1883.02.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64

Τῆς 22 Φεβρουαρίου 1883

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀθανάσιος Καλφαρέντζος, τελευταῖος μειοδότης τῶν καλποδόχων κιβωτίων, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀδικήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν βιομηχανίαν, ἀφοῦ διὰ τὰ κιβώτια οὐδεμία γίνεται ζημία εἰς τὸ Δημόσιον. — Αἴτησις τῆς Φαρμακευτικῆς Ἑταιρίας περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ τοῦ ἐπιτραπέντος αὐτῇ λαχείου. —Διάφοροι κάτοικοι τῶν χωρίων Κηφησσίας καὶ Σπάτα τῆς Ἐπαρχίας Ἀττικῆς παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀνασταλῇ πᾶσα καταδίωξις ἐπὶ τῆς φορολογίας τῶν μὴ δηλωθέντων γρασιδίων.

§2ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Προχθὲς παρεκάλεσε, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἀπογορεύσεως βοσκῆς. Ἡ σημερινὴ ἡμερησία διάταξις τὸ ἔχει ἓν ἀπὸ τὰ τελευταῖα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προτιμηθῶσι τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια· ὅταν δὲ φθάσωμεν εἰς τὰ ἄλλα, τότε θὰ συζητηθῇ καὶ αὐτό. Δὲν πειράζει. — Ἔχει τις ἄλλος τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγώ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§6ΤΖΑΝΕΣ. Ὑπάρχει ἰδέα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὅταν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ λέγηταί τι ἐκ μέρους ἑνὸς Βουλευτοῦ, τοῦτο δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν, οὔτε ἀκούεται οὔτε ἐκτιμᾶται. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ Βουλευτὴς ὀφείλει νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει σπουδαίως ὅ,τι λέγει ὁ Βουλευτὴς, τοῦτο μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι καθῆκόν της νὰ τὸ πράττῃ· ἄλλως, εἶναι ἀδιάφορον διὰ τὸν Βουλευτήν. Ἐλπίζω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ μιᾶς ὑποθέσεως, περὶ ἧς καὶ ἄλλοτε ὡμίλησα. Μέχρις ὀγδόου οὐρανοῦ φθάνει ἡ φωνὴ τῶν ἐν Ἀτταλείᾳ ὑπηκόων κατὰ τοῦ ἐκεῖ Ὑποπροξένου. Χθὲς ἔλαβον ἐπιστολὴν, ἧς τὸ περιεχόμενον δὲν ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ ὅμως, τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ τὸ ἐρχόμενον Σάββατον τί τουλάχιστον ἐνήργησε ἐπὶ τῆς τελευταίας ἀναφορᾶς των.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διετάχθη ὁ Ἐπιθεωρητὴς νὰ μεταβῇ ἐκεῖσε.

§8ΤΖΑΝΕΣ. Πολὺ καλά. Διότι φαίνεται ἡ διαγωγὴ τοῦ Ὑποπροξένου κατέστη ἀφόρητος· μοὶ ἀπεστάλη καὶ καταγγελία εἰς τὸν Εἰσαγγελέα.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ ἐκεῖ Ὑποπρόξενος εἶναι εἰς τῶν καλλίστων προξενικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄνθρωπος τοῦ καθήκοντος καὶ ἐντιμότατος, καὶ εἶναι ἄπορον πῶς γίνεται λόγος περὶ αὐτοῦ, ἀφοῦ καὶ οἱ ἐκεῖ πρόκριτοι ἔκαμαν πολλάκις τόσας ὑπὲρ αὐτοῦ συστάσεις....

§10ΡΑΔΙΝΟΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἰδίως πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Σερβοτὰ τῆς περιφερείας Τρικκάλων, οἵτινες παραπονοῦνται ὅτι τὸ χωρίον των, μολονότι ἀπέχει ἀπὸ τὴν πόλιν τῶν Τρικκάλων δύω ὥρας, ἀποσπᾶται ἀπὸ τὴν πόλιν αὐτὴν καὶ μεταβιβάζεται εἰς τὸν Δῆμον Πηλείων, τοῦ ὁποίου πρωτεύουσα εἶναι τὸ χωρίον Καρβουνολεπαινίτζα. Ἐπειδὴ τὸ χωρίον τοῦτο ἀπέχει ἑπτὰ ὥρας, ἡ μεταβίβασις αὕτη εἶναι καὶ ἔκνομος καὶ ἄδικος. Ἔκνομος εἶναι, διότι ὁ Νόμος λέγει ὅτι ἕκαστον χωρίον πρέπει νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Δήμου δύω ἢ τρεῖς ὥρας, ἐνῷ ἐδῶ ὑπάρχει ἀπόστασις ἑπτὰ ὡρῶν· εἶναι δὲ ἄδικος, διότι οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου τούτου θὰ διέρχωνται διὰ τῆς πόλεως Τρικκάλων, ἵνα μεταβαίνωσιν εἰς τὸ ἀντίθετον μέρος εἰς τὴν Καρβουνολεπαινίτζαν, καὶ μάλιστα ἐν ὥρᾳ χειμῶνος, ὁπότε ἡ συγκοινωνία δὲν εἶναι εὔκολος. Συνιστῶ ὅθεν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ὅπως ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἔρχομαι νὰ ἐκθέτω καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπειδὴ οἱ κάτοικοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, οἱ μὴ πληρώσαντες ἐγκαίρως τὸν ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρον, καθυπεβλήθησαν εἰς πρόστιμον καὶ τόκον ὑπερημερίας, περὶ τούτου ἀνεφέρθησαν πολλάκις δι’ ἀναφορῶν των πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ἵνα γείνῃ θεραπεία τις· ἀλλὰ καὶ ἐγὼ αὐτὸς καὶ οἱ συνάδελφοί μου ἐπανειλημμένως ἐποιησάμεθα τὰς δεούσας παραστάσεις περὶ παρατάσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Νόμου ὡρισμένης προθεσμίας· ὁ δὲ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ προτείνῃ Νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὴν διάταξιν τοῦ Νόμου διὰ παρατάσεως τῆς προθεσμίας, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐγένετο.

§11ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπέβαλα Νομοσχέδιον τοιοῦτον καὶ ὑπάρχει ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§12ΡΑΔΙΝΟΣ. Ὑπεβάλετε, κύριε Ὑπουργὲ, ἀλλ’ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει κατέχει τὸν πεντηκοστὸν ὄγδοον ἀριθμὸν, ὥστε δὲν θὰ δοθῇ καιρὸς πρὸς συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, οἱ δὲ πτωχοὶ γεωργοὶ περιμένουσιν ἀνυπομόνως. Διὸ παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ πρῶτον πρὸς συζήτησιν μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν. Πρὸς τούτοις ἔρχομαι νὰ ἐκθέσω, ὅτι πολλὰ χωρία, κείμενα κατὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν, ἔχουσιν ἀγροὺς ἐν τῷ Τουρκικῷ ἐδάφει, τοὺς ὁποίους καὶ καλλιεργοῦσι· ἐνῷ δὲ πληρώνουσι τὸν φόρον τῆς δεκάτης εἰς τὸ Τουρκικὸν ἀναγκάζονται νὰ πληρώσωσιν αὐτὸν καὶ εἰς τὸ Ἑλληνικόν· ἄλλως, παρακωλύονται ὑπὸ τῶν κατὰ τόπους σταθμῶν νὰ μεταφέρωσι τοὺς καρποὺς εἰς δεμάτια. Συνιστῶ καὶ περὶ τούτου εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μέριμναν πρὸς διόρθωσιν τῆς γιγνομένης ἀδικίας, τοὐτέστι νὰ ἀφίνεται ἡ μετακόμισις ἐλευθέρα, καθ’ ὅσον πληρώνεται ὁ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρος.

§13ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν, κύριοι, συνέστησα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τροποποιηθῇ ὁ τοῦ παρελθόντος Νόμος περὶ τηλεγραφητῶν, περὶ τῶν ὑποδεεστέρων ὑπαλλήλων τῶν Τηλεγραφείων. Ἤδη λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ διατυπώσω αὐτὸ εἰς πρότασιν Νόμου, ἣν ὑποβάλλω, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ διατάξῃ νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§14ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Μπανίτσης τοῦ Δήμου καὶ Ἐπαρχίας Τρικκάλων, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ κατὰ τὴν διαχάραξιν ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς κατετμήθη ἡ περιουσία των καὶ ἀφέθησαν οἱ ἀγροὶ εἴτε τὰ ἀμπέλια των ἐν τῷ Τουρκικῷ ἐδάφει καὶ ἕνεκα τούτου ὑπόκεινται εἰς διπλοῦς φόρους, δηλαδὴ εἰς τὸν φόρον ἐξαγωγῆς εἰς τὸ Τουρκικὸν Κράτος καὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν, παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποβάλῃ Νομοσχέδιον πρὸς ἀπαλλαγὴν τοὐλάχιστον ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς εἰσαγωγῆς. Τοιοῦτο Νομοσχέδιον συνέταξα καὶ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν· ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς: «Ἄρθρον μοναδικόν. Οἱ εἰς δράγματα μεταφερόμενοι καρποί, ἐκ τῶν ἐν τῷ Τουρκικῷ, κατὰ τὴν διαχάραξιν τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, παραμεινασῶν γαιῶν τῶν χωρίων τῆς Ἐπαρχίας Τρικκάλων δὲν ὑπόκεινται εἰς τέλος εἰσαγωγῆς.»

§15ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ πνευματωδῶν ποτῶν ὑπεβλήθησαν διάφοροι τροπολογίαι. Ταύτας ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψει καὶ ἐπὶ τῇ αὐτῇ βάσει τοῦ Νομοσχεδίου συνετάξαμεν τροπολογίαν, ἵνα καταστήσωμεν εὐκρινέστερον τὸν Νόμον, καθ’ ὃν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἡ φορολογία αὕτη. Τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑποβάλλω καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ, ἵνα γείνῃ γνωστὴ πρὸ τῆς συζητήσεως καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω Νομοσχέδιον ἀπαγορεῦον τὰ διαρκῆ χρηματικὰ βοηθήματα ἐν τῷ μέλλοντι καὶ κανονίζον τὰ περὶ ἐκτάκτων προσωρινῶς βοηθημάτων. (Ὅρα Παράρτημα). Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο πρὸ ὀλίγου παρατήρησις περί τινων Νομοσχεδίων, ὅτι εὑρίσκονται χαμηλὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, παρατηρῶ καὶ περὶ τούτων ὡς καὶ περὶ τῶν ἄλλων, ὅτι θὰ ᾖναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ τὴν ἡμερησίαν ταύτην διάταξιν νὰ ἐξετάσῃ, ἵνα ἴδῃ τίνα ἐκ τῶν ἐν αὐτῇ ἀναγεγραμμένων δύναται νὰ ψηφίσῃ εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Ὑπάρχουσι πολλὰ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα καὶ ἐφ’ ὧν οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὥστε, ἂν ὄχι ἀπὸ τῆς σήμερον, νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων θὰ ᾖναι πρέπον νὰ διατρέξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα γνωρίσωμεν τίνα Νομοσχέδια εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ θέλει ὁμοφώνως ἀποδεχθῇ ὅπως προταχθῶσι καὶ ψηφισθῶσι.

§17ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος, κύριε Πρόεδρε, μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Αὐτὸ τὸ σύστημα παρετηρήθη καὶ πέρυσιν, ὅτι δὲν εἶναι καλὸν διὰ τὴν ὥριμον συζήτησιν τῶν Νομοσχεδίων. Δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς τῶν Βουλευτῶν μεταξὺ ἑκατὸν Νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι γεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ ἔχῃ ὅλα εἰς τὸν νοῦν του καὶ νὰ ἔρχηται νὰ συζητῇ ἐν ἐπιγνώσει. Ὅσα Νομοσχέδια ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖα, ἂς τὰ προτάξῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα ἤμεθα καὶ ἡμεῖς ἐν γνώσει τίνα τῶν Νομοσχεδίων καθ’ ἑκάστην θὰ συζητῶμεν. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρετηρήθη πέρυσιν, ἦτο ὅλως διόλου ἄτοπον, καὶ πολλὰ Νομοσχέδια συνεζητήθησαν χωρὶς τὰ 90% τῶν Βουλευτῶν, ἵνα μὴ εἴπω ὑπερβολὴν, νὰ ἔχουν γνῶσιν καὶ ἐν τούτοις αὐτὰ Νομοσχέδια ἐγένοντο Νόμοι τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅστις διευθύνει τὴν πλειονοψηφίαν, δύναται νὰ σημειώσῃ τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ προταχθῶσι, διὰ νὰ ἤμεθα καὶ ἡμεῖς ἐν γνώσει τῶν Νομοσχεδίων τούτων, ὅπως συζητηθῶσιν ὅπως πρέπει.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι πρέπον ἡ Κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Βουλῆς, οὐδὲ εἶναι καὶ συμφέρον· διότι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει παλλὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις· ἐννοεῖται, ὅτι ταῦτα πρέπει νὰ προταχθῶσι, διότι δὲν παρεμποδίζουσι τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων· ἐνῷ, ἂν ἡ Κυβέρνησις θέσῃ ὡς πρῶτον νομοσχέδιόν τι, ἐφ’ οὗ θὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἡ συζήτησις παρεμποδίζει καὶ πάντων τῶν ἄλλων τὴν πρόοδον. Διὰ τοῦτο ἐν ἅπασι τοῖς Κοινοβουλίοις εἶναι ἀνεγνωρισμένον, ὅτι πολλὰ Νομοσχέδια, ἅτινα εἶναι ἀναγκαιότατα, ἀλλ’ εἶναι καὶ καθαρῶς τυπικὰ, ψηφίζονται πρὸ τῶν ἄλλων. Ἄλλως, καὶ οὐδένα κίνδυνον διατρέχομεν, ἐὰν διέλθωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι ἕκαστος βουλευτὴς, γινώσκων τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δύναται νὰ ἀποκρούῃ τὴν πρόταξιν τῶν Νομοσχεδίων ἐκείνων, ἐφ’ ὧν αὐτὸς φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις. Ὅταν γείνῃ ἡ ἐξέτασις τῆς ἡμερησίας διατάξεως, οὐδὲν δύναται νὰ ἐγερθῇ παράπονον, διότι ἐκεῖνα μόνον τὰ Νομοσχέδια θέλουσι προταχθῆ, ἐφ’ ὧν ὑπάρχει πλήρης ὁμοφωνία, οὐδενὸς ἐξαιρουμένου, ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπως προταχθῶσι.

§19ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι ἀληθὲς, ἀλλὰ φαίνεται πάντοτε, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές. Πάντοτε ὑπεστηρίξαμεν, ὅταν εὑρισκόμεθα εἰς τὰς αὐτὰς τάξεις μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν κανονίζει ἡ πλειονοψηφία. Καὶ λέγοντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὴν κανονίζει, ἐννοοῦμεν, ὅτι τὴν κανονίζει ἡ πλειοψηφία, διότι αὐτῆς δικαίωμα εἶναι, καὶ δὲν ἐνόησα, ὅτι εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως δὲν ζητεῖται ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς. Ἄν δὲ θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα, ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς δὲν ἐξετάζεται· αὐτὴ δὲ εἶναι ἀλήθεια εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος. Ἀλλ’ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸν, διότι ἐκ τῶν πραγμάτων παρετηρήθη, ὅτι ἕν Νομοσχέδιον, ἐξ ἑνὸς ἄρθρου ἀποτελούμενον, ἐθεωρήθη ὡς Νομοσχέδιον μικρᾶς σημασίας· ἐντούτοις αὐτὸ ἐπέβαλε τριῶν ἑκατομμυρίων βάρη εἰς τὸν Τόπον εἰς διάφορα ἀντικείκενα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις, ἐπειδὴ εἶναι συντεταγμένη—καὶ ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ἔλαβον ποτὲ ἡμερησίαν διάταξιν...

§20ΤΙΝΕΣ. Τώρα τὴν ἐλάβομεν.

§21Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε τώρα. Εἶναι καὶ αὐτὸ μία τάξις, ἥτις ἐπικρατεῖ τώρα ἀπό τινος ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν δυνάμεθα, ἀφοῦ εἰς τὴν ἐφαρμογήν του τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐφάνη, ὅτι ἔβλαψε, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζουν τί Νόμους ἐψήφισαν, καὶ ὅταν ἐξηρχόμεθα τοῦ Βουλευτηρίου καὶ μᾶς ἠρώτα κανεὶς, τί Νόμους ἐψηφίσαμεν, πολλοὶ ἐλέγομεν, ὅτι δὲν γνωρίζομεν. Αὐτὸ συνέβη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καθὸ κοινοβουλευτικὸς, δὲν θὰ δεχθῇ νὰ συμβῇ τοιοῦτόν τι καὶ σήμερον. Ἂς προταχθῶσι λοιπὸν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι ἀναγκαῖα, καὶ αὐτὰ θὰ ἤμεθα ἕτοιμοι νὰ τὰ ψηφίσωμεν.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει 78 Νομοσχεδίων τὰ πλεῖστα εἶναι ἀναγκαῖα καὶ τὰ πλεῖστα πρέπει νὰ ψηφισθῶσιν, ἀλλὰ περὶ τῶν πλείστων δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προκληθῇ εὐρεῖα ἐν τῇ Βουλῇ ἐξέτασις. Ποῖα δὲ εἶναι ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν θέλει προκληθῆ τοιαύτη ἐξέτασις, δέον ἡ παμψηφία τῆς Βουλῆς, καὶ οὐχὶ ἡ πλειονοψηφία, νὰ τὰ κανονίσῃ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀντίῤῥησις εἰς τοῦτο δὲν συντελεῖ εἰς διεξαγαγωγὴν τῶν ἔργων ἡμῶν ὁμαλήν. Διὰ τοῦ τρόπου, ὃν προτείνει ἡ Κυβέρνησις, δύναται πᾶς βουλευτὴς νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ψήφισιν ὅλων τῶν Νομοσχεδίων, λέγων, ὅτι ἔχει ἀντίῤῥησιν· ἀλλὰ τοῦτο ἐὰν πράξῃ, θέλει ἀποδείξει, ὅτι ἐνεργεῖ ἐκ πείσματος. Εἶναι ἀδύνατον ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ, ὅτι πλεῖστα τῶν Νομοσχεδίων πρέπει νὰ ψηφισθῶσι κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην καὶ ὅτι, ἐὰν δὲν ψηφισθῶσιν, ἡ Βουλὴ θέλει ἐξελεγχθῆ παραλιποῦσα τὴν ἐκτέλεσιν σπουδαίου καθήκοντος. Ὁ ὁμαλὸς τρόπος, δι’ οὗ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, ὅπως καὶ ἄλλαι, δύναται νὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐργασίας της, εἶναι νὰ διακρίνῃ ἐκεῖνα τὰ Νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις, καὶ ἐπιληφθῇ πρῶτον τῶν Νομοσχεδίων, ἐφ’ ὧν δὲν θέλει γείνει συζήτησις, ὅπως διεξαχθῇ ἡ τριπλῆ αὐτῶν ἀνάγνωσις ἄνευ παρακωλύσεως τῆς προόδου τῶν ἄλλων.

§23Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, εἶναι τακτικὴ πρωτοφανής. Τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς διέπει ἡ πλειονοψηφία, τῆς δὲ πλειονοψηφίας ἡγεῖται ἡ Κυβέρνησις. Ἐπειδὴ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κανονίζει ἡ Βουλὴ, ἕπεται, ὅτι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κανονίζει ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ ἀκούσῃ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ἀκολουθῶμεν τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προβαλλομένην τακτικὴν, ψηφίζοντες κατ’ ἐκλογὴν τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπόκεινται εἰς ἀντίῤῥησιν, καὶ μὴ ἀκολουθοῦντες τὴν σειρὰν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τοῦτο θέλει ἔχει πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, ὅτι θὰ καταναλίσκωμεν ἑκάστοτε τὰς πρώτας ὥρας τῆς συνεδριάσεως εἰς τὴν ἀνάγνωσιν καὶ ψήφισιν τῶν μὴ ὑποκειμένων εἰς ἀντίῤῥησιν Νομοσχεδίων, θέλομεν δ’ ἐπιλαμβάνεσθαι τῆς ἐξετάσεως τῶν ὑποκειμένων εἰς συζήτησιν κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, ὅτε ἡ Βουλὴ εἶναι ἀραιὰ καὶ κεκμηκυῖα. Ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένῃ, βεβαίως ἡ πλειονοψία θέλει ἀκούσει τὴν γνώμην αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν μένει καὶ εἰς ἡμᾶς ἄλλο μέσον ἀμύνης, εἰμὴ ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Ἡ τακτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἀληθῶς τακτικὴ πρωτοφανὴς, ἥτις παρακωλύει τὴν συζήτησιν τῶν σπουδαίων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὔριον, κ. Πρόεδρε, κανονίζομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1883 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Κεφαλ. 1 «Κεντρικὴ ὑπηρεσία». Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν Ὑπουργείου, δραχμ. 46,872. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· Ἄρθρον 2. Ἐνοίκιον καταστήματος Ὑπουργείου δραχ. 5,400. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 3. Γραφικὴ Ὕλη καθημερινῆς χρήσεως δραχ. 1,800. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 4. Μίσθωμα ἁμάξης δραχμ. 5,040 Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 5. Διάφορα ἄλλα ἔξοδα Ὑπουργείου δραχμ. 6,500. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.— Τὸ ὅλον τοῦ πρώτου Κεφαλαίου δραχμ. 71,420. Κεφάλαιον 2. «Κλῆρος». Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν Ἱερᾶς Συνόδου δραχμ. 29,816. Ἄρθρον 2. Ἔξοδα Ἱερᾶς Συνόδου δραχμ. 6,732. Ἄρθρον 3. Ἐπίδομα Ἐπισκόπων δραχμ. 122,400. Ἄρθρον 4. Μισθοὶ Ἱεροκηρύκων δραχμ. 35,640. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 5. Ἐκκλησιαστικαὶ καὶ ἐκπαιδευτικαὶ ἐξωτερικαὶ δαπάναι δραχ. 61,390. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 6. Ἐκκλησιαστικαὶ ἐσωτερικαὶ δαπάναι δραχ. 9,600.

§26ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠξεύρομεν τί γίνεται, κ. Πρόεδρε, ποῖον Προϋπολογισμὸν ψηφίζομεν.

§27ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αἱ προσθῆκαι πρέπει νὰ λέγωνται κατὰ μέρος· νὰ ἀναγινώσκηται ὁ Προϋπολογισμὸς ὅπως ὑπεβλήθη, καὶ χωριστὰ ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου κονδυλίου νὰ γίνωνται αἱ δηλώσεις.

§28Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχομεν δικαίωμα, κ. Πρόεδρε, νὰ ἠξεύρωμεν τί γίνεται, διότι οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι ὅπως εἶναι τυπωμένοι ἐν τῷ ὑποβληθέντι Προϋπολογισμῷ.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι αἱ δηλώσεις, αἵτινες ἔχουν γείνει.

§30ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἀντιτείνω καὶ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Γόρτυνος. Ἂς εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία ἔτσι τὸ θέλομεν, ἵνα μὴ χάνωμεν καὶ τὸν καιρόν μας.

§31ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν εἶναι σεσημειωμένα τὰ ποσὰ καὶ πρέπει νὰ ἀναγινώσκωνται ὅπως εἶναι σεσημειωμένα· ἐὰν δέ τις τῶν κκ. Ὑπουργῶν ἢ ἄλλος τις ἔφερε μεταβολὴν, νὰ κοινοποιῆται καὶ αὕτη ἰδιαιτέρως, ἵνα γνωρίζωμεν.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἴπατε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ἔχετε Ἐπιτροπὴν, ἥτις εἶναι συστημένη διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος. Διὰ Διατάγματος δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη Ἐπιτροπή· πρέπει νὰ εἶναι νομοθετημένη. Τί δικαιώματα θὰ ἔχουν αὐτοὶ οἱ Ἐλεγκταί; δύνανται νὰ καταδιώξουν; Φέρετε λοιπὸν Νόμον καὶ συστήσατε διὰ Νόμου τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν, ἵνα δύναται νὰ ἐνεργῇ νομίμως καὶ νὰ ἔχῃ νόμιμα δικαιώματα. Τοιαῦται Ἐπιτροπαὶ σχηματίζονται, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἵνα σχηματίζωνται μισθοδοτικαὶ θέσεις. Τοιουτοτρόπως ἐκάμαμεν καὶ μίαν ἄλλην Ἐπιτροπὴν ἐφέτος, δι’ ἣν ἐξωδεύσαμεν 40 χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν δανείων, καὶ δὲν ἐμάθομεν τίποτε ἄλλο ἀπὸ αὐτὴν παρ’ ὅτι ἐπῆραν χρήματα δέκα ἄνθρωποι ἢ ὀκτώ. Φέρε λοιπὸν Νόμον κανονίζοντα τὰ καθήκοντα τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ τότε νὰ σᾶς δώσωμεν τὴν πίστωσιν, ἣν ζητεῖται. Νὰ τὰ κάμνῃ αὐτὰ τὰ πράγματα ἄλλο Ὑπουργεῖον, μάλιστα· ἀλλὰ νὰ τὰ κάμνῃ ἓν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι μὲ ὅλα τὰ φῶτα, τὰ ξένα καὶ τὰ ἐσωτερικὰ, καὶ νὰ ὑποπίπτῃ εἰς τοιούτους σολοικισμοὺς, αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπεται.

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§35Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ζήτημα ἐὰν ἦναι ἀναγκαία ἡ πίστωσις ἢ ὄχι, τοῦτο δὲν θίγομεν ἡμεῖς παντάπασιν, διότι δὲν θίγομεν οὐδεμίαν ἐκ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ὑπάρχουσιν ἐγγεγραμμέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Τὰς γνώμας ἡμῶν ἐξεθήκαμεν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἡ Βουλὴ ὅμως δὲν ἀπεδέχθη τὰς γνώμας ἡμῶν, ὀφείλομεν ἑπομένως ἡμεῖς νὰ μὴν ἐπαναλάβωμεν τὰς περὶ διαγραφῆς τῶν περιττῶν δαπανῶν προτάσεις ἡμῶν. Ἀλλὰ περὶ ἄλλου πρόκειται σήμερον· πρόκειται περὶ τοῦ ἂν ἡ προτεινομένη δαπάνη ἦναι νόμιμος ἢ ὄχι, καὶ ἂν δύναται μόνον διὰ τῆς ἀναγραφῆς τῆς πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ νὰ γίνεται δαπάνη χρημάτων τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Περὶ τούτου πρόκειται κυρίως, καὶ περὶ τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτὴς ὡμίλησεν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ δοθῶσι χρήματα εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἅτινα δι’ ἄλλας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσφέρουσιν εἰς τὸ Κράτος, λαμβάνουσι μισθόν. Καὶ βεβαίως δὲν δύνανται νὰ λάβωσι χρηματικήν τινα χορηγίαν, διότι αὕτη εἶναι ἐπιμίσθιον, οὐδὲν δ’ ἐπιμίσθιον δύναται νὰ παραχωρηθῇ ἄνευ Νόμου κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν πρόκηται νὰ δοθῇ πληρωμὴ εἰς μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι μισθὸν δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν, θέλουσιν ὅμως δοθῆ χρήματα εἰς τὰ μέλη τῆς συστηθησομένης Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα θέλουσι ληφθῆ ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἰδιωτῶν· καὶ ἡ πληρωμὴ αὕτη, κύριοι, δὲν εἶναι μισθοδοσία; Καὶ ταῦτα, ἂν ἡ ἀναγραφησομένη πίστωσις δαπανηθῇ εἰς τοῦτο. Ἐὰν ὅμως πρόκηται περὶ γραφικῶν ἐξόδων, δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ δαπανήσῃ· ἐὰν ὅμως πρόκηται περὶ πληρωμῆς ὑπηρεσίας, δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ πληρώσῃ, ἐνόσῳ Νόμος τοῦ Κράτους δὲν τὸ ἐπιτρέπει.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§37Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ τακτικὴ, εἰς ἣν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως προσέφυγεν, εἶναι τακτικὴ συνήθης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ ἐὰν προκάτοχοι αὐτοῦ παρεβίασαν τὸν Νόμον ἢ διεχειρίσθησαν κακῶς τὰ Δημόσια χρήματα, ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι ἐνήργησαν πράξεις ἀξιοποίνους, δύναται νὰ φέρῃ πρότασιν ποινικῆς καταδιώξεως· ἀλλ’ ἐὰν προκάτοχοι διεχειρίσθησαν κακῶς, διὰ τοῦτο ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀπέκτησε τίτλον καὶ δικαίωμα διὰ νὰ παραβῇ καὶ αὐτὸς τοὺς Νόμους; Νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα νὰ ἁμιλλᾶται ἕκαστος νὰ καταδείξῃ, ὅτι ὁ προκάτοχος ἔπραξε τὸ χειρότερον, καὶ ἐξ αὐτοῦ νὰ ζητῇ νὰ δικαιολογηθῇ, νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι πλημμελὲς, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ ἡ Βουλὴ, οὐδὲ πρέπει νὰ δικαιολογώμεθα ἐκ τῶν κακῶν τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν τάξιν.

§38Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ τὰ μοναστηριακὰ κτήματα καὶ τὰ μοναστήρια πρὶν εἰσέλθῃ ἡ διοίκησις ἐν αὐτοῖς ἦσαν εἰς καλλιτέραν καὶ ἀνθηροτέραν κατάστασιν. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ ἤδη, ὅτε ἀφῃρέθη ἡ ἐποπτεία ἀπὸ τοὺς Ἐπισκόπους καὶ ἀπὸ τὰς διοικητικὰς Ἀρχὰς καὶ συνεκεντρώθη ὅλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἡ διοίκησις τῆς ὑπηρεσίας, τῆς ἀφορώσης εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν μοναστηρίων, θὰ χειροτερεύσῃ· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ νὰ ἦναι συγκεντρωμέναι ὅλαι αἱ πληροφορίαι, ἃς δύναται νὰ ἔχῃ ὁ Ἐπίσκοπος καὶ ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ, ἡ οὖσα πλησίον καὶ ἐποπτεύουσα καὶ δυναμένη νὰ συγκεντρώσῃ καὶ τὴν τελευταίαν πληροφορίαν περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τῆς μοναστηριακῆς. Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κυρίου Λομβάρδου τοῦ ἀποκεντρικοῦ νὰ συγκεντρώσῃ καὶ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν; Ἀπὸ τοῦδε δὲ προλέγω, ὅτι τὰ τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας πράγματα θὰ περιέλθουν εἰς χείρονα ἢ ὅ,τι ἦσαν κατάστασιν, διότι διὰ τῆς συγκεντρώσεως τῆς ἐπερχομένης, διὰ τῆς συγκεντρώσεως, ἥτις ἀνεπτύχθη καὶ ἐπεξετάθη ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐπὶ τῆς περιουσίας τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, ἐγεννήθη εἰς τοὺς διαχειριζομένους ἀμέσως τὰ μοναστηριακὰ ἡ πεποίθησις, ὅτι αὐτοὶ δὲν εἶναι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ εὐθύνωνται καὶ νὰ ἐνδιαφέρωνται διὰ τὴν μοναστηριακὴν περιουσίαν. Δὲν ἔχει δὲ δίκαιον ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, μεμφόμενος τοὺς προκατόχους του διὰ τὴν κακὴν αὐτῶν διαχείρισιν, νὰ λέγῃ ὅτι, ἐὰν ἐγὼ ἐξοδεύσω 8,000 δραχμὰς ἐκτὸς τοῦ Νόμου, δὲν πειράζει, διότι οἱ προκάτοχοι ἐμοῦ ἐξώδευσαν 28 χιλιάδας, ἐγὼ ἐξώδευσα 8,000 καὶ ὄχι 28,000 ὅπως οἱ προκάτοχοί μου. Ἐὰν θελήσωμεν, κύριε Πρόεδρε, νὰ διευθύνωνται οὕτω τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας, θέλομεν εὑρεθῆ εἰς σημεῖον χείριστον· διότι ἠμπορεῖ νὰ ἀκυρωθῇ ἐκλογή τις κακῶς διά τινα, καὶ κατόπιν νὰ λάβῃ τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἀκυρωθεῖσαν ἐκλογήν του· ἀλλ’ ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι σήμερον πρέπει νὰ ἀναδιφήσωμεν τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ εὕρωμεν ὅλας τὰς ἐκλογὰς, αἵτινες ἠκυρώθησαν κακῶς, διὰ νὰ ἀποζημιώσωμεν ὅλα τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα; ἀπεναντίας μάλιστα, πρέπει νὰ βαδίσωμεν, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἐπὶ πλέον ἑδραιοτέρων, ἐπὶ πλέον ἀσφαλεστέρων βάσεων, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐλλιμενισθῇ τὸ Κράτος ἀσφαλῶς.

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§40Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι πάντες γνωρίζετε τὴν οἰκτρὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν ἐν Ἑλλάδι Μονῶν, πάντες γνωρίζομεν πῶς διαχειρίζεται ἡ μοναστηριακὴ περιουσία, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἐπείσθητε, ὅτι ἡ προτεινομένη λύσις δὲν εἶναι συντελεστικὴ, καὶ πόῤῥω ἀπέχει τοῦ σκοποῦ, οὗ ἕνεκα προτείνεται. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ μοναστηριακὴ περιουσία δὲν διαχειρίζεται ὅπως πρέπει· ὑπάρχουσι Μοναὶ, αἵτινες ἔχουσι σπουδαιοτάτας προσόδους· ὑπάρχουσι Μοναὶ, ἔχουσαι 50,000 δραχμῶν ἐτησίαν πρόσοδον, 100,000 καὶ 200,000 δραχμῶν καὶ ἐπέκεινα. Πόσοι δὲ καλόγηροι διαιτῶνται ἐν αὐταῖς; οὐχὶ πλείονες τῶν 2, 3 ἢ 4, ἐξαιρετικῶς δὲ εἴς τινας καὶ πλείονες. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, τί γίνεται λοιπὸν ἡ περιουσία αὕτη; οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι κατασπαταλᾶται, χωρὶς ἡ ἐλαχίστη νὰ γίνεται ὠφέλεια εἰς τὴν κοινωνίαν. Τὰ τῆς διαχειρίσεως γνωρίζετε κάλλιστα. Γνωρίζετε πῶς συντάσσονται οἱ Προϋπολογισμοὶ καὶ πῶς ἐγκρίνονται οἱ Προϋπολογισμοὶ καὶ ἀπολογισμοί· διὰ τοῦτο δὲ βλέπετε, κύριοι, ὅτι τὸ 1½ ἑκατομμύριον, ὅπερ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρουσιάζεται ὡς ἐτησία πρόσοδος τῶν Μονῶν, καταδαπανᾶται ἄνευ λόγου καὶ ἀσκόπως, ἐνῷ δυστυχῶς ὁ Κλῆρος ἡμῶν πάσχει, καὶ εὑρίσκεται εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν. Ἔχομεν Κλῆρον, κύριοι, ἔχομεν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν; Δὲν ἠδυνάμεθα ἆρά γε, τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ τὸ δαπανήσωμεν ὑπὲρ τοῦ Κλήρου ἢ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ νὰ μὴ τὸ ἀφήσωμεν νὰ σπαταλᾶται ἄνευ λόγου καὶ ἄνευ σκοποῦ; Φρονῶ, ὅτι τὸ περὶ οὗ πρόκειται κονδύλιον διὰ τῆς σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι πάντη περιττὸν καὶ ἀλυσιτελὲς, ἐὰν πρὸ παντὸς δὲν γείνῃ ἀπόφασις, ὅπως πολυετῶς ἐνοικιασθῶσιν ἅπαντα τὰ κτήματα τῶν ἐν Ἑλλάδι Μονῶν, καθ’ ὃν τρόπον ἔχουσιν ἐνοικιασθῆ τινα ἤδη.

§41Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, νὰ σωθῇ ἡ περιουσία τῶν Μονῶν· ἀλλὰ ποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβώσῃ ταύτην, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ Ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτοῦ;

§42ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Ὁ σκοπὸς βεβαίως εἶναι νὰ ἐξακριβωθῇ ποία εἶναι ἡ περιουσία τῶν Μονῶν· ἀλλὰ τὴν περιουσίαν ταύτην τίς ἀγνοεῖ; Ἄλλως τε, τὸ Ὑπουργεῖον εὐχερῶς δύναται νὰ ἐξακριβώσῃ ταύτην διὰ τῶν Δημάρχων καὶ Ἐπάρχων χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς τὴν προκειμένην δαπάνην. Δὲν εἶναι δὲ διόλου δύσκολον νὰ γνωσθῇ ποία εἶναι ἡ μοναστηριακὴ περιουσία· ἂς ἐρωτηθῶσιν, ὡς εἶπον, οἱ Δήμαρχοι καὶ αἱ Διοικητικαὶ Ἀρχαί.

§43ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἠθέλησα νὰ μάθω ποία εἶναι ἡ περιουσία καὶ ποῖα τὰ ἔσοδα τῶν Μονῶν καὶ κατέφυγα εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα καὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τὸ μάθω, διότι δὲν τὸ γνωρίζουσιν οὔτε τὰ Ὑπουργεῖα. Ἐὰν λοιπὸν πρόκηται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν περιουσίαν, μάλιστα νὰ γείνῃ.

§44ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι εἶναι καὶ κατεπεῖγον καὶ ἀναγκαῖον νὰ ἐνοικιασθῶσι τὰ κτήματα τῶν Μονῶν, ἅτινά εἰσι γνωστὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἄλλως τε οἱ ἐνοικιασταὶ εὐκόλως θὰ ἀνακαλύψωσι ὡς ἔχοντες τὸ ἐνδιαφέρον. Θεωρῶ δὲ πάντη περιττὴν τὴν δαπάνην, ἧς ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις.

§45ΤΙΝΕΣ. Ποῖα εἶναι τὰ κτήματα;

§46ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Δὲν τὰ γνωρίζει τὸ Ὑπουργεῖον.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6, ἐκκλησιαστικαὶ ἐσωτερικαὶ δαπάναι 8,640, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 7).

§48ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλαιον 3, ἀνωτέρα καὶ μέση Ἐκπαίδευσις.

§49ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπὶ πολλὰ ἤδη ἔτη κατὰ τὰς ἑκάστοτε συζητήσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔκαμα παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς δαπάνης, ἥτις γίνεται διὰ τὸ Πανεπιστήμιον πρὸς δὲ καὶ διὰ τὴν Ριζάρειον Σχολὴν, καὶ εἶναι λυπηρὸν, ὅτι τόσοι Προϋπολογισμοὶ ὑπεβλήθησαν καὶ τόσαι Σύνοδοι παρῆλθον, καὶ οὐδὲν ἐγένετο. Ἐγὼ ἐπανειλημμένως ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ἐπὶ τούτῳ καὶ οὐδὲν ἐπῆλθεν ἀποτέλεσμα θεραπείας, ὅπως περιορισθῇ αὕτη ἡ σπατάλη, οὕτως εἰπεῖν. Περὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἔλαβον τὸν λόγον κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ περὶ τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας ἔχω ὑποβεβλημένον Νομοσχέδιον. Περὶ δὲ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς τί γίνεται διὰ τὴν πρὸς τὸ κληρικὸν στάδιον μόρφωσιν, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν σπουδῶν; πυρπολιστὰς διὰ πετρελαίου κατασκευάζομεν. Αὐτὸ εἶναι τὸ τελευταῖον ἐξαγόμενον τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς δαπάνης τόσων ἑκατομμυρίων! Τοιοῦτοι εἶναι οἱ καρποὶ τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου· ἐξοδεύονται ἑκατομμύρια δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἐπρόκειτο νὰ πυρπολήσωσι τὴν Σχολὴν διὰ πετρελαίου. Λοιπὸν πρέπει νὰ δαπανῶμεν διὰ μόρφωσιν τοιούτων ὄντων ἀχρήστων; Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀποκρούω αὐτὰς τὰς δαπάνας καὶ παρακαλῶ, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἀποφέρουν τοὺς καρποὺς, οὕς προσδοκῶμεν ἐξ ἐκείνων τῶν ἱδρυμάτων καὶ τῶν Μονῶν καὶ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν ὁμοίως τὸ ἄρθρον 12).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. Προσωπικὸν Γυμνασίων δρ. 557,856.

§52ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1879 εἶχεν ἀναγεγραμμένην μικράν τινα ἐπεχωρήγησιν ὑπὲρ τοῦ Γυμνασίου Πύργου ἐκ δραχμῶν 6 χιλιάδων. Ὁ τότε Ὑπουργὸς, ἐπειδὴ ἠθέλησε νὰ περιορίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 πολὺ, ἀφῄρεσε τὸ μικρὸν ἐκεῖνο κονδύλιον τῆς ἐπιχορηγήσεως τῶν 6 χιλιάδων ὑπὲρ τοῦ Γυμνασίου Πύργου, ἐνῷ τὸ ἀφῆκεν ὑπὲρ τῶν Γυμνασίων Λευκάδος, Κορίνθου καὶ ἄλλων τινῶν Ἐπαρχιῶν. Κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἡ Βουλὴ, ἐπειδὴ ἠννόησεν ὅτι πρέπει νὰ καταργήσῃ τὴν δεκάτην, ἐπέβαλε φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος δύω δραχμὰς ἐπὶ πλέον· ἡμεῖς δὲ τότε οἱ βουλευταὶ Ἠλείας ἐψηφίσαμεν τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, διότι ἠννοήσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν γεωργικὴν τάξιν ἀπὸ τοὺς ἐπαχθεῖς καὶ δυσβαστάκτους φόρους τῆς δεκάτης· ἐδέχθημεν καὶ τότε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου περὶ καταργήσεως τῆς διδομένης ἐπιχορηγήσεως, ἂν καὶ ἐφέραμεν ἀντιῤῥήσεις τινάς· ἀλλὰ σήμερον, ὅτε ὅλαι αἱ Ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους ἔχουν Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα συντηρεῖ τὸ Δημόσιον, σήμερον ὅτε καὶ τὰ ἀπορώτερα χωρία ἔχουν Σχολεῖα καὶ Δημοτικὰ καὶ Ἑλληνικὰ, σήμερον ὅτε παρατηροῦμεν, ὅτι ἐν Πάτραις καὶ τρίτον Γυμνάσιον συνεστήθη, εἶναι λίαν ἄδικον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἦναι δι’ ὅλας τὰς Ἐπαρχίας τοῦ Κράτους ἡ αὐτὴ, εἶναι λίαν ἄδικον, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐπιπροσθέτει νέας δαπάνας εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, νὰ ἀφίνῃ τὸ Γυμνάσιον τοῦ Πύργου, τῆς μᾶλλον φορολογουμένης Ἐπαρχίας, νὰ τὸ ἀφίνῃ ἰδιοσυντήρητον, ἐνῷ νομίζω, ὅτι εἰς τὸ Γυμνάσιον τοῦ Πύργου καὶ πλειότεροι μαθηταὶ φοιτῶσι, καὶ δικαιώματα πλειότερα πάσης ἄλλης Ἐπαρχίας ἔχει, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Ἐπαρχία ἐκείνη ἔπρεπε νὰ ἦναι Νομός.

§53ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§54Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ συνάδελφός μου κ. Κρεστενίτης, ἀφοῦ ὅλα τὰ Γυμνάσια τοῦ Κράτους πληρώνονται ἀπὸ τὸ Δημόσιον.

§55ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ὄχι, δὲν εἶναι ὅλα.

§56ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξαιρέσει τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Λευκάδος. Νομίζω πῶς δίκαιον εἶναι νὰ ἀναλάβῃ εἰς βάρος του τὸ Δημόσιον καὶ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Ἠλείας· κατὰ πολὺ δὲ μείζονα λόγον πρέπει νὰ πράξῃ τοῦτο ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Ἠλείας, διότι ἡ Ἐπαρχία αὕτη ἀνεδέχθη ἵνα κατασκευάσῃ ἔργα σπουδαιότατα· κατασκευάζει τὸν λιμένα Κατακώλου, ὁ ὁποῖος στοιχίζει πλέον τῶν τριῶν ἢ τεσσάρων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, αὐτὰ δὲ τὰ χρήματα καταβάλλονται ἀπὸ τὸν τόπον ἐκεῖνον· κατασκευάζει ἄλλον λιμένα ἐν Κηλλύνῃ ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς στοιχίζει πολλά. Ἔκαμεν ἐπίσης σιδηρόδρομον, τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ τόπος εἰς βάρος του, καὶ ἄλλα δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα διευκολύνουν τὰ μέγιστα τὸ Κράτος ἐν γένει. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δίκαιον εἶναι, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα Γυμνάσια τοῦ Κράτους τὰ ἔχει εἰς βάρος του τὸ Δημόσιον, νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως τοῦ Γυμνασίου Πύργου. Ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ δὲν τὸ ἐγκρίνουν, τουλάχιστον νὰ χορηγήσουν εἰς αὐτὸ τὴν μικρὰν βοήθειαν τῶν 6,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν δίδει καὶ εἰς τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος, καὶ τὴν ὁποίαν βοήθειαν ἐχορήγει μέχρι τοῦ ἔτους 1880. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι μεγάλο τὸ ποσὸν, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ συγκατατεθῇ ὁ κ. Ὑπουργός.

§57ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ Γυμνάσιον Πειραιῶς εἶναι εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, ἡ δὲ πόλις τοῦ Πειραιῶς παρέχει ἤδη εἰς τὸ Δημόσιον δέκα ἑκατομμύρια· ἂν προστεθῇ διὰ τὸ Γυμνάσιον Πύργου, νὰ προστεθῇ καὶ διὰ τὸ τοῦ Πειραιῶς.

§58ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Δικαιότατον εἶναι, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ συστηθῇ Γυμνάσιον ἐν Γυθείῳ, διότι οἱ κάτοικοι τῆς Λακωνίας εἶναι πτωχότατοι, ἀποζῶντες ἐκ μόνης τῆς προσωπικῆς των ἐργασίας· ἕνεκα δὲ τῆς πτωχείας των εἶναι δυσκολώτατον εἰς αὐτοὺς νὰ ἀποστέλλωσι τὰ τέκνα των εἰς τὴν Σπάρτην καὶ νὰ τὰ ἀναπτύσσουν. Πόσον δὲ εἶναι ἀναγκαία ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ ἀνάπτυξις ἐν Λακωνίᾳ, ἡ Κυβέρνησις τὸ γνωρίζει κάλλιστα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ καὶ ἡ Ἐπαρχία τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ τοῦ Οἰτύλου. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐκτιμῶσα τοὺς λόγους μου, θὰ συστήσῃ καὶ ἐκεῖ Γυμνάσιον, ὅπερ εἶναι ἀναγκαιότατον, ὡς εἶπον, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν κατοίκων ἐκείνων τῶν Ἐπαρχιῶν.

§59ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ Ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, τυγχάνει ὅμορος πρὸς τὴν Ἐπαρχίαν τοῦ κ. Τζανετάκη καὶ θέλει τὰ μέγιστα ὠφεληθῆ ἐκ τῆς συστάσεως Γυμνασίου ἐν Γυθείῳ, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἂν δὲν ἔκαμε Γυμνάσιον ἐν Γυθείῳ, νὰ τὸ κάμῃ καὶ ἂς ἔχῃ μίαν μόνον τάξιν κατὰ τὸ νέον σύστημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας· διότι ἱδρύει Γυμνάσια μὲ μίαν μόνον τάξιν.

§60ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν ἠξεύρω τί ἠμπορεῖ νὰ συμβαίνῃ ἐν Γυθείῳ, καὶ τῳόντι τὸ μέρος ἐκεῖνο εἶναι ἀπόκεντρον, καὶ πολὺ πιθανὸν νὰ ἐξυπηρετῆται ἐθνικὴ ἀνάγκη διὰ τῆς συστάσεως ἐκεῖ Γυμνασίου· ἀλλὰ τὸ νὰ ζητῆται ἡ χορήγησις πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Πειραιῶς εἶναι ἀδικωτάτη ἀξίωσις.

§61ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν θέλω.

§62ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολὺ καλὰ, ἀρκετὴ ἡ νίκη αὕτη δι’ ἐμέ. Πρὸς ἐκείνην τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξαν διὰ τὸ Γύθειον, καὶ ἐγὼ ὑπέδειξα καὶ ὑποδεικνύω τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως ἐν Τροιζηνίᾳ δύω ἀλληλοδιδακτικῶν σχολείων. Ὑπάρχουν χωρία, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλουν τοὺς παῖδάς των, εἰς ἀπόστασιν δύω καὶ τριῶν ὡρῶν, εἰς τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα, εἰς μέρη ἀπόκρημνα. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον, ὅπως ἐν τῷ χωρίῳ Βαλαργῷ συστηθῇ Σχολεῖον Δημοτικὸν, καὶ περὶ τούτου ὑπάρχει καὶ πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Τροιζηνίας. Νὰ συστηθῇ ἐπίσης Δημοτικὸν Σχολεῖον ἐν Ἁγίοις Θεοδώροις Μεθάνων, διότι οἱ παῖδες ἐκεῖ εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ βαδίσωσι τρεῖς καὶ ἡμίσειαν ὥραν ὅπως φθάσωσιν εἰς τὸ ἐγγύτερον Δημοτικὸν Σχολεῖον, πρὸς δὲ νὰ συστηθῇ Δημοτικὴ Σχολὴ τῶν θηλέων ἐν Καναπίτσᾳ καὶ Μεγάλῳ χωρίῳ Μεθάνων, καθὼς καὶ ἄλλη ἐν Δρυόπῃ· οἱ δύω οὗτοι Δῆμοι στεροῦνται ὁλοσχερῶς Σχολείων θηλέων καὶ εἶναι κατὰ τοσούτῳ μᾶλλον δικαία ἡ ἀξίωσις αὕτη, διότι συνεστήθησαν σχολεῖα τοιαῦτα ἄνευ προβλέψεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ προχείρως, ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι εἶναι ἀλβανόφωνα χωρία, εἰς χωρίδια πρὸ τῶν θυρῶν τῆς πρωτευούσης. Κατὰ συνέπειαν πᾶσα δικαιοσύνη ἐπιβάλλει ὅπως συστηθῶσι τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἐν Τροιζηνίᾳ Σχολεῖα, καθόσον τὰ περὶ ὧν ἐμνήσθην χωρία εἰσὶν ὑπέρ τινα καὶ ἄλλα ἀλβανοφωνότατα.

§63ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§64ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὰ ἀρκετά.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ προσθήκην Γυμνασίων ζητοῦνται 9,300 δραχμαί.

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα συνιστῶνται μὲ μίαν μόνον τάξιν...

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι οὐδὲν τοιοῦτον· μὲ δύω τάξεις ὑπάρχουν, καὶ τοῦτο διότι δὲν εἶχον Καθηγητὰς νὰ ἀποστείλω.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ Γυμνάσια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔχουν δύω τάξεις τουλάχιστον, πόσους Καθηγητὰς διορίζετε;

§69ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δύω τουλάχιστον.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ δύω αὐτοὶ Καθηγηταὶ δὲν θὰ διδάσκουν μόνον Ἑλληνικὰ, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ ἄλλα μαθήματα, ἤτοι λατινικὰ, μαθηματικὰ, Γαλλικὰ, φιλοσοφικὰ κτλ. Νομίζετε λοιπὸν, ὅτι εἰς τὰς δύω τάξεις τοῦ Γυμνασίου δύνανται εἷς ἢ δύω διδάσκαλοι νὰ διδάσκουν ὅλα αὐτὰ τὰ μαθήματα; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε τὰ Γυμνάσια νὰ ἦναι πλήρη, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ διδάσκωνται ὅλα τὰ μαθήματα ἀπὸ δύω μόνον πρόσωπα.

§71Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§72ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§73Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σκοπῶ νὰ εἴπω οὐδὲ λέξιν ἐπὶ τῶν προσθηκῶν, τὰς ὁποίας προτείνει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἐξήγησα, ὅτι νομίζω, ὅτι δὲν χρεωστῶ νὰ φέρω ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος δαπανῶν καὶ πρέπει νὰ ἀφήσω τὴν συμπολίτευσιν νὰ ψηφίσῃ ὅσα ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε. Σκοπῶ ὅμως ν’ ἀναιρέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς ἓν μέρος τοῦ λόγου αὑτοῦ. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἀνέπτυξε σχέδιον καὶ ἀνέγραψεν ὡς πρόγραμμα τὴν μισθοδοσίαν τοῦ Κλήρου. Ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς ἠρώτησεν ἄν ἔλαβε γνῶσιν τὸ Ὑπουργεῖον ἐκθέσεώς τινος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου περὶ μισθοδοσίας τοῦ Κλήρου, καὶ τί σκοπεῖ νὰ πράξῃ. Καὶ εἶχε δίκαιον ν’ ἀπευθύνῃ τὴν ἐρώτησιν ταύτην, ἵνα πληροφορηθῇ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι ἀπῄτει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μισθοδοτήσῃ τὸν Κλῆρον, οὐδ’ ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις τοιοῦτον ἀνέπτυξε πρόγραμμα, καὶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐδικαιοῦτο νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ζητεῖ ν’ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα κατὰ 7 ἑκατομμύρια. Δὲν ἐζήτησε δὲ ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς μέσης καὶ κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως, ὡς πάλιν μὴ ἀκριβῶς ὁ Ὑπουργὸς ἐξέθηκε. Συζήτησις τοιαύτη εἶναι ἀνάρμοστος εἰς τὰ Κοινοβούλια, καὶ δύναται ν’ ἁρμόζῃ μᾶλλον ἐνώπιον Εἰρηνοδικείων, ἐν οἷς οἱ Δικολάβοι, διαστρέφοντες τὴν ἀλήθειαν, ζητοῦσι νὰ ὑποκλέψωσι τὴν ἀπόφασιν τοῦ Εἰρηνοδίκου, ἢ ἐνώπιον ἄλλης ὁμηγύρεως· ἀλλ’ ἐντὸς τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ λέγηται ἡ ἀλήθεια. Οὔτε κανεὶς τῶν ρητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶπε τοιοῦτόν τι. Ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις γείνῃ Κυβέρνησις, θέλει σκεφθῇ καὶ προτείνει ὅσα κρίνει συμφέροντα εἰς τὸν Κλῆρον καὶ ὅσα τὰ μέσα τοῦ Ταμείου ἐπιτρέπουσιν. Ὡς πρὸς τὴν κατωτάτην δ’ ἐκπαίδευσιν, δὲν ἐζήτησεν ἡ ἀντιπολίτευσιν τὸν περιορισμὸν αὐτῆς, ἀλλ’ ἠρώτησε τίνι δικαιώματι συνιστᾷ ἡ Κυβέρνησις τέλεια Δημοτικὰ Σχολεῖα ἐν ταῖς πατρίσι τῶν Ὑπουργῶν καὶ δαπανᾷ 54,000 δραχμῶν, κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν ἄλλων μερῶν τοῦ Κράτους, ἐνῷ ἑκάστη Ἐπαρχία, προκειμένου περὶ συστάσεως Σχολείων, ἔχει δικαίωμα ἴσον νὰ ζητήσῃ τοιοῦτον, ὅταν στρετεῖται. Νομίζω, ὅτι ἀπρεπὲς εἶναι νὰ εἴπω τι περὶ ὅσων εἶπε περὶ ἐμοῦ, ὅτι ἐγὼ ἐσύστησα 9 Ἑλληνικὰ Σχολεῖα ἐν Γόρτυνι, διότι καὶ τοῦτο εἶναι ἥκιστα ἀκριβές, ὀλιγώτερον δ’ ἀκριβὲς τῶν λοιπῶν ὅσα εἶπε. Ἐγὼ εὗρον Σχολεῖα συστημένα ἐν Γόρτυνι, καὶ πολλὰ μάλιστα συστημένα πρὸ τοῦ 1833 καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως αὐτῆς. Καὶ ἡ Δημητσάνα καὶ ἡ Στεμνίτσα καὶ ἡ Βυτίνα καὶ τὰ Λαγκάδια εἶχον πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἐφώτιζον ὅλην τὴν Πελοπόννησον.

§74Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἦτο καὶ εἰς τὰ Καλάβρυτα.

§75Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε Πελοποννήσιος, γνωρίζων γράμματα κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐσπούδασε ἐν ἐκείνοις. Αἱ κωμοπόλεις ἐκεῖναι ἦσαν λαμπάδες φωτειναὶ, αἱ ὁποῖαι ἐφώτιζον τοὺς Ἕλληνας κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ σκότους τῆς δουλείας. Ἐγὼ τὰ εὗρον συστημένα, μόνον Διδασκάλους διώρισα ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπῆρχον. Ἂν ἡ ἀντιπολίτευσις εἶχε γνώμην ἐπὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ὀργανίζονται τὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, τὰ μὲ μίαν ἢ δύω τάξεις, ἡ γνώμη αὐτῆς εἶναι ὀρθοτάτη, καὶ πᾶς ὁ ἐγκύψας περὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ μέσην ἐκπαίδευσιν θέλει τὸ ἀναγνωρίσει, διότι Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα διδάσκουσι βοηθοὶ, δηλαδὴ νέοι ἐξελθόντες τοῦ Γυμνασίου, αὐτὰ δὲν εἶναι Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, εἶναι ἐκπαιδευτήρια, ἐν οἷς δὲν διαφωτίζεται, ἀλλὰ στρεβλοῦται τὸ πνεῦμα, καὶ δὲν μορφοῦνται, ἀλλὰ διαστρέφονται τὰ ἤθη καὶ αἱ ψυχαὶ τῶν πολιτῶν.

§76ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§77ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπρότεινε μίαν δαπάνην 7 ἑκατομμυρίων ὑπὲρ τῆς μισθοδοσίας τοῦ Κλήρου.

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶπον ὅτι τὸ περιέχει τὸ σχέδιον τὸ οἰκονομικόν.

§79ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἵνα ἐπικυρώσῃ τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων του κατέφυγεν εἰς τὴν ἔκθεσιν δύω μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Κατὰ πόσον αἱ ἐκθέσεις τῶν Ἐπιτροπῶν, αἵτινες ἐπεξεργάζονται τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ Νομοσχέδια, δύνανται νὰ ἐπηρεάσουν τὴν πολιτικὴν τῆς τε πλειοψηφίας καὶ μειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ πράγματα ὁμιλοῦσι, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναιρέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας· διότι καὶ ἡ περυσινὴ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ ἐφετεινὴ ἔφερον ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπεδείχθησαν ὑπὸ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ τίς ἐφαντάσθη ποτὲ νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἦτο αὐτὸ, τὸ ὁποῖον διετύπωσεν ἡ πλειοψηφία ἢ μέλη τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς; Ἠκούσθη φωνὴ παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ὑποστηρίξασα κατὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἤκουσα, ἴσως καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ μὴ τὸ ἤκουσε, ἀλλὰ νὰ ἦτο ἐδῶ ὁ κύριος Τμηματάρχης Πανταζῆς καὶ τὸ ἤκουσε καὶ τὸ ἀνήγγειλε, καὶ ἦλθε κατόπιν ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ τὸ ἐξεσφενδόνισε ἐναντίον ἡμῶν. Ἡ ἀντιπολίτευσις ποσῶς δὲν ἐπρότεινεν, ὅτι πρέπει εἰς τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις νὰ μισθοδοτηθῇ ὁ Κλῆρος. Ὁποίας ἰδέας ἔχει ὁ κύριος Λομβάρδος περὶ Παιδείας καὶ ὁποίας ἡμεῖς, ἀδιάφορον· ἕκαστος ἂς μείνῃ μὲ τὰς ἰδέας του. Ἀλλ’ ὁ κύριος Λομβάρδος σήμερον συνιστῶν Σχολεῖα εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ Ἐπαρχίαν, ἐξυπηρετεῖ αὐτὴν, δαπανῶν ἐκ τῶν δημοσίων χρημάτων (Θόρυβος). Λέγω ὅτι ὡς πρὸς τὴν προσθήκην ἢ ἀφαίρεσιν οἱασδήποτε δαπάνης τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἔχομεν νὰ φέρωμεν καμμίαν ἀντίῤῥησιν. Ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπεκράτησαν αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως· λοιπὸν κατὰ τὰς ἰδέας ταύτας πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἀλλὰ δὲν ἔχει δικαίωμα κανεὶς τῶν Ὑπουργῶν νὰ ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ λέγῃ πράγματα μὴ ἀληθῆ, ὅπως καὶ ἐντεῦθεν δημοκοπήσῃ ὡς δῆθεν ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ.

§80Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπεκαλέσθη, ὅτι δῆθεν προτείνει αὔξησιν δαπανῶν κατὰ 7 ἑκατομμύρια, εἶναι ὅλως διόλου ἀντίθετος πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρέστησεν. Ἡμεῖς ἐλέγομεν ῥητῶς, πρῶτον νὰ ληφθῇ φροντὶς περὶ τῶν Μονῶν καὶ τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας, ἵνα ὁ Κλῆρος ἀναβιβασθῇ εἰς τὴν περιωπὴν, ἥτις ἁρμόζει εἰς τὸ Κράτος. Ἡ γνώμη λοιπὸν τῆς μειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις εἶναι καὶ γνώμη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἦτο ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ φροντὶς περὶ τοῦ Κλήρου οὐχὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἀλλὰ διὰ τοῦ κανονισμοῦ τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας. Ἄλλως, τὸ περὶ μισθοδοσίας τοῦ Κλήρου ζήτημα δὲν εἶναι τόσον εὔκολον ὅσον τὸ νομίζουσί τινες, καὶ ἀμφιβάλλω ἂν θὰ δυνηθῶμεν ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, συνδεόμενον πρὸς τὰ πατροπαράδοτα ἔθιμα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας. Ἐγὼ δὲν ἀπεφάνθην περὶ μισθοδοσίας, ἐγὼ ἐζήτησα μόνον τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καὶ εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν αὐτό.

§81ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μετὰ τὸν κωμικὸν τρόπον, δι’ οὗ συνεζητήθησαν χθὲς τὰ ἔξοδα τεσσάρων Ὑπουργείων, δὲν ἤλπιζον ὅτι σήμερον θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ συζητήσωμεν συνταγματικῶς τὰ ἔξοδα τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι εὐχάριστον τοῦτο, διότι ἡ Βουλὴ ἤρξατο νὰ συζητῇ ὡς πρέπει μὲ ὅλην τὴν ἀνυπομονησίαν, ἴσως δεδικαιολογημένην, τινῶν συναδέλφων. Χαίρω δὲ διότι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἐργάζεται ὑπὲρ τῆς διαδόσεως τῆς Παιδείας, καὶ ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ συμφωνῶ μετὰ τοῦ κυρίου Σωτηρίου Πετιμεζᾶ ὑποστηρίξαντος, ὅτι δὲν εἶναι δεδικαιολογημένον ν’ ἀρνηθῶμεν ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅ,τι ζητεῖ ὑπὲρ τῆς κατωτέρας μάλιστα ἐκπαιδεύσεως. Λυποῦμαι δὲ διότι, ἐνῶ τόσον καλὴ ἐνέργεια γίνεται τὴν στιγμὴν ταύτην ὑπὲρ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως δὲν βαίνει παραλλήλως ἄλλη ἐνέργεια ὑπὲρ τῆς Δικαιοσύνης, περὶ τῆς ὁποίας ὅμως ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς καὶ τὴν συζήτησιν ἐζήτησε πάσῃ δυνάμει ν’ ἀποφύγῃ, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ μὲν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς γνωρίζει τὰς ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει ἐλλείψεις, καὶ προσπαθεῖ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, ἐνῷ ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς δὲν γνωρίζει εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ Δικαιοσύνη, μολονότι ἐπὶ δεκαετηρίδας ἐγγύτατα αὐτῆς Δικηγόρος εὑρίσκεται. Συμπεραίνων, συμφωνῶ μετ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐζήτησαν αὔξησιν τῆς πιστώσεως ὑπὲρ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν αὔξησιν τοῦ κονδυλίου κατὰ 60,000 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 17ον. Ἔξοδα Ἑλληνικῶν Σχολείων δρ. 154,080.

§83ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§84ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κύριον Ὑπουργόν. Θὰ ἐνοικιάσῃ πρῶτον οἰκίας διὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα καὶ ὕστερον θὰ εὕρῃ τοὺς Διδασκάλους, ἢ θὰ εὕρῃ πρῶτον τοὺς Διδασκάλους καὶ ἔπειτα θὰ ἐνοικιάσῃ οἰκήματα; (θόρυβος).

§85ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πουθενὰ δὲν ἐνοικιάσθη κατάστημα, ἂν δὲν ἦτο ἕτοιμος ὁ Διδάσκαλος καὶ οἱ μαθηταί.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀγορὰ βιβλίων 10,800. Κεφάλαιον 18ον. Ἐνταῦθα ὑπάρχει μία σύστασις ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν ὑπογεγραμμένη, ὅπως δοθῇ πίστωσις 10,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν μουσικῶν ἔργων τοῦ Μαντζάρου.

§87ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§88ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι ἡ Βουλὴ ἐν γνώσει τῶν γεγονότων.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν ἄρθρον πρὸς ἄρθρον.

§90ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν, ὅταν γίνεται μία ἀντίῤῥησις ἐπί τινος Κεφαλαίου, πρέπει νὰ ἐρωτᾶτε τὴν Βουλὴν καὶ νὰ μὴ λέγητε ὅτι ἐπέρασε.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ποῖον ἄρθρον ἔγεινε ἀντίῤῥησις;

§92ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς αἰτουμένης πιστώσεως ὑπὲρ τῆς ἐκδόσεως τῶν ἔργων τοῦ Μαντζάρου ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτᾶται ἡ Βουλή.

§93ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ὡμιλήσαμεν κατὰ τῆς αἰτουμένης πιστώσεως, ἀλλὰ νομίζομεν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ὁ ἁρμόδιος πρέπει νὰ εἰσάγῃ ταύτας, διότι μόνον οὗτος δύναται νὰ προτείνῃ δαπάνας.

§94ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν δύναται νὰ προταθῇ δαπάνη πρὸς ὄφελος προσώπου· ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ συνδρομῆς ὑπὲρ τῆς ἐκδόσεως τῶν ἔργων τοῦ μουσικοῦ Μαντζάρου. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη ἀντὶ 15,000 δραχμῶν 10,000· ἐγὼ δὲ ὅταν εἶδον τοιαύτην θέλησιν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἠδυνάμην νὰ εἴπω τι, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν ἔργων Μουσικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐθεωρήθη καὶ θεωρεῖται ὡς ὁ μέγιστος τῆς Ἑλλάδος.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πίστωσιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων ὑπάρχει αὔξησις 89,000 δραχμῶν.

§96Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φρονῶ, ὅτι αἱ ἀναγραφεῖσαι 89,000 πρέπει νὰ γείνωσιν 150,000· διότι, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, δὲν πρέπει νὰ φεισθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς συντήρησιν τῶν Σχολείων......

§97ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§98Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἤθελε, κύριοι, δι’ ἐμὲ εἶναι σπουδαία ἔλλειψις καθήκοντος, ἐὰν, προκειμένου περὶ συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἤθελον λάβει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐμόρφωσα ἀπὸ ἑνὸς ἔτους ἐπὶ τῆς στρατιωτικῆς διαχειρίσεως τοῦ νῦν Ὑπουργείου, ἤθελον τὰς ἐκθέσει κατὰ τὴν ἐν γένει συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ὡς ἐνθυμεῖσθε ἐν τῇ Βουλῇ ἔλαβε χώραν ὅ,τι δὲν ἐπίστευα κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ὅτι δηλαδὴ ἡ Βουλὴ παρὰ τὰ παραδεδεγμένα παρέτεινε τὰς συζητήσεις της πέραν τῆς 8ης ὥρας. Τὰ πράγματα, κύριοι, ἦλθον κατόπιν τῶν προῤῥήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἀπόῤῥοια ἰδίας γνώμης, νὰ ἐπικυρώσωσι τὰς μαρτυρίας ἐκείνας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνέκαθεν ἐβασίσθη ἡ στρατιωτικὴ τέχνη. Ἠκούσαμεν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λέγοντος κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ ἀγόρευσιν, ὅτι τριετὴς θητεία εἶναι καλλιτέρα τῆς μονοετοῦς· ἀλλ’ ὅταν ὑπέβαλλεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὴν μονοετῆ θητείαν, ἐξεθείαζε αὐτὴν ὡς πολὺ ἀνωτέραν τῆς τριετοῦς, στηριζόμενος ἐπὶ ὑπολογισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ ἦναι ὡραῖοι ἀλλὰ δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς. Καὶ ὅμως ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς κατῆλθεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς μονοετοῦς θητείας, εἶδε τὰ ἄπειρα καὶ μεγάλα αὐτῆς ἐλαττώματα, τῶν ὁποίων ἔλαβεν αὐτὸς αἰσχρὸν δίδαγμα κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς νὰ παρουσιασθῇ μᾶλλον εὐπρόσωπος, καὶ ἔχω πλήρη βεβαιότητα, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ αἰσθανθῇ ἔλεγχον τῆς συνειδήσεώς του, διότι ἔθεσεν εἰς τὸν στρατὸν τοιαύτην διάταξιν, ἥτις κατέστησε τοὺς στρατιώτας ἄνδρας ἐντελῶς ἀόπλους. Ἀλλ’ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν τὰ ἐλαττώματα τῆς μονοετοῦς θητείας, ἔπρεπε τὰ ἐλαττώματα ταῦτα νὰ παρουσιασθῶσιν ὑπὸ χειροτέραν μορφὴν διὰ τοῦ κατακερματισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὅταν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ἀπηύθυνα παρατηρήσεις πρὸς τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, διατί, ἀφοῦ εἰσήλθομεν εἰς εἰρηνικὰ ἔτη, νὰ μὴ εἰσάγῃ ὀργανισμόν, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ καλὴ τοῦ στρατοῦ ἐκπαίδευσις, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ ἕνα ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος ἦτο ὑποχρέωσις ἐκτάκτων καὶ κατεπειγουσῶν περιστάσεων; Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τότε ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν διατρέχομεν ἔτη εἰρηνικὰ, ἀλλὰ διατελοῦμεν εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐνεργείας. Καὶ τότε εἶχον καθῆκον νὰ τὸν πιστεύσω, χωρὶς νὰ προβλέπω, ὅτι αἱ ἐπιστρατεῖαι, τὰς ὁποίας ἐπεχείρησεν, εἶναι ἐπιστρατεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο κατά τι νὰ παρακωλύσωσι τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ καὶ ἀπὸ πέρυσιν ἀκόμη τὸν Ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ ἀνάγκη τῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἔκτοτε, ἀφ’ ὅτου ἡ Ἑλλὰς ἠναγκάσθη ν’ αὐξήσῃ τὸν στρατόν της, ἀφ’ ὅτου ἦλθον αἱ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ὑπεβλήθη εἰς μεγάλας χρηματικὰς θυσίας, ἵν’ αὐξήσῃ τὸν στρατόν, ἀπὸ τοῦ 1877 καὶ ἐντεῦθεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ηὐξήθη κατὰ μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, καὶ ἀπὸ 10 ταγμάτων πεζικοῦ, 2 πυροβολικοῦ, μιᾶς διλοχίας μηχανικοῦ, ἔχομεν......... πεζικοῦ........ πυροβολικοῦ μηχανικοῦ, εἶχε τὸν ὑλικὸν καιρὸν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ μετὰ τὸ ἐπεισόδιον καὶ τῆς Αἰγύπτου καὶ τοῦ Δερβὲν Καραλῆ, ὄχι νὰ μελετήσῃ, ἀλλὰ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸν Ὀργανισμὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐμπρέπει εἰς πᾶν Κράτος, θέλον νὰ διατηρῇ μόνιμον στρατόν· καὶ εἶχε κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, καθόσον αὐτὸς ἀνεκαινίασεν εἰς τὸν Τόπον τὴν μονοετῆ θητείαν χωρὶς νὰ προβλέψῃ, ὅτι θὰ ἔλθῃ στιγμὴ, καθ’ ἣν ὁλόκληρος ἡ φρουρὰ τῶν Ἀθηνῶν δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ χορηγήσῃ ἢ 80 ἄνδρας. Δὲν ἐπίστευσε νὰ σχηματίσῃ στρατὸν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συγκέντρωσιν κατὰ μονάδας μεγάλας, ἀλλὰ τότε εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι κατ’ ἀρχὴν εἶναι σύμφωνος, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔχει τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν πρὸς τοῦτο. Κύριοι, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ κατάλληλον προσωπικὸν διὰ τὸν σχηματισμὸν τοιούτων μονάδων, τὸ γνωρίζω, καὶ ἔκτοτε, ὁσάκις ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, δὲν ἐνόησά ποτε, ὅτι πρόκειται διὰ μιᾶς νὰ καταστήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν μίαν μονάδα καὶ νὰ δεχθῶμεν τὴν στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Ἐὰν δὲν δύνασθε νὰ κάμητε μοιραρχίας, κάμετε ταξιαρχίας, καὶ ἂν δὲν δύνασθε οὔτε ταξιαρχίας, σχηματίσατε συντάγματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκπαιδεύονται οἱ στρατιῶται, καὶ ἐκπαιδευμένων τῶν στρατιωτῶν, ἐκπαιδεύονται οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἀξιωματικοὶ, ἐνῶ διὰ τῶν ὑπαρχόντων ταγμάτων καθίστανται ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἄχρηστοι, διότι δὲν δύνασθε ν’ ἀπαιτήσητε ἀπὸ τὸν διοικητὴν τοῦ τάγματος νὰ κάμῃ τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις καὶ τοῦ τάγματος αὐτοῦ, ὅταν δὲν ἔχῃ ἢ 15 ἄνδρας. Διὰ τοῦ ὑπάρχοντος στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ καταστρέφετε τοὺς καλοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑποστηρίζετε τοὺς ἀνικάνους, ἐνῶ διὰ τῶν μεγαλειτέρων μονάδων ὄχι μόνον θὰ δύνασθε ν’ ἀνταποκρίνεσθε πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ θὰ ἔχητε καὶ τὸ ὠφέλιμον τῆς σχετικῆς οἰκονομίας, ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐφόδια, θὰ ἔχετε ὅλα τὰ ὠφελήματα χωρὶς νὰ ἔχετε κανὲν ἐλάττωμα· ἀλλ’ εἶναι τὸ ἐλάττωμα τῆς μὴ ὑπάρξεως ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν παραδεχθῶμεν τοιαύτην ἀρχὴν, τότε ἡ ὕπαρξις αὐτῶν τῶν σωμάτων εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστος, καὶ ἂν ἐν μέρει δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ, ὅτι αἱ μεγάλαι αὐταὶ μονάδες, τὸ πρῶτον εἰσαγόμεναι εἰς τὸν Τόπον, θὰ παρουσιάσωσιν ἐλλείψεις τινὰς, αἱ ἐλλείψεις αὗται θὰ διορθωθῶσι, θὰ ἦναι δ’ εὐκολώτερον εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὕρῃ 18 ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς, ἵνα διοικήσωσι τὰ συντάγματα, ἀντὶ τῶν 35 τοὺς ὁποίους ἔχει διὰ τὴν διοίκησιν τῶν ταγμάτων καὶ οἱ ὁποῖοι κρύπτονται ὄπισθεν τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ ὀργανισμοῦ, ἵνα μὴ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, εἴτε ἐκ τῆς ἀμελείας των, εἴτε ἐκ τῆς καταστάσεώς των. Ἀλλὰ κατὰ τί ἡ ἔλλειψις τῶν συνταγμάτων δύναται νὰ εὐκολύνῃ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς; μήπως νομίζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὰ συντάγματα εἰς ὅλας τὰς ἀσκήσεις των, ἐκτὸς ὀλιγίστων διαφορῶν, δὲν ἔχουσι βάσιν τὰς ἀσκήσεις τῶν ταγμάτων, ἢ ἀγνοεῖ ὅτι αἱ ἀσκήσεις σήμερον ἠπλοποιήθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ καταγίνωνται τὰ στρατεύματα εἰς ἀσκήσεις γενομένας ἐντὸς τῶν πόλεων, εἰς παρατάξεις, εἰς τὴν κλαγγὴν τῶν ὅπλων; Σήμερον ἡ ἀληθὴς ἐκπαίδευσις τοῦ στρατοῦ δὲν βασίζεται εἰς αὐτὰς τὰς τυπικὰς καὶ ἀναξίας διὰ μάχιμον στρατὸν ἀσκήσεις. Ἐγὼ ἀποδέχομαι, ὅτι ἡ χωρογραφικὴ θέσις τῆς χώρας καὶ τὰ μέχρι τοῦδε παραδεδεγμένα ἐπιτρέπουσιν ἀκόμη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν νὰ ἔχῃ τάγματά τινα ἀνεξάρτητα, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους, τῆς ἀνατροφῆς, τῶν στρατιωτικῶν παραδόσεων τῶν σωμάτων ἐκείνων, δύνανται νὰ ἐπιτύχωσι καὶ σκοπίμως νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐπίπονον αὐτῶν ὑπηρεσίαν.... Λυποῦμαι λοιπὸν, βλέπων ὅτι καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ὁ στρατὸς πρόκειται ν’ ἀδικηθῇ, ὅπως ἠδικήθη καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Λυποῦμαι δὲ καὶ κατὰ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ἄλλοτε ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, τοῦ ν’ ἀποχωρίσῃ τὸν στρατὸν τῆς ἐνεργείας ἀπὸ τὰ ἔργα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀστυνομίαν τῆς χώρας, εἰς τὴν χωροφυλακὴν, δυστυχῶς ἐξακολουθοῦσι τὰ ἔργα ταῦτα νὰ ἔχωσι κατακερματισμένον τὸν τακτικὸν στρατὸν, καὶ βλέπομεν πανταχοῦ εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας τὰ σώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μόνον ἕνα ἔχουσι σκοπὸν ἐν εἰρήνῃ, νὰ ἐκπαιδεύωνται. Καὶ βλέπετε πανταχοῦ εἰς τὰς φυλακὰς καὶ τὰ πιστωτικὰ καταστήματα, εἰς αὐτὴν τὴν Βουλὴν ἀξιωματικοὺς τοῦ ἱππικοῦ, τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ. Ἔχω τὴν πλήρη πεποίθησιν ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ κατὰ συντάγματα ἤθελε χορηγήσει πλήρη ἐκπαίδευσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλα τὰ μέσα.... Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θέλομεν προσεγγίσει περισσότερον εἰς τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς πρέπει νὰ ᾖναι εἰς ἡμᾶς ὑπόδειγμα, καὶ ἴσως διὰ τοιαύτης ἐκπαιδεύσεως θὰ δυνηθῶμεν εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν θελήσωμεν δηλαδὴ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὰς μεγάλας θυσίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκεινται τὰ μεγάλα Κράτη, νὰ μειώσωμεν ὄχι βεβαίως τὴν ὑπάρχουσαν μονοετῆ θητείαν, ἀλλὰ τὴν τριετῆ ἀναλόγως τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν σωμάτων. Ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ συγκεντρωθῇ ὁ στρατὸς καὶ ἐκπαιδεύηται διαρκῶς, καὶ νὰ μὴ μεταχειριζώμεθα αὐτὸν εἰς ἄλλας ἐργασίας. Εἶναι, κύριοι, λυπηρὸν δι’ ἕνα προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ἀποῤῥοφᾷ τὸ ἓν τρίτον τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους, νὰ μὴ χρησιμεύωσιν αὐτὰ τὰ 20,000,000 εἰς τίποτε, εἶναι βαρὺ νὰ ἔρχωνται τὰ τέκνα τῶν συμπολιτῶν μας καὶ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τοιαύτας κακουχίας καὶ στερήσεις χωρὶς νὰ πορίζηται τὸ Κράτος οὐδεμίαν ὠφέλειαν. Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὅτι, ἂν θελήσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν τριετῆ θητείαν, θὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ τρία ἢ κατὰ 5 ἢ ἕξ ἑκατομμύρια περιπλέον. Ὅταν ὅμως πρόκηται νὰ μὴ ἔχετε οὐδόλως στρατὸν, πρέπει νὰ λάβητε μίαν ἀπόφασιν σαφῆ, διότι εἶναι ματαία ἡ δαπάνη ἡ γινομένη. Ἀλλὰ πλὴν ὅλων τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔφερεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, μᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τῆς ἐφεδρείας θὰ ἔχωμεν 60,000 στρατοῦ, ἐνῶ σεῖς θὰ ἔχετε μόνον 20. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ ἐφεδρεία τῶν 20,000 ἀνδρῶν, ἕκαστος τῶν ὁποίων ὑπηρέτησε 3 ἔτη, εἶναι πολὺ προτιμοτέρα τῆς ἐφεδρείας τῆς συγκειμένης ἐξ ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἓν ἔτος, καὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται μετὰ......... νὰ προσκληθῶσιν εἰς ἐκστρατείαν. Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα, καθόσον ἐκ τῆς διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ ἓν ἔτος ἔπρεπε ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν πλάνην του ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τῆς μονοετοῦς θητείας. Καὶ ἤλπιζον, ὅτι θὰ τροποποιήσῃ τὴν διάταξιν τῆς ἀπογραφῆς, ὥστε αἱ κληρώσεις νὰ γίνωνται δὶς ἐντὸς τοῦ ἔτους, ἀφοῦ γνωρίζετε τὰ ἀποτελέσματα καὶ ἀφοῦ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ καλὴ προαίρεσις δὲν δύναται νὰ καρποφορήσῃ εἰς τὸν Τόπον, ὅστις ὑποβάλλεται εἰς μίαν ἐτησίαν δαπάνην μεγάλην. Πολλάκις δὲ ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὑπόκειται εἰς πλάνην. Ἀλλὰ ἠθέλαμεν, κύριοι, νὰ ἐπιδιώξωμεν συγχρόνως καὶ πολὺν στρατὸν καὶ ὀλίγας δαπάνας καὶ καλῶς μορφωμένον. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, αὐτὰ νὰ συνυπάρξωσι, καὶ εἶναι προτιμότερον διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλωμεν Προϋπολογισμὸν ἢ ὅσον τὸ δυνατὸν μὲ ὀλιγωτέραν δαπάνην, ἢ μὲ περισσοτέραν δαπάνην, ἀλλὰ νὰ εἰσάξητε σύστημα, ὃ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τοὺς προσδοκωμένους καρπούς, ἀφοῦ μάλιστα ἔχομεν τόσας ὑποχρεώσεις καὶ ἀφοῦ ἡ πολιτικὴ, ἣν ἀνέγραψε τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὸ τελευταῖόν του πρόγραμμα, εἶναι πολιτικὴ ἐπιθετική. Πράγματι τὸ Ὑπουργεῖον εἶπεν, ὅτι ἡ πολιτική του εἶναι ἀμυντικὴ, ἀλλὰ τὴν ἄμυναν ἠξεύρετε ποῦ τὴν θέτει; ἐκεῖ εἰς τὰ ἀπώτερα σημεῖα—ἀπὸ τὴν κορυφὴν τοῦ Αἵμου καὶ μέχρι τοῦ Πίνδου θὰ διέλθωμεν πολλὰς γραμμὰς ἐπιθετικάς. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο εἶναι ἐσφαλμένον, ὅτι ἐν ἀμύνῃ ὁ στρατὸς δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ στοιχεῖα μονιμότητος. — Καὶ ὅπως ἀποδείξω τοῦτο, δὲν ἔχω ἀνάγκην παρὰ νὰ ἐνθυμηθῶ ἓν παράδειγμα, ὃ προσέφερε μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Γαλλίαν. Εὑρέθη ἐκεῖ εἷς σωματάρχης κατὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου, κατὰ τὴν τελευταίαν καταστροφὴν ἀμυνόμενος· οἱ δὲ Πρῶσσοι ἐπὶ τοσοῦτον ἐξετίμησαν τὴν ἄμυναν τοῦ σωματάρχου ἐκείνου, ὥστε... Αὐτὸς δὲ ἦτον ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους στρατιωτικούς, ἡ δὲ Γαλλία ἐτίμησεν αὐτὸν μετὰ τὸν θάνατόν του, ὅστις ἔγεινε πρὸ ὀλίγων ἐτῶν καὶ τῷ ἤγειρεν ἀνδριάντα. Μὴ νομίζετε, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι ἐπαρκὴς, ὅπως ἐξασκηθῇ ὁ πολίτης εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅπλου, διότι τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀρκετόν. Τὸ μέγιστον εἶναι ἡ πειθαρχία, νὰ πεινᾷ ὁ στρατιώτης καὶ νὰ μὴ παραπονῆται, νὰ κοπιάζῃ καὶ ν’ ἀντέχῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς πειθαρχία, αὐτὰ εἶναι τὰ στοιχεῖα τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶναι ἰσχυρὸς ὁ στρατὸς, ὅστις παρατάττεται μὲν, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα. Ἀλλὰ διὰ νὰ κατορθώσητε τοῦτο, ἔχεται ἀνάγκην ὁ στρατιώτης νὰ παραμείνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ πᾶσαν Κυβέρνησιν τοῦ Ἔθνους νὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν στρατὸν τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ θελήσῃ νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ διὰ τῶν ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι καὶ νῦν δυστυχῶς δὲν ἐφηρμόσθησαν, αἵτινες ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσι. Ἀναγκάζομαι, κύριοι, νὰ κάμω καὶ μίαν παρέκβασιν καὶ νὰ ὁμιλήσω ἐν γένει ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων, καὶ σχετικῶς νὰ κάμω λόγον περὶ μιᾶς ἰδέας, ἥτις ἐσυζητήθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω μέρος, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς πολιτικῆς ἐν τῷ στρατῷ. Ἡ πολιτικὴ ἐν τῷ στρατῷ κατεκρίθη τοσοῦτον δριμέως παρὰ τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ὥστε ἠναγκάσθη κατὰ τὸ 1880 νὰ ὑποβάλῃ Ὀργανισμόν. Ἐκεῖνος ὁ Ὀργανισμὸς δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ καταστραφῇ ἕνεκεν τῶν περιστάσεων, αἵτινες ἐπῆλθον, καὶ ἕνεκα τῶν μὴ στερεῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἦτον ἐστηριγμένος. Ἤλπιζεν ὅτι— μολονότι αἱ ἰδέαι τοῦ κυρίου Τρικούπη ἐπὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ 1880 δὲν ἐτελεσφόρησαν—, ἤλπιζεν, ὅτι, ἐὰν ἀποχωρίσῃ τὸν στρατιώτην ἀπὸ τῆς πολιτικῆς ὑπηρεσίας, ἤθελε κατορθώσει καὶ ἤθελεν ἀποκρούσει πᾶσαν πολιτικὴν ἰδέαν, καὶ ὅτι ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ εἰσέρχεται ἡ πολιτικὴ εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποκρούεται πολὺ μακρὰν πρέπει ὅθεν καὶ ἂν ἔρχεται. Ἀλλ’ ἐλυπήθην, ὅταν ἤκουσα τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῇ βάσει ἐπερωτήσεως, ἥτις ἐγένετο, νὰ κηρύξῃ δημοσίᾳ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι ἐγκατέστησεν ἓν εἶδος τακτικῆς εἰς τὸν στρατὸν νὰ τιμωρῶνται διὰ τῆς μετακινήσεως καὶ μεταθέσεως οἱ ἀξιωματικοί. Καὶ δὲν ἐδίστασεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ εἴπῃ, ὅτε αἱ περιστάσεις προεκάλουν τὴν στρατιωτικὴν ἐνέργειαν, ὅταν πυρετωδῶς ἀπέστειλε τοὺς στρατιώτας εἰς τὴν Ἄρταν καὶ τὴν Λάρισσαν, ἕνεκα πολιτικῆς ἀνάγκης, ἠναγκάσθη αὐτὸν τὸν στρατὸν νὰ τὸν καταστήσῃ ἄχρηστον. Ἐνῶ ἀναγνωρίζω ἀφ’ ἑνὸς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἀξιωματικὸν καὶ εἰς δημόσιον μέρος νὰ παρεμβαίνῃ εἰς τοὺς διαπληκτισμοὺς τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἀφ’ ἑτέρου νομίζω, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ μεταχειρίζεται τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς τιμωρίαν, ἀλλὰ νὰ μεταχειρίζηται τὰς ποινὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐμπρέπουν εἰς τὰ τοιαῦτα πράγματα. Καὶ ἐπίστευσα, κύριοι, πρὸς στιγμήν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διευθυνόμενον ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις ὡς μὴ στρατιωτικὸς εἶναι μία ἐγγύησις ὑπὲρ τῆς τάξεως, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἔχων προσωπικότητας, δὲν ἤθελε συμβουλεύεται παρὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐξ ὅλων τῶν πράξεων, αἵτινες ἐγένοντο, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἀλανθάστως ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπεμάκρυνεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πᾶσαν συμβουλὴν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὄχι μόνον ἕνεκα τῆς προαιρέσεως, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῆς πεποιθήσεως τὴν ὁποίαν ἔχω σχηματίσει, ἔπραξε τοῦτο διὰ νὰ εἰσάξῃ τὴν πολιτικὴν εἰς τὸν στρατόν. Ἔρχονται γεγονότα ἐπικυροῦντα τοὺς λόγους μου καὶ τῶν ἄλλων ἐντίμων συναδέλφων· ὅταν τέλος πάντων κατορθώσῃ νὰ πεισθῇ ὁ ἀξιωματικός, ὅτι ἡ διαμονὴ ἐν τῇ φρουρᾷ τῶν Ἀθηνῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ ἀδελφοῦ του, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ προστρέξῃ εἰς τὴν πολιτικὴν, ὅπως κατορθώσῃ τοῦτο. Ἤλπιζον τέλος πάντων, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος, καθὼς εἶπεν ὁ ἴδιος ἔχει τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν, ἤλπιζον αὐτὴν τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν ὅτι ἤθελε τὴν μεταχειρισθῆ συμφώνως πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ στρατοῦ. Ἡ ἐλπὶς αὕτη, κύριοι, δυστυχῶς ἐξέλιπε, καὶ εἴδομεν τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διαπράξαντα πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει μεταμεληθῆ. Ἀλλ’ ἀφοῦ καὶ κατ’ αὐτὰ τὸ ἔτος πρόκειται τὸ ἔθνος νὰ ὑποστῇ αὐτὴν τὴν ζημίαν τῆς μονοετοῦς θητείας, δὲν βλέπω εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν μίαν δαπάνην τὴν πρόσκλησιν τῶν ἐφέδρων καὶ τὴν ἐκγύμνασιν αὐτῶν κατὰ τὸν Νόμον. Τουλάχιστον, ἐπειδὴ τὰ τάγματα δὲν ἔχουσιν τὴν ἀρκοῦσαν δύναμιν, διὰ νὰ ἐξασκηθῶσιν εἰς τὰ γυμνάσια τὰ μεγαλείτερα, προσκαλέσατε τοὺς ἐφέδρους, διὰ νὰ δυνηθῶσι τὰ τάγματα νὰ ἐκγυμνασθῶσιν. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς θὰ εὕρῃ αὐτὴν τὴν ἀφορμὴν, εἶναι ἡ δαπάνη· καὶ διατί δαπανᾷς εἰς ἄλλα; διὰ νὰ ἔχωμεν στρατιώτας εἰς τὰς πόλεις καὶ νὰ ἔχωμεν ἀξιωματικοὺς καθημένους εἰς τὰ καφενεῖα, ὥστε κατήντησε νὰ ἀποδίδουν εἰς αὐτοὺς τὸ ὄνομα τοῦ καφενείου, εἰς τὸ ὁποῖον συχνάζουν; Καὶ ἡ τοιαύτη κατάστασις δὲν δύναται παρὰ νὰ καταστρέψῃ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς, διότι τοὺς ἐξοικειώνει μὲ τὴν ἀμέλειαν. Καὶ ὅτι δυστυχῶς, κύριοι, ἡ πολιτικὴ εἰσῆλθεν εἰς τὸν στρατὸν, ἀπόδειξις αὐταὶ αἱ ἀποστολαὶ τῶν ἀξιωματικῶν. Δὲν ἀδικῶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπεστάλησαν νὰ παρασταθῶσιν εἰς τὰ μεγάλα γυμνάσια τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ κάμνω παρατήρησιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι πολὺ ἠδίκησε τὸν στρατὸν, ἀποστείλας ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν Εὐρώπην, οἵτινες ἕνεκα πολλῶν λόγων δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσι μέρος, καὶ μέρος τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην διερμηνέως διὰ νὰ ζητήσῃ κἄτι τι ἀπὸ μίαν προξενικὴν ἢ ἄλλην Γαλλικὴν Ἀρχήν. Τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀποστολῆς ἀξιωματικῶν εἰς τὴν Εὐρώπην τὸ ἐθεώρησα ἔκτοτε ἀναγκαῖον, ἀλλὰ τούτου ἔκαμε κακὴν χρῆσιν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἄλλως τε ὤφειλεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔχῃ ὀλιγώτερον ἐγωϊσμὸν ἐπὶ αὐτῶν τῶν ζητημάτων, καὶ ὤφειλε νὰ συμβουλευθῇ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐκείνους, οἵτινες ἐνεργοῦν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων. Ἀλλὰ ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν συνειθίζει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς συμβουλὰς τῆς ὑπηρεσίας, διότι μὲ ἐπληροφόρησαν ὅτι ἄλλοτε ὁ στρατάρχης κ. Σαπουντζάκης ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, διὰ τὴν ὁποίαν εἶχε εὐθύνην καὶ κατέκρινε τὸν Νόμον περὶ ἀπογραφῆς καὶ τὴν μονοετῆ θητείαν.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἔκθεσις.

§100Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ μάλιστα, κύριοι, προέβην καὶ εἰς αὐτὸ τὸ μέτρον· ὁσάκις συναδέλφους συναντοῦσα, τοὺς ἔλεγον, ὅτι σεῖς εἶσθε οἱ αἴτιοι τῆς ζημίας, διότι κάθε σωματάρχης δὲν ἔκαμε τὰς δεούσας παρατηρήσεις, καὶ διὰ τοῦτο σεῖς ἔχετε τὴν εὐθύνην· ὠφείλατε νὰ ἀποβάλετε τὴν εὐθύνην, καὶ ἴσως τότε ἤθελε συνετισθῆ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἤθελε μεταβάλει γνώμην πεπλανημένην. Συμπεραίνω λέγων ὅτι ἐὰν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐμφορεῖται ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως, δύναται ἐντὸς τοῦ ἔτους νὰ καταρτίσῃ τὸν στρατὸν τοὐλάχιστον καθόσον καὶ τὸ μέσον εἶναι προχειρότατον καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου. Τὸ σῶμα τοῦ Μηχανικοῦ δύναται νὰ καταρτίσῃ ἓν σύνταγμα ἐκ τριῶν ταγμάτων καὶ νὰ ἐκπαιδευθῇ ἐντὸς αὐτῆς τῆς διετοῦς θητείας. Ἐπειδὴ δὲ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἔκ τινος συναδέλφου, θέλω σᾶς ἀποδείξει ὅτι τὸ Πεζικὸν ἔχει ἀνάγκην περισσοτέρας θητείας ἀπὸ τὸ Μηχανικόν· διότι τὸ Μηχανικὸν ἐργάζεται πάντοτε ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ἀξιωματικῶν· διότι, ὅταν πρόκηται νὰ γείνουν ὀχυρώματα καὶ ἄλλα ἔργα, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἀξιωματικοί; τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸ Πυροβολικόν· εἰς ἕκαστον πυροβόλον πάντοτε εὑρίσκεται ἀξιωματικός· ἐνῶ τὸ Πεζικὸν κατέχει γραμμὴν ἐκτεταμένην καὶ δὲν ἔχει ἐπιτήρησιν παρὰ μόνον εἰς μεγάλας ἀποστάσεις, καὶ διὰ τοῦτο ἡ πειθαρχία καὶ ὅλα τὰ ἄλλα πρέπει νὰ ἦναι σπουδαιότερα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ Μηχανικὸν δύναται νὰ καταρτισθῇ εἰς ἓν σύνταγμα, διὰ δὲ τοῦ συντάγματος θέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ἔχει τὰ ἀποτελέσματα. Σήμερον εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς διοικηταὶ τῶν ταγμάτων ἔχουν τὰ αὐτὰ προσόντα, ἀλλὰ, καθὼς εἶπον καὶ πρότερον, οἱ ἄνθρωποι δὲν δύνανται παρὰ νὰ ἔχωσιν ἐλλείψεις· ὁ εἷς νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἔλλειψιν καὶ ὁ ἄλλος τὴν ἄλλην, ὁ εἷς δύναται νὰ ἦναι καλὸς καθηγητὴς, ἀλλὰ δὲν δύναται καὶ νὰ ἀντέχῃ. Ὅταν, κύριοι, τὸ σῶμα τὸ Μηχανικὸν συντάξετε εἰς ἓν, θέλετε ἔχει ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῆς διοικήσεως τοῦ Μηχανικοῦ καὶ θέλετε ἔχει καὶ πειθαρχίαν καλλιτέραν, καὶ τὸ σέβας πρὸς τοὺς ἀνωτέρους θὰ ἦναι ἀνώτερον. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ ὁ εἷς εἶναι καλλίτερος ἀπὸ τὸν ἄλλον, νὰ μὴ δύναται νὰ καθέξῃ αὐτὴν τὴν θέσιν; Δὲν πρέπει νὰ φροντίσητε ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ νὰ δώσητε εἰς τὸν Τόπον τὴν δύναμιν, ἣν ἀφαιρέσατε; Τὸ Πυροβολικὸν δύναται νὰ σχηματισθῇ εἰς δύω συντάγματα. Σχηματιζομένων δύω συνταγμάτων, ἔχετε ὅ,τι δύνασθε ν’ ἀπαιτήσητε· θὰ ἔχητε δὲ ἐκπαίδευσιν ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος ἀνωτέραν τῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἔχητε σεβασμὸν ἀνώτερον τῶν κατωτέρων πρὸς τοὺς ἀνωτέρους, θὰ ἔχητε τέλος πάντων αὐτὸ τὸ ἀναγκαῖον στοιχεῖον τοῦ στρατοῦ, τὴν μεγάλην ἱεραρχίαν, καὶ τὸ ἀδίκημα δὲν δύναται νὰ διαπραχθῇ εὐκόλως. Τὸ αὐτὸ, κύριοι, δύνασθε νὰ κάμητε καὶ διὰ τὸ Πεζικόν. Τὸ Πεζικὸν ἢ τὸ τῶν Εὐζώνων σῶμα ἔχει 24 ἢ 25 τάγματα· δύνασθε νὰ κάμητε 8 συντάγματα. Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ συγκεντρώσητε αὐτὰ τὰ συντάγματα καὶ νὰ ἔχητε καλλιτέραν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ὄχι νὰ στέλλητε τοὺς διοικητὰς ἄλλοτε εἰς τὴν φρουρὰν τῆς Κεφαλληνίας καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν τῶν Ἀθηνῶν; Ἔχετε ἀκόμη τὰ τάγματα τῶν Εὐζώνων, τὰ ἔχετε διὰ νὰ σᾶς χρησιμεύσουν ἀναλόγως τοῦ ἐδάφους, ἀναλόγως τῆς ἀνατροφῆς τῶν ἀτόμων, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἀπὸ τοὺς γονεῖς των, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰς παραδόσεις των, ἔχουν οἰκογενειακὴν ἀνατροφὴν τοιαύτην, διότι καὶ οἱ πρόγονοι αὐτῶν τὸ ἴδιον στάδιον ἐξέλεξαν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Ὅταν δὲ θελήσητε αὐτοὺς τοὺς στρατιώτας νὰ τοὺς καταρτίσητε εἰς ταξιαρχίας, προσκολλήσατε τὸ ἥμισυ εἰς τὴν μίαν ταξιαρχίαν καὶ τὸ ἥμισυ εἰς τὴν ἑτέραν. Δι’ αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅστις εἶναι πρόχειρος καὶ ἁπλούστατος, θὰ ἔχητε ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα δύνασθε νὰ ἀρυσθῆτε ἐκ τῆς μονοετοῦς θητείας. Καὶ τότε ἐλπίζω, ὅτι αὐτὸς ὁ ὀργανισμὸς θὰ ἀποκρούσῃ τὴν πολιτικήν· διότι, ἐὰν σήμερον ἀρκῇ νὰ παρακληθῇ εἷς, τότε θὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ παρακληθῶσι πέντε, καὶ εἶναι δύσκολον τὸ αὐτὸ ἄτομον νὰ ἦναι τόσον ἰσχυρὸν καὶ γνωστὸν νὰ ἐπηρεάσῃ 15 ἄτομα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους καθῆκον εἶχον νὰ κάμω αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν νὰ προτρέψω τὴν Κυβέρνησιν νὰ προικίσῃ τὸν στρατὸν μὲ ὀργανισμὸν τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος νὰ χορηγῇ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα χωρὶς νὰ παρέχῃ τὸ ἐλάχιστον ἐμπόδιον.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, θὰ ἦσαν ὠφέλιμοι, ἐὰν συνεσχετίζοντο πρὸς τὸ συμπέρασμα αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ προαγορεύσας ἐνόμισεν, ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ στρατοῦ δύναται νὰ τῷ παράσχῃ ἐπιχειρήματα κατὰ τοῦ συστήματος τῆς μονοετοῦς θητείας, καὶ ἐξέθηκε τὰ τῆς καταστάσεως ταύτης. Λέγει ὅτι, ἀφοῦ αὕτη ὑφίσταται, ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι ὁ λόγος· ἄλλο οὐδὲν εἶπε διὰ νὰ σχετίσῃ τὴν τοιαύτην κατάστασιν τοῦ στρατοῦ πρὸς τὴν μονοετῆ θητείαν, ἠρκέσθη εἰς τὸ «μετὰ τοῦτο, ἄρα διὰ τοῦτο». Ὅτι τὰ τοῦ στρατοῦ σήμερον δὲν ἔχουσι καλῶς, ὅτι δὲν ἔχουσι συμφώνως πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν ἐν τῷ Ὀργανισμῷ τῷ ὑπάρχοντι ἢ τὸν ὁποῖον θέλομεν ἐπιδιώξει ἐν οἱῳδήποτε ἄλλῳ Ὀργανισμῷ, τοῦτο εἶναι πανθομολογούμενον· ἀλλὰ τοῦτο ἔχει σχέσιν τινὰ πρὸς τὴν μονοετῆ θητείαν; Ὁ λόγος, δι’ ὃν σήμεραν τὰ τοῦ στρατοῦ δὲν ἔχουσι καλῶς, ὁ λόγος, δι’ ὃν ὁ στρατὸς δὲν ἐκπαιδεύεται καὶ δὲν ἐκγυμνάζεται ὅπως ἔπρεπε νὰ ἐκπαιδεύηται καὶ ἐκγυμνάζηται διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, εἶναι ὅτι δὲν ἔχομεν τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ὡμίλησεν ὡσανεὶ ἐγὼ παρῄτησα τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχον κατὰ τὸ 1880 ὅτε εἰσήγαγον τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὅστις καὶ ἐπεψηφίσθη. Ὄχι μόνον ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παραιτήσω τὰς ἰδέας ἐκείνας, οὐδεὶς δύναται νὰ παραιτήσῃ αὐτὰς, καὶ αὐτὸς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἀποκρούων τὴν λέξιν, ἀποδέχεται τὸ πρᾶγμα, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ στρατὸς ἀληθὴς, ὠφέλιμος διὰ πολεμικοὺς σκοποὺς, ἐὰν παράπλευρον αὐτοῦ δὲν ἔχῃ καὶ στρατὸν προωρισμένον νὰ ἐκτελῇ τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, τῆς ὑπηρεσίας ἐκείνης, ἥτις στρατιωτικῶς ἐπιτελεῖται. Εἴτε ἐν τῷ Ὀργανισμῷ εἴπομεν, ὅτι διαιροῦμεν τὸν στρατὸν εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, εἴτε δὲν εἴπομεν τοῦτο, καὶ εἴπομεν ὅτι, πλὴν τῶν ἄλλων στρατιωτικῶν Σωμάτων, ἔχομεν χωροφυλακὴν καὶ εὐζωνικὰ τάγματα, πάντοτε εἰς τὸ αὐτὸ ἀπολήγομεν, ὅτι ἔχομεν στρατιωτικὰ Σώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα ἀποκλειστικῶς εἰς στρατιωτικοὺς σκοποὺς, καὶ ἔχομεν στρατιωτικὰ Σώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα εἰς σκοποὺς στρατιωτικοὺς ἅμα καὶ ἀστυνομικούς. Ταῦτα τὰ Σώματα, ἡ χωροφυλακὴ καὶ τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, εἶναι ἀνεπαρκῆ σήμερον, καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου βλέπει ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου φρουροῦντας ἱππεῖς, βλέπει ἁπανταχοῦ ἄλλους, ἢ ἐκείνους, οἵτινες ἔπρεπε νὰ ἐπιτελῶσι τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, ἐπιτελοῦντας αὐτά. Τί πρέπει νὰ πράξωμεν, ἵνα δυνηθῶμεν τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας νὰ καταστήσωμεν ἐπαρκῆ, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὰ Σώματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναθέτομεν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, ἐπαρκῆ ὅπως ἐκπληρώσωσι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην καὶ ἐπιτρέψωσιν εἰς τὰ ἄλλα, τὰ καθαρῶς στρατιωτικὰ Σώματα, νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ κύριον αὑτῶν ἔργον; Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου· ἀφοῦ ἤθελε νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῶν τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἠδύνατο νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν διατί δὲν προνοεῖ περὶ δυνάμεως τῆς χωροφυλακῆς, ἥτις καὶ ἐν τῷ Ὀργανισμῷ ἀνεπαρκῶς ὁρίζεται εἰς 5 χιλιάδας, διατί ἐπιτρέπει ἵνα ἀριθμῇ δύναμιν μόνον 4,200; Ἡ χωροφυλακὴ βεβαίως πρέπει νὰ ἦναι ηὐξημένη, πρέπει νὰ ἦναι ηὐξημένα καὶ τὰ εὐζωνικὰ τάγματα· ἀλλ’ ὄχι μόνον ηὐξημένα δὲν εἶναι, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν κανονικὴν αὑτῶν δύναμιν ἔχουσιν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τούτῳ ὑπέχει εὐθύνην; Θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπέχει εὐθύνην, ἂν διὰ πᾶν τὸ κακῶς κείμενον εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν εὐθύνεται εἰμὴ μόνον ἂν δὲν προενόησε περὶ τοῦ πράγματος, καὶ ἀνθρωπίνως δὲν ἔπραξε ὅ,τι ἦτο ἐφικτόν· περὶ τούτου δὲ ἐπράξαμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὅ,τι ἦτο ἐφικτόν· ηὐξήσαμεν τὸν μισθὸν τῶν χωροφυλάκων ἀπὸ 34 εἰς 48 δραχμὰς, ἐλπίζοντες ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως ἠθέλομεν ἐπιτύχει κατατάξεις προθυμοτέρας, καὶ τοιαύτη ἦτο ἡ γνώμη τῶν ἁρμοδίων. Ἐν τούτοις, τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη δὲν εἶναι ἐπαρκής. Ἐλάβομεν καὶ ἄλλα μέτρα διὰ νὰ εὐκολύνωμεν τὴν κατάταξιν ἐν τῷ Σώματι τῆς χωροφυλακῆς, ἐλάβομεν καὶ μέτρα ἀντίθετα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, εἰλικρινῶς σκεπτόμενος ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, εἶχε ἄλλοτε λάβει. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἶχεν ἀπαγορεύσει τὴν τοποθέτησιν χωροφυλάκων ἐκ τὰς ἰδίας αὑτῶν Ἐπαρχίας, καὶ ἡμεῖς ἠναγκάσθημεν τὸ μέτρον τοῦτο νὰ ἀνακαλέσωμεν, καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ ἐπιτρέψωμεν, ἵνα τοποθετῶνται οἱ χωροφύλακες εἰς τὰς ἰδίας αὑτῶν Ἐπαρχίας, ὅπως καταστήσωμεν τὴν κατάταξιν αὐτῶν εὐχερεστέραν. Ἐλάβομεν καὶ ἄλλο μέτρον νομοθετικόν· ἐνώπιον ὑμῶν ὑπάρχει Νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον τὴν κατάταξιν καὶ μετὰ τὴν ἡλικίαν τὴν νῦν ἐπιτρεπομένην, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλει ἐπιψηφισθῆ· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν θέλει εἶσθαι ἐπαρκές. Περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβωμεν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὴν χωροφυλακὴν εἰς τὴν δύναμιν τὴν ἐπαρκῆ πρὸς τὸν σκοπὸν, πρὸς τὸν ὁποῖον ὑπάρχει τὸ Σῶμα, περὶ τούτου ἐπερίμενα νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, καὶ ὄχι ἐπωφελούμενος ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς δυνάμεως ἐν τῷ Σώματι τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἐν τοῖς τάγμασι τῶν εὐζώνων νὰ παραστήσῃ, ὅτι αἰτία τούτων εἶναι ἡ μονοετὴς θητεία. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου διετέλεσεν Ὑπουργὸς κατόπιν τῆς ψηφίσεως τῆς μονοετοῦς θητείας.

§102Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βέβαια· διετέλεσε Ὑπουργὸς κατόπιν τῆς ψηφίσεως τῆς μονοετοῦς θητείας.

§104ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τῆς ἑξαμήνου.

§105ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν παρῃτήθητε εἰς τὰ 1881, κ. Μαυρομιχάλη;

§106Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τότε ἐνεργοῦμεν τὴν ἐπιστράτευσιν.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἦτο Ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1881, τὸ μέτρον τῆς μονοτοῦς θητείας ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1880.

§108ΤΙΝΕΣ. Πέρυσιν ἐψηφίσθη.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Νομοσχέδιον περὶ μονοετοῦς θητείας ἐψηφίσθη πέρυσιν, ἀλλ’ ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ 1880 ἦν ἐστηριγμένος ἐπὶ τῆς ἰδέας τῆς μονοετοῦς θητείας, καὶ κατὰ τὸν Ὀργανισμὸν ἐκεῖνον οἱ ἐν τῷ στρατῷ δὲν ὑπηρετοῦν περισσότερον τοῦ ἔτους· ὁ Ὀργανισμὸς ἐκεῖνος, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἶχε συνταχθῆ διὰ τρόπου τοιούτου, ὥστε καὶ ἂν μὴ ἐψηφίζετο τὸ Νομοσχέδιον περὶ μονοετοῦς θητείας, αὕτη θὰ ἐπήρχετο ἀφ’ ἑαυτῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου οὐδὲν ἔπραξεν, ἵνα καταργήσῃ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Νόμου ἐκείνου, ἄφησε τὴν οἰκονομίαν τοῦ Νόμου ἐκείνου ὑπάρχουσαν πλήρη. Ὅτι δὲ τοιαύτη εἶναι ἡ οἰκονομία τοῦ Νόμου τοῦ 1880 ἀπόδειξιν ἔχομεν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνακριβῶς ἔλεγον οἱ φίλοι τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου· ἔλεγον, ὅτι διελύσαμεν τὸν στρατὸν, δεικνύοντες, ὅτι κατὰ τὸν Νόμον ἐκεῖνον οἱ στρατιῶται ὑπηρέτουν μόνον ἐπὶ χρόνον περιωρισμένον εἰς ἓν ἔτος. Εἰς τοῦτο στηριζόμενοι ἰσχυρίζοντο, ὅτι οἱ στρατιῶται, ὧν εἶχεν οὕτω ἐλαττωθῆ ἡ θητεία, εἶχον ἀποχωρήσει ἐκ τοῦ στρατοῦ πρὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐπιστρατεύσεως, πρᾶγμα ἐντελῶς ἀνακριβὲς, διότι ἠξεύρομεν, ὅτι πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως οὐδεὶς εἶχεν ἀποχωρήσει ἐκ τοῦ στρατοῦ ὡς ἐκ τῆς οἰκονομίας τοῦ Ὀργανισμοῦ. Τὸ ἐπιχείρημα, ἀνακριβὲς καθ’ ἑαυτὸ, ἀποδεικνύει ὅμως, ὅτι ἴσχυε τότε σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ στρατιώτης ὑπηρέτει ἐπὶ λίαν βραχὺ χρονικὸν διάστημα· ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν ὑπέβαλε προτάσεις ἐναντίον τῶν μέτρων ἐκείνων· καὶ διατί δὲν ὑπέβαλε τοιαύτας προτάσεις; διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐνόει, ὅτι ἡ μόνη ἐλπὶς τῆς ἐπιτυχίας τῆς ἐπιστρατεύσεως ἦτο ἡ περιωρισμένη θητεία, ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ συμβαδίσωσιν αἱ δύο αὐταὶ ἐπιβαρύνσεις, ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις διὰ μακρᾶς ὑπηρεσίας ὑποχρεωτικῆς καὶ ἡ ἐπιβάρυνσις δι’ ἐκτάκτου ὑπηρεσίας ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως δὲν ἠδύναντο νὰ συνυπάρξωσι. Σήμερον ὅμως ἔρχεται παριστῶν, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι μέτρον, τοῦ ὁποίου ἡ ἄρσις εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὄχι περὶ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὅταν ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα δὲν θέλει φέρει πρότασιν περὶ ἄρσεως τῆς μονοετοῦς θητείας, διότι ἔχει ἱκανὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων τῆς χώρας, ἵνα ἐννοῇ, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς μονοτοῦς θητείας εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελῶς. Καίτοι δὲ τοῦτο μοὶ εἶναι παρήγορον, μὲ λυπεῖ ὅμως ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐρχομένη εἰς τὰ πράγματα, δὲν θὰ δύναται ὡς ἐκ τούτου νὰ ἔχῃ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ὅστις θὰ ἦτο ἐγγύησις εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα. Ἡ ἐλπὶς περὶ τοιαύτης ἐγγυήσεως ἐκλείπει ἤδη, διότι βεβαίως ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ μετὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ἀφοῦ ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν θεμελιώδη ταύτην ἰδέαν αὐτοῦ. (Συγκίνησις ἐν τῇ ἀριστερᾷ, ἱλαρότης ἐν τῇ δεξιᾷ). Ὅπως τὴν μακρὰν θητείαν ἐθεώρησεν αἰτίαν τῆς καταστάσεως τῆς ἀτελοῦς τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, τοιουτοτρόπως ἐπίσης συνεσχέτισεν ὁ κ. βουλευτὴς πρὸς τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ τὴν ἔλλειψιν ἐν τῷ Ὀργανισμῷ τοῦ θεσμοῦ τῶν συνταγμάτων. Ἀλλ’ ἐν τῷ Ὀργανισμῷ ὁ θεσμὸς τῶν συνταγμάτων ὑφίσταται· διότι, κατὰ τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, δυνάμεθα καὶ συντάγματα νὰ συστήσωμεν καὶ ταξιαρχίας καὶ μεραρχίας. Καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι τὰς ἰδέας τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα καὶ τῶν συνταγμάτων καὶ τῶν ταξιαρχιῶν καὶ τῶν μεραρχιῶν· ἀναγνωρίζω μετ’ αὐτοῦ, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ εὕρωμεν πρόσωπα διὰ Μεράρχους καὶ Ταξιάρχους, ἴσως δὲ καὶ ἀδύνατον, ἐνῷ διὰ Διοικητὰς συνταγμάτων εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν πρόσωπά τινα. Ἀλλὰ διατί, δυνάμενοι νὰ εὕρωμεν πρόσωπα, ἅτινα νὰ διοικῶσιν ἐπιτυχῶς συντάγματα, δὲν τὸ πράττομεν; δὲν τὸ πράττομεν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, εἰς ὃν ἀπέδωκα πρότερον τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν τοῦ στρατοῦ· τὸ αἴτιον δὲν εἶναι ἄλλο εἰμὴ, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατὸν διαθέσιμον, ὅτι ὁ στρατὸς ἅπας εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἐκτελῇ ἔργα ὑπηρεσίας, ὅτι ὅλος ὁ στρατὸς ἡμῶν εἶναι στρατὸς ὑπηρεσίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσχοληθῶμεν σήμερον εἰς τὸν καταρτισμὸν συνταγμάτων, ὅταν οὐδαμοῦ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν συγκέντρωσιν δύω ἢ τριῶν χιλιάδων ἀνδρῶν; Νομίζετε, ὅτι δὲν ἐγένετο προσπάθεια, ἵνα ἐπιτευχθῇ τοῦτο; Ἀλλὰ διατί δὲν ἐπιτυγχάνεται; Ἡ δύναμις ἡ στρατιωτικὴ δὲν εἶναι ἡ ὀργανικὴ τῶν 29,000, οὐχ ἧττον εἶναι σπουδαία, ἅπασα ὅμως αὕτη ἡ δύναμις εἶναι ἀναγκαία πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ὡμίλει πρότερον καὶ περὶ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων ὡς δυναμένων καὶ τούτων νὰ μετάσχωσι τῶν ἐν συντάγμασι γυμνασίων· ἀλλὰ τὰ τάγματα ταῦτα πῶς δύνανται νὰ ἀπομακρυνθῶσι τῶν συνόρων; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἀφοῦ φαίνεται ἐρευνῶν τὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ γινόμενα καὶ τὰς ἀπευθυνομένας εἰς αὐτὸ ἐκθέσεις, πῶς δὲν ἐζήτησε νὰ μάθῃ ὁποίας ἔχομεν ἐκθέσεις τῶν Σωματαρχῶν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαμονῆς τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων κατὰ τὰ σύνορα, καὶ ἂν ταῦτα ἦναι ἐπαρκῆ ὡς ἔχουσι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἂν ἀναγκασθέντες νὰ τοποθετήσωμεν εὐζωνικὰ τάγματα εἰς ἄλλα μέρη ὅπου ἐζητήθησαν, εὐθὺς δὲν ἠκούσαμεν παράπονα διατί μετετέθησαν ἐκ τῶν πρώτων σημείων, εἰς τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαιότερα ἢ εἰς τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα τὰ μετηνέγκομεν; Εἶναι χρησιμώτατον, εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, νὰ συγκεντρώσωμεν ἐνταῦθα τὸ Μηχανικὸν καὶ τὸ Πυροβολικόν, καὶ ἐν συντάγμασι νὰ προβῶμεν εἰς τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῶν. Βεβαίως εἶναι χρησιμώτατον καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὡς πρὸς τὰ Σώματα ταῦτα θέλομεν δυνηθῆ νὰ φθάσωμεν εἰς τοιοῦτον ἀποτέλεσμα οὐχὶ μετὰ μακρὸν χρόνον· ἀλλὰ μέχρι τοῦδε πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, ὅτε τὸ συνοριακὸν ζήτημα μᾶς ἠνάγκαζε νὰ ἔχωμεν τὸ πλεῖστον τῆς δυνάμεως ταύτης ἐν Θεσσαλίᾳ; Τὸ Μηχανικὸν βεβαίως παρουσιάζει ἀξιωματικοὺς ἱκανοὺς νὰ δυευθύνωσι συντάγματα, ἀλλὰ καὶ τὸ Μηχανικὸν αὐτὸ ἔχει ἐλλείψεις, καὶ δὲν ἔχει τὰς ἐλλείψεις οὔτε εἰς τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς οὔτε εἰς τοὺς στρατιώτας ἕνεκα τῆς διετοῦς θητείας, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ἀνεπαρκῆ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου. Τὸ Μηχανικὸν ἔχει ἔλλειψιν κατωτέρων ἀξιωματικῶν, διότι αἱ ἐλλείψεις ἐν τῷ στρατῷ ἡμῶν εἶναί τι φυσικώτατον· ὁ στρατὸς ἡμῶν ἔλαβεν ἀνάπτυξιν δυσανάλογον πρὸς τὴν προηγουμένην αὐτοῦ παρασκευὴν, καὶ διὰ τοῦτο ἁπανταχοῦ βλέπομεν, ὅτι ἀπαιτεῖται χρόνος διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ πληρωθῶσι τὰ κενὰ, τὰ ὁποῖα ἡ ἐσπευσμένη αὕτη ἀνάπτυξις παρήγαγεν. Ἀλλὰ καὶ μὲ τὰς ἐλλείψεις ταύτας, ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἠναγκάσθημεν ν’ ἀναπληρώσωμεν ἐν τῷ Μηχανικῷ διὰ τῆς προσκολλήσεως εἰς αὐτὸ ἀξιωματικῶν τοῦ Πεζικοῦ, καὶ μὲ τὰς ἐλλείψεις ταύτας πάλιν νομίζω, ὅτι, συγκεντρούμενον ἐν συντάγματι τὸ Μηχανικὸν, δύναται νὰ προβῇ εἰς ἀσκήσεις λίαν ἐπωφελεῖς, ἐπίσης καὶ τὸ Πυροβολικόν. Ἀλλὰ ὁμιλοῦντες περὶ ἀσκήσεως τοῦ στρατοῦ, ὁμιλοῦμεν κυρίως περὶ τοῦ Πεζικοῦ, καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ δὲν ἐφθάσαμεν ἔτι εἰς σημεῖον ἐπιτρέπον, ἵνα εἴπωμεν, ὅτι ἐλπίζομεν προσεχῶς, ἔστω καὶ ἓν σύνταγμα, νὰ συγκεντρώσωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Παρετήρησεν ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅτι δὲν περιλαμβάνομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσιν διὰ τὴν συγκέντρωσιν τῶν ἐφέδρων, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησεν ἂν ὄχι ὡς ἰδέαν ἰδικήν του, ἀλλ’ ὡς ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, συνεπεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὡς τὸ θεμέλιον τοῦ νέου Ὀργανισμοῦ. Ἐξήγησε δὲ καὶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν συμπεριελάβομεν τὴν πίστωσιν ταύτην, εἰπὼν, ὅτι ὁ λόγος οὗτος εἶναι ἡ οἰκονομία. Ἂν τῷ ὄντι ἡ συγκέντρωσις τῶν ἐφέδρων εἶναι τὸ θεμέλιον τοῦ Ὀργανισμοῦ ἡμῶν—καὶ βεβαίως ἦναι τὸ θεμέλιον τοῦ Ὀργανισμοῦ τούτου—τοιαύτη οἰκονομία θὰ ἦτο λίαν κακῶς ἐσκεμμένη, διότι θὰ καθίστα ματαίαν πᾶσαν τὴν ἄλλην δαπάνην. Ἑπομένως ἐν τούτῳ πᾶσα ἄλλη ἰδέα προήδρευσεν ἢ ἡ ἰδέα τῶν οἰκονομιῶν. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν περιελάβομεν τοιαύτην πίστωσιν, οὐδὲ καὶ ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ παρασκευασθὲν Νομοσχέδιον περὶ ἐφέδρων, εἶναι ἄλλος· ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπεβλήθη εἰς ἐπιβαρύνσεις ὅλως ἐκτάκτους, εἰς ἐπιβαρύνσεις, εἰς τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἄλλος λαὸς ὑπεβλήθη ἐξ αἰτίας τῆς ἐπιστρατεύσεως, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν εὐθὺς κατόπιν τῆς ἄρσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν νέαν ταύτην ἐπιβάρυνσιν διὰ τῆς συγκεντρώσεως τῶν ἐφέδρων· δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς ἄνδρας, τοὺς ὁποίους ἐκρατήσαμεν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἐπὶ 18 μῆνας, νὰ εἴπωμεν εὐθὺς ὅτι ἔχουσιν ὑποχρέωσιν νὰ ἔλθωσι πάλιν διὰ νὰ γυμνασθῶσι ἐπὶ ἕνα μῆνα. Θὰ ἠδύναντο οὗτοι νὰ ἀπαντήσωσιν, ὅτι καὶ νομικῶς δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς καλέσωμεν· διότι, κατὰ τὸν Νόμον, τοὺς ἐφέδρους δυνάμεθα νὰ καλέσωμεν ἅπαξ ἐντὸς δύω ἐτῶν, καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς διετίας, ἰδίως μετὰ τὴν ἐπιστράτευσιν, δὲν ἐπετρέπετο εἰς ἡμᾶς οὐδὲ καὶ νομικῶς νὰ καλέσωμεν αὐτούς. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐλήφθη πρόνοια ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περὶ τῶν τῆς ἐφεδρείας. Ἄλλως, θεωρῶ ὅτι ἐκεῖ ἰδίως πρέπει νὰ ἐπιζητηθῶσι τὰ τῆς μορφώσεως τοῦ ἐμπολέμου ἡμῶν στρατοῦ, ὅτι ἐὰν καλῶς ὀργανώσωμεν τὰ τῆς ἐφεδρείας, ἐὰν καλῶς διευθύνωμεν τὰ τῆς ἐκγυμνάσεως τῶν ἐφέδρων κατὰ τὰς συγκεντρώσεις τοῦ ἔαρος καὶ τοῦ φθινοπώρου, δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν στρατὸν χρήσιμον πρὸς τοὺς πολεμικοὺς τοῦ Κράτους σκοπούς. Ἀλλὰ πλὴν τῶν σκέψεων τούτων, τῶν γενικωτέρων, περὶ στρατοῦ, καὶ εἰδικώτερον ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου περὶ τῆς ἐπιδράσεως τῆς νῦν Κυβερνήσεως ἐπὶ τὰ τοῦ στρατοῦ διὰ τῆς πολιτικῆς. Καὶ ἐνταῦθα ὅμως ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀναφέρῃ γεγονὸς οὐδέν. Ἔφερε τὸν λόγον ἐπὶ γεγονότος, περὶ τοῦ ὁποίου εἶχε γείνει συζήτησις ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ περὶ ἀξιωματικοῦ, τὸν ὁποῖον λόγῳ τιμωρίας μετεθέσαμεν, καὶ τοῦτο ἠρύσθη ἐξ ὅσων ἐγὼ εἶπον· καὶ βεβαίως, ἂν ἐνόμιζον ὅτι τοῦτο ἀπεδείκνυεν ἐπέμβασιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ, δὲν θὰ ἔσπευδον πρῶτος ἐγὼ νὰ τὸ ἀποκαλύψω· ἀλλὰ θεωρῶ τοὐναντίον, ὅτι τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐπέμβασιν τῆς πολιτικῆς ἐν τῷ στρατῷ, καὶ εὐθὺς ὡς εἶδε τὴν πολιτικὴν αἴρουσαν τὴν κεφαλὴν ἐν τῷ στρατῷ, εὐθὺς ἐπάταξεν αὐτήν. Ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτὴς δεύτερον γεγονὸς δύω ἀξιωματικῶν, οἵτινες, κατ’ αὐτὸν, ἀπεμακρύνθησαν ἐξ Ἀθηνῶν λόγῳ πολιτικῆς. Ἐρωτῶ τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ἂν αὐτὸς διευθύνων τὰ τοῦ στρατοῦ δὲν ἤθελεν ἐν ταῖς τοποθετήσεσι προνοήσει, ὅπως μὴ μένωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν διαρκῶς οἱ αὐτοὶ ἀξιωματικοί, καὶ ἂν δὲν ἤθελεν ἐφαρμόσει τὸν κανόνα τῆς περιτροπῆς· ἂν μετὰ τοὺς προβιβασμοὺς τοῦ Ἱππικοῦ, ὅτε ἔπρεπε νὰ μετατεθῶσιν ἐντεῦθεν δύω ἀξιωματικοί, δὲν θὰ μετέθετε τοὺς δύω, τοὺς πλειότερον χρόνον διαμείναντας ἐν Ἀθήναις. Τοῦτο ἐπράξαμεν, καὶ ἐὰν δὲν ἐπράττομεν τοῦτο, θ’ ἀπεδεικνυώμεθα ἐπηρεασθέντες ἐκ τῆς πολιτικῆς. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα καὶ οἱ μετ’ αὐτῶν συνεννοούμενοι ἔλαβον πολλὰς ἀποδείξεις, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐπιτρέπομεν τὴν ἀνάμιξιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ. Τρίτον γεγονὸς ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτὴς τὴν ἀποστολὴν, τὴν γενομένην εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὄχι διὰ τὴν ἀποστολὴν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀποσταλέντων προσώπων. Δὲν ἠξεύρω πῶς διενοήθη ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἐσχετίζετο πρὸς τὴν πολιτικήν· διότι τὰ πρόσωπα κατὰ τὸ πλεῖστον οὐδεμίαν σχέσιν εἶχον πρὸς τὴν πολιτικὴν, καὶ βεβαίως πᾶς ἄλλος σκοπὸς προήδρευσεν ἐπὶ τῇ ἐκλογῇ αὐτῶν ἢ σκοπὸς πολιτικός. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τινὲς τῶν ἀξιωματικῶν τούτων δὲν γινώσκουσι τὴν γλῶσσαν τοῦ Κράτους, εἰς ὃ ἀπεστάλησαν, ἀλλὰ δὲν ἀπεστείλαμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκεῖ διὰ νὰ ἀποδείξουν πόσον εἶναι προωδευμένοι οἱ ἐν Ἑλλάδι εἰς τὴν Γαλλικὴν, τοὺς ἀπεστείλαμεν, ἵνα διδαχθῶσι τὰ στρατιωτικὰ, καὶ ἐξελέξαμεν ἐκείνους, οἵτινες ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει τῶν εἰς αὐτοὺς ἀνετιθειμένων ἀνδρῶν ἀπέδειξαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς παραστάσεως εἰς γυμνάσια ἐν εὐρυτέρῳ κύκλῳ. Νομίζω δὲ, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι εἷς ἕκαστος τῶν ἀποσταλέντων ἀξιωματικῶν εἶχε διακριθῆ ἐν τῷ κλάδῳ αὐτοῦ. Ἡδυνάμεθα νὰ στείλωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, διαμείναντες ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, ἐγίνωσκον τὴν γλῶσσαν καὶ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῶν μερῶν ἐκείνων· ἀλλὰ πρὸς τί τότε ἡ ἀποστολή; πρὸς τί ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἀποστολὴν ταύτην; Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποστείλωμεν ἐκείνους, οἵτινες δὲν εἶχον ἄλλοτε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδωσι τοὺς ξένους στρατούς· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι οὗτοι δὲν ἦτο πιθανὸν νὰ γνωρίζωσι καὶ τὴν γλῶσσαν τῶν στρατῶν ἐκείνων. Ἀλλὰ παρὰ τῶν ξένων Κυβερνήσεων δὲν ἠκούσαμεν ἐπικρίσεις διὰ τοῦτο· οὐδεὶς ἐφαντάσθη, ὅτι κακὴ ἐκλογὴ ἐγένετο, διότι δὲν ἐγίνωσκον τινὲς τῶν ἀποσταλέντων τὴν γλῶσσαν τῆς χώρας, ἣν ἐπεσκέπτοντο· τουναντίον, οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἐνεποίησαν ἀρίστην ἐντύπωσιν ἐκεῖ, καὶ περὶ τούτου ἔχομεν καὶ ἐπισήμους καὶ ἰδιαιτέρας πληροφορίας. Ὡς πρὸς τὰ τῆς ἀναμίξεως ἄρα τῆς πολιτικῆς, ἐπειδὴ τὰ τρία ταῦτα μόνον γεγονότα ἀνέφερεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω. Εἶναι τὸ θέμα σπουδαιότατον· καὶ τῷ ὄντι, ἂν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἠδύνατο ἔστω καὶ ὑπόνοιαν νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων ἡ πολιτικὴ ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ θεωρήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του ὡς ἐπιτυχοῦσαν τοῦ σκοποῦ· ἀλλ’ οὐδὲν οὔτε ἀπέδειξεν, οὔτε κἂν ὑπηνίχθη ὁ κύριος Βουλευτὴς ἄξιον λόγου, ἐπεκαλέσθη δὲ γεγονότα, τὰ ὁποῖα πάντες γινώσκομεν, ἐκτιμῶν αὐτὰ διὰ τρόπου διαφόρου ἐκείνου κατὰ τὸν ὁποῖον νομίζω, ἐπιτρέπεται νὰ ἐκτιμήσῃ αὐτὰ ὁ εἰλικρινῶς ἀποβλέπων εἰς τὴν ἔννοιάν των. Ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ὡς πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, δὲν εἶχεν ἄμεσόν τινα σκοπόν. Ἐξέφρασεν ἀπορίαν διατί δὲν ὑπεβάλομεν Νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὰ τοῦ στρατοῦ ὡς πρὸς τὴν θητείαν καὶ χάριν τῆς κατὰ συντάγματα συντάξεως αὐτοῦ. Ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν συνταγμάτων εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ ὑποβάλωμεν Νομοσχέδιον, διότι ὁ Ὀργανισμὸς ὁ ὑπάρχων ἐπιτρέπει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐνεργήσωμεν ὅπως θέλομεν καὶ ὅταν δυνάμεθα, ἀλλ’ εἶπον ὅτι ἤδη δὲν δυνάμεθα. Ὡς πρὸς τὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, οὐδὲν εἶπεν ἀποδεικνῦον, ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἡ μονοετὴς θητεία φέρει ἀποτελέσματα, δυνάμενα νὰ πείσωσί τινα ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἦσαν πρότερον ὑπέρμαχοι αὐτῆς, ἵνα μεταβάλωσι γνώμην. Μέτρα τινὰ ὑπεβάλομεν· ἐλπίζω, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα θέλει ψηφίσει ἡ Βουλὴ, καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀρωγὴν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, διότι ἐννοεῖται, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν μέτρα, εἰμὴ τῇ συμπράξει τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἂν ἡ ἀντιπολίτευσις θέλῃ νὰ παρεμβάλλῃ κωλύματα εἰς τὴν πρόοδον τῶν προταθέντων μέτρων διὰ παρατεταμένων συζητήσεων, εἶναι βέβαιον, ὅτι δύναται νὰ τὸ πράξῃ, διότι δὲν ἀπαιτεῖται κἂν νὰ ἦναι λίαν παρατεταμέναι αἱ συζητήσεις, διὰ νὰ παρακωλυθῇ ἡ ψήφισις τῶν μέτρων· ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν, συντείνουσιν εἰς διόρθωσιν τινῶν ἐκ τῶν ἐλλείψεων, τὰς ὁποίας ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὑπαρχούσας, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεκδέχομαι, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει συντελέσει, ὅπως τὰ Νομοσχέδια, τὰ περὶ στρατοῦ προταθέντα, ψηφισθῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς. Τοιουτοτρόπως τοὐλάχιστον θέλει συντελέσει εἰς βελτίωσίν τινα τῆς καταστάσεως, ἐνῶ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως ἰδεῶν, κατ’ οὐδὲν σχετιζομένων πρὸς τὴν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ συστήσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπεκδεχώμεθα πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ἐπιτροπὴ κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της διὰ τὴν θέσιν γραμματέως τοῦ Ἰατροσυνεδρίου. Θὰ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα). (Λύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 8 Μ. Μ.)