τῆς μονοετοῦς θητείας, καὶ ὅτι θὰ εὑρεθῶ εἰς πλήρη ῥῆξιν μετ’ αὐτῆς. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ὤφειλε ποτὲ ν’ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὤφειλε μόνον νὰ τὸν ἀπασχολήσῃ ἓν μόνον, νὰ ἦναι εἰς τὸ μέλλον συνεπὴς πρὸς αὑτὸν, διότι ἄλλοτε ἦτο ἔνθερμος θιασώτης τῆς τριετοῦς θητείας, σήμερον δὲ εἶναι ὑπὲρ τῆς μονοετοῦς. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι κατ’ ἀνάγκην δὲν δέχεται τὴν κατὰ σύνταγμα σύνταξιν, διότι ἡ προσέλευσις τῶν ἐθελοντῶν εἰς τὴν Χωροφυλακὴν καθίσταται δύσκολος μεθ’ ὅλην τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας των· ὥστε δὲν φρονεῖ, ὅτι ἡ κατὰ σύνταγμα σύνταξις τοῦ στρατοῦ δύναται νὰ ὠφελήσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ, διότι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην, εἴτε ὄντος τοῦ στρατοῦ κατὰ συντάγματα, εἴτε κατὰ τάγματα, νὰ τὸν ἔχῃ διαρκῶς διαμοιρασμένον. Δὲν φρονῶ, ὅτι εἰς τὰς κρίσεις αὐτοῦ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶναι ἀκριβής· διότι, ἐνῶ ἔχει τὸ ἐλάττωμα ὁ κ. Τρικούπης νὰ ἦναι Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχει τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι εἶναι Πρωθυπουργός, καὶ ἔχων αὐτὸ τὸ μέγα πλεονέκτημα, ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ εἰσαγάγῃ νομοθετήματα τοιαῦτα, δι’ ὧν νὰ περικόψῃ σπουδαίως τὴν ἐργασίαν τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας τῆς χώρας. Καὶ ἐν πρώτοις, κύριοι, αἱ πολλαὶ φυλακαὶ τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι ἀπασχολοῦσι πολλὰς χιλιάδας ὁπλιτῶν, ἡ φυγοδικία, ἡ ὁποία ἀπασχολεῖ πολλοὺς στρατιώτας τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, αἱ προφυλακίσεις, αἱ ὁποῖαι αὐξάνουν τὴν φυγοδικίαν, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας ὁ ἐγκληματίας, εἴτε διὰ πλημμέλημα, εἴτε διὰ κακούργημα δὲν προσέρχεται εἰς τὴν Δικαιοσύνην, φοβούμενος αὐτήν· καὶ τὰ μέτρα ταῦτα ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς Πρωθυπουργὸς, ὑποστηριζόμενος ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ἔθνους, νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ἠδύνατο νὰ λάβῃ μέτρα μεγαλείτερα ὄχι πλέον μόνον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν· ἂς ἐξεύρῃ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ φρουρῆται ὁ Τόπος ἄλλως ἢ σήμερον, ἂς εὕρῃ ἐνοικιαστὰς τῶν φόρων καὶ ἄλλα μέσα, ἀλλὰ τέλος πάντων νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν στρατὸν ἀπὸ τὰς ξένας αὐτῷ ὑπηρεσίας. Καὶ εἶχε τὰ μέσα, εἶχε τὴν δύναμιν, εἶχε τὴν εὐκαιρίαν πρὸς τοῦτο, καὶ δύναται νὰ ὁμολογήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οὐδέποτε Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τοιαύτας περιστάσεις εἰς ὁποίας ἡ σημερινὴ, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη μέχρι πρὸ ὀλίγου καιροῦ ὑπὸ τῶν ⅔ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὴν δύναμιν αὐτὴν, ἥτις ἐκ τῶν περιστάσεων ἐδόθη αὐτῷ, κατηνάλωσεν εἰς τετριμμένα ζητήματα, εἰς ἀναγραφὴν ἰσοζυγίου Προϋπολογισμοῦ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἰδέας, ἡ ὁποία δύναται νὰ ὠφελήσῃ τὸν Τόπον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὰ τάγματα κατακερματισμένα εἰς τὰς διαφόρους πόλεις τῆς Πελοποννήσου, εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ εἰς τὰ μεσημβρινώτερα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ὅπου δύναται δι’ ἑνὸς μόνου τάγματος νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἀστυνομίας, ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ, ὥστε ὁ στρατὸς νὰ μένῃ ἐκπαιδευόμενος παρὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, καὶ εἶχεν εὔκολα τὰ μέσα· δὲν εἶχεν ἢ νὰ ἀνεγείρῃ ὅ,τι ἀνηγείραμεν ἀπὸ 3 ἐτῶν ἐνταῦθα, ὅπου στρατωνίζονται οἱ ἄνδρες· καὶ ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὴν ἕδραν τοῦ Μηχανικοῦ ἐνταῦθα, ἔπρεπε νὰ τὴν ἔχῃ παρὰ τὴν Λάρισσαν, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ ἥμισυ τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, ὅπου νὰ ἐκπαιδεύωνται. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶπεν ἐσφαλμένως, ὅτι ἐκ περιτροπῆς πρέπει νὰ ἔρχωνται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ ὅτι τῷ παρετήρησα, ὅτι δυστυχῶς ἡ πολιτικὴ εἰσῆλθεν εἰς τὸν στρατὸν διὰ τῆς μεταθέσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἐθεώρησεν ὡς συμβάλλον εἰς πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ τὸ νὰ ἔλθωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ περιτροπῆς εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἡ ἰδέα αὕτη ὡς στρατιωτικὴ εἶναι ἐντελῶς πλημμελής· σήμερον αἱ τελευταῖαι στρατιωτικαὶ ἰδέαι δὲν ἐπιτρέπουσι ποτὲ εἰς τὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἀποχωρίζεται ἀπὸ τοῦ Σώματός του· δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀλλάζῃ οὐλαμὸν ὄχι ἴλην καὶ ἰππαρχίαν, ἀλλ’ οὔτε τὸν οὐλαμὸν, ὃν διοικεῖ· διότι ἀπεδείχθη, ὅτι ὅσον οἱ ἀξιωματικοὶ γινώσκουν τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους διοικοῦν, τόσον καλλίτερον καὶ εὐστοχώτερον δύνανται οἱ στρατιῶται, παρουσιασθείσης ἀνάγκης, νὰ ἐνεργήσωσι. Τελευταῖον μάλιστα ἔφθασεν ἡ ἰδέα αὕτη καὶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ δεκανέως, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπεται, ἐν ὅσῳ διατελεῖ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον, νὰ ἀποχωρίζεται τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἀνδρῶν. Καὶ πῶς ἔρχεσθε νὰ ἀλλάξητε, κύριε ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὲ, τοιαῦτα δόγματα, καὶ νὰ εἰσάξητε ἄλλα, ἅτινα εἶναι πλήρης ἀντίφασις πρὸς τὰς στρατιωτικὰς διατάξεις; Πῶς ἐκτελεῖτε μεταθέσεις ἀξιωματικῶν ἄνευ συστάσεως τῶν σωματαρχῶν; Ἂν θέλετε νὰ μεταθέτετε τοὺς ἀξιωματικοὺς, πρέπει νὰ μεταθέτετε τὸ Σῶμά των, καὶ τοῦτο γίνεται ἀφορμὴ νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ μέτρον τῆς μετακινήσεως τοῦ στρατοῦ εἶναι ὑποχρεωτικὸν καὶ διὰ τὴν πειθαρχίαν καὶ διὰ νὰ μανθάνωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ τὸν τόπον, εἰς ὃν πρόκειται νὰ ζήσωσι καὶ νὰ πολεμήσωσιν. Αὐτὰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις εἶχον νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν· προκειμένου δὲ νὰ τελειώσῃ προσεχῶς ἡ Σύνοδος τὰς ἐργασίας της, θὰ τῷ συστήσω ἓν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἄρῃ ἀπ’ αὐτοῦ τὴν εὐθύνην, τὴν ἠθικὴν εὐθύνην, νὰ ἐπιφορτίσῃ εἰδικοὺς περὶ τούτου ἄνδρας ἀξιωματικοὺς, διὰ νὰ μελετήσωσι τὸν ἐμπρέποντα Ὀργανισμὸν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν· διότι, κύριοι, εἶναι λυπηρὸν νὰ δαπανᾷ τὸ Ἔθνος περὶ τὰ 20,000,000 κατ’ ἔτος καὶ νὰ μὴ δύνανται εὐπροσώπως οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους νὰ λέγωσιν ὅτι ἔχομεν μόνιμον στρατόν.

§8Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βεβαίως δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος διὰ νὰ ἐξετάσω ἐπισταμένως τὰ στρατιωτικὰ πράγματα, ἀλλὰ θὰ εἴπω ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν ὀλίγα τινὰ, καθ’ ὅσον μάλιστα ταῦτα συνδέονται πρὸς τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ὁ Τόπος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὑποβάλλεται εἰς δαπάνας καὶ βάρη μέγιστα· ἔχει λοιπὸν δικαίως τὴν ἀξίωσιν διὰ τοῦτο νὰ ἔχῃ στρατόν· προκειμένου δὲ νὰ μὴ ἔχῃ ἀληθῆ στρατὸν, εἶναι προτιμότερον τὸ ἔθνος ν’ ἀπαλλαχθῇ καὶ ἐκ τῶν χρηματικῶν καὶ ἐκ τῶν προσωπικῶν βαρῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποβάλλεται ἀσκόπως, ἵνα συντηρῆται αὐτὸς ὁ λεγόμενος στρατός. Δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος νὰ κρίνω περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, οὔτε περὶ τῆς θητείας, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωσιν οἱ στρατιῶται εἰς τὰ διάφορα Ὅπλα· ἀλλ’ ὡς Ἀντιπρόσωπος τοῦ Τόπου, ὡς πολιτευόμενον πρόσωπον, ἐφρόντισα νὰ συλλέξω πληροφορίας ἀπὸ εἰδικοὺς ἄνδρας, ἀπὸ τοὺς εἰδικωτέρους τέλος πάντων τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, διότι πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ἡ κατάστασις αὕτη τοῦ στρατοῦ φθάνει μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ μὴ ἔχωμεν οὔτε εἰδικοὺς στρατιωτικούς, διότι δὲν ἔχομεν στρατόν. Σήμερον οἱ στρατιωτικοὶ ὁμοφωνοῦσι, τοὐλάχιστον εἰς ἕν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι ἔχομεν στρατὸν, ὅταν οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸν ὑπηρετῶσι μόνον ἓν ἔτος. Ἑπομένως εἰς τὴν συνείδησιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τὸ ζήτημα τῆς μονοετοῦς θητείας εἶναι καταδεδικασμένον· ἓν πρᾶγμα ὅμως εἶναι, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραπονεθῇ τις, ὅτι ἐνῶ ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ καταδικάζουσιν αὐτὸ τὸ σύστημα, δὲν ἔχουσι τὸ θάῤῥος νὰ τὸ καταδικάσωσι διὰ τῆς ἱεραρχικῆς ὁδοῦ, νὰ πείσωσι τὴν ἀνωτέραν Ἀρχὴν, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς θητείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ στρατιώτας. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα συμβάντα τινὲς τῶν ἀξιωματικῶν ἔλεγον: μὲ τίνας στρατιώτας νὰ βαδίσωμεν ἡμεῖς κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, ὅστις τυχὸν ἤθελε μᾶς προσβάλει; Οἱ στρατιῶται, οὓς ὁδηγοῦμεν, εἶναι στρατιῶται ἑνὸς μηνὸς, δέκα ἡμερῶν! Τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ εἶναι σπουδαῖον· διότι τί ὠφελοῦν αἱ ὡραῖαι λέξεις, ἃς ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ λέγομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωμεν τὸν Ἑλληνισμὸν, ὅτι πρέπει νὰ πολεμήσωμεν ὑπὲρ τῆς μεγάλης ἰδέας, ὅτι τὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι αἱ κορυφαὶ τοῦ Αἵμου, ὅταν στρατὸν πράγματι δὲν ἔχωμεν; Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου σήμερον παραπονοῦνται κατὰ τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, διότι ἀφαιρεῖ καὶ τὰς χεῖρας καὶ ἐπιβάλλει καὶ μεγάλα ἔξοδα εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα· ἀλλὰ τοὐλάχιστον τ’ ἄλλα Κράτη ἔχουσι στρατὸν, καὶ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅτι εἶναι ἀρκετοὶ νὰ διεκδικήσωσι τὴν τιμὴν καὶ ὑπερασπίσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου· ἀλλ’ ἡμεῖς, ἐνῶ ὑποκείμεθα εἰς ὅλα τὰ βάρη, οὐδὲν ἔχομεν. Κατὰ τὴν τελευταίαν συγκέντρωσιν τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ σύνορα ἀνέπτυξεν, εἶπον πολλοὶ ρήτορες, ἡ Κυβέρνησις πυρετώδη δραστηριότητα· καὶ ἐγὼ δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, διότι τοῦτο εἶναι καὶ τὸ κοινότερον καθῆκον πάσης Κυβερνήσεως εἰς τοιαύτας περιστάσεις· τοῦτο μόνον λέγομεν ἡμεῖς, ὅτι δὲν ὑπῆρχε τὸ ὑλικὸν, δὲν ὑπῆρχεν ὁ στρατὸς, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἀντιμετωπίσει τὸν ἐχθρὸν εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε μᾶς προσβάλει. Καὶ διὰ τοῦτο εἴδομεν, ὅτι ἀπεστάλησαν ἐντεῦθεν ἀξιωματικοὶ τοῦ Πυροβολικοῦ μετὰ πυροβολητῶν, τοὺς ὁποίους ὠνόμασαν ἐπικούρους. Εἰς ποῖον Κανονισμὸν εὕρετε τὴν ὀνομασίαν ταύτην; Ἐστάλησαν δὲ διὰ νὰ πολεμήσωσι παρὰ τὸν πλευρὸν τῆς χωροφυλακῆς, τοῦ ἁγίου Πλαταμῶνος καὶ ἄλλων, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω. Καὶ εἰξεύρετε, κύριοι, τί ἔμαθον; Ὅτι λοχαγός τις τοῦ Πυροβολικοῦ, μεταβαίνων εἰς τὸν Βῶλον διά τινος πλοίου πολεμικοῦ, εἶπεν εἰς τὸν πλοίαρχον, δίδων εἰς αὐτὸν τὰ σπιρούνιά του: «Λάβε τὰ σπερούνιά μου, διότι ἐγὼ ἅμα ἐξέλθω εἰς τὸν Βῶλον δὲν θὰ ἔχω ἀνάγκην αὐτῶν, θὰ φορέσω τσαρούχια καὶ θὰ πολεμήσω ὡς χωροφύλαξ· ἐνδεχόμεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διατάξῃ σὲ νὰ ὁδηγήσῃς κἀμμίαν ἱππαρχίαν καὶ νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃς». Ὁ λαὸς δὲν ἠρνήθη· ὑπεβλήθη εἰς ὅλας τὰς θυσίας καὶ ὅλα τὰ βάρη· ἀλλὰ τίνα εἰσὶ τὰ ἀποτελέσματα; ὡραῖαι λέξεις μόνον λεγόμεναι ἀπὸ τοῦ 1877 περὶ μεγάλης ἰδέας, ἀντιπροσωπεύσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μορφώσεως τοῦ στρατοῦ, διαῤῥυθμίσεως τῶν πραγμάτων αὐτοῦ καὶ οὐδὲν πλέον· καὶ ἐνῶ ἐδαπανήσαμεν 350,000,000, εὑρισκόμεθα εἰς χεῖρον σημεῖον ἀπὸ ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα τῷ 1877. Κατὰ τὸν ἀριθμὸν μόνον τῶν ἀξιωματικῶν ὑπερτεροῦμεν, διότι τῳόντι ἔχομεν πλῆθος βαθμοφόρων. Ὅτε ἤμην εἰς τὴν στρατιωτικὴν Σχολὴν τῶν εὐελπίδων, ἐνθυμοῦμαι τρεῖς μόνον Ἀντισυνταγματάρχας, τὸν Σπῦρο–Μήλιον, τὸν Καρατζᾶν καὶ τὸν Τουρέτ. Ἐξέλθετε τώρα εἰς τὰς ὁδοὺς, ἵνα ἴδητε πληθὺν Ἀντισυνταγματαρχῶν· καὶ οἱ ἔνδοξοι ἐκεῖνοι Ἀντισυνταγματάρχαι εἶχον λάβει τοὺς βαθμούς των εἰς τὰ πεδία τῆς μάχης. Ἔχομεν μόνον ἀξιωματικοὺς, στρατιώτας δὲ δὲν ἔχομεν, καὶ τὸ Ἔθνος μόνον ὑποβάλλεται εἰς τὰς θυσίας. Ἀπὸ τοῦ 1877 δὲν ἀκούομεν παρὰ συζητήσεις περὶ Ὀργανισμῶν καὶ ἀναδιοργανισμῶν τοῦ στρατοῦ, εὑρισκόμεθα δὲ ἡμέραν παρ’ ἡμέραν εἰς χεῖρον σημεῖον. Παρῆλθεν ὁ καιρὸς ἐκεῖνος, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ποιήματα τοῦ Τυρταίου ἐνέπνεον τοὺς Σπαρτιάτας καὶ ἐνίκων τοὺς Μεσσηνίους· παρῆλθεν ὁ καιρὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπεκαλούμεθα τὰ κόκκαλα τοῦ Βλαχάβα. Σήμερον ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἀπηγόρευσε καὶ εἰς τὰ ἱερὰ κόκκαλα νὰ ἐξέρχωνται ἀπὸ τὰς Μονὰς, διότι σήμερον δὲν θαυματουργοῦν οὔτε αὐτὰ τὰ κόκκαλα τῶν Ἁγίων. Σήμερον πρέπει νὰ ἔχωμεν βραχίονας ὡπλισμένους· ὅπως δὲ ἡ Τακτικὴ τοῦ πολέμου μετεβλήθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, πὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος εἶναι τὸ μᾶλλον κατάλληλον νὰ πολεμήσῃ, διότι ἡ Τακτική, ἡ ἐπικρατοῦσα σήμερον, εἶναι ἐκείνη, ἣν οἱ πατέρες ἡμῶν εἶχον, πολεμήσαντες πρὸς τοὺς Τούρκους, καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι ἡ Τακτικὴ δὲν πρέπει νὰ συμβιβάζηται μὲ τὸν χαρακτῆρα ἑνὸς Ἔθνους· ἡ τελευταία δὲ Τακτικὴ εὐτυχῶς, ἡ ἐπιστημονική, ἡ ἀνεγνωρισμένη ὡς ἐκ τῶν ἐφευρέσεων καὶ τῶν τελειοποιήσεων τῶν ὅπλων, τὰ ὁποῖα μεταχειριζόμεθα, συνέπεσε νὰ συμβιβάζηται καὶ μὲ τὸν χαρακτῆρα τὸν Ἑλληνικόν· ἀλλ’ ἡμεῖς ὑπνώττομεν, καὶ θὰ παρουσιασθῇ ἴσως αὔριον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀφορᾷ τὰ καίρια συμφέροντα ἡμῶν, καὶ θὰ ἤμεθα ἐντελῶς ἀνέτοιμοι. Μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθοῦμεν, τῆς σπατάλης τῶν δημοσίων χρημάτων διὰ προσωπικοὺς λόγους, οὐχὶ μόνον δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐλευθερώσωμεν τοὺς δούλους ἡμῶν ἀδελφούς, ἀλλὰ ὑπὸ τὸ βάρος τῶν χρεῶν καὶ τῶν φόρων, ἀντὶ νὰ ἐλευθερώσωμεν ἐκείνους, θὰ ὑποδουλώσωμεν καὶ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα (εὖγε).

§9ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ πραγματευθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἰδέας συμφώνως πάντοτε μὲ τὸν θεμελιώδη Νόμον ἡμῶν, τὸ Σύνταγμα, καὶ τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ ἰδέα τῆς γενικῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ Τόπου, καὶ ἐπεκαλέσθην ἀπὸ τοῦ 1879, κατὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας Συνόδους τὸ αὐτὸ θέμα πραγματευόμενος, ἐπεκαλέσθην τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπως, θεραπεύσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα ἐν τῷ στρατῷ. Γνωρίζω, ὅτι πολλοὶ ἐξ ὑμῶν πάντοτε καταφεύγετε εἰς αὐθαδείας ἐν τοῖς λόγοις, μὴ ἀνεχόμενοι ν’ ἀκούσητε καινοτέραν τινὰ ἰδέαν παρὰ προσώπου μὴ μεταγγίζοντος ὑμῖν φραγκικὰ θεσμοθετήματα· καὶ δυστυχῶς μάλιστα ἐν Ἑλλάδι ἐπικρατεῖ μία δουλεία πρὸς τὸν δυτικὸν Εὐρωπαϊκὸν κόσμον τοῦ νὰ ἀποδεχώμεθα πάντα τὰ ἔξωθεν ἐρχόμενα, ἀρκεῖ διότι εἶναι Εὐρωπαϊκά. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἐζήτησε νὰ ἔχῃ στρατιώτας μὲ μακροχρόνιον θητείαν, καὶ ἐκατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν διαδραμάτισιν τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος τότε ὁ Τόπος δὲν ἠδυνήθη νὰ παρουσιάσῃ τοιούτους. Λοιπὸν λέγω εἰς τὸν κύριον Πετιμεζᾶν, ὅτι, ἐὰν ἐτηρεῖτο τὸ Σύνταγμα, ἤθελεν ἔχει ἡ πατρὶς στρατιώτας μὲ 18 ἐτῶν θητείαν. Ἐὰν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅτε τὸ Σύνταγμα ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν, ἤθελε τεθῆ εἰς ἐνέργειαν καὶ ἡ ἐθνοφυλακή, ἠθέλομεν ἔχει εἰς πᾶσαν περίπτωσιν οὐχὶ 10,000 καὶ 20,000, ἀλλὰ ἑκατοντακισχιλίους μὲ ἐξάσκησιν 15 ἐτῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα. Τίνι τρόπῳ καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα καὶ ἤδη δι’ ὀλίγων θέλω εἴπει, διότι ἡ στιγμὴ αὕτη δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὴ τοιούτων συζητήσεων. Λέγω λοιπὸν ὅτι πολλοὶ ἀκούοντες ἐθνοφυλακήν, ἀμέσως αἰσθάνονται μία ἀπογοήτευσιν, ὅτι εἶναί τι τὸ ὁποῖον ἔδειξεν ἀποτυχίαν ἐν τῷ παρελθόντι. Ἀλλὰ μὴ λάβετε τοῦτο ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἄλλοτε ἀπέτυχε· τοῦτο ἦτον φυσικώτατον, διότι τὴν κατεδίκασαν εἰς θάνατον οἱ ἐφαρμόσαντες αὐτήν, διότι δὲν ἐνοοῦσαν νὰ καταρτίσωσι ἐθνοφυλακὴν ἐθνικήν, καὶ ἐγεννήθη αὕτη ἐπίτηδες θνησιμαία. Ἡ ἐθνοφυλακὴ ἐκείνη ἦτον ἀδύνατον νὰ μὴ ἀποτύχῃ, διότι εἶναι τραμπουκισμοὶ καὶ ρουσφέτια. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἔπρεπε νὰ ἐκλεχθῶσι παρὰ τῶν ἐθνοφυλάκων, καὶ ὅταν ἔχετε τὸν ἀξιωματικὸν ἐκλεγόμενον διὰ ψήφου τότε δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι τοιοῦτον σύστημα εἶναι ἄξιον τῆς κατὰ τῶν ἀρχαίων Ἀθηναίων μομφῆς περὶ ἐτησίας δέκα στρατηγῶν χειροτονίας, καὶ ἔλεγέ τις ἐμπαίζων ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι δύνανται διὰ ψηφοφορίας νὰ μεταβάλλωσι καὶ τοὺς ὄνους εἰς ἵππους. Ὁ ἀξιωματικὸς διὰ νὰ γείνῃ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ψήφους, καὶ διὰ νὰ ἔχῃ ψήφους ἔπρεπε νὰ περιποιηθῇ τοὺς ψηφοφόρους· ἑπομένως καὶ ὅταν ἀπουσίαζον καὶ ὅταν ἔκαμνον παράπτωμά τι οἱ στρατιῶται, ὁ ἀξιωματικὸς ἔκαμεν ὅτι δὲν ἔβλεπε, μόνον διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ψῆφον. Τίς δὲν ἐνθυμεῖτε τὰ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζοντο κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς; αὐτὴ δὲν ἦτον ἐθνοφυλακὴ, ἦτο γεννημένη διὰ ν’ ἀποθάνῃ· ἐν τῇ συλλήψει προωρίσθη ν’ ἀποθάνῃ χωρὶς νὰ δείξῃ σημεῖά τινα προόδου. Ἀλλ’ ἡ ἐθνοφυλακὴ, ἡ ὁποία σχετίζεται μὲ τὸν στρατιωτικὸν καταρτισμὸν τῆς χώρας, μὲ τὴν γενικὴν ἐξάσκησιν τῶν πολιτῶν, εἶναι ἡ ἐθνοφυλακὴ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ λέγει ὅτι ἡ ἐθνοφυλακὴ διατηρεῖται, ἡμεῖς τὴν κατηργήσαμεν. Καὶ πῶς δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐθνοφυλακὴ ἀξία τοῦ ὑψηλοῦ της προορισμοῦ; Εἶπον ἄλλοτε ἐν ἐκτάσει περὶ τούτου καὶ νῦν συνοψίζων λέγω, ὅτι εἰς ἕκαστον Νομὸν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἷς Ταγματάρχης, εἰς ἑκάστην Ἐπαρχίαν εἷς Λοχαγὸς, εἰς ἕκαστον Δῆμον εἷς Ὑπολοχαγὸς, εἰς ἕκαστον κεφαλοχώριον εἷς Ἀνθυπολοχαγὸς καὶ εἰς ἕκαστον χωρίον εἷς Ἀνθυπασπιστὴς, ἅπαντες μετὰ τῶν ἀναλογούντων ὑποδεεστέρων. Ὁ Λοχαγὸς θὰ ἦναι ἀντὶ τοῦ Ἐπάρχου, καὶ ὅλοι αὐτοὶ θὰ ἔχωσιν ἐξουσίαν αὐστηρᾶς στρατιωτικῆς πειθαρχίας καὶ θὰ ἀντικαταστήσωσι τὰς Διοικητικὰς Ἀρχάς. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ βαθμολόγοι θὰ ἐξασκῶσιν ὅλους τοὺς νέους ἀρχίζοντες ἀπὸ τοῦ 13ου ἔτους διὰ τοὺς ὁποίους δαπανᾷ ὁ κύριος Λομβάρδος 30,000 δραχμὰς, διότι ἔχει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 30,000 διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις τῶν νέων αὐτῆς τῆς ἡλικίας καὶ ὑπερδιπλασίας ἄλλας διὰ σκιαμαχίας καὶ τούμπας γυμναστηρίων. Αἱ στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις θὰ ἦναι τὸ Α καὶ τὸ Β τοῦ Ἕλληνος. Ἅμα γείνῃ 12 ἐτῶν, θὰ ἦναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀσκῆται διαρκῶς δὶς ἢ τρὶς τῆς ἑβδομάδος, τοῦτο εἶναι λεπτομέρεια καὶ δὲν πρόκειται νὰ ἐκθέσω σήμερον τὸν κανονισμὸν τῶν ἀσκήσεων. Τοῦτο χρήζει ἰδίας μελέτης. Ἀπὸ τὰ χωρία θὰ μεταβαίνωσιν ἅπαξ ἢ δὶς τοῦ μηνὸς οἱ νέοι εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Δήμου διὰ νὰ κάμωσι γυμνάσια λόχου, κατόπιν ἅπαξ τοῦ μηνὸς θὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπαρχίας ἐν στρατιωτικῇ τάξει καὶ θὰ ἐκτελῶσι ἀνώτατα γυμνάσια καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Νομοῦ καθ’ ὡρισμένον χρόνον ἢ εἰς 2 μῆνας.... Αὐταὶ αἱ λεπτομέρειαι δὲν εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ κανονισθῇ ὁπωσδήποτε. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἦναι ἐξησκημένον τὸ σύνολον τῆς ἐθνοφυλακῆς καὶ θὰ ἔχωμεν κατηρτισμένην τὴν χώραν στρατιωτικῶς σύμπασαν ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ, καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς, ὅστις δὲν θὰ ἦναι στρατιώτης. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἣν ἐννοῶ καὶ ἥτις συνεπάγεται οἰκονομίαν τοὐλάχιστον 10,000,000, διότι ἕκαστος στρατιώτης θέλει συντηρεῖται μόνος του, θέλει ἔχει τὴν ὁμοιότυπον ἐγχώριόν του ἐνδυμασίαν, θέλει πληρώνει ὁ ἴδιος τὸ ὅπλον του, χωρὶς νὰ δυσχεραίνῃ τὸ παράπαν ὑφιστάμενος τὰς δαπάνας ταύτας· διότι, ἄλλως, ἀποδημῶν ἓν ἔτος ἢ τρία καὶ τέσσαρα κατ’ ἄλλους ἐκ τῆς ἑστίας του, ζημιοῦται οἰκονομικῶς πολὺ βαρυτέραν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι μεγαλείτερον κακὸν, εἶναι ἡ ζημία ἡ ἠθική. Καὶ δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι ἐν τῷ στρατῷ ἀντὶ μορφώσεως οἱ νέοι λαμβάνουν διαφθοράν; πάντες διαφθείρονται, κύριοι· διότι ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ὅσοι ἐπανέρχονται ἐκ τοῦ στρατοῦ εἰς τὰς Ἐπαρχίας των εἶναι πλέον διεφθαρμένοι χαρτοπέκται, μέθυσοι, φυγόπονοι καὶ διαφθείρουν καὶ τοὺς ἄλλους, καὶ τὸ χείριστον μετέδωσαν εἰς τὰς Ἐπαρχίας των καὶ νοσήματα μολυσματικὰ καὶ τοῦτο τὸ βλέπετε καὶ εἰς τὰ ἀπώτατα χωρία, ὅπου ἄλλοτε ἐπεκράτει ἀρχαϊκὴ ἀθωότης. Αὐτὸ πρέπει τὸ ἐνεστὼς τῆς στρατολογίας σύστημα, κύριοι, νὰ λείψῃ, διότι ἔχει ἐπίδρασιν καὶ εἰς τὴν ὀλιγόστευσιν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων. Τί δὲ συμβαίνει ἕνεκα τῆς μακρᾶς θητείας; ἐπικρατεῖ ἡ ἀγαμία καὶ ἡ αἰσχίστη διαφορά, καὶ οὕτω ἐκτὸς τῆς οἰκονομικῆς καταῤῥεύσεως στειρεύουσι καὶ αἱ πηγαὶ τοῦ πληθυσμοῦ· πολὺ δὲ καλὰ ἔκαμεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ ἐλαττώσῃ τὴν θητείαν, διότι οὕτω ἐλαττοῦται καὶ τὸ κακόν· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἕνεκα τῆς μακρᾶς θητείας, θὰ ἴδητε εἰς τὰς Ἐπαρχίας ὅτι οἱ ἀπολυόμενοι ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἶναι ζήτημα ἐὰν θὰ εἰσέλθωσιν εἰς γάμου κοινωνίαν, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ τοὺς εἰσαγάγῃ εἰς τοὺς κόλπους τῆς οἰκογενείας του, ἕνεκα τῶν ἐλαττωμάτων των. Εἶναι λοιπὸν δι’ ὅλους τοὺς λόγους τούτους ζημία οἰκονομικὴ τοῦ Κράτους, ζημία ἠθικὴ καὶ ζημία ἐμποδίζουσα τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν κατοίκων τῆς χώρας κατὰ ποσὸν καὶ ποιόν, ἐνῷ τοὐναντίον ἡ ἐθνοφυλακὴ θέλει μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς ζημίας. Πρέπει νὰ τὸ σκεφθῶμεν ὀρθῶς, καὶ ἂς ἀφήσωμεν τ’ ἄλλα ἔθνη, σύμφωνα μὲ τὸν χαρακτῆρά των, τὰ ἤθη καὶ ἔθιμά των, νὰ κανονίσωσι τὰ ἑαυτῶν πράγματα καὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ τὰ μιμώμεθα. Διὰ τοῦτο λοιπὸν συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς καὶ εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ δειλιάσῃ παντάπασιν, ἀλλὰ νὰ προβῇ θαῤῥαλέως εἰς τὴν σύστασιν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἥτις θέλει μεταβάλει τὴν Ἑλλάδα εἰς στρατοπεδευμένον λαὸν, καὶ οὐχ ἧττον γεωργὸν, καὶ βιομήχανον, ἔμπορον καὶ ἐν γένει οἰκονομικὸν παράγοντα ἐθνικοῦ καὶ ἰδιωτικοῦ πλούτου ἄριστον· καὶ θέλει εἶσθαι ὁ πρῶτος εὐεργέτης τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅστις ἂν ταῦτα συστηματοποιήσῃ. Ἐὰν, κύριε Πρωθυπουργὲ, τοιουτοτρόπως καταρτίσῃς τὴν χώραν, θέλεις ἔχει στρατιώτας ἅπαντας τοὺς κατοίκους τῆς χώρας ἀπὸ 12 μέχρι 40 ἐτῶν, καὶ ὅταν ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ τῆς ἀνάγκης θέλομεν ἔχει οὐχὶ 20 καὶ 30,000 ἀλλὰ 300,000 καὶ πλέον παιδιόθεν ἐκγεγυμνασμένων ἀνδρῶν ὑπὸ τὰς σημαίας.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§11ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐξακολουθοῦμεν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται κατόπιν δεκτὰ κατ’ ἄρθρον τὰ Κεφάλαια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 1, 2, 3, 4, 5· ἐπὶ δὲ τοῦ Κεφαλαίου 6 γίνονται αἱ ἑπόμεναι παρατηρήσεις).

§13ΚΟΡΠΑΣ. Θέλω παρακαλέσει τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ μίαν ἐλαχίστην τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἀντὶ 4 Φαρμακοποιῶν νὰ τεθῶσιν 3 Φαρμακοποιοὶ καὶ 1 Ἀντιφαρμακοποιός.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὠφελεῖ, διότι πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τὸν Ὀργανισμόν. Ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν κανονίζει θέσεις· ἀφοῦ ἔχομεν ὀργανισμὸν στρατιωτικὸν διὰ Νόμου, δὲν δυνάμεθα διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ κανονίσωμεν τὰς θέσεις.

§15ΚΟΡΠΑΣ. Συμβαίνει ἓν μέγιστον ἀδίκημα, διότι ὑπάρχει 1 Φαρμακοποιὸς ὁ ὁποῖος μένει πάντοτε μὲ τὸν αὐτὸν βαθμὸν, ἐνῶ ἄλλοι, οἵτινες ἦσαν ὁμοιόβαθμιοι, προήχθησαν.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ φέρω τροποποίησιν εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, καθόσον θεωρῶ δικαίαν τὴν παρατήρησιν, ἐὰν ὅμως θὰ ἦναι δυνατόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ Κεφάλαιον 6 ὡς καὶ κατ’ ἄρθρον τὰ Κεφάλαια 7, 8, καὶ 9· ἐπὶ δὲ τοῦ Κεφαλαίου 10 «δαπάναι κληθησομένων ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν» γίνονται αἱ ἑπόμεναι παρατηρήσεις).

§17ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐκηρύχθην καὶ ἄλλοτε κατὰ τῆς προσκλήσεως τῶν ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἀξιωματικοὶ, καλῶς κατηρτισμένοι καὶ συναισθανόμενοι τὴν ἀξίαν αὑτῶν, νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸν Τόπον των καὶ νὰ ἔλθωσιν ἐν Ἑλλάδι ὅπως μορφώσωσι τὸν στρατόν. Εἰς πολλὰ μικρὰ ἔθνη εἰσῆλθον ἀξιωματικοὶ ἀλλοδαποὶ, ἀλλ’ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι εἶναι μεταξὺ τῶν χειροτέρων ἀξιωματικῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν ποτε, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἔλθωσιν ἀξιωματικοὶ αἰσθανόμενοι τὴν ἀξίαν των. Ἄλλοτε δὲ ὅταν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπραγματεύθη ἡ Βουλὴ διὰ μακρῶν, εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τότε ὡς μέλος ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εἶχε πεποίθησιν καὶ ἐν τούτοις ἔκαμε πολλὰ διαβήματα εἰς τὰς διαφόρους Ἀρχὰς τῶν ξένων Ἐπικρατειῶν, καὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ εὕρῃ ἀξιωματικοὶ, οἵτινες νὰ μεταβῶσιν ἐνταῦθα καὶ μορφώσωσι τὸν στρατόν. Ἀνεξαρτήτως τοῦ λόγου τούτου, ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι δύνανται νὰ εὑρεθῶσι τοιοῦτοι, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, ἐρχόμενοι ἐνταῦθα, θέλουν ἐρωτήσει τὸ Ἀρχηγεῖον, θὰ ἦναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν, ἢ αὐτοὶ θὰ ἦναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ; ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐκεῖνοι θὰ ἦναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ ὅπως εἶναι ἑπόμενον, αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ εὐδοκιμήσωσι καὶ νὰ ὀργανώσωσι ὅπως πρέπει τὸν στρατὸν, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο, ὃ προσδοκῶμεν ὑπὲρ τοῦ Τόπου. Ἐκλήθη ἐνταῦθα Ὀργανωτὴς τῶν Ταχυδρομείων καὶ προέβη εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν, καὶ ἐν τούτοις πρό τινων ἡμερῶν ἐστάλη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἐπιστολὴ ἐκ τοῦ Ναυστάθμου διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας, καὶ ἡ ἐπιστολὴ ἐκείνη ἐστάλη εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ κατόπιν ἐκ τῆς Ἀγγλίας ἦλθεν ἐνταῦθα. Ἰδοὺ τίνι τρόπῳ γίνεται ἡ ὀργάνωσις, ὅταν ὁ Ὀργανωτὴς ἦναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ. Ὑπάρχει ὅμως εἷς ἄλλος καὶ μόνος τρόπος τῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἐκλέγουσα 2 ἢ 3 ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, νὰ τοὺς ἀποστείλῃ ἐπὶ 4 καὶ 5 ἔτη εἰς τὴν Εὐρώπην, οἵτινες νὰ παρευρίσκωνται εἰς ὅλα τὰ γυμνάσια τῶν Εὐρωπαϊκῶν στρατῶν καὶ νὰ λαμβάνωσι πάσας τὰς πληροφορίας, καὶ κατόπιν ὅταν ἔλθωσι νὰ τοῖς ἀναθέσωσι νὰ ὀργανώσωσι τὸν στρατὸν καὶ νὰ τὸν μορφώσωσι. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ νὰ ζητήσῃ ξένους, ἐκ τῶν προτέρων λέγω, ὅτι θέλουσιν ἐπακολουθήσει πολλαὶ δυσαρέσκειαι, καὶ διὰ τοῦτο ἐκ τῶν προτέρων διαμαρτύρομαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τὸ τοιοῦτον, ὡς Ἕλλην ἀξιωματικός.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν κρίνωμεν ἐκ τῆς ἀξίας τῆς τελευταίας προῤῥήσεως τοῦ προαγορεύσαντος περὶ τῆς τύχης τῶν προῤῥήσεων αὐτοῦ ἐν γένει, δυνάμεθα νὰ ἤμεθα ἥσυχοι περὶ τῆς ἐκβάσεως αὐτῶν, διότι καὶ ἄλλοτε ὡμίλησε περὶ ξένων ἀξιωματικῶν καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ δὲν θέλει εὕρει διακεκριμένους ἀξιωματικοὺς ξένους ἐκ τῶν διατελούντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν Εὐρωπαϊκῶν στρατῶν διατεθειμένους, ἵνα ἔλθωσιν ἐνταῦθα καὶ ἀναλάβωσι τὴν ὀργάνωσιν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ. Ἐν τούτοις, τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι αἱ προῤῥήσεις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἦσαν ἐντελῶς ἀβάσιμοι. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον μετὰ τὴν ὑπὸ τῶν πραγμάτων διάψευσιν ἐπιμένων εἰς τὴν προτέραν γνώμην του. Εἰς τοῦτο εἶναι ἐλεύθερος· ἀλλ’ ἕκαστος, ἀποβλέπων εἰς τὰ πράγματα αὐτὰ, δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ πολλὴν σημασίαν εἰς τοιαύτας σκέψεις. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς τότε γενομένας παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ἦλθεν εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς ξένας Κυβερνήσεις, καὶ ὅλοι γινώσκετε, ὅτι κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῆς Γαλλικὰς Κυβερνήσεως ὁλόκληρος ὁμὰς ξένων ἀξιωματικῶν διωρίσθη, ἵνα ἔλθῃ εἰς Ἑλλάδα καὶ ἀναλάβῃ τὸν διοργανισμὸν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, ἤτοι ὁ στρατηγὸς Θωμασαὶν καὶ οἱ ἄλλοι, οἵτινες διωρίσθησαν ὅπως ἀποτελέσωσι τὸ ἐπιτελεῖον αὐτοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς οἱανδήποτε καὶ ἂν ἐκφράζῃ ἰδέαν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ξένων Ἐθνῶν, τῶν δεχθησομένων νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν Ἑλλάδι, δὲν πιστεύω ὅμως νὰ φρονῇ, ὅτι ὁ κ. Θωμασαὶν ἤθελεν ἀποτύχει, καὶ ὅτι θὰ ἦτο ἀτύχημα διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐὰν ἤρχετο ἐνταῦθα τοιοῦτος Ὀργανωτὴς καὶ ὅτι θὰ ἦτο ἐπίσης ἀτύχημα ἐὰν ἤρχετο συνοδευόμενος παρὰ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες θ’ ἀπετέλουν τὸ ἐπιτελεῖον αὐτοῦ. Δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ ἔλευσις τῶν ἀξιωματικῶν τούτων διὰ λόγους πολιτικοὺς καὶ οὐχὶ διὰ λόγους, οἵους εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτής. Ὑπῆρξαν λόγοι πολιτικοὶ, οἵτινες ἐπήνεγκον τὴν ἀνάκλησιν τοῦ διορισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων. Κατόπιν τῆς ἀποτυχίας ἐκείνης, διαπραγματεύσεις ἐγένοντο καὶ μετ’ ἄλλων Κυβερνήσεων, διότι τὴν διαπραγμάτευσιν περὶ προσκλήσεως Γάλλων ἀξιωματικῶν εἶχε διεξαγάγει ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1880, ἄλλη δὲ Κυβέρνησις, διαδεχθεῖσα ἐκείνην, διεπραγματεύθη περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου πρὸς ἄλλα Κράτη, καὶ οὐδαμοῦ εὗρε δυσκολίαν παρὰ τοῖς ἀξιωματικοῖς, πάντοτε δὲ ἡ δυσκολία προήρχετο ἐκ λόγων πολιτικῶν. Ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις ἐδυσκολεύοντο ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν αἴτησιν ἡμῶν ἀντιτάσσουσαι ἀναβλητικὰς ἀπαντήσεις, σήμερον ἔχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι δυνάμεθα νὰ ὦμεν ἐπιτυχέστεροι καὶ νὰ ἀπολήξωσιν αἱ ἐπαναληφθεῖσαι διαπραγματεύσεις εἰς τὴν ἔλευσιν ξένων ἀξιωματικῶν, ἔχομεν δὲ καὶ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν τοιοῦτον ἐπιτευχθῇ ἀποτέλεσμα, ἡ παρουσία τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ἐνταῦθα θέλει εἶσθαι χρησιμωτάτη. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας θεωρεῖ, ὅτι ἡ παρουσία τῶν ξένων ἀξιωματικῶν δὲν δύναται παρὰ νὰ ἦναι ἐπιβλαβὴς, καὶ μόνην ἀπόδειξιν τούτου ἔφερεν, ὅτι μετὰ τὴν παρουσίαν ἐνταῦθα τοῦ Ὀργανωτοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας ἐπιστολὴ ἐστάλη ἐκ Σαλαμῖνος εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἀντὶ τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ἐπιστολὴ διηυθύνετο εἰς τὸ Ξενοδοχεῖον τῆς Ἀγγλίας, ἡ δὲ λέξις Ξενοδοχεῖον δὲν εἶχε γραφῆ ἐπὶ τῆς ἐπιγραφῆς· ἑπομένως φυσικὸν ἦτο νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Τοῦτο εἶναι τὸ μέγα διδόμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τὰς σκέψεις αὐτοῦ. Εἰς ἐπιχειρήματα τοιαῦτα θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀντιτάξω μακροτέραν ἀπάντησιν.

