1882.12.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41

τῆς 22 Δεκεμβρίου 1882

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴ δι’ ἐκθέσεώς της συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντος Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ 1883. Ἡ αὐτὴ Ἐπιτροπὴ συνιστᾷ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ δηλώσεως γαιῶν καὶ φυτειῶν (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ζυγομαλᾶς κατέθηκε τὴν ἑξῆς σύστασιν «Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ ἁρμοδίως ὅπως σταλῇ ἰατρός κτλ. (ἀναγινώσκεται). Πρότασις Νόμου περὶ παρατάσεως τῆς πρὸς δήλωσιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν προθεσμίας. Ὁ Ἐμμανουὴλ Μοῦλος, Ἐπαρχιακὸς Σύμβουλος Ἄργους, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς δημοσιευθείσης πράξεως τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου εἰς τὸν «Τηλέγραφον» κατὰ τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων, διότι ἐν τῷ Ἐπαρχιακῷ καταστήματι οὐδεμία συζήτησις ἐγένετο παρὰ τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, οὔτε ἀπόφασις. Κάτοικοι τινὲς Τυρνόβου ἐξ ἀγνοίας δηλώσαντες μποστάνια, χωρὶς νὰ ᾖναι τοιαῦτα, καταδιώκονται διὰ τὴν πληρωμὴν φόρου. Παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀπαλλάξῃ τούτους τῆς πληρωμῆς τοῦ τοιούτου φόρου. Ὑπόδικοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Τρικκάλων ζητοῦσι τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τῶν φυλακῶν, ὡς παρανόμως προφυλακισθέντες. Ὁ Νομάρχης Ζακύνθου διαβιβάζει πρᾶξιν τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου Ζακύνθου, ἐκφράζοντος εὐγνωμοσύνην τῇ Κυβερνήσει διὰ τὰ ὑπ’ αὐτῆς ὑποβαλλόμενα οἰκονομικὰ μέτρα. Οἱ ἀδελφοὶ Μάγκου ἐν Πειραιεῖ, ἔμποροι τῶν κεδρωτῶν σχοινίων, παρατηροῦσιν, ὅτι οἱ ἐν Σύρῳ ἀδελφοὶ Γλύκα, ζητήσαντες τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους αὐτῶν τῶν εἰδῶν, ἀποβλέπουσιν εἰς σκοπὸν κερδοσκοπικὸν, ἡ δὲ αὔξησις αὕτη βλάπτει πολὺ τοὺς ἐμποροπλοιάρχους κτλ. Ἐφιστῶσιν ἑπομένως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τοῦτο. Κάκοικοι τῆς Ἐπαρχίας Τριχωνίας παραπονοῦνται διὰ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας περὶ διορισμοῦ Ἐφόρου τῶν ἐν Ἀθήναις Μουσείων. (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κύριος Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον.

§2ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἔχω νὰ παρακαταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν δύω ψηφίσματα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Τροιζῆνος, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσι τὴν ἑξῆς ὑπόθεσιν. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, ὅτε κατὰ θάλασσαν ἡ ἡμετέρα πατρὶς ἐθριάμβευσε κατὰ τῶν ἐχθρῶν, κέντρον, εἰς τὸ ὁποῖον ὅλος ὁ στόλος ἐπλησίαζε, ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτομάτως, οὕτως εἰπεῖν, ἐπεβάλλετο ἕνεκα τῶν φυσικῶν στοιχείων, ὁ λιμὴν τοῦ Πόρου. Τοῦτο μέχρι τοῦ 1829, ὅτε καὶ τότε, ἐλθούσης τῆς φρεγάτας «Ἑλλὰς», τὴν παρέδωκαν εἰς τὴν ἐν Πόρῳ καθεστηκυίαν Ἀρχήν· κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐπίσης ἐκείνην, ἐλθόντος τοῦ Κυβερνήτου, οἱ Ναύαρχοι ἁπασῶν τῶν Δυνάμεων τῶν ναυτικῶν ἐξελέγξαντο ὁμοθυμαδὸν μετὰ τῶν τότε προμάχων ἐν θαλάσσῃ τῆς πατρίδος, ἐν οἷς ἠρίστευε καὶ ἐπρώτευεν ὁ πατὴρ τοῦ μεθ’ ἡμῶν συγκαθημένου Βουλευτοῦ κυρίου Κανάρη, ἐξελέγξαντο τὸν λιμένα τοῦ Πόρου ὡς Ναύσταθμον. Μέχρι τοῦ 1846 ἔμενεν οὕτως ἡ ὑπόθεσις, καὶ ἅπασαι αἱ ἐργασίαι, εἴτε τεχνικαὶ περὶ Ναυστάθμου, εἴτε περὶ προαγωγῆς στόλου, ἐγίνοντο εἰς τὸν Πόρον· καὶ τοσοῦτον ἦτο κατάλληλον τὸ μέρος, ὥστε ὁ Λουδοβῖκος κατόπιν ἐκεῖ ἐναυπηγήθη καὶ τὸ ἀτμόπλοιον «Ὄθων», ὅπως ὁ κύριος Θρασύβουλος Κανάρης συνηλικιώτης μου δύναται νὰ ἐνθυμῆται καὶ δύναται νὰ μαρτυρήσῃ. Κατὰ τὸ 1846, ὅτε ὁ πατὴρ αὐτοῦ, νομίζω, ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἀποφασισθῇ νὰ γείνῃ ἡ ὁριστικὴ ἐγκαθίδρυσις τοῦ Ναυστάθμου εἰς ἓν μέρος τῆς Ἑλλάδος, ἐγένετο ἔρευνα πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ Σαλαμὶς βέβαια τότε δὲν ἠδύνατο νὰ διαφύγῃ τὴν ἔρευναν τῶν πραγμάτων, καὶ ὅμως ἀπεφασίσθη ὥστε εἰς Πόρον νὰ γείνῃ ὁ Ναύσταθμος καὶ ἐκεῖ νὰ γίνωνται ὅλα τὰ ἔργα, τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὸ πολεμικὸν Ναυτικόν. Τότε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πόρου ἐξέδωκε τὸ ψήφισμα ὑπ’ ἀριθμὸν 15 τῆς 14 Μαρτίου 1846, δι’ οὗ λέγει «προθυμοποιούμενον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅσον εἶναι δυνατὸν, νὰ δείξῃ ζῆλον καὶ προθυμίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, χορηγεῖ χῶρον τινὰ κτλ.» (ἀναγινώσκει). Πραγματικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε κατέλαβε τὰς γαίας αὐτὰς, ἤρχισε τὰ ἔργα, καὶ ἐδαπανήθησαν ἐπέκεινα τῶν 7 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ Ναυστάθμου· ἐκεῖ ὑπάρχει ἓν κατάστημα, τὸ ὁποῖον μικρὸν ὑπολείπεται τῶν ἀνακτόρων. Τοῦτο ἠκολούθησε μέχρι τοῦ 1878. Δὲν θέλω νὰ χρονοτριβήσω, ἀφηγούμενος τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰ 1878 ἐπέφεραν τὴν διάπραξιν ἑνὸς ἐθνικοῦ ἐγκλήματος, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ πατρὶς εἶχεν ἀνάγκην, καὶ νὰ καταστραφῇ τότε ὁ Ναύσταθμος καὶ νὰ ἐγκατασταθῇ ἐν μιᾷ Μονῇ τῆς Σαλαμῖνος, ἐν τῇ Μονῇ τῆς Φανερωμένης, ὅπου οὐδὲ ἐκ τῶν ἀνέμων ὑπάρχει ἀσφάλεια, οὐδὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν· διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι ὁ Ξέρξης κατὰ τὴν παλαιὰν ἐκείνην ἐποχὴν ἦτο ἐπί τινος λόφου, καὶ ἐὰν εἶχε τηλεβόλα μεγάλης ὁλκῆς, ἠδύνατο νὰ καταστρέψῃ τὸν Ναύσταθμον· πάντες γνωρίζετε, ὅτι ὁ Θεμιστοκλῆς διὰ τοὺς μανιώδεις ἀνέμους ἐξελέξατο τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὅπως ναυμαχήσῃ καὶ νὰ διατρίψῃ ἐκεῖ μίαν μόνην ἡμέραν ἢ τὸ πολὺ καὶ μίαν νύκτα, οὐδόλως δὲ ἐφρόντισε νὰ ἔχῃ ἐκεῖ νεωρεῖα ἢ ἄλλα τινὰ τοιαῦτα καταστήματα· τόσον ἀκατάλληλος εἶναι ἡ θέσις. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ λάθος ἐγένετο μέχρι τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ τοῦ ἐγκλήματος, ἐγένετο ἡ ἐγκαθίδρυσις τοῦ Ναυστάθμου ἐν τῇ Φανερωμένῃ. Οἱ ἐκ τῶν συναδέλφων ἡμῶν χρηματίσαντες εἰς προηγουμένας Συνόδους γνωρίζουσι πόσον ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐνδιέτριψα καὶ κατέδειξα τὰς ἀδικαιολογήτους δαπάνας, τὰς ὁποίας ἐν Φανερωμένῃ τὸ δυστυχὲς Ἔθνος ἔκαμε, καὶ ὅμως εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα αἴσιον ἀπέληξε· τὰ πάντα ἀπέβησαν μάταια. Ἀπεπειράθησαν νὰ κάμωσιν ἀποβάθρας, καὶ τὰς κατέστρεψαν τὰ κύματα· ἀπεπειράθησαν νὰ κατασκευάσουν νεωλκεῖα καὶ ἄλλα τοιαῦτα καταστήματα, ἀλλὰ τὰ πάντα ἐξετέθησαν εἰς τὴν ἀτμοσφαῖραν, καταστρεφομένων τῶν στεγασμάτων ἕνεκα τῶν μανιωδῶν ἀνέμων. Εἶδεν ἡ Κυβέρνησις ἐκεῖ, ὅτι ἦτο ἀδύνατον, ἠθέλησε νὰ ἐκλέξῃ ἄλλο μέρος—βλέπετε κατήντησε μεταφορικὸς ὁ Ναύσταθμος πλέον—καὶ πρὸς δικαιολογίαν τοῦ ἐγκλήματος μετεκαλέσατο Φράγκους τινὰς, Γάλλους· ἦλθον ἐδῶ οἱ Γάλλοι, ἵνα γνωμοδοτήσωσι ποῦ εἶναι ἡ κατάλληλος θέσις διὰ Ναύσταθμον· ἀλλ’ εἰς αὐτοὺς δὲν ἐτέθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ἐτέθη ἐὰν δύναται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Σαλαμῖνα νὰ κάμῃ Ναύσταθμον· οἱ Γάλλοι εἶπον, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἐκεῖ. Εἶναι ἀσφάλεια, τοὺς ἠρώτησαν; Εἶναι, ἀπήντησαν. Ἀλλὰ τί ποσὰ θὰ δαπανηθῶσιν ἦτον ἀδιάφορον δι’ αὐτούς· καὶ βεβαίως ἐὰν ἔχητε χρήματα, δύνασθε καὶ εἰς τὰς στήλας νὰ κάμητε τὸν Ναύσταθμον· κάμνετε διώρυγας, φέρετε τὰ ὕδατα τῆς Θαλάσσης, καὶ παντοῦ κάμνετε Ναύσταθμον. Οἱ Γάλλοι λοιπὸν κατ’ ἐπίφασιν, ὅπως καλύψῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔγκλημα, ἐγνωμοδότησαν, ὅτι ἡ Σαλαμὶς εἶναι τόπος κατάλληλος. Καὶ σημειώσατε, ὅτι συνεπείᾳ τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης, ἔκαμαν εἰς τὴν Σαλαμῖνα καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἐξεστέγασαν ἐπανειλημμένως οἱ ἄνεμοι καὶ οἱ κάτοικοι τῶν οἰκοδομῶν ἔμειναν ἐν ὑπαίθρῳ, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τίποτα ἐκεῖ, ἐνῷ ἐδαπανήθησαν τόσα ἑκατομμύρια, καὶ εἴθε νὰ μὴ ἦμαι μάντης κακῶν, δὲν θὰ τελεσφορήσῃ ἐκεῖ ὁ Ναύσταθμος, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος εὔχομαι νὰ τελεσφορήσῃ.

§3Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι σας ἦναι ἀκριβεῖς, ἐπιθυμῶ νὰ τὰς ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν· ἀλλὰ παρουσιάζονται τὰ κατάλληλα ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη, ὅτι ὅσα λέγετε, δὲν εἶναι ἀληθῆ. Ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1878 ἔθεσε τὸ ζήτημα εἰς τοὺς Γάλλους Μηχανικοὺς, ἐὰν ἡ θέσις τῆς Σαλαμῖνος εἶναι ἄχρηστος· οἱ Γάλλοι ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὸν λιμένα τοῦ Πόρου, τῆς Χαλκίδος, τῆς Κερκύρας καὶ τὰς θέσεις τῆς Σαλαμῖνος, καὶ ἀφοῦ ἐξήτασαν ἐπιστημονικῶς τὰς διαφόρους θέσεις, ἐξελέξαντο τὴν Σαλαμῖνα.

§4ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῷ ὄντι τὴν ὀρθολογικὴν ἔχει δίκαιον, διότι οὕτω γνωρίζει τὸ πρᾶγμα· εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ αὐτοῦ τοῦ ἱστορικοῦ ἔποψις· ἀλλὰ πῶς ὁ κ. Μαυρομιχάλης, πολιτευόμενος πρὸ τόσων δεκαετηρίδων, ἀγνοεῖ ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἄλλα μὲν εἶναι τὰ φαινόμενα, ἄλλα δὲ τὰ πραττόμενα; Καὶ ἐγὼ δὲν παρέστησα πολλάκις ἄλλοτε ὑμῖν ὅτι ἄλλα τὰ ὑπὸ τὴν Τράπεζαν καὶ ἄλλα τὰ ἄνω τῆς Τραπέζης; Καὶ τί συμβαίνει λοιπὸν διὰ νὰ ἴδωμεν τὰ ὑπὸ τὴν ἔκθεσιν τῶν Γάλων; ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Γάλλων κατήρτισε μίαν γνωμοδότησιν, ἀλλ’ ἔχω πληροφορίας, ὅτι ἐπλαστογραφήθη ἡ γνωμοδότησις· καὶ ἐπικαλοῦμαι ὡς πρὸς τὴν γνωμοδότησιν τῶν Γάλλων, ὅτι δὲν ἦσαν τοιαύτης γνώμης διὰ τὸν Ναύσταθμον ἐν Σαλαμῖνι, τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κράντς ἐν Τουλῶνι. Ἐγὼ δὲν ἐπῆγα ἐκεῖ· ἀλλ’ ὁ κ. Γιαλλούσης, ὁ Ραἵνεκ, ὁ Λάζαρος Κριεζῆς καὶ Ἠλ. Κανελλόπουλος, πάντες οὗτοι, συζητοῦντες μετὰ Κράντσ ἤκουσαν, ὅτι ἦτο τρέλλα ἡ μεταφορὰ τοῦ Ναυστάθμου εἰς Σαλαμῖνα· τῷ ἐδόθη ἀπάντησις ὅτι συμπολῖταί του ἀξιωματικοὶ τὸ ἐγνωμάτευσαν, καὶ ἐμπορεῖτε νὰ ἐρωτήσητε τὸν κ. Ράϊνεκ, τὸν κύριον Γιαλλούσην, τί εἶπεν ὁ Κράντς· δὲν θέλω νὰ εἴπω τὴν φράσιν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχει πλαστογραφημένη ἡ γνωμοδότησις, καὶ ἐν καιρῷ, ὅταν συζητήσωμεν ἐν ἐκτάσει τὸ ζήτημα τοῦτο, τότε θὰ ἀναπτύξωμεν τὸ πρᾶγμα λεπτομερέστερον περὶ τοῦ μὴ καταλλήλου τοῦ τόπου τῆς Σαλαμῖνος. Ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Σέχου, ὅστις μετέβη ἐκεῖ δι’ ἐργασίαν, ἣν εἶχεν ἐπιφορτισθῆ, καὶ μοὶ ἔλεγεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἦναι ὁ Ναύσταθμος ἐκεῖ, διότι διὰ μιᾶς ἀποκλείεται ἥ τε πρωτεύουσα καὶ ὁ Ναύσταθμος, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ εὐκολία ἀπὸ κανένα στόλον πρὸς διάῤῥηξιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς πρωτευούσης, διότι δὲν ὑπάρχει ἀντικαθημένη, ὡς ἐν Πόρῳ, ἑστία ἐξορμήσεων, ἐνῷ ἐὰν ἦτο εἰς τὸν Πόρον, ἤθελεν ὁ ἐχθρὸς διαιρέσει τὰς δυνάμεις εἰς ὁλόκληρον τὸ πλάτος τοῦ Σαρωνικοῦ κόλπου καὶ δὲν ἤθελεν εἶναι ἐξησφαλισμένος ἐκ τῶν νώτων, διότι καὶ ἀπὸ τὸ Σούνιον καὶ ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ Σαρωνικοῦ κόλπου καὶ ἀπὸ τὴν Αἴγιναν, ἐξωρμοῦσαι τορπιλλοφόροι καὶ ἄλλα σκάφη, ἤθελον τὸν διακινδυνεύει, καὶ ὁ ἐχθρὸς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ τίποτε· ἀλλὰ σήμερον αὐτὰ τὰ μέρη εἶναι γυμνά. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν θέλω νὰ συζητήσω τὸ ζήτημα σήμερον, πιθανὸν δὲ μετὰ καιρόν· σήμερον ὑπάρχει ἄλλη κατεπείγουσα ἐργασία, καὶ εἰς ἄλλα ἀποβλέπομεν σήμερον. Ἐγένετο τέλος πάντων ἡ μεταφορὰ τοῦ Ναυστάθμου εἰς τὴν Σαλαμῖνα καὶ κατέστρεψαν τὸν Ναύσταθμον τοῦ Πόρου, μετενεγκόντες καὶ λίθους καὶ πλάκας, καὶ προέβησαν μέχρι ἐκριζώσεως καὶ δενδρυλλίων τινῶν. Τότε ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ Τροιζῆνος ἐξέδωκε τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 20 ψήφισμα τῆς 25 Μαΐου 1881 καὶ λέγει, ὅτι «ἐπειδὴ ὁ χῶρος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ᾠκοδόμηται ὁ Ναύσταθμος καὶ τὰ παραρτήματα αὐτοῦ, εἶναι χῶρος χορηγηθεὶς παρὰ τοῦ Δήμου Τροιζῆνος, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅπως ἐκεῖ ἀνεγείρῃ Ναύσταθμον τὸ Ἔθνος, ἐπειδὴ Ναύσταθμος πλέον δὲν ὑφίσταται ἐν Πόρῳ, διότι τοιοῦτος παρὰ τῆς ὑπηρεσίας ἀνεκαινίσθη ἐν Ἀράπῃ, ἐπειδὴ ὁ ὅρος, ὑφ’ ὃν ἐδωρήθη ὁ χῶρος οὗτος, καταργεῖται, καὶ θεωρουμένου τοῦ δωρεοδόχου ὡς κακῆς πίστεως, ἀνακαλεῖται τὸ δωρηθὲν καὶ πᾶν τὸ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ δωρηθέντος ἐποικοδομηθέν· διὰ ταῦτα, λέγει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Τροιζῆνος, «παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ἵνα ἀναστείλῃ κλπ. (Ἀναγινώσκει.). Ἐπὶ τῷ τέλει τούτῳ ὑποβάλλω τὰ δύω ψηφίσματα εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ ἐπ’ αὐτῶν. Ἐπίσης δὲ ὑποβάλλω καὶ τὴν ἑξῆς πρότασιν μὲ τὸ ζήτημα, ὅπερ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω. Ἡ Βουλὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑπ’ ἀριθ. 15 τῆς 14 Μαρτίου 1846, καὶ ὑπ’ ἀριθ. 20 τῆς 25 Μαΐου 1881, ψηφίσματα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Τροιζῆνος κλπ. (Ἀναγινώσκει). Ὑποβάλλω τὰ δύω ταῦτα ψηφίσματα μετὰ τῆς προτάσεως ταύτης, ἥτις εἶναι πόρισμα αὐτῶν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως προσδιορίσῃ μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προκειμένου θέματος.

§5ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Αὔριον.

§6ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ὑμῖν τὸ ζήτημα ἐκτενέστερον, καὶ ἰδίως τὸ ζήτημα τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν Φράγκων, ὅπως πεισθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν ἐν ἀσυνειδησίᾳ διεξήχθη τὸ ζήτημα τότε αὐτό. Ἐν πρώτοις ἐγὼ ἀδιαφορῶ περὶ τούτου· δὲν ἀποβλέπω δὲ εἰμὴ εἰς τὸ ἔνδικον δικαίωμα τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου, τῆς κοινότητος τοῦ Πόρου· εἰς τὸ γενικὸν δὲν θέλω νὰ φέρω οὐδὲν πρόσκομμα· εἴθε νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ναυστάθμου ἐκεῖ· ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον, ἀδύνατον, ἀδύνατον. Εἶχον σκοπὸν πρὸ ἡμερῶν νὰ ἐρωτήσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ προσαγάγῃ κατάστασιν τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐνεργοῦνται ἐκεῖ εἰς τὸν Ναύσταθμον ἐκ τῶν καθέκαστα κεφαλαίων· διότι, ἐὰν εἰς τὸν Πόρον ἐξωδεύοντο 25,000 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, ἐδῶ θέλομεν 150,000 κατὰ μῆνα, κ. Ὑπουργέ.

§7ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἔχω τοὺς ἀριθμούς.

§8ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολὺ καλά. Ἐδῶ ἐξοδεύονται 150,000 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, διότι καθ’ ἑκάστην 500 δραχμαὶ δαπανῶνται εἰς τὸν πηγαινοερχομὸν τῶν ἀτμοπλοίων. Τὸ παραμικρὸν πρᾶγμα δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ· καὶ πληθυσμὸς ἐξ 600 ἀνδρῶν μένει ἐν τῇ ἐρήμῳ ἄνευ οἰκογενειῶν, ἄνευ συγκοινωνίας, ἄνευ τινὸς παραμυθίας. Τελειώνει ἡ ἐργασία τὸ ἑσπέρας, καὶ δὲν ὑπάρχει μία θέσις νὰ μεταβῶσιν, ὅπως ἀνακοινώσωσι τὰς ἰδέας των οἱ ἄνθρωποι. Ἐδαπανήθησαν δι’ οἰκοδομὰς τόσα καὶ δὲν ἔγεινε τίποτε, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἐὰν δὲν κατεδαφίσθησαν ἐπανειλημμένως αἱ οἰκοδομαὶ παρὰ τῶν ἀνέμων καὶ ἐὰν ὅλα τὰ πλοῖα δὲν διατελῶσιν εἰς κίνδυνον, καὶ, ὅταν οἱ ἄνεμοι πνέουν, ἂν δὲν τρέχωσι τὸν κίνδυνον τὰ πλοῖα νὰ πέσωσι μὲ τὰς ἀγκύρας εἰς τὴν ξηράν. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἐκεῖ· καὶ ὁ κ. Κανάρης εἶναι εἰς θέσιν νὰ μαρτυρήσῃ περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ὑποβάλλω λοιπὸν αὐτὴν τὴν πρότασιν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως συστήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν.

§9Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρότασις εἶναι, ἢ Νομοσχέδιον;

§10ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρότασις.

§11Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ 15 βουλευτάς.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· μὴ ζητῶμεν νὰ περιορίσωμεν τὰ δικαιώματα τῶν βουλευτῶν τώρα· ἔχει δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν.

§13ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἔνδικον δικαίωμα τῆς κοινότητος, διὰ τοῦτο ὑποβάλλω πρότασιν ὅπως τὸ Κοινοβούλιον σκεφθῇ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἀποφασίσῃ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα).

§15ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι μίαν ἰδέαν ἀκόμη· εἰς τὰς ἡμέρας αὐτὰς, ὅταν ἤμεθα ἐν ὁμοφροσύνῃ καὶ ἠρεμίᾳ πνεύματος, καλὸν εἶναι ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν πρότασίν μου ἐκείνην περὶ διορισμοῦ τριακονταμελοῦς Ἐπιτροπῆς. Ἐπ’ αὐτῆς κατήντησα ἴσως ὑποχόνδριος κατὰ μίαν ἔκφρασιν, ἣν ἤκουσα μίαν ἡμέραν ἐνταῦθα, νὰ ἐπαναλαμβάνω τὰ αὐτά· ἀλλ’ ἐνόσῳ ἔχω ἕνα ἄνδρα, τοῦ τοῦ ὁποίου οὔτε τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων δύναμαι νὰ λύσω, ἔχω τὸν ἀρχαῖον ἐκεῖνον Ρωμαῖον Ἀντιπρόσωπον τοῦ λαοῦ, τὸν Κάτωνα, ὅστις μέχρι τοῦ γελοίου ἐξετέθη μονομανῶς ἐπιδιώκων ἕνα σκοπὸν καὶ κατὰ πᾶσαν συνεδρίασιν ἐπανελάμβανε τὸ «καθαιρετέα ἡ Καρχηδὼν,» ἄχρις οὗ ἐπέτυχε (θόρυβος), ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ ἐπαναλαμβάνω ὅσα κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν θεωρῶ λυσιτελοῦντα πρὸς τὴν ἀγαθὴν πορείαν τῆς Πολιτείας ἡμῶν. Εἰς τί δυσκολεύεσθε διὰ νὰ συστηθῇ Ἐπιτροπὴ τοιαύτη; Θέλετε νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ αὐταὶ σκηναὶ, αἱ ὁποῖοι συνέβησαν, καὶ τότε πάλιν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν δεινὴν αὐτὴν κατάστασιν, καὶ τότε πάλιν νὰ σκεφθῶμεν τί πρέπει νὰ κάμωμεν; Τώρα λοιπὸν, κύριοι, ἐν ὁμαλῇ διασκέψει καὶ ἐν γαλήνῃ πνεύματος νὰ ἐκλεχθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὰς διαφόρους γνώμας. Τὸ αὐτὸ εὑρίσκεται εἰς τὴν Γαλλίαν συζητούμενον· ὁ Γαμβέτας, ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ, ἐνόμιζεν, ὅτι διὰ τῆς εὐρύνσεως τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν δύναται νὰ χειραφετήσῃ τὸν βουλευτήν. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης, καὶ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν, δυστυχῶς τὸ αὐτὸ συμβαίνει· καὶ ἐδῶ ἤκουσα νὰ μακαρίζωσι τὴν Ἀμερικήν. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐκεῖ αἱ καταχρήσεις εἶναι σοβαρώτεραι παρ’ ὅσον ἐν ἡμῖν, καὶ ἔχω παραδείγματα πολλὰ ἐκ τῶν ἀναγνωσμάτων νὰ σᾶς παρουσιάσω. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι εἶναι καλὸν τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτε ἤμεθα ἐν γαλήνῃ, νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν εἴτε τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη τὸ Νομοσχέδιον, εἴτε τὴν γνώμην τοῦ κ. Ζηνοπούλου, εἴτε ἄλλων βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἰδέας διὰ τίνος μέτρου δύναται νὰ περισταλῇ αὐτὴ ἡ κακὴ κατάστασις τοῦ Κοινοβουλίου.

§16ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ διορθωθῶμεν ἡμεῖς πρῶτον.

§17ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασίς μου αὕτη δὲν ἔχει τι βλαβερὸν, παρὰ νὰ διορισθῇ μία Ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα. Συνάμα δὲ καὶ τὸ ἕτερον Νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἀμεταθέτου καὶ ἀμετακινήτου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ὅπως δηλαδὴ 50 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου, διαρκούσης τῆς Συνόδου, καὶ 30 ἡμέρας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, οὐδεὶς ὑπάλληλος μετατίθηται ἢ διορίζηται καὶ νὰ ἴδωμεν, ἅμα ὅλα αὐτὰ τὰ μέσα δὲν τὰ θεωρεῖτε ἄξια λόγου, ἂν πρέπει νὰ φέρητε ἄλλα. Ἐγὼ ἐπρότεινα αὐτὰ, φέρετε σεῖς τὰ καλλίτερα· ἐγὼ ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ ἐν τῇ ἐλαχιστότητί μου, ταῦτα σκέπτομαι, δὲν δύνασθε ὅμως νὰ ἀμφισβητήσητε τὸν ζῆλον καὶ τὴν εὐσυνειδησίαν, ἥτις μὲ φέρει εἰς αὐτά· καὶ δὲν θέλω πλέον νὰ ᾖμαι εἰς τὸ ἑξῆς βουλευτὴς, ἂν δὲν γείνουν αὐτά. Δὲν θέλω νὰ γείνωμαι εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου βλαπτικὸς (θόρυβος)· σᾶς λέγω, ὅτι καὶ ἐγὼ ἐπῆρα ρουσφέτια (ἱλαρότης)· δὲν ἐπῆρα ὅμως τόσα, ὅσα, ἐὰν ἦτο ἕνας ἄλλος· λέγω γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν. Γνωρίζω τὸν χαρακτῆρα τῶν Ἑλλήνων, ὅτε μὲ τὰ σπουδαῖα ἀγαποῦν ν’ ἀναμιγνύουν πάντοτε καὶ τὸ γελοῖον καὶ τὸ ἀστεῖον, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ἐσωτερικῶς κἄποιαι ἐντυπώσεις πρέπει νὰ γείνωνται εἰς τὰς ἡμετέρας ψυχὰς καὶ τὰ ἡμέτερα στήθη ἐκ τούτου. Δὲν ἐννοῶ εἰς τὸ νὰ χρησιμεύω βουλευτὴς ἐνταῦθα διὰ τίποτε ἄλλο, εἰμὴ διὰ νὰ βλάπτω τοὺς συμπολίτας μου. Βλέπετε, ὅτι προβαίνω μέχρις αὐτῆς τῆς ἀληθείας. Φρονοῦν, ὅτι ὁ καλλίτερος βουλευτὴς, ὁ καλλίτερος πολιτευόμενος, εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις προσκυνεῖ πάντοτε τὸν ἑκάστοτε ἀνατέλλοντα ἥλιον, ἤτοι ὅστις εἶναι σήμερον μὲ τὸν κ. Τρικούπην διὰ νὰ ὠφεληθῇ, αὔριον δὲ μὲ τὸν ἄλλον· αὐτὸ τὸ θεωροῦν τὸ τελειότερον σύστημα! Ἐὰν ἦναι λοιπὸν καπηλεῖον, νὰ καπηλευθῶμεν τότε ὅλοι αὐτὸ τὸ στάδιον. Αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον. Μὲ συγχωρεῖτε, ὅτι προέβην μέχρι τινὸς τοιαύτης παρατηρήσεως καταπτώσεως τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Λοιπὸν ἔλθετε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ σκεφθῆτε νὰ σώσητε τὴν Πατρίδα· ἄλλως, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι περιττὸν καὶ εἰς τὸν πλέον εὐσυνείδητον νὰ γείνῃ πλέον βουλευτὴς, καὶ ἂς ἀφήσωμεν ἀπὸ τὰς Ἐπαρχίας τοὺς καπήλους νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ διὰ νὰ κάμνουν σαμψιρλίκια.

§18ΤΙΝΕΣ. Νὰ μᾶς ἐξηγήσητε, κ. Δουζίνα, τί θὰ εἴπῃ αὐτό.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§20ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ πέρυσιν ὑπέβαλον ἀναφορὰν πολλῶν κτηματιῶν τῶν Ἀθηνῶν περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ἐκ τοῦ διπλοῦ φόρου τῶν γρασιδίων. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη ὁ Νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, ὁ φόρος πλέον τῶν γρασιδίων δὲν ἔχει κανένα λόγον, διότι καταντᾷ οἱ κτηματίαι οὗτοι νὰ φορολογῶνται τριπλῶς· πληρώνουν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διὰ τῶν ὁποίων παράγουσι τὸ γρασίδιον, πληρώνουν φόρον γρασιδίων καὶ φόρον ἐλαίων καὶ ἐλαιῶν. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξεφράσθη ἡ εὐχὴ παμψηφεί, ὅπως ὁ φόρος οὗτος καταργηθῇ, διότι τὸ εἰσόδημα τοῦ Δημοσίου εἶναι ἐλάχιστον, εἶναι δὲ καὶ ὁμολογουμένως ἄδικος καὶ παράνομος. Ἤδη πολλαὶ χιλιάδες πολιτῶν ἀναφέρονται πρὸς ἡμᾶς, καὶ εὐτυχῶς, βλέπω, ὅτι ἀποτείνονται καὶ πρὸς τὸν Παῦλον Καλλιγᾶν, τὸν μόνον ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως βουλευτὴν Ἀττικῆς, καὶ τὸν σεβαστὸν γέροντα Καλλιφρονᾶν, πρὸς τὸν κύριον Μίλησην, εἰς ἐμὲ καὶ ἄλλους. Ἐλπίζω τώρα, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἀποτείνωνται οἱ συμπολῖταί μας, θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην. Πέρυσιν ὁ μόνος λόγος, τὸν ὁποῖον εὗρεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἠρνήθη, ἦτο, ὅτι παρακαίρως ὑπέβαλον τὴν ἀναφορὰν αὐτῶν, διότι εἶχε ψηφισθῆ ἤδη ὁ Νόμος περὶ ἐγγείου φόρου. Ἤδη, ὅτε δὲν ἐψηφίσθη ἀκόμη, νομίζω, ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ φροντίδα, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν παμψηφεὶ γενομένην σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1883.

§22ΤΙΝΕΣ. Εἶναι αἱ ἐπερωτήσεις.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου κύριος Μαυρομιχάλης, κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, ἀπηύθυνε παρατηρήσεις ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως ἐπὶ δύω θεμάτων, πρῶτον μὲν περὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς γενομένους προβιβασμοὺς λοχαγῶν εἰς ταγματάρχας καὶ τὰς μετὰ τῶν προβιβασμῶν τούτων συνδυαζομένας παραλείψεις, εἶτα δὲ ἐπηρώτησε περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σχολείου τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ὡς πρὸς τὰς παραλείψεις ἐν τοῖς προβιβασμοῖς τῶν λοχαγῶν εἰς ταγματάρχας παρετήρησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅτι, κατὰ τὴν γνώμην του, τὰ προσαχθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα πρὸς δικαιολογίαν τῶν παραλείψεων τούτων ἦσαν ἀνεπαρκῆ, διότι ἀπεδείκνυον, ὅτι ὑπῆρχον μὲν γνωμοδοτήσεις τῶν ἁρμοδίων περὶ τῶν παραλείψεων, ἀλλ’ ὅτι αἱ γνωμοδοτήσεις αὐτῶν δὲν ἦσαν καὶ δεδικαιολογημέναι, ὅτι περιεῖχον ἁπλῶς τὴν ἰδέαν, ὅτι πρόσωπά τινα ἔπρεπε νὰ παραλειφθῶσιν, αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα παρελείφθησαν, ἀλλὰ δὲν περιεῖχον καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς τοιαύτην εἶχον μορφώσει ἰδέαν. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου γνωρίζει καλῶς, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν οὐδόλως ὑπὸ τοῦ Νόμου καὶ τῶν εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ Νόμου ἐκδοθέντων Διαταγμάτων δεσμεύεται ἐν τῷ θέματι τούτῳ, διότι τὸ Διάταγμα τοῦ 1868, ὅπερ διέπει τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ῥητῶς λέγει, ὅτι ἐν ἐλλείψει ἐπιθεωρήσεως ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ προβῇ εἰς τοὺς προβιβασμοὺς καὶ νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν παραλείψεων, ἀρυόμενος τὰς πληροφορίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· ἑπομένως εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἀνήκει νὰ λάβῃ τὰς πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ νὰ ἐκτιμήσῃ αὐτάς. Δὲν θὰ ἦτο δὲ καὶ ὑπόχρεως ὁ Ὑπουργὸς νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀπόφασιν, εἰς ἣν προέβη, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τούτων, διότι ἡ κρίσις του περὶ τῆς ἀξίας τῶν πληροφοριῶν εἶναι καθαρῶς ἀτομικὴ καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπαχθῇ εἰς Βουλευτικὸν ἔλεγχον. Οὐχ ἧττον ἐγὼ δὲν ἠρνήθην, ὅτε ἐζητήθη ἡ ἀπόδειξις, ὅτι κατόπιν προτάσεων τῶν ἁρμοδίων ἐγένοντο αἱ παραλείψεις, νὰ προσαγάγω τὸν πίνακα τῶν προτάσεων τούτων, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο παράλειψις, ὑπὲρ ἧς δὲν ὑπῆρχε πρότασις, καὶ ὅτι οὐδεὶς προεβιβάσθη περιλαμβανόμενος ἐν πίνακι παραλειπτέων· ὅτι δὲ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προσαγάγω πλειότερα εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς δικαιολογίαν τῆς ἀποφάσεώς μου ἐκείνης, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν οἱ προκάτοχοί μου Ὑπουργοὶ προέβησαν εἰς τοὺς προβιβασμοὺς καὶ εἰς τὰς παραλείψεις, καὶ ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου προέβη εἰς ὁμοίας ἐνεργείας. Ἐκ τῶν ἐγγράφων τῆς ὑπηρεσίας ἐξάγεται, ὅτι καὶ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐστηρίχθη ὅσον ἀφορᾷ εἰς ἐγγράφους πληροφορίας,—διότι δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἠρύσθη ἐκ τῆς ὑπηρεσίας προφορικῶς καὶ ἄλλας γνώμας—ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐγγράφους πληροφορίας, ἐστηρίχθη εἰς ἁπλοῦν πίνακα ὀνομάτων εἴτε προβιβαστέων εἴτε παραλειπτέων. Δὲν κατηγορῶ τοῦτο, ἀφοῦ καὶ ἐγὼ ἐθεώρησα, ὅτι δὲν εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ φέρω εἰς δικαιολογίαν μου ἄλλα δικαιολογητικὰ εἰμὴ τοιοῦτον πίνακα. Περὶ δὲ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου παρέστησεν, ὅτι ἡ Σχολὴ αὕτη ἀποτυγχάνει, ὅτι δὲν θέλει πραγματοποιηθῆ ὁ Νόμος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσέκοψεν ἐν ταῖς ἐνεργείαις αὐτῆς πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Νόμου εἰς προσκόμματα ἀνυπέρβλητα, ὅτι, ἐὰν ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπερβῇ τὰ πρῶτα ἐκ τῶν προσκομμάτων τούτων, ὀφείλεται ἡ τοιαύτη διευκόλυνσις τῆς ἐργασίας αὐτῆς εἰς ἐνεργείας τῶν Διοικητῶν τῶν ταγμάτων, τὰς ὁποίας ἐχαρακτήρισεν ὡς λίαν ὑποχωρητικὰς, ἵνα μὴ ἄλλο τι εἴπω. Εὐτυχῶς πάντα ταῦτα εἶναι ἀνυπόστατα· ἡ Σχολὴ οὐδόλως προσκόπτει· ἀπεναντίας, πρόσκομμα σπουδαῖον οὐδέποτε ὑπῆρξε· πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου παρέστησεν ἐνταῦθα ὡς γενόμενα, ταῦτα πάντα οὐδὲν ἄλλο ἦσαν, ἢ ἐλπίδες τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου καὶ τῶν ἄλλων συμπραττόντων μετ’ αὐτοῦ ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἦτο ἔνθερμος ὑπέρμαχος τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, κατόπιν ὅμως μετέβαλε γνώμην, εὐθὺς ὡς μετέβαλεν αὐτὴν, ἔχων τὸν ζῆλον τοῦ νεοφωτίστου, εἰργάσθη ὅπως κατορθώσῃ τὴν ἀποτυχίαν τόσον ἐπιβλαβοῦς θεσμοῦ, ἀλλ’ αἱ ἐργασίαι του δὲν ἔφερον ἄλλα ἀποτελέσματα εἰμὴ μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς καὶ ἕτερος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ προηγουμένης ἐπερωτήσεως, ἐφαντάσθησαν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν παρ’ οὐδενὸς τάγματος ἔλαβεν εἰδήσεις, ὅτι δυσκολίαι παρουσιάζοντο εἰς τὴν προσέλευσιν τῶν ὑποψηφίων διὰ τὴν Σχολὴν σπουδαῖαι, ἐκτὸς μόνον παρ’ ἑνὸς τάγματος, παρὰ τοῦ ὁποίου ἐπληροφορήθη, ὅτε πλέον εἶχε παρέλθει ἡ διορία πρὸς ὑποβολὴν τῶν προτάσεων, ὅτι οἱ ἐν αὐτῷ ὑπαξιωματικοὶ ἠρνήθησαν νὰ προσέλθωσιν. Ἐκ πάντων τῶν ἄλλων ταγμάτων ἐλάβομεν πληροφορίας, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ οἱ ἔχοντες τὴν ἱκανότητα προσῆλθον. Ἐνταῦθα εἰς μίαν ἱππαρχίαν ὁ πρῶτος προσελθὼν ἠρνήθη νὰ ἐξετασθῇ, λέγων, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα, ἐφ’ ᾧ καὶ ἐτιμωρήθη, καὶ ὁ δεύτερος προσελθὼν ἐπίσης ἠρνήθη καὶ ἐτιμωρήθη, ὁ δὲ τρίτος ἐξητάσθη, καὶ μετὰ τοῦτον οὐδεμία ὑπῆρξε δυσχέρεια. Ὁ τρόπος ἄρα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκεῖ, ὅπου ὑπῆρξεν ἐναντιότης, αὕτη κατεβλήθη, δὲν ὑπῆρξεν ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἀνέφερε· δὲν κατέβαλον οἱ Διοικηταὶ τῶν ταγμάτων τὴν ἐναντιότητα διὰ τῆς ὑποχωρήσεως, τὴν κατέβαλον διὰ τοῦ μόνου τρόπου, ὁ ὁποῖος ἁρμόζει εἰς Διοικητὰς στρατιωτικῶν Σωμάτων, τὴν κατέβαλον διὰ τῆς πειθαρχίας, διὰ τῆς τιμωρίας, διὰ τῆς αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου. Οὗτος εἶναι ὁ μόνος ἀξιοπρεπὴς τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἐργασθῇ Διοικητὴς τάγματος πρὸς τοὺς ἐν τῷ τάγματι αὐτοῦ ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας, καὶ οὕτως εἰργάσθησαν πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν ταγμάτων, τῶν ὁποίων οἱ ὑπαξιωματικοὶ προσῆλθον, ἵνα ἐξετασθῶσιν. Ἐάν που ὑπῆρξε δυσκολία, ἡ δυσκολία αὕτη κατεβλήθη οὐχὶ διὰ τῶν ὑποχωρήσεων ἐκείνων τῶν ἀναξίων εἰς Ἕλληνας ἀξιωματικούς, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἀλλὰ κατεβλήθη ἀπεναντίας διὰ τοῦ τρόπου, τοῦ μόνου ἁρμόζοντος εἰς ἀξιωματικοὺς παντὸς ἔθνους, διὰ τῆς ἐλλείψεως πάσης ὑποχωρήσεως, πάσης ἐπιεικείας, ἀπέναντι τοιούτων ἀντιπειθαρχικῶν πράξεων. Ὑπῆρχέ τις ἀμφιβολία ἐν ἀρχῇ, ἐὰν κατὰ τὸν Νόμον ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ τιμωρία, τοὐτέστιν, ἐὰν ἡ προσέλευσις τῶν ὑπαξιωματικῶν εἰς ἐξετάσεις ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑποχρέωσις ἢ μόνον ὡς πλεονέκτημα, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἀληθῶς ἀξιωματικοί τινες, Διοικηταὶ ταγμάτων, ἀφοῦ ἐπέβαλον τὴν τιμωρίαν, ἠρώτησαν τὴν Κυβέρνησιν, μὴ τυχὸν ἐλανθάσθησαν ἐπιβαλόντες τὴν τιμωρίαν, μήπως τυχὸν ἡ προσέλευσις εἰς ἐξετάσεις ἦτο δικαίωμα μόνον καὶ οὐχὶ ὑποχρέωσις, ἐν ᾗ περιπτώσει ἔπρεπε νὰ ἀπόσχωσι πάσης τιμωρίας, ἀρκούμενοι εἰς τὴν τιμωρίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ὁ ὑπαξιωματικὸς τοῦ νὰ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὸ εὐεργετικὸν τοῦτο ἵδρυμα. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον ἀπήντησε καὶ δι’ ἐγκυκλίου πρὸς τοὺς Διοικητὰς τῶν ταγμάτων, ὅτι ἡ εἴσοδος εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν ἦτο μόνον πλεονέκτημα, ἦτο καὶ ὑποχρέωσις· διότι ἦτο μὲν πλεονέκτημα, ἐὰν ἐξητάζετο ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ἦτο ὅμως ὑποχρέωσις, ἐὰν ἐξητάζετο ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας, ἡ δὲ Πολιτεία ἔχει τὸ ὕπατον συμφέρον, ὅπως μὴ εἰς τὸ ἑξῆς προβιβάζωνται εἰς ἀξιωματικοὺς ἄλλοι, παρὰ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες διέλθωσι διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς αὐτοὺς ἡ Σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Διὰ τούτου καὶ μόνου τοῦ μέσου, διὰ τοῦ μέσου, τὸ ὁποῖον ἐπέβαλεν ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς προσελεύσεως ὡς ὑποχρεωτικῆς, οἱ Διοικηταὶ τῶν ταγμάτων πάντες, πλὴν ἑνός, ἠδυνήθησαν νὰ ἐκτελέσωσι τὰ τοῦ Νόμου. Ὡς πρὸς δὲ τὸν ἕνα Διοικητὴν τάγματος, ὅστις δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο, οὗτος ἦλθε πρὸ ὀλίγου ἐνταῦθα, καὶ μακρὰν τοῦ νὰ μοὶ εἴπῃ ὅσα ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, τὸ μόνον, ὅπερ μοὶ εἶπεν, εἶναι, ὅτι ἐπικαλεῖται ὑπὲρ τῶν ὑπαξιωματικῶν τῆς ἱππαρχίας του τὴν ἐπιείκειαν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ μοὶ ζητεῖ τὴν ἄδειαν, ἵνα τηλεγραφήσῃ, ὅπως γένωνται δεκτοὶ οὗτοι εἰς ἐξέτασιν ἤδη, διότι μετανοήσαντες, εἶναι πάντες πρόθυμοι νὰ ἐξετασθῶσι, καὶ ἐγὼ ἀπήντησα, ὅτι δὲν δίδω τοιαύτην ἄδειαν, ὅτι θὰ ἐφαρμωσθῇ ὁ Νόμος πλήρης, ὅτι, ἐὰν ἐκ τοῦ Νόμου δύνανται οὗτοι νὰ εἰσέλθωσιν ἀκόμη εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, δὲν θέλω τὸ ἐμποδίσει, ἀλλ’ ἐὰν ἐκ τοῦ Νόμου δὲν δύνανται πλέον νὰ εἰσέλθωσι, καίτοι μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι νέοι μεγάλων ἐλπίδων, θεωρῶ τοσοῦτον σπουδαῖον, ὅπως ἐν τῷ στρατῷ μὴ δίδωνται ἀντιπειθαρχικὰ παραδείγματα, ὅπως μὴ πιστευθῇ ποτε, ὅτι δύναται νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἐπιείκεια τοῦ συμφέροντος τοῦ ἀπολύτου, ὅπως ἐν τῷ στρατῷ τηρῆται τάξις ἀκλόνητος, ὅπως ἐν τῷ στρατῷ σέβωνται οἱ κατώτεροι τοὺς ἀνωτέρους, καὶ σέβωνται πρὸ πάντων τὸν Νόμον, ὥστε ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θέλω δεχθῆ ἐν αὐτῇ τῇ ὑποθέσει οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον μέτρον ἐπιεικείας. Ταῦτα μοὶ εἶπεν ὁ Διοικητὴς τῆς ἱππαρχίας καὶ ταῦτα ἀπήντησα, καὶ ὅσα ἄλλα ἐλέχθησαν, εἶναι ἀνακριβῆ. Ἡ Σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ εὐδοκιμήσῃ, καὶ θὰ ἦτο τὸ μέγιστον τῶν δυστυχημάτων διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, ἐὰν δὲν ηὐδοκίμει, καὶ θ’ ἀπεδείκνυεν, ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι νὰ ἔχωμεν στρατόν, διότι ἡ ἀποτυχία τοιούτου θεσμοῦ θὰ κατεδίκαζε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ νὰ ἔχῃ πολλοὺς ἀξιωματικοὺς ἀνικάνους. Ὑπάρχει στρατὸς ἐν Εὐρώπῃ, ἐν ᾧ νὰ εἰσέρχηται ὁ στρατιώτης εἰς τὴν τάξιν τοῦ ἀξιωματικοῦ, χωρὶς νὰ διέλθῃ διὰ τοιαύτης μορφώσεως; Ποῦ ἐν Εὐρώπῃ, εἴτε ἐν μεγάλῳ Κράτει, εἴτε ἐν μικρῷ, εὑρίσκει παράδειγμα τοιαύτης ὀργανώσεως, ὁποίαν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου συνέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου σᾶς ἀνέφερεν, ὅτι ἐν ἄλλοις ἔθνεσιν ὑπάρχει θεσμὸς ἰδιαίτερος ὑπὲρ τῶν ἀγραμμάτων, ὡς τοὺς ὠνόμαζε. Δὲν θέλω νὰ καταχρασθῶ τῆς λέξεως, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ἐνόει, ὅτι ὑπάρχουν Κράτη, ὅπου ὑποστηρίζουν ἐν τῷ στρατῷ τὴν τάξιν τῶν μὴ γινωσκόντων γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν· δὲν ἠθέλησε νὰ εἴπῃ τοῦτο, ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχουσι στρατοὶ ἐν Εὐρώπῃ, ἐν οἷς χάριν δικαιοσύνης καὶ χάριν ὑποστηρίξεως τοῦ θεσμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν δίδονται πλεονεκτήματά τινα εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἔχουσι πλήρη τὴν μόρφωσιν, τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικούς· ἀλλὰ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν, ἀποδεικνύει αὐτὸ τὸ ἐναντίον. Εἶπεν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἔχουν les enfants de troupe, οἵτινες μένουσιν ἐν τῷ στρατῷ ὡς ὑπαξιωματικοὶ πάντα τὸν βίον καὶ δὲν δύνανταί ποτε νὰ γείνωσιν ἀξιωματικοί. Τί ἄλλο ἀποδεικνύει τοῦτο ἢ ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγω ἐγώ, ὅτι εὐθὺς ὡς ὁ στρατιώτης δὲν ἔχῃ πλήρη τὴν μόρφωσιν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸν νὰ γείνῃ ἀξιωματικός; τῷ δίδουσι πλεονεκτήματα οὐχὶ διὰ νὰ γείνῃ ἀξιωματικός, ἀλλὰ διὰ νὰ μείνῃ ὑπαξιωματικός. Ἀναλογίσθητε, κύριοι, ὅτι εὐθὺς ὡς ἐπιτρέψητε εἰς τὸν στρατιώτην διὰ τῆς προαγωγῆς μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς τάξεις τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ στρατιώτης οὗτος θὰ φθάσῃ, ἐὰν ζήσῃ, εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Διοικητοῦ τάγματος, εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου, εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ.

§24Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Γεμάτος εἶναι ὁ στρατὸς ἀπὸ τοιαῦτα παραδείγματα.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναλογίσθητε, κύριοι, ὁποίας θυσίας ποιούμεθα ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ἀναλογίσθητε, ὅτι δαπανᾷ τὸ Κράτος 20,000,000 ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅταν λέγωμεν, ὅτι δαπανᾷ τὸ Κράτος, πρέπει ἰδίως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δαπανᾷ διὰ τὰ στελέχη, διὰ τοὺς ἀξιωματικούς. Πᾶσα δαπάνη διὰ τὸν στρατὸν, ἥτις δὲν ἀπολήγει εἰς τὴν μόρφωσιν καλῶν στελεχῶν, εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ἀξιώματος τοῦ ἀξιωματικοῦ, εἶναι δαπάνη ματαία, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει τὸ Κράτος, καὶ ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ προσθέτῃ καλόν τι, προσθέτει κακὸν, διότι ἐπιβαρύνει τὸ Κράτος διὰ προσώπων, κατεχόντων θέσιν, τὴν ὁποίαν δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσιν ἐπαξίως, καὶ βλάπτει τὴν Πολιτείαν, εἰσαγομένων ἐν τῷ στρατῷ στοιχείων, ἅτινα παρεμποδίζουσι καὶ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι μόρφωσιν αὐτοῦ. Καὶ διατί ἤδη παρατηρεῖτε τὴν τοιαύτην κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐναντιότητα; Ἡ ἐναντιότης αὕτη προέρχεται παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἠξεύρουν, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι, χάρις εἰς τὸν θεσμὸν τοῦτον, ὁ στρατὸς θέλει ἀνυψωθῆ, καὶ ὅτι ἀνυψούμενος θέλει ἔτι μᾶλλον καταστήσει καταφανῆ τὴν ἀνικανότητα αὐτῶν. Ναὶ, κύριοι, ὅτε ἤκουον τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ποιουμένου τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ὑπέβαλεν, δὲν ἐθαύμαζον, διότι αἱ παρ’ αὐτοῦ ἐκφραζόμεναι ἰδέαι δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ, ἐθαύμασα ὅμως, ὅτε ἤκουσα τοιαύτας ἰδέας, ἐκφραζομένας παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, τὸν ὁποῖον ἐγὼ πάντοτε εἶχον θεωρήσει ὡς τοὐλάχιστον ἀποβλέποντα εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ. Ἡ ἰδέα τῆς δικαιοσύνης ἐπεκράτησεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἐν τῇ γνώμῃ αὐτοῦ, τῆς ἰδέας τοῦ μορφώσεως τοῦ στρατοῦ· εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ βλέπῃ τὸ προσγιγνόμενον ἀδίκημα εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀγραμμάτων· ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δύναται νὰ παρηγορηθῇ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, διότι καὶ ἡ τάξις αὕτη κατ’ οὐδὲν παραβλάπτεται ἐκ τοῦ θεσμοῦ τούτου. Καὶ πρότερον ἀπῃτοῦντο ἐξετάσεις, ἀλλὰ τὰ ἀπαιτούμενα δὲν ἐξετελοῦντο· ἐὰν ἄρα παραβλάπτωνταί τινες, παραβλάπτονται διότι εἰς τὸ μέλλον δὲν δύναται νὰ γείνῃ παραβιασμὸς τῶν διτάξεων τοῦ Νόμου. Ἐὰν αἱ ἐξετάσεις, αἵτινες ἀπῃτοῦντο πρότερον, ἐξετελοῦντο, ὀλίγιστοι θὰ προεβιβάζοντο, ἀλλὰ προεβιβάζοντο πολλοὶ, ἤτοι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον τὴν εὔνοιαν τῶν Ὑπουργῶν, ἐπροβιβάζοντο, διότι ὁ Νόμος δὲν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, διότι ἐδίδοντο μὲν ἐξετάσεις, ἀλλ’ αἱ ἐξετάσεις ἦσαν εἰκονικαί. Ποία δὲ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ σημερινοῦ συστήματος καὶ τοῦ συστήματος τοῦ προηγουμένου ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δικαιοσύνης; ὅτι, κατὰ τὸ προηγούμενον σύστημα, ἀπῃτοῦντο ἐξετάσεις διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται καὶ κατὰ τὸ σημερινὸν, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀξιωματικῶν τότε, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν τώρα· ἀλλ’ ἐνῷ μετὰ τὰς ἐξετάσεις ἐκείνας συνετάσσετο πίναξ, τὸν ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἦτο ὑπόχρεως νὰ σεβασθῇ, σήμερον συντάσσεται πίναξ, ὅστις εἶναι ὑποχρεωτικὸς διὰ τὸν Ὑπουργόν· τότε συνετάσσετο πίναξ, ὅστις ἐδίδετο εἰς τὸν κατὰ καιροὺς Ὑπουργὸν, εἴτε τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, εἴτε ἄλλον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπροβίβαζε τοὺς ἐν τῷ πίνακι κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἱκανότητος, κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐπιτυχίας, ἐπροβίβαζεν ἐξ αὐτῶν ὅντινα ἤθελεν αὐτός· σήμερον δὲν δύναται πλέον νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπῆρξε τοῦτο τὸ ὑπαγορεῦσαν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου τὴν ἄκραν ἀγανάκτησιν κατὰ τοῦ νέου συστήματος. Ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ καταρτισμῷ τοῦ πίνακος σήμερον ἔχομεν μεγαλειτέραν δικαιοσύνην ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἴχομεν πρότερον. Πρότερον ἐν ἑκάστῳ τάγματι ἐξητάζετο περιωρισμένος ἀριθμὸς ὑποψηφίων, καὶ ἂν ἐν τῷ τάγματι συνέπιπτε νὰ ὑπάρχωσι πολλοὶ ἱκανοὶ πέραν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ καθωρισμένου, ἔμενον οὗτοι ἀποκεκλεισμένοι ἀπὸ τῆς ἐγγραφῆς ἐν τῷ πίνακι καὶ ἀπὸ τῆς ἐλπίδος τοῦ προβιβασμοῦ, ἐνεγράφοντο δὲ ἐν τῷ πίνακι οἱ ἐν ἄλλῳ τάγματι ἀνίκανοι, διότι συνέπεσεν ἐν τῷ τάγματι ἐκείνῳ νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἄλλοι δυνάμενοι ἐν ταῖς ἐξετάσεσι νὰ λάβωσιν ἀνωτέραν θέσιν. Σήμερον ποῖον εἶναι τὸ σύστημα; Ὅτι πᾶς ὁ ἔχων τὴν ἀπόλυτον ἱκανότητα, ἐν οἱῳδήποτε τάγματι, εἶναι δεκτὸς ἐν τῷ συναγωνισμῷ, ὁ δὲ συναγωνισμὸς θ’ ἀποφασίσῃ μεταξὺ πάντων τούτων τίς θὰ εἰσέλθῃ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν.

§26Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἀφοῦ ἐγίνετο τοῦτο πρίν, δὲν ἐφυλάττετο ὁ κατάλογος, ἀλλ’ ἐλάμβανεν ὁ Ὑπουργὸς ὅποιον ἤθελε.

§27Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ ἐπανορθώσω κἄτι τι, τὸ ὁποῖον εἴπετε; Κατὰ τὸν Νόμον τοῦ 1861 καὶ τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα αὐτοῦ, οἱ ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ ἐξετασθῶσι, προσεκαλοῦντο ὅλοι ἐν Ἀθήναις καὶ ἔδιδον ἐξετάσεις· μετὰ ταῦτα ὅμως κατὰ τὸ 1878 καὶ κατὰ τὸ 1880, ἕνεκα τῆς ἀνάγκης τότε τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν, ἐγένετο ὁ νεωτερισμὸς, τὸν ὁποῖον εἴπετε.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀνέδραμον εἰς ἱστορικὰς μελέτας περὶ τοῦ παρελθόντος· ὁμιλῶ περὶ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν μεταβάλλει ὁ νέος θεσμὸς, ἡ δὲ κατάστασις, ὅπως ὁμολογεῖ ἤδη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βάλτου, ἔχει ὅπως εἶπον· ἀλλ’ ἡ προηγουμένη κατάστασις παρεῖχε τοῦτο τὸ ἀδίκημα, ὡς εἶπον, ὅτι οἱ καλούμενοι εἰς Ἀθήνας, ἵνα ἐξετασθῶσιν, ἐκαλοῦντο ἐξ ἑκάστου τάγματος ἐν περιωρισμένῳ ἀριθμῷ, καὶ ἑπομένως ἀπεκλείοντο οἱ ἔχοντες τυχὸν ἱκανότητα ἀνωτέραν τῶν ἐξ ἄλλων ταγμάτων καλουμένων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἀντὶ νὰ καθάπτηται τοιούτου θεσμοῦ, προωρισμένου ἵνα θέσῃ τὰς βάσεις τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ στρατοῦ ἐν τῷ μέλλοντι, ὤφειλε μᾶλλον νὰ προσφέρῃ τὴν σύμπραξίν του εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν θεσμὸν τοῦτον, ὅσον ἔνεστι, πλειοτέραν ἀνάπτυξιν. Ἡ Κυβέρνησις καταγίνεται σήμερον εἰς παρασκευὴν Νομοσχεδίων, ἢ μᾶλλον ἔχει ἕτοιμα Νομοσχέδια, συνδεόμενα πρὸς τὸν θεσμὸν τοῦτον, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπέβαλεν εἰσέτι εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δυστυχῶς διεξάγονται αἱ συζητήσεις, διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Κατήρτισεν ἡ Κυβέρνησις Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι τέλος, ὅπως καὶ εἰς τὸν θεσμὸν τοῦτον δώσωσι νέαν ζωὴν καὶ ὅπως διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου καταστήσωσι τὸν στρατὸν ἔτι λυσιτελέστερον. Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, οἱ ἐξελευσόμενοι ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν θέλουσι πλέον καταταχθῇ ἐν τῷ στρατῷ ὡς ἀνθυπασπισταί, ἀλλὰ θέλουσι καταταχθῇ ὡς ἀνθυπολοχαγοί· ὁ βαθμὸς τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ θὰ θεωρηθῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅπως θεωρεῖται καὶ παρὰ τοῖς ἄλλοις Κράτεσι, ὡς ὁ ἀνώτατος βαθμὸς τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ὅμως δὲν δύναται πλέον νὰ προαχθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προήχθη εἰς αὐτὸν, ἄνευ τῶν προσόντων, ἅτινα ἐπιτρέπουσι τὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ προαγωγήν. Οἱ ἀγράμματοι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων συνηγόρησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, θὰ γίνωσιν ἀνθυπασπισταὶ τότε, ἀλλὰ θὰ γίνωσιν ἀνθυπασπισταὶ, χωρὶς νὰ παραβλάψωσι τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ, γινόμενοι ἀξιωματικοὶ, χωρὶς νὰ τρέχωμεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν αὐτοὺς γινομένους ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς κατόπιν, καὶ βραδύτερον στρατηγούς. Αὕτη εἶναι ἡ δικαιοσύνη, ἀπονεμομένη εἰς αὐτοὺς ἄνευ βλάβης, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὠφέλειαν τοῦ στρατοῦ, διότι ἔχει τῷ ὄντι καὶ ἡ τάξις αὕτη τῶν μὴ ἐντελῶς μεμορφωμένων τὴν χρησιμότητα αὐτῆς, ἀλλ’ ἔχει τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισεν ὁ Γάλλος Νομοθέτης, διὰ τῆς συστάσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν enfants de trope, τουτέστι τὴν χρησιμότητα νὰ διατηρῇ ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ τοὺς καταλλήλους. Ὑπάρχουσι βεβαίως πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν ἐν τῷ στρατῷ, ὡς ἐκ τῆς διηνεκοῦς ἐν αὐτῷ γυμνάσεως, εἶναι ἄριστοι ὑπαξιωματικοὶ, καίτοι μὴ κεκτημένοι τὰ προσόντα τοῦ ἀξιωματικοῦ. Εἰς τούτους πρέπει νὰ δώσωμεν προαγωγὴν, ἤτοι οὗτοι πρέπει νὰ δύναται νὰ γείνωσιν ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἄνευ τῶν ἐξετάσεων, εἰς τὰς ὁποίας καὶ κατὰ τοὺς παρόντας καὶ κατὰ προηγουμένους θεσμοὺς ὑποβάλλονται, ἀλλὰ γινόμενοι ἀνθυπασπισταὶ, πρέπει νὰ μείνωσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον ἕως ὅτου ἀποστρατευθῶσιν, ὅτε δύνανται νὰ γείνωσιν ἀνθυπολοχαγοί. Τοιοῦτος θεσμὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσκόψῃ ἐν Ἑλλάδι· διότι καὶ ἐν τῷ στρατῷ ἤθελε τύχει τῆς δεούσης ὑποστηρίξεως, ὅπως καὶ ἔτυχε, καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἤθελε τύχει τῆς αὐτῆς ὑποστηρίξεως, καὶ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι, καίτοι οὐχὶ ὀλίγα νομοθετήματα ἐψηφίσθησαν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι πάντων τῶν Νόμων, οἵτινες ἐψηφίσθησαν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, οὐδεὶς ἄλλος εἶναι εὐεργετικώτερος, οὐδὲ θέλει ὑπάρξει δημοτικώτερος τοῦ Νόμου τούτου, περὶ συστάσεως Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἀλλὰ διατί δὲν συνεστήθη μέχρι τῆς σήμερον ἡ Σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἐνῷ κατὰ τὰ ἐκδοθέντα Διατάγματα καὶ τὰς ἐγκυκλίους ὤφειλε νὰ ᾖ συνεσταμένη ἡ Σχολὴ ἀπὸ ά. Ὀκτωβρίου; Ὁ λόγος εἶναι ἐντελῶς ἄσχετος πρὸς τὰ προσκόμματα τὰ ἐκ τῆς Σχολῆς ταύτης προερχόμενα. Ὁ λόγος σχετίζεται πρὸς τὸ ζήτημα τὸ μεθοριακόν. Τὸ ζήτημα τοῦτο εὐτυχῶς ἐπεραιώθη χθές· διότι χθὲς ἐλάβομεν τὴν τελευταίαν εἴδησιν, ὅτι καὶ τὸ τελευταῖον τμῆμα, τὸ μήπω παραδοθὲν, παρεδόθη. Διὰ τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἠδυνήθημεν νὰ συστήσωμεν τὴν Σχολὴν, διότι ἕνεκα τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ ζητήματος τούτου, ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διατηρήσωμεν ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις πλεῖστον, ἤτοι ὅσον ἠδυνάμεθα, στρατὸν, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φέρωμεν ἐκεῖθεν, διὰ νὰ συστήσωμεν τὴν Σχολὴν, τοὺς συναγωνισθησομένους ὑπαξιωματικοὺς καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὸν στρατὸν ἄνευ αὐτῶν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐνταῦθα οὔτε τὸν Διοικητὴν τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, οὔτε τὸν ὑποδιοικητὴν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐξάδελφος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων· διότι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἤρξατο ἡ κατάληψις τῶν ἀμφισβητουμένων μερῶν, ἐθεωρήθη ἀπολύτως ἀναγκαῖον, ὅπως μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, καθ’ ἣν ἤθελε παραδοθῆ καὶ τὸ τελευταῖον διαμέρισμα, νὰ μένωσιν οὗτοι ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις, διότι εἶχον μελετήσει ἀκριβῶς τὸ ἔδαφος καὶ ἦσαν οἱ ἁρμοδιώτεροι πάντων διὰ νὰ τοποθετήσωσι τὰς φρουράς. Τοιοῦτοι εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀντὶ νὰ συστηθῇ τὴν 1 Ὀκτωβρίου, θέλει συστηθῆ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους 1883. Ἀλλ’ ἡ ἀναβολὴ αὕτη δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ἵνα παραστήσῃ, ὅτι ἕνεκα προσκομμάτων, ἐγκειμένων εἰς τὸν θεσμὸν, δὲν συνεστήθη αὕτη· διότι προσκόμματα τοιαῦτα, ὁποῖα εἶπεν, οὔτε ὑπῆρξαν, οὔτε θὰ ὑπάρξωσιν, ἡ δὲ Σχολὴ αὕτη θὰ λειτουργήσῃ πρὸς τιμὴν καὶ δόξαν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους.

§29Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅτι εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς νὰ γείνῃ μία ἀπάντησις καὶ νὰ συζητηθῇ αὕτη ἡ ἐπερώτησις· διότι, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξαντλήσωμεν τὸ μαρτυρολόγιον ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐπιδιώκεται καλλίτερον ὁ σκοπὸς τῶν ἐπερωτήσεων, ἂν περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν. Ἐὰν θέλητε λοιπὸν, ν’ ἀφήσητε τὰς ἄλλας ἐπερωτήσεις, αἵτινες ἐγένοντο καὶ εἰς ἄλλους ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς, καὶ νὰ συζητήσωμεν αὐτό.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν ὑπομονήν μας, νομίζω, δὲν δύνασθε νὰ θέσητε ὑπὸ ἀμφισβήτησιν· διότι, καίτοι μὴ οὔσης τῆς πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις ὡρισμένης ἡμέρας, ἐδέχθημεν κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ἀναπτύξεις περὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀνεβάλομεν δὲ πᾶσαν εἰς αὐτὰς ἀπάντησιν ἐφ’ ἱκανὸν, ἵνα μὴ παραβιάσωμεν τὴν περὶ ἐπερωτήσεων ληφθεῖσαν ἀπόφασιν. Ὅπως δὲ καὶ ἐγὼ ἀνέβαλον τὴν ἀπάντησιν ἐπὶ 4–5 ἡμέρας, οὕτω νομίζω, ὅτι καὶ ὑμεῖς, ἐὰν θέλετε, δύνασθε ν’ ἀναβάλλητε ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας τὴν περὶ τούτου συζήτησιν, ἵνα δυνηθῆτε ἐν τῷ μεταξὺ νὰ μελετήσητε τὰ λεχθέντα, ὅπως δώσητε τὰς δεούσας ἀπαντήσεις. Ἐγὼ μάλιστα εὑρέθην εἰς τὴν αὐτὴν περίστασιν, ἐζήτησα ὅμως καὶ παρὰ τῶν στενογράφων τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἵνα δυνηθῶ ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ νὰ ἀπαντήσω, ἀλλὰ δὲν τὴν ἔλαβον. Ὥστε ἐὰν τυχὸν παρέλιπόν τι ἐκ τῶν ἐν τῇ ἐπερωτήσει του, παρακαλῶ τὸν κ. Μαυρομιχάλην νὰ μὴ τὸ ἀποδώσῃ παρὰ εἰς τοῦτο.

§31ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ θ’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἴπατε, ἐνῷ σεῖς ἀπηντήσατε ἐφ’ ὅσων ἐγὼ δὲν εἶπον.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τώρα μεταβαίνω εἰς τὸν ὁρμαθὸν τῶν ἐπερωτήσεων, ὅπως τὸν ὠνόμασε τοσοῦτον εὐλαβῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου.

§33ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι Σάββατον.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἷς ἀξιότιμος βουλευτὴς, ὁ βουλευτὴς ἐκ τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, διότι δὲν ἔλαβον τὴν ἐπερώτησιν παρὰ τοῦ Γραφείου, ἠρώτησε διατί ὡς πρὸς τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν μονογενῶν δὲν ἐλήφθη τὸ αὐτὸ μέτρον...

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῆν σύστασιν ἔκαμα, ἵνα λάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ αὐτὸ μέτρον.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δυστυχῶς ὁ Νόμος ὡς πρὸς τούτους καὶ διὰ τὸ ἔτος 1880 καὶ 81 δὲν παρέχει εἰδικήν τινα εὐκολίαν. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐκτελέσει γίνεται ἐφαρμογὴ διάφορος ὡς πρὸς τοὺς μονογενεῖς τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1880 καὶ 81 καὶ τοὺς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1882. Θεωρῶ δὲ, ὅτι δὲν θὰ ἦναι πρέπον νὰ ὑποβάλωμεν νέον περὶ τούτου Νομοσχέδιον, διότι πρέπει νὰ συνειθίσῃ ὁ λαὸς εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ Νόμοι δὲν μεταβάλλονται εὐκόλως καὶ νὰ συμμορφῶται πρὸς αὐτούς. Ἐὰν ἐνισχύσωμεν τὴν ἐπικρατήσασαν δυστυχῶς ἰδέαν, ὅτι πάντες οἱ Νόμοι ἐν τῇ αὐστηρότητι αὐτῶν κολάζονται βραδύτερον διὰ μέτρων νομοθετικῶν ἐπιεικείας, συντελοῦμεν εἰς τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τοῦ Νόμου καὶ εἰς τὸν πλεονασμὸν τῶν τιμωρουμένων.

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ προκαλέσω συζήτησιν· ἀλλὰ λέγω, ὅτι τὰ στρατολογικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἐκλήθησαν ν’ ἀποφανθῶσιν, δὲν ὑπάρχουσιν. Ἡ διάταξις περὶ τῶν μονογενῶν τῶν κληρωτῶν τοῦ 1882, ὅτε ἐψηφίσθη κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1882, δὲν περιέλαβε καὶ τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 80 καὶ 81. Φρονῶ, ὅτι ἠδύνατο ἐξαιρετικῶς νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον...

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περιλαμβάνεται ἐν αὐτῷ τῷ Νόμῳ διάταξίς τις περὶ τούτου ἢ ἐν τῷ ἄρθρῳ...

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶδον, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυτατὸν νὰ λάβωσι μέρος οἱ κληρωτοὶ τοῦ 1880 καὶ 81.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου κ. Καπετανάκης ἀπηύθυνεν, ἐπερώτησιν περὶ τοῦ ἀποσπασματάρχου Πλάτσα.

§41ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἁπλῆν σύστασιν ἔκαμον καὶ παρεκάλεσα νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον, δὲν λέγουσιν, ὅτι τοιοῦτόν τι ἐγένετο. Ἰδοὺ τὸ τελευταῖον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον πρὸ ὀλίγου «Σπάρτη. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Ἔπαρχος Οἰτύλου τηλεγραφεῖ μοι ἐπ’ ἐρωτήσει μου, ὅτι οὔτε Ἐπαρχεῖον, οὔτε Ὑπομοιραρχία ἔχουσιν εἴδησίν τινα περὶ διαγωγῆς ἀποσπασματάρχου Πλάτσα Δήμου Ἠλέκτρων, ἐνᾧ τακτικὸς περὶ οἱουδήποτε συμβαίνοντος εἰσὶν ἐνήμεροι. Νομάρχης, Πλαστήρας».

§43ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε ὅτι σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ζητήσητε πληροφορίας ἀπὸ τὸν Ἔπαρχον.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ τὸν Νομάρχην ἐζήτησα.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐβεβαίωσεν, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀλήθεια.

§46ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ὅταν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω τὴν παράκλησιν, εἶπον ῥητῶς, ὅτι δὲν λαμβάνω τὴν εὐθύνην τῆς ἀληθείας. Εἶπον, ὅτι τοιαύτας ἔχω πληροφορίας, καὶ διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ λάβῃ μέτρα. Τὸν παρεκάλεσα μόνον νὰ μὴ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν Ἔπαρχον τὰς πληροφορίας, ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλην Ἀρχήν.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαμῶν μοὶ ἀπηύθυνε τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν «Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ποῖα ἐλήφθησαν μέτρα καὶ εἰς ποίαν εὑρίσκεται στάσιν ἡ ὑπόθεσις περὶ τῆς γενομένης ἐν μέσῃ ἀγορᾷ τῶν Καλαμῶν κλοπῆς». Ὁ Νομάρχης Καλαμῶν παριστᾷ τὰ πράγματα διάφορα. Ὑπέβαλε δὲ καὶ ἔκθεσιν τοῦ Ἀστυνόμου.

§48ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ὄχι τοῦ Εἰσαγγελέως;

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα μήνυσιν τοῦ Ἀστυνόμου. Αὐτὴ εἶναι ἡ μήνυσις τοῦ Ἀστυνόμου πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα. Τὴν καταθέτω. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κραναίας ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν «Ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι ὁ Ἔπαρχος Πάλης ὡς Β. Ἐπίτροπος ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης πρότασιν, δι’ ἧς ἐπεδοκιμάζοντο τὰ φορολογικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι, τοῦ Συμβουλίου δείξαντος διαθέσεις ἀντιθέτους, ὁ Β. Ἐπίτροπος, διαμαρτυρουμένων τῶν Συμβούλων, ἐκήρυξε τὴν λῆξιν τῶν συνεδριάσεων, πρὶν ἢ ἀποφανθῇ τοῦτο καὶ πρὶν ἢ περαιώσῃ τὰς λοιπὰς ἐργασίας του, ἀπαγορεύσας δι’ ἀπειλῶν τὴν ἐξακολούθησιν τῶν συνεδριάσεων αὐτῷ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τοῦ Ἐπάρχου καὶ ὑπὲρ τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συμβουλίου;» Ὁ Ἔπαρχος ἀπαντᾷ, διαψεύδων πάντα ταῦτα: «Ληξούριον. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Ἐπὶ τηλεγραφικῆς διαταγῆς ἀρ. 43,706 ἀπήντησα ταχυδρομικῶς. Παράπονα ἀντιπροέδρου Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου ἐντελῶς ἀνυπόστατα. Οὐχὶ ἐντολῇ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ αὐτοβούλως ἀντιπρόεδρος ἐτηλεγράφησεν ὑμῖν. Λῆξις ἐργασιῶν ἐκηρύχθη κατόπιν περατωθέντων νομίμων ἐργασιῶν καὶ ἀφοῦ Συμβούλιον ἐπελήφθη ἐργασιῶν ἐντελῶς ἐκθέσμων καὶ ἀλλοτρίων ἑαυτοῦ δικαιωμάτων· περαιτέρω δ’ ἐξακολούθησις ἐργασιῶν οὐδένα δυστυχῶς ἕτερον σκοπὸν εἶχε παρὰ μόνον τὴν ἀπόληψιν τῆς τετραδράχμου καθ’ ἑκάστην ἀποζημιώσεως». Καταθέτω τὸ ἔγγραφον.

§50ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΕΤΑΞΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ Συμβούλιον μετὰ ταῦτα κατήρτισεν ἓν πρωτόκολλον, ὅπερ ἔστειλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἴδωμεν;

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἐνταῦθα πρωτόκολλον.

§52ΑΝΔΡ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Διότι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἀμέσως ἅμα διελύθη τὸ Συμβούλιον, ἀπηυθύνθη πρωτόκολλον.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κέας εἶχεν ὑποβάλει ἐπερωτήσεις, εἰς ἃς ἀπήντησα. Ἀλλ’ ὅπως παρετήρησα, κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, παρέτρεξα μίαν. Ὁ Νομάρχης Κυκλάδων διὰ τοῦ ἐγγράφου ὑπ’ ἀριθ. 7,844 μοὶ ἀπήντησεν «Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Κέας ἐξέδωκε τῷ 1875....

§54ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ἔλαβον γνῶσιν, κ. Πρωθυπουργέ.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσίν τινος ἐξ Ἀλεξανδρείας, παραπονεθέντος διὰ τηλεγραφημάτων καὶ ὀνομαζομένου Λαγοῦ. Ἔκτοτε ἔλαβον παρὰ τοῦ Πολιτικοῦ Πράκτορος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἔκθεσιν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ὁ Πολιτικὸς Πράκτωρ θεωρεῖ ἀδικαιολόγητα τὰ παράπονα ταῦτα τοῦ κ. Λαγοῦ, ὑποβάλλει δὲ καὶ τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις, κατὰ τῶν ὁποίων αὐτὸς παραπονεῖται. Λέγει δὲ ἐν τέλει ὁ Πολιτικὸς Πράκτωρ, ὅτι ἂν θεωρῇ ὁ κ. Λαγὸς ὅτι ἠδικήθη ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ μικτοῦ Δικαστηρίου, τοῦ τε Πρωτοδικείου καὶ Ἐφετείου, οὐδὲν ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ δύναται νὰ τὸν ὠφελήσῃ, ἀλλ’ οἱ Νόμοι παρέχουσιν εἰς αὐτὸν πάντα τὰ μέσα πρὸς ἱκανοποίησίν του. Καταθέτω τὸ ἔγγραφον καὶ τὰς ἀποφάσεις.

§56Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου δὲν ἀπηντήσατε.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς δὲν ἤθελεν ἐπιμείνει ὅπως ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησίν του, διότι ἐκ τῆς ἀπαντήσεώς μου, ἐὰν προέβαινον εἰς λεπτομερείας, δὲν θὰ προήρχετο ὠφέλεια. Ὁ κ. Σκαλίδης εἶναι γνωστὸς εἰς πάντας, οἵτινες ἐνησχολήθησαν εἰς τὸν Κρητικὸν ἀγῶνα. Ὁ κ. Σκαλίδης κρατεῖται ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐτάραττε τὴν τάξιν ἐν Κρήτῃ. Ἐξέλεγξις ἐγένετο καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ ἀποδοθεῖσαι αὐτῷ κατηγορίαι εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατοι. Ὁ κ. Σκαλίδης ἠδυνήθη ν’ ἀποδείξῃ τὴν Ἑλληνικὴν αὑτοῦ ὑπηκοότητα· ἑπομένως ἀπολαύει τοῦ δικαιώματος τῆς προστασίας παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Πρεσβείας, αὕτη δὲ ἐργάζεται παρὰ τῇ Τουρκικῇ Κυβερνήσει. Ἐὰν ἀπεδεικνύετο, ὅτι ὑπῆρχον λόγοι ἵνα θεωρηθῇ κολάσιμος ἡ διαγωγή του ἐν Κρήτῃ, δὲν θὰ ἠδύνατο ἡ Πρεσβεία νὰ τὸν συνδράμῃ, διότι δὲν δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ προστατεύῃ εἰμὴ τοὺς καταδιωκουμένους ἀδίκως ἐπὶ ἐγκλήματι, εἴτε πολιτικῷ, εἴτε ἰδιωτικῷ. Ἐν ταύτῃ ὅμως τῇ περιπτώσει ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις θέλει πεισθῆ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ τοιαύτη.

§58ΑΝΔΡ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Περὶ τοῦ μετασχηματισμοῦ τοῦ Δήμου Κρανίων δὲν ἀπηντήσατε.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τοῦ Δήμου Κρανίων εἴχομεν λάβῃ ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν ἔφερα, ἵνα ὑποβάλω εἰς τὸ Σῶμα, παρὰ διαφόρων πολιτῶν, παριστώντων, ὅτι διάφορα χωρία εἶναι ἡνωμένα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς προσαρτήσεως μετὰ τοῦ Δήμου Κρανίων, ἐκ τοῦ ὁποίου, πρὸς τὸ ἴδιον αὐτῶν συμφέρον καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ Δήμου, πρέπει νὰ ἀποχωρισθῶσιν. Ἡ Κυβέρνησις, λαβοῦσα τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ἔπραξεν ὅ,τι πράττει, ὁσάκις λαμβάνει τοιαύτας αἰτήσεις, ἐχούσας κατὰ πρώτην ὄψιν εὐλογοφάνειαν, τουτέστι ὑπέβαλεν αὐτὴν εἰς τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον, ὅπως γνωμοδοτήσῃ· θέλει δὲ ὑποβάλει αὐτὴν καὶ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Αἱ γνωμοδοτήσεις αὗται θέλουσιν εἶσθαι δεδικαιολογημέναι, ἤτοι θέλουσι περιέχει τὰ ἐπιχειρήματα, ἐφ’ ὧν θὰ στηρίξωσι τὴν γνωμοδότησιν τὰ Συμβούλια καὶ ἐξ ὧν θέλει ὁδηγηθῆ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ πρακτέου· διότι, ὡς γνωρίζετε, αἱ γνωμοδοτήσεις αὗται δὲν εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν· δὲν δύναται ὅμως νὰ λάβῃ οἰανδήποτε ἀπόφασιν, ἐὰν δὲν ἔχῃ γνωμοδοτήσεις. Διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἄρα τὸ δικαίωμα τῆς ἀποφάσεως ἡ Κυβέρνησις, ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὰς γνωμοδοτήσεις.

§60ΑΝΔ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ αὐτὴ ἡ ἀναφορά.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδοὺ ἡ ἀναφορά· τὴν καταθέτω.

§62ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλησμόνησε νὰ προσαγάγῃ τὴν ἔκθεσιν τῶν τριῶν ἰατρῶν, οἵτινες μετέβησαν εἰς τὸ Λοιμοκαθαρτήριον τοῦ Κανθάρου.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν μοὶ ἐζητήθη, ἀλλὰ θέλω τὴν καταθέσει.

§64ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ Βουλευτὴς Ἁγυιᾶς ἐζήτησε λόγον περὶ διαφόρων ἀντικειμένων παρὰ διαφόρων Ὑπουργῶν, καὶ ἀπάντησεν δὲν ἔλαβεν.

§65ΤΙΝΕΣ. Νὰ μὴ ἀπαντήσωσιν ἄλλοι Ὑπουργοί, διὰ νὰ συζητήσωμεν.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω πολλά.

§67ΤΙΝΕΣ. Ἂς τελειώσωσιν αἱ ἀπαντήσεις.

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, παραλείπω τὰς ἐπερωτήσεις, αἵτινες ἐγένοντο παρ’ ἐκείνων ἐκ τῶν κκ. Βουλευτῶν, οἵτινες δὲν εἶναι παρόντες. Ἔχω ἐπερώτησιν παρὰ τοῦ κ. Τράκα περὶ ἐνοικιάσεως λειβαδίων Ὑπάτης καὶ Βουγομύλων· ἀναβάλλω τὴν ἀπάντησιν, ὅταν ἔλθῃ. Ἐπίσης παραλείπω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Σεχιώτου περὶ τοῦ Δήμου Ὀρχομενοῦ καὶ τῶν γενομένων δῆθεν καταπιέσεων κατὰ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ κ. Ἀναγνωστόπουλος, ὁ ἐκ Ναυπακτίας, ἦναι παρών.

§69ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι.

§70ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀπαντήσητε ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Τράκα.

§71ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι παρών, ἐκτὸς ἐὰν σεῖς ἀναλαμβάνετε τὴν ἐπερώτησιν.

§72ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§73ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι ἡ κοινότης Ὑπάτης ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς ἀξίωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι μετὰ τοῦ λειβαδίου τῆς κοινότητος Ὑπάτης πρέπει νὰ συνενοικιασθῇ καὶ τὸ λειβάδιον τῆς κοινότητος Βουγομύλων ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν, ὅτι συμφέρει τοῦτο, διότι εἶναι ἀδιαχώριστα τὰ ὅρια. Ἡ κοινότης Βουγομύλων ἀπεφάνθη, ὅτι τὰ ὅρια εἶναι ἀκριβῶς διακεκριμένα καὶ διαχωρίζονται. Ἐν τούτοις ἡ κοινότης Ὑπάτης ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ συγκληθῇ ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ κατὰ τὸ Διάταγμα 9 Ἰανουαρίου 1878, διὰ νὰ ἀποφασισθῇ τὸ ζήτημα· ἀλλὰ τὸ Διάταγμα προβλέπει ἄλλην περίστασιν, ἐὰν κατὰ τὸν ὁρισμὸν τῆς περιφερείας τῆς αὐτῆς κοινότητος ὑπάρξῃ διαφωνία, καὶ ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ· ὡς ἐκ τούτου δὲν ἔγεινε δεκτὴ ἡ ἀπαίτησις τῆς κοινότητος Ὑπάτης. Ἐν τοῖς ἐγγράφοις ἐκτίθενται οἱ λόγοι, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη καὶ ἡ Ἐφορία καὶ αἱ ἀνώτεραι Ἀρχαὶ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον.— Ἔγεινεν ἐπερώτησις παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν κ. Κοντογούρη, ὅστις ἀπουσιάζει· ἑπομένως ἀναβάλλεται καὶ ὡς πρὸς αὐτὸν ἡ ἀπάντησις. Ἐπίσης ἀναβάλλω τὴν ἀπάντησιν, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Διαμάντης.

§74ΤΙΝΕΣ. Εἶναι παρών.

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ κ. Διαμάντης ἐκ Θηβῶν μοὶ εἶχε ζητήσει τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἁλικὴν Δομβραίνης, ποῖοι διωρίσθησαν, πόσοι διωρίσθησαν καὶ πόσον ἅλας παρήχθη. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὰ ἔγγραφα πρός γνῶσιν αὐτοῦ. Μοὶ ἐζητήθη πίναξ τῶν ἐκκρεμῶν ἀποφάσεων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τῆς 3 Μαρτίου περὶ λαθρεμπορίων καὶ περὶ τῆς ἐκδικάσεως αὐτῶν. Ὑποβάλλω ἑπομένως τὸν πίνακα μέχρι τοῦδε.

§76Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Νὰ τυπωθῇ, κ. Πρόεδρε, καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§77ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. (Ὅρα Παράρτημα).

§78ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω ἄλλας ἐπερωτήσεις, ἀφοῦ δὲν εἶναι παρόντες οἱ ἐπερωτήσαντες.

§79ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης συμπληρωτικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου βουλευτοῦ κ. Ταρμπάζη νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαγωγὴν τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις. Σήμερον ἔφερε τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐζήτησα νὰ τὰ καταθέσῃ καὶ ἀρνεῖται. Νομίζω, ὅτι ἡ διαγωγὴ αὕτη δὲν εἶναι εὐπρεπής, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ συμβουλεύσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅπως ἦναι εὐπρεπέστερος, τῷ διδάξῃ δὲ καὶ τὰ καθήκοντά του πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τοὺς βουλευτάς.

§81ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐν πρώτοις ὑποβάλλω τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς, ὑπογεγραμμένην καὶ ὑπὸ πολλῶν ἄλλων συναδέλφων, καὶ τὴν ὁποίαν θ’ ἀναπτύξω ἐν καιρῷ, ἀφορῶσαν δὲ εἰς τὴν μείωσιν τῆς ἐλαιοδεκάτης ἀπὸ 10 εἰς 7%. Προκειμένου δὲ λόγου περὶ συζητήσεως τῆς προτάσεώς μου περὶ τοῦ ἀναδιοργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις, ὅπως μὴ ναυαγήσῃ αὕτη. Ἐὰν περιμείνωμεν τὴν ψήφισιν τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν....

§82ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ἀμέσως σήμερον.

§83ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν λέγω δι’ ὑμᾶς. Ἐὰν περιμείνωμεν τὴν ψήφισιν τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει ναυαγήσει. Νὰ συζητήσωμεν αὐτὴν Σάββατον, δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι θέλει προκαλέσει συζήτησιν. Ἀφοῦ ἕνεκα τῆς κατεπειγότητος τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν θὰ τὴν συζητήσωμεν πρὸ τῶν ἑορτῶν, παρακαλῶ, νὰ δεχθῇ ἡ Βουλή, ὅπως συζητήσωμεν αὐτὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 3 Ἰανουαρίου 1883, δηλαδὴ τὴν πρώτην συνεδρίασιν μετὰ τὰς διακοπὰς, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου συζητήσεως. Ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, ἥτις, ἐλπίζω, θέλει τὴν δεχθῆ, διότι θὰ προκαλέσωμεν μίαν συζήτησιν, ἀλλὰ ὄχι τόσον μεγάλην, ὥστε νὰ φοβηθῇ ἡ Κυβέρνησις· τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐκλεχθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ἢ ὄχι.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θέλετε σήμερον;

§85ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχει χρόνος, δὲν ἀντελέγω· ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν θὰ περισσεύσῃ· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ἡ τρίτη Ἰανουαρίου 1883, ἡμέρα Δευτέρα.

§86ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀφίνετε νὰ τὴν συζητήσωμεν, ὅταν ἔλθῃ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης.

§87ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, θὰ γείνῃ ἀντίῤῥησις, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ὁ καιρός. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δηλώσῃ, ὅτι τὸ δέχεται, εἶμαι σύμφωνος.

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ καὶ σήμερον, ἐὰν δυνηθῶμεν.

§90ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅπως θέλετε, ἀρκεῖ νὰ συζητηθῇ.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδὴ φοβοῦμαι, ὅτι ἔγεινε μία παρεξήγησις, ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι σᾶς εἶπον, ὅτι ἐκ τῆς προτάσεώς σας καὶ τῆς συζητήσεως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀντλήσῃ δυνάμεις εἰς ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντός της πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν Δικαστηρίων.

§92ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπανειλημμένως εἶχον παρακαλέσει ὅπως ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Βώλου ὑπαλλήλων εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου τῆς ἐλαιοδεκάτης. Εἰς μίαν τῶν προηγουμένων συζητήσεων ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ἀλλ’ ὅλα ἐκεῖνα, ὅσα εἶπεν, ὅτι διέταξεν, ἦσαν ἄκαρπα· τὸν παρεκάλεσα καὶ ἰδιαιτέρως, ὅπως φροντίσῃ νὰ δημοσιευθῇ ἑρμηνευτικὴ ἐγκύκλιος εἰς τὰς ἐγχωρίους ἐφημερίδας καὶ τοιχοκολληθῇ εἰς ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ χωρία τῆς Ἐπαρχίας Βώλου. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἔδωκε τοιαύτην διαταγὴν, ἀλλ’ ἡ ἐγκύκλιος ἔτι δὲν ἐδημοσιεύθη. Ἡ Ἐπαρχία Βώλου πάσχει καὶ πάσχει δεινῶς, ὡς ἐκ τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τῶν σχετικῶν Νόμων· διότι, ἀφοῦ οἱ ἐνοικιασταὶ ἐξήντλησαν ὅλα τὰ μέσα, ἤδη σύρουσι τοὺς ἐλαιοκτήμονας εἰς τὰ Δικαστήρια. Ἐλπίζω ὅτι τὰ Δικαστήρια δὲν θὰ τοὺς ἀδικήσουν· ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι, διὰ νὰ δικαιωθῇ τις, χρειάζεται καὶ χρόνος καὶ χρήματα. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμποδίσωμεν τὰς καταγγελίας, οὐδὲ νὰ ἐπέμβωμεν εἰς τὴν Δικαιοσύνην· ἀλλ’ ὅταν δημοσιευθῇ ἐγκύκλιος, ἐξηγοῦσα τὸν Νόμον, θέλουν παύσει ἄσκοποι καὶ πολυδάπανοι κρισολογίαι. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ γραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω περὶ Κοινοτήτων καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη καὶ ὑπὸ πολλῶν ἄλλων συναδέλφων. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐξηγήσω τὴν σπουδαιότητα τοῦ Νομοσχεδίου, ἥτις εἶναι ἀρκετὰ καταφανὴς, ἀλλ’ ἰδίως ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ὑπάρχει τοσαύτη κατεπειγότης τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ, ὥστε τολμῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, παρέλειψε τὴν ἐκπλήρωσιν σπουδαιοτάτου καθήκοντος, μὴ προνοήσασα μέχρι τοῦδε περὶ ψηφίσεως τοιούτου Νόμου. Ἔπαυσα πλέον παρακαλῶν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος περὶ συστάσεως Δήμων, χωρὶς νὰ παραδεχθῶ, ὅτι καλῶς ἡ Κυβέρνησις πράττει ἀναβάλλουσα, καὶ ὡς βλέπω, ἀνέβαλε τὰς ἐκλογὰς, ἵνα ἐνεργηθῶσιν ὁμοῦ μὲ τὰς ἄλλας. Κατὰ τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως κηρύσσομαι· ἄλλως, ἀφοῦ ἐπέπρωτο νὰ γείνῃ οὕτω, ἂς προλάβῃ τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις τὰ ἀπειλούμενα κοινωνικὰ συμφέροντα. Πληθὺς δικῶν ἐγεννήθη καὶ καθημερινῶς γεννῶνται διότι αἱ Κοινότητες παλαίουσι, συμπλοκαὶ γίνονται ἀλλεπάλληλαι, διὰ τηλεγραφημάτων συνεχῶν παραπονοῦνται οἱ συμπολῖταί μου. Ἀναγκάζομαι λοιπὸν νὰ παρακαλέσω οὐχὶ ἐξ Ἐπαρχιακοῦ πνεύματος, ἀλλ’ ἐκ πνεύματος ταυτιζομένου μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ὅπως ἐγγραφῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ Κοινοτήτων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δύναται ἡ Κυβέρνησις διὰ τροπολογιῶν ἢ δι’ ἄλλου Νομοσχεδίου νὰ μὴ δεχθῇ ὅ,τι ὑπεβάλομεν ἡμεῖς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ φροντὶς ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης περὶ καταλλήλου ἐκπροσωπήσεως τῶν Κοινοτήτων. Οὕτω δὲ, προϊόντος τοῦ χρόνου, θὰ δοκιμάσωμεν ὥστε ἡ Κοινότης νὰ μὴ ᾖναι μόνον νομικὸν, ἀλλὰ καὶ πολιτικὸν πρόσωπον. Ἐπίσης ὑπεβλήθη Νομοσχέδιον περὶ ἐξασκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις· δύναται εἴτε νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, εἴτε νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρέπει ὅμως ὁπωςδήποτε νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτοῦ, ὡς ἐλήφθη καὶ περὶ τῶν ἰατρῶν. Παρατηρῶ εἰς τὸ Προεδρεῖον μίαν ἀταξίαν, δυστυχῶς ὄχι τὴν μόνην. Ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν συζητοῦνται τὰ Νομοσχέδια· ὅταν ὑποβάλῃ Βουλευτής τις Νομοσχέδιον, πρέπει νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§93ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὰ ἀποστέλλει.

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος ὀφείλει νὰ τὰ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§95ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπίσης καὶ τὰς προτάσεις. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ Κανονισμὸς ὑπάρχει μόνον ἐν τῷ χάρτῃ, καὶ εἰς αὐτὸ καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα. Δυνάμεθα νὰ τὸν μεταβάλωμεν, ἂν δὲν μᾶς ἀρέσκῃ· ἀλλ’ ἐνόσῳ τὸν ἔχομεν, πρέπει νὰ τὸν τηρῶμεν κατὰ τὸ δυνατόν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐγγράψῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἀμφότερα τὰ Νομοσχέδια ταῦτα καὶ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ὅσον οἷόν τε τάχιον ψήφισιν ἀμφοτέρων, ἰδίᾳ δὲ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Κοινοτήτων.

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς με ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Βώλου, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν Πρόεδρον νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὅλας τὰς προτάσεις, τὰς ὑποβληθείσας ἀπὸ Βουλευτὰς, καὶ νὰ ἐγγράψῃ αὐτὰς κατὰ σειρὰν τῆς εἰσαγωγῆς των εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τοῦτο διατάσσει ὁ Κανονισμὸς, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνεται.

§97ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐζήτησα καὶ ἔχω δικαίωμα νὰ ζητῶ, ὅπως ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαγωγήν του ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὑποβάλητε πρότασιν.

§99ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ βεβαιώσητε ἂν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως ἢ ὄχι· πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις σκοπῇ νὰ καταστρέψῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§100Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§101Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, πότε θὰ παύσωμεν φενακίζοντες τὸν τόπον τοῦτον, πότε θὰ παύσωμεν ἐξαπατῶντες αὐτὸν, πότε θὰ παύσωμεν ἐπαγγελλόμενοι τὰ μὴ ἀληθῆ πρὸς ἐντελῆ αὐτοῦ καταστροφήν! Μετὰ στόμφου πολλοῦ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς παρέστησεν ἀνθηρὰν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, μετὰ στόμφου πολλοῦ διεβεβαίωσεν, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν, ἐντὸς ὀλίγου ὁ στρατὸς ὁ Ἑλληνικὸς θὰ ἦναι ἄξιος τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ καὶ τῶν πόθων τῶν διακαῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Κύριοι, οἱ λόγοι δὲν μεταβάλλουν τὰ πράγματα, τῶν δὲ πραγμάτων ἐξεταζομένων, βλέπομεν δυστυχῶς, ὅτι στρατὸν ἀνάλογον πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἀνάλογον πρὸς τὰς εὐχὰς τοῦ ἔθνους δὲν ἔχομεν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν. Ἀπέδειξαν τοῦτο δυστυχῶς, κύριοι, γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον ἀλληλοδιαδόχως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἀπέδειξαν, ὅτι, ὁ στρατὸς διοικούμενος, ὅπως ἐδιοικήθη μέχρι τοῦδε καὶ σήμερον διοικῆται, εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσῃ εἰς τὴν περιωπὴν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἵσταται στρατὸς, ὅπως ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν ἀποστολήν του.

§102ΚΟΡΠΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§103ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐνόσῳ, κύριοι, ἡ πολιτικὴ ὑπερισχύει εἰς τὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἐνόσῳ ὁ στρατὸς ὑποβάλλεται εἰς τὴν πολιτικὴν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ στρατὸς, διότι ἡ πολιτικὴ ὑποβάλλει τὰ πάντα εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ὑποβάλλει τὰ πάντα εἰς θυσίας χάριν τῶν πολιτικῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει· ὁ δὲ στρατὸς, ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἄξιος τῆς ἀποστολῆς του, πρέπει νὰ ἔχῃ μίαν καὶ μόνην ἀρχὴν, τὴν ἀρχὴν τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντός του. Καὶ ἐπαγγέλλεται μὲν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι τοιαύτην τηρεῖ πολιτείαν ἀπέναντι τοῦ στρατοῦ, καὶ πιθανὸν κατὰ τὸ φαινόμενον εἴς τινα ζητήματα νὰ ἐπιδεικνύῃ θέλησιν ἀνάλογον πρὸς τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως μιᾶς πειθαρχίας ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ Πρωθυπουργὸς, ἀπασχολούμενος εἰς τὴν διοίκησιν τριῶν Ὑπουργείων, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ τί πράττεται ὄπισθεν τῶν παρασκηνίων. Πᾶς ἄλλος διοικεῖ σήμερον τὸν στρατὸν ἢ ὁ κύριος Πρωθυπουργός· πᾶν ἄλλο τηρεῖται ἢ πειθαρχία ἐν τῷ στρατῷ. Ἐάν τις περιέλθῃ τοὺς στρατῶνας καὶ τὰ Στρατοδικεῖα, θὰ ἴδῃ, ὅτι πολὺ τούτου ἀπέχομεν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς κατάστασιν πραγμάτων, ἐν ᾗ δὲν ἰσχύει ὁ Νόμος, ἀλλ’ ἡ θέλησις τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ, ἰσχύει ἡ θέλησις τοῦ πολιτευτοῦ, ἢ ἐκείνου, ὅστις κατέρχεται εἰς πᾶν μέσον, διὰ νὰ κρατήσῃ ἡ παράνομος θέλησις, ἀντικειμένη εἰς τὴν πειθαρχίαν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ. Ἐξαπατῶμεν λοιπὸν λέγοντες, ὅτι δι’ ὧν μετερχόμεθα μέσων θὰ ἔχωμεν στρατόν· ἐξαπατῶμεν τὸν Τόπον καὶ ὑποβάλλομεν αὐτὸν εἰς θυσίας ἀνωτέρας τῶν δυνάμεών του, ὅταν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὴν ἱκανότητα καὶ τὸν καιρὸν κἄν, ἐπαγγελλώμεθα, ὅτι δυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐπαγγέλλεται, τολμᾷ νὰ ἐπαγγέλλεται, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι αὐτὸς διοικεῖ καὶ διευθύνει τὸν στρατὸν, ὅτι, καθήμενος ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς 3ης ὥρας μέχρι τῆς 8ης καὶ τῆς 9ης, δύναται νὰ βελτιώσῃ κατάστασιν στρατοῦ, περιελθόντος εἰς οἵαν γνωρίζομεν θέσιν! Μὰ τοιαῦτα πράγματα δὲν ἔπρεπε ν’ ἐπαγγέλλωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου! Δὲν πρέπει τις, κύριοι, νὰ λέγῃ πράγματα πασιγνώστως μὴ ἀληθῆ, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωσι μετὰ τοῦ λόγου αὐτῶν. Κύριοι, ἂν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀποφασίσῃ ν’ ἀποξενώσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν εἴτε στρατὸν τῆς ξηρᾶς, εἴτε στρατὸν τῆς θαλάσσης.

§104ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Βεβαιότατα, βεβαιότατα.

§105ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, ὑπέβαλε τὸν στρατὸν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτικῆς, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐπικρατήσῃ ἐν τῇ πολιτικῇ, ἵνα δυνηθῇ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς ἰδέας του. Καὶ δὲν ἀμφισβητῶ εἰς τὸν ἄνδρα τὴν καλὴν θέλησιν, τὸν πατριωτισμόν· ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐπικρατήσῃ ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ πραγματοποιήσῃ τὰς ἰδέας του, ἔπραξε τόλμημα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἄλλος ἔπραξεν, ἀνέλαβε καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι, ἐνδεχόμενον εἰς τὴν πολιτικήν του νὰ ἐπιτύχῃ, