1883.02.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53

Τῆς 8 Φεβρουαρίου 1883

(Τρίτη)

Ὥρα 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ Νυμοσχεδίου περὶ τοῦ δωδεκατημορίου διὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν εἰργάσθη, κύριε Πρόεδρε;

§3ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Μάλιστα· ἐπεραίωσε τὰς ἐργασίας της.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§7ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπὶ μακρὸν, κύριοι, ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Καὶ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα εἶναι πάντοτε σπουδαῖον, διότι ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ ἀποδεικνύεται ἡ ἀληθὴς ζωτικότης ἑνὸς τόπου. Ἐὰν ὅμως καθαρῶς ἐν Ἑλλάδι εἴχομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ οἰκονομικὸν μόνον ζήτημα, ὁποῖον παρουσιάζεται σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ ζήτημα, δὲν θὰ ἦτο σπουδαῖον, διότι ὅλα τὰ ἔθνη εὑρέθησαν εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας· ἀλλ’ ἂν εἰς τὰ ἔθνη ὑπῆρξεν πολιτικὴ δύναμις, καλὴ διοίκησις, καὶ πολιτικὴ ἠθικὴ, τὰ ἔθνη αὐτὰ ἠδυνήθησαν ν’ ἀντιμετωπίσωσι τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας καὶ νὰ ἐξέλθωσιν αὐτῶν. Δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν τὸ ζήτημα δὲν εἶναι οἰκονομικόν· τὸ ζήτημα τὸ σημερινὸν, καὶ ἡ σημερινὴ συζήτησις ὀφείλει νὰ ἐφελκύσῃ ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν τοῦ Τόπου, ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν τοῦ Ἡγεμόνος, διότι ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, ἀπὸ χρόνου εἰς χρόνον, ἀντὶ νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὰ ἐμπρὸς πολιτικῶς, βαδίζομεν πρὸς τὰ ὀπίσω, καὶ τὸ βάραθρον εἶναι ἄφευκτον· ἄφευκτον, ὄχι ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἐκ τῆς πολιτικῆς καχεξίας, ἐκ τῆς ἀτμοσφαίρας αὐτῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἡ ὁποία ἀποξηραίνει πᾶν φρόνημα καὶ πᾶν αἴσθημα, καὶ μαραίνει τὸν Τόπον. Πρέπει, νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὴν συνταγματικὴν ἱστορίαν τοῦ ἔθνους, ἡ ὁποία διαιρεῖται εἰς δύω περιόδους, εἰς τὴν πρώτην περίοδον ἀπὸ τοῦ 1843–1862, καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἀπὸ τοῦ 1862 μέχρι σήμερον. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ ἔθνους καὶ θὰ ἴδωμεν ὅτι, μὲ ὅλας τὰς ὑποτιθεμένας ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας νομίζομεν, ὅτι ἀπεκτήσαμεν ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν, ἡ κατάπτωσις τοῦ Τόπου εἶναι ἀναντίῤῥητος· διότι εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἴχομεν Βουλὴν, οὐχὶ βεβαίως ἐλευθέρως ἐκλεγομένην ἀπὸ τὸν λαὸν, Βουλὴν, ἥτις ἐξήρχετο ἀπὸ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, διευθυνομένης ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς Βασιλείας, ἀλλὰ τότε ἡ ἐπέμβασις τῆς Ἐξουσίας ἐδέσμευεν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ψηφοφόρου μόνον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, ἅμα δὲ παρήρχετο ἡ ἡμέρα τῆς ψηφοφορίας, ὁ πολίτης ἦτο πλέον ἐλεύθερος ἀφ’ ὅ,τι εἶναι σήμερον· διότι ἡ Διοίκησις τοῦ Τόπου τότε ἦτο πολὺ καλλιτέρα ἀφ’ ὅ,τι εἶναι σήμερον, διότι ἡ Δικαιοσύνη εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν παρεῖχε περισσοτέρας ἐγγυήσεις παρ’ ὅσας σήμερον, διότι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους τότε ἦτον ἀνθηρὰ, ἐνῶ σήμερον εἶναι ὁποία τὴν βλέπετε καὶ ὁποία τὴν συζητοῦμεν ἀπὸ τοσούτων ἡμερῶν. Ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πολιτικὸν φρόνημα, τὸ ὁποῖον διηύθυνε τὰ πράγματα, αἴσθημα ἀνηψοῦν τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τοὐτέστι τὸ φρόνημα τοῦ Ἕλληνος εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἦτο πολλῷ ἀνώτερον ἀπὸ τὸ αἴσθημα καὶ τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀντιπροσωπεύει τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον καὶ μόνον τὰς ταπεινὰς ἰδέας τοῦ ὑλισμοῦ. Εἴχομεν ἀκόμη καὶ ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, ἐνῶ σήμερον δὲν ἔχομεν τίποτε. Τί ἔχομεν σήμερον; Σήμερον μόνον λέγομεν ὅτι ἔχομεν ἐλευθερίας· ἀλλ’ ἔχομεν ἐλευθερίας; Εἰς Τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον οἱ Νόμοι τῆς Πολιτείας δὲν ἐφαρμόζονται, ἀλλ’ εἶναι ὑποκείμενοι εἰς τὰς χεῖρας τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, δύναται ὁ Τόπος αὐτὸς νὰ καυχηθῇ ὅτι ἔχει ἐλευθερίας; Ὑπάρχει σήμερον ἡ ἐγγύησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς πρώτης ἐποχῆς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀπομονὴν τῆς Δικαιοσύνης; Ὑπάρχει ἡ καλὴ ἐκείνη διοίκησις ἡ ὁποία ὑπῆρχε τότε ἀμέσως ἅμα ἐπεραιοῦντο αἱ ἐκλογαί; Ἤμην καὶ εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἀντιπολιτευόμενος, καὶ ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, ὅτι τὰς πιέσεις, τὰς ὁποίας αἰσθάνεται σήμερον ὁ ἀντιπολιτευόμενος, καὶ οἱ συγγενεῖς καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ, οὐδέποτε τὰς ἠσθάνθησαν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Σήμερον εἶναι κεκλεισμένη ἡ ἀπονομὴ τῆς Δικαιοσύνη καὶ διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς καὶ στρατιωτικῶς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τυγχάνουσιν ἀντιπολιτευόμενοι. Σήμερον οὐδεμία ἀποδίδεται Δικαιοσύνη, οὐδὲν παράπονον τοῦ λαοῦ ἐξετάζεται, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ καὶ μία σύστασις βουλευτική. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιόν μας.! Τί δὲ προσέτι ἕτερον; Ἀπὸ τοῦ 1862 μέχρι σήμερον 500 ἑκατομμύρια δάνεια! Δὲν ἔχομεν παρὰ λόγους περὶ παρασκευῶν, προπαρασκευῶν, ὀργανισμοὺς στρατιωτικοὺς καθ’ ἡμέραν, ὀργανισμοὺς ναυτικοὺς καθ’ ἑκάστην. Καὶ ὅλα αὐτὰ τί εἶναι; εἶναι μηδὲν, λέξεις μόνον γραμμέναι εἰς τὸν χάρτην, διότι λείπει ἡ ζωὴ, λείπει ἡ ἔντασις ἐκείνη, ἡ ὁποία κάμνει τὸ ἔθνος στρατιωτικὸν, ἡ ὁποία κάμνει τὸ ἔθνος ναυτικὸν, διότι λείπει τὸ αἴσθημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνει τὸ ἔθνος νὰ ὑψώσῃ τὴν κεφαλήν του ὑπερηφάνως. Ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἰδέας ἐμφορούμενοι, κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1871, τέσσαρες ἐκ τῶν πολιτευομένων ἀπεφάσισαν ν’ ἀναλάβωσι τὸν ἀγῶνα, ὅπως παλαίσωσιν ὑπὲρ ἰδεῶν, ὑπὲρ ἀρχῶν, καὶ κατὰ τῶν προσωπικῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα εἴχομεν τότε, καὶ τὰ ὁποῖα αὐτοὶ οἱ τέσσαρες ἀπεφάσισαν νὰ τὰ πολεμήσωσι. Τέσσαρα κόμματα ὑπῆρχον τότε ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς, καὶ τὰ τέσσαρα κόμματα ἔφερον τὰ ἐπίθετα τοῦ ἀρχηγοῦ, οἱ ὁποῖοι τὰ διεύθυνον. Τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἀπωρφανίσθησαν, τὰ ὠνομάζομεν τότε ἡμεῖς κόμματα προσωπικὰ, τοῖς ἀπεδώκαμεν τὸν χαρακτῆρα, ὅτι προσωμοίαζον πρὸς τὰ τάγματα τὰ ἄτακτα τῆς ὀροφυλακῆς, τὰ ὁποῖα—τινὲς ἐξ ὑμῶν δὲν γνωρίζετε, δὲν ἐνθυμεῖσθε—δὲν ἔφερον ποτὲ ἀριθμὸν ταγμάτων, ἀλλ’ ὠνομάζοντο τὸ τάγμα τοῦ Παπακώστα, τὸ τάγμα τοῦ Πράπα, τὸ τάγμα τοῦ Κλήμακα κτλ. Οὕτω πως ἐχαρακτηρίζομεν καὶ ἡμεῖς τὰ κόμματα ἐκεῖνα, καὶ ἐλέγομεν ὅτι τὰ κόμματα προσωμοίαζον πρὸς τὰ τάγματα τὰ ἄτακτα τῆς ὀροφυλακῆς, καὶ ὅτι ἦτον ἀναγκαῖον πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ Τόπου, ἦτο ἀναγκαῖον νὰ συστηθῇ κόμμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ σημαίαν ἀρχῶν. Καὶ τότε ἀνεπετάσθη ἡ σημαία τοῦ κόμματος ἐκείνου, ἡ σημαία τὴν ὁποίαν σήμερον ἐξυμνοῦν τινες, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν κατεπολέμησαν μέχρι τοῦ 1879. Καὶ ἀνέλαβον τὸν ἀγῶνα καὶ ἐπολέμησαν δεινῶς καὶ εἶχον ἀρκετὸν σθένος καὶ ἴσως περισσότερον, ἀφ’ ὅ,τι ἔχει σήμερον ἡ Κυβέρνησις πρὸς παραβίασιν τοῦ προγράμματός της· εἶχον σθένος, διότι τὸ σθένος τὸ ἤντλουν ἐκ τῶν πεποιθήσεων αὐτῶν· εἶχον σθένος, διότι εἶχον δύναμιν καὶ ἰσχὺν ἐπαρχιακὴν, ὅπως ἀντιταχθῶσι κατὰ τῶν κομμάτων αὐτῶν· εἶχον σθένος, διότι εἶχον δύναμιν ἠθικὴν ἐν τῷ κέντρῳ, ὅπως παλαίσωσι, καίτοι ὀλίγοι, πρὸς πολλοὺς· καὶ ἐπάλαισαν, ἐπάλαισαν ἀνδρικῶς τῷ ὄντι. Ἀλλὰ προχθὲς ἤκουσα τοῦ κυρίου Εἰσηγητοῦ λέγοντος ὅτι ἔχει πάλην πρὸς μίαν μερίδα τῆς Βουλῆς ἀπὸ 20 χρόνων. Τὸν κύριον Εἰσηγητὴν τὸν ἐθαύμασα τῷ ὄντι διὰ τὸ σθένος, τὸ ὁποῖον ἐπέδειξεν, ὅπως παραμορφώσῃ τὴν ἱστορίαν, καὶ ἐνόμισεν ὁ κύριος Εἰσηγητὴς, ὅτι, ὁμιλῶν οὕτως, ὡμίλει πρὸς πολιτευομένους τῆς σήμερον, καὶ δὲν ἤξευρεν ὅτι ὡμίλει πρὸς ἄνδρας ἐγγηράσαντας ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου! Ποῦ ἦτον ὁ κύριος Εἰσηγητὴς ἀπὸ 20 χρόνων; Εἰμὶ ἠναγκασμένος, νὰ φέρω τὴν ἱστορίαν, τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἐνθυμοῦμαι καὶ τὴν ὁποίαν ἀνεζήτησα ἀκόμη καὶ εἰς τὰ πρακτικά. Ὁ κύριος Εἰσηγητὴς εἰς τὴν ἐνεργὸν πολιτικὴν παρουτιάζεται ἀπὸ τοῦ 1873, καὶ παρουσιάσθη τότε ἀπὸ τὴν προσωπικὴν δύναμιν τοῦ ἀειμνήστου Δεληγεώργη, καὶ δὲν εἶναι ἰδέα ἰδική μου, διότι ἐγὼ δὲν κατηγορῶ τὴν ἐκλογήν του, οὔτε θέλω νὰ τὴν ἐπαινέσω, ἀλλ’ εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐκλογῆς κατηγορουμένης ἐπὶ καλπονοθεύσει, ἐπὶ πλαστογραφίᾳ καὶ ἐπὶ ἐπεμβάσει, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἠνοίγετο οὕτως ἡ Βουλευτικὴ θύρα εἰς τὸν κύριον Εἰσηγητὴν, τὸν κύριον Βαλέτταν, ἐκλείετο εἰς τὸν κύριον Τρικούπην, καὶ ὁ μὲν κύριος Τρικούπης ἰσχυρίζετο, ὅτι ἡ ἐπέμβασις τῆς Ἐξουσίας ἀπέκλεισεν αὐτὸν ἀπὸ τὸν Βουλευτικὸν περίβολον, οἱ δὲ ἀντίθετοι τοῦ κυρίου Τρικούπη, ἐν οἷς καὶ ὁ κύριος Βαλέττας, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἐπέμβασις τῆς Ἐξουσίας ἀπέκλεισε τὸν κύριον Τρικούπην, ἀλλ’ ὅτι εἰς τὴν Ἐπαρχίαν ἦτο ἀντιδημοτικὸς, δὲν εἶχεν ἐπιῤῥοὴν, δὲν εἶχε δύναμιν, καὶ αὐτὰς τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας ἔλαβε, τὰς ἔλαβε, διότι διένειμεν εἰς τοὺς χωρικοὺς ψεύτικαις λίραις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν. Ἐκατηγόρησα λοιπὸν τότε τὴν ἐκλογὴν μετὰ τοῦ αὐτοῦ θάῤῥους καὶ τῆς αὐτῆς παῤῥησίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μεθ’ ἧς ὁμιλῶ σήμερον. Καὶ ὁ κ. Βαλέττας σήμερον αἴφνης εὑρέθη φίλος εἰς τὸ κόμμα αὐτὸ, καὶ ἐξεπλάγην, καὶ εἶπον: ἆρά γε ἐγὼ δὲν ὑπῆρξα μέλος τοῦ πέμπτου κόμματος; Ἆρά γε, ὅταν ἐπολέμουν, εἶχον ἀπολέσει τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν ὅρασιν καὶ εἰς τὸ πλευρόν μου δὲν ἔβλεπον τὸν τόσον ἰσχυρὸν μαχητὴν, τὸν ὁποῖον προχθὲς εἶδον; Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι παραμορφώνει τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος του· ἐλησμόνησε, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν θέλει νὰ κατηγορήσῃ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὑπῃνίσσετο προχθὲς, λέγων, ὅτι ἀπὸ 20 χρόνων μάχεται αὐτὴ ἡ πτέρυξ κατ’ ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐφήρμοσε τὴν σπατάλην, ἐλησμόνησεν, ὅτι πρὸ 12 ἐτῶν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅλοι ἡμεῖς εἴμεθα ὀπαδοὶ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον τοσοῦτον πικρῶς κατέκρινεν ὁ Βαλέττας; Ὡμίλησε δὲ περὶ σημαίας, καὶ περὶ τῆς σημαίας τοῦ πέμπτου κόμματος· καὶ ἡ σημαία τοῦ πέμπτου κόμματος ἐστάθη ὑποστηριζομένη ἀπὸ ὀλιγίστους μαχητὰς, φέρει ἐπ’ αὐτῆς τὰς σφαίρας πλείστων ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον ὑποστηρίζουσι τὸν κ. Τρικούπην, καὶ αὐτὰς τὰς σφαίρας τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ. Καὶ ὅταν ἐπὶ τέλους διὰ μακρᾶς σειρᾶς ὑποστηρίξεως ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν, ἠδυνήθημεν νὰ σύρωμεν μεθ’ ἡμῶν καὶ κατόπιν ἡμῶν τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἔθνους, καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἀκρόπολιν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ χρόνων ἐμαχόμεθα ὅπως ἐκπορθήσωμεν, ὅτε εἰσήλθομεν εἰς τὴν Ἀκρόπολιν, εἴδομεν ἄλλην σημαίαν στημένην, οὐχὶ πλέον τὴν σημαίαν τοῦ πέμπτου κόμματος, ἀλλὰ σημαίαν ἀπὸ ῥάκη, συνηγμένα ἀπὸ διάφορα κόμματα προσωπικὰ, ἡ δὲ σημαία τοῦ κόμματος ἐχάθη. Εἶπον τότε, ὅτι ὁ κ. Ροῦφος ἐξέσχισε τεμάχια καὶ τὰ ἔθεσεν εἰς τὸ Γουδὶ καὶ εἰς τὸν Κάνθαρον, ὅπως βλέπωσιν οἱ ἄνθρωποι, ὅτι ἐκεῖνο τὸ μέρος εἶναι μεμολυσμένον καὶ μὴ προσέρχωνται, καὶ μέρος ἔθεσεν εἰς τὰ παρωπλισμένα πλοῖα. Καὶ αὐτὸ τὸ ἀκόντιον, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπον προχθὲς, ὅτι δὲν ὑπάρχει, καὶ αὐτὸ ἀπωλέσθη, ἀπωλέσθη, διότι μετετράπη εἰς βακτηρίαν καὶ ἐδόθη εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρόν μας (ἱλαρότης). Ἡ λόγχη, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίζετο ἡ σημαία αὐτοῦ, καὶ ἡ λόγχη αὕτη ἦτον ἀπὸ πολύτιμον μέταλλον, λέγουσιν, ὅτι ἐδόθη εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Λομβάρδου καὶ τὴν μετεποίησεν εἰς ταμβακοθήκην. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν τελευταίαν σημαίαν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὑπηρέτησεν ὁ κ. Εἰσηγητής· ὑπὸ τὴν πρώτην σημαίαν οὐδέποτε ὑπηρέτησεν· ἀπ’ ἐναντίας, κατεπολέμησεν αὐτήν. Καὶ ἦλθεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς νὰ μᾶς εἴπῃ: «Σεῖς οἱ νεοφώτιστοι!» Εἴμεθα ἡμεῖς οἱ νεοφώτιστοι; Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐν ἡμέραις πονηραῖς, ἐν ἡμέραις δυσκόλοις, καθ’ ἃς καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς ἔλειπεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, καὶ μετρούμενοι εἰς τὰ δάκτυλα ἠδυνήθημεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τοὺς μεγαλειτέρους ἄνδρας τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ὑποστηρίξωμεν τὰς ἰδέας μας, ἀντλοῦντες τὸ θάῤῥος ἐκ τῶν πεποιθήσεών μας τῶν πολιτικῶν, εἴμεθα νεοφώτιστοι καὶ εἶσθε σεῖς ὁ παλαιοφώτιστος; Πρέπει, ὡς εἶπον ἀρχόμενος, πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν τοῦ Τόπου καὶ τοῦ Ἡγεμόνος ἡ παροῦσα κατάστασις, διότι ἡ συζήτησις αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ἀλλ’ ἀφορᾷ τὴν καχεκτικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν πολιτικῶς εὑρίσκεται ὁ Τόπος. Δημοκόποι, ὡς σᾶς εἶπον, δὲν λέγονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι σήμερον ὅ,τι ὑπεστήριξαν καὶ χθές· δημοκόποι λέγονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν χθὲς τὸ Αʹ διότι εἶχον σκοπὸν ἴδιον, καὶ σήμερον ὑποστηρίζουσι τὸ Βʹ, διότι τὰ συμφέροντα αὐτῶν εἶναι ἀντίθετα. Εἴτε ἀντιπολίτευσις, εἴτε Κυβέρνησις πρέπει νὰ παύσῃ πλέον νὰ δημοκοπῇ. Πρέπει νὰ ἔρχηται ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, ἐνώπιον τοῦ λαοῦ κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς, μὲ τὸ ἀληθὲς πρόγραμμα αὐτῆς, μὲ τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ὑπηρετήσῃ πιστῶς. Εἶναι ἡ παροῦσα Βουλὴ, εἶναι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς κατάστασιν σήμερον, χωρὶς νὰ φανῇ, ὅτι ἀπατᾷ τὸ Ἔθνος, νὰ ψηφίσῃ φόρους; Ποῖον τὸ πρόγραμμα αὐτῆς κατὰ τὰς ἐκλογάς; Τὸ πρόγραμμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἦτον οἰκονομίαι, καὶ πάλιν οἰκονομίαι. Τὸ πρόγραμμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἦτον ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἄνευ ἐπιβολῆς δυσβαστάκτων φόρων. Τινὲς μάλιστα τῶν Ὑπουργῶν ὑπέγραψαν πρόγραμμα ὑποσχόμενοι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς των, ὅτι οὐδένα θέλουσιν ἐπιβάλει φόρον. Καὶ ὅταν κατόπιν ἀνήλθετε εἰς τὴν Ἐξουσίαν, νομίζετε, ὅτι ἔχετε πλέον δικίωμα νὰ παραιτήσητε αὐτὸ τὸ πρόγραμμα, νὰ ἐξαπατήσητε τὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον ἐβαυκαλίσατε μὲ τόσας ὑποσχέσεις, ὅπως σᾶς ἐκλέξῃ; νὰ τὸν ἐξαπατήσητε καὶ ἐπιβάλητε φόρους; Σήμερον ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι φόρος πρὸς ἰσοζύγιον παχέως Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ποῖον δικαίωμα ἔχομεν ἡμεῖς νὰ ἐξαπατήσωμεν τὸν Τόπον, ὅπως μᾶς ἐκλέξῃ, διὰ νὰ ἔλθωμεν νὰ θέσωμεν ἐπὶ τῆς ράχεως αὐτοῦ τόσον δυσβαστάκτους φόρους; Ἔχετε ἤδη πολιτικὴν φανεράν· θέλετε τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ φόρων μόνον; πρέπει νὰ λάβωμεν τὸ βάπτισμα εἰς νέας ἐκλογὰς, ἵνα ἐκεῖθεν ἀντλήσωμεν δυνάμεις πρὸς ἐπιβολὴν νέων φόρων· ἄλλως, δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα νὰ λέγετε πρὸς τοὺς ἄλλους, ὅτι: σεῖς δημοκοπεῖτε. Καὶ ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἐκράτησεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις πρὸς τὸ παρελθὸν αὐτῆς, πρὸς τὸ πρόγραμμά της; Ἐκατηγοροῦμεν τοὺς ἄλλους ὡς προσωπικοὺς, ὡς ἐνδοτικοὺς, ἐκατηγοροῦμεν τὰ Νομοσχέδια αὐτῶν, ὅτι ἐπιβάλλουν φόρους, καὶ οὐχὶ μάλιστα τόσον βαρεῖς, ὅσον οἱ σημερινοὶ, καὶ ρητῶς τοὺς ἐκατηγορήσαμεν διὰ τοὺς φόρους τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ οἴνου, διότι, ἐλέγομεν, ἐπιβάλλουν φόρους παραβλάπτοντας τὴν τάξιν τῶν ἀμπελοκτημόνων, τῶν ἐμφυτευτῶν τῶν καπνῶν· ἐλέγομεν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι δὲν ἔχετε διοίκησιν, καὶ ἀντλούσαμεν τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν πρὸς ἀπόδειξιν τούτου· διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Τρικούπη ἐκ τῶν Νομοσχεδίων των, ἐλέγαμεν: δὲν ἔχετε πεποίθησιν εἰς τὴν διοίκησίν σας, διότι ζητεῖτε νὰ ἐνοικιάσητε τὰ ἅλατα. Καὶ τί ἔχομεν ἐνώπιόν μας διὰ τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, ἢ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὅλα σχεδὸν προαγγέλλουν τὴν ἐνοικίασιν. Καὶ ἂν τότε ἦτο γνώρισμα τῆς κακῆς διοικήσεως ἡ ἐνοικίασις τοῦ ἅλατος, πῶς δὲν εἶναι γνώρισμα τῆς κακίστης διοικήσεως τῆς σήμερον ἡ ἐνοικίασις, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ ἐπιβάλητε δι’ ὅλων τῶν νομοσχεδίων; Ὡμιλούσαμεν τότε περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ὡμιλούσαμεν περὶ τῆς κορυφωθείσης ζωοκλοπῆς, καὶ ἐκατηγορούσαμεν τοὺς ἐναντίους, ζητοῦντας δι’ ἐκτάκτων νομοσχεδίων νὰ ἐξαλείψωσι τὴν ζωοκλοπὴν, καὶ σήμερον τί γίνεται! ἡ ζωοκλοπὴ εἶναι ἀνεπτυγμένη εἰς τὸ ὕπατον σημεῖον, καὶ ἐν τῇ Στερεᾷ καὶ ἐν Πελοποννήσῳ, τὰ δὲ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλονται δῆθεν διὰ τὴν ζωοκλοπὴν, ἀποστέλλονται μᾶλλον πρὸς ὑποστήριξιν τῶν φίλων τῶν Ὑπουργῶν κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Εἴδατε τηλεγραφήματα προχθὲς ἔκ τινος Δήμου τῆς Ἐπαρχίας Πατρῶν, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγουν τί ἐκεῖ διαδραματίζονται. Ὁ Γιαννόπουλος, τὸν ὁποῖον οὔτε γνωρίζω, οὔτε ἐνδιαφέρομαι νὰ ὑπερασπισθῶ, ἀπὸ πότε ἐγένετο ζωοκλόπος; φαίνεται, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς δὲν εἶναι φίλος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Εἷς Γραμματίκας, Εἰρηνοδίκης, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ἦναι εἰς τὸν Μενδρεσὲ, μετετέθη, ἵνα ἀπονείμῃ ἐκεῖ δικαιοσύνην. Τὸν ἐγνώρισα εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου ἐπὶ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων, καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης, καὶ γνωρίζω τὸ ποιὸν τοῦ ἀνθρώπου. Τίς πταίει, ἄλλοτε ἐλέγομεν ἡμεῖς, ἀποτεινόμενοι πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, τίς πταίει παρὰ Σὺ, ὁ ὁποῖος διαστρέφεις καὶ νοθεύεις τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα! Ἀλλ’ εἴπατέ μας, ἡ πολιτικὴ κατάστασις σήμερον, ὅτε κρατεῖ ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἄρχει, εἶναι καλλιτέρα τῆς καταστάσεως ἐκείνης, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διοικήσεως, τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς δικαιοσύνης; Κατεκρίθημεν πικρῶς ὡς ριψάσπιδες ἀπό τινας, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν τὸν κ. Τρικούπην πανίσχυρον ὡς Πρωθυπουργὸν, καὶ τοῦ προσφέρουν σμύρναν καὶ λίβανον καὶ θυμίαμα. Ποῦ ἦσαν αὐτοὶ οἱ Οὐλεμάδες, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡμεῖς ἠγωνιζόμεθα ὑπὲρ ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν; ἀφανεῖς καὶ ἄσημοι οἱ πλεῖστοι, ἀντίθετοι οἱ λοιποί. Καὶ ὡμίλησαν περὶ ἀναμορφώσεως· ἀλλ’ ὁποίαν ἀναμόρφωσιν πραγματικὴν, δυναμένην νὰ θεραπεύσῃ τὰ κακὰ τὰ ἐῤῥιζωμένα ἐν τῇ Πολιτείᾳ! Τὰ ἕλκη, τὰ ὁποῖα φαίνονται, δὲν εἶναι ἡ ἀσθένεια, εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀσθενείας· ἡ ἀσθένεια εἶναι ἐσωτερικὴ, καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ εἴπωμεν ποῦ εὑρίσκεται. Ἡ ἀσθένεια εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου. Ποῦ εἶναι τὰ Νομοσχέδια ἐκεῖνα, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐπολεμοῦμεν κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλομεν νὰ ἀποχωρίσωμεν τὰ προσωπικὰ συμφέροντα τοῦ ἐκλογέως ἀπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου; Ποῦ εἶναι τὰ Νομοσχέδια, δι’ ὧν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀνυψώσωμεν τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα; Αὐταὶ ἦσαν αἱ ἰδέαι μας ἄλλοτε, καὶ συνήλθομεν ὡς ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν εἴχομεν καὶ τὸν κ. Βαλαωρίτην. Ἤθελον ἐννοήσει τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἂν ἔφερε Νομοσχέδιον ἐκλογικὸν, ὅτι τηρεῖ τὸ σπουδαιότερον μέρος τοῦ προγράμματός της, Νομοσχέδιον, εὐρύνον τὴν περιφέρειαν καὶ ἐλαττοῦν τὸν ἀριθμόν τῶν βουλευτῶν εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενον μόνον ἀριθμόν. Ἀλλὰ τί βλέπομεν; Σήμερον δὲν ἔχομεν ἐνώπιόν μας παρὰ καθαρὰν προσωπικὴν Κυβέρνησιν, μεταβάλλουσαν τὰ πάντα εἰς συναλλαγήν· ἔχομεν διαιρέσεις Δήμων. Καὶ οἱ Δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν ὡς ἠθικὰ πρόσωπα ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, καὶ ἔχουν ὑποχρεώσεις καὶ ἀπέκτησαν δικαιώματα, διαιρούμενοι σήμερον, πῶς θὰ χωρίσωσι τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰ δικαιώματά των; Καὶ κατὰ τί ἔβλαψεν ἡ ὕπαρξις τῶν Δήμων ὡς ἔχουσι σήμερον, ἀφοῦ, κατὰ τὸν ἐκλογικὸν Νόμον, ὁ ὁποῖος διῄρεσεν αὐτοὺς εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας, δὲν ἔχομεν τοὺς παλαιοὺς φόβους καλπονοθεύσεως; Καὶ βλέπομεν σήμερον τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν προκαλοῦντα διασκέψεις τῶν λεγομένων Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων περὶ μεταθέσεως ἑνὸς χωρίου ἀπὸ ἕνα Δῆμον εἰς ἄλλον. Τί εἶναι ἡ μετάθεσις αὕτη παρὰ νὰ μεταβάλῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ νὰ ἐξουδετερώσῃ τὰ ἀληθῆ ἀποτελέσματα αὐτῶν καὶ ἐναντίον ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος ἐπάλαισεν ὑπὸ τὸν κύριον Τρικούπην ἐπὶ 11 ἔτη!

§8Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν λέγεις καὶ ποῖα εἶναι (ἱλαρότης). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον διὰ νὰ τὰ ξεσκεπάσωμεν ὅλα.

§9Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ νομαρχιακαὶ διαιρέσεις δὲν ἐγένοντο κατὰ προτίμησιν; διὰ ποῖον λόγον ὁ Νομὸς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος π. χ. συγκροτούμενος ἀπὸ 200,000 καὶ πλέον ψυχὰς νὰ ᾖναι εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τοὺς Νομοὺς τῆς Ζακύνθου καὶ τῆς Ἄρτης, ὧν ὁ μὲν ἔχει 50,000 ὁ δὲ 30,000, καὶ νὰ ἀπαιτοῦνται τόσαι δαπάναι διὰ τὰς Νομαρχίας Ἄρτης καὶ Ζακύνθου, ὅσαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν μεγαλείτερον Νομὸν τῆς Ἑλλάδος; Ἡ ἀντιβασιλεία τοῦ 1833 διῄρεσε τὸ πρώην Βασίλειον εἰς 10 Νομούς· παρατηρήσατε ὁποία εἶναι ἡ διαίρεσις. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἀναζητεῖτε μετὰ πάσης προσοχῆς καὶ μελέτης πῶς δύνασθε νὰ ἀνεύρητε νέας θέσεις, ὅπως διορίσητε τοὺς συγγενεῖς σας, τοὺς ἀδελφούς σας, τοὺς ἀνεψιούς σας καὶ τοὺς πέριξ ὑμῶν φίλους. Κατηγορήθη ὁ Ὄθων καὶ ἐξεδιώχθη ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, διότι εἶχεν ἀφωσιωμένους καὶ φίλους· ἀλλὰ δὲν μοὶ λέγετε πότε ὁ Ὄθων διώρισεν ἀφωσιωμένους καὶ αὐλικοὺς τόσους, ὅσους διώρισε Μεσσολογγίτας ὁ κ. Πρωθυπουργός; Καὶ σήμερον τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἐπιτροπὴ ὑποστηριζομένη ἀπὸ πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία μεταβάλλεται εἰς ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ ἕκαστον ἐκ τῶν μελῶν λαμβάνει τὸ μέρος του ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐννοεῖται δὲ πάντοτε, ὅτι τὴν μερίδα τοῦ λέοντος ἔχει ὁ Πρωθυπουργός, καὶ κατόπιν οἱ βουλευταί. Ἔπεσε μέγιστον Ἔθνος δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς, καὶ τὸ ὁποῖον ἀδύνατον νὰ μὴ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸν ὄλεθρον. Ἔπεσε πρώτης τάξεως Δύναμις, ἡ Γαλλία, διότι ἐξηχρείωσε καὶ διέφθειρε καὶ κατεμόλυνε τὴν πολιτικὴν ἀτμοσφαίραν τῆς Γαλλίας τὸ σύστημα τοῦτο ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ὁ Γαμβέττας, ὁ δημοτικώτατος ἀντιπρόσωπος τῆς Γαλλίας, ἡ μόνη ἄγκυρα, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡδράζετο ἡ Δημοκρατία, ὅταν ἐκλήθη εἰς τὰ πράγματα, δὲν ἠμπόρεσε νὰ σταθῇ, διότι ἦλθε νὰ ὑπηρετήσῃ μετὰ τῆς Δημοκρατίας καὶ τὴν Γαλλίαν, καὶ ὄχι προσωπικὰ συμφέροντα καὶ ψευδοδημοκρατίαν. Ἦλθε καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς Πολιτείας νὰ ὑπάρχῃ Δημοκρατία, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ Δημοκρατία ἐνισχύουσα, λαμπρύνουσα καὶ ἐπιβάλλουσα κατὰ τὸ μέτρον τῆς δυνάμεώς της τὴν Γαλλίαν εἰς τὰ πράγματα τοῦ κόσμου. Καὶ ὅταν ἔφερε τὰ Νομοσχέδια, δι’ ὧν τῳόντι ἤθελε νὰ ἀναμορφώσῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτει, τὸ ἐκλογικὸν, ὡς καὶ παρ’ ἡμῖν, ὁ Γαμβέττας ἔπεσεν, ἀλλὰ μαζῆ μὲ τὸν Γαμβέτταν ἔπεσε καὶ ἡ Δημοκρατία, καὶ ἂς λέγουν, ὅτι ἡ Δημοκρατία θὰ ζήσῃ. Ἀνέγνωσα ἐσχάτως, κύριοι, εἰς ἄρθρον Ἀγγλικῆς ἐφημερίδος μεταφρασμένον, ὅπου ὁ μακαρίτης Θιὲρς ἔλεγεν, ὅτι ἡ Δημοκρατία εἰς τὴν Γαλλίαν ἤθελε σταθῆ, ἂν δὲν εἶχεν ἐχθροὺς τοὺς δημοκρατικούς· τὸ αὐτὸ καὶ ἐδῶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα ἤθελε σταθῆ, ἂν δὲν εἶχεν ἐχθροὺς αὐτοὺς τοὺς λεγομένους κοινοβουλευτικούς (θόρυβος). Ἀκριβῶς αὐταὶ αἱ διακοπαὶ ἀποδεικνύουν τὴν κατάπτωσιν, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα. Πρὸ 6 ἢ 7 ἡμερῶν κατέθεσα εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἀντίγραφον ἐπιστολῆς ἀπευθυνομένης πρὸς τὸν ἀοίδιμον Κωλέττην· τὴν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος καὶ τὴν κατέθεσεν εἰς τὸ γραφεῖον, ὅπως τυπωθῇ καὶ διασώζηται ὡς κειμήλιον τῶν μεγάλων ἰδεῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐνεφοροῦντο οἱ ἄνδρες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκαυχῶντο ἐπὶ ἐπιστημονικῇ μαθήσει, ἀλλ’ ἐπ’ ἀληθεῖ πατριωτισμῷ. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἐκείνῃ, τὴν ὁποίαν ἔλαβε 10 ἡμέρας δυστυχῶς πρὸ τοῦ θανάτου του, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι 45 μπέηδες τῆς Ἀλβανίας—τὸ λέγω, διότι δὲν ὑπάρχουν σήμερον—τοῦ ἔλεγον, ὅτι οἱ Ἀλβανοὶ σοῦ τείνουν τὸ χέρι καὶ θεωροῦν τὴν Ἑλλάδα ὡς μητέρα, διὰ νὰ παλαίσωσιν ὑπὸ τὴν σημαίαν της. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ τότε ἄνδρες εἶχον πολιτικήν· σήμερον δὲ τί ἔχομεν; τίποτε.

§10ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐλησμόνησες τὸν Ταφιλμπούζην.

§11ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ εἰπῶ καὶ διὰ τὸν Ταφιλμπούζην, ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖτε. Ὅτι ἐὰν ἄλλοτε ἡμεῖς ἀπεκαλούσαμεν τὰ 4 ἐκεῖνα κόμματα, τῶν ὁποίων οἱ ἀρχηγοὶ ἀπέθανον, τάγματα τῆς ὀροφυλακῆς, ἡ σημερινὴ πλειοψηφία δύναται νὰ ὀνομασθῇ οὐχὶ τάγμα τῆς ὀροφυλακῆς, ἀλλὰ τάγμα τοῦ Ταλφιμπούζη... (θόρυβος). Δὲν ἐννοῶ νὰ προσβάλω κανένα, οὔτε προσεβάλομεν ἡμεῖς, ὅταν ἐλέγομεν πρὸς τοὺς ἄλλους, ὅτι τὰ κόμματα αὐτὰ ἀντεπροσώπευον τὰ τάγματα τῆς ὀροφυλακῆς. Ἤθελον ἐννοήσει, ὅτι βαδίζομεν εἰς τὴν ἀληθῆ ἀναμόρφωσιν, ἂν τὰ πάντα δὲν διενέμοντο, καὶ αὐτοὶ οἱ φόροι, ὡς ῥουσφέτια. Ποῖον ἦτο τὸ πρώτιστον καθῆκον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐπηγγέλθη τόσα πολλά; ἡ φορολογικὴ ἀφομοίωσις τοῦ Τόπου, ἥτις εἶναι μία ἀνάγκη, διότι ἡ διάκρισις τῆς φορολογίας ἐν τῷ Κράτει χαλαροῖ τοὺς δεσμοὺς τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος· καθόσον, ὅταν ἐπιβάλλεται φόρος ἐπιβαρύνων τινὰς μόνον, τότε ὁ ἀντιπρόσωπος ἐκείνου τοῦ τμήματος, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιβάλλεται ὁ φόρος, δὲν ἐνδιαφέρεται καὶ ἀδιαφορεῖ. Ἤθελον ἐννοήσει, ὅτι ἔχετε σθένος πραγματικόν, ἀλλὰ σεῖς ἔρχεσθε καὶ μὲ τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδιά σας ἀπαλλάσσετε ἕν μέρος, ἀπαλλάσσετε τὴν Ἑπτάνησον ἀπὸ τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλετε εἰς τὸν οἶνον τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν, καὶ λέγετε, ὅτι τοῦτο πράττετε, διότι εἰς τὴν Ἑπτάνησον οἱ οἶνοι πληρώνουν εἰς τὴν ἐξαγωγήν.

§12ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Πληρώνομεν περισσότερα.

§13ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θέλω νὰ πληρώνετε περισσότερα, ἀλλ’ ὀλιγώτερα. Τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον περὶ οἴνων, δὲν εἶναι φόρος καταναλώσεως; διότι ἄλλως, ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὅλον τὸ Ἔθνος, εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας. Διατί κάμνετε τὴν ἐξαίρεσιν; Διότι πληρώνουν φόρον ἐξαγωγῆς; καὶ μήπως ἡ Κάρυστος δὲν ἐξάγει, ἡ Θήρα, ἡ Κέα δὲν ἐξάγουν οἴνους, καθὼς καὶ αἱ Πάτραι καὶ τὰ Καλάβρυτα;

§14ΡΟΥΦΟΣ. Εἰσάγονται ἐκεῖ οἶνοι.

§15ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, καὶ θὰ σᾶς εἴπω πῶς ἐξάγονται. Ὑπάρχει κατάστημα εἰς τὰς Πάτρας πρὸ καιροῦ ἱδρυμένον, Γερμανικὸν, τὸ ὁποῖον ἐξάγει ἄπειρον οἶνον, ὁ ὁποῖος παράγεται ἀπὸ σταφίδα καὶ ἀπὸ σταφυλὰς τῶν Καλαβρύτων, διότι ἄνευ τῶν ὀρεινῶν σταφυλῶν δὲν δύναται νὰ γείνῃ τὸ κρασὶ τῆς σταφίδος καλόν. Ἐφέτος δὲ ὁ κ. Κλάους ἔστειλε καὶ ἐζήτησεν οἴνους μέχρι τοῦ Δήμου Λαπαθῶν, τοῦ παλαιοῦ Δήμου, ὅπως κατασκευάσῃ κρασὶ διὰ τὸ ἐξωτερικόν.

§16ΡΟΥΦΟΣ. Ἐξάγονται οἶνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν καταναλίσκονται εἰς τὸν τόπον ἕνεκα τῆς ποιότητος αὐτῶν.

§17Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπατε τοῦ παλαιοῦ Δήμου Λαπαθῶν· εἶναι καὶ κανεὶς νέος; (ἱλαρότης).

§18ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλά, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἀγορεύων, ὅτι οἱ φόροι οἱ βαρεῖς ἐπιβάλλονται εἰς τὰ ἐλεύθερα Κράτη· καὶ μᾶς ἀνέφερε παράδειγμα τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἄλλο Κράτος. Συμφωνῶ πληρέστατα, ὅτι τῳόντι τὰ ἐλεύθερα Κράτη διὰ νὰ κρατήσουν τὰς ἐλευθερίας των πρέπει νὰ ἐπιβάλλουν φόρους, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχουν ἀληθῆ ἐλευθερίαν, καὶ τοιαύτην ἡμεῖς δὲν ἔχομεν, διότι ἐνταῦθα δὲν ἐφαρμόζονται οἱ Νόμοι. Μὲ φέρει δὲ εἰς τὴν σειρὰν νὰ ἐνθυμηθῶ μίαν ἐπιστολὴν ἢ ἓν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε κατὰ τὰ 1830 ὁ ἀείμνηστος Καποδίστριας, ὁ ἀείμνηστος Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος, ἓν τῶν μεγαλειτέρων πολιτικῶν καὶ ὀργανωτικῶν πνευμάτων τοῦ αἰῶνος αὐτοῦ. Ὅτε καὶ τότε ἡ ῥαδιουργία τῶν λογιωτάτων ἐζήτει τὸ Σύνταγμα, ὁ Καποδίστριας ἔγραψεν ὑπόμνημα καὶ εἶπεν, ἂν τὸ Σύνταγμα δοθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν, τὸ Σύνταγμα αὐτὸ θὰ ἔχῃ τὰς ἀκολούθους συνεπείας, θὰ ἔχῃ τὴν συνέπειαν νὰ διαιρέσῃ τὸν Τόπον εἰς τυράννους καὶ τυραννουμένους, νὰ διαφθείρῃ τὰ ἤθη, νὰ παραβιάσῃ τοὺς Νόμους· θὰ ἔχῃ συνέπειαν νὰ μὴ ὑπάρχῃ πραγματικὴ καὶ ἀληθὴς ἐλευθερία εἰς τὸν Τόπον, ἀλλὰ ψευδής.

§19Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶσθε ἀντισυνταγματικός...

§20ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔλεγε δ’ ὁ Καποδίστριας: «Κληθεὶς ὑπὸ τοῦ Ἔθνους νὰ διευθύνω τὰς τύχας αὐτοῦ, θὰ ἦμαι ἀνίκανος νὰ ἦμαι ἀρχηγός του, ἐὰν ἐνδώσω εἰς τοιαύτας ἀπαιτήσεις τῶν λογιωτάτων. Τὸ Σύνταγμα τότε μόνον δύναται νὰ παράξῃ καρποὺς εἰς τὸν Τόπον, ὅταν πρῶτον διανεμηθῇ ἡ ἐθνικὴ γῆ, γείνωσι Σχολεῖα, ἀναπτυχθῇ ὁ λαὸς, καὶ δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ πολυτίμου αὐτοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται ψῆφος. Ἂν δὲ, λέγει, τὸ Σύνταγμα προώρως δοθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦναι δύσκολον τὰ ἤθη τοῦ Τόπου νὰ διορθωθῶσιν, ἐὰν δὲν ἦναι ἀδύνατον». Εἶμαι, λέγουν, ἀντισυνταγματικός· οὐδέποτε ὑπῆρξα ἀντισυνταγματικὸς, ἀλλὰ δύναμαι νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ εὑρισκόμεθα σήμερον, οὐδὲν Πολίτευμα ἔχομεν, διότι οὔτε τὸ Συνταγματικὸν λειτουργεῖ ὅπως τὸ ἔχομεν, καὶ δὲν λειτουργεῖ, διότι δὲν λειτουργοῦσιν οἱ Νόμοι. Θέλετε, κύριοι, ἄλλην ἀπόδειξιν, ὅτι τὰ πράγματα δὲν δύνανται νὰ βαδίσωσι πρὸς τὰ ἐμπρός; Ἀπὸ τὰ 1862 μέχρι σήμερον ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις καὶ ἡ σημερινὴ εὑρίσκονται εἰς τὸν αὐτὸν ψευδῆ κύκλον, ἀφοῦ ἤλλαξαν τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν, ἀφοῦ ἐγένοντο προσωπικαὶ, ἀφοῦ ἐπεκράτησε τὸ σύστημα τῆς συναλλαγῆς. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε: ἀπόδειξον τοῦτο. Ὑπάρχουσι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποδεικνύονται, ἀλλὰ δεικνύονται. Καὶ τί ἄλλο ὑπάρχει σήμερον εἰς τὰς Ἐπαρχίας παρὰ διοίκησις φατριαστική; Χορηγοῦνται τὰ δημόσια χρήματα εἰς πολλὰ μέρη πρὸς ἱκανοποίησιν καὶ ἐπίῤῥωσιν προσωπικῶν ἐπιῤῥοῶν. Ἀνέγνωσα ἐσχάτως, ὅτι ἐγένετο δρόμος ἁμαξιτὸς ἀπὸ τοῦ Λοιδωρικίου μέχρι τοῦ ἐπινείου τῆς Δωρίδος. Πρέπει νὰ μάθητε, κύριοι, τί ἐστὶν αὐτὸ τὸ ἐπίνειον τῆς Δωρίδος, καὶ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ μεγάλα βιομηχανήματα, τὰ ὁποῖα κατέρχονται ἀπὸ Δωρίδος εἰς τὸ ἐπίνειον αὐτό. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δρόμος εἰς τὴν Δωρίδα, ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι χρήματα, νὰ ἔχῃ ἡ δαπάνη αὕτη κοινωφελῆ σκοπὸν, νὰ ἑνωθῇ π. χ. ἡ Πρωτεύουσα τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης μετὰ τῶν Πρωτευουσῶν τῶν γειτονικῶν Ἐπαρχιῶν, ὄχι νὰ γίνηται εἷς δρόμος, ὅστις μετὰ τρία ἔτη, διότι δὲν θὰ ἔχῃ μέσα νὰ συντηρηθῇ, νὰ καταστραφῇ καὶ νὰ χαθῶσιν 600 χιλιάδες δραχμῶν, ὅπως δοθῇ προσωπικὸν ρουσφέτιον. Θέλετε νὰ μάθητε τώρα τί εἶναι αὐτὸ τὸ ἐπίνειον; Ἀκούσατε. Τὸ ἐπίνειον τῆς Δωρίδος μὴ ὑποθέσητε, ὅτι εἶναι ἡ Μασσαλία, ὁ Βῶλος ἢ αἱ Πάτραι· ἰδοὺ τί εἶναι. Κατὰ τὰ τέλη τοῦ Ἰουλίου ἐταξείδευον εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου, καὶ εἶχον μάλιστα τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ συνταξειδεύω μετὰ τῶν κυρίων Βουλπιώτου καὶ Λοιδωρίκη· τὸ ἀτμόπλοιον, βραδύναν ὀλίγον τὴν ἀναχώρησίν του, ἐξῆλθε τοῦ λιμένος Γαλαξειδίου μὲ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου. Ἐπλέομεν πρὸς τὸ ἐπίνειον Δωρίδος, καὶ ὁ πλοίαρχος ἐζήτει τὸ ἐπίνειον αὐτὸ, διὰ νὰ προσεγγίσῃ καὶ ἀποβιβάσῃ ἐπιβάτας, ὁ οὐρανὸς ἦτο ἀστερόεις, ἀλλὰ τὸ ἐπίνειον δὲν ἐφαίνετο· τὸ διήλθομεν, ἐφθάσαμεν μέχρις ἑνὸς ἀκρωτηρίου, δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομά του, καὶ ἐπεστρέψαμεν μετὰ μίαν ὥραν σφυρίζοντες καὶ ἀναζητοῦντες τὸ ἐπίνειον. Παρουσιάσθη ἐπὶ τέλους μία λέμβος, ἡ ὁποία χρησιμεύει ὡς στόλος αὐτοῦ τοῦ ἐπινείου, κατεμβαλωμένη μὲ χίλια κουρέλια, τὴν ὁποίαν διευθύνει εἷς φουστανελᾶς μὲ ἓν κουπὶ, καὶ ἔλαβε τοὺς ἐπιβάτας. Χάριν αὐτοῦ τοῦ ἐπινείου δαπανῶνται σήμερον 600,000 δραχμῶν. Εἰς τὸ ἐπίνειον τοῦτο συνεστήθη προσέτι τηλεγραφεῖον· θὰ ὠφελήσῃ πολὺ τὸ ἐμπόριον τοῦ κόσμου, διότι δὲν δύνασθε νὰ φαντασθῆτε τί ἐμπορικὸς καὶ βιομηχανικὸς κόσμος κατοικεῖ εἰς τὸ ἐπίνειον τοῦτο! κατέρχονται 12 ὀκάδες κρομμύδια τῆς Βιτρινίτζας καὶ ἐξέρχονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Κατηγορούσαμεν ἡμεῖς τοὺς ἄλλους, τοὺς κατηγορούσαμεν διὰ τοὺς Δικαστὰς, τοὺς κατηγορούσαμεν διὰ τοὺς Εἰσαγγελεῖς, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Βελεντζιακοῦ δράματος, καὶ τοὺς μὲν Δικαστὰς, τοὺς ὁποίους ἀπέστειλεν ἄνευ Νόμου ἡ τότε Κυβέρνησις, ὠνομάζομεν περιτρίμματα, τοὺς δὲ Εἰσαγγελεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀντικαθίστουν ἄλλους Εἰσαγγελεῖς μὴ καμπτομένους ἐνώπιον οὐδεμιᾶς Ἐξουσίας, ὠνομάζομεν κνώδαλα, φαῦλα στοιχεῖα, περιτρίμματα, καὶ ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, αὐτὰ τὰ περιτρίμματα, τὰ κνώδαλα, τὰ φαῦλα στοιχεῖα τὰ ἔχομεν, ὅπως ὑποστηρίξωσι τὴν πολιτικήν μας! Ἐπὶ ἑνὸς μόνον ἔπεσεν ὁ πέλεκυς βαρὺς, ἐπὶ ἑνὸς Προέδρου Ἐφετείου, διότι ὑπῆρχον προσωπικοὶ λόγοι κατ’ αὐτοῦ, καὶ ὅλον τὸ πρόγραμμα τοῦ πέμπτου κόμματος, τοῦ ἐπὶ 11 ἔτη ἀγωνιζομένου διαρκῶς, ἐξέσπασε μόνον εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ Ἰωαννίδου. Ἐζητήσαμεν τὴν ἀποκέντρωσιν, ἐζητήσαμεν τὴν ἐλευθερίαν νὰ τὴν εὕρωμεν διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀποκεντρώσεως, εἰσήλθομεν δὲ καὶ ἐντὸς τοῦ ἱδρύματος τοῦ Πανεπιστημίου, ἵνα ἐπιβάλωμεν τὴν θέλησίν μας, καὶ οὐδέποτε δεσποτικώτερος παρουσιάσθη ὁ φατριασμὸς ἢ σήμερον. Ζητεῖται ἡ γνώμη τῆς Σχολῆς· ἡ Σχολὴ ἐκφράζει μίαν γνώμην, ἡ γνώμη αὕτη δὲν εἶναι σεβαστή. Παύονται Καθηγηταὶ, ἐπὶ τεσσαράκοντα ἔτη παραδίδοντες. Δημιουργοῦμεν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἕδρας, ὅπως τοποθετήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς χρησιμεύουσι διὰ φατριαστικοὺς σκοπούς· δημιουργοῦμεν ἕδραν τῆς ἐγκυκλοπαιδείας τοῦ δικαίου, διὰ νὰ τοποθετήσωμεν ὡρισμένον πρόσωπον. Ἀναζητοῦμεν νὰ εὑρεθῶσι Καθηγηταὶ τοῦ κόμματος, ὅπως τοποθετήσωμεν αὐτοὺς εἰς θέσεις, τὰς ὁποίας, εἴτε διὰ παύσεων, εἴτε διὰ τοῦ ἐφευρετικοῦ πνεύματός μας, κατεσκευάσαμεν. Καὶ ἐνθυμήθην ἓν περιστατικὸν, ἕνα μῦθον, λεγόμενον ἐπὶ Τουρκοκρατίας. Ἐν Πελοποννήσῳ, ὡς καὶ εἰς ὅλα τὰ λοιπὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, ὑπάρχουσιν ὑδρόμυλοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ θέρος δὲν ἔχουσιν ἀρκετὸν νερὸν, διὰ νὰ ἀλέθωσι, καὶ ἀλέθουσι μόνον τὸν χειμῶνα. Οἱ μυλωνάδες, κύριοι τῶν μύλων αὐτῶν, τὸν χειμῶνα ἔμενον εἰς τοὺς μύλους καὶ ἄλεθον καὶ ἀπελάμβανον τὰ δικαιώματά των, τὸ δὲ θέρος ὅταν ἐστείρευον πλέον τὰ ὕδατα ἔπερνον ἕνα ντορβὰν εἰς τὴν ράχην καὶ περιεφέροντο εἰς τὰ χωρία, κάμνοντες τὸν ἰατρόν. Σήμερον ἡμεῖς, ἀφοῦ ἀναμιχθῶμεν εἰς τὴν πολιτικὴν, ἀφοῦ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τῆς ἐπιστήμης ἡμῶν, ἀφοῦ ὑπηρετήσωμεν τὰς φατρίας, κατόπιν ἀποδεικνυομένου, ὅτι δὲν εἴμεθα ἱκανοὶ οὔτε διὰ τὴν πολιτικὴν, οὔτε δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν, ἰδοὺ ὁ τόπος, λέγομεν, ἰδοὺ τὸ Πανεπιστήμιον, ἂς ἀνοίξωμεν μίαν ἕδραν, διὰ νὰ παραδώσωμεν! καὶ ἐφωνάζαμεν κατὰ τοῦ Ροντήρη ἡμεῖς· ἀλλὰ ἂς ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὁ Ροντήρης ἦτο ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνώτερος ἀπὸ ἐκείνους, οὓς ὑποστηρίζετε σεῖς σήμερον.

§21ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὁ Ροντήρης ἔχει μεγάλην ἀξίαν.

§22ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἐμβριθεστάτων νομομαθῶν, οὓς ἔχομεν.

§23Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. —Διότι ὁ Ροντήρης ἀνήκει εἰς ἐπιστήμην, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε πάντοτε καὶ ἦτο καὶ διαρκῶς Βουλευτής. Ἐπανερχόμενος λοιπὸν, λέγω, ὅτι, ἂν τὸ ζήτημα ἦτο καθαρῶς οἰκονομικὸν, δὲν ὑπῆρχε φόβος διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτό. Ἀλλ’ ὅσους φόρους θέλετε, ἐπιβάλετε· ἐν ὅσῳ ὑπάρχει τὸ ὑπάρχον σύστημα, τὸ ἔλλειμμα κατ’ ἔτος θὰ παρουσιάζηται, καὶ δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι ἐπὶ τέλους διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ καὶ διὰ τῶν ἐλλειμμάτων αὐτῶν θὰ ἐπέλθῃ ὁ ὄλεθρος, θὰ χρεωκοπήσῃ ὁ Τόπος καὶ θὰ χρεωκοπήσῃ, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὔτε διοίκησιν, οὔτε οἰκονομίαν, οὔτε στρατὸν, οὔτε ναυτικόν. Ποῦ εἶναι τὰ ἑκατομμύρια, ἃ ἐδαπανήθησαν; Ποῦ εἶναι ὁ στρατὸς, ποῦ τὰ γυμνάσια τοῦ στρατοῦ; Ἐν αὐτῇ τῇ Πρωτευούσῃ, ὅπου συγκεντροῦνται τὰ περισσότερα τάγματα, ἐξέλθετε καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι κατὰ διμοιρίας γίνονται τὰ γυμνάσια· καὶ διμοιρία θὰ εἰπῇ 20–25 ἄνδρες. Καὶ αὐτὸ θὰ εἰπῇ στρατὸς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν στρατὸν δαπανᾷ τὸ Ἔθνος! Καὶ δὲν εἶναι προτιμότερον τὴν πληθὺν τῶν ἀξιωματικῶν, οὓς προεβιβάσαμεν, ἐὰν πρόκηται νὰ ἔχωμεν τοιοῦτον στρατὸν ὁποῖον σήμερον, νὰ τοὺς μεταθέσωμεν εἰς τοὺς φαλαγγίτας, καὶ νὰ ἡσυχάσουν καὶ νὰ μὴ λέγωνται ἀξιωματικοὶ στρατοῦ μὴ ὑπάρχοντος; Καὶ ποῦ εἶναι τὸ ναυτικόν σήμερον; Καὶ νομίζετε, ὅτι, ἐπειδὴ δίδομεν χρήματα, ἔχομεν Ναυτικόν; Δὲν ἔχομεν, διότι δὲν ἔχομεν οὔτε ναύτας, οὔτε ἀξιωματικοὺς ἱκανούς. Καὶ δὲν πταίουν αὐτοί· μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν μας τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ὑπάρχουν ἄνδρες δυνάμενοι νὰ συγκριθῶσι πρὸς τοὺς καλλιτέρους ἀξιωματικοὺς τῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ μουσκεύουν καὶ χάνονται εἰς τὴν μεμολυσμένην καὶ διεφθαρμένην πολιτικὴν ἀτμοσφαῖραν.

§24Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διαμαρτύρομαι ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ Ἱππικοῦ.

§25Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασίς μας. Ζητεῖτε φόρους, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ζητήσητε φόρους, διότι οἱ ἀγῶνες ὑμῶν ἦσαν ἐναντίοι πρὸς τὰ Νομοσχέδια, ἃ σήμερον ἐφέρατε. Ὅταν κατὰ τὸ 73 πρὸς τὸ 74...—Κύριε Ροῦφε, πολὺ γελᾶτε καὶ διακόπτετε, καὶ θὰ σᾶς δώσω καμμίαν ἀπάντησιν, ἣν δὲν ἐπιθυμῶ, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἦσθε προσεκτικώτερος.

§26ΡΟΥΦΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ ἦσθε προσεκτικός.

§27Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε τοὺς φόρους αὐτοὺς σήμερον, διότι ἄλλα ἐπηγγέλθητε, καθ’ ἥν ἐποχὴν ἐπέκειντο αἱ ἐκλογαί· δύναται μόνος ὁ ἐξάδελφός μου, ὁ ὁποῖος συχνὰ μὲ διακόπτει, νὰ ἐπιβάλῃ φόρους, διότι ὁ ἐξάδελφός μου ἦτο ἀντίθετος τοῦ προγράμματός σας, καὶ σήμερον εὑρίσκεται ἐν τῇ θέσει του, ὑποστηρίζων τοὺς φόρους.

§28Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ πέρυσιν ἐπέβαλα, διότι ὑπεστήριζα τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα εἶναι φόροι.

§29Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὰ 73 Πρωθυπουργὸς, ὁ καὶ νῦν διευθύνων τὰ πράγματα τῆς Ἀγγλίας κ. Γλάδστων, ἐντὸς τῆς Βουλῆς εἶχε πλειονοψηφίαν 75 ψήφων. Τὰ σημεῖα ὅμως τῷ ἐδείκνυον, ὅτι, καί τοι εἶχε τοιαύτην πλειονοψηφίαν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἔθνους δὲν τὸν ἠκολούθει, καὶ ἀμέσως διέλυσε τὴν Βουλήν· καὶ τῷ ὄντι ἀπεδείχθη, ὅτι ἔκαμε καλὴν διάγνωσιν· διότι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ἦτο ὑπὲρ τῶν Τόῤῥυων. Τί διστάζετε λοιπὸν σεῖς οἱ συνταγματικοί; Σήμερον δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ Τόπου εἶναι ἐναντίον σας, ἢ, καὶ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ὑπάρχει ἀμφιβολία, δὲν δύναται ποτὲ ἡ ἀμφιβολία αὕτη νὰ ἐξηγηθῇ ἀπολύτως ὑπὲρ ὑμῶν. Ἐὰν ἔχητε λοιπὸν πεποίθησιν εἰς τὰ Νομοσχέδιά σας, ὅτι σᾶς ἀκολουθεῖ ὁ Τόπος, ἐρωτήσατε αὐτὸν, καὶ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς θὰ λάβητε τὴν ἀπάντησιν. Δὲν ἔχετε δικαίωμα ἐναντίον τῶν ἐπαγγελιῶν σας νὰ ἐξογκώνητε τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ νὰ ἐπιβάλλετε φόρους. Πρώτην φορὰν παρετήρησα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἄλλοτε παρετηρήθησαν. Παρετήρησα, ὅτι οἱ Βουλευταὶ,—ὅτι Βουλευταὶ, ὄχι οἱ Βουλευταί,—κάμνουν προτάσεις ὑπὲρ δικαίων ὑποθέσεων, καὶ ἔπειτα δὲν ἠξεύρω ἐκ ποίων αἰτίων αὐτοὶ οἱ ἴδιοι καταψηφίζουν τὰς προτάσεις των, ἢ ἀποσύρουν αὐτὰς, ὡς νὰ εὑρίσκοντο ἐνώπιον τοῦ Συμβατηρίου τῆς Γαλλίας· καὶ πρώτην φορὰν ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ λέγωσι μετὰ τόσης ταπεινοφροσύνης Βουλευταὶ «ἡ σεβαστὴ Κυβέρνησις, οἱ εὐπειθέστατοι Βουλευταί». Αὐτὸς εἶναι ὁ τύπος, τὸν ὁποῖον ἐδώκατε εἰς τὴν διοίκησίν σας καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησίν σας! Ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, καὶ ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι σήμερον ἀγροτικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει. Ποῖον εἶναι ὅμως τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει; Εἶναι ἡ χεὶρ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἡ ὁποία εἰσέρχεται εἰς τὸ ζήτημα, ὅπως τοποθετήσῃ ἕκαστον τῶν ἐνδιαφερομένων εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἐνάγοντος ἢ τοῦ ἐναγομένου, καὶ δὲν ἀφίνει ἐλεύθερον ἕκαστον τῶν πολιτῶν νὰ μεταχειρισθῇ τὰ δίκαια, ἃ καὶ ἡ φύσις καὶ οἱ Νόμοι ἐπέτρεψαν εἰς αὐτὸν πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων του. Αὐτὸ εἶναι σήμερον τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικόν· καὶ εἴδομεν ἐπιστολὴν χωροφύλακος, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα καὶ ἐγώ, γράφοντος πρὸς τὸν ἐπιστάτην ἑνὸς τῶν βουλευτῶν τῶν μεγαλοκτημόνων: αστεῖλέ μου τὸν μισθὸν ἢ τὸ ἐπιμίσθιον τοῦ μηνὸς αὐτοῦ, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν μοὶ ἔστειλε τὸν μισθόν.» Ἐκ τούτου βλέπετε, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ στρατιῶται τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι ὄργανα τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουν διὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ τυραννήσωσι. Καὶ λέγονται αὐταὶ ἐλευθερίαι, ἐρωτῶ τὸν σοφὸν φίλον μου κ. Καλλιγᾶν; Καὶ ἔχει δίκαιον νὰ φέρῃ ὡς παράδειγμα τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἐπέβαλεν ἡ Ἀμερική; Τότε δύνασαι νὰ εἴπῃς μὲ πρόσωπον ὑπερήφανον, ὅτι ἐπιβάλλεις φόρους χάριν τῶν ἐλευθεριῶν, ὅταν ὁ Τόπος ἔχῃ πράγματι ἐλευθερίας· ἀλλ’ ὅταν σήμερον εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας πολλοὶ ἄνθρωποι στενάζουν περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ἐστέναζον ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν Δυναστείαν, δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ τοῖς ἐπιβάλλῃς φόρους. Ὅταν Βουλευτής, σχεδὸν δερόμενος καὶ κλαίων καὶ παραπονούμενος, δὲν τολμᾷ νὰ διεκδικήσῃ τὸ δίκαιόν του, τολμᾷς νὰ ἐπιβάλῃς φόρους, χάριν τῆς ἐλευθερίας; Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα οἰκονομικόν· τὸ ζήτημα εἶναι μᾶλλον πολιτικόν. Ἐπερίμενα δὲ περισσότερα ἀπὸ τὸν κ. Τρικούπην, ἐπερίμενα νὰ ἴδω ἀληθῆ ἀναμόρφωσιν διὰ Νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων μνείαν καὶ πρότερον ἔκαμα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀποχωρίσει τὸν ἐκλογέα ἀπὸ τὰ προσωπικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα τὸν συνδέουν σήμερον μὲ τὸν Ἀντιπρόσωπον, καὶ ἤθελον ἀνυψώσει τὴν θέσιν τοῦ Ἀντιπροσώπου καὶ ἤθελον τὸν ἀποχωρίσει ἀπὸ τὴν ταπεινωτικὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει πλησίον τῶν Κυβερνήσεων. Ὑπὸ τοιαύτην λοιπὸν ἔννοιαν ἐνοοῦσα τὴν ἀναμόρφωσιν. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὰ προσόντα καὶ τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μάλιστα ἐξύμνησαν, θὰ ἦναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διορθώσουν τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου. Καὶ δὲν ἔχομεν Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κανονίζουν τὰ προσόντα τάξεών τινων τῶν ὑπαλλήλων; Δὲν ἔχομεν Νόμους περὶ Προξενείων; Δὲν ἔχομεν προσόντα περὶ τῶν Δικαστικῶν ὑπαλλήλων, περὶ τῶν Προέδρων, περὶ τῶν Ἐφετῶν, περὶ τῶν Εἰσαγγελέων, περὶ τῶν Εἰρηνοδικῶν καὶ τόσων ἄλλων; Καὶ κατὰ τί, κύριοι, ἐβελτίωσαν αὐτὰ τὰ προσόντα, εἴτε τὰ Προξενεῖα ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, εἴτε τὴν Δικαιοσύνην ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ; κατὰ τίποτε. Λέγομεν, ὅτι μετὰ ὀκταετῆ δικηγορικὴν ὑπηρεσίαν δύναταί τις νὰ διορισθῇ Εἰσαγγελεύς, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὸν διορίζει· ἀλλ’ ἠρώτησε νὰ μάθῃ ἐὰν ὁ Δικηγόρος αὐτὸς εἶχε ποτὲ ὑπόθεσιν, ἢ παρεστάθη ποτὲ ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, νὰ ὑπερασπισθῇ ὑπόθεσιν; Ἠρώτησέ ποτε νὰ μάθῃ ἐὰν ὁ Δικηγόρος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον διορίζει, ἐπλήρωσε ποτὲ ἐπιτήδευμα ὡς Δικηγόρος;

§30ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ αὐτὸ καὶ μόνον, διότι γνωρίζετε, ὅτι χρειάζεται ἡ γνωμοδότησις τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως.

§31Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Γνωρίζω, κ. Ὑπουργὲ, ὅτι χρειάζονται γνωμοδοτήσεις, καὶ γνωρίζω πῶς γίνονται αἱ γνωμοδοτήσεις. Ἐγὼ δὲ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἀνορθώσωσι τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας οἱ Νόμοι περὶ προσόντων· τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας πρέπει νὰ ἀνορθωθῶσιν ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου, διότι τὸ κακὸν ἐντεῦθεν ἐξέρχεται. Μάλιστα, ἀπαιτοῦνται γνωμοδοτήσεις, ἀλλ’ ὅταν Πρόεδρός τις ἢ Εἰσαγγελεύς τις, ἔχων συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός του, δὲν κάμνῃ σύστασιν, τότε μεταθέτομεν τὸν Πρόεδρον αὐτὸν, ὅπως εὕρωμεν ἐνδοτικώτερον Πρόεδρον, ὅστις νὰ κάμῃ τὴν σύστασιν, ἵνα προαχθῇ ὁ δεῖνα ἢ δεῖνα.

§32ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γίνεται αὐτό.

§33ΡΟΥΦΟΣ. Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομινῶν εἴχατε τρεῖς Δασονόμους εἰς Πάτρας.

§34Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶχον τρεῖς Δασονόμους εἰς Πάτρας, εἶναι ἀληθές· ἀλλὰ σὲ ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἰπῇς ἐὰν παρεβίασαν τὸ καθῆκόν των, καὶ νὰ μοὶ εἰπῇς ἐὰν Δασονόμος, ὅστις ἠθέλησεν εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς Πάτρας, ὅπως ἀναμιχθῇ εἰς τὰς ἐκλογὰς, δὲν ἐπαύθη τηλεγραφικῶς; Καὶ γνωρίζεις ποίους ἔκαμα Προέδρους, κ. Ράλλη· γνωρίζεις, ὅτι ἔκαμα ἐγὼ Προέδρους, ἄνδρας, οὓς οὔτε ἐγνώριζον, οὔτε γνωρίζω ποῖοι εἶναι.

§35ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Διὰ τοῦτο ἀπέτυχες (ἱλαρότης).

§36Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προήγαγον τὸν Μαρκόπουλον· καὶ διατί τὸν προήγαγον; διότι ὅλαι αἱ πληροφορία, ἃς ἔλαβον, μοὶ ἔλεγον, ὅτι ὁ Μαρκόπουλος εἶναι εἷς ἐκ τῶν καλλιτέρων Δικαστῶν.

§37ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ τὸν ἔκαμα Ἐφέτην.

§38Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔκαμα τὸν Σπιθάκην, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων Δικαστῶν.

§39ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ τὸν ἔκαμα Ἐφέτην.

§40Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ ἀποδεικνύουν τίνας ἐγὼ προήγαγον, καὶ ὅτι δὲν τοὺς προήγαγον χάριν τῆς πολιτικῆς.

§41ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ἐγνώριζες τὴν ἱκανότητα, θὰ εἰπῇ, ὅτι τυφλοῖς ὄμμασιν ὑπέγραφες καὶ προῆγες.

§42Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάτην λοιπὸν ἀναμένομεν τὴν διόρθωσιν τῶν πραγμάτων, μάτην ἐπιζητοῦμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῆς Πολιτείας· διότι, ἐφ’ ὅσον ἐπικρατεῖ τὸ σύστημα, τὸ διέπον τὸν Τόπον καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη εἰς βαθμὸν ἀπελπιστικὸν ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν οὔτε εἰς ἰσοζύγιον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβουν τὸ κράτος οἱ Νόμοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀνήκομεν εἰς τὸ Συνταγματικὸν Κράτος, καὶ ὅτι ἔχομεν ἐλευθερίας, ὑπὲρ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἀγωνισθῶμεν.

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§44Ν. ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν προτίθεμαι νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῆς πενιχρότητος τῆς εἰκόνος τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Λυποῦμαι μόνον, διότι ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς δὲν ἔλαβεν εἰσέτι τὴν δέουσαν ἀνάπτυξιν, καὶ τοῦτο ἕνεκα ἐλλείψεως συγκοινωνίας. Ὀφείλω ὅμως, ἐπειδὴ συχνὰ γίνεται λόγος περὶ τῆς συναλλαγῆς μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Βουλευτῶν, νὰ προλάβω πᾶσαν παρεξήγησιν σχετικῶς μὲ τὴν ὁδὸν, ἧς ἐμνήσθη ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου, καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, ἀπόντος ἐμοῦ, κατὰ τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι, ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ ζήλῳ, τὸν ὁποῖον ἔχει νὰ διατάξῃ ὡς τάχιον τὴν κατασκευὴν ὁδῶν, διέταξε καὶ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ταύτης· τὸ βέβαιον δὲ εἶναι, ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη δὲν θὰ ᾖναι τόσον χρήσιμος, ἐὰν μείνῃ ὡς ἐσχεδιάσθη, καὶ περὶ τούτου ἔκαμον τὰς δεούσας παραστάσεις πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅστις μ’ ἐβεβαίωσεν, ὅτι θὰ ἑνώσῃ τὴν ὁδόν, περὶ ἧς πρόκειται, μὲ τὰς κατασκευαζομένας ὁδοὺς τῶν παρακειμένων τῆς Δωρίδος Ἐπαρχιῶν, Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος· διότι, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη συγκοινωνίας, ὑπάρχει αὕτη εἰς μέγιστον βαθμὸν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Δωρίδος, ἡ ὁποία ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους εἶναι ἀληθῶς πτωχή. Δέον λοιπὸν νὰ συνδεθῇ μὲ τὸ λοιπὸν Κράτος καὶ ἡ Δωρίς· διότι, ἂν δὲν συνδεθῇ, θὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ Κράτους μία φωλεὰ ἀνθρώπων ἢ ἀποκτηνωμένων ἢ κακοποιῶν πρὸς ζημίαν καὶ τοῦ λοιποῦ Κράτους.

§45Χ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, Δημοσθένης ὁ ῥήτωρ, δικαιολογῶν τὴν ἑαυτοῦ ἀποτυχίαν ἐν τῇ ἐπιχειρήσει του εἰς τὸ καταβαλεῖν τὴν ὁσημέραι αὔξουσαν ἰσχὺν τοῦ Φιλίππου, ἀνευρίσκει ὡς αἴτιον νοσολογικήν τινα κατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν Πολιτειῶν, καὶ τὴν νοσολογικὴν ταύτην κατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν Πολιτειῶν θεωρεῖ τὴν αἰτίαν τῆς εἰς σημεῖον ἀκαταμάχητον περιελεύσεως τοῦ μικροῦ ἐκείνου ἐν Πέλλῃ ἀναφυέντος κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ κακοῦ, καὶ λέγει ποία εἶναι ἡ νοσολογικὴ κατάστασις πρὸς δικαιολόγησιν αὐτοῦ. «Ἐγὼ μὲν», λέγει, «προὔλεγον καὶ διεμαρτυρόμην καὶ παρ’ ὑμῖν ἀεί, καὶ ὅποι πεμφθείην· αἱ δὲ πόλεις ἐνόσουν, τῶν μὲν ἐν τῷ πολιτεύεσθαι καὶ πράττειν δωροδοκούντων καὶ διαφθειρομένων ἐπὶ χρήμασι, τῶν δὲ ἰδιωτῶν καὶ πολλῶν τὰ μὲν οὐ προορωμένων, τὰ δὲ τῇ καθημέραν ῥᾳστώνῃ καὶ σχολῇ δελεαζομένων, καὶ τοιουτονί τι πάθος πεπονθότων ἁπάντων, πλὴν οὐκ ἐφ’ ἑαυτοὺς ἑκάστην οἰομένων τὸ δεινὸν ἥξειν... εἶτ’, οἶμοι, συμβέβηκε τοῖς μὲν πλήθεσιν ἀντὶ τῆς πολλῆς καὶ ἀκαίρου ραθυμίας τὴν ἐλευθερίαν ἀπολωλεκέναι, τοῖς δὲ προεστηκόσι καὶ τἆλλα, πλὴν ἑαυτοὺς οἰομένους πωλεῖν, πρώτους ἑαυτοὺς πεπρακόσιν αἰσθέσθαι». Ἐγώ, λέγει, τὰ προεῖπον καὶ διεμαρτυρόμην κατὰ τοῦ κακοῦ ἐκείνου τοῦ μικροῦ τοῦ ἐν Πέλλῃ, αἱ δὲ πόλεις ἐνόσουν, καὶ νοσοῦσαι δὲν ἤκουον οὔτε τὰς διαμαρτυρίας αὐτὰς, οὔτε τὰς προῤῥήσεις περὶ τῆς καταστροφῆς τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ποίαν νόσον ἐνόσουν; «Αἱ δὲ πόλεις ἐνόσουν τῶν μὲν ἐν τῷ πολιτεύεσθαι καὶ πράττειν δωροδοκούντων καὶ δωροδοκουμένων, τῶν δὲ ἰδιωτῶν μὴ προβλεπόντων τὰ μέλλοντα ἐπακολουθῆσαι ἢ καὶ ἐξ αὐταρκείας καὶ ἀκηδίας ἀποῤῥιπτόντων ὡς ματαίαν πᾶσαν προσπάθειαν». Ἕκαστος δηλαδὴ ἔλεγε, τί μὲ μέλλει ἐμὲ, ἂς ὠφεληθῶ, καὶ ἐγὼ δὲν θὰ φτιάσω τὸ ῥωμαίϊκο. Ἀπαράλλακτα ἡ σημερινὴ κατάστασις· οἱ μὲν πολιτικοὶ ἔχομεν τὰ ῥοσφέτια, ὁ δὲ λαὸς λέγει, ἐγὼ νὰ ἐκτεθῶ, διατί; Ἀλλ’ ὕστερον τούτων τί λέγει ὁ ῥήτωρ ὡς ἐπακόλουθον; ἀπώλειαν ἐλευθερίας καὶ γενικὴν δουλείαν. Παρακμῆς πολιτειακῆς λοιπὸν ἐποχὴ ἐκείνη, καὶ διὰ τοὺς ὀρθῶς βουλευομένους εἶναι τὸ κάτοπτρον, εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος. Ἂν τὸ ἐνεστὼς ἦναι τοιοῦτο, τὸ μέλλον δὲν εἶναι παρὰ δουλεία ἐπὶ θύραις. Τὴν τοιαύτην λοιπὸν πρόβλεψιν, καίτοι παραγνωριζομένην παρὰ πολλῶν ἢ παρὰ τῶν πάντων, ὄχι βεβαίως ἀποδίδων εἰς ἐμαυτὸν μείζονα ἱκανότητα, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὡς ἐμβαθύνας εἰς τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, τὴν τοιαύτην δουλείαν προβλέπων, ἐπανειλημμένως ἐσύστησα εἰς τὴν Βουλὴν μέσα πρὸς θεραπείαν τῆς νοσολογικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου· δὲν εἰσηκούσθην. Ἀλλ’ εὐτυχῶς καθ’ ἑκάστην παρουσιάζονται παρόμοιαι ἐμμέσως προτάσεις, προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν φέρουν μὲν τὴν συγκέντρωσιν τῆς ἰδέας καὶ τῆς προτάσεως τῆς ἐμῆς, τῆς περὶ συστάσεως τριακονταμελοῦς Ἐπιτροπῆς, οὐχ ἧττον ὅμως πάντοτε ζητοῦν μίαν διόρθωσιν, καὶ πρὸ ὀλίγου ὁ καταβὰς τοῦ βήματος εἶπεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν πρέπει νὰ περιορισθῇ, ὁ ἐκλογικὸς Νόμος νὰ μεταῤῥυθμισθῇ· πάντα ταῦτα ἕνα ἔχουν σκοπὸν, τὴν διόρθωσιν τῆς Βουλῆς, τὴν διόρθωσιν τῆς Πολιτείας. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἔχει ὑποβάλει Νομοσχέδιον περὶ μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ὁ κ. Φλογαΐτης ἔχει δύω, τρία, πέντε Νομοσχέδια, ἅπαντα ἐξασφαλιστικὰ τῆς ὑπαλληλίας, ὅλα δὲ αὐτὰ τὰ κατὰ μέρος δὲν τείνουσιν εἰς ἄλλο, παρὰ νὰ μαρτυρήσουν τὴν νοσολογικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου. Πλὴν τὸ φάρμακον, τὸ ὁποῖον ἕκαστος Βουλευτὴς παρουσιάζει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτόν· πρῶτον ἐκ φιλοτιμίας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δεύτερον θεωρεῖται, ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν ἐρχόμενον ἐκ μέρους Βουλευτοῦ ὡς ἀτομικόν. Διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν προτείνω, αὐτὴ θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν πάσας τὰς προτάσεις καὶ τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, καὶ τοῦ κυρίου Φλογαΐτη καὶ τοῦ κυρίου Κοκκέβη, καὶ τοῦ κυρίου Κανελλοπούλου καὶ τὴν ἐμὴν, καὶ παντὸς ἄλλου, καὶ τοῦ κυρίου Κασιμάτη, ὁ ὁποῖος φρονεῖ, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ δὲν πρέπει νὰ ἦναι Βουλευταὶ, καὶ ὁ κ. Ζηνόπουλος τὸ αὐτὸ φρονεῖ· ὅλα αὐτὰ θέλουν ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν τότε. Ὅταν συσταθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ καὶ μελετήσῃ πάντα ταῦτα, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν Προϋπολογισμόν· ἐνόσῳ δὲ ταῦτα δὲν συμβοῦν, εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ....

§46ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ ἀφήσωμεν τὸ καράβι νὰ τρέχῃ;

§47ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ τιμόνι εἶναι ἀπολλυμένο, διότι λέγει ἐδῶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἓν ἄρθρον, ὅτι, ἂν δὲν φθάσουν πέντε, πάρε δέκα. Ἔχει τὸ κλειδὶ εἰς τὸ κιβώτιον ἐλεύθερον καὶ τοῦ λέγεις τοῦ κυβερνῶντος, πάρε καὶ ἄλλα, ἂν δὲν σὲ σώσουν ὅσα σοῦ ἐψηφίσαμεν. Λοιπὸν τί Προϋπολογισμὸς εἶναι αὐτός; Ἐθεώρουν λοιπὸν περιττὴν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι τὸ ἰσοζύγιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς τὸ ἰδεῶδες τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πᾶσα ἄλλη βελτίωσις, εἶναι φαινομενική. Ἰσοζύγιον δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐν Ἑλλάδι ἄνευ ἀναμορφώσεως, ὁ δὲ Προϋπολογισμὸς ὁ, ὑποβαλλόμενος ἐνώπιον ἡμῶν σήμερον, ὡς καὶ πάντες οἱ ἄλλοι οἱ κατὰ καιροὺς ὑποβληθέντες, δὲν εἶναι εἰμὴ Προϋπολογισμὸς τῆς Βαυκροκρατίας, δὲν εἶναι Προϋπολογισμὸς ἀντιστοιχῶν πρὸς τὴν ἐθνικὴν πρόοδον. Ὅλοι εἶναι Προϋπολογισμοὶ, οἵτινες ἀποῤῥέουσιν ἐκ τῆς Νομοθετικῆς καταστάσεως τῆς πρὸ τοῦ 1843, καὶ εἰς ἀπόδειξιν τούτου ἐπικαλοῦμαι πάλιν τὰ διάφορα Νομοσχέδια πολλῶν συναδέλφων καὶ ἰδίως τοῦ κ. Φλογαΐτου, ζητοῦντος μεταῤῥύθμισιν ποινικῶν καὶ πολιτικῶν νομοθετημάτων· διατί; διότι πάντα ταῦτα στηρίζονται ἐπὶ μιᾶς βάσεως τυραννικῆς, ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς Μοναρχίας. Ἡ βάσις αὕτη ἡ μοναρχικὴ ἄχρι σήμερον, εἴτε μετὰ τὸ 1843, εἴτε μετὰ τὸ 1862, δὲν ἐξέλιπεν ἀπὸ τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀντιπροσωπεύεταί τι τερατῶδες. Ἐννοῶ λοιπὸν, κύριοι, ὅταν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν Προϋπολογισμὸν, νὰ συζητήσωμεν ὄχι τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν τετριμμένον, τὸν τυπικὸν, ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος, ἐπαναλέγω, ἀποῤῥέει ἐκ τῆς Βαυαροκρατίας, ἀλλ’ ἀναμορφωτικὸν, ἐθνικῆς παλιγγενεσίας Προϋπολογισμὸν, μεταβολῆς ὑπηρεσίας, περικοπῆς δαπανῶν, περιστολῆς διαφόρων κονδυλίων τῆς ὑπηρεσίας, διαστολῆς ἑτέρων ὑπηρεσιῶν, ἀποφυγῆς συγκεντρώσεως, ἐπιῤῥίψεως εὐθύνης ἐπὶ ὁμάδων Δημοτικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ μελέτην.

§48ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§49ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἄνευ τούτων εἰς τί χρησιμεύει, ἐπαναλαμβάνω, αὐτὴ ἡ τυπικὴ διεξαγωγὴ μομφῶν ἐπὶ τῶν διαφόρων κονδυλίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ; εἶναι τυπικὴ ἀπόδειξις πατριωτισμοῦ δῆθεν τῶν μειονοψηφιῶν, αἵτινες ὡς Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐσκέφθησαν οὕτως. Ὅπως λοιπὸν, καίτοι καθ’ ὅ ἐπὶ ἀναμορφωτικῶν βάσεων παρὰ τὴν ἡμετέραν συνευδόκησιν, συγκατάθεσιν καὶ ἐπίνευσιν, διαπραγματευθῶ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἐγὼ Προϋπολογισμὸν, θέλω τὸν διαπραγματευθῆ ὡς ἀπόῤῥοιαν τοῦ ἐμοῦ ἰδεώδους, ὡς Προϋπολογισμὸν μελλούσης ἐποχῆς, οὐχὶ τῆς ἐνεστώσης—διὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἐποχὴν τὴν κλείω αὐτὴν τὴν βίβλον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ λέγω εἰς τὴν Κυβέρνησιν: λάβε τὸ κλειδὶ, καὶ ὅταν θέλῃς καὶ ὅσα θέλῃς, ἄνοιξε καὶ πάρε—... Ἀλλὰ πραγματεύομαι σήμερον Προϋπολογισμὸν, ὅπως χαράξω νέαν πορείαν Προϋπολογισμοῦ. Προϋπολογισμοῦ ἀναμορφωτικοῦ. Συνεπῶς, κύριοι, ἔρχομαι νὰ ζητήσω τὴν ὑμετέραν ἄδειαν, ὅπως διαπραγματευθῶ ἐνώπιον ὑμῶν Προϋπολογισμὸν, τρόπον τινὰ, ἰδανικόν, Ἑλλάδος τοῦ μέλλοντος, Ἑλλάδος, ἐκπληρούσης τοὺς ὅρους τῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς εὐδαιμονίας.

§50ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Περίεργον πρᾶγμα!

§51ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κατὰ συνέπειαν ἄρχομαι ἀνελίσσων ἐνώπιον ὑμῶν τὸν τοιοῦτον Προϋπολογισμὸν ἐν λεπτομερείᾳ, ἐπὶ τοῦ σκελετοῦ τοῦ κυβερνητικοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιφέρων τὰς εἰσακτέας ἀναμορφωτικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Καὶ πρῶτον, κύριοι, ἔχω ἐν γένει δι’ ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα ἓν μέτρον ληπτέον, γενικὸν, τὴν κατάργησιν τῶν μισθοδοσιῶν τῶν Ὑπουργῶν. Δεύτερον τὴν κατάργησιν τῆς δαπάνης τῶν ἁμαξῶν ἁπάντων τῶν Ὑπουργείων. Διατί τόσος γίνεται πάταγος καὶ ζῆλος ἐπικρατεῖ, ὅπως γείνουν Ὑπουργοί; ἂς ὑπηρετῶσι δωρεάν. Δεύτερον ἀπὸ τῆς οἰκίας του ἕκαστος ἂς μεταβαίνῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἢ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πεζός· διατί ἡ μεταβολὴ τῶν ἰδιωτικῶν του ἕξεων; (θόρυβος). Ὁ κ. Πετιμεζᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία ἐν τῷ Τόπῳ. Καὶ πράγματι αὐταὶ αἱ φωναὶ, αἱ διακόπτουσαί με, δεικνύουν τὴν δουλείαν, ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ Κοινοβουλίου δεσπόζουσαν. Δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι εἰς τὸ 1883 εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα κατὰ τὸ 1835 ἢ 1837. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον παρατηρήσεις μου. Καὶ πρῶτον ἐφιστῶ τὴν ὑμετέραν προσοχὴν εἰς μίαν δαπάνην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, Κεφάλαιον Αʹ, ἄρθρον 2 «Ἀπόδοσις χρέους πρὸς τὸν πρώην Βασιλέα Ὄθωνα τόκων καὶ χρεωλύτρων κεφαλαίου δραχ. 4,300,000». Τί εἶναι αὐτὴ ἡ δαπάνη; πληρώνομεν καὶ τυραννίαν, δηλαδὴ ἡ δαπάνη αὐτὴ ἀντιπροσωπεύει μίαν περιουσίαν 20,000,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν νέμεται ὁ ἐντολοδόχος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας· τὸ ⅓ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ηὕρατε, σᾶς ἐρωτῶ, εἰς καμμίαν ἄλλην Ἐπικράτειαν νὰ νέμεται ὁ Βασιλεύς; Ὁ Πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας ἔχει 30,000 φράγκα κατ’ ἔτος.

§52ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πόσα;

§53ΠΕΤΣΑΛΗΣ. 800,000 φράγκα κατ’ ἔτος, καὶ ἔχει μάγειρον, τὸν ὁποῖον πληρώνει τὸ Ἔθνος.

§54ΕΤΕΡΟΣ. Καὶ οἶκον, εἰς τὸν ὁποῖον κατοικεῖ.

§55ΕΤΕΡΟΣ. Καὶ παραμάγειρον.

§56ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπόν, ἂν τὰ προσθέσωμεν ὅλα, ἔχομεν 1,000,000; Ἡμεῖς ἔχομεν 20,000,000 μόνον ἀκίνητα. Πόσον ἀξίζουν τὰ Ἀνάκτορα; πόσον ἀξίζει ὁ κῆπος, οἱ σταῦλοι; 30,000,000 περιουσίαν ἔχομεν ἀφήσει καὶ μένει νεκρά.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ.........

§58ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ ἡμεῖς πληρώνομεν τόκους καὶ χρεωλύσια δι’ αὐτὴν τὴν περιουσίαν· εἶναι σωστὸν αὐτό; Κύριε Καραπάνε, σεῖς ἔχετε παιδιὰ καὶ πρέπει νὰ σκεφθῆτε· ἐγὼ δὲν ἔχω καὶ ἠμποροῦσα νὰ ἀδιαφορήσω διὰ τὸ μέλλον· ὅσον διὰ τὴν περιουσίαν μου, ὅταν ἀποθάνω, θὰ ἀφήσω ὅ,τι ἔχω εἰς τὴν πατρίδα μου, εἰς τὸν Δῆμόν μου, καὶ ἂς τὸ ἀκούσουν· σεῖς ἔχετε παιδιὰ καὶ θὰ τὰ ἀφήσετε δούλους. Λοιπὸν τί ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ; Ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ τὸ ἑξῆς· ἀπὸ τὰ τεράστια αὐτὰ Ἀνάκτορα ἕως εἰς τὰς στήλας δὲν ὑπάρχει καμμία ὁδὸς, καὶ τὸ ὄπισθεν μέρος τῶν Ἀνακτόρων εἶναι, ὡς λέγει ὁ Στράβων ἐν τῇ γεωγραφίᾳ του, «θῖνες ἄγριαι καὶ σύρτεις ἀμμώδεις»· ὤφειλε λοιπὸν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ κήπου ἐκείνου ν’ ἀνοιχθῇ μία λεωφόρος, καὶ διαιρεθῶσιν οἰκόπεδα, καὶ κτισθῶσι μέγαρα δεξιόθεν καὶ ἀριστερόθεν ἕως 40· ἀνὰ 100,000 ἕκαστον ἔχομεν 4,000,000. Πληρώνει τὸ χρέος της ἡ Ἑλλὰς ἢ ὄχι; Ἔχετε τοὺς σταύλους ἐδῶ· πόσον ἀξίζουν;

§59ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Αὐτοὶ εἶναι μπακάλικοι λογαριασμοί.

§60ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχετε δίκαιον, δὲν εἶναι φιλοσοφικοί.

§61ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἔχουν σκοπόν.

§62ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶσθε δικαιολογημένοι, ὅταν ἐπιβάλλητε φόρους διὰ νὰ πληρώσητε τοὺς τόκους αὐτοῦ τοῦ χρέους, ἐνῷ ἀφίνετε ἀργὴν τὴν περιουσίαν ἐπὶ βλάβῃ ἀκόμη τῆς πόλεως! Δὲν θὰ ἦναι ὡραῖον, ἐντὸς τοῦ κήπου αὐτοῦ, νὰ περιδιαβάζουν οἱ κάτοικοι τῆς Πρωτευούσης, νὰ ὑπάρχουν ἐκεῖ ἀναψυκτήρια, τὰ ὁποῖα ἐνοικιαζόμενα νὰ φέρουν καὶ ὠφέλειαν;

§63ΦΩΝΑΙ. Λαμπρά!

§64ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Πρόσθες δὲ, ὅτι δὲν φυτεύονται τίποτε ἄλλο ἐκεῖ παρὰ γρασίδια.

§65ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν μία περιουσία 20,000,000, καὶ πιθανῶς 30,000,000, μένει ἀργὴ, καὶ πληρώνομεν τόκους ἐπὶ ποσοῦ ὡς χρέους ταύτης τῆς περιουσίας· καὶ εἶναι σωστόν; Οἱ σταῦλοι, κύριοι—καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε οἱ πρεσβύτεροι—ὑπῆρχε μία τάφρος καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ Σταδίου, καὶ πέραν τῆς τάφρου οὐδεὶς διήρχετο· ὑπῆρχον ποιμνιοστάσια· διὰ τοῦτο λοιπὸν ἔγειναν οἱ σταῦλοι ἐκεῖ, διότι τὸ μέρος ἦτο ἔρημον· ἀλλὰ σήμερον, εἰς τὸ κεντρικώτερον καὶ ὡραιότερον μέρος τῆς πόλεως, νὰ ἔχητε αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἀπορῶ, καὶ μὲ συγχωροῦν οἱ κκ. βουλευταὶ Ἀττικῆς, πῶς τὸ παραδέχονται. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ λάβωμεν περὶ τούτου ἓν μέτρον, ἵνα ἡ περιουσία αὐτὴ πρῶτον χρησιμοποιηθῇ εἰς ἀπότισιν τοῦ χρέους, καὶ δεύτερον παραδοθῇ εἰς τὴν κυκλοφορίαν τοῦ κοινοῦ. Ἄλλο εἶδος ἐπικρατήσεως ἀκόμη τοῦ συστήματος τῆς Βαυαροκρατίας εἶναι ἡ φρουρὰ πρὸ τῶν πυλῶν τῶν Ἀνακτόρων. Τί θὰ εἴπῃ φρουρά; Διατί; μὴ διέρχεσαι ἀπ’ ἐδῶ. Διατί; Μὴ εἶμαι λῃστὴς ἢ δολοφόνος; εἰμὶ πολίτης καὶ αὐτὸς εἶναι Βασιλεύς μου, καὶ νὰ μὴ διέλθω ἀπ’ ἐκεῖ;

§66ΦΩΝΗ. Λαμπρά!

§67ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἄλλο, κύριοι· ὅταν ἐξέρχεται, σαλπίζουν. Εἴμεθα λοιπὸν εἰς τὴν Βαυαροκρατίαν ἢ ὄχι; Δὲν τὰ ἐννοῶ αὐτὰ τὰ πράγματα.

§68ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχουν σχέσιν αὐτὰ μὲ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, περὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν; Νομίζω, ὅτι ἡ Βασιλεία καὶ τὰ προνόμια ἢ δικαιώματα αὐτῆς δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Νομίζω, ὅτι εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος· σεῖς, ὁ ἔξοχος συνταγματικὸς πολίτης, παραβιάζετε τὴν ἰδιότητά σας.

§69ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι ἀπόδειξις τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα, ὅτι ἔχομεν ἀνελευθέρους θεσμοὺς καὶ ἤθη, ὅτι διοικούμεθα ἀπὸ Βαυαροκρατίαν· ἰσχυρίσθην, ὅτι διατελοῦμεν ὑπὸ σύστημα, ὅπερ ἦτο καὶ τῷ 1837. Λοιπὸν εἴδετε, οὐδεὶς ἄλλος ἀπὸ τοῦ 1837 μέχρι τοῦδε ἐπῆλθε νεωτερισμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς προόδου. Καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν εἶναι καταληπτὴ ἡ ἀντίθεσις καὶ ὁρατὴ ἡ πρὸς τὴν ἐποχὴν τοῦ 1837 ἀπειλητικὴ ἀναδρομή. Οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ εἰσὶ γέλως, τὸ Κοινοβούλιον καπηλεῖον, καθημερινὴ πνευματικὴ τροφὴ τοῦ Ἕλληνος ἡ διασατύρισις τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματα καὶ τῶν δρώντων προσώπων. Τί ἔχετε κατέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης ὡς ἐλπίδα τοῦ ὁσημέραι ἀπελπιζομένου λαοῦ; Τὴν αἴγλην τοῦ 1833. Εἴδετε καμμίαν ἀλλοίωσιν ἀπὸ τοῦ 1833 ἕως τοῦ 1883; Μουσικὰς καὶ φρουράς· τὰ ἐξωτερικὰ ἐκεῖνα φαινόμενα πείθουν τινὰ, ὅτι καὶ ἐσωτερικῶς ὑπάρχει συνταύτισις. (Θόρυβος).

§70ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Δουζίνας δύναται νὰ ἀγορεύῃ· ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν κάμνει ἐπὶ τῶν λόγων του οὐδεμίαν παρατήρησιν, ὅτι δὲν εἶναι ἐντὸς τοῦ θέματος, τοὐλάχιστον ἂς μὴ τὸν διακόπτουν οἱ ἄλλοι.

§71ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν παραξενεύομαι, διότι εἴπομεν, ὅτι ὑπάρχει νοσολογικὴ κατάστασις, ἧς τὴν θεραπείαν μελετῶ.— Ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας τὰς ἐφεξῆς δὲν θέλω ἐπαναλάβει ὅσας ἐκ τούτων παρέστησαν οἱ προαγορεύσαντες, ἀλλὰ καινοτέρας τινάς. Πρῶτον λοιπὸν εἴπομεν τὴν ἀποκοπὴν τῶν μισθοδοσιῶν τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν ἁμαξῶν, καθὼς καὶ τὴν ἀποκοπὴν τῆς δαπάνης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι ἕκαστος Ὑπουργὸς, ὡς βουλεύεται μόνος, οὕτω καὶ κοινῇ μετὰ τῶν συνυπουργῶν ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, καὶ δαπάνη περισσοτέρα δὲν γίνεται· πρὸς τί λοιπὸν ἡ δαπάνη τῶν 6,340; Δεύτερον ἔχομεν τὴν ἀποκοπὴν τῶν μαθητευομένων δραχ. 12,000. Αὐτὴ ἡ δαπάνη εἶναι περιττὴ, διότι αὐτοὶ δὲν ἔχουν θητείαν, κάμνουν δύω τρεῖς μῆνας, καὶ κατόπιν ἀποπέμπονται καὶ ἀναγινώσκουν τὸν Παυσανίαν. Παρακάτω δὲ πάλιν εἶναι γραφεῖς καὶ μαθητευόμενοι, ἐπίσης μαθητευόμενοι καὶ εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§72ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ εἶναι καθ’ ἕκαστα, δὲν τὰ ἀφίνετε κατόπιν;

§73ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολὺ καλὰ, περιορίζομαι εἰς τὰ κυριώτερα, εἰς ἐκεῖνα δηλαδὴ, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὰς ἰδέας μιᾶς ἀναμορφώσεως. Ἔχομεν λοιπὸν ἓν κονδύλιον λίαν σπουδαῖον, τὴν ἐνοικίασιν τῶν Τελωνείων καὶ τὴν κατάργησιν τόσῳ πολυδαπάνου ὑπηρεσίας, παρ’ ἐκτὸς ὅση εἶναι καὶ ἡ τῶν ἀτμοτελωνίδων· εἶχον μάλιστα ἐπερωτήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τούτῳ πρὸ καιροῦ περὶ τῆς σημασίας τοῦ περισσοτέρου ἢ ὀλιγωτέρου ἀριθμοῦ τῶν ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ ἀποφάσεων, ἥτις ἤγεν εἰς κατανόησιν, ἂν αἱ ἀτμωτελωνίδες ἠλάττωσαν τὸ λαθρεμπόριον καὶ ἂν ἐπέφερον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀπήντησε. Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι διὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν Τελωνείων κατ’ ἐλάχιστον ὅρον θὰ ἔχωμεν ἐπὶ πλέον εἴσπραξιν 10,000,000 ἐκ τῶν προσόδων, καὶ ἂν προσθέσητε καὶ τὴν οἰκονομίαν τῶν δαπανῶν, κατ’ ἐλάχιστον θὰ ἀποκομίζωμεν 15.000,000; καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ἐκ τῆς τελωνειακῆς ὑπηρεσίας τὸ προσωπικὸν ἐμόρφωσε περιουσίαν, οὐχὶ βεβαίως ἐκ τῆς προσόδου τῆς μηνιαίας τοῦ μισθοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῶν πηγῶν τῶν ἀφθόνως ρεουσῶν τῆς λαθρεμπορίας. Διατί νὰ ἐμμένωμεν εἰς τὰ παλαιά; Ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνοικιάσεως τῶν Τελωνείων, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον τόσαι ἰσχυραὶ χεῖρες, αἵτινες σήμερον δὲν κάμνουν ἄλλο παρὰ νὰ ὑπεξαιρῶσι τὸ βαλάντιον τὸ ἐθνικόν. Μοὶ παρατηρεῖ τις, ὅτι τὸ προσωπικὸν θὰ μείνῃ κατ’ ἀριθμὸν τὸ αὐτό· ἀλλ’ ἀδιάφορον, ἀφοῦ δὲν θὰ πληρώνῃ ὁ φορολογούμενος αὐτό. Πλὴν πεπλανημένη ἡ παρατήρησις, καὶ βεβαιῶ, ὅτι εἷς ἐνοικιαστὴς δὲν θὰ ἔχῃ ἢ τὸ πολὺ δέκα πρόσωπα διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ. Ἔχομεν ἄλλο δαπάνημα σπουδαῖον καὶ μάταιον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γείνῃ διὰ τῆς ἰδιωτικῆς διαχειρίσεως οἰκονομικώτερον καὶ καλλίτερον· εἶναι τὸ προσωπικὸν τοῦ Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου· ἡ ἐργασία αὐτοῦ δύναται νὰ δοθῇ εἰς ἐργολάβον καὶ νὰ καταργήσωμεν αὐτὸ τὸ κηφηνεῖον. Διατί λέγομεν, ὅτι πταίουν οἱ Ὑπουργοί; πταίομεν ἡμεῖς οἱ βουλευταί· ἐδῶ ἔχομεν τηλικαύτας ματαίας δαπάνας, καὶ ἀδιαφορεῖτε· ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς συνιστῶμεν τὴν τοιαύτην σπατάλην. Ἔχομεν λοιπὸν εἰς τὸν κλάδον τοῦτον τεχνίτας α. βʹ. γʹ. δʹ. τάξεως, ὡσαύτως μαθητευομένους, διευθυντὰς, ἐπιθεωρητὰς, καὶ ἐπειδὴ ἐμνήσθην ἐπιθεωρητῶν, ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν λέγω τὸ ἑξῆς: εἰς τὰ Τελωνεῖα ἀποστέλλομεν ἐπιθεωρητὰς, διατί; διότι ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐμπιστεύεται τοὺς Τελώνας· ὡσαύτως εἰς τὰ Ταμεῖα, εἰς τὰ Προξενεῖα· ἀλλὰ ποῦ εἶναι ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ ἐπιθεωρητοῦ; Ἐὰν ὁ ἐπιθεωρητὴς κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς, τί θέλει γείνει; Πρέπει λοιπὸν νὰ προσέχωμεν εἰς τὸ προσωπικὸν τὸ πρῶτον καὶ ἄμεσον. Τὸ Τυπογραφεῖον πρέπει νὰ ἐκλείψῃ καὶ νὰ δώσωμεν ἐπὶ ἐργοληψίᾳ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ εἰς ἰδιώτας, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν 117,000, καὶ ἡ ἐργασία θὰ γίνεται ταχύτερον, καὶ ὄχι ὡς σήμερον, ὅτε ὁ κ. Πρόεδρος παραπονεῖται διὰ τὴν βραδύτητα τῆς τυπώσεως τῶν διαφόρων προτάσεων καὶ Νομοσχεδίων. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπιστήσω ἰδιαιτέραν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ κονδυλίου περὶ δασῶν, τοῦ στηριζομένου εἰς τὸ νῦν Νομοσχέδιον, διότι πιθανὸν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ. Ἔχομεν Κεφάλαιον 12, ἄρθρον 5, «ἔξοδα ἐξορύξεως καὶ συγκεντρώσεως ὀρυκτῶν.» Καὶ αὐτὰ πρέπει νὰ ἐνοικιασθῶσι.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὅλα ἐνοικιασμένα· ... (Θόρυβος).

§75ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἄρθρον 7, «διαχείρισις ἁλάτων.» Αἱ ἁλυκαὶ πρέπει νὰ διατηρῶνται κατὰ τρόπον ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, διότι οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς οὐδεμίαν παρέχει ὑπηρεσίαν· τοὐναντίον, φέρει δυσχερείας, διότι τὰ ἅλατα εἰς πολλὰς Ἐπαρχίας πωλοῦνται πρὸς 40 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Ἄλλοτε εἴχομεν πρὸς ἐπιψήφισιν μίαν σύμβασιν, καὶ τὸ ἅλας κατ’ αὐτὴν θὰ ἐπωλεῖτο 10 λεπτά. Λοιπὸν νὰ τὰ ἐνοικιάσωμεν καὶ νὰ λείψωμεν ἀπὸ ὑπαλλήλους καὶ ἐπιθεωρητάς. Βλέπετε, ὅτι παντοῦ χρήζομεν ἀναμορφώσεως, καὶ ὄχι νὰ ἀκολουθῶμεν τὴν τετριμμένην καὶ πεπατημένην ὁδόν. Τὸ παρελθὸν πρέπει νὰ μὴ παρουσιάζῃ ἴχνος. Ναί, ὀφείλομεν ἐξ αὐτοῦ νὰ ἀποκομίζωμεν διδασκαλίαν, ἀλλ’ ἐν ἐκείνοις, ἅτινά εἰσιν ἀρεταὶ ἐκλιποῦσαι σήμερον. Ναί, λέγω, ἀπὸ τοὺς πατέρας μας θὰ διδαχθῶμεν τὴν ἀνδρίαν, τὸν πατριωτισμὸν, τὴν αὐταπάρνησιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν, οὐχὶ ὅμως καὶ νὰ μὴ παρεκκλίνωμεν ἀπὸ τὰ ὀπισθοδρομικά των συστήματα. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας κτημάτων.» Ἔχομεν ἐνταῦθα ἀντιμισθίαν χωροφυλάκων πρὸς ἐπιτήρησιν τῶν ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Ἀθήναις κτημάτων· τί ἐμφαίνει αὐτό;

§76ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Διὰ νὰ μὴ πηγαίνουν καὶ καταπατοῦν τὰ κτήματα.

§77ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ ὅταν καταπατοῦν τὰ ἰδικά μου, ποῦ εἶναι οἱ φύλακες; Νὰ διορίσουν καὶ εἰς τὰ ἐμὰ ἕνα.

§78ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀπὸ τὴν σακκοῦλάν σου.

§79ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἡ οἰκονομία; τότε θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν ἔχομεν Δικαστήρια· τότε τὰ δικαιώματα εἶναι ἐξάρτημα τοῦ σιδηροφοροῦντος ἀτόμου. Ἐννοῶ τὸν λόγον τῶν φυλάκων, ἀλλὰ καὶ λαμβάνω ἀφορμὴν σκέψεων ἐπὶ τοῦ καθεστῶτος. Σήμερον ἰσχύει ἡ ψευδομαρτυρία, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς μελέτην τοῦ συστήματος τῆς διαδικασίας τῶν δικῶν· διότι ὁ ὅρκος δὲν ἰσχύει ἐνώπιον τῶν ποινικῶν καὶ πολιτικῶν Δικαστηρίων. Ὑπάρχει σύστημα ψευδόρκων, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων καὶ κάμνουν ὥστε νὰ ἐπιδικάζωνται περιουσίαι. Ταῦτα λέγω, ἵνα δώσω ἀφορμὴν εἰς σκέψεις ἐπὶ τῆς κοινωνικῆς καταστάσεως· διότι τὸ Δημόσιον πρὸς συντήρησιν τῆς περιουσίας του—καὶ σημειώσατέ το καλῶς—τῆς ἀκινήτου, βλέπετε, ὅτι ἔχει ἀνάγκην φυλάκων καὶ εἰς αὐτὰ τὰ πρόθυρα τῆς Πρωτευούσης! Φαντασθῆτε λοιπὸν τί γίνεται μακρὰν, ὅπου ὁ Νόμος δὲν ἐπεκτείνει τὴν σκιάν του! Ὅταν, κύριοι, ἐγὼ καταβάλλω φόρους, θέλω νὰ ἔχω δικαιοσύνην καὶ ἀσφάλειαν ἰδιοκτησίας, καὶ οὐχὶ νὰ πληρώνω φύλακα ἄλλον παρὰ τὸν Νόμον. Ἀπὸ τριῶν ἐτῶν ὁ κ. Στεφανόπουλος ἀγωνίζεται ἐνταῦθα, ὅπως ἐπιψηφισθῇ Νόμος περὶ προφυλάξεως τῆς ἰδιοκτησίας του καὶ δὲν τὸ κατώρθωσε. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ αὐτονομία καὶ ἀσφάλεια τοῦ δικαίου.

§80ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ποία εἶναι ἡ θεραπεία;

§81ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ τριακονταμελὴς Ἐπιτροπή. Ἔχομεν ἄρθρον τρίτον, «μίσθωμα ὑδάτων πρὸς χρῆσιν τῶν Ὑπουργείων τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῆς Βουλῆς κλπ.» Τέσσαρα καταστήματα ἀπὸ ἓν δράμιον 4 δράμια, πρὸς 80 δραχμὰς 320, καὶ ἐν τούτοις ἔχετε 10,000. Εἶναι τὸ ἄρθρον 2, «ἐκτέλεσις ἀποφάσεων καὶ ἀντιμισθία δικηγόρων.» Ἐπὶ τοῦ κονδυλίου τούτου ὑπάρχει, κύριοι, προσφορὰ οἰκονομικωτέρας διεξαγωγῆς τῆς γραφικῆς ὑπηρεσίας διὰ τὰ δικαστικὰ ἔγγραφα ἐπὶ ἔλαττον τριακοσίας δραχμὰς κατὰ μῆνα· ἐν τούτοις οὐδεμία ἀκρόασις. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 Κεφ. 20 «ἀποζημίωσις ὑπαλλήλων διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν μισθῶν πολιτικῶν συνταξιούχων.» Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, πρέπει νὰ ἀναθέσῃ εἴς τινας ἐκ τῶν συνταξιούχων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐργάζονται, τοιαύτην ἐργασίαν, καὶ ὄχι νὰ μισθοδοτῇ ἰδιαιτέρους ὑπαλλήλους· δι’ ἰδιαιτέρου Κανονισμοῦ πρέπει νὰ προβλέψῃ καὶ ἀπασχολῇ τινας ἐξ αὐτῶν, καὶ ὄχι πρὸς τῇ προσθήκῃ, ἥτις γίνεται διὰ τὴν παροχὴν συντάξεων, νὰ δαπανῶσιν οἱ φορολογούμενοι καὶ 10,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον, ὅπως ἐκκαθαρίζωνται αἱ συντάξεις. Λόγου δὲ περὶ συντάξεων ἤδη γινομένου, φρονῶ καλὸν, ὅπως περισταλῇ ἡ κατάχρησις, ἵνα ὁρισθῇ ἐφάπαξ ἓν κονδύλιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἔρχηται ἐπικουρικὸν εἰς τὰς συντάξεις, καὶ ἂν μὲν τοῦτο ἐπαρκῇ, οἱ συνταξιοῦχοι θὰ λαμβάνωσιν ἀκεραίας τὰς συντάξεις, ἐὰν δὲ δὲν ἐπαρκῇ, θέλουσι περικοπῆ οἱ μισθοὶ τῶν συνταξιούχων, τοιουτοτρόπως δὲ θέλει τὸ Ἔθνος εὐμοιρήσει καλῶν ὑπαλλήλων καὶ θέλει ἔχει αὐτοὺς πάντοτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ· διότι δὲν θέλουσιν, ἀποβλέποντες εἰς μεγαλειτέραν κερδοσκοπίαν, ἀποσύρεσθαι τῆς ὑπηρεσίας, καὶ λαμβάνοντες τὴν σύνταξίν των, νὰ μισθοδοτῶνται καὶ παρ’ ἑτέρου καταστήματος. Ἀποφεύγω δὲ νὰ φέρω σήμερον εἰς συζήτησιν καὶ τὸ οὐσιαστικὸν δικαίωμα περὶ τῶν συντάξεων· τοῦτο μόνον λέγω περὶ τοῦ ὅλου ζητήματος, ὅτι ἐν τῇ Γαλλικῇ Συνελεύσει ἐγένετο λόγος περὶ τῆς δικαιολογικῆς βάσεως τῶν συντάξεων, καὶ πραγματεία περὶ τούτου ὑπάρχει, περὶ τῆς ὁποίας ἴσως θὰ κάμω λόγον, ὅταν ὁ χρόνος τὸ ἐπιτρέψῃ. Ἐν τούτοις δι’ ὀλίγων λέγω, ὅτι αἱ συντάξεις εἰσὶν ἀδικαιολόγητοι. Ἰδοὺ διατί· ἐν παραδείγματι, ἐγὼ ἀπελύθην τῶν σπουδῶν τῶν Πανεπιστημιακῶν μαθημάτων κατὰ τὸ 1857 μετ’ ἄλλων· ἔλαβον τὸ δίπλωμα τοῦ Δικηγόρου, δὲν ἐπιεζόμην ὑπὸ ἀναγκῶν, καὶ ἔμενον Δικηγόρος μὲ μικρὸν κέρδος 50, 80, 100 δραχμῶν κατὰ μῆνα, εἰς τὸ ὁποῖον ἠρκούμην· ἄλλοι ὅμως, μὴ ἐπαρκοῦντες εἰς ἑαυτοὺς, δὲν περιέμενον βεβαίως νὰ τοὺς καλέσῃ ἡ Πατρὶς, ὅπως τὴν ὑπηρετήσωσιν, ἀλλὰ προσέπεσαν καὶ παρεκάλεσαν καὶ πολλοὺς ὑπέστησαν ἐξευτελισμούς, ὅπως λάβωσι μίαν θέσιν, καὶ διὰ τοῦ διορισμοῦ τούτου ἔφθασαν ἐπὶ τέλους καὶ μέχρι τοῦ τραχήλου τῆς Πατρίδος νὰ ἐπικαθήσωσι, καὶ οὕτως ἔδειξαν τὰ πυγμαῖα ἀναστήματα αὐτῶν καὶ ἐξελήφθησαν ἀνδριάντες· ἀλλ’ ἐφάνησαν τόσον ἀχάριστοι, ὥστε, ἀφοῦ ἡ Πατρὶς πεινῶντας τοὺς ἔδωκε καὶ ἔφαγον, καὶ γυμνοὺς τοὺς ἐνέδυσε καὶ τοὺς ἀνέδειξε προσωπικῆς ἀξίας, καὶ ἔφθασάν τινες νὰ ὦσιν οἱ ἑπτὰ Σοφοὶ ἐν Ἑλλάδι, δηλ. νὰ ὦσιν Ἀρειοπαγῖται—διότι τότε ἑπτὰ Ἀρειοπαγῖται ἦσαν—τὴν ἐλάκτισαν καὶ ἐγκατέλειψαν τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος των καὶ μετέβησαν εἰς ἄλλα ἰδιωτικὰ καταστήματα, διότι τὸν μισθὸν, ὃν ἐλάμβανον ὑπηρετοῦντες, τὸν λαμβάνουσι σύνταξιν. Διὰ τούτους—καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Βαλαβάνην, ὁ ὁποῖος κἄπως ἀνένευεν, ἤτοι δὲν ἦτο καταφατικὸς, ὅτε ἐγὼ ὡμίλουν περὶ τῶν συντάξεων —ἐπιφυλάσσομαι τὴν δέουσαν ἀνάπτυξιν.

§82ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι συνταξιοῦχοι λαμβάνοντες τὴν σύνταξίν των λαμβάνουσι τὰ ἴδια αὑτῶν χρήματα;

§83ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν ἐγὼ ἔχω κηπουρὸν, τῷ δίδω 60 δραχμὰς κατὰ μῆνα· ἐὰν τῷ εἴπω: παιδί μου, θὰ σοῦ δίδω 70, καὶ θὰ σοὶ δίδω τὰς 60 εἰδικῶς τώρα καὶ κρατῶ τὰς 10 διὰ σύνταξιν, ὅταν τῷ δώσῳ τὴν σύνταξιν, θὰ λαμβάνῃ τὰ ἴδια αὑτοῦ χρήματα;

§84ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἀπαιτεῖται κατὰ τὸν Νόμον νὰ ἦναί τις πλέον τῶν 60 ἐτῶν, ἵνα ἀποσυρθῇ;

§85ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ἰδοὺ τί ἐμεθοδεύθησαν· λέγουν, παῦσόν με, διότι διὰ τῆς παύσεως δικαιοῦται εἰς σύνταξιν, καὶ ἐγὼ γνωρίζω ὑπάλληλον ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, ὅστις παρεπονεῖτο διότι δὲν τὸν ἔπαυσαν, καὶ ἐπὶ τέλει ἐπαύθη. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν κεφαλαίῳ αὐταί εἰσιν αἱ οἰκονομίαι, αἱ συνταυτιζόμεναι μὲ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι σχεδὸν τὰ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ προαγορεύσαντες ἐξέθηκαν, ἀλλὰ μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι αἱ Πρεσβεῖαι ἐδύναντο εἰς τὴν στενόχωρον αὐτὴν θέσιν τοῦ Τόπου νὰ ἐκλείψωσιν· ἄλλως τε, τοὐλάχιστον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν ἀντελήφθην πώποτε μίαν ὑπηρεσίαν, προσφερθεῖσαν παρὰ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, τῶν ἄλλως ἱκανῶν· ὁσάκις δὲ παρουσιάζονται ἀνάγκαι εἰς τὸν Τόπον, εἴτε στρατιωτικαὶ, εἴτε ναυτικαὶ, εἴτε οἰκονομικαὶ, ἐξαποστέλλονται ἐντεῦθεν ἄνδρες εἰδικοί. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἠδύναντο, ἂν ὄχι διὰ παντὸς, ἀλλ’ ἐν τῇ στενωπῷ ταύτῃ τῇ οἰκονομικῇ, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, νὰ ἐκλείψωσιν αἱ δαπάναι αὐταί. Ὑπάρχει καὶ διὰ τὴν εἰς Κωνσταντιεούπολιν Πρεσβείαν δαπάνη πολὺ σπουδαία 74,800 δραχμῶν ἐτησίως· νομίζω, ὅτι ἐδύναντο ν’ ἀρκέσωσι καὶ 30,000. Ὑπάρχει καὶ ἰατρὸς ἀντιπροσωπεύων τὴν Πρεσβείαν ἐν τῇ Ὑγειονομικῇ Ἐπιτροπῇ· ματαία ἡ θέσις αὕτη. Μερικὰς ἄλλας λεπτομερείας τὰς ἀφίνω κατὰ μέρος· ἓν μόνον μέτρον φρονῶ, ὅτι ἐδύνατο νὰ ἦναι λίαν συντελεστικὸν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν πάντοτε τῆς ἀναμορφώσεως, τὸ νὰ ἐκλείψωσιν οἱ Πρόξενοι. Οἱ Πρόξενοι δὲν παρέχουσι δι’ ἑαυτοὺς ἱστορίαν ἄλλην ἢ καταδικαστικὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι καθ’ ὅλα ἀπογυμνοῦσι τοὺς προσερχομένους ἢ διατελοῦντας ὑπὸ τὴν αὐτῶν ἐποπτείαν. Ἐπειδὴ λοιπὸν τοιοῦτοι παρουσιάζονται οἱ Πρόξενοι, ἀλλ’ οὐχ ἧττον πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τοῖς μέρεσιν ἐκείνοις ὁπωσδήποτε ἀπεσταλμένοι ὡς μία ἑστία τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐδύνατο νὰ γείνῃ σκέψις, ὅπως οἱ Πρόξενοι ἀντικατασταθῶσι δι’ ἑνὸς συστήματος προπαγάνδας, οἷον τὸ περιλάλητον τῆς Φιλικῆς Ἑταιρίας, καὶ ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὰ διάφορα ἐκεῖνα μέρη πράκτορες τῆς Παιδείας, ὅπως διδάσκωσι τὰ τέκνα τῶν ἐκεῖ ὁμογενῶν, μισθοδοτούμενοι. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι θὰ ἔχωμεν ὠφέλειαν τῆς δαπάνης, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν τὴν ὠφέλειαν τῆς προπαγάνδας τῆς Ἑλληνικῆς, ἐνῷ οἱ Πρόξενοι ἀπογυμνοῦσι τοὺς ὑπηκόους, καὶ διὰ ταῦτα τοὺς φέρουσιν εἰς θέσιν νὰ ἀλλάσσωσιν ὑπηκοότητα· δὲν θὰ ἔχωσι δὲ αὐθεντικὸν δικαίωμα ἐπὶ τοῦ Ἕλληνος, ἀλλὰ θὰ ἔχωσι τὴν μεγαλειτέραν αὐθεντίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ παίδευσις καὶ ὁ πατριωτισμός. Λοιπὸν τὸ προσωπικὸν ἐκεῖνο, μὴ δυνάμενον νὰ ποιήσηται κατάχρησιν ἐξουσίας, θέλει συγκεντρώσει πρὸς ἑαυτὸ τὴν ἀγάπην πάντων τῶν ἐν τῇ ξένῃ διατελούντων Ἑλλήνων καὶ θὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτοὺς ὡς φιλόστοργος λαμπὰς, ἵνα τοὺς ὁδηγῇ εἴτε διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων των, εἴτε διὰ τῆς χειραγωγήσεως ἔν τισι περιστάσεσιν ἀδιεξόδοις, αἱ ὁποῖαι θὰ συμβαίνωσι. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι καὶ ἔντιμοι ἐξαιρέσεις σήμερον· διότι πρέπει νὰ περικόψω καὶ ἐγὼ ἂν ὄχι τὴν ἐλευθεροστομίαν, ἀλλὰ τὴν ἀθυροστομίαν μου, καὶ τοῦτο διότι ἔβλαψε πολλάκις αὕτη σπουδαίως τὸν κεκτημένον αὐτήν· καὶ ἐν παραδείγματι ἐπιμαρτυρίας ὑπομιμνήσκω, ὅτε ἐν Ἰλίῳ ὁ Ἀγαμέννων ἤριζε μετὰ τοῦ Ἀχιλλέως περὶ τοῦ αἰτίου τῆς νόσου, τῆς μαστιζούσης τὸ Ἑλληνικὸν στρατόπεδον, καὶ ἐζητεῖτο τίς μαρτυρήσει τὸ ἀληθὲς αἴτιον τοῦ κακοῦ, καὶ παρουσιάσθη ὁ Κάλχας, ὁ ὁποῖος πλαγίως ὑπεδείκνυεν ὅτι ἐγνώριζε τὸ κακὸν πόθεν ἔρχεται, δὲν ἐτόλμα ὅμως νὰ εἴπῃ τι μὴ δυσαρεστήσῃ τινὰ ἰσχυρὸν, ὁ Ἀχιλλεὺς τῷ εἶπεν, «ἐνόσῳ οἱ πόδες μου εἶναι εὔκαμπτοι καὶ ὁ ὀφθαλμός μου ἐνέχει ὑγρὸν, μὴ φοβεῖσαι, οὐδεὶς θὰ σὲ ἐγγίσῃ». Ὁ Κάλχας λέγει «ναὶ, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ ὅσον σὺ εἶσαι ἐδῶ· ἀλλ’ ἐὰν μέγας Βασιλεὺς ὀργισθῇ, οἱ φόβοι μου θὰ διαβιῶσιν ἐπὶ μακρὸν, διότι «κρείσσων Βασιλεὺς, ὅτε χώσεται ἀνδρὶ χέρηϊ· «εἴπερ γάρ τε χόλον γε καὶ αὐτῆμαρ καταπέψῃ, «ἀλλά τε καὶ μετόπισθεν ἔχει κότον, ὄφρα τελέσσῃ.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι φοβεῖται τὸν χόλον τοῦ Βασιλέως, δηλαδὴ τοῦ ἰσχυροτέρου, ὁ ὁποῖος τιμωρεῖ. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι τὴν καπόταν μου ἔχω εἰς τὴν λυγαριὰν καὶ δὲν μὲ μέλει· ἄλλως, οἱ συμπολῖταί μου ἀσπάζονται πάρα πολὺ αὐτὰς τὰς ἰδέας, καὶ τὰς κοινωνιστικὰς μάλιστα. Ταῦτα περὶ Προξενείων· καὶ βεβαίως μιᾶς ἀφορμῆς διδομένης, δύναται νὰ γείνῃ τι χρήσιμον. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης βεβαίως δὲν δύναται νὰ τεθῇ χεὶρ οἰκονομιῶν· εἰς τοὺς Δικαστὰς βεβαίως ὄχι· αὐτοὶ ἔχουσι, λέγεται, ἀνάγκην αὐξήσεως μισθοδοσιῶν· εἰς τοὺς φυλακισμένους; σᾶς λέγουν, ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ οὐκ ἤλθατε πρός με. Ἀλλὰ μίαν παρατήρησιν ἔχω· πῶς εὑρίσκεται αὐτὸ, ὁ φιλήσυχος πολίτης νὰ τρέφῃ τὸν ἐγκληματίαν; Νὰ λέγετε εἰς αὐτοὺς ἐλᾶτε σεῖς οἱ ἥμεροι νὰ τρέφετε τὸν ἄγριον; Λοιπὸν νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ἐργασίαν ἐν τῷ τοιούτῳ συστήματι τῶν φυλακῶν, ὅπως καὶ διατρέφωνται ἐνόσῳ εἰσὶν ἐγκαθειργμένοι, καὶ κεφάλαια παρασκευάζωνται διὰ τὸ μέλλον.

§86ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Διάταγμα τὸ σχετικὸν δὲν ἐξετελέσθη.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Χρειάζονται καταστήματα.

§88ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὰ καταστήματα αὐτὰ, ὅση δαπάνη καὶ ἂν γείνῃ, εἶναι παραγωγά. Εἰς τὰς Ἀθήνας δὲ δὲν πρέπει νὰ γείνουν αἱ φυλακαὶ, διότι ἕνεκα τῆς συγκεντρώσεως τῶν καταστημάτων εἶναι ὑπερτίμησις τῶν τροφίμων. Παρακατιὼν ἀπαλείφω τὸ κονδύλιον τῆς ἐκτελέσεως τῶν θανατικῶν ποινῶν.

§89ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς ἦσθε καλά. Ἔχω ἀπονείμει 38 χάριτας, ἔχω ἄλλους 14· δὲν θέλετε ν’ ἀναλάβητε τὴν εὐθύνην χάριτος καὶ εἰς αὐτούς; θὰ μὲ ὑποχρεώσητε.

§90ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι θὰ καταργήσω τὴν θανατικὴν ποινήν· ἀπαλείφω τὸ κονδύλιον, καὶ ἴσως φανῇ ἀστεῖον τὸ διατί. Ὁ κύριος Βουδούρης εἶπε πρὶν, «δὲν βλέπεις, ὅτι γελοῦν;» Ὁ Σόλων, ὅτε ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ τὴν Πολιτείαν τῶν Ἀθηναίων, ἐπεριπάτει μὲ τὸ ὑποκάμισον γυμνὸς, διὰ νὰ μὴ τὸν κυνηγήσουν λέγοντα τὴν ἀλήθειαν. Πρὶν ἦτο τὸ σύστημα τοῦ φόνου τῶν κυνῶν, ὁ εἰδεχθὴς κρανιοῤῥοπαλισμός· κατόπιν εἰσήχθη ἄλλο, δι’ οὗ ἀσκανδαλίστως ἐπέρχεται τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα· καὶ εἶναι εἰσέτι καὶ ἄλλης βελτιώσεως δεκτικόν. Τώρα ἔχετε ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτὸ τὸ στυγερὸν, τὸ ἀποτρόπαιον σύστημα· σήκω νὰ σὲ κόψωμεν! Τὸν πέρνει εἰς τὴν ἅμαξαν, τὸν θέτει ἐπὶ τοῦ ἰκριώματος, καὶ ὁ κόσμος τὰ βλέπει, γελᾷ καὶ εὐχαριστεῖται εἰς τοὺς σπαραγμοὺς τοῦ θύματος. Αὐταὶ εἶναι σκηναὶ ἄξιαι οὐχὶ πεπολιτισμένου λαοῦ. Πρέπει νὰ εὕρητε ἄλλον τρόπον.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Μοντεσάντος λέγει σύντονον φάρμακον.

§92ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κύριος Στεφανίδης εὗρε τὸ κατάλληλον· διὰ τοῦ ἀνθρακικοῦ ὀξέως. Τώρα, ἐὰν αὐτὸ τὸ σύστημα, ὡς πρωτοφανὲς, δὲν σᾶς φαίνεται ἀσπαστὸν, εὕρετε ἄλλο. Λοιπὸν νὰ γείνῃ μελέτη ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν θανατικῶν ποινῶν, ὅπως ἐκ τούτου ἔχωμεν καὶ οἰκονομίαν 12,340 δραχμῶν. Τὸ σύστημα δὲ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἀνθρακικοῦ ὀξέως δύναται νὰ μελετηθῇ. Πολλοὶ παραξενεύονται· ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο ἀπαντῶ ὅ,τι εἰς ἄλλας καινοτομίας ἀπήντησα· δὲν τὸ ἔκαμον ἀλλοῦ, δὲν τὸ ἔκαμον οἱ Φράγκοι, ἀνάγκη ἑπομένως νὰ ἤμεθα εἰς ὅλα οἱ τελευταῖοι μιμηταὶ τῶν Φράγκων; Ἐρωτῶ, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν; Πρέπει λοιπὸν νὰ γείνῃ μελέτη, διότι καθὼς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι ὁρκίζεται ὁ δήμιος νὰ ἐκτελέσῃ τιμίως καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν του........

§93ΡΑΛΛΗΣ. Τότε διατί δὲν ἐκτελεῖ ὁ Πρόεδρος ἢ ὁ Εἰσαγγελεὺς τὴν ποινὴν, ἀλλὰ λέγει: πήγαινε σὺ τὸ τέρας νὰ ἐκτελέσῃς;

§94ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ὡσαύτως φρονῶ, ὅτι γίνεται σπουδαία οἰκονομία διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐπαρχείων.

§95ΜΕΤΑΞΑΣ. Πέρυσιν ἐζητήσατε σεῖς ὁ ἴδιος Ἐπαρχεῖον.

§96ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μάλιστα, διότι ἡ Ὕδρα, ἡ ὁποία ἔχει Ἐπαρχεῖον, δὲν ἔχει οὔτε ἐλαίας, οὔτε ἀμπέλους, οὔτε ἄλλο προϊόν, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὴν ἀνάγκην ὁ τόπος αὐτὸς νὰ ἔχῃ Ἔπαρχον καὶ Ταμίαν· μόνον διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ἐκδουλεύσεις ἐχορηγήθη τὸ προνόμιον τῆς ἕδρας ἐκεῖ τῶν Ἀρχῶν τούτων. Πρὶν ἦτο Πρωτεύουσα ἡ Τροιζήν, καὶ διὰ τοῦτο εἶχε καὶ Ἐπίσκοπον, τὸν γνωστὸν τοῦ Δαμαλᾶ, καὶ ὁ Τοῦρκος Πασσᾶς ἦτο ἐκεῖ καὶ διηύθυνε καὶ τὴν Ὕδραν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐγκαινίασιν νέας καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ἐτοποθετήθη, λόγῳ προνομίου, Ἔπαρχος, Ἐπίσκοπος, Ταμίας ἐν Ὕδρᾳ, ἀλλὰ τὰ προνόμια δὲν πρέπει νὰ ἐξουδενώνουν τὰ δικαιώματα τῶν φορολογουμένων. Ἤδη ἡ Ἐπαρχία Τροιζηνίας ἔχει 19 ὡρῶν διάμετρον, καὶ εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖον κεῖται ἡ Πρωτεύουσα, ὁ Πόρος. Λοιπὸν ὁ φορολογούμενος ἀπὸ ἓν σημεῖον, ἀπέχον 8, 9 ἢ 18 ὥρας ἀπὸ τῆς πρωτευούσης, ὅστις ἔχει μίαν ἐργασίαν μὲ τὸν Ταμίαν, τί θὰ πράξῃ; θὰ ὁδοιπορήσῃ 19 ὥρας νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν Πόρον· ποταμοί, ἔλλειψις ὁδῶν καὶ συγκοινωνίας, καὶ μάλιστα ὑπάρχει μία λίμνη ἐκεῖ, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐζητήθη νὰ γείνῃ γέφυρα ἐκ τῶν κεφαλαίων τῆς Ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, καὶ δὲν ἠμπόρεσε νὰ ἐκτελεσθῇ. Ὁ μηχανικὸς δὲν ἐπῆγε νὰ μελετήσῃ, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ διατάξῃ ἵνα γείνῃ αὐτὴ ἡ μελέτη, διότι δὲν δαπανᾷ τὸ Δημόσιον τίποτε· ἡ δαπάνη γίνεται ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς ὁδοποιΐας. Λοιπὸν ἔρχεται εἰς τὸν Πόρον μὲ τόσας δυσκολίας, ἀλλ’ εὑρίσκει τὸν Ἔπαρχον ἐκεῖ; ὄχι. Εὑρίσκει τὸν Ταμίαν; ὄχι· πρέπει νὰ πλεύσῃ μὲ πλοῖον μίαν ἡμέραν ἢ μὲ ἀτμόπλοιον, ἐὰν διέρχεται, νὰ μεταβῇ εἰς Ὕδραν, δηλαδὴ ἐκτοπίζεται τοῦ κέντρου τοῦ γνωρισμοῦ του, ἐν μέσῳ ἀγνώστων ἀνθρώπων, νὰ ζητήσῃ τὰ δίκαιά του, ἀπροστάτευτος καὶ ἄγνωστος ἐν τῇ ἀμαθείᾳ του. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὄχι μόνον εἶναι ἀνάγκη τοιαύτη, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη καὶ Ταμείου ἐν Πόρῳ. Εἴσπραξις οὐδεμία γίνεται εἰμὴ ἐν Τροιζηνίᾳ, ὁ δὲ Ταμίας ὑπάρχει ἐν Ὕδρᾳ μόνον, ὅπως πληρώνῃ τὰς συντάξεις· δίκαιον βεβαίως ἴσως εἶναι τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ φορολογούμενος πρέπει νὰ ἔχῃ πρόχειρα τὰ μέσα τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ὑποχρεώσεώς του. Ἐν Ὕδρᾳ οὐδεμία εἴσπραξις γίνεται, ἢ μᾶλλον τόσον μικρὰ, ὥστε δὲν ἐπαρκεῖ οὔτε διὰ τὰς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ ἡ Ἐπαρχία Τροιζηνίας εἶναι προσοδοφόρος καὶ κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς Τροιζηνίας ἀνέρχεται εἰς 140,000 δραχμὰς, καὶ ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει Ταμίας ἐκεῖ· ὑπάρχουν δὲ Ταμεῖα ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττουν 10 καὶ 15,000 μόνον, καὶ τοιαῦτα εἶναι τὰ τῶν Παξῶν καὶ τῆς Λευκάδος. Λοιπὸν ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ Ταμεῖον εἰς Πόρον, θ’ ἀναγκάζηται ὁ φορολογούμενος, ὅπως καὶ ἀναγκάζεται—καὶ ἔχω παραδείγματα καθ’ ἑκάστην τούτου — τετράκις διὰ μίαν ὑπόθεσιν νὰ μεταβαίνῃ εἰς Ὕδραν καὶ χωρὶς ἀποτέλεσμα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπένειμε δίκαιον. Κύριοι, κατανοῶ τὴν ἀνησυχίαν σας, πλὴν ἐγὼ δὲν σκοπεύω ἄλλο παρὰ μόνον—τὸ ἐπαναλαμβάνω—σκοπὸν ἔχω νὰ δείξω ἕνα Προϋπολογισμὸν, ὅστις νὰ ἐμφαίνῃ μίαν Πολιτείαν, οὕτως εἰπεῖν, διατελοῦσαν εἰς τὸν χρυσοῦν αἰῶνα, ὡς ἡ Πολιτεία τοῦ Φενελῶνος καὶ ὅπως ὁ Πλάτων ἔπλασεν ἰδανικὴν Πολιτείαν. Τοιουτοτρόπως ἐπιθυμῶ ἕνα Προϋπολογισμὸν τοιοῦτον, ἰδανικὸν, ὅπως πρὸς αὐτὸν ὡς πρὸς πολικὸν ἀστέρα ἀτενίζοντες οἱ κυβερνῶντες ἐπιφέρωσι τὰς δυνατὰς βελτιώσεις, καὶ τοῦτο ἐφ’ ὅσον δὲν συνιστᾶται ἡ τριακονταμελὴς Ἐπιτροπὴ, ἡ τοῦ ὅλου ἀναθεωρητική. Κύριοι, λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν Ἐπαρχείων μέχρις αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ, ὅστις ὑπῆρχε κατὰ τὸ παρελθὸν, εἶναι περιττὸν, καὶ καταλυομένων τῶν Ἐπάρχων, ἐπέρχεται μία οἰκονομία, τὴν ὁποίαν βλέπετε ἀναγεγραμμένην ὡς δαπάνην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Οἱ Ἔπαρχοι εἰς τί παρακαλῶ χρησιμεύουν; δὲν εἶναι εἰμὴ ἀπομίμησις τῆς διοικήσεως τοῦ 1837. Ἵσταμαι ἤδη ἐνώπιον τοῦ Κεφαλαίου 3, ἄρθρου 2. «Διοικητικὴ Ἀστυνομία», ἔξοδα δραχ. 400,000 περίπου. Ἡ Διοικητικὴ Ἀστυνομία, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν ἀντὶ δημοτικῆς πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ φρούρησιν τῆς Μοναρχίας. Ἡ Ἀστυνομία εἶναι δικαίωμα καὶ καθῆκον τῶν Δήμων· ὀφείλομεν λοιπὸν ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων τὸ δικαίωμά του, καὶ οἰκονομοῦμεν οὕτω 500,000 περίπου. Προσθέτω κατὰ τῶν τυχὸν παρατηρήσεων, ὅτι ὁ Δῆμος θὰ διεξάγῃ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν μὲ μόνον 100,000, διότι ἡ Διοικητικὴ εἶναι πολιτικῆς; δαπάνη. Ὡς πρὸς τὰς δαπάνας, τὰς ἀναγεγραμμένας περὶ διατροφῆς τῶν καταδίκων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, κάμνω τὴν αὐτὴν παρατήρησιν ὡς ἀνωτέρω ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ἐργασίας ὑπὸ τῶν καταδίκων καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι θεωρεῖ τοῦτο καλὸν, λέγω, ὅτι, ἐπειδὴ γίνονται σιδηρόδρομοι, γίνεται ἡ ὀρυχὴ τῆς διώρυγος τοῦ Ἰσθμοῦ, ὅπως γνωρίζετε, δύνανται μὲ ἁλύσεις νὰ ἐργάζωνται. Εἶναι δὲ κατάδικοι πλέον τῶν 5,000, νομίζω.

§97ΡΑΛΛΗΣ. 3,000.

§98ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δύνανται λοιπὸν οἱ κατάδικοι οὗτοι νὰ δώσωσι μίαν συνδρομὴν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων καὶ νὰ ὠφελῶνται καὶ αὐτοί. Τί ὠφελεῖσθε νὰ τοὺς ἔχητε κλεισμένους καὶ νὰ διδάσκωνται τὴν χειροτέραν διαφθοράν; Θέσατέ τους νὰ ἐργάζωνται εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, εἰς τὸν Ἰσθμὸν, καὶ οὕτω θέλετε ὠφελήσει καὶ συνδράμει τὰ ἔργα, θέλετε ὠφελήσει καὶ συνδράμει καὶ αὐτούς. Δὲν εἶναι μικρὸς λόγος ἡ οἰκονομία, ἀφοῦ διὰ τοῦ μέσου τούτου προέρχεται ὠφέλεια καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἰδίους καὶ εἰς τὸ Ἔθνος. Ἔρχομαι εἰς τὸ Κεφάλαιον Εʹ, ἄρθρον 6–8· ἀπαλειπτέα· ἂς ὑποκύψουν εἰς τὰς συνεπείας τῆς διαγωγῆς των οἱ παθόντες. Εἰς τὸ αὐτὸ Κεφάλαιον, ἄρθρον 11. Τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑγειονομείου εἶναι περιττὸν, καὶ δύνανται τὰ χρέη τῶν ὑγειονόμων ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς τοὺς Λιμενάρχας. Περὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν ἐν τῇ συζητήσει τῶν καθ’ ἕκαστον. Κεφάλ. 6, ἄρθρ. 1–2. «Δενδροκομεῖον». Δαπάνη ματαία. Ἐπωφελέστερον, ὅταν τοῦτο ἐνοικιασθῇ ὑπό τινας ὅρους ἐπαρκεῖς εἰς τὰς φυτουργικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, καὶ οὕτω καὶ χρησιμώτερον καὶ κέρδος τῷ Δημοσίῳ θ’ ἀποφέρῃ μετὰ κέρδους τῆς ἤδη δαπάνης. «Δημόσια ἔργα». Ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων δὲν δύναταί τις νὰ ἐκφράσῃ, ὅτι ταῦτα συντελοῦσι πρὸς τὸ καλὸν, ὅπως γίνονται. Πρὸ 2 ἢ 3 ἡμερῶν μετέβην εἰς τὸ κάτω μέρος τῆς πόλεως, πρὸς τὴν ὁδὸν Κολοκυθοῦς, καὶ εἶδον τὴν διεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν δίδουσιν εἰς τὴν ὑπόνομον. Ἀφίνουσι πρῶτον τὴν κοίτην τοῦ παλαιοῦ ρεύματος, ἡ ὁποία θέλει χρησιμεύσει δι’ ἄλλους, φαίνεται, προσωπικοὺς σκοποὺς, καὶ διέγραψαν ἄλλην. Καὶ ἀφοῦ κατέρχωνται τοιουτοτρόπως καὶ κάμνουν μίαν καμπύλην, ἐντεῦθεν ἔπειτα κάμνουν μίαν στροφὴν πρὸς τὰ ἄνω. Ἠρώτησα τὸ αἴτιον, καὶ μοὶ εἶπον τὸ σκανδαλῶδες αἴτιον. Ἀφίνω τώρα αὐτὸ τὸ σκανδαλῶδες καὶ ἐρωτῶ, διατί νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ ὁδὸς ἐδῶ εἰς τὸ ἄκρον τοῦ περιβόλου τοῦ Βουλευτηρίου; Τί χρησιμεύει αὐτὴ ἡ ὁδὸς, ἥτις γίνεται ἐνταῦθα καὶ ἥτις θὰ προκαλέσῃ μεγάλας ἀποζημιώσεις; Ἔρχομαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐτῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ ζητοῦμεν τὴν ἀποκοπὴν τοῦ ἐπιμισθίου τοῦ Προέδρου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τῆς ἁμάξης του, ὡς καὶ τῆς χορηγίας τῶν Συνέδρων, ἐπίσης τὴν ἀποκοπὴν τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἐπισκόπων. Διατί προτείνομεν τοῦτο; διότι οὐδεὶς ἐκ τῶν Ἐπισκόπων ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του. Δὲν πράττουσιν ἄλλο παρὰ νὰ χειροτονῶσι παρ’ ἀξίαν Ἱερεῖς καὶ νὰ φορολογῶσι τὰ ποίμνια αὐτῶν. Καλλίτερον λοιπὸν φρονοῦμεν, ὅτι εἶναι νὰ χρησιμεύσωσι τὰ χρήματα ταῦτα πρὸς μισθοδοσίαν Ἱεροκηρύκων. Μάλιστα δὲ θέλω σᾶς προσθέσει καί τινας περιστάσεις τοῦ Ἐπισκοπικοῦ βίου ἐν δέοντι, τὰς ὁποίας γνωρίζω, καὶ μάλιστα τοῦ Ἐπισκόπου τῆς Ἐπαρχίας μου, τὸν ὁποῖον καλλίτερα γνωρίζω, διότι ὁ Ἐπίσκοπος αὐτὸς παρεβίασε καὶ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας περὶ ἀπαγορεύσεως ἱεροτελεστιῶν τινων ἐν Μοναῖς, παρέστη δὲ καὶ ἐν μέσῳ χορευόντων μὲ τὰ βιολιὰ καὶ ἐκράτει καὶ αὐτὸς τὸν χορικὸν χρόνον, κροτῶν τῷ ποδί. Μετὰ λύπης τὸ λέγω, διότι πρέπει νὰ ἦναι γνωστὰ, καὶ νὰ λάβωμεν μέτρα νὰ βελτιωθῇ ὁ Κλῆρος· καὶ ἐὰν μὲν σήμερον δὲν θέλωμεν πράξει τοῦτο, πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, τὰ ὁποῖα νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἐπίτευξιν τούτου ἐν προσεχεῖ μέλλοντι. Ἄλλο κονδύλιον ὑπάρχει διὰ τὴν ἀνωτέραν Ἐκπαίδευσιν· τὸ Ἔθνος δαπανᾷ 400,000 δραχ. διὰ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὴν Βιβλιοθήκην. Πρέπει νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ δαπάνη, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ διατεθῇ διὰ τὴν κατωτέραν Ἐκπαίδευσιν, διότι εἶναι αἶσχος ἐν μὲν ταῖς Δημοτικαῖς Σχολαῖς νὰ φορολογῶμεν τὸν πτωχόπαιδα,— διότι πληρώνει δίδακτρα, καὶ ἔτι περισσότερον, διότι φορολογεῖται διὰ τῶν βιβλίων, ἐπιβαλλομένων νέων καθ’ ἑκάστην—...Λοιπὸν, ἐνῷ φορολογοῦμεν τὸν πτωχόπαιδα, ζητοῦμεν νὰ ἐξομαλύνωμεν τὴν ὁδὸν εἰς ἐκείνους, οἵτινες θὰ γείνουν ἐπιτηδευματίαι; Δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν συνδρομὴν καὶ τὸ ὕψος τῆς θυσίας. Ὅταν τὸ Πανεπιστήμιον ἔχῃ ὑπεραρκοῦσαν περιουσίαν, δέον νὰ δαπανᾷ ἐξ αὐτῆς· ἄλλως τε, δύναται καὶ ἕκαστος φοιτητὴς νὰ πληρώνῃ 10 δραχμὰς κατὰ μῆνα δίδακτρα. Τότε ἐκ τῶν 2000 ἔχομεν ἀμέσως τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τῆς δαπάνης. Οὕτω δὲ μὲ τὰ ἀποδεικτικὰ πληρωμῆς διδάκτρων εἰσερχόμενοι εἰς τὰς παραδόσεις, δὲν θὰ εἰσέρχωνται πρὸς ἀποβολὴν Καθηγητῶν. Ἑπομένως, ὅταν πληρώνωσι, τότε μεγαλειτέραν ἀξίαν θὰ λάβῃ καὶ τὸ καθίδρυμα. Εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον θέλω ἐκταθῆ περισσότερον. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε εἰς τί μᾶς χρησιμεύει τὸ Ἀστεροσκοπεῖον, ἀφοῦ ὁ λεγόμενος Διευθυντὴς αὐτοῦ, δὲν μᾶς λέγει τίποτε; Ἀφοῦ ἐγὼ εἶχον ἴδει πρὸ πέντε ἡμερῶν τὸν κομήτην, τότε εἶπεν ὁ ἀστρονόμος Σμὶθ, ὅτι εἶναι ἐν τῷ στερεώματι εἷς κομήτης (ἱλαρότης), ἐνῷ εἶχε καθῆκον νὰ μᾶς προαναγγείλῃ καὶ διαφόρους ἀτμοσφαιρικὰς μεταβολὰς, ὡς λ. χ. περὶ τῶν ἀνέμων καὶ ποῦ θὰ ἐπικρατήσῃ ἡ τοιάδε ἢ τοιάδε κατάστασις, ἐὰν εἰς τὸν Ὠκεανὸν, ἐὰν εἰς τὴν Βαλτικὴν καὶ τὰ τοιαῦτα· ἀλλ’ αὐτὸς δὲν κάμνει τίποτε. Ἄλλο κονδύλιον ἐξοβελιστέον εἶναι οἱ Διδάσκαλοι τῶν ξένων γλωσσῶν· πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ καὶ τὸ κονδύλιον αὐτό· διότι πρῶτον οὐδεὶς μανθάνει ξένην γλῶσσαν εἰς τὰ Σχολεῖα, καὶ διὰ νὰ μάθῃ, πρέπει νὰ ἔχῃ ἰδιαίτερον Διδάσκαλον. Εἶναι λοιπὸν περιττὴ ἡ ὕπαρξις τῶν γλωσσομαθῶν αὐτῶν Διδασκάλων. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχομεν μίαν σπουδαίαν καινοτομίαν. Ἡ τήρησις τοῦ Συντάγματος ἀπαιτεῖ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς Ἐθνοφυλακῆς, ὥστε διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, στρατιωτικῶς συγκεκροτημένης καὶ διατρεφομένης καὶ ἐνδυομένης οἴκοθεν, δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν ἄνδρας οὐ μόνον 20, εἴτε 25,000, ἀλλὰ καὶ πλέον ἢ ὅσους μᾶς παρουσιάζει ἡ ἐτησία ἀπογραφὴ στρατευσίμους, καὶ ταῦτα μὲ τὸ ἥμισυ τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ σήμερον ἀναγεγραμμένης δαπάνης· διότι κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα, ἡ Ἐθνοφυλακὴ θέλει καταρτισθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαρχιακῆς κατατμήσεως, καὶ ἐν ἑκάστῃ Ἐπαρχίᾳ θέλει γίνεσθαι ἡ ἄσκησις κατὰ Δήμους καὶ κώμας, ὡς ἄλλοτε ἀνέπτυξα.

§99ΤΙΝΕΣ. Δὲν γίνεται.

§100ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Θὰ τὸ συζητήσωμεν αὐτό. Ἡ Ἐθνοφυλακὴ εἶναι ὁ αὐθέντης λαὸς ἔνοπλος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὴν θέλουν οἱ δοῦλοι· διότι, ὅταν ἦναι ὁ αὐθέντης μὲ τὸ ὅπλον εἰς τὰς χεῖρας, δὲν ἀναμένει εἰς μάτην διόρθωσιν τῶν ἀχρείων δούλων του διὰ τοῦ καιροῦ καὶ τῆς ἐπιεικείας των, ἀλλὰ διορθώνει ὁ ἴδιος τὰς ὑποθέσεις του καὶ ζητεῖ τοὺς λογαριασμούς· διὰ τοῦτο ὁ δοῦλος δὲν τὸν θέλει ὡπλισμένον, καὶ διὰ τοῦτο φοβοῦνται νὰ ὁπλίσωσι τὸν κυρίαρχον λαόν. Λοιπὸν δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος θέλομεν ἔχει οἰκονομίαν 10,000,000 δραχμῶν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ θέλομεν ἄλλοτε τὸ ἐξετάσει· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤδη πρόκειται περὶ τοῦ συστήματος τῆς Ἐθνοφυλακῆς ὡς οἰκονομίας, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναπτύξω καὶ αὐτὴν τὴν ἀκόλουθον ἰδέαν. Περὶ τοῦ συστήματος τούτου ἐκτενέστερον ἄλλοτε, ἀλλὰ δύναμαι καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ ποιήσω ἀκροθιγῶς εἰσήγησίν τινα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὅπως, κύριοι, καὶ σήμερον ἔχουν τὰ πράγματα ἐν τῷ στρατῷ, δυνάμεθα νὰ ἐπενέγκωμεν οἰκονομίαν σπουδαίαν, ἐὰν ἐνδύσωμεν αὐτὸν κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, καὶ φρονῶ, ὅτι μεγάλην ὠφέλειαν θέλομεν παράσχει εἰς τὸ Ἔθνος. Δὲν ἠξεύρω ποῖος εἶναι ὁ λόγος νὰ ἔχῃ ὁ στρατιώτης πανταλόνιον φράγκικον. Δύναται νὰ ἔχῃ τὴν κάλτσα του, νὰ ἔχῃ τὸ σαγάκι, καὶ ἐν γένει τὴν ἐνδυμασίαν τῶν ἐγχωρίων ὁπλιτῶν, ἁπλοποιημένην. Ἡ προμήθεια 20 ἢ 10 ἢ 5,000 κατ’ ἔτος ἐνδυμάτων θέλει ἐμψυχώσει τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, καὶ κατὰ μείζονα λόγον ὀφείλομεν τοῦτο νὰ πράξωμεν, ἀφοῦ γνωρίζομεν, ὅτι κατὰ προτίμησιν οἱ ἡμέτεροι στρατιῶται, ἅμα τοῖς δοθῇ ἐλευθερία, προτιμοῦν τὴν ἐγχώριον ἐνδυμασίαν. Ἐὰν δὲ βλαφθῇ ἡ ἐνδυμασία τοῦ στρατιώτου ἡ σημερινὴ, παρουσιάζει τι ἄθλιον καὶ ἐλεεινὸν, ἐνῷ τοὐναντίον, ἐὰν χαλασθῇ ἡ ἐγχώριος ἐνδυμασία, παρουσιάζει τι τὸ ἀρματωλικόν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι διὰ τῆς Ἐθνοφυλακῆς ἐπὶ τῶν νέων βάσεων καὶ διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἐνδυμασίας γίνεται σπουδαία οἰκονομία. Κύριοι, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἰσέρχομαι, ἔχων πολὺ ὀλίγα νὰ παρατηρήσω, διότι χρήζει ἀναδιοργανώσεως. Κύριοι, τὸ Ναυτικὸν, καθὼς καὶ ἄλλοι κλάδοι τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἔχουσι τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν, ὅστις ἀπαιτεῖται πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ του, ἀλλὰ τὸν ὀργανισμόν του κατάγει ἀπὸ τοῦ 35 καὶ 37. Τί σημαίνει τοῦτο; ὅτι καὶ τὸ Ναυτικὸν ὄζει Βαυαροκρατίας, καὶ ἐνθυμοῦμαι ἐξ ἀναγνωσμάτων μετὰ πόσου σθένους ἐν αὐτῇ τῇ ἰσχύϊ τῶν Βαυαρῶν ἐξεφράζετο ἡ καταδίκη τῶν ὀργανισμῶν των ὑπὸ τῆς τότε ἐγγραμμάτου ὁμάδος τῶν θαῤῥαλέων ἐκείνων πατριωτῶν. Ὁ Χουρμούζης, εἷς, ὡς φαίνεται, ἀξιόλογος ἄνθρωπος, αὐτὸς εἶχε κάμει μίαν κωμῳδίαν, τὸν Τυχοδιώκτην, καὶ βλέπετε εἰς τὴν κωμῳδίαν αὐτοῦ, τὸν Τυχοδιώκτην, διοργανωτὴν τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας τῆς ἀπελευθερωθείσης Ἑλλάδος. Σκεπτόμενος αὐτὸς ὁ Βαυαρὸς φωστὴρ ἐπὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων πῶς νὰ ὀργανώσῃ αὐτὰ, ἀπέληξεν εἰς τοῦτο· ἐπειδὴ, ὡς τῷ παρέστησαν, εἰς τὰ ναυτικὰ πράγματα τὸ σπουδαιότερον εἶναι ὁ ἄνεμος, συνεπέρανεν, ὅτι γνώστου τούτων δεῖται. Ἐνεθυμήθη λοιπὸν ἀδελφόν ἐν τῇ Βαυαρίᾳ, ὅστις εἶχεν ἀνεμόμυλον καὶ ὅστις πάντοτε δουλεύει καλά· ἑπομένως δύναμαι, ἔλεγε, νὰ τὸν φέρω ἐδῶ αὐτὸν διευθυντὴν τῶν καραβίων ἐξ ἴσου ἐπιτυχῶς, ὅσον ἄχρι τοῦδε ἀπεδείχθη ἐπὶ τῶν ἀνεμομύλων. Καὶ πράγματι ἡ ὑπηρετία τοῦ Ναυτικοῦ σήμερον δὲν εἶναι ἢ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ τυχοδιώκτου αὐτοῦ, εἰς τὸ ἔργον τοῦ ὁποίου οὐδὲ κατὰ κεραίαν ἐπὶ τοσαύτας δεκαετηρίδας ἤδη προσετέθη βελτίωσίς τις, καὶ ἐπαναπαύονται πάντες οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ εἰς τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν τοῦ ἐν Μονάχῳ Διευθυντοῦ ἀνεμομύλου, διὰ τὸν λόγον, ὅτι κανεὶς τῶν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργῶν δὲν ὑπῆρξεν οὔτε κἂν διευθυντὴς ἀνεμομύλων. Πολλάκις ἐποίησα λόγον οὐχὶ μόνον γενικῶς, ἀλλὰ καὶ περὶ ὡρισμένων εἰδικῶς ὡς διορθωτέων πραγμάτων, ἀλλ’ οὐδεμία ἐλήφθη φροντίς. Διὰ τοῦτο οὔτε περὶ ἀέρων κἂν καὶ ὑδάτων, τὸ δὴ λεγόμενον, θεωρῶ χρήσιμον νὰ ποιήσω ἐπὶ τοῦ κλάδου τούτου λόγον. Ταῦτα εἶχον ἐν συνόψει νὰ ἐκθέσω σήμερον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Φρονῶ, ὅτι ὤφειλον ὡς Ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους νὰ ἐκθέσω τὰς ἐμὰς πεποιθήσεις καὶ τὰ ἐμὰ φρονήματα, ὅσον ἡ προκεχωρηκυῖα ὥρα τῆς συνεδριάσεως ἐπέτρεπε, συνοπτικῶς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν ἐννοῶ ἄλλον τρόπον συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἐννοῶ τὰς ἀντεγκλήσεις, ὅτι σεῖς ἄλλοτε ἐκάμνετε προτάσεις οἰκονομίας καὶ τώρα σπαταλᾶτε, ἢ ὅτι σεῖς, οἱ προτείναντες σήμερον οἰκονομίας, ἦσθε οἱ τῆς σπατάλης ἄλλοτε εἰσαγωγεῖς, καὶ ἑπομένως νὰ ζητῶσιν οἱ μὲν τοὺς δὲ νὰ ἀντικρούσωσι διὰ τοιούτων ἐπιχειρημάτων, φαινομενικῶς ἀντιστρατευόμενοι, πράγματι δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ 1833 πεπατημένην ὁδὸν βαδίζοντες· ἀλλ’ ἐνόουν νὰ ἔλθω πραγματευόμενος Προϋπολογισμὸν, ἀλλότριον προσωπικῶν ἀντιπαθειῶν, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ φιλελευθέρων ἀρχῶν, ἀρχῶν τῳόντι καινοτομίας, ἀρχῶν, αἵτινες συνδυαζόμεναι μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς διανοητικῆς καὶ ἠθικῆς διαπλάσεως τοῦ Τόπου, ὑπόσχονται, ὅτι θέλουσι φέρει τὴν πατρίδα εἰς αἴσιον μέλλον (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). (Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 Μ.Μ.)