§19ΡΟΥΦΟΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§20Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς γινώσκετε, τὸ Νομοσχέδιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ δημοσιεύεται ἐγκαίρως καὶ διανέμεται εἰς τοὺς βουλευτὰς, διὰ νὰ μελετηθῇ· ἡ τε συμπολίτευσις καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, ἔχουσαι ὑπ’ ὄψιν των τοὺς δημοσιευομένους ἀριθμοὺς, καταλήγουσιν εἰς συμπεράσματα. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ, ἀπαραιτήτως ἐξετάζουσα τὸ Νομοσχέδιον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της διά τε τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας ὡς καὶ τῶν τῆς μειονοψηφίας. Ἀλλ’ ἅμα τελειώνῃ ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐνίοτε, ὡς ἐφέτος, μετὰ μακρὰς ἀγορεύσεις, παριστάμεθα θεαταὶ ἑνὸς περιέργου θεάματος, τοὐλάχιστον δι’ ἡμᾶς τοὺς νεήλυδας, διότι ἐνῷ, φερ’ εἰπεῖν, ἐντρυφῶμεν ἐπὶ περισσευμάτων, τίποτε τὸ ἀπίθανον νὰ εὑρεθῶμεν ἐν τέλει εἰς τὸ βάραθρον ἑνὸς σπουδαίου ἐλλείμματος. Ἀλλὰ πῶς γίνεται τοῦτο; διὰ μιᾶς ἀστείας κωμῳδίας, ἡ ὁποία παίζεται πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν· ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγινώσκεται δίκην ἑξαψάλμου· οὐδεὶς γινώσκει, ἀκούει ἢ δύναται νὰ ἀκούσῃ τί ἀναγινώσκεται· ἀκούεται αἴφνης μία φωνὴ ὑπουργικὴ ἢ βουλευτικὴ ἀπευθυνομένη μᾶλλον εἰς τὸν ἀναγινώσκοντα γραμματέα παρὰ εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ τί νομίζετε ὅτι λέγει ἡ φωνή; προσθήκην 50,000, 30,000 ἢ 10,000 δραχμῶν, καὶ ἐνῷ κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν γίνεται σχολαστικὴ συζήτησις διὰ 300 δραχμὰς, δύναται νὰ ψηφισθῇ ταχυδακτυλουργικῶς τὸ παχύτερον τῶν κονδυλίων ἄνευ θορύβου. Δύναμαι νὰ ὁρκισθῶ, ὅτι ἡ πλειοψηφία δὲν ἀντιλαμβάνεται περὶ τίνος πρόκειται, ὅταν προσθῆκαι ψηφίζωνται· πρῶτον, διότι ἀναγινώσκεται ὁ Προϋπολογισμὸς διὰ τοσαύτης ταχύτητος, ὥστε νὰ ἦναι δυσκολωτέρα ἡ ἀντίληψις· δεύτερον, διότι γίνεται πολὺς θόρυβος, καὶ τρίτον καὶ σπουδαιότερον, διότι ἔχομεν αὐτὸ τὸ χάος τοῦ Βουλευτηρίου μας. Βεβαίως αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγω, εἶναι κατόπιν ἑορτῆς, διότι ἤδη εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος· ἀλλ’ ἆρά γε δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς μάθημα διὰ τὸ μέλλον; Δὲν πρέπει οἱ ἁρμόδιοι, οἵτινες φείδονται τῶν δημοσίων χρημάτων, οἵτινες θέλουσι νὰ λειτουργῇ τὸ Πολίτευμα καὶ νὰ ψηφίζηται ὁ Προϋπολογισμὸς ὡς τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς ἀπαιτεῖ, δὲν πρέπει ἆρά γε νὰ λάβωσιν ἓν μέτρον;

§21ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι σύμπτωμα καὶ αὐτὸ τῆς νοσολογικῆς καταστάσεως.

§22ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σύμφημι, ἀλλὰ δὲν παρεδέχεται ἡ Κυβέρνησις τὴν νοσολογικὴν κατάστασιν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δύσκολον, διότι τό τε Σύνταγμα καὶ Κανονισμὸς προβλέπουσιν ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ προσθῆκαι πρέπει νὰ διανέμωνται εἰς τοὺς βουλευτὰς καὶ προεξετάζωνται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ ἐὰν καὶ Νόμου ὑπάρχει ἀνάγκη, ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐφάνη τόσον γόνιμος εἰς Νομοσχέδια, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ κάμῃ ἓν μικρὸν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀποφασισθῇ ὅτι προσθήκη δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, καὶ ἐν γένει μεταβολή τις τοῦ διανεμομένου τεύχους, ἂν δὲν τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ τοὐλάχιστον πρὸ 24 ὡρῶν καὶ ἐὰν δὲν προεξετασθῇ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὡς γινώσκετε, οὐδεμία μεταβολὴ τῶν ὑποβαλλομένων Νομοσχεδίων δύναται νὰ γείνῃ, ἂν δὲν ὑποβληθῇ, τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ προηγουμένως, καὶ πολλάκις ἐγένοντο διαμαρτυρήσεις πρὸς τοῦτο. Ἐν τούτοις ἡμεῖς, οἵτινες εἴμεθα λίαν δύσκολοι νὰ δεχθῶμεν ἐκείνας τὰς μικρὰς τροποποιήσεις, μεταβάλλομεν ἐντελῶς τὸν Προϋπολογισμόν· ἤδη δὲ δὲν γνωρίζομεν τί ἐψηφίσαμεν. Μὲ ὅλην τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν εἶχον νὰ μάθω τί ἐγένετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, δὲν γωρίζω ποῦ καὶ πόσον ηὔξησαν τὰ ἔξοδά του. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ μάθω; ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰργάσθη τόσον ἡρωϊκῶς, ὅπως μὴ γείνῃ συζήτησις, ὥστε ὅσον καὶ ἂν ἤθελέ τις νὰ προσέξῃ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τί γίνεται. Ἤθελον νὰ λάβω τὸν λόγον εἴς τινα κονδύλια, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσα. Καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη σύμπτωμα τῆς κατὰ τὸν κύριον Δουζίνα νοσολογικῆς καταστάσεως· ἠρχίσαμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τὴν Δευτέραν καὶ εὑρέθημεν ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς ἀρχῆς εἰς τὸ τέλος τῶν ἐξόδων τῶν τεσσάρων Ὑπουργείων χωρὶς νὰ τὸ ἐννοήσωμεν· εἴτε διότι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν εὑρίσκει πλέον τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ παρατηρήσεις εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων, ἐπέρασαν αὐτὰ τὰ Ὑπουργεῖα ὡς ἀνάξια λόγου, τὴν δ’ ἐπιοῦσαν κατηναλώθη μία καὶ ἡμίσεια ὥρα διὰ μικρὸν κονδύλιον πρὸς ἀμοιβὴν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Μοναστηρίων. Ὁποία ἀντίθεσις! Παρέστην, κύριοι, εἰς δύω συζητήσεις Προϋπολογισμῶν· εἰς τὴν περυσινὴν καὶ τὴν ἐφετεινήν· ἡ περυσινὴ ἦτο κωμικωτέρα τῆς ἐφετεινῆς, διότι δὲν ἠξιώθη οὔτε γενικῆς συζητήσεως· τοῦτο ὠφείλετο εἰς τὴν πέραν τοῦ δέοντος ἴσως ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλ’ ἂν δὲν χρησιμεύῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ νὰ ἐρωτᾶται ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν, εἶναι καὶ περιττή· τότε νὰ ἐρωτᾶται διὰ μιᾶς ἐρωτήσεως ἂν δέχεται τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁλόκληρον, καὶ ὕστερον νὰ φεύγῃ· μόνοι οἱ Ὑπουργοὶ μετὰ τοῦ Προέδρου θ’ ἀρκῶσι. Αὐτὰ τὰ λέγω, νομίζω οὐχὶ ἀσκόπως, διότι ἂν ἐφέτος ἐγένοντο ὅσα ἐγένοντο, πρέπει νὰ δώσωσι ταῦτα ἀφορμὴν εἰς τοὺς ὁδηγοὺς καὶ τοὺς ἁρμοδίους νὰ φέρουν θεραπείαν, διότι, ὅ,τι γίνεται εἶναι καθαρὰ κωμῳδία.

§23ΤΙΝΕΣ. Ἔχομεν τὸν Κανονισμόν.

§24ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Συμφωνῶ, ὅτι καὶ διὰ τοῦ Κανονισμοῦ ἐπέρχεται ἡ θεραπεία, ἀλλ’ ὁ κύριος Πρόεδρος πρέπει νὰ ἦναι αὐστηρότερος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν εἰκόνα, περὶ ἧς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι νῦν ἡ καταλληλοτέρα ἐποχὴ νὰ στολίσωμεν διὰ πολυτελεστάτων εἰκόνων τὰς αἰθούσας τῶν Ὑπουργείων, ὕστερον ἀπὸ τόσας οἰκονομικὰς στενοχωρίας, καὶ ἀφοῦ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν δαπάνην δέχεται, προκειμένου περὶ βελτιώσεως τοῦ δικαστικοῦ κλάδου καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ δικαιοσύνη πεινᾷ. Ἐπειδὴ δὲ ἐμνήσθην τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, προσθέτω ὅτι, μολονότι εἶπε τοῦτο, ὕστερον ἦλθε μὲ τὰς προσθήκας καὶ ἐζήτησεν αὔξησιν προσωπικοῦ Δικαστῶν· φροντίζει δηλαδὴ περὶ ποσοῦ καὶ ἀποφεύγει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ποιοῦ αὐτῶν.

§25ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§26ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔχει ἐγγράψει εἰς ἄκραν τινὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ του ποσόν, ἀνερχόμενον εἰς 415,000 δραχμάς. Σχεδὸν πάντες οἱ μελετήσαντες τὸν Προϋπολογισμὸν δὲν εἴχομεν ἴδει τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅτε αἴφνης ἐξησκημένος ὀφθαλμὸς ἀνεκάλυψεν ὅτι εἶναι ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1867 ἀμφισβητεῖται μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐν Λονδίνῳ πρώην Προξένου τῆς Ἑλλάδος κ. Σπάρταλη. Καὶ ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐγὼ ἐγίνωσκον, ὅτι ὑπῆρχε διάφορά τις καὶ ἐγνώριζον μάλιστα, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη ἐγένετο ἀφορμὴ, ὅπως πολλαὶ ἐκτοξευθῶσιν ὕβρεις κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων, καὶ αὐτὴ ἡ διπλωματικὴ ὑπηρεσία τῆς Ἑλλάδος ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν, ἑνὸς διπλωματικοῦ ὑπαλλήλου ὑπερασπίζοντος τὴν τιμὴν τῆς Πατρίδος του καὶ ἑτέρου ἐπίσης ὑπαλλήλου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως προσβάλλοντος τὴν τιμὴν αὐτῆς. Ὀγκώδης φάκελλος ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, σχετιζόμενος μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην· ἐπίσης ὀγκωδέστατος φάκελλος ὑπάρχει ἐν τοῖς Ὑπουργείοις τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν. Κατὰ τὸ 1867 ἡ Κυβέρνησις εἶχε κάμει πολλὰς ναυτικὰς παραγγελίας ἐν Λονδίνῳ καὶ εἰς τὰ Ἀγγλικὰ Ἐργοστάσια, αἱ πληρωμαὶ δὲ ἐγίνοντο διὰ τοῦ κ. Σπάρταλη, Προξένου τότε τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. Αἱ δοσοληψίαι αὗται ἤγειραν ἀπαίτησιν ἐκ μέρους τοῦ Προξένου, νομίζω, 12 χιλιάδων λιρῶν· ἀπ’ ἐναντίας δὲ οἱ λογαριασμοὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐβεβαίουν, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ὤφειλεν εἰς τὸ Δημόσιον σχεδὸν τὸ αὐτὸ ποσόν. Ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς καὶ ἡγέτης τοῦ κόμματος ἡμῶν κ. Δηλιγιάννης ἐζήτησε πρὸ εἴκοσι ἡμερῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου πληροφορίας καὶ ἰδίως τὰ συμβόλαια, τὰς ἀποφάνσεις τῶν Δικαστικῶν Συμβούλων, τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν καὶ ἐν γένει τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀναγκάζουσι τὸ Δημόσιον νὰ ἀναγνωρίσῃ ποσὸν ἡμίσεος σχεδὸν ἑκατομμυρίου ὡς ὀφειλόμενον, ἐνῶ τὸ Δημόσιον ἐφαίνετο τουναντίον ὡς ἀπαιτητής. Μᾶς ἔφερε τὸ Ὑπουργεῖον δικαιολογητικὰ, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδέποτε ἐπίστευον ὅτι ἤθελεν εὑρεθῆ Βουλὴ νὰ ἀνεχθῇ τοιοῦτον ἐμπαιγμὸν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου! Πρῶτον φαίνεται μία ἔκθεσις τοῦ ἄλλοτε Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν φαίνεται τίποτε καθαρὸν παρὰ ἓν καὶ μόνον καθαρῶς, καθαρώτατα γεγραμμένον· (ἀναγινώσκει). «Διὰ τὸ ἀντίτιμον δὲ τῶν λιρῶν, 11,900 ὑπολογισθὲν εἰς δραχμὰς 333,688, ἐχρεώθη ὁ κ. Σπάρταλης ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Γενικοῦ Λαγιστηρίου ὑπὸ τὴν μερίδα «ἐξωτερικοὶ λογαριασμοὶ Μ. Σπάρταλης Γενικὸς Πρόξενος ἐν Λονδίνῳ» ὅστις ἑτέρωθεν ἐπιστώθη ἐν τῇ αὐτῇ μερίδι διὰ 6,268.61, ἤτοι διὰ τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τοῦ ἀνωτέρω ὑπ’ ἀριθ. 3,034 τοῦ 1874 γραμματίου τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου ἐκ δραχ. 179,554,23, καὶ φαίνεται ὀφειλέτης δραχ. 154,133,77.» Φαίνεται λοιπὸν, ὅτι εἶναι ὀφειλέτης 154 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐνῶ βλέπομεν καθαρῶς ὅτι εἶναι ὀφειλέτης, ἐνταῦθα ἀναγράφεται πίστωσις, ὅπως τῷ δώσωμεν 415,000 δραχμῶν! ἐν αἷς καὶ τόκοι τῶν ὀφειλομένων Οἱ λογαριασμοὶ, κύριοι, τοῦ κ. Σπάρταλη παρίστανον ἐξωγκωμένα τὰ ποσὰ, ἐκτὸς ἂν δεχθῶμεν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ὀρθοὶ, ἐπίσης οἱ τῶν Λογιστηρίων τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, διότι εἶχε λογαριασμοὺς μὲ τὰ πλεῖστα Ὑπουργεῖα, καὶ οὕτω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀπῄτει 159,554 λίρας, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀνεγνώρισεν 158,709, ὥστε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν ἀνεγνώρισεν 845 λίρας. Ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξετερικῶν ἐζήτει 366 λίρας, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν οὐδέποτε ἀνεγνώρισεν· ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν 129 λίρας, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνεγνώρισε 67 μόνον· ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀπήτει 2,336, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πόσας νομίζετε ἀνεγνώρισε; 15 λίρας. Ζητεῖ δὲ διὰ τόκους 881 λίρας. Ἐγνώριζον τὴν διαφορὰν ταύτην, καὶ ὅταν εἶδον ἀναγεγραμμένην τὴν πίστωσιν ταύτην, εἶχον πεποίθησιν ὅτι τέλος πάντων ἡ διαφορὰ αὕτη ἐλύθη, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ὡς ὀφειλόμενον τὸ ποσὸν εἰς τὸν κ. Σπάρταλην ἢ ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἡ Ἑλληνικὴ δὲν ἔχει σκοποὺς δολιότητος ὅπως διέδιδε, καὶ ὅτι ἐπῆλθεν ἢ συμβιβαστική τις λύσις ἢ ἐξεδόθη δικαστική τις ἀπόφασις, καὶ οὕτω ἀναγκαζόμεθα νὰ πληρώσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἔφερε τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἡ ὁποία σᾶς ἀπέδειξα τί καὶ μόνον ἀποδεικνύει, ἀποδεικνύει δηλαδὴ ὀφειλέτην τὸν κ. Σπάρταλην, ποσῶς δὲ τὸ Δημόσιον. Μᾶς ἔφερε καὶ ἔγγραφόν τι μεταγενέστερον τοῦ 1878 τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, διαβιβαστικὸν τῆς ἄνω ἐκθέσεως (ἀναγινώσκει). «Σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ διεξέλθητε αὐτὴν καὶ ἂν ἔχῃ, ὡς δὲν ἀμφιβάλλομεν, ἀκριβῶς, ὀρθῶς ὡς πρὸς τὰς ἐπιβαρυνούσας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δαπάνας κλπ». Ὥστε εἶναι ὑπὸ ὅρον, διαβιβάζει μόνον καὶ ζητεῖ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ χρέους. Ἐπίσης μᾶς ἔφερε καὶ ἓν ἄλλο ἔγγραφον τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ὅστις, ὡς λέγει ἐν τῷ ἐγγράφῳ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐζήτει νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡ πίστωσις, «ζητεῖται ἡ ἔκδοσις τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων»· οὔτε ἔκδοσις ἐνταλμάτων, οὔτε τίποτε. Ἰδοὺ εἶναι ἐπισημειωτικὸν ἔγγραφον ἐπὶ ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβάλλει ὁ συνήγορος τοῦ κ. Σπάρταλη εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον τῷ 1879.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ συνήγορος αὐτός;

§28ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν φαίνεται ἐνταῦθα. (ἀναγινώσκει) «Πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον (Γενικὸν Λογιστήριον) παρακαλούμενον, ἐὰν ἐξηλέχθησαν προσηκόντως οἱ λογαριασμοὶ τοῦ κ. Σπάρταλη καὶ ἀνεγνωρίσθη ὡς ὀφειλόμενον αὐτῷ ποσόν τι, νὰ φροντίσῃ νὰ περιλάβῃ αὐτὸ ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἐξόδων κλπ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶς Ἐξωτερικῶν (Ὑπογ). Θ. Δηλιγιάννης». Εἶναι αὐτὰ, κύριοι, ἔγγραφα δικαιολογοῦντα τὴν ἐγγραφὴν ἐν ταῖς διαγεγραμμέναις χρήσεσι ποσοῦ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, ὅπως δοθῇ εἰς τὸν αἰτοῦντα τὸ ποσὸν τοῦτο κ. Σπάρταλην παρὰ τὸν Νόμον περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ; Νομίζω, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Κυβερνήσεως ἀπαιτεῖ, ὅπως μὴ γένηται περαιτέρω λόγος, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν αἰτήσηται τὴν διαγραφὴν τῆς πιστώσεως.

§29ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῳόντι φαίνεται ἐξωγκομένον, ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ ἀποδοθῇ ὁλόκληρον εἰς ἰδιώτην· τὸ πλεῖστον ἀνάγεται εἰς ἁπλῆν τακτοποίησιν λογαριασμῶν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Προέρχεται τὸ ὅλον ἐκ τῶν παραγγελιῶν, αἵτινες ἐξετελέσθησαν ἀπὸ τοῦ 1867 καὶ ἔπειτα καὶ αἵτινες ἀνετέθησαν εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, τότε Πρόξενον ἐν Λονδίνῳ. Αὐταὶ αἱ παραγγελίαι ἦσαν πολλαὶ, οἷον ἡ κατασκευὴ καὶ αὐτοῦ τοῦ πολεμικοῦ πλοίου ὁ «Γεώργιος» καὶ ἄλλαι πολλαί. Ἐγένοντο δὲ αἱ καταβολαὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ διὰ τοῦ τότε ἐκδοθέντος δανείου. Ὁ Λογαριασμὸς αὐτῶν ἦτο πολύπλοκος καὶ ἐβράδυνε νὰ γείνῃ ἡ ἐκκαθάρισις. Ὡς ἐκ τούτου ἐπῆλθον τῳόντι δυσάρεστα τινὰ, οἷα δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναφανῶσι, προκειμένου περὶ ἐθνικῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, κατὰ τὸ 1877, ἐγένετο τὸ πρῶτον ἡ ἐκκαθάρισις τῶν λογαριασμῶν. Ὅταν δὲ τὸ πρῶτον μοὶ ἐζητήθησαν τὰ ἔγγραφα, δὲν ὑπῆρχον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν εἰμὴ ὅσα ὑπέβαλον, διότι εἶχον σταλῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τούτου τὰ ἔλαβον κατόπιν. Ἐξ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων ἐξάγεται τὸ ἑξῆς, διότι βεβαίως δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπέμβωμεν εἰς ἀνάλυσιν ἀποδείξεων καὶ πραγμάτων ἀμφισβητουμένων· μόνον ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἀμφισβητήσεις, τότε δύναται νὰ γείνῃ ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς τῆς πιστώσεως, οὔτε ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὸ ὑπαρκτὸν ἢ μή· ἀλλὰ τί ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἓν ἐκ τούτων βεβαιοῦται, ὅτι ἐξέλιπε πᾶσα ἀμφισβήτησις. Βλέπομεν λοιπὸν κατὰ πρῶτον, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1877 ἀπηύθυνεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνταῦθα. Τούτων πόρισμα εἶναι, ὅτι πιστωτὴς τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὁ κ. Σπάρταλης διὰ τὸ ποσὸν τῶν 4,136 λιρῶν. Ἐδῶ εἶναι τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὁποῖον διαβιβάζει τὴν ἐκκαθάρισιν.

§30ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν ἐκκαθάρισιν ποῖος ἔκαμε;

§31ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ Λογιστήριον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1877. Κατόπιν τούτου, κατὰ τὸ 1878, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ἀποστέλλει ἀντίγραφον τῆς ἐκθέσεως τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὅστις καὶ αὐτὸς ἐπεξειργάσθη τὰ ἔγγραφα, θεωρεῖ δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τι ἐγεῖρον ἀμφιβολίαν.

§32ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Περὶ τίνος ἀμφιβολία;

§33ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περὶ τῆς ἐξελέγξεως. Ἐκ τῆς ἐξελέγξεως ἐξάγεται τὸ ἑξῆς πόρισμα: ὅτι ὁ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὀφείλει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τῶν χρεώσεων αὐτοῦ, διότι ἐχρεοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διὰ τὰς προκαταβολὰς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἰδίως εἰς ὁμολογίας τοῦ ἐθνικοῦ δανείου. Ἐκ τῆς χρεώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐξάγεται, ὅτι εἶναι ὀφειλέτης λιρῶν 11,232, δηλαδὴ εἶναι ὀφειλέτης τὸ ἓν Ὑπουργεῖον πρὸς τὸ ἄλλο. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι τὸ πλεῖστον εἶναι τακτοποίησις λογαριασμῶν. Ἐξ αὐτῶν τῶν λιρῶν ὀφείλονται εἰς τὸν κύριον Σπάρταλην λίραι 4,136. Ἀπέστειλε συνάμα τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, καὶ ἐπειδὴ εἶναι λογιστικὴ ἐργασία καὶ ὑπάρχουν πιστώσεις καὶ χρεώσεις, δὲν ἦτον ἀρκούντως σαφής· ὥστε ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἐνόμισεν, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἦτο ὀφειλέτης, ἐνῷ ἐξάγεται, ὅτι ὀφείλονται εἰς αὐτὸν λίραι 4,136.

§34ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τί ἡμερομηνίαν φέρει;

§35ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι τῆς 8 Μαρτίου 1878· Ὑπουργὸς ἦτον ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος, ὅστις προεκάλεσε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐκδώσῃ τὸ ἔνταλμα καὶ νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ τὸ 1878. Ἀλλὰ τὸν Νοέμβριον ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσε πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκδοθῇ τὸ ἔνταλμα, διότι ἐκ τῶν σημειώσεων τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει χρέωσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐκ δραχμῶν 448,000· τὸ ἔγγραφον εἶναι τῆς 17 Νοεμβρίου 1878. Ὑπάρχει καὶ ἕτερον ἔγγραφον τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἐν ᾧ ἐξηγεῖται σαφέστερον, ὅτι τὸ ὅλον ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον ἐχρεώθη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἦτον ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ ἑκατοντάδων τινῶν, ἐξ αὐτοῦ δὲ τοῦ πισοῦ ἐδικαιολογήθη τὸ πλεῖστον, ἀλλὰ δὲν ἐδικαιολογήθη ποσὸν ἐκ δραχ. 448,000. Αὐτὸ ἦτο τὸ πόρισμα κατὰ τὸ 1878. Ὡς ἐκ τούτου δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν (ἦτο ὁ κύριος Δηλιγιάννης) ἐζήτησε τὰ ἀπαιτούμενα δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ὅπως ἐξαχθῇ ἐὰν ἐγένετο χρῆσις τῆς χρεώσεως, ἂν τουτέστι ἡ χρέωσις αὕτη ἔμενεν ἐκκρεμὴς, ἢ ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, διὰ τῶν παραγγελιῶν, ἐδαπάνησε καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο. Μετὰ παρέλευσιν καιροῦ, κατὰ τὴν 28 Ἰουνίου τοῦ 1879, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀνεκοίνωσε πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, τὰ ἐμφαίνοντα ὅτι αἱ 448,000 δραχμαὶ ἐδαπανήθησαν εἰς τὰς παραγγελίας, ὑπῆρχον καὶ διεβίβασεν αὐτὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, προσκαλῶν τὸν Ὑπουργὸν νὰ τακτοποιήσῃ τὴν δισαληψίαν. Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον: «σᾶς παρακαλοῦμεν, κύριε Συνάδελφε, νὰ πιστώσητε τὴν μερίδα τοῦ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργείου μὲ τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ καὶ σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς ἐπιστρέψητε τὸν ἐσώκλειστον λογαριασμὸν μετὰ τῶν σχετικῶν ἀποδείξεων, ὅπως συμπεριλάβωμεν καὶ τὴν δαπάνην ταύτην εἰς τὸν Πίνακα τῶν κλεισμένων χρήσεων πρὸς τακτοποίησιν τῆς προκειμένης ληψοδοσίας μετὰ τοῦ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργείου».

§36ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ποίαν χρονολογίαν ἔχει;

§37ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 29 Ἰουνίου 1879, Ὑπουργὸς Μπούμπουλης.

§38ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τί ἔκαμε τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§39ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἦλθε κατόπιν ἕτερον Ὑπουργεῖον, ἔκτοτε δὲ ἐθεωρεῖτο, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν αἰτία πρὸς ἀμφισβήτησιν. Ὡς παρετήρησα, δὲν ἠγείρετο ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν 4,136 λιρῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τοῦτο ἦτο μέρος μεγάλης διαχειρίσεως, ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ πλέον, αὐτοῦ τοῦ ἑκατομμυρίου ἔμενεν ὑπόλοιπον πρὸς χρέωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν 448,000. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐθεώρει ὅτι, πρὶν δικαιολογηθῇ ἡ χρῆσις αὐτῶν τῶν δραχμῶν 448,000, δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἐδικαιολογήθη ὁ παραγγελιοδόχος. Τὰ ὑπόλοιπα εἶναι τακτοποίησις μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§40ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς ὄνομα τοῦ Σπάρταλη τί ποσὸν εἶναι;

§41ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 4,136, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄλλο τι παρ’ ὅ,τι βεβαιοῦν τὰ ἔγγραφα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1880 ἀνεκοίνωσε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλῃ δήλωσιν, ὅπως συμπεριληφθῇ εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις. Τὸν ἔγγραφον εἶναι τῆς 27 Μαρτίου τοῦ 1880. Ὑπογεγραμμένος ὁ κύριος Τρικούπης. Ἰδοὺ τί γράφει: «ὑπομιμνήσω τὸ ἀπὸ 8 Μαρτίου τοῦ 1878 ὑπ’ ἀριθ. 5,143 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τούτου καὶ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω Ὑμᾶς, κύριε Συνάδελφε, ἵνα, ἐὰν ἀποδέχησθε τὴν διὰ τοῦ αὐτοῦ ἐγγράφου διαβιβασθεῖσαν Ὑμῖν ἐκκαθάρισιν ληψοδοσίας τοῦ κυρίου Σπάρταλη, ἐξ ἧς προκύπτει εἰς χρέωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἡ ποσότης τῶν λιρῶν 11,216 19)20, 9(12, εὐαρεστηθῆτε νὰ διατάξητε τὰ περὶ τῆς τακτοποιήσεως αὐτῆς δι’ ἐκδόσεως τακτικοῦ χρηματικοῦ ἐντάλματος, ὅπως ἐξ αὐτοῦ μέρος μὲν ἀποδοθῇ τῷ κυρίῳ Σπάρταλη πρὸς ἐξόφλησιν τῶν ἀπαιτήσεών του, τὸ ὑπόλοιπον δὲ συμψηφισθῇ εἰς τὸν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐκκρεμῆ λογαριασμὸν κτλ. κτλ.» Αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὗρον, δὲν εὗρον ἀμφισβήτησιν, ἀλλ’ ὅτι ὑπῆρχε μόνον δοσοληψία μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὅτι πόρισμα αὐτῆς τῆς πιστωχρεώσεως, μετὰ τὰς γενομένας ἐκκαθαρίσεις παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι, ὅτι ὀφείλονται εἰς τὸν Σπάρταλην 4,136 λίραι.

§42ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκινήθη ἀγωγή;

§43ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι.

§44Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς προβάλω μίαν πληροφορίαν; Δέκα καὶ πρὶν ἡμέρας, πρὶν ἤ γείνῃ ἔναρξις τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παρεκάλεσα ὑμᾶς νὰ καταθέσητε πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰς ληψοδοσίας τοῦ κυρίου Σπάρταλη μετὰ τοῦ Δημοσίου· ὑμεῖς δὲ συνεπείᾳ τῆς παρακλήσεως ταύτης κατεθέσατε τρία ἔγγραφα· πρῶτον, τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑποδιευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου κ. Δροσίνη, χρονολογουμένην κατὰ τὸ 1877, δεύτερον ἓν ἔγγραφον τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου, διευθυνόμενον πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἓν ἕτερον ἐπισημειωτικὸν ἐμοῦ ὡς πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ σήμερον, ἐκτὸς τῶν ἐγγράφων τούτων, κάμνετε χρῆσιν ἄλλων, τὰ ὁποῖα δὲν κατεθέσατε. Ἐὰν τὰ ἔγγραφα ταῦτα ὑπῆρχον, τότε διατί δὲν τὰ κατεθέσατε;

§45ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ὑπῆρχον παρ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔφερον, αὐτὰ δὲ τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκω ὑπῆρχον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν.

§46ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ εἰς διάστημα 25 ἡμερῶν δὲν ἠδυνήθητε νὰ τὰ φέρητε;

§47ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀπετάθην εἰς τὸν συνάδελφον κύριον Ῥοῦφον καὶ ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα, ἀλλ’ ἐκεῖνος ἐνόμιζεν, ὅτι ἦσαν εἰς τὸ ἰδικόν μου Ὑπουργεῖον, καὶ μετὰ διαφόρους ἀναζητήσεις εὑρέθησαν. Αὐτὰ εἶναι ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν, καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι εἶναι ὅπως σᾶς ἐξέθεσα τὸ πρᾶγμα.

§48Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, ὅπως λάβωμεν γνῶσιν τῶν ἐγγράφων.

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Παρακαλῶ μόνον νὰ διατηρηθῶσι μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὰ ἔγγραφα, διότι εἶναι δικαιολογητικά.

§50Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§51Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὅσων ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου λαμβάνει χώραν παρεξήγησις τῶν διατάξεων τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φρονεῖ, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐγγράφωνται πιστώσεις διὰ χρέη κεκλεισμένων ἢ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἐὰν δὲ βραδύτερον βεβαιωθῇ, ὅτι δὲν ὀφείλονται τὰ ποσὰ, διὰ τὰ ὁποῖα ἐνεγράφησαν αἱ πιστώσεις, δὲν γίνεται χρῆσις αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐὰν τοιαύτην ἔχῃ ἰδέαν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀπατᾶται· διότι, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, δὲν δύναται νὰ ἐγγραφῇ πίστωσις ὑπὸ τὰ κεφάλαια τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, πρὶν ἢ ἐκκαθαρισθῇ τὸ χρέος, διὰ τὸ ὁποῖον ζητεῖται ἡ πίστωσις, ἀπαιτεῖται δηλαδὴ νὰ προηγηθῇ τοιαύτη ἀναγνώρισις τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ, ὥστε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, ὅστις κατὰ τὸν Νόμον ἀναγνωρίζει τὴν δαπάνην, νὰ ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἀπαιτουμένης πρὸς πληρωμὴν ἐντολῆς. Ἀλλὰ διὰ νὰ γενῇ τοῦτο, πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν τίτλοι καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀδιστάκτως καὶ ἀναντιῤῥήτως νὰ προκύπτῃ, ὅτι ὁ δικαιοῦχος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸ ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον ζητεῖται ἡ πίστωσις. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἠκούσαμεν, ὅτι τοιαύτη ἐκκαθάρισις καὶ ἀναγνώρισις δὲν ὑπάρχει, καὶ ἑπομένως ἡ ὑπόθεσις δὲν ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἐκτὸς τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν καὶ εἴδομεν, ὡς κατατεθέντα ἐγκαίρως παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνέγνωσεν οὗτος πρὸ ὀλίγου καὶ ἄλλα τινὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθημεν ν’ ἀντιληφθῶμεν, διότι τὰ ἀνέγνωσε τροχάδην· ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν μὲν καὶ ἐκ τῶν δὲ οὐδόλως προκύπτει, ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι οὕτω ἐκκαθαρισμένη, ὥστε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ἐκδώσῃ ἐντολὴν πρὸς πληρωμήν. Καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ λέγῃ, ὅτι στηρίζεται εἰς τὴν γενομένην παρὰ τῶν προκατόχων του ἐκκαθάρισιν. Ἀλλὰ, κύριε Ὑπουργὲ, ἀφοῦ ἐνέκρινον ἐκεῖνοι νὰ ζητήσουν τὴν πίστωσιν, ἡ εὐθύνη ἐπιβαρύνει ὑμᾶς, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε νὰ ἐπεξεργασθῆτε καὶ καθαρίσητε τὴν ὑπόθεσιν. Ἔπειτα ἄς μοι συγχωρηθῇ νὰ ἐκφράσω τὸν θαυμασμόν μου, βλέπων τοὺς σημερινοὺς Ὑπουργοὺς στηριζομένους εἰς ἔγγραφα καὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸ 4 καὶ 5 ἐτῶν. Οἱ σημερινοὶ Ὑπουργοὶ ἔχουν ἴδια ὄργανα, ἔχουν πολλοὺς ὑπαλλήλους εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἔχουν Διευθυντὴν τοῦ Λογιστηρίου, ἔχουν Νομικοὺς Συμβούλους, τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶναι περίπλοκος καὶ ὡς ἐκ τῆς παλαιότητός της δύναται νὰ παρουσιάζῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς ἢ καὶ ἄλλο τι. Ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῶσι σήμερον ἀπὸ τὰ ἁρμόδια πρόσωπα τῆς ὑπηρεσίας, αἱ δὲ ἐκθέσεις αὐτῶν μεθ’ ὅλου τοῦ σχετικοῦ φακέλλου νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα δυνηθῇ καὶ αὕτη νὰ φέρῃ ὀρθὴν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν, οὐχὶ δὲ νὰ λέγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει τὸ δεῖνα ἔγγραφον τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου ἀπὸ τὸ 1878, καὶ δὲν ἠξεύρω ὁποίου ἄλλου κυρίου Ὑπουργοῦ, ἐγγράψετε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν πίστωσιν διὰ νὰ πληρωθῶσι 450,000 δραχμῶν! Ἀγνοεῖ, φαίνεται ὅτι ἡ τοιαύτη ἐγγραφὴ ἀποτελεῖ ὑποχρέωσιν διὰ τὸ Δημόσιον, καὶ ἥτις δὲν δύναται νὰ λάβῃ χώραν, χωρὶς νὰ ἦναι ἐκκαθαρισμένον τὸ χρέος. Ἐπὶ τέλους ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος θέλει ἐκδώσει τὸ ἔνταλμα, ἐὰν ἐμελέτησε τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἐὰν ἀναλαμβάνῃ τὴν εὐθύνην νὰ ἐκδώσῃ τὸ ἔνταλμα τῆς πληρωμῆς. Μὴ βλέπων δ’ αὐτὸν κατανεύοντα, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς καὶ προτείνω νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ πίστωσις. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν αὐτῆς, τότε πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ περὶ ἀναβολῆς αἴτησις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος, ὅπως δοθῇ τοὐλάχιστον καιρὸς νὰ ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ ἔγγραφα.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἐθεώρουν, ὅτι ἡ ἐπεξεργασία, ἡ γενομένη πρὸ ἡμῶν, ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ καὶ δι’ ἡμᾶς, καὶ δὲν εἴχομεν λόγον τινὰ νὰ διστάσωμεν περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτῆς. Ἐκ τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν ἐξάγεται, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι καὶ τὰ δύω Ὑπουργεῖα ἔφθασαν εἰς τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Καθ’ ὅσον ὅμως γεννᾶται δισταγμὸς, καὶ τοιοῦτος δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου, δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ γείνῃ νεωτέρα ἐπεξεργασία.

§53ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραλείπεται ἡ πίστωσις. Ἐτελείωσεν ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ ὑποβάλω τινὰς παρατηρήσεις. Ἀφοῦ ἐψηφίσαμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων θὰ ἦτο φυσικὸν νὰ μεταβῶμεν εὐθὺς εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἀδύνατον, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων στηρίζεται ἐπὶ σειρᾶς Νομοσχεδίων φορολογικῶν· πρέπει ἄρα νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων, ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτων ὑπάρχουσι Νομοσχέδια κατεπείγοντα, σχετιζόμενα πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ χρήζοντα ψηφίσεως, τοιαῦτα εἶναι τὰ τῶν ἐκτάκτων καὶ τὰ τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων· ὥστε φρονῶ, ὅτι τὸ ὀρθότερον θὰ ἦναι νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως ἀρχόμενοι ἀπὸ τῶν ἀντικειμένων, ἅτινα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἰσὶν ἐγγεγραμμένα εὐθὺς μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἤτοι ἀπὸ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, κατόπιν δὲ νὰ μεταβῶμεν, κατὰ τὴν ἐν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σειρὰν, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἄλλων ἐν αὐτῇ ἐγγεγραμμένων ἀντικειμένων, ἵνα ἴδωμεν ἂν ὑπάρχωσί τινα, ἐφ’ ὧν συμφωνεῖ ὅλη ἡ Βουλὴ, οὕτω δὲ δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§56Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὡς γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις, εἰμὴ κατὰ τῆς τάξεως, ἣν προτείνει τοῦ νὰ διερχώμεθα τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ προτάσσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ψηφισθῶσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Δέχομαι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν πρῶτον τῶν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, δεύτερον εἰς τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια. Ἐπειδὴ δέ τινα τούτων προεχώρησαν ἤδη κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ὡρίμασαν, καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν δευτέραν ἢ τρίτην ἀνάγνωσιν, παρακαλῶ εἰς τὴν κατάταξιν τῶν φορολογικῶν νὰ προταχθῶσι τὰ μήπω ψηφισθέντα εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἵνα καὶ ταῦτα ὡριμάσωσι.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ κατάταξις τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων εἶναι ἀδιάφορος, καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ οἱανδήποτε κατάταξιν θέλετε· ἀλλὰ πρὸ τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων θὰ ζητήσω νὰ ἐγγραφῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ ἕτερά τινα Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως θέλομεν προτείνει, ὅπως καταχωρισθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τὰ Νομοσχέδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν, ὅτι εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ δύνανται νὰ προταχθῶσι καθὼς καὶ ἐκεῖνα, περὶ τῆς ψηφίσεως τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἔνδειξις, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος.

§58ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παράκλησιν θὰ ἀπευθύνω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἂν ἦναι δυνατὸν ἡ ἡμερησία διάταξις νὰ στέλληται πρὸ τῆς μεσημβρίας εἰς τοὺς κκ. βουλευτὰς, διὰ νὰ γνωρίζωμεν τίνα Νομοσχέδια θέλουσι συζητηθῆ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο συνήθως γίνεται. (Λύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 7 μ.μ.).