1883.01.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44

τῆς 25 Ἰανουαρίου 1883

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω Νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς προβιβασμοῖς Νόμου, συνοδεύεται δὲ καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἀφοῦ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ τὸ θεωρήσῃ ὡς κατεπεῖγον. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη, περὶ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἕτοιμον πρὸ πολλοῦ· ὡς ἐκ τῆς ἀπουσίας ὅμως τῶν Βουλευτῶν τῶν φίλων τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ ὑποβάλω μέχρι τοῦδε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερώτησις τῶν Βουλευτῶν ἀδελφῶν Μεταξᾶ, τοῦ κυρίου Ἀντύπα καὶ Σπ. Μοντεσάντου (ἀναγινώσκεται). (Ὅρα Παράρτημα). Ὀθωμανοί τινες Λαρίσσης ζητοῦσι τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν τοῦ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ θρησκευτικοῦ αὐτῶν ἀρχηγοῦ Μουφτῆ συστηθέντος Τζεμαὰτ μεζλισίου, ὡς μὴ γενομένην διὰ τῆς ἐλευθέρας ψηφοφορίας τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τῇ θελήσει προὐχόντων τινῶν Ὀθωμανῶν τῆς Λαρίσσης. Ὁ κύριος Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον.

§5Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὑποβάλω, κύριοι, τηλεγράφημα πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς Ἐπαρχίας Ἠλείας, διὰ τοῦ ὁποίου πολλοὶ τῶν ἐγκρίτων πολιτῶν κάτοικοι Πύργου κτλ. παραπονοῦνται διὰ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου (ἀναγινώσκει). Προσέτι ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Καράκας παραπονουμένων, ὅτι ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ χώρου τῶν ἀρχαιοτήτων ὑπάρχουν τὰ κτήματά των. Αὐτοὶ προηγουμένως εἶχον σταφιδαμπέλους ἐκεῖ, ἃς ἐκαλλιέργουν καὶ ἐλάμβανον τὸ εἰσόδημά των· ἀπὸ τοῦ 1875 ὅμως ἐξεδόθη Διάταγμα, δι’ οὗ ὑπήχθησαν τὰ κτήματά των αὐτὰ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ χώρου τῶν ἀρχαιοτήτων. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ πάντων γνωρίζει τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ ἑπομένως θεωρῶ ὅλως περιττὸν νὰ ἐπεκταθῶ πλειότερον. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ προπάντων τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἵνα εὐαρεστούμενος διατάξῃ ὅ,τι δεῖ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως.

§6Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταθέτῃ τοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόλυτον, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εὔλογος αἰτία, δικαιολογία ἀληθής· ἄλλως, εἶναι αὐθαιρεσία. Ἤδη, καθόσον ἀφορᾷ τοὺς Καθηγητὰς καὶ τοὺς Διδασκάλους, νομίζω, ὅτι εἷς Ὑπουργὸς δύναται νὰ τοὺς μεταθέσῃ τοὐλάχιστον κατὰ τὸν Αὔγουστον, καὶ ὄχι κατὰ τὸ διάστημα τοῦ σχολικοῦ ἔτους, διότι θὰ προέλθῃ διατάραξις τῶν μαθημάτων. Ὑπάρχει ἐν Πάτραις Καθηγητὴς τοῦ ἐκεῖ Γυμνασίου, παραδίδων τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, ἀνὴρ, ὅστις ἐσπούδασε καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ ἐδίδαξε καὶ εἰς ἓν ἐκπαιδευτικὸν κατάστημα εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ὁ κύριος Λάσκαρης. Οὗτος πρὸ ὀλίγου μετετέθη εἰς Ἄρταν· διατί; μόνον καὶ μόνον ὅπως μετατεθῇ ὁ ἐν Ἄρτῃ Διδάσκαλος εἰς Πάτρας, κατ’ ἀπαίτησιν τούτου. Διάφοροι συμπολῖταί μου ἐκ Πατρῶν, ἐκ τῶν ἐχόντων τέκνα, σπουδάζοντα εἰς τὰ ἐκεῖ Γυμνάσια, μοὶ ἔγραψαν παραπονούμενοι διατί νὰ μετατεθῇ ὁ Καθηγητὴς κύριος Λάσκαρης ἄνευ λόγου, καθόσον μάλιστα ὅλοι εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀπαντήσῃ διὰ ποῖον λόγον, καὶ εἰς τὸ μέσον μάλιστα τοῦ σχολικοῦ ἔτους μετέθεσε τὸν κύριον Λάσκαρην εἰς Ἄρταν. Ἐπίσης, κύριοι, ὑποβάλλω καὶ τὴν ἑξῆς σύστασιν «ὁ Δῆμος Φαῤῥῶν καὶ ὡς ἐκ τῆς τοπογραφικῆς θέσεως καὶ ὡς ἐκ τῶν προϊόντων αὐτοῦ καὶ ὡς ἐκ τῶν χωρίων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει κτλ. (ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, ὅπου συνέστησα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ὑμᾶς, ἵνα συγκεντρώσητε τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ὅπως παρουσιάσῃ αὕτη ἀποτέλεσμα ἐπ’ αὐτῶν. Εἶναι σωρὸς ἀναφορῶν περὶ διαφόρων ἀντικειμένων, ὑποβεβλημέναι εἰς ἡμᾶς, καὶ οὔτε πέρυσιν, οὔτε ἐφέτος ἐδυνήθημεν νὰ ἴδωμεν ἀποτέλεσμά τι, σκέψιν τινὰ καὶ κρίσιν αὐτῶν· ἐκ τούτου δὲ ἐσχηματίσθη κατά τι παρὰ τῷ κοινῷ ὡς ἰδέα, ὅτι ματαιοπονοῦμεν εἰς τὴν Βουλήν, καθόσον τὰ ἀποτελέσματα τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἱκανοποιητικά. Διατί λοιπὸν τόσῳ σπουδαῖον δικαίωμα νὰ μείνῃ περιφρονημένον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Ἂς συνέλθῃ ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν καὶ ἂς ἐργασθῇ. Ἔξωθεν τοῦ Βουλευτηρίου ὑπάρχουσι πολλοί, ἀναμένοντες νὰ ἴδωσιν ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν των, καὶ ὅμως οὐδὲν τοιοῦτον παρουσιάζεται. Μεταξὺ τῶν ἀναμενόντων τοιαύτην ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι συμπολίτης τις ἐκ τῶν μᾶλλον ἀναξιοπαθούντων καὶ ἀδικουμένων, ὁ κύριος Μήλας. Οὗτος, ἐν τῇ ἐξάψει τοῦ πατριωτισμοῦ του, φρονῶν, ὅτι, ἐὰν συνεκεντροῦτο διὰ τῆς βίας ἡ Βουλή, ἐδύνατο τὸ ἔθνος νὰ ὀρθοποδήσῃ, ἔκαμε μικράν τινα ἐπέμβασιν εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἕνεκα τούτου ἀπελύθη τοῦ στρατοῦ. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ καταστραφῇ ἐξ ὁλοκλήρου ὁ ἀναξιοπαθῶν οὗτος συμπολίτης μας;

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τετράκις προσεκάλεσα τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν νὰ ἐργασθῇ.

§9ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ προσκληθῇ καὶ ἐργασθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν ἀναφορῶν, πρὸ πάντων δὲ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἀναξιοπαθοῦντος συμπολίτου ἡμῶν.

§10ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ, κύριε Πρόεδρε, συνῆλθε καὶ ἔκαμε τὰς ἀρχαιρεσίας της· ἐζήτησε τὰς ἀναφορὰς, ἵνα ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτῶν, ἀλλὰ τὰς ἔχουσι τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα, καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ σκεφθῇ καὶ ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτῶν.

§11ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν τακτικὴν, ἣν ἀκολουθοῦμεν, ἀργεῖ ἢ ματαιοῦται. Τὸ ἄρθρον 57 τοῦ Κανονισμοῦ ὁρίζει τί δέον νὰ γίνηται ὑπό τε τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ οὐδὲν τῶν ὁριζομένων εἴδομεν γινόμενον οὔτε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, οὔτε κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν. Τὸ ἄρθρον 57 διατάσσει, ἵνα αἱ ἀναφοραὶ παραπέμπωνται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καταχωρίζωνται ὑπ’ αὐτῆς εἰς ἰδιαίτερον ἐπὶ τούτῳ Πρωτόκολλον, ὅπερ τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτάς. Κατὰ τὸ αὐτὸ ἄρθρον, ἡ Ἐπιτροπὴ ὀφείλει, νὰ συντάττῃ κατὰ δεκαπενθημερίαν ἔκθεσιν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, καὶ νὰ ὑποβάλλῃ ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν· αὕτη δὲ, τυπουμένη, διανέμεται τοῖς Βουλευταῖς, καὶ ἡ Βουλὴ ὁρίζει ἡμέραν συζητήσεως. Εἶδέ τις ἡμῶν ποτε τοῦτο γενόμενον; εἶδέ ποτε Πρωτόκολλον; εἶδεν ἔκθεσιν; Ἰδού τινι τρόπῳ ἐπιζητοῦμεν νὰ καταστραφῇ ἓν δικαίωμα, τόσον πολύτιμον τῆς Βουλῆς καὶ τῶν πολιτῶν, τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι μὲν τούτους, τοῦ συγκοινωνεῖν δὲ τὴν Βουλὴν μετὰ τοῦ λαοῦ ἐμμέσως. Ἡ Ἐπιτροπὴ χρέος ἔχει νὰ δώσῃ ζωὴν εἰς τὰς διατάξεις ταύτας τοῦ Κανονισμοῦ πρὸς ἐνσάρκωσιν ἑνὸς χρέους ἡμῶν καὶ δικαιώματος· διότι δὲν ἀρκεῖ ν’ ἀναγινώσκωνται αἱ ἀναφοραὶ ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ἐν μέσῳ θορύβου, καὶ μόνον πρὸς πλήρωσιν τυφλοῦ καὶ ἀσκόπου τύπου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προσκαλέσωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ πάλιν διὰ τελευταίαν φοράν.

§13ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐπίσης δράττομαι τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ἵνα ὑπενθυμίσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 66 τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ τοῦτο ὑπνώττει, ἀγνοῶ διατί. Ἐν αὐτῷ ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι εἰς ἕκαστον Βουλευτὴν πέμπεται ἓν ἀντίτυπον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Οὔτε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν, οὔτε κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν Σύνοδον ἐξετελέσθη τοῦτο. Πολλοὶ τῶν συναδέλφων οὐχὶ ὑπὸ τὸν Βουλευτικὸν αὐτῶν χαρακτῆρα, ἐλπίζω πλέον, ἀλλ’ ἐξ ἀτομικῶν γνωριμιῶν αὐτοὶ μεταβαίνουσι καὶ ζητοῦντες λαμβάνουσι τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον. Δὲν ἐγκρίνω τοῦτο· καὶ τοῦ κακοῦ παραίτιος εἶναι ἡ ἄτοπος τῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ ἀργία. Ὅθεν δέον τὸ Προεδρεῖον νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι εὐκολώτατον εἶναι νὰ διανέμηται ἡ Ἐφημερὶς εἰς τοὺς Βουλευτὰς διὰ τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ παραγγελθῇ τῇ Διευθύνσει τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου νὰ πέμπῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸν ἀνάλογον ἀριθμὸν τῶν φύλλων. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι, διὰ τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, ἄλλο δικαίωμα τοῦ Βουλευτοῦ ἀτελῶς λειτουργεῖ ἢ καὶ ματαιοῦται· εἶναι δὲ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μέριμναν τοῦ Προεδρείου καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ἀτόπου, ἐλπίζων ταχεῖαν διόρθωσιν.

§14Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἔν τινι χωρίῳ, κειμένῳ οὐ μακρὰν τῆς πόλεως Αἰγίου, διεπράχθη στυγερὸν ἔγκλημα· ἐδολοφονήθη ὁ υἱὸς συμπολίτου μου λίαν εὐϋπολήπτου, νέος χρηστὸς, φιλόπονος καὶ φιλόνομος, τὸ χάρμα καὶ τὸ στήριγμα πολυμελοῦς οἰκογενείας. Ἐτύγχανον τότε διατρίβων εἰς Αἴγιον. Αἱ ἐπὶ τόπου ἀνακριτικαὶ Ἀρχαὶ ἐπελήφθησαν τῆς ἀνακρίσεως ἀμέσως, καὶ ηὐτύχησαν νὰ βεβαιώσωσι τὸ ἔγκλημα, νὰ ἀνακαλύψωσι τοὺς αὐτουργοὺς καὶ νὰ συλλάβωσιν αὐτοὺς καὶ ἀποστείλωσιν εἰς τὰς ἐν Πάτραις Ἀρχάς. Ἀλλ’ ἐν Πάτραις εἴτε ἐκ κακῆς τῶν πραγμάτων ἐξηγήσεως, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων, ἡ ἀνάκρισις προεφυλάκισε τὸν ἕνα ἐκ τῶν αὐτουργῶν, ἀπέλυσε δὲ τοὺς ἄλλους. Τὰ Δικαστικὰ ὅμως Συμβούλια τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ Ἐφετῶν παρέπεμψαν ἅπαντας τοὺς κατηγορουμένους ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Δικαστηρίου τῶν Κακουργιοδικῶν καὶ διέταξε τὴν προφυλάκισιν τῶν ἀτόπως ἀπὸ τῆς ἀνακρίσεως ἀπολυθέντων. Δυστυχῶς ἡ σύλληψις κατέστη ἀνέφικτος, διότι ἐν Αἰγίῳ αἱ Ἀρχαὶ περὶ ἄλλα τυρβάζουσι. Περὶ ἑνὸς καὶ μόνου μεριμνῶσιν αἱ ἐν Αἰγίῳ Ἀρχαὶ, πῶς διὰ παντὸς μέσου νὰ πλάσωσι νέον ἐπαρχιακὸν κόμμα. Οἱ φυγοδικοῦντες, κύριοι, πάνοπλοι καὶ ἀφόβως περιφέρονται ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, καλλιεργοῦσι τὰ κτήματά των, ἀπειλοῦσι τοὺς δυναμένους νὰ βεβαιώσωσι τὴν Δικαιοσύνην περὶ τοῦ ἐγκλήματος, ἐπισκέπτονται νύκτωρ τὰς οἰκίας των.......

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ὀνόματα αὐτῶν τῶν φυγοδίκων παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσητε, διότι βεβαίως τὰ ἔχετε.

§16ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θὰ σᾶς τὰ δώσω βέβαια—καὶ πολλάκις διαιτῶνται ἐν γνωστοῖς οἴκοις τοῦ Αἰγίου.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσητε τὰ ὀνόματα.

§18ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ.—Ὁ πατὴρ τοῦ δολοφονηθέντος, οἱ πολλοὶ συγγενεῖς αὐτοῦ καὶ πλεῖστοι ἐκ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου μετὰ παρακλήσεων καὶ δακρύων ἐπεζήτησαν τὴν σύλληψιν τῶν φυγοδικούντων. Ὁ ἐν Αἰγίῳ τὴν ὑπομοιραρχίαν διευθύνων περιώνυμος Ἰγγλέσης, ὁ γνωστὸς τῷ κυρίῳ Τρικούπῃ ἀπὸ ἱστορικῆς ἐποχῆς, ἀποδίδει εἰς ἑαυτὸν ἄλλην ἀποστολὴν ἢ τὴν καταδίωξιν καὶ σύλληψιν τῶν κακούργων, ἀποστολὴν ὁμοίαν μὲ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον τελευταίως οἱ ἐν Λαρίσσῃ ὑπαγορεύοντες λιβέλλους καὶ προκαλοῦντες εἰς μονομαχίαν διὰ τὰ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀποδεικνυόμενα ἀληθῆ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διεδραματίσθησαν τελευταίως. Δὲν συλλαμβάνονται, κύριοι, οἱ φυγοδικοῦντες, διότι ἐλεύθεροι ὄντες συντελοῦσιν, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀθώωσις τοῦ συλληφθέντος· δὲν συλλαμβάνονται, διότι αὐτοὶ καὶ οὗτοι ἀθωούμενοι δύνανται νὰ προσφέρωσι σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὰς ἐπικειμένας δημοτικὰς ἐκλογάς. Εἰς ὁποίας καὶ ὁπόσας θυσίας δὲν θὰ ὑποβληθῇ ἡ τάλαινα Ἑλλὰς χάριν τῶν δημοτικῶν τούτων ἐκλογῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων φαίνεται, ὅτι στηρίζομεν μεγάλας ἐλπίδας! Τὸ ἐν Αἰγίῳ νέον κόμμα ἐργάζεται μετὰ πολλῆς τῆς δραστηριότητος.

§19ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δικαίωμά των· καὶ ἡμεῖς εἰργάσθημεν διὰ νὰ γείνωμεν Βουλευταί.

§20ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ναί· ἀλλ’ ὄχι προστατεύοντες τὸ ἔγκλημα· τοὐλάχιστον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ τὸ εἴπω μετὰ παῤῥησίας, οὐδέποτε ἐπροστάτευσα τὸ ἔγκλημα ἢ πράττων ὅ,τι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἄνθρωπον, σεβόμενον ἑαυτόν· οὐδέποτε ἐπεδίωξα οἱανδήποτε θέσιν, ἔστω καὶ τὴν ἔντιμον θέσιν ταύτην ὅπως διὰ πάσης θυσίας ὑπερασπίζω τὰ δίκαια τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου καὶ τοῦ Πανελληνίου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Κύριοι, μετὰ λύπης βαθυτάτης ὑποβάλλω ταῦτα πάντα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀποδεικνύοντα, ὅτι ὁ τόπος διοικεῖται ὡς πρὸς τὴν ἀντιπολιτευτικὴν μερίδα δίκην χώρας κατακτηθείσης, καὶ ὅτι ἀργεῖ ἡ ἔννομος διοίκησις, ὅτι ἀργεῖ, ὅπερ τῶν πάντων λυπηρότερον, καὶ αὐτὴ ἡ Δικαιοσύνη.

§21ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ ἔλθῃ Συνέλευσις.

§22ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω· παραδέχομαι πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῆς δεινῆς θέσεως, εἰς ἣν διατελεῖ. Κύριοι, εἶναι εὔκολον νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν λέγω τὴν ἀλήθειαν, ταῦτα λέγων, διατασσομένου τοῦ μεγαθύμου αὐτοῦ Ὑπομοιράρχου, ὅστις διατρίβων ἐν Αἰγίῳ, λέγει, ὅτι μίαν καὶ μόνην ἔχει ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀποστολὴν, νὰ καταστρέψῃ τὸν Μεσσηνέζην, διατασσομένου αὐτοῦ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, νὰ συλλάβῃ τοὺς φυγοδικοῦντας, ὅπως καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ δικασθῶσι, καὶ ἡ Δικαιοσύνη ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ ἐνεργείας ἀποφανθῇ ἐξ ἰδίας πεποιθήσεως περὶ τῆς τύχης τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ Νόμου καὶ τῆς συνταρασσομένης κοινωνίας τῆς Αἰγιαλείας. Ἐὰν ὅμως, κύριοι, λέγω τὴν ἀλήθειαν, καὶ θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν τὰ πράγματα ἐξακολουθήσωσι βαδίζοντα ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Αἰγιαλείας τὴν χαραχθεῖσαν ὁδὸν, τότε εὔχομαι νὰ μὴ μεταμεληθῶμεν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ διὰ πολιτείαν, ἥτις εἶναι πλήρης κινδύνων· διότι, ἐὰν σήμερον πάσχῃ ἡ Αἰγιαλεία, αὔριον θὰ πάθωσιν ἄλλαι Ἐπαρχίαι, καὶ καθόσον, κατὰ τὴν κοινὴν παροιμίαν, ὅταν ἡ ἀρκοῦδα χορεύῃ εἰς τὸ σπῆτι τοῦ γείτονός σου, θὰ χορεύσῃ μετ’ ὀλίγον καὶ εἰς τὸ ἰδικόν σου, καὶ διότι τὸ Ἑλληνικὸν φρόνημα δὲν θὰ ταπεινωθῇ καὶ δὲν θὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰ βίαν καὶ τὰ ἔκνομα μέτρα, τὰ ὁποῖα προφανῶς τείνουσιν εἰς τὸ νὰ ἐγκαθιδρύσωσιν ἐν τῷ τόπῳ δικτατορίαν, τὴν ὁποίαν ἀπέχω νὰ χαρακτηρίσω, δικτατορίαν, ἥτις βεβαίως οὐδὲν ἀγαθὸν ὑπόσχεται τῷ τόπῳ.

§23ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§24ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπρόκειτο νὰ δικασθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Πάτραις Κακουργιοδικῶν. Ἀλλὰ κατέβαλον τοιαύτας προσπαθείας, μετῆλθον τοιαῦτα μέσα, ὥστε ἡ ἀθώωσις τοῦ κατηγορουμένου ἦτο βεβαία. Περὶ τούτου ἐπείσθη καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς, καὶ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Εἰσαγγελέως ἀνεβλήθη ἡ δίκη, καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ὑπεσχέθη νὰ ἀναβάλῃ τὴν δίκην, μέχρις οὗ συλληφθῶσι καὶ οἱ φυγοδικοῦντες.

§25ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναται ὁ Εἰσαγγελεὺς νὰ δώσῃ τοιαύτην ὑπόσχεσιν.

§26ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Διότι οἱ φυγοδικοῦντες περιφέρονται, ὡς προεξετέθη, ἀνενόχλητοι ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ καὶ ἐντὸς τοῦ Αἰγίου, καὶ ἀπειλοῦσι τοὺς μάρτυρας καὶ καθιστῶσι τὴν ἔννομον διεξαγωγὴν τῆς δίκης ἀδύνατον. Διὰ τοῦτο ὁ κύριος Εἰσαγγελεὺς, ἀναβαλὼν τὴν δίκην, ὑπεσχέθη εἰς τὸν γέροντα πατέρα, ὅτι δὲν θέλει διατάξει τὴν ἐκδίκασιν αὐτῆς ἐνώπιον μάλιστα τῶν ἐν Ζακύνθῳ Κακουργιοδικῶν, μέχρις οὗ συλληφθῶσι καὶ οἱ φυγοδικοῦντες. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπέβαλε νὰ λάβω τὸν λόγον. Πολιτικὸς λόγος ἠνάγκασε τὸν κύριον Εἰσαγγελέα νὰ ἀναιρέσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του καὶ νὰ παραπέμψῃ τὴν δίκην ἐνώπιον τῶν ἐν Ζακύνθῳ Κακουργιοδικῶν, καὶ νὰ ὁρίσῃ, ὅπερ ἀπελπιστικὸν, ὡς δικάσιμον δι’ αὐτὴν τὴν 17 Φεβρουαρίου, ἡμέραν τουτέστιν τῶν ἀποκρέω, ὅτε εἶναι ἀδύνατον 35 μάρτυρες τοῦ χωρίου Ζευγολατίου, ὁλόκληρον δηλαδὴ τὸ χωρίον, νὰ μεταβῶσιν εἰς Ζάκυνθον, ὅπως καταστῇ ἐφικτὴ ἡ ἐκδίκασις τῆς εἰρημένης ὑποθέσεως. Τὰ πάντα λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, διατίθενται οὕτω πῶς, ὥστε νὰ κατορθωθῇ ἡ ἀθώωσις τοῦ συλληφθέντος, καὶ ἀθωουμένου αὐτοῦ, νὰ ἀθωωθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι. Κύριοι, τὰ τοιαῦτα δὲν πρέπει νὰ ταράττωσι τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι δυστυχῶς διαδραματίζονται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐν Ἑλλάδι ἐξ αἰτίας τῆς μεγάλης καὶ ἀγρίας διαμάχης τῶν πολιτικῶν παθῶν· καὶ ἀντὶ νὰ μὲ διακόπτῃ μὲ τοιαύτην ἀγανάκτησιν, πρέπει νὰ ἐργασθῇ, ἂν ἔχῃ ἐν τῇ καρδίᾳ του τὸ αἴσθημα, ὅπερ μοὶ ὑπαγορεύει ὅσα λέγω, νὰ παύσῃ ἡ δοθεῖσα εἰς τὴν ὑπόθεσιν διεύθυνσις καὶ κατασταθῇ ἐφικτὸν, ὅπως λειτουργήσῃ ἐλευθέρως ἡ Δικαιοσύνη, ἵνα ἱκανοποιηθῇ ὁ Νόμος, ὅπως ὁ γέρων πατὴρ, ὅστις ἔχασε τὸ χάρμα καὶ τὸ στήριγμα τοῦ οἴκου του, λάβῃ τὴν πρέπουσαν ἱκανοποίησιν ἐπὶ τηλικούτῳ δυστυχήματι, ὁποίαν δικαιοῦται νὰ ἀπαιτῇ παρὰ τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος ταύτην κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§27ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τοσοῦτον ἐμπνέομαι ἀπὸ αἴσθημα δικαιοσύνης, ὥστε μετὰ τὴν ἀνάκρισιν, τὴν ὁποίαν θέλω διατάξει, ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔδωκε τὴν κακοήθη ὑπόσχεσιν, ὅτι δὲν θέλει προβῆ ἡ δίκη τοῦ προφυλακισμένου, μέχρις οὗ συλληφθῶσιν οἱ ἕτεροι κατηγορούμενοι, θέλω προβῆ εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῆς πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1883.

§29ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον Νομοσχέδιον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ χάλκινα νομίσματα διότι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἐγείρῃ συζήτησιν. Πρόκειται περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν χαλκίνων νομισμάτων καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος· πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία 25)00 ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θέλει νὰ τὴν ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις ταχύτατα, ἵνα μὴ ἀντιληφθῇ ὁ κόσμος περὶ τίνος πρόκειται.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ πρώτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1883 (Ἀναγινώσκεται τὸ Νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς πρώτην συζήτησιν). Πρώτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ ΣΔ Νόμου τοῦ 1867 περὶ νομισματικοῦ συστήματος.

§31ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, διότι ὁ κύριος Σωτηρόπουλος ἐζήτησε πληροφορίας παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας τοῦ Κράτους.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰς δύνασθε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§33ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κύριος Σωτηρόπουλος, ἐλπίζω νὰ φέρω καὶ ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως, βεβαίως δὲ θὰ τὰς ἔχῃ πρὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως. Δύναμαι δὲ συντόμως νὰ εἴπω εἰς τὸν κύριον Σωτηρόπουλον, ὅτι πανταχοῦ ἀμέσως ἐφηρμόσθη τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα, καὶ περὶ αὐτῶν, πιστεύω, ἠρώτησε, διότι μόνον περὶ αὐτῶν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ δώσω πληροφορίας. Ἀλλὰ τί πράττει ἕκαστος ἰδιώτης εἰς τὰς συναλλαγάς του καὶ τὰς σχέσεις του, δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία· ἴσως ἄλλα ὄργανα τῆς Ἐξουσίας τὸ γνωρίζουν, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι οὔτε ἡ Ἀστυνομία τὸ γνωρίζει, οὐδὲ ἔχει σχέσιν ἡ πληροφορία αὕτη πρὸς τὸ ζήτημα· καὶ ἂν ὁ ἔντιμος Βουλευτῆς Τριφυλίας θέλει νὰ δείξῃ, ὅτι ὑπάρχῃ σχέσις, εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσω, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν οὐδὲ μακρόθεν, οὐδὲ ἐπηρεάζει ἡ παραδοχὴ αὐτοῦ τὰς συναλλαγάς.

§34Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ἐὰν ἐκηδώμεθα τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ καὶ ἐμεριμνῶμεν περὶ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, οὕτως ὥστε νὰ μὴ γογγύζῃ καὶ νὰ μὴ ἐκπέμπῃ ἀρὰς καὶ ἀναθεματισμοὺς καθ’ ἡμῶν, ἔδει νὰ ἀνακαλέσωμεν τὸ Διάταγμα τὸ ὅλως ἔκνομον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθη εἰς κυκλοφορίαν τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα. Ἐν τούτοις, ὑποβάλλεται Νομοσχέδιον, δι’ οὗ νέαι πρόκειται νὰ ἐπιβληθῶσι δυσχέρειαι καὶ νέα βάρη εἰς τὸν πτωχὸν φορολογούμενον λαόν. Ἐὰν ὁ λαμβάνων τὸ ἡμερομίσθιόν του, οὐχὶ βεβαίως εἰς ἄργυρον— διότι ποῦ πλέον ὁ ἄργυρος ἐν Ἑλλάδι!— ἀλλ’ εἰς χαρτονόμισμα ἢ εἰς χαλκόν, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τρέχῃ νὰ ἀγοράζῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, διὰ νὰ πληρώσῃ τοὺς φόρους του, καὶ ὑποβάλλεται εἰς δυσχερείας καὶ ζημίας, ὁ πτωχὸς χωρικός, ὁ ἀναχωρῶν ἐκ τοῦ χωρίου καὶ ἔχων ἐντὸς τοῦ θηλακίου του 10 δραχμὰς χαλκόν, δὲν θὰ δύναται νὰ προσέρχεται καὶ πληρώνῃ τὸ χρέος του εἰς τὸ Ταμεῖον καὶ θὰ ἀναγκάζεται νὰ τρέχῃ εἰς ἀνεύρεσιν τραπεζικοῦ γραμματίου δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, καὶ νὰ δαπανᾷ ἔστω καὶ τὴν πεντάραν καὶ τὴν δεκάραν πρὸς ἀγορὰν τοῦ χαρτονομίσματος. Ὁμιλεῖτε περὶ πεντάρας καὶ δεκάρας μετὰ περιφρονήσεως· ὁ ἐργάτης ὅμως, ὁ ὁποῖος ἐν ὥρᾳ θέρους ἐργάζεται καὶ λαμβάνει 1½ δραχμὴν, τὴν πεντάραν θεωρεῖ ἴσην μὲ τὴν λίραν (θόρυβος). Διὰ τοῦτο περὶ πεντάρας δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῆτε περιφρονητικῶς. Θὰ ὑποβάλητε οὕτω τὸν φορολογούμενον εἰς νέας θυσίας, παραβιάζοντες τὸν κανόνα τῆς ἐλευθερίας περὶ τὰς συναλλαγάς. Τὸ χάλκινον νόμισμα εἶναι τὸ μόνον, ὅπερ ἔχομεν. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου ὑπάρχει αὐτὸς ὁ περιορισμὸς, ὑπάρχει χρυσὸς, ἄργυρος· ἐδῶ ὅμως δὲν ὑπάρχει. Ἀφήσατε ἐλευθέραν τὴν συναλλαγὴν, καὶ δὲν θὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς μεγάλας ζημίας, ἐὰν τυχὸν δέχεται πλείονα τῶν 5 δραχμῶν εἰς χάλκινα νομίσματα. Ἂν δὲ τὰ χάλκινα νομίσματα καθίστανται ἀντικείμενον κερδοσκοπίας, δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὴν παρεμπόδισιν τῆς τοιαύτης κερδοσκοπίας, φέροντες προσκόμματα εἰς τὰς συναλλαγὰς, διότι τὰ τοιαῦτα προσκόμματα μᾶλλον βλάπτουσιν ἢ ὠφελοῦσι. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφασίσει συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον καὶ τὰς ἀρχὰς, τὰς περὶ ἐλευθερίας τῶν συναλλαγῶν, ἀποκρούουσα τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον (θόρυβος). Κύριοι, παρακαλῶ τὴν συμπολίτευσιν νὰ παύσῃ διακόπτουσα τοὺς ἀγορεύοντας δι’ ἐμπαιγμῶν ἀνοικείων, καὶ διὰ τοῦ τρόπου ἀπρεποῦς. Ἐὰν δὲν σέβεται οὔτε τὴν προσωπικότητα τῶν λαλούντων, οὔτε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, τότε φέρει τὴν ἀντιπολίτευσιν εἰς τὴν θέσιν τοῦ νὰ μὴ δύναται νὰ συνεργασθῇ μετ’ αὐτῆς, οὕτως ἀναγώγως προσφερομένη (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ λέξις ἀνάγωγος δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ.

§36ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἐὰν ὑπῆρξε ταραχὴ παρ’ ἑνὸς βουλευτοῦ, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑβρίζητε ὅλους...

§37ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀνακαλέσῃ.

§38ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κανεὶς βεβαίως δὲν σᾶς διέκοψε καθ’ ὅλην τὴν ἀγόρευσίν σας.

§39ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀδιακόπως θορυβοῦσι· καὶ πᾶς ἄνθρωπος, ἔχων φιλοτιμίαν, δὲν ἀνέχεται, ὅταν ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, νὰ χλευάζεται καὶ ἀπρεπῶς, κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ διακόπτεται. Παραδεχόμενος ὅμως, ὅτι ἡ κατὰ τῆς συμπολιτεύσεως αἰτίασίς μου, καθ’ ὅσον εἶχε γενικὸν χαρακτῆρα, ὑπῆρξεν ἄτοπος, ἀνακαλῶ αὐτήν.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, δὲν δύναμαι ἄλλως, παρὰ νὰ ἀποδώσω εἰς παρεννόησιν τῆς προτάσεώς μου τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας. Νομίζει, ὅτι, ἂν ἰσχύσῃ ἡ πρότασίς μου, μέλλει νὰ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὸν ἀποζῶντα ἐξ ἡμερομισθίων, ἂν τύχῃ νὰ ᾖναι καὶ φορολογούμενος. Καὶ αὐτὸς ὁ ἐργάτης ἔχει ἐκ τοῦ Νόμου τὸ δικαίωμα νὰ μὴ δεχθῇ πλέον τῶν 5 δραχμῶν εἰς χαλκόν. Ὥστε ὁ ἐργάτης δὲν ἔχει νὰ ὑποστῇ ζημίαν. Ἡ σχέσις τοῦ χαλκίνου νομίσματος πρὸς τὸ χάρτινον νόμισμα δὲν ἤλλαξε παντάπασιν, οὐδὲ εἶναι ἀκριβές, ὅτι θέλει φέρει θυσίαν μιᾶς πεντάρας, ὡς εἶπε, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ θεωρῶ σπουδαίαν διὰ τὸν ἐργάτην. Οὐδαμοῦ ὑπάρχει κίνδυνος, οὐδὲ ἐφάνη ὑπερτίμησις τοῦ χαρτίνου νομίσματος· τοὐναντίον, βλέπομεν, ὅτι ἤρξατο ἐργασία, νὰ περισυνάζωνται τὰ χάλκινα νομίσματα καὶ νὰ φέρωνται οὐχὶ ἀπὸ τοὺς μικροὺς φορολογουμένους, ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς τῶν δημοσίων προσόδων εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα. Οἱ φορολογούμενοι δίδουσι συνήθως μικρὰ ποσὰ, ἀλλ’ οἱ ἐνοικιασταὶ φόρων πολλάκις καταβάλλουν 15 καὶ 20,000 δραχμῶν εἰς χαλκὸν, ὅτε ἐπέρχεται ἡ βλάβη εἰς τὸν μικρὸν λαὸν, διότι περιορίζονται τὰ χάλκινα νομίσματα καὶ σπανίζουν. Ἐὰν ἐπιτραπῇ διὰ χαλκίνων νομισμάτων νὰ ἐκτελῶνται αἱ πληρωμαὶ, θὰ συγκεντρωθῶσιν ὅλα τὰ χάλκινα νομίσματα εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα, ὥστε οὐδὲν Ταμεῖον θὰ ἦναι ἱκανὸν νὰ περιλάβῃ αὐτὰ καὶ ἀσφαλίσῃ· ἄλλως τε δὲ, ἐὰν τὰ Ταμεῖα πληρωθῶσιν ἐκ χαλκοῦ, δὲν θὰ ἔχωμεν νόμισμα, διὰ νὰ ἀποσβέσωμεν χρέη, ὅπως ὁ ἰδιώτης δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ δεχθῇ πλέον τῶν 5 δραχμῶν, διότι ἀντιστρόφως ὁ Νόμος δὲν λέγει, ὅτι καὶ τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ καταβάλῃ εἰς χαλκὸν πλέον τῶν 5 δραχμῶν. Τὰς ἐλλείψεις ταύτας τοῦ Νόμου τοῦ 1867 πρόκειται ἤδη νὰ διορθώσωμεν, ὅπως ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τὸ Γαλλικὸν, ὁμοιομόρφως εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ μέρη καὶ μάλιστα ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει ὁ κίνδυνος. Διὰ τοῦτο θεωροῦμεν τὸ Νομοσχέδιον λίαν κατεπεῖγον, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν τάχιστα νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ.

§41Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀπέφυγε νὰ δηλώσῃ θαῤῥαλέως τὸν ἀληθῆ λόγον, τὸν προκαλοῦντα τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο· ὁ λόγος, κύριοι, εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος καθ’ ἑκάστην ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸ βαλάντιον τοῦ πτωχοῦ ἐργάτου καὶ παντὸς καταναλωτοῦ 12%, ἵνα ἀποκτήσῃ 2,500,000 διὰ τὸν Προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ, κύριοι, διὰ πολλοὺς λόγους, οἵτινες ἐγένοντο πλέον γνωστοὶ ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, θέλουν νὰ γυμνώνουν τὸν πτωχὸν, ἀλλὰ πολὺν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος χάριν ὀλίγων. Διὰ τοῦ νέου τούτου Νόμου αὐθαιρέτως ἐπιβάλλει ἡ Κυβέρνησις ἀναγκαστικὴν κυκλιφορίαν τῶν χαλκίνων νομισμάτων, διότι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι παρὰ ἓν προνόμιον τῆς Κυβερνήσεως, ἓν μονοπώλιον τῶν χαλκίνων νομισμάτων. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκυκλοφόρησεν ἑπτὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς χάλκινα νομίσματα, καὶ ἤδη σᾶς λέγει: δὲν τὰ δέχομαι πλέον, βαρύνομαι νὰ μετρῶ αὐτά. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἡ διευκόλυνσις τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, καὶ ἡ ἀναγκαστὴ κυκλοφορία τῶν χαλκίνων νομισμάτων, ἰδοὺ ἡ μέριμνα καὶ ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ χάλκινα, κύριοι, νομίσματα εἶναι ψευδὲς, δὲν εἶναι ποσῶς νόμισμα· νόμισμα εἶναι τὸ περιέχον τὴν ἀξίαν, ἥτις φέρεται ἐγγεγραμμένη ἐπ’ αὐτοῦ· ἡ δεκάρα γράφει 10 νέα λεπτὰ, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἢ ἀξίαν 3 λεπτῶν. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Νόμου λέγει: ἐπιβάλλω ἀναγκαστικῶς τὸ χάλκινον νόμισμα καὶ πρέπει νὰ κυκλοφορήσῃ· εἰς τὰ Ταμεῖά μου δὲν τὸ δέχομαι παρὰ μόνον ἀνὰ 5 δραχμάς.

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ὁ λαὸς δύναται νὰ εἴπῃ αὐτὸ διὰ τὸ Ταμεῖόν του.

§43ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ λαὸς, κύριε Ὑπουργὲ, δὲν εἶναι ὁ ἐκδοὺς τὰ φανταστικὰ ταῦτα νομίσματα· εἶναι ἀπεναντίας ὁ πιστωτής σου. Διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἥτις ἐγένετο ἐναντίον τοῦ Νόμου καὶ ἐναντίον τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς, σαφῶς ἐκδηλωθείσης, διότι ἡ Βουλὴ τῷ 1875 εἶχε ρητῶς ἐκφράσει τὴν γνώμην, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐπιβληθῇ ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἂν συγχρόνως δὲν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἢ ἄνευ Νόμου, νομίζω καὶ ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἐσεβάσθησαν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν....

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε τότε ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία.

§45ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑπῆρχεν ὅμως ἡ διαφορὰ τοῦ ἀργύρου πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἥτις διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ηὔξησε καὶ αὐξάνει καθ’ ἑκάστην.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἦσαν τότε ἐξαργυρωτέα.

§47ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λυποῦμαι, κύριε Πρωθυπουργὲ, βλέπων ὑμᾶς προσπαθοῦντα νὰ παραστήσητε, ὅτι τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀντεπροσώπευον χρυσὸν καὶ ἄργυρον· κἀνεὶς δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἐμβάσματα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐκεῖθεν ἐμπορευμάτων του διὰ γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Διὰ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος ἡ δεκάρα, τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἔχει ἐκδώσει, ηὔξησε κατὰ ἓν λεπτόν. Εἰς τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν δὲν ὑπάρχει ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἐκεῖ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τιμῶνται σχεδὸν ἀντὶ χρυσοῦ. Διὰ τοῦ Νομοσχεδίου δὲ τούτου ὁ κάτοικος τῆς Θεσσαλίας εἶναι ἠναγκασμένος, διὰ νὰ πληρώνῃ εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα, νὰ ἀγοράζῃ γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, πληρώνων 113 νέας δραχμὰς διὰ τὸ ἑκατοντάδραχμον, ἤτοι 129 παλαιάς· οὕτω διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἐπιβάλλετε εἰς ὅλον τὸ Κράτος τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαλκίνου νομίσματος, ἀλλὰ συγχρόνως φορολογεῖτε παρανόμως καὶ ἀνηθίκως ὁλόκληρον τὸν πληθυσμῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν κατὰ 29 καὶ 30%. Σήμερον πάντες οἱ κάτοικοι τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας καὶ πάντες οἱ ἔχοντες νὰ ἐμβάσωσι χρήματα εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας δὲν λαμβάνουν τὰ γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἀλλὰ χαλκὸν, τὸν ὁποῖον δίδουν εἰς τὰ Ταμεῖα καὶ λαμβάνουσι γραμμάτια παραλαβῆς. Σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐπιβάλῃ τὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, ἅτινα δὲν κυκλοφοροῦσι ποσῶς, καὶ προσφιλεῖς οὕτω τραπεζῖται ζημιώνονται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον, καὶ παρέστησε τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ἄνθρωπον ἔχοντα βαθείας γνώσεις οἰκονομικὰς, ὅτι εἶναι ἐπιπόλαιος. Ἡ ἐρώτησις ἦτο σπουδαιοτάτη, μεγάλην πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα ἔχουσα σχέσιν, διότι εἰς ὀλιγίστας Ἐπαρχίας ἐφαρμώσθη τὸ νομισματικὸν σύστημα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἰς ὅλα τὰ Ταμεῖα ἐφηρμόσθη τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα. Κύριοι, μεγαλείτερος ἐμπαιγμὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ οὔτε διὰ τὸν κ. βουλευτὴν Τριφυλίας, οὔτε διὰ τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν Ταμείων, ἀλλὰ περὶ τῶν ἀγορῶν τῶν πόλεων. Εἰς ποίας πόλεις καὶ Ἐπαρχίας ἐφηρμόσθη πράγματι τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα; εἰς ἐλαχίστας. Οἱ κάτοικοι εἰς διαφόρους Ἐπαρχίας ἀνταλλάσσουσι τὸ 5,60 πρὸς 56 δεκάρας, καὶ ἔχουσι τὴν μικρὰν ὠφέλειαν νὰ δίδωσιν εἰς τὸ Ταμεῖον τὴν δεκάραν πρὸς 11 λεπτά· τὰ Ταμεῖα δὲ δὲν ζημιοῦνται, διότι καὶ ταῦτα πρὸς 11 τὴν κυκλοφοροῦσι· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν δίδουσι χάλκινα νομίσματα. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῶν πολλῶν, ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων, καὶ ἀπόδειξις ἔστωσαν οἱ νέοι φόροι, οὓς ἐπιβάλλει, καὶ τὸ πῶς ἐννοεῖ ν’ αὐξήσῃ τοὺς ὑπάρχοντας· αὐτὸς καὶ πάντες οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν τάξιν αὐτοῦ δὲν φορολογοῦνται, καὶ χθὲς παρετηρήσατε τὴν ὀργὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐτόλμησεν ἔγκριτον μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἐκθέτων τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, νὰ δηλώσῃ, ὅτι σκοπὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶναι νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα εἰδικῶς προστατεύει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἐδήλωσεν, ὅτι πρώτιστον αὑτῆς καθῆκον θεωρεῖ νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον διὰ τῶν οἰκονομιῶν· ἄνευ οἰκονομιῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐημερήσῃ τὸ Κράτος, σήμερον δὲ ἡ σπατάλη εἶναι κανὼν, καὶ αὕτη σᾶς ἀναγκάζει νὰ ἐπιβάλητε φόρους εἰς τὰς ἤδη φορολογουμένας τάξεις. Σᾶς εἶπεν ἡ ἀντιπολίτευσις, νὰ φέρετε Νομοσχέδιον φορολογικὸν, καὶ σεῖς ἐχάρητε, διότι ἐνομίσατε, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἤθελε προτείνει φόρον 12% ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν αἰγῶν, τῶν προβάτων, ἢ φόρον ἐπὶ τῶν οἴνων καὶ ἐπὶ ὅλων τῶν πτωχῶν τάξεων· ἀλλ’ ὄχι, ἡ ἀντιπολίτευσις θέλει φόρους ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, ἐπὶ τῶν τοκιστῶν, ἐπὶ τῶν τραπεζιτῶν, ἐπὶ τῶν τάξεων ἐκείνων, αἵτινες δὲν φορολογοῦνται καὶ τὰς ὁποίας προστατεύετε, διότι μεταξὺ αὐτῶν ζῆτε. Ὡς κορωνὶς τοῦ συστήματος τοῦ τραπεζικοῦ, τὸ ὁποῖον ὑφέρπει ἐνταῦθα καὶ δυστυχῶς προσπαθεῖ νὰ ριζοβολήσῃ εἰς τὸν Τόπον, ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ κατορθώσῃ, ἔρχεται τὸ δημευτικὸν καὶ αὐθαίρετον Νομοσχέδιον τοῦτο. Μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ ἑτοιμάζουσι χάριν τῶν αὐτῶν προσώπων ἢ Τραπέζης, ὅπως θέλετε, καὶ ἔφερον τὸ μονοπώλιον τοῦ νομίσματος· ἐπιβάλλουσι 30% εἰς τοὺς πολίτας ἢ ἔστω καὶ 15 νέων λεπτῶν τοῖς ἑκατὸν καὶ τὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τῶν νέων Ἐπαρχιῶν. Κύριοι, ἐλάχιστος χρόνος ἐμεσολάβησε· μόλις χθὲς ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τὸ Νομοσχέδιον, καὶ σήμερον τὸ ἔφερεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι ἐνόησεν, ὅτι εἶναι Νομοσχέδιον, κατὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐγερθῇ ἡ κοινὴ ἀγανάκτησις, καὶ προσπαθεῖ ταχυδακτυλουργικῶς νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ. Ἡμεῖς, κύριοι, καθῆκον ἀπαραίτητον θεωροῦμεν ν’ ἀντιταχθῶμεν πάσαις δυνάμεσι κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον, περιέχον τὴν αὐθαιρεσίαν μετὰ τῆς ὑποκρισίας, σᾶς παριστᾷ, ὅτι μεριμνᾷ ὑπὲρ τοῦ πτωχοῦ λαοῦ· ὁ ἀτυχὴς, λέγουν, κάτοχος τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας δὲν εὑρίσκει χάλκινα νομίσματα, διότι τὰ ἔχει τὸ Δημόσιον Ταμεῖον κεκλεισμένα, καὶ διὰ τοῦτο ἔφερον τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ νὰ κυκλοφορήσουν τὰ χάλκινα νομίσματα διὰ νὰ ὠφεληθῇ δῆθεν ὁ λαός!

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖος τὸ λέγει;

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς, ὁ κ. Καλλιγᾶς, βουλευτὴς Ἀττικῆς, καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ἀτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα—διὰ νὰ παύσῃ ἡ ὑφισταμένη δυσχέρεια εἰς τὰς συναλλαγὰς τῶν πολιτῶν ἕνεκα τῆς ἐκ τῆς κυκλοφορίας διαρκοῦς ἀφαιρέσεως τῶν χαλκίνων νομισμάτων, διὰ ν’ ἀπαλλαγῶσι κτλπ. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἡ αἰτιολογικὴ τοῦ Νομοσχεδίου φέρει τὴν ὑπογραφήν σας· φαίνεται, ὅτι ἕνεκα τῶν πολλῶν ἀσχολιῶν σας δὲν θὰ τὴν ἀνεγνώσατε.

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω λαός.

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὸ, ναὶ, αὐτὸ ἐννοεῖτε. Σεῖς φοβεῖσθε τὴν λέξιν λαός· ὅταν ἀκούσητε τὴν λέξιν ταύτην, σᾶς καταλαμβάνει νευρικὸς σπασμὸς, διότι ἐνταῦθα χαλκεύετε Νόμον ἐναντίον τοῦ λαοῦ, ὃν ἐξαπατήσαντες σεῖς καὶ οἱ συνέταιροί σας ἐξελέγητε βουλευταί. Σᾶς ἀπέκρυψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τοῦ Νομοσχεδίου του· οὗτος εἶναι ἡ προστασία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς Ἐθνικῆς καὶ ἀφ’ ἑτέρου καὶ κυρίως τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, καὶ ἡ φορολόγησις τοῦ φορολογουμένου πληθυσμοῦ τῆς ὅλης Ἑλλάδος, καὶ ἰδίως τῶν Θεσσαλῶν καὶ Ἀρτινῶν. Ἐὰν θέλετε, ψηφίσατέ το, εἶσθε ἐλεύθεροι· ἀλλ’ ἡ εὐθύνη θὰ ἦναι ἐφ’ ὑμᾶς τοὺς Ἀντιπροσώπους ἐκείνων, οἵτινες πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν ἀδίκως καὶ παραλόγως.

§52Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἂν ἀληθῶς ὁ Νόμος αὐτὸς θὰ καταπιέσῃ τὰς νέας Ἐπαρχίας, βεβαιωθῆτε, δὲν ἔχω καμμίαν ὄρεξιν νὰ τὸν κατηγορήσω, διότι ἡ κοινὴ παροιμία λέγει «παπᾶ γουροῦνι, παπᾶ χωράφι». Οἱ βουλευταὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν διατηροῦν τὸ Ὑπουργεῖον· οἱ βουλευταὶ λοιπὸν εἶναι τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἡ Θεσσαλία εἶναι τοῦ Ὑπουργείου.

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν εἶναι ἔτσι.

§54ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐξαιρεῖσθε σεῖς 4–5. Λοιπὸν, κύριοι, ἐγὼ ἠπόρησα διὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ τοῦ Νομοσχεδίου. Ὁ Νόμος τοῦ 33 ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἦσαν δεκτὰ τὰ χάλκινα, εἰμὴ 2%. Καὶ ὅταν κατὰ τὸ 1851 –1853, ἕνεκα τῆς ἐκκοπῆς πολλῶν χαλκίνων νομισμάτων ἐνταῦθα, κατήντησαν τὰ Ταμεῖα νὰ ἔχωσι μυριάδας πολλὰς, κανεὶς Ταμίας δὲν παρεπονέθη. Ὅλοι ἐγνωρίσαμεν τὸν ἀείμνηστον Χρηστίδην πόσον ταμιευτικὸς ἦτον, καὶ μολαταῦτα, ὅταν τῷ ἀνέφερεν ἕνας Ταμίας, ὅτι ἐπλημμύρησαν εἰς τὸ Ταμεῖόν του τὰ χάλκινα νομίσματα, δὲν τῷ εἶπε, μὴ τὰ δέχεσαι, ἀλλὰ τῷ παρήγγειλε νὰ τὰ δώσῃ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, ἀφοῦ αὐτοὶ καθ’ ἡμέραν ἐξοδεύουν λιανικῶς· δὲν εἶπε λοιπὸν, πίεσε τὸν λαὸν νὰ σοῦ φέρῃ ἀργυρᾶ, ἀλλὰ δόσε τα εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους πληρώνεις. Τὸ χάλκινον νόμισμα ἔλειψεν εἰς πολλὰ μέρη, καὶ διὰ τῆς ἐλλείψεως ταύτης ἀργυρολογοῦν οἱ Ταμίαι. Καὶ θέλεις, κ. Ὑπουργὲ, διὰ Νόμων νὰ τοὺς περιορίσῃς; Καὶ σὺ δὲν εἶσαι ἱκανὸς νὰ τοὺς περιορίσῃς διοικητικῶς; Σᾶς εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῆτε περὶ τῆς ποιότητος τῶν ὑφισταμένων ὑπαλλήλων· ἀλλὰ τί νὰ κάμω, ὅταν διοικοῦν τὸ Κράτος ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν καθόλου τὰς Ἐπαρχίας, οὔτε πῶς διαχειρίζονται ἐκεῖ οἱ ὑπάλληλοι τὰς ὑπηρεσίας των! Θὰ ὑπάγῃ νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον του 25 δραχμὰς ὁ χωρικὸς εἰς χάλκινα νομίσματα, διότι δὲν ἔχει ἄλλα, καὶ θὰ τῷ εἴπῃ ὁ δημόσιος εἰσπράκτωρ: θὰ μοῦ ἀφήσῃς 30 ἢ 50 λεπτὰ, διὰ νὰ δεχθῶ τὰ χάλκινα πλέον τῶν πέντε δραχμῶν. Ποῦ θὰ εὕρῃ ὁ δυστυχὴς χωρικὸς τὰ ἀργυρᾶ ἢ τὰ γραμμάτια; Ἂν ὑπάγῃ εἰς τὸν μικροεργοστασιάρχην τοῦ χωρίου του, θὰ τῷ ἀπαιτήσῃ καὶ οὗτος ἀμοιβήν. Αὐτὴν τὴν ἑστίαν τῶν καταχρήσεων θὰ ἀνοίξῃ αὐτὸς ὁ Νόμος χωρὶς καμμίαν ἀνάγκην. Εἶπον εἰς ἄλλην ἐποχὴν, ὅτι ἡ Τράπεζα ἔκαμε θυσίας ἄλλοτε, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ μικροτέρας ἀξίας τὰ γραμμάτιά της, διὰ νὰ μὴ ἀφήσῃ μέταλλον εἰς τὸν λαὸν, καὶ ἐντὸς ὀλίγου πιστεύω, ὅτι θὰ λάβῃ τὸ προνόμιον νὰ κάμῃ ὅ,τι αἱ Ἐκκλησίαι εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, θὰ ἐκδίδῃ 20 καὶ 30 λεπτῶν χαρτὶ, καὶ τότε δὲν ἔχομεν πλέον ἀνάγκην τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νόμου. Λοιπὸν ὁ Νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι χρήσιμος καθόλου, δὲν τὸν προεκάλεσε κἀμμία ἀνάγκη, ἴσως ὑπάρχει κἀμμία ὀπισθοβουλία, καὶ ἐκείνη στρεβλὴ καὶ ἀνόητος, διότι δὲν θὰ ὠφεληθῇ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὴν ἔχει, θὰ προκαλέσῃ μόνον μομφὰς καὶ ὑποψίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς ἐπροκάλεσε καὶ ἡ ἀλλαγὴ τοῦ νομίσματος, διὰ τῆς ὁποίας ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ἐπιβάλῃ 3,000,000 φόρους, χωρὶς νὰ τὸ ἐννοήσῃ ὁ λαός· τόσον μωρὸν τὸν ὑπέθεσεν! Ἀφοῦ ὅμως ὁ λαὸς, πρὶν ἀκόμη δημοσιευθῇ ὁ Νόμος, τὸ ἐνόησε, τότε μόνον κέρδος ἔσχον οἱ Ὑπουργοὶ τὰς ἀρὰς τῶν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ λαοῦ τῆς τελευταίας τάξεως, διότι ὑπερετίμησεν διὰ τὰς τάξεις αὐτὰς τὸν βίον. Τοιαύτης καταγωγῆς, τοιαύτης ἀξίας, καὶ τοιαύτης τύχης εἶναι καὶ αὐτὸς ὁ Νόμος, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπιψήφισιν μετ’ ἐπιμονῆς ἐπεδιώκετε, κύριοι Ὑπουργοί!

§55ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι οἱ Ταμίαι συνεμορφώθησάν ποτε μὲ τὸν Νόμον· τοὐναντίον, οἱ Ταμίαι δίδουν πολλάκις χιλιάδας δραχμῶν εἰς χαλκόν. Ἐὰν ὁ Νόμος αὐτὸς ψηφισθῇ, ὁ λαὸς θὰ φορολογηθῇ 30%· εἰς τὰς νέας μάλιστα Ἐπαρχίας θὰ ὑφίσταται ἔτι μεγαλειτέραν φορολογίαν, καὶ μεγάλη σύγχυσις θὰ ἐπικρατῇ εἰς τὰς εἰσπράξεις. Φρονῶ λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Νόμου αὐτοῦ ἐπί τινας ἡμέρας καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Τσουμέρκων ἀποδεικνύει τὴν ἀνάγκην τοῦ Νόμου. Οἱ Ταμίαι δὲν δύνανται νὰ προσφέρωσιν εἰς τὸν πολίτην πλέον τῶν 5 δραχμῶν εἰς ἑκάστην πληρωμὴν, ἀλλ’ ἡ συγκέντρωσις τοῦ χαλκίνου νομίσματος εἰς τὰ Ταμεῖα ἀναγκάζει αὐτοὺς νὰ λέγωσιν εἰς τοὺς προσερχομένους, ὅτι ἢ πρέπει νὰ δεχθῶσι χαλκὸν, ἐνῷ δὲν εἶναι ὑπόχρεοι, ἢ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ πληρωμὴ, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, πολλάκις οἱ ἔχοντες λαμβάνειν παρὰ τῶν Ταμιῶν δέχονται καὶ χιλιάδας δραχμῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις εἰς χαλκόν. Τί εἶναι τὸ προκαλέσαν τὸ ὑποβαλλόμενον μέτρον; Ἆρα τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα σχετίζεται πρὸς αὐτό; Οὐδόλως. Ἀπολύτως, οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν. Τὸ Νομοσχέδιον ἤθελεν ὑποβληθῆ, καὶ ἂν δὲν εἶχεν εἰσαχθῆ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα. Δὲν ἤθελεν εἰσαχθῆ τὸ Νομοσχέδιον, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐν Ἑλλάδι. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἡ ἐν τῇ ἄλλῃ Ἑλλάδι ὑπάρχουσα, καὶ μὴ ὑπάρχουσα ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶναι ἡ προκαλοῦσα τὴν κερδοσκοπίαν, κερδοσκοπίαν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε τὸ Νομοσχέδιον νὰ προλάβῃ. Οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς κερδοσκοπίας συνηγοροῦσιν οἱ προτείνοντες, ὅπως ἀποῤῥιφθῇ τὸ Νομοσχέδιον. Ἡ μόνη σκέψις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε, πῶς νὰ προλάβῃ τὴν αἰσχροκέρδειάν τινων, περὶ τῆς ὁποίας ἔλαβε ψηλαφητὰς ἀποδείξεις, καὶ τώρα θὰ ἀναπτύξω ποία εἶναι ἡ κερδοσκοπία αὕτη. Ὁ θέλων νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐν Θεσσαλίᾳ σήμερον ἐπὶ τοῦ χρήματος ἐκτελεῖ τὴν ἑξῆς πρᾶξιν: Ἐν Θεσσαλίᾳ κυκλοφοροῦντα νομίσματα εἶναι δύω, τὸ μεταλλικὸν καὶ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, ἀμφότερα ἔχοντα τὴν αὐτὴν ἀξίαν, διότι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης ἀνταλλάσσεται ὑποχρεωτικῶς ἀντὶ μετάλλου, καὶ ἑπομένως ὅσα ἐῤῥέθησαν πρὸ ὀλίγου περὶ ὑποστηρίξεως, ἥτις πρόκειται νὰ δοθῇ εἰς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, εἶναι ἀνάξια ἀναιρέσεως, διότι δύναταί τις νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἔχοντος ἀνάγκην ὑποστηρίξεως, ὅταν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τυγχάνῃ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅταν ὅμως τὸ γραμμάτιον δύναται πᾶς ὁ φέρων αὐτὸ νὰ τὸ ἐξαργυρώσῃ παρὰ τῇ Τραπέζῃ, τὸ γραμμάτιον τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ παρ’ οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως, διότι ἕκαστος δύναται ν’ ἀναγκάσῃ τὴν Τράπεζαν νὰ τὸ μεταποιήσῃ εἰς νόμισμα. Τὰ δύω λοιπὸν ταῦτα νομίσματα κυκλοφοροῦσιν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις. Ἔχων τις 1000 δραχ. εἴτε εἰς γραμμάτια τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, εἴτε εἰς μέταλλον, διὰ τούτων ἀγοράζει τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ὑποτετιμημένα, καὶ ἑπομένως διὰ 1000 δραχμῶν δὲν θὰ ἀγοράσῃ 1000 δραχμὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ θὰ ἀγοράσῃ 1100 ἢ 1120 κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμήν. Ἀγοράζων τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης 1100 δραχμῶν διὰ μόνον 1000 δραχμῶν, στέλλει αὐτὰ ἐνταῦθα καὶ τὰ ἀνταλλάσσει ἀντὶ χαλκῶν νομισμάτων ἀξίας 1100, μεταφέρει τὸ χαλκοῦν νόμισμα εἰς τὴν Θεσσαλίαν, τὸ παραδίδει εἰς τὸ Ταμεῖον ἀντὶ ὀφειλῆς, καὶ τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη 100 δραχμὰς χάριν τοῦ κερδοσκόπου, τὸν ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ κύριος Μεσσηνέζης καὶ ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὅλη ἱστορία. Ἡμεῖς τοῦτο θελήσαντες νὰ προλάβωμεν συνετάξαμεν Νομοσχέδιον, ὅπως σώσωμεν τὸ Ταμεῖον ἀπὸ τῆς ζημίας τῶν 10%. Ποῖος θὰ ζημιωθῇ ταῦτα τὰ 10%; Ὁ λαός· διότι ἐννοεῖται, ὅτι ὁ λαὸς θὰ φορολογηθῇ, διὰ νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς κερδοσκοπίας ταύτης δημιουργεῖται ἐν τῷ Ταμείῳ. Ὁ προστάτης τοῦ λαοῦ, ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἐξεγείρεται ἐπὶ τούτοις καὶ λέγει, ὄχι, ἐπιβάλλετε εἰς τὸν λαὸν φορολογίαν 10% περιπλέον ὑπὲρ τῶν κερδοσκόπων τῆς Θεσσαλίας, τοὺς ὁποίους ἐγὼ προστατεύω, ὀνομάζων αὐτοὺς λαόν. Ἐῤῥέθη ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ χάλκινον νόμισμα διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου θὰ κυκλοφορήσῃ ὡς νόμισμα ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι τὰ Ταμεῖα δὲν θὰ δέχωνται αὐτὸ εἰμὴ διὰ μικρὸν ποσὸν, καὶ ἑπομένως θὰ ἦναι ἠναγκασμένοι οἱ κατέχοντες αὐτὸ νὰ τὸ ἐκποιῶσιν ὑποτετιμημένον ἢ νὰ μὴ τὸ κυκλοφορῶσιν, ἐὰν δὲν θέλῃ τις νὰ τὸ δεχθῇ ἀντὶ τοῦ ἀρτίου πέραν τοῦ ποσοῦ τῶν 5 δραχμῶν. Εἶναι παράδοξον, πῶς ἁπανταχοῦ ἄλλοθι τοῦ κόσμου δὲν ἐγένετο ἡ σκέψις, τὴν ὁποίαν ἠδυνήθη νὰ συλλάβῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, διότι εἰς ἅπαντα τὰ ἄλλα ἔθνη ὑπάρχει ἡ περιοριστικὴ αὕτη διάταξις, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ παρ’ ἡμῖν, δὲν ἐγένετο τοῦτο σκοπίμως, ἐγένετο ἐκ παραδρομῆς. Ὁ νομοθέτης τοῦ 1867, εἰσάγων ἐνταῦθα τὸν Νόμον τὸν Γαλλικὸν, δὲν ἔδωκε προσοχὴν εἰς τὴν διάκρισιν, ὅτι ἡ λέξις billon ἐν τῷ Γαλλικῷ Νόμῳ ἀφορᾷ καὶ εἰς τὰ ἀργυρᾶ καὶ εἰς τὰ χάλκινα κέρματα, κατόπιν δὲ μόνον διεσαφηνίσθη, ὅτι ἡ λέξις billon ἀφορᾷ μόνον εἰς τὰ ἀργυρᾶ κέρματα καὶ ὅτι τὰ χάλκινα δὲν δύνανται ὡς ἐκεῖνα ὑποχρεωτικῶς νὰ δοθῶσιν εἰς πληρωμὴν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλῶν ἀπροσδιορίστως. Τοῦτο δὲν ἐθεώρησαν τὰ ἄλλα Κράτη, ὅτι ἀποτελεῖ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διότι περὶ χαλκίνων νομισμάτων λαμβάνεται πανταχοῦ ἡ πρόνοια, ὅπως μὴ ἐκδίδωνται πλειότερα τῆς ἀνάγκης τῆς λιανικῆς κυκλοφορίας. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἡμετέρα Νομοθεσία, ἡ ὁποία εἶναι κατὰ τοῦτο ἀπομίμησις τῆς Γαλλικῆς, ἔθηκε περιορισμὸν ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν χαλκίνων νομισμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τεθῶσιν εἰς κυκλοφορίαν. Ἐὰν ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ ἐκκόπτῃ ὅσα ἤθελε χάλκινα νομίσματα, νὰ τὰ θέτῃ εἰς κυκλοφορίαν, καὶ ἔπειτα νὰ μὴ δέχηται πληρωμὰς διὰ χαλκίνων νομισμάτων, εἰμὴ μόνον μέχρι 5 δραχμῶν, ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία χαλκίνων νομισμάτων. Ὅταν ὅμως δὲν δύναται νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν παρὰ 2 δραχμὰς ἢ 3 κατὰ τὸν μεταγενέστερον ἢ 4 κατὰ τὸν τελευταῖον Νόμον κατ’ ἄτομον, ἐννοεῖται, ὅτι, ἀφοῦ τὸ ποσὸν ἐξετιμήθη ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ὑπερβαίνει τὰς ἀνάγκας τῆς μικρᾶς κυκλοφορίας, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ διάταξις, ἡ περιορίζουσα τὴν ὑποχρεωτικὴν ἀποδοχὴν ὑπὸ τοῦ Ταμείου τῶν χαλκίνων νομισμάτων, ὡς ἐπιβάλλουσα ἀναγκαστικήν τινα κυκλοφορίαν αὐτῶν, καὶ ἔχομεν τούτου ἔμπρακτον τὴν ἀπόδειξιν. Ἐνόσῳ δὲν εἶχε γεννηθῆ τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ κερδοσκοπικὸν, ὄχι μόνον δὲν ὑπῆρχε πλεόνασμα χαλκίνων νομισμάτων ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ὑπῆρχεν ἔλλειψις, καὶ ἐθεωρεῖτο πλεονέκτημα νὰ λάβῃ τις χάλκινα νομίσματα· ἐζητοῦντο πανταχόθεν ὑπὸ τῶν Ἐπαρχ. Ταμείων χάλκινα νομίσματα, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπαρκῶσιν εἰς τὰς ἀνάγκας, αἵτινες ὑπῆρχον ἐν τῇ κοινωνίᾳ, τὴν ὁποίαν τὰ Ταμεῖα ἐκεῖνα ἐξυπηρέτουν, τὰ χάλκινα νομίσματα. Σήμερον ὅμως τὰ πράγματα παρουσιάσθησαν διάφορα, ὄχι ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ, διότι ἐδῶ καὶ πάλιν ὑπάρχει ἔλλειψις, ἀλλ’ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις· ἐκεῖ γίνεται ἡ μεγάλη συγκέντρωσις, καὶ πρέπει τὰ Ταμεῖα ἐκεῖνα ἢ ν’ ἀποστέλλωσι τὰ ποσὰ ἐνταῦθα, διὰ νὰ ἐξυπηρετηθῇ καὶ πάλιν τῶν κερδοσκόπων ἡ ἐργασία, ἢ νὰ τὰ κρατῶσιν ἐκεῖ καὶ νὰ ὑποχρεῶσι τοὺς ἔχοντας τὸ δικαίωμα νὰ μὴ δέχωνται αὐτὰ, ὅπως τὰ δεχθῶσιν, ἵνα μὴ ἀναβληθῇ ἡ πρὸς αὐτοὺς πληρωμή. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ὑπεβάλομεν τὸ Νομοσχέδιον. Ἠθελήσαμεν νὰ περιφρουρήσωμεν τὸ Δημόσιον Ταμεῖον κατὰ τῆς ἁρπαγῆς, ἡ ὁποία γίνεται ὑπὸ κερδοσκόπων 10 ἢ 12%. Τὴν ἁρπαγὴν ταύτην τοῦ Δημοσίου Ταμείου ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς ἁρπαγὴν γινομένην ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἠθελήσαμεν νὰ προστατεύσωμεν τὸν Ἑλλην. λαὸν, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὸν φορολογήσωμεν πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἐπὶ ζημίᾳ αὐτοῦ οἱ ἀνάξιοι πάσης προστασίας κερδοσκόποι οὗτοι πραγματοποιοῦσι.

§57Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ὁ ἔχων ἐστραμμένα τὰ βλέμματα καὶ τὸν νοῦν πρὸς ἓν καὶ μόνον σημεῖον, δὲν ἐξετάζει τὰ ζητήματα ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, καὶ κατὰ συνέπειαν ὑπόκειται εἰς πλάνην. Ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ συμφέρον τῶν Τραπεζῶν καὶ μόνον τὸ συμφέρον τῶν Δημοσίων Ταμείων, προέβη, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου. Δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον ἄγει εἰς τὴν βιαίαν κυκλοφορίαν τῶν χαλκίνων νομισμάτων· τὸ Νομοσχέδιον ἄγει εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ πολίτου νὰ προμηθεύεται τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὅταν πρόκηται νὰ κάνῃ πληρωμὴν εἴτε πρὸς τὸ Δημόσιον εἴτε πρὸς ἰδιώτην ἀνωτέραν τῶν 5 δραχμῶν. Ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ὑποβάλλει τὸν πολίτην βεβαίως εἰς κόπους, πολλάκις δὲ καὶ εἰς θυσίας, ὅπως προμηθευθῇ τὸ γραμμάτιον. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν συμφερόντων της· ἀλλ’ ὅταν τὸ συμφέρον αὐτῆς δύναται νὰ στραφῇ κατὰ τοῦ φορολογουμένου, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ συμφέρον τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ τὸ συμφέρον τοῦ πολίτου. Ἐὰν οἱ πολῖται δὲν δέχωνται ἐν Ἠπείρῳ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ μετέλθῃ ὁποιονδήποτε μέσον, ὅπως ἐξαναγκάσῃ τοὺς πολίτας ἐκείνους νὰ δέχωνται τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια· τὸ τοιοῦτον θὰ ὠφελήσῃ τὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ἐκ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον προηγουμένως καὶ ὑπέβαλε καὶ ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς σᾶς ἀπεδείξαμεν, ὅτι δὲν ἐξητάσατε καλῶς τὸ ζήτημα, θὰ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τοὺς πολίτας. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι θέλει νὰ προλάβῃ ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου Ταμείου εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῆς ζημίας, τὴν ὁποίας θὰ ὑποστῇ ὁ πολίτης εἰς τὰς ἀπείρους συναλλαγάς του, διότι αἱ πληρωμαὶ, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἄνω τῶν 5 δραχ. ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἑκατομμυρίων καθ’ ἑκάστην. Ὅταν λοιπὸν διὰ τῶν τοιούτων συναλλαγῶν εὑρίσκεται εἰς δυσχέρειάν τινα ὁ πολίτης, ὅταν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θυσιάσῃ χάριν αὐτῆς ἔστω καὶ ἓν λεπτὸν, ἡ ζημία εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὸν πολίτην ἀπὸ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται σήμερον ἐκ τῆς ἐλεεινῆς αὐτῆς κερδοσκοπίας. Κύριοι, δὲν νομίζω, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ σκεφθῇ περὶ τοιούτου ἀντικειμένου. Εἶναι ἀνάξιον νὰ θελήσῃ τὸ Κοινοβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν Νόμου, ὁ ὁποῖος τείνει μόνον νὰ διευκολύνῃ τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων μιᾶς Τραπέζης. Ἡ Τράπεζα ἐκείνη ὠφελήθη σπουδαίως ἐκ τοῦ προνομίου αὐτῆς, διότι ἐξέδωκε τὰς μετοχάς της μὲ μίαν ὑπερτίμησιν 140 δραχμῶν ἑκάστην. Ὅταν λοιπὸν ἐξέδωκεν αὐτὰς καὶ ἐπώλησεν αὐτὰς κατὰ μέγα μέρος ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ὠφελήθη 4 ἑκατομμύρια, δὲν πρέπει νὰ τρέμῃ, διότι ἀπαντᾷ μικρὰν δυσχέρειαν. Ἂς προβῇ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐργασιῶν της, ἂς πλάσῃ ἐργασίας, ἂς διευκολύνῃ τοὺς πολίτας, καὶ τότε ἡ κυκλοφορία τῶν γραμματίων ἐπέρχεται οἴκοθεν. Κύριοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι πᾶν, ὅ,τι περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν τῆς συναλλαγῆς, εἶναι ἐναντίον καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πρακτικῆς, καὶ ἀείποτε ἔβλαψε. Γίνεται ἓν ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλεύθερον εἰς ὅλους· ὠφελεῖται ὁ κερδοσκόπος, ἀλλ’ ὠφελεῖται καὶ ὁ Κώστας καὶ ὁ Γκίκας καὶ ὁ Παῦλος. Πᾶς ὁ μεριμνῶν περὶ τοῦ συμφέροντός μου ἠμπορεῖ νὰ ὠφεληθῇ. Τοῦ Δημοσίου ἡ ζημία εἶναι μηδὲν, διότι αἱ πληρωμαὶ, τὰς ὁποίας κάμει τὸ Δημόσιον, δὲν εἶναι μεγάλαι εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν καὶ αἱ εἰπράξεις ἀκόμη δὲν εἶναι μεγάλαι, διὰ νὰ ἐπέρχεται ζημία σπουδαία εἰς τὸ Δημόσιον ἢ τοὺς πολίτας. Τὸ σπουδαῖον εἶναι μόνον ἡ ζημία τῆς Τραπέζης καὶ ἡ δυσχέρεια τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας. Φρονῶ δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμποδίσητε καὶ τοῦ μικροῦ κερδοσκόπου τὸ μικρὸν συμφέρον, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσητε τοῦ μεγάλου κερδοσκόπου τὰ μεγάλα συμφέροντα. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον δὲν εἶναι δεκτὸν, καὶ μάτην ἠγωνίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν πολλῶν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὸ Νομοσχέδιον αὐτό. Νομίζω, ὅτι σκέψις ἐπιπόλαιος καὶ σκέψις μονομερὴς τὸ ὑπηγόρευσε. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκρουσθῇ.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Συστηματικῶς, κύριοι, οἱ ὁμιλοῦντες ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁσάκις προτείνεται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως μέτρον τι οἰκονομικὸν, πειρῶνται νὰ παραστήσωσιν αὐτὸ συνταυτιζόμενον πρὸς τραπεζικὰ συμφέροντα. Ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ οὐδὲν ἔχουσιν αἱ Τράπεζαι τὸ συμφέρον· διότι, ὡς παρέστησα, ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας δὲν ἔχει ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἐξαργυρώνῃ τὰ γραμμάτια αὐτῆς, εὐθὺς ὡς παρουσιάζωνται, ἑπομένως δὲν δύναται τὸ μέτρον τοῦτο οὔτε νὰ τὴν ὠφελήσῃ, οὔτε νὰ τὴν βλάψῃ. Ἀλλὰ περὶ Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας προκειμένου, τί δικαίωμα ἔχει ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ λέγῃ, ὅτι ἐνδιαφέρεται ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ αὐτῆς; Τὴν σύμβασιν περὶ συστάσεως τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης δὲν τὴν παρελάβομεν ἡμεῖς παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως; Ἡμεῖς ἐλέγομεν, ὅτι εἶναι ἐπιβλαβὴς πρᾶξις, ἡμεῖς ἀντετάχθημεν καὶ εἴπομεν, ὅτι μικρὰ Κράτη, ὅπως εἶναι ἡ Ἑλλὰς, δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχωσι τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν, καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψωμεν τὸ προνόμιον, καὶ ἐπολεμήσαμεν τὸ προνόμιον, ἀλλὰ δὲν ἐπεκρατήσαμεν. Κατόπιν ἡ Κυβέρνησις, ἡ τότε ἐπικρατήσασα, καὶ τῆς ὁποίας οἱ φίλοι σήμερον λέγουσιν, ὅτι χάριν τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας προτείνομεν τὸ Νομοσχέδιον, τῇ ἔδωκε τὸ προνόμιον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ σχεδὸν ἄνευ ἀνταλλάγματος. Ἡμεῖς, κύριοι, καίτοι εὕρομεν τὴν σύμβασιν κατηρτισμένην, προσηνέχθημεν οὕτως, ὥστε ἠναγκάσαμεν τὴν Τράπεζαν νὰ παραιτηθῇ τοῦ προνομίου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· εἴπομεν πρὸς αὐτὴν, ὅτι, ἂν τὸ ἀπήτουν, θὰ ὑπεβάλλωμεν τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἐκληροδότησαν ἡμῖν οἱ προκάτοχοι, ἀλλὰ θὰ τὴν ὑπεβάλλωμεν μόνον, ἵνα καταψηφισθῇ. Προσθέτω μάλιστα, ὅτι ἡ συμφωνία, τὴν ὁποίαν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις εἶχε συνάψει πρὸς τὴν Τράπεζαν, περιεῖχε καὶ διάταξιν, καθ’ ἣν διὰ Διατάγματος θὰ ἐκυροῦτο ἡ σύμβασις καὶ οὐχὶ διὰ Νόμου. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἡ νῦν ἀντιπολίτευσις εἶχε καταχωρίσει ἐν τῇ συμβάσει, ὡς ἄκυρον καὶ μηδὲν χορηγοῦσαν δικαίωμα· ἡ δὲ νῦν ἀντιπολίτευσις μετὰ τὰ τοιαῦτα αὐτῆς προηγούμενα ἔρχεται λέγουσα, ὅτι ἡμεῖς ἐνεργοῦμεν ὑπὲρ τῆς Τραπέζης! Εἴχομεν, ὡς ἐκ πράξεων τῆς νῦν ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε ἦτο ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, δέσμευσίν τινα, ἵνα παραχωρήσωμεν τῇ Τραπέζῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ἀπηλλάξαμεν τὴν Πολιτείαν ἀπὸ τοῦ δεσμοῦ· καὶ ὅμως ὑμεῖς λέγετε, ὅτι, ἐνεργοῦντες ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Τραπέζης, ὑποβάλλομεν τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, πλὴν τοῦ συμφέροντος τῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσε, διὰ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ κατὰ τῶν κυβερνητικῶν μέτρων ἐπιθέσει αὐτῆς, εἶπεν, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς κερδοσκοπίας ἐπὶ τῶν χαλκίνων νομισμάτων εἶναι συμφέρον νόμιμον. Εἶναι πρωτάκουστος ἡ ἰδέα, τουλάχιστον παρ’ Ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους προφερομένη· εἶναι πρωτάκουστον, ὅτι νόμιμον συμφέρον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Μόνον ὁ παράγων ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτῇ ἀντάλλαγμα, εἴτε τὸ παραχθὲν εἶναι πρᾶγμα, εἴτε εἶναι χρησιμοποίησις πράγματος, εἴτε εἶναι ὑπηρεσία οἱαδήποτε· ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος χωρὶς νὰ παράγῃ, ἀπαιτεῖ ἀντάλλαγμα, εἶναι λυμεὼν τῆς κοινωνίας καὶ εἶναι ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ πατάξωμεν. Ὑπάρχει παραγωγὴ προϊόντων τῆς ἐργασίας, ἀλλὰ παραγωγὴ εἶναι καὶ ἡ διὰ τῆς μεταφορᾶς χρησιμοποίησις τοῦ προϊόντος, παραγωγὴ εἶναι καὶ πᾶσα προσφερομένη χρήσιμος ὑπηρεσία. Ἀλλὰ τίνα ἔχει χρησιμότητα ἡ ἐργασία τοῦ μετερχομένου τὴν κερδοσκοπίαν, ἣν ἀνέπτυξα; Οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν προσφέρει εἰς οὐδένα, ἐπάγεται ὅμως ἐπὶ ἑκάστης πράξεως βλάβην πλέον τῶν 10% εἰς τὴν Πολιτείαν. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Τσουμέρκων σᾶς εἶπε ποίαν ἄλλην ἐπάγεται ζημίαν τὸ μέτρον τοῦτο, ὅτι ἀναγκάζονται οἱ κάτοικοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν νὰ ὑφίστανται τὴν ζημίαν ἐκ τοῦ χαλκοῦ, διότι οἱ Ταμίαι, ἔχοντες μόνον χαλκὸν, τοῖς προβάλλουσι τὸ δίλημμα ἢ νὰ δεχθῶσιν αὐτὸν ἢ νὰ πληρωθῶσι βραδύτερον. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Τσουμέρκων ἐζήτησεν, ἵνα ἀναβληθῇ ἡ περὶ τοῦ θέματος συζήτησις, ὅπως ἐξευρεθῇ μέσον, ἵνα ἡ κοινωνία τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων μὴ ὑφίσταται τοιαύτην ζημίαν. Ὁ τρόπος εἶναι ὁ ἐν τῷ προτεινομένῳ Νομοσχεδίῳ ἀναγραφόμενος, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτής, πληροφορηθεὶς ἤδη τοὺς ὑπαγορεύσαντας τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ λόγους, δὲν ἐπιθυμεῖ, ὅπως διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ παραταθῇ ἡ ὑφισταμένη κατάστασις. Ἡ κερδοσκοπία, κύριοι, εἶναι θεμιτή, ὅταν τὸ ἐπιδιωκόμενον κέρδος ἦναι νόμιμον καὶ τίμιον, τὸ δὲ κέρδος τὸ ἤδη πραγματοποιούμενον διὰ τῆς ἐμπορίας τῶν χαλκίνων νομισμάτων οὔτε νόμιμον εἶναι, οὔτε τίμιον, καὶ πρόκειται διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ν’ ἀπαγορευθῇ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας εἰς τὰ πράγματα, ἂς ὑποστηρίξῃ τοιαῦτα κέρδη· ἡμεῖς θέλομεν πάντοτε τὰ πολεμήσει, καὶ οὐδέποτε θέλομεν ὑποστηρίξει ἰδέας, ὁποίας ἠκούσαμεν παρ’ αὐτοῦ ἐξενεχθείσας. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἴδῃ τοιαύτας ἰδέας ἐπικρατούσας, ἂς καλέσῃ τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν ἐξ Αἰγιαλείας εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ὡς μόνον κατάλληλον, ἵνα τὰς ὑπηρετήσῃ. Εἶπε προσέτι ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ὅτι θέλει ὑποστῆ ζημίαν καὶ ὁ λαός, διότι τὰ χάλκινα νομίσματα, ψηφιζομένου τοῦ Νομοσχεδίου, θέλουσι κυκλοφορεῖ παρ’ αὐτῷ ἀναγκαστικῶς, ἀφοῦ δὲν θὰ δύνηται νὰ δίδῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ποσὸν ἀνώτερον τῶν 5 δραχμῶν. Τοῦτο θὰ εἶχεν οὕτως, ἂν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ῥίψῃ εἰς τὴν κυκλοφορίαν οἱονδήποτε ποσὸν χαλκίνων νομισμάτων· ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις διατελῇ ὑπὸ περιορισμοὺς ὡς πρὸς τὴν ἔκδοσιν χαλκίνων νομισμάτων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἀνεκάλυψεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας; Τὸ ποσὸν τῶν 4 δραχμῶν ἀνὰ ἕκαστον ἄτομον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεγνωρίσθη καὶ ἀλλαχοῦ, ὡς ἀνταποκρινόμενον κατὰ μέσον ὅρον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κυκλοφορίας τοῦ συμπληρωματικοῦ νομίσματος. Τὰ δὲ πράγματα τί μαρτυροῦσιν; ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι ἐπαρκές. Εἴχομεν τὸν ὅρον τῶν 2 δραχμῶν ἀνὰ ἕκαστον ἄτομον καὶ ἐψηφίσαμεν τὴν αὔξησιν εἰς 3 δραχμὰς, ὅλοι δὲ γνωρίζετε, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη αὕτη διὰ λόγον ταμιευτικὸν, ἀλλὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας· καὶ ἀφοῦ ἐψηφίσθη ἡ αὔξησις αὕτη εἰς 3 δραχμὰς, πάλιν ἐπῆλθεν ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως εἰς 4 δραχμάς. Ὅταν αἱ αὐξήσεις αὗται, τὰς ὁποίας ἀπεφασίσαμεν κατόπιν τῆς ἀποκτηθείσης πείρας, δὲν ἐπήνεγκον ζημίας εἰς τὸν λαὸν, ποῖον κίνδυνον διατρέχομεν ἤδη νὰ ἴδωμεν τὸν λαὸν ζημιούμενον, ἀφοῦ τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν μένει τὸ αὐτὸ, ἀπαγορεύεται δὲ μόνον κερδοσκοπία, ἥτις προσφάτως μόνον ἀνεπτύχθη; Ἐὰν τὸ ποσὸν τῶν χαλκίνων νομισμάτων ἦτο ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τοῦ χρησίμου εἰς κυκλοφορίαν, ἠδύνατο νὰ συμβῇ ζημία εἰς τοὺς κατέχοντας, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν εἶναι ἀνώτερον, ἀλλὰ τοὐναντίον τὸ χάλκινον νόμισμα εἶναι περιζήτητον χάριν τῆς εὐκολίας τῶν μικρῶν συναλλαγῶν, οὐδεμίαν ζημίαν δύναται νὰ ὑποστῇ ὁ λαὸς ἐκ τῆς ἀπαγορεύσεως ἀθεμίτου κερδοσκοπίας. Εὐθὺς ὡς δὲν πρόκειται περὶ ζημίας τοῦ λαοῦ καὶ περὶ κέρδους οὐδεμιᾶς Τραπέζης, ἀλλὰ πρόκειται μόνον νὰ μὴ ὑποστῇ ζημίαν τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, δὲν ἐννοῶ ποῦ στηρίζονται οἱ ζητοῦντες, ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ Νομοσχέδιον.

§59Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτὴς δὲν εὐηρεστήθη, ἐν τῇ πρὸ μικροῦ ὁμιλίᾳ του, νὰ λάβῃ ὑπὸ τὴν προστασίαν του καὶ τὰς νέας Ἐπαρχίας, ἵνα φωτίσῃ τὴν Βουλὴν διὰ τῆς πείρας καὶ τῶν γνώσεών του περὶ τῶν ἐν αὐταῖς συμβαινόντων, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ νομισματικὸν σύστημα, ἀφοῦ τοὐναντίον ἐθεώρησεν αὐτὰς, ὡς δικαίως ἀπειλουμένας ὑπὸ τοῦ Νομοσχεδίου, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν εἶναι οἱ τὴν Κυβέρνησιν ὑποστηρίζοντες, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος τὴν Βουλὴν ζητήματος. Ἡ Βουλὴ, πιστεύω, ἐνθυμεῖται, ὅτι τὸν Ὀκτώβριον μῆνα τοῦ παρελθόντος ἔτους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπερώτησιν, σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο· καὶ εἶπον τότε, ὅτι, ἐνῷ ὅλοι οἱ Ἕλληνες, κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, ὀφείλουσι νὰ συνεισφέρωσιν ἐξ ἴσου καὶ ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἀναλόγως τῆς περιουσίας των, οἱ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις φορολογούμενοι πληρώνουσι 12% περίπου πλέον τῶν ἐν ταῖς παλαιαῖς Ἐπαρχίαις, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τότε νὰ λάβῃ πρόνοιάν τινα περὶ ἐξισώσεως φορολογικῆς· ἀλλὰ δὲν ἠξιώθην οὔτε ἀπαντήσεως. Καὶ εἰς μεταγενεστέραν συνεδρίασιν ὑπέμνησα τὴν ἐπερώτησίν μου, ἀλλὰ καὶ τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐσιώπησεν, ὡς μὴ ὤφειλεν. Ἐὰν ἐγκαίρως ἐλαμβάνετο πρόνοιά τις, θὰ προελαμβάνοντο αἱ δυσάρεστοι συνέπειαι. Εἰς τὰς ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις συναλλαγὰς ὑπάρχει, κύριοι, μεγάλη ἀνωμαλία, φυσικὴ ἄλλως τε, ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης μεταπολιτεύσεως. Μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ κατοχὴν, οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων ἀντήλλαξαν τὰ τουρκικὰ ἢ ἄλλα ξένα νομίσματά των διὰ γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὡς ἐκ τούτου ὑπέστησαν ἀπώλειάν τινα διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν ἐκείνην. Ἐνεκαθιδρύθη κατόπιν ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας· δευτέρα ἀπώλεια, διότι εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀνταλλάξωσι τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διὰ τῶν τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας. Λόγῳ τῆς ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τῶν δύω Τραπεζῶν, ὡς γινώσκετε πάντες, ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας καὶ τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Οἱ φορολογούμενοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ὑπόχρεοι ὄντες νὰ πληρώνωσιν εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα εἴτε διὰ μεταλλικοῦ, εἴτε διὰ γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, πληρώνουσιν, ἐκτὸς τῶν νενομοθετημένων φόρων, καὶ τὴν διαφοράν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὰ γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας ἢ πρὸς τὸ μεταλλικόν. Ἡ ὑπάρχουσα ὅμως διάταξις ἐν ἄρθρῳ 11 τοῦ Νόμου περὶ νομισματικοῦ συστήματος, καθ’ ἣν ἄνευ περιορισμοῦ ἐπετρέπετο ἡ διὰ χαλκίνων νομισμάτων πληρωμὴ εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα, ἀνεκούφιζε τοὺς φορολογουμένους, οἵτινες ἠδύναντο νὰ εὕρωσι χάλκινα νομίσματα διὰ μικροτέρων θυσιῶν, διότι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν χαλκίνων νομισμάτων καὶ τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας ἢ τοῦ ἀργύρου καὶ τοῦ χρυσοῦ εἶναι μικροτέρα, ἴσως κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἤδη διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου Νομοσχεδίου τί πρόκειται νὰ γείνῃ; Πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῇ καὶ ἡ ἀνακούφισις αὕτη· καὶ ἑπομένως ὁ φορολογούμενος, ὅστις ἔχει νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ποσὸν ἄνω τῶν 5 δραχμῶν, εἴτε περὶ 6 δραχμῶν πρόκειται, εἴτε περὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συμπληρώνῃ τὴν τὴν διαφοράν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν πέντε μόνον δραχμῶν χαλκονομισμάτων, δι’ ἀργύρου ἢ χρυσοῦ ἢ γραμματίων τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι οὕτως ἐπιβαρύνεται μὲ μεγαλειτέραν πληρωμὴν, ἤτοι κατὰ δέκα πέντε τοῖς ἑκατὸν, ἅτινα θὰ πληρώσῃ κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμὴν πρὸς ἀνταλλαγὴν τῶν νομισμάτων. Ἐννοῶ τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς θέλει νὰ προλάβῃ τὴν κερδοσκοπίαν· καὶ δὲν ἀνῆλθον ἐγὼ βεβαίως εἰς τὸ βῆμα, ὅπως συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς κερδοσκοπίας· ἀλλὰ Δημόσιον καὶ Πολίτης εἶναι στενῶς συνδεδεμένα· ὡς δὲ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κερδοσκοπίαν νὰ ἀφίνηται ἐλευθέρα, ὅπως ἀφαιρῇ τὸ χρῆμα ἀπὸ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, οὕτω δὲν πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταπιέζῃ τὸν φορολογούμενον πολίτην, ὅντινα ἐπίσης ἐκπροσωπεῖ καὶ ὀφείλει νὰ προστατεύῃ. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔφερε ταὐτοχρόνως Νόμον τινὰ, δυνάμενον νὰ προλάβῃ μὲν τὰς ζημίας τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἀλλὰ καὶ νὰ προστατεύσῃ τοὺς φορολογουμένους, αὐτὸ τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ ἐρχομένη μονομερῶς διὰ τοῦ Νομοσχεδίου της νὰ διαιωνίσῃ καὶ μονιμοποιήσῃ τὴν ἀνισότητα τῆς φορολογίας, καθ’ ἣν μάλιστα ἐποχὴν οἱ φόροι σπουδαίως ηὐξήθησαν, τοῦτο θεωρῶ λίαν ἐπιβλαβὲς καὶ καταπιεστικόν. Νομίζω ὅτι πρέπει, πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς ὁριστικήν τινα ἀπόφασιν, νὰ σκεφθῶμεν καλῶς. Ὅτε δὲ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς προέτεινε τὴν ἀναβολὴν τῆς πρώτης συζητήσεως, εὗρον τὴν πρότασίν του ὀρθὴν, διότι εἴτε περὶ ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἴτε περὶ ἄλλων ἐπίσης σπουδαίων ζητημάτων πρόκειται, ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ σπεύδῃ. Πολλὰ τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς δὲν ἔλαβον ἔτι τὸ Νομοσχέδιον, δὲν τὸ ἀνέγνωσαν, δὲν τὸ ἐμελέτησαν.

§60ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρώτη ἀνάγνωσις εἶναι.

§61ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως λέγει, πρώτη ἀνάγνωσις εἶναι· ἀλλ’ ὑπάρχουσι πολλοὶ οἱ φρονοῦντες, ἐν οἷς καὶ ἐγὼ, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν πρέπει νὰ γίνηται ἡ εὐρυτέρα συζήτησις, διὰ νὰ ἐκτίθηνται αἱ ἀντίθετοι ἰδέαι, ἐπέρχωνται δὲ αἱ δέουσαι βελτιώσεις· τοῦτο ἀπεδείχθη ἐπαρκῶς καὶ εἰς τὴν ἐπ’ ἐσχάτων γενομένην πρώτην συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν οἴνων. Ἡ Κυβέρνησις εἶχε καιρὸν νὰ φέρῃ τὸ Νομοσχέδιον πρὸ τῶν διακοπῶν· ἀλλὰ τὸ ἔφερεν ἤδη, καὶ ἦλθεν ἐξαίφνης μὲ ὅλα αὑτῆς τὰ ἐπιχειρήματα νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην της. Ἐν τούτοις, οἱ ἐναντία φρονοῦντες ἔρχονται ἀπαράσκευοι. Ἐγὼ αὐτὸς ἦλθον μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ σήμερον ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ εἶδον μὲ θλῖψίν μου αἰφνιδίως μεταβεβλημένην τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἣν δυστυχῶς τὸ Προεδρεῖον δὲν διατάσσει νὰ διανέμηται ἐγκαίρως· καὶ εἶδον, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς ὅλως ἄλλα θέματα συζητήσεως. Διὰ τοῦτο τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Τσουμέρκων εὑρίσκω ὀρθήν. Προκειμένου περὶ Νομοσχεδίου οὕτω σπουδαίου, δὲν πρέπει ἕνεκα τῆς ἀνωμαλίας, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα, νὰ σπεύσωμεν τόσον, διότι τὰ ἐκ τῆς σπουδῆς ὀλίγων ὡρῶν κέρδη εἶναι πολὺ μικρότερα τῶν βεβαίων καὶ μεγάλων ζημιῶν τῶν φορολογουμένων· ἀλλὰ πρέπει νὰ μᾶς δοθῇ καιρὸς νὰ ἐννοήσωμεν περὶ τίνος ἀκριβῶς πρόκειται. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ἀπὸ τοῦδε δὲ δηλῶ, ὅτι, ἐνόσῳ δὲν λαμβάνονται παραλλήλως τῆς προνοίας ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου Ταμείου καὶ μέτρα διὰ τὰ συμφέροντα τῶν φορολογουμένων, ἔσομαι ἐναντίος τοῦ Νομοσχεδίου. Παρετηρήθη καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μὴ συμβουλευομένη τοὺς εἰδήμονας πρὸς παρασκευὴν τῶν Νομοσχεδίων, ὑποβάλλει Νομοσχέδια ἄωρα λίαν· ἐνῷ, κατ’ ἐμὲ, ἔπρεπε νὰ συμβουλεύηται ἐκείνους, οἵτινες ἠδύναντο νὰ δώσωσι χρησίμους πληροφορίας. Διὰ τὸ ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον φαίνεται, ὅτι συνεβουλεύθη μόνον τοὺς Ταμίας καὶ τοὺς Τραπεζίτας.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅλους τοὺς οἰκονομολόγους τῆς Εὐρώπης.

§63ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἀρκοῦσι, διότι τότε οἱ βουλευταὶ θὰ ἦναι περιττοὶ, καὶ λυποῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντιστρατεύεται εἰς τόσον εὔλογον, κατ’ ἐμὲ, πρότασιν ἀναβολῆς. Ἐὰν τὰ ἐπιχειρήματά σας ἦναι ἰσχυρὰ, τί φοβεῖσθε τὴν ἀναβολήν; Ἐὰν ἦναι σήμερον, θὰ ἦναι καὶ αὔριον.

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὴν προοδεύουσαν βλάβην.

§65ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάλογος μὲ τὴν ἀπειλουμένην τῶν πολιτῶν βλάβην. Ἐὰν ἡττηθῶσιν οἱ ἐναντία φρονοῦντες καὶ ὑπέρμαχοι τῆς ἀναβολῆς σήμερον, ἡ ἧττα αὐτῶν ἔσεται οἰκτροτέρα. Ἀλλὰ δώσατε ἡμῖν καιρὸν νὰ σᾶς ἐννοήσωμεν. Καὶ ἐγὼ ἀκόμη, ἐὰν μετὰ βάσανον εὕρω τὰ ἐπιχειρήματά σας ἰσχυρὰ, θὰ σᾶς δώσω τὴν ψῆφόν μου· ἀλλ’ ἕως τώρα ἀσθενῶς ὑποστηρίζετε τὸ Νομοσχέδιόν σας. (Παραδίδει εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν πρότασίν του, ἔχουσαν οὕτω: «Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ Νόμου ΣΔʹ τοῦ 1867 περὶ νομισματικοῦ συστήματος ἀναβάλλεται διὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν».

§66Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, δι’ ἧς συνώδευσε τὸ Νομοσχέδιον, ἐξήγησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἰσήγαγεν αὐτό, πρῶτον, διὰ νὰ ἄρῃ δυσχερείας, αἵτινες λαμβάνουσι χώραν πρό τινος εἰς τὰς συναλλαγὰς ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ, καὶ δεύτερον, διὰ νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς διαχειριστὰς τῶν δημοσίων χρημάτων νὰ λαμβάνωσι χάλκινα νομίσματα καὶ πληρώνωσι χάλκινα νομίσματα. Οἱ λόγοι οὗτοι μοὶ ἐφάνησαν—διότι πρὸ μικροῦ ἀνέγνων τὸ Νομοσχέδιον—ὅτι δὲν ἐφάπτονται τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἀλλὰ ἐπροτάθησαν παρὰ τῶν Ὑπουργῶν, διὰ νὰ τακτοποιήσωσι μερικὰς ἀνωμαλίας, αἵτινες συμβαίνουσι εἰς τὴν ἀγορὰν ἢ εἰς τὰς συναλλαγάς. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν σᾶς προέβαλε τοὺς λόγους τούτους πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ Νομοσχεδίου, ἀλλὰ σᾶς εἶπεν ὅτι ὑπηγόρευσαν αὐτὸ λόγοι ὑπὲρ τῶν δημοσίων συμφερόντων, ὅτι δὲν προέτεινεν αὐτὸ διὰ νὰ ἀπαλλάξῃ τὰς συναλλαγὰς τῶν μικρῶν ἀνωμαλιῶν διὰ τῆς πληρωμῆς διὰ χαλκίνων νομισμάτων καὶ ἀπὸ τὰς δυσχερείας, αἵτινες ἀπαντῶνται εἰς τὰς συναλλαγὰς, ἀλλὰ διὰ νὰ πατάξῃ τὴν κερδοσκοπίαν, ἥτις λαμβάνει χώραν ἕνεκα τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Φαίνεται, ὅτι οἱ δύω Ὑπουργοὶ εὑρίσκονται εἰς πλήρη ἀντίφασιν, ἢ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔκρινε τὰ πράγματα, ὡς ἔκρινεν αὐτὰ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ παταχθῇ ἡ κερδοσκοπία καὶ νὰ προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἤθελον συνταχθῆ ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτοῦ· ἀλλὰ δυστυχῶς οὔτε ἡ κερδοσκοπία πατάσσεται, οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου προστατεύονται, διότι οὐδεμία ὑφίσταται ζημία ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοῦ μέτρου τούτου. Συνειθίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ παριστάνῃ κινδύνους καὶ σχέδια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζεται νὰ καταπολεμήσῃ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου. Διὰ τοῦτο σᾶς εἶπεν, ὅτι προέβαλε τὸ Νομοσχέδιον, διὰ νὰ ἀπαλλάξῃ τῶν ζημιῶν τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, τοῦ ὁποίου τὰ χρήματα διαρπάζονται ὑπὸ τῆς κερδοσκοπίας. Σᾶς ἔφερεν ὡς παράδειγμα ἄνθρωπον, ἔχοντα ἐν Θεσσαλίᾳ ἢ ἐν Ἠπείρῳ 1,000 δραχμὰς, καὶ σᾶς παρέστησεν, ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ ἀνταλλάξῃ διὰ χαλκίνων νομισμάτων αὐτὰς εἰς Ἀθήνας ἢ μεταφέρων ἢ ἀποστέλλων, καὶ θέλει πορισθῆ δι’ αὐτῶν 1100 δραχμὰς, ἑπομένως θέλει ἐπανέλθει εἰς τὴν Θεσσαλίαν μὲ 1,100 δραχμὰς ἀντὶ 1000.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπα τοῦτο. Ἡ πρᾶξις δὲν γίνεται οὕτως· ὁ ἔχων 1000 δραχμὰς, ταύτας στέλλων ἐνταῦθα, ἀποκτᾷ 1100 εἰς χαλκὸν, καὶ τοῦτον ἀποστέλλει εἰς Θεσσαλίαν, καὶ ἐπαναλαμβάνει τὴν πρᾶξιν δεκάκις ἐντὸς τοῦ μηνός.

§68Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν ὁ ἔχων 1000 δραχμὰς εἰς γραμμάτια 1000 δραχμῶν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἀποστέλλει ἐδῶ εἰς Ἀθήνας καὶ ἀγοράζει χάλκινα νομίσματα 1100, αὐτὰ μεταφέρει πάλιν εἰς Θεσσαλίαν καὶ τὰ δίδει, καὶ ἐντεῦθεν κερδοσκοπεῖ καὶ λαμβάνει ἀντὶ 1000 δραχμῶν 1100;

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§70Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀγοράζων γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης 1100 δραχ. καὶ ἀνταλλάσσων αὐτὰ διὰ χαλκίνων νομισμάτων ἔχει ἀνάγκην νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ Ταμεῖον, διὰ νὰ ἐκποιήσῃ αὐτά; Ἀγοράζει γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἀνταλλάσσει αὐτὰ διὰ χρυσοῦ, τὸν ἀποστέλλει εἰς Ἀθήνας, ἀγοράζει ἐκ νέου γραμμάτια καὶ...

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῦ θὰ τὰ πωλήσῃς τὰ χάλκινα νομίσματα; Ὑποτίθεται, ὅτι μεταφέρεις τὸν χαλκὸν τῶν 1100 δραχμῶν, καὶ ὅτι θέλεις εὕρει τὸν ἀγοραστὴν, ὅστις θὰ σοὶ δώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια 1,100 δραχμῶν· τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ ἐν τῇ πράξει, διότι τὸ Ταμεῖον εἶναι ἐκεῖ καὶ τὰ ἐμβάζεις. Εὐθὺς ὡς τὸ Ταμεῖον κλεισθῇ, οὐδεὶς θέλει δεχθῆ τὸν χαλκὸν ἀντὶ ἰσοτίμου εἰς γραμμάτια τῆς Ἠπειροθεσσαλίας.

§72Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Γινώσκετε, ὅτι μέσον συναλλαγῆς εἶναι ὁ ἄργυρος, ὁ χρυσὸς καὶ ὁ χαλκός· ἐὰν τὰ χάλκινα νομίσματα εἰσὶ μέσα συναλλαγῆς, εἶναι δύσκολον νὰ...

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσῃ τις ἄργυρον καὶ νὰ πάρῃ χαλκόν.

§74Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ κερδοσκοπία, τὴν ὁποίαν ζητεῖς νὰ πατάξῃς, αὐτὴ δὲν πατάσσεται διὰ τοῦ Νομοσχεδίου. Ἀλλὰ σᾶς προσθέτουν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον σκοπεῖ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ἀλλ’ ἐάν τις ἀποκτήσῃ γραμμάτια 1100 ἢ 1000 δραχμῶν καὶ πληρώσῃ αὐτὰ εἰς τὸ Ταμεῖον, νομίζετε, ὅτι ζημειοῦται τὸ Ταμεῖον; Τὸ Ταμεῖον Βώλου κάμνει ἀποστολὰς εἰς Ἀθήνας χρημάτων, καὶ δύναται νὰ τὰ ἀποστείλῃ· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, καὶ τοὺς πιστωτὰς τοῦ Δημοσίου δύναται δι’ αὐτοῦ τοῦ χαλκίνου νομίσματος νὰ πληρώσῃ ἄνευ ζημίας τοῦ Δημοσίου. Τὸ Δημόσιον Ταμεῖον λοιπὸν δὲν ὑφίστατο οὐδεμίαν ζημίαν, πρὶν εἰσαχθῇ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ψηφισθῇ· διότι, ἂν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐν Θεσσαλλίᾳ, ἢ ἐν Λαρίσσῃ, ἢ ἀλλαχοῦ τῆς Θεσσαλίας, ἐγίνοντο πληρωμαὶ εἰς χάλκινα νομίσματα, καὶ εἰσήγοντο εἰς αὐτὸ 1100 δραχμαὶ, αὐτὰς ἤθελε τὰς μεταχειρισθῇ ἢ εἰς πληρωμὰς, ἢ θὰ τὰς ἀπέστελλεν εἰς Ἀθήνας ἢ εἰς τι ἄλλο Ταμεῖον τοῦ Κράτους, διὰ νὰ διατίθενται εἰς τὴν ἀξίαν, εἰς τὴν ὁποίαν διατίθενται καὶ εἰς τὰς ἄλλας Ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὔτε σκοπὸς νὰ παταχθῇ κερδοσκοπία, οὔτε σκοπὸς νὰ προστατευθῶσι συμφέροντα τοῦ Δημοσίου Ταμείου, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν, οὐδ’ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ δημόσια ἔσοδα καὶ ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως ταύτης ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους. Ἐνθυμοῦνται τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ παρουσιάζονται, ὅτι ζητοῦσι νὰ τὸν σώσωσιν, ὅταν πρόκηται νὰ δικαιολογήσωσι τὸ Νομοσχέδιον περὶ χαλκίνων νομισμάτων· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ περιορισμοῦ τῶν ματαίων καὶ περιττῶν ἐξόδων, περὶ περιορισμοῦ τῆς σπατάλης, τότε δὲν ἐνθυμοῦνται τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀλλὰ λέγουσιν εἰς αὐτόν: ἐλθὲ νὰ πληρώσῃς 16 ἑκατομμύρια φόρους. Διατί λοιπὸν εἰσήχθη τὸ Νομοσχέδιον, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ παταχθῇ κερδοσκοπία δι’ αὐτοῦ, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῶσι συμφέροντα τοῦ Ταμείου; Διατί εἰσήχθη; Εἰσήχθη, διὰ νὰ περιορισθῶσι τὰ μέσα τῆς συναλλαγῆς, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐν χρήσει ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἂν μέχρι τοῦδε ἐχρησίμευον εἰς τὰς συναλλαγὰς ἐν Θεσσαλίᾳ τὰ χάλκινα νομίσματα καὶ τ’ ἀργυρᾶ ὡς καὶ τὰ Τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅταν ἀφαιρέσητε τὰ χάλκινα νομίσματα, τότε γίνεται μεγαλειτέρα χρῆσις τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ εἰσήχθη καὶ δι’ ἄλλον λόγον· διότι, ἂν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐπιψηφισθῇ, οἱ κερδοσκόποι δύνανται νὰ κερδοσκοπῶσιν ἐπὶ τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης διὰ τῶν χαλκίνων νομισμάτων. Καὶ δὲν ἀντιτείνω, νὰ παρασχεσθῇ πᾶσα προστασία εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ παντάπασι νὰ συντελῇ τὸ Κράτος εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ ἀναγκαιοτέραν τὴν κυκλοφορίαν περισσοτέρων γραμματίων τῆς Τραπέζης ἀφ’ ὅσα πράγματι ὑπάρχει ἀνάγκη, μόνον διὰ νὰ περιποιήσῃ περισσότερον κέρδος εἰς αὐτήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνθυμήθη καὶ τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν. Εἶχε παρέλθει χρόνος τις, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἠκούομεν ἐγκλήσεις κατὰ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως· ἀλλὰ σήμερον, δοθείσης εὐκαιρίας, ἔπρεπε πάλιν νὰ καταγγείλωσιν αὐτὴν, ὡς προτείνασαν τὸν Νόμον, ὁ ὁποῖος ἔδωκε τὸ προνόμοιον εἰς τοὺς ἐκδότας τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, ἵνα συστήσωσι Τράπεζαν ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς ἐκτάκτους ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ὅμως εἶχε πλάσει ἡ προκάτοχος αὐτῆς Κυβέρνησις. Ἡ προκάτοχος αὐτῆς Κυβέρνησις ἐκήρυξεν ἐν τῷ Κράτει τὴν ἐπιστρατείαν, χωρὶς νὰ λάβῃ οὐδεμίαν πρόνοιαν περὶ τῶν ἀναγκαίων χρηματικῶν μέσων πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιστρατείας. Καὶ ὅταν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀπεσύρθη τῶν πραγμάτων, ἡ διάδοχος αὐτῆς, ἀναλαβοῦσα νὰ ἐφαρμώσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, εἶχεν ἀνάγκην πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσπορισθῇ διὰ μόνων τῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείων πρὸς τὴν Ἐθνικὴν καὶ Ἰονικὴν Τράπεζαν. Ἐντεῦθεν ἠναγκάσθη νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν διάκρισιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρεῖχον εἰς αὐτὴν πρὸς τοῦτο τὴν συνδρομήν των. Ἂς μὴ λησμονῶμεν τὰς ἰδίας ἡμῶν πράξεις. Πολὺς ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ λόγος περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐγένετο ἡ ἐπιστράτευσις. Δὲν ζητῶ νὰ ἐπαναφέρω τὰς γνώμας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν κατὰ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης κατ’ οὐσίαν, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ τῶν γνωμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠπόρουν καὶ ἐξανίσταντο πῶς ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατείας, χωρὶς νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν χρηματικῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἀπῃτοῦντο διὰ νὰ καταστήσωσιν ἐκτελέσιμον τὴν ἐπιστρατείαν. Ἕνεκα τούτου εὑρέθη εἰς τὴν ἀμηχανίαν αὐτὴν ἡ διάδοχος Κυβέρνησις. Τὸ Νομοσχέδιον προεβλήθη σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Δὲν ἐγνωρίζομεν ὅμως, ὅτι ἔμελλε νὰ συζητηθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, διότι ἡ ἡμερησία διάταξις, ἥτις τὸ κατέταξεν ὡς δεύτερον, δὲν εἶχε διανεμηθῆ ἀπὸ τῆς χθὲς εἰς τοὺς κκ. Βουλευτὰς, οὐδὲ ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφασίσει ἀπὸ χθὲς νὰ ταχθῇ εἰς τὴν δευτέραν τάξιν.

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπεβλήθη.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα ἐζήτησαν τὸ κατεπεῖγον.

§77Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ σήμερον, ὅτε ἐλάβαμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν δὲν εἴχομεν τὸ κείμενον ἀνὰ χεῖρας. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, δύναται νὰ τὸ πράξῃ· νομίζω ὅμως, ὅτι εὐκταῖον εἶναι νὰ ἀναβληθῇ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις διὰ τὴν αὔριον.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχον, κύριοι, σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου σήμερον, ὅτε πρόκειται ἡ πρώτη ἀνάγνωσις αὐτοῦ. Σκοπὸν εἶχεν καὶ ἔχω νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὅτε θέλω ἐξηγήσει καὶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησα χθὲς πληροφορίας τινὰς ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἴδατε κατὰ ποῖον τρόπον ἀπήντησε. Λαμβάνω δὲ σήμερον τὸν λόγον, μόνον καὶ μόνον διότι αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἐγέννησαν εἰς ἐμὲ ἀμφιβολίας τινὰς καὶ ἀμφιβολίας μεγάλας, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς σᾶς παρέστησεν, ὅτι ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας, καὶ ἐπειδὴ ἐκεῖ αἱ συναλλαγαὶ ἐκτελοῦνται διὰ πραγματικοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος ἢ διὰ γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν μὲ τὸν χρυσὸν, ἐδόθη ἀφορμὴ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀκολούθου κερδοσκοπίας. Οἱ ἔχοντες εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα 1000 δραχμὰς εἰς νομίσματα, ἔρχονται ἐνταῦθα, ἀνταλάσσουν αὐτὰς πρὸς τραπεζικὰ γραμμάτια ἀξίας 1100 δραχμῶν, μὲ τὰ γραμμάτια δὲ ταῦτα ἀγοράζουν χάλκινα νομίσματα ἴσης ἀξίας, μεταφέροντες δὲ αὐτὰ εἰς τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν, ἔνθα ὁ χαλκὸς εἶναι δεκτὸς ὡς καὶ ἐνταῦτα, ἐπὶ τῇ ὀνομαστικῇ αὐτοῦ ἀξίᾳ, καὶ δίδουσι τὰς 1100 δραχμὰς ἀντὶ 1100 δραχμῶν εἰς χρυσὸν, οὕτω δὲ κερδίζουσι 100 δραχμάς. Νομίζει δὲ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀπαγορεύων τὴν εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα παραδοχὴν χαλκίνων νομισμάτων ἐπέκεινα τοῦ ὅρου τῶν 5 δραχμῶν διὰ πᾶσαν πληρωμὴν, θέλει παρεμποδίσει ὁλοτελῶς τὴν κερδοσκοπίαν ταύτην. Ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι τοῦτο δὲν θέλει ἐπιτευχθῆ τόσον εὐκόλως, ἀλλ’ ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νόμου ἡ κερδοσκοπία, ἡ ὁποία γίνεται σήμερον, θέλει ἐξακολουθήσει καὶ πάλιν μὲ τὰς ἰδίας διαστάσεις.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι πρὸς βλάβην τοῦ Ταμείου.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νόμου θὰ εὑρίσκωνται πάλιν κερδοσκόποι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔρχωνται εἰς Ἀθήνας, θὰ ἀνταλάσσουν τὰς 1000 μὲ 1100, θὰ λαμβάνουν χαλκὸν, θὰ τὸν μεταφέρουν ἐκεῖ, καὶ θὰ κερδίζουν πάλιν τὸ 10%.

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖος θὰ τὸν δεχθῇ ἐκεῖ;

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία δὲ θὰ ἦναι ἡ διαφορὰ, καὶ ποίαν δυσκολίαν θὰ ἀπαντοῦν τότε οἱ κερδοσκόποι; Σήμερον ὁ κερδοσκόπος, ὁ ὁποῖος μεταφέρει τὸν χαλκὸν ἐκεῖ, πληρώνων μὲ αὐτὸν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον τὸ χρέος του, κάμνει εὐθὺς τὴν ἀνταλλαγὴν καὶ οὕτω κερδίζει προχείρως τὸ 10% καὶ ζημιώνει βεβαίως τὸ Δημόσιον, διότι, μὴ δυνάμενον τοῦτο νὰ θέσῃ ἐκεῖ εἰς κυκλοφορίαν ὅλα τὰ χάλκινα νομίσματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει, εἶναι ἠναγκασμένον νὰ τὰ μεταφέρῃ ἐνταῦθα καὶ τοιουτοτρόπως ἐπέρχεται ζημία· αὕτη ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐπαναλαμβάνηται εὐκόλως καθ’ ἑκάστην.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· εἶναι πλημμελὴς κύκλος.

§84ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοῦτο εἶσθε ἠπατημένος. Ἡ ἐπιστροφὴ θὰ γίνεται διὰ τοῦ Ταμείου, ὥστε δὲν ἠμποροῦν νὰ τὰ συλλέγουν εὐκόλως καὶ νὰ τὰ στέλλουν ὀπίσω.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀντὶ τῶν 1100 δραχμῶν θὰ λαμβάνῃ 1100 δραχμὰς εἰς μέταλλον ἢ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἠπειροθεσσαλίας· θὰ κάμῃ πληρωμάς· ἑπομένως θὰ οἰκονομήσῃ 1100 δραχμάς. Αὐτὰς τὰς 1100 δραχμὰς θὰ τὰς φέρῃ πάλιν, καὶ οὕτω θὰ γίνηται ὁ πλημμελὴς κύκλος.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὰς φέρουν εἰς τὰς Ἀθήνας.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ ἀγοράσας ἐν Ἀθήναις 1100 δραχμῶν χαλκόν, αὐτός, ἐλθὼν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐὰν δὲν χρεωστῇ αὐτὸς εἰς τὸ Ταμεῖον, θέλει εὕρει τὸν ὀφειλέτην τοῦ Ταμείου, ὅστις ἔχει γραμμάτια τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης καὶ χρεωστεῖ 1100 εἰς τὸ Ταμεῖον· αὐτὸς θέλει τοῦ δώσει 1100, καὶ οὕτως ἐξακολουθεῖ.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐξακολούθησις λείπει.

§90ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ εὕρῃ δεύτερον καὶ τρίτον ὀφειλέτην.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἰδῆτε, ὅτι αὐτὸς ὁ κύκλος, τὸν ὁποῖον δεικνύετε, ὅτι γίνεται μὲ τόσην εὐκολίαν.......

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τώρα ἐφθάσατε εἰς τὴν εὐκολίαν. Θὰ πληρώνῃ μίαν προμήθειαν δι’ ἑκάστην πρᾶξιν, καὶ θὰ τὴν κάμῃ ὅσον ταχέως θέλει, καὶ θέλει τὸ κάμει μέχρι συντελείας τοῦ αἰῶνος.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ χρήματα αὐτὰ εἰσέρχονται σήμερον εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, καὶ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῶν ἐλπίζει ὁ κερδοσκόπος 10%. Ἀλλὰ τὰ χάλκινα νομίσματα δὲν εἶναι ἀνεξάντλητα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε, καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ νὰ μεταφέρωνται χάλκινα νομίσματα ἀπὸ τὰς παλαιὰς εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας, θὰ ἐξαντληθοῦν, καὶ οἱ κερδοσκόποι δὲν θὰ εὑρίσκουν πλέον ὅπως μεταφέρουν· ὅταν ὅμως σωρευθοῦν πολλὰ εἰς τὰ ἐκεῖ Ταμεῖα καὶ ἀπεσταλῶσιν ἐνταῦθα, θέλουν τεθῇ πάλιν εἰς κυκλοφορίαν, ἐξ ἧς δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνηται εἰμὴ βραδέως. Διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου Ταμείου προλαμβάνεται· ἀλλ’ ἐρωτῶ ἡμᾶς τίνι τρόπῳ θὰ προληφθῇ ἡ ζημία τοῦ λαοῦ; Οἱ κερδοσκόποι, οἱ ὁποῖοι θέλουν εὑρίσκει καὶ ἐν τῷ μέλλοντι συμφέρον νὰ μεταφέρουν τὰ χάλκινα νομίσματα εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας, εὑρίσκοντες τὴν θύραν τοῦ Ταμείου κλειστὴν, θὰ βάλωσιν αὐτὰ εἰς κυκλοφορίαν κατὰ τὰς πληρωμὰς εἰς τὸν μικρὸν λαόν. Ὁ ἐργοστασιάρχης, ὁ ὁποῖος π. χ. ἔχει 100 ἢ 200 ἄνδρας ἐργαζομένους εἰς τὸ ἐργοστάσιόν του, ὅταν ἔχῃ μέγα ποσὸν χαλκίνων νομισμάτων, φρονεῖτε, ὅτι δὲν θέλει τοὺς ὑποχρεώσει νὰ τὰ δέχωνται;

§94ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἀναχωρῶν εἰς Θεσσαλίαν λαμβάνω χαλκόν· ἅμα ὑπάγω ἐκεῖ μὲ χιλίας δραχμὰς, λαμβάνω ἀμέσως 10 ἑκατοντάδραχμα τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης. Ἅμα πάρω τὸ χαρτονόμισμα αὐτὸ, διὰ τῆς ἄλλης θύρας θὰ ὑπάγω εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ τὸ ἐξαργυρώσω, καὶ θὰ λάβω ἄργυρον ἢ χρυσόν· δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεγίστη;

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ—καὶ τὴν ἰδέαν μου ταύτην τὴν καθυποβάλλω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Ἀντιπροσώπους τῶν νέων Ἐπαρχιῶν—φρονῶ, ὅτι οἱ κερδοσκόποι καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νόμου τούτου δὲν θὰ λείψουν ἀπὸ τὸ νὰ μεταφέρουν εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας χάλκινα νομίσματα, μὴ εὑρίσκοντες δὲ ἀνοικτὰ τὰ Δημόσια Ταμεῖα, θὰ τὰ διασκορπίζωσιν εἰς τὰ κατώτερα στρώματα καὶ οὕτω θὰ ζημιοῦται τὴν διαφορὰν ταύτην ὁ λαὸς τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ἐνῷ σήμερον, ἀφοῦ εἶναι ἀνοικτὰ τὰ Ταμεῖα, εὑρίσκουν συμφέρον οἱ κερδοσκόποι νὰ τὰ εἰσάγουν εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα, καὶ ἂν γίνεται ζημία τις ἐκ τῆς κερδοσκοπίας ταύτης, τὴν ζημίαν ταύτην τὴν ὑφίσταται τὸ Δημόσιον καὶ ὄχι ὁ μικρὸς λαὸς, εἰς τὸν ὁποῖον ἐν τῷ μέλλοντι θὰ πέσῃ ὁλόκληρος. Ἐῤῥέθησαν ἐν παρόδῳ τινὰ καὶ περὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμέμφθη τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία παρεχώρησε τὸ προνόμιον τῆς συστάσεως καὶ ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὴν Τράπεζαν ταύτην. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὴν σύστασιν τῆς Τραπέζης ἐκείνης μετὰ τοῦ προνομίου τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐπέτρεψεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι τὸ προνόμιον τοῦτο εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπὸ τὴν Προεδρείαν αὐτοῦ Κυβέρνησις εἶχε συνάψει μετ’ αὐτῆς, καὶ ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν κατηγορεῖ, τὸ ἀπέσπασε τότε ἀπὸ τὴν σύμβασιν ἐκείνην καὶ τὸ ἐκράτησε διαθέσιμον, ἐχρησίμευσεν δὲ εἰς τὰς ἀκολούθους δεινὰς καὶ ἐκτάκτους περιστάσεις, ὅπως εὑρεθῇ ἡ προκαταβολὴ τῶν 30,000,000 καὶ διευκολυνθῇ ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ὥστε, ἐὰν ἐγένετο παραχώρησις εἰς νέαν Τράπεζαν, ἡ παραχώρησις αὕτη ἀπεσπάσθη ἀπὸ ἄλλην Τράπεζαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε παραχωρηθῆ ἄνευ ἀνταλλάγματος. Ἀλλὰ προσέθησαν, ὅτι ἡ ὕπαρξις καὶ ἄλλης Τραπέζης, ἐχούσης τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἔφερε τὰς σημερινὰς ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἤθελον ὑπάρχει, ἂν τῷ ὄντι εἴχομεν μίαν καὶ μόνην Τράπεζαν. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι, ἂν προέρχεται ἀνωμαλία, δὲν προέρχεται αὕτη, διότι ὑπάρχουσι δύω Τράπεζαι, ἀλλὰ διότι ἡ Θεσσαλικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὅπως ἔχει ἡ Ἐθνική. Πλὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπάρχει καὶ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ἡ ὁποία ἔχει ὡρισμένην δικαιοδοσίαν εἰς τὴν Ἑπτάννησον, ἔχουσα καὶ αὐτὴ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλ’ ἐπειδὴ, καθ’ ὃν χρόνον παρεχωρήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, παρεχωρήθη καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν, διὰ τοῦτο δὲν ἐπῆλθεν οὐδεμία ἀνωμαλία.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἔχουν τὴν ἀξίαν τοῦ χρυσοῦ· εἶναι πολὺ μικρὰ ἡ διαφορά.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε διατί δὲν πηγαίνουν καὶ ἐκεῖ τὰ χάλκινα νομίσματα;

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι θὰ γείνῃ καὶ τοῦτο.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτετε, ὅτι θὰ γείνῃ;

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν συνέβη, διότι εἶχεν εἰς ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν πολλὰ τραπεζικὰ γραμμάτια· πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν περιωρίσθησαν, καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι, ἂν δὲν ψηφισθῇ ὁ Νόμος οὗτος, θέλομεν ἔχει τὴν αὐτὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἤδη ἐν Ἠπείρῳ καὶ Θεσσαλίᾳ. Μὲ ἐρωτᾶτε διατί δὲν ἐγένετο πρότερον; διότι πρότερον ὑπῆρχον περισσότερα γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ὥστε δὲν ὑπῆρχε διαφορὰ τιμῆς μεταξὺ τοῦ γραμματίου τῆς Ἐθνικῆς καὶ τοῦ γραμματίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης· ἀλλὰ σήμερον τὸ τραπεζικὸν τῆς Ἰονικῆς ἀπέχει τοῦ γραμματίου τῆς Ἐθνικῆς, ὅσον ἀπέχει ὁ χρυσὸς ἀπὸ τὸ γραμμάτιον. Ἐψηφίσθη νέος Νόμος ἐν Ἀγγλίᾳ περὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει εἰς αὐτὰ τὸν περιορισμὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων αὐτῆς.

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι προσωρινά.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόσφατα.....

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ θέλουν ἀναγκάσει τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον ὁριστικώτερον· διότι, ἐνόσῳ ὑπάρχει ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰς τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ ὅπως πρέπει ἡ Ἰόνιος Τράπεζα· λέγω δὲ ταῦτα, διὰ νὰ φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ἂν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διενοήθη νὰ παραχωρήσῃ καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἠδύνατο δὲ πράξῃ τοῦτο ἐπὶ ἀναλόγῳ ἀνταλλάγματι, καλῶς ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη· διότι, καὶ ἂν ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας εἶχεν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ τὰ γραμμάτια αὐτῆς ὑπετιμῶντο ὅπως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, βεβαίως τότε δὲν ἤθελε λαμβάνει χώραν ἡ κερδοσκοπία, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ σκεπτώμεθα περὶ τοιούτων Νομοσχεδίων.

§104Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Οὔτε ὁ κ. Δηλιγιάννης, οὔτε ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀπήντησαν εἰς τὸ μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Πρωθυπουργὲ, τὸ ὁποῖον ἐτόνισεν ἐπιδεικτικῶς. Εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου ἐργάζεται ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, τιμωρῶν τοὺς κερδοσκόπους, διότι τὸ κέρδος πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ παραγωγός. Χθὲς τὸ ἑσπέρας εἰς ἄλλην ὁμιλίαν μου εἶπον, ὅτι πάντοτε τὰ ἔργα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εὑρίσκονται εἰς ἀντίφασιν μὲ τοὺς λόγους του· καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι κακὴ ἡ κερδοσκοπία, καὶ μόνον κέρδος ἀναγνωρίζω τὸ τοῦ παραγωγοῦ. Σεῖς ὅμως, κ. Πρωθυπουργὲ, διὰ Διαταγμάτων ἐπράξετε τὸ ἐναντίον· διότι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐφῃρέθησαν 4–6,000, 000 ἀπὸ τὴν ἀγορὰν τῶν Ἀθηνῶν, διότι ὑπεγράψατε Διάταγμα περὶ πολλαπλασιασμοῦ τῶν μετοχῶν τοῦ Λαυρίου, ἐναντίον μάλιστα τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ ἁρμοδίου Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας, καὶ δι’ αὐτοῦ ὑπεβίβασε τὰς μετοχὰς, καὶ ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ καταστροφὴ εἰς τὴν ἀγοράν.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔσωσα τὴν ἀγοράν. Σεῖς ἐν τῷ θέματι τούτῳ συνηγορεῖτε ὑπὲρ τῶν κερδοσκόπων.

§106ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔρχομαι εἰς ἄλλο· πρὸ δύω καὶ ἐπέκεινα μηνῶν ἔφερα τὴν ἐπερώτησιν, διατί ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν ὑπερτιμᾷ τὴν κατασκευὴν τοῦ δρόμου, κρατοῦσα ταύτην ἀντὶ 25–30,000 φράγκων κέρδος τὸ χιλιόμετρον, εἶναι δὲ ταῦτα 400, ἐξ ὧν γεννᾶται μία ζημία δέκα ἕως δώδεκα ἑκατομμυρίων φράγκων εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην ὑπὲρ τῶν ἱδρυτῶν, ἐνῷ τὴν αὐτὴν στιγμὴν ἐπληροφορήθητε ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῶν Μεταλλουργείων, ὅστις τυγχάνει καὶ φίλος σας, ὅτι ἡ Ἑταιρία αὐτὴ ἐδέχθη δι’ 70,000 δραχμὰς τὸ χιλιόμετρον τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαυρίου, καίτοι ἀνωμαλωτέρου τοῦ ἐδάφους τοῦ τῶν Πατρῶν, ὃν σεῖς ἐπεκυρώσατε δι’ 98,000 κατὰ χιλιόμετρον. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅταν ἔκαμα τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τούτου, μοὶ ἀπηντήσατε, ὅτι πάντοτε αὐταὶ αἱ Ἑταιρίαι λαμβάνουν προμήθειαν, καὶ ἐγὼ ἐσυμφώνησα, ἀλλ’ ἡ προμήθεια εἶναι 2, 3, τὸ πολὺ 5%, ὄχι 33. Πόσον ἐπεκυρώσατε τὸν σιδηρόδρον τοῦ Μαυροκορδάτου ἐν Θεσσαλίᾳ; 118,000 κατὰ χιλιόμετρον, καὶ δὲν θὰ στοιχίσῃ οὔτε 60,000, διότι εἶναι ὁμαλώτατος ὁ τόπος. Ὕστερον ἀπὸ τοιαῦτα πρόσφατα ἔργα σας πῶς ἀπαιτεῖτε νὰ σᾶς χειροκροτήσουν σήμερον, διότι μεριμνᾶτε διὰ τὸν λαόν; Μεριμνᾶτε ὑπὲρ τῶν κερδοσκόπων, ὄχι περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κερδίζουν 100 δραχ. τὸν μῆνα, ἀλλὰ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κερδίζουν ἑκατομμύρια μὲ μίαν ὑπογραφήν σας. Τί θὰ γείνῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Πατρῶν ὕστερον ἀπὸ τὴν κακοήθειαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ἡ ἱδρύουσα αὐτὸν Ἑταιρία, ἥτις ἠθέλησε νὰ ἀφαιρέσῃ 12,000,000 ἐκ προκαταβολῆς; ἡ ἐπιχείρησις θὰ μείνῃ εἰς τὸ χαρτί, ὅπως ἔμεινε καὶ ἐκείνη τοῦ 1875, ὅτε οἱ μωροὶ Δημοτικοὶ Σύμβουλοι τῆς Λαμίας ἐκήρυττον εὐεργέτην ἕνα ἄλλον, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι ἤθελε κατασκευάσει τότε τὸν ἐκεῖ σιδηρόδρομον. Ὅταν ἔρχεσθε ἐδῶ, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ μὴ ὁμιλῆτε ὡς εἰς πρωτοπείρους πολιτευτὰς, ἀλλ’ ὡς εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν σύγχρονον ἱστορίαν κατὰ ἡμέραν καὶ ὥραν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου φροντίζετε νὰ πατάξητε τοὺς μικροὺς κερδοσκόπους βιομηχάνους, οἵτινες διὰ τοῦ χαλκοῦ ὠφελοῦνται ὀλίγας ἑκατοντάδας δραχμὰς κατ’ ἔτος, καὶ νὰ φέρετε μετὰ τὴν διατάραξιν τῶν συναλλαγῶν, ἣν ἐνεποίησεν ἡ ἀλλαγὴ τοῦ νομίσματος, νέαν τύρβην εἰς τὰς συναλλαγάς. Καὶ ἐν τούτοις μὲ τρία Διατάγματά σας ἐχορηγήσατε εἰς τοὺς μεγάλους κερδοσκόπους 28,000,000! ἀλλ’ οὗτοι εἶναι εὐγενεῖς, εὐπαρουσίαστοι, δίδουν ἑσπερίδας καὶ γεύματα πολυτελῆ, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκουν ὀλίγην ἀναψυχὴν καὶ οἱ Ὑπουργοὶ ἀπὸ τοὺς κόπους, οὓς ὑφίστανται μεριμνῶντες ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Τελευταῖον οἱ μεγάλοι κερδοσκόποι εἶναι μεγιστάνες, ὥστε ἔχουν τηλεγραφικὴν ἀνταπόκρισιν καὶ μὲ αὐτὸν τὸν Βασιλέα (ἱλαρότης). Ὁ κύριος Σωτηρόπουλος παρέλειψε νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ, ὡς ἔδει, εἰς ἓν ἄλλο, ἀφοῦ ἐφορτώσατε ἔγκλημα εἰς τοὺς προκατόχους σας, ἐν οἷς καὶ οὗτος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Εἴπατε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι εὕρετε ἑτοίμην τὴν σύμβασιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χορηγουμένης καὶ εἰς τὴν Ἠπειροθεσσαλικὴν Τράπεζαν, καὶ ὅτι ἐκ συμπαθείας πρὸς τὰς Ἐπαρχίας ἐκείνας, ἵνα μὴ πάθουν ὅ,τι πάσχομεν καὶ ἐδῶ, δὲν τὴν ὑπεγράψατε. Ἐγὼ ὅμως θὰ σᾶς εἰπῶ τὸν ἀληθῆ λόγον, δι’ ὃν δὲν ὑπεγράψατε τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ὅταν ἐσυζητήθη ὁ Νόμος περὶ τῆς παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης κατὰ τὰ 1880, ὡς Βουλευτὴς ὁ κύριος Καλλιγᾶς εἶπε: διατί παραχωρεῖτε εἰς τοὺς ἱδρυτὰς τῆς Τραπέζης ταύτης προνόμιον, ὅπερ αὐτοὶ διαπραγματεύονται νὰ πωλήσουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου γίνεσθε μεσῖται νὰ κερδήσουν 5,000,000, ποσὸν, τὸ ὁποῖον ζητοῦν; Σεῖς λοιπὸν, μὴ χορηγήσαντες τὸ προνόμιον αὐτὸ εἰς τὴν Ἠπειροθεσσαλικὴν Τράπεζαν, δὲν ἐμεριμνήσατε ὑπὲρ τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἠθέλατε νὰ πιέσητε τὴν διαληφθεῖσαν Τράπεζαν νὰ πωλήσῃ τὸ προνόμιόν της εἰς τὴν Ἐθνικὴν, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ὑπεγράψατε τὸ Διάταγμα τῆς ἐκεῖ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πάντοτε ζητεῖτε νὰ ἦναι μία Τράπεζα. Καὶ δὲν ἤθελεν εἶσθαι εὐχῆς ἔργον νὰ ἦσαν περισσότεραι Τράπεζαι, ἀφοῦ εἰς τὴν Ἰονικὴν κατήντησε τὸ γραμμάτιον νὰ ἔχῃ ἀξίαν ἀργύρου, καὶ οὐχὶ ὅπως τῆς Ἐθνικῆς 15–25% ἔκπτωσιν; Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα δὲν διευθύνεται ἀπὸ Ρωμηοὺς, ἀλλὰ ἀπὸ Ἄγγλους τιμίους καὶ αὐστηροὺς, κηδομένους ὄχι διὰ τὰ ἴδιά των κέρδη, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπόληψιν τοῦ καταστήματος· διὰ τοῦτο, ὅταν ἡ ἐν Λονδίνῳ Κεντρικὴ Διοίκησις παρετήρησεν, ὅτι ὁ πολλαπλασμὸς τοῦ χαρτίου ὑπετίμησε τὴν ἀξίαν του, εὐθὺς ἀνέστειλε τὴν ἔκδοσιν νέων γραμματίων, ἐνῷ ἐν τῇ Ἐθνικῇ καθημέραν καίομεν καὶ αἰωνίως ῥάκη ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας. Μὲ εἶπέ τις ἄλλοτε, ὅτι συκοφαντῶ τὴν Τράπεζαν ἀπὸ τοῦ βήματος, διϊσχυριζόμενος, ὅτι ἀγοράζει τὰς συμβάσεις καὶ τὰ προνόμιά της· ποῦ θὰ τὰ εὕρῃ τὰ χρήματα; πήγαινε νὰ ἰδῇς τὰ βιβλία της πόσον εἶναι τακτικά. Καὶ τόσον μωρὸν μὲ ἔχεις, τῷ ἀπήντητα, νὰ μὴ ἐννοῶ πόθεν τὰ δίδει; ἀπὸ τὰς μυριάδας τῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα λέγει, ὅτι καίει (θόρυβος).

§107ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἄν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, ἦναι ἀληθῆ, τότε οἱ διευθύνοντες τὴν Τράπεζαν εἶναι λήσταρχοι.

§108ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐγκλήσεις δὲν δέχομαι. Ἔλθετε ἀπὸ ἐδῶ νὰ μὲ ἀναιρέσητε ὡς Βουλευτής.

§109ΓΚΙΚΑΣ. Δὲν πληρώνει φόρον δι’ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κύριος Δημητρακάκης, καὶ ἠμπορεῖ νὰ λέγῃ. Ὑβρίζει τοὺς Συμβούλους, ὑβρίζει τοὺς Ὑποδιοικητὰς, ὡς ἄν νὰ συνώμοσαν ὅλοι διὰ νὰ κλέψουν τὴν Ἑλλάδα. Ἐγὼ ἤμην Σύμβουλος, καὶ ἠξεύρω τὰς διατυπώσεις πῶς καίονται καὶ ἐξαφανίζονται τὰ γραμμάτια.

§110ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ πῶς ἔγεινεν εἰς μίαν ἑσπέραν πλούσιος ὁ Μιχαλόπουλος καὶ ἀνήγειρε μέγαρον εἰς τὴν δημοσιωτέραν ὁδόν;

§111ΓΚΙΚΑΣ. Μίαν φορὰν ἐγένετο τοιοῦτόν τι καὶ τὸ ἀνεκάλυψεν ὁ κ. Μεσσηνέζης.

§112ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ παρετήρησα ἐκ μέρους ὑπαλλήλου πραττόμενον τοιοῦτον ἔγκλημα, καὶ ἔκτοτε δίδεται μεγάλη προσοχὴ περὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν καταλόγων καὶ περὶ τὴν ἐξαφάνισιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων.

§113ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐδικαιολόγησεν ἡ Τράπεζα τὸ συμβὰν, εἰμὴ ἀφοῦ ἐταράχθη ἡ κοινὴ συνείδησις, ὁ μὲν Διοικητὴς, σεβόμενος τὴν κοινὴν γνώμην, ἀπήντησεν ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ προκαλέσῃ αὐστηρὰς ἀνακρίσεις, ἀλλ’ ὁ πανίσχυρος ὑποδιοικητὴς ἐμυκτήρισε τὴν δημοσίαν ταραχὴν, εἰπὼν ἐν τῇ ἀπαντήσει του «ῥάβδος ἐν γωνίᾳ, ἄρα βρέχει», διότι ἐπλούτησεν αἰφνιδίως εἷς ὑπάλληλος τῆς Τραπέζης, γίνονται καταχρήσεις ἐν τῇ ἐξαφανίσει.

§114ΓΚΙΚΑΣ. Αὐτὰ εἶναι τῆς κεφαλῆς σου.

§115ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ σοῦ φέρω τὴν Παλιγγενεσίαν, ὅπου εἶναι μακρὺς, πλατὺς ὑπογεγραμμένος Εὐθύμιος Κεχαγιᾶς. Καὶ ἐν τούτοις, κ. Γκίκα, ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος ὄχι μόνον δὲν ἐτιμωρήθη, ἀλλ’ οὔτε καταδίωξις τῷ ἐγένετο. Πῶς τὸ ἐξηγεῖτε τοῦτο;

§116Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἶναι πρέπον ἐνταῦθα νὰ προσβάλλωνται πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι παρόντα.

§117ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν, κ. Πρωθυπουργέ, ὅπως ὁ διϊσχυρισμός σας, ὅτι ἠθελήσατε νὰ πατάξητε τὴν κερδοσκοπίαν, ἀπεδείχθη μὴ ἀληθής, οὕτω καὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ ἐμποδίσατε ὄχι χάριν τῶν συμφερόντων τῶν ἐκεῖ κατοίκων, ἀλλὰ διότι εὑρέθητε δυστυχῶς ἐν μέσῳ δύω φιλαινάδων ἀντιφερομένων καὶ ἐπροτιμήσατε τὴν ἀρχαιοτέραν καὶ εὐρωστοτέραν, χάριν τῆς ὁποίας ἐτιμωρήσατε τὴν νεωτέραν, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ συμβιβασθῇ μὲ τὴν πρώτην. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματά σας ἐστράφησαν καθ’ ὑμῶν. Προχθὲς κατεσκευάσατε μίαν νέαν θέσιν μὴ ὑπάρχουσαν νομικῆς ἕδρας ἐν τῇ Στρατιωτικῇ Σχολῇ, διὰ νὰ δώσητε θέσιν καὶ μισθὸν εἰς ἕνα, ὁ ὁποῖος μὲ ὕβρισεν ὡς ἐξελέγχοντα πικρῶς τὰς κυβερνητικὰς πράξεις, καὶ ἐνομίσατε, ὅτι εὕρετε τὸ μέσον νὰ τιμωρῆτε τοὺς ἀντιπολιτευομένους σας, χωρὶς ὅμως νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι σεῖς μὲ προσεβάλετε διὰ γραωδῶν ὕβρεων ἑνὸς ῥυπαροῦ φύλλου, εἰς τὸ ὁποῖον ὀλίγην ἀξίαν δίδουσιν οἱ ἔχοντες τοιαύτην, ἐνῷ ἐγὼ σᾶς πληρώνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ βαρὺν τόκον, ἐλέγχων διὰ πραγμάτων τὴν σκολιὰν καὶ ἀντιφατικὴν πολιτείαν σας.

§118Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, οὐχὶ διὰ νὰ εἴπω τι ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ζητήματος, ἀλλὰ περὶ παρεμπίπτοντος. Ὁ κ. Δημητρακάκης ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχει εἰδικότητά τινα καὶ ἑπομένως αἱ πληροφορίαι του περὶ σιδηροδρόμων δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι σπουδαίαν τινὰ σημασίαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλάκις ἐπανέλαβεν, ὅτι ἡ ἑταιρία Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν ὑπερετίμησε τὴν κατασκευήν, καὶ ἐπειδὴ εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων, δὲν θέλω νὰ ἀφήσω τὰς ἐσφαλμένας αὐτὰς θεωρίας ἄνευ ἀπαντήσεως. Ἄν ὁ κ. Δημητρακάκης ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ἔστω καὶ ἐπιπολαίως, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι δὲν δύνανται νὰ κατασκευασθῶσι πανταχοῦ διὰ τῆς αὐτῆς ἀξίας. Δὲν εἶχε δὲ ἀνάγκην ὁ κ. Δημητρακάκης νὰ προστρέξῃ εἰς ἄλλα Κράτη πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος, ἤρκει νὰ μελετήσῃ τοῦτο καὶ ἐν Ἑλλάδι περιοριζόμενος, καὶ ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι, ἄν, ὡς εἶπεν, ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Λαύριον εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ μὲ δαπάνην δρ. 60,000 κατὰ χιλιόμετρον, οἱ σιδηρόδρομοι ὅμως, οἵτινες κατασκευάζονται σήμερον ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπου τὸ ἔδαφος εἶναι ὁμαλόν, κατελογίσθησαν εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν κατασκευήν των διὰ δρ. 120,000 περίπου, ἠδύνατο δὲ τοιουτοτρόπως νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ἡ ὑπολογισθεῖσα τιμὴ τῶν 98,000 δρ. περίπου κατὰ χιλιόμ. διὰ τοὺς σιδηροδρόμους ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας καὶ λοιπὰ μέρη τῆς Πελοποννήσου, ὅπου τὸ ἔδαφος εἶναι ἀνωμαλώτερον τῆς Θεσσαλίας, δὲν εἶναι τιμὴ ὑπερβολικὴ καὶ δυναμένη νὰ ἐπικριθῇ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ὠφελείας τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἐπιχείρησιν τῶν σιδηροδρόμων τούτων, ἃς ὁ κ. Δημητρακάκης ὑπολογίζει εἰς ὑπερβολικὰ ποσὰ, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἂν ὁ κ. Δημητρακάκης ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ὠφέλειαν τῶν 5%, ἣν θεωρεῖ ὡς λογικὴν διὰ τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἐπιχείρησιν, οὗτοι δὲν ἤθελον διστάσει νὰ παραχωρήσωσιν εἰς αὐτὸν τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην.

§119ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω ἱκανότητα περὶ σιδηροδρόμων καὶ ἱπποσιδηροδρόμων, ἀλλ’ ἐὰν συνέβαινε νὰ ἔχω τὴν περιουσίαν τοῦ προλαλήσαντος, τότε ἤθελον ἐγγυηθῆ 5%.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Βώλου βουλευτὴς κ. Φιλάρετος ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς πρότασιν. «Ἡ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρ. 11 τοῦ Νόμου ΣΔʹ τοῦ 1867 περὶ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ἀναβάλλεται διὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν». .ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐννοῶ τὴν αὔριον.

§121ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ψηφοφορηθῇ δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως.

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν ἐγειρόμενοι). Μάλιστα, μάλιστα.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς δι’ αὔριον λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§124ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Ὑπάρχει καὶ πρότασις νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§125ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπωτέρα πρότασις εἶναι τοῦ κ. Κοττίκα (θόρυβος).

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπωτέρω εἶναι πάντοτε ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς.

§127ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι· τοῦ κ. Κοττίκα, διότι πρόκειται περὶ ἀναβολῆς περισσοτέρων ἡμερῶν.

§128ΡΑΛΛΗΣ. Τόσον εἶναι ἀληθές, ὅτι εἶναι ἀπωτέρα ἡ περὶ ἀναβολῆς, ὥστε, ἂν ἀποῤῥιφθῇ ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις, θὰ ψηφισθῇ ἡ τοῦ κ. Κοττίκα (θόρυβος).

§129ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βάσις εἶναι τὸ Νομοσχέδιον· ἡ πρότασις λοιπὸν τοῦ νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν σημαίνει ἀναβολὴν πλειοτέρων ἡμερῶν, ἑπομένως εἶναι ἀπωτέρα τῆς ἀναβολῆς δι’ αὔριον.

§130ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις εἶναι ἀπωτέρα, διότι, ἂν ἀποῤῥιφθῇ, τότε ἔρχεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Κοττίκα· ἀλλ’ ἂν ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κοττίκα, δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς δι’ αὔριον;

§131ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἦναι νέα ἀναβολή.

§132Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ζητοῦντες τὴν παραπομπὴν τοῦ Νομοσχεδίου εἰς τὴν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπήν, ἐννοοῦν, ὅτι δὲν θέλουν νὰ προβοῦν εἰς συζήτησιν, πρὶν τὸ ἐξετάσῃ ἡ Ἐπιτροπή· οἱ ἄλλοι λέγουν ὄχι, νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον· ἄλλοι προτείνουν τὸ σήμερον· οἱ σήμερον προτείνοντες εἶναι ἐπὶ τοῦ ζητήματος, οἱ τὴν αὔριον προτείνοντες εἶναι ἐγγύτερον τοῦ ζητήματος, οἱ προτείνοντες δὲ τὴν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν εἶναι οἱ ἀπώτερον.

§133ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι ἄξιον τῆς ἀποστολῆς τῆς Βουλῆς νὰ συζητῇ περὶ τοῦ σήμερον καὶ τοῦ αὔριον. Ἐννοῶ τοὺς ζητοῦντας τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον. Αὔριον, ἐὰν ἔχουν νὰ φέρουν τροποποιήσεις, δύνανται νὰ τὰς φέρουν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§134Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παραδεχόμεθα, κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀναβολὴ δι’ αὔριον.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὰ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 171· 96 κατεψήφισαν τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Βώλου βουλευτοῦ κ. Φιλαρέτου, 75 ὑπερψήφισαν, ὥστε ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις διὰ ψήφων 21. Οἱ παραδεχόμενοι ἤδη τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§137ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ γείνῃ.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ἀπεῤῥίφθη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς, τί χρειάζεται ἤδη νέα ὀνομαστικὴ κλῆσις;

§139ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἦλθον καὶ ἄλλοι...

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Πετσάλη καὶ Ἱερομνήμονος κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 165· 94 ἐψήφισαν τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου, 71 κατὰ τῆς ἀρχῆς. Ὥστε ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ διὰ ψήφων 23. (Μετὰ τοῦτο ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν τὸ Νομοσχόδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§143ΤΙΝΕΣ. Αὔριον ὁ Προϋπολογισμός.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7½ μ. μ.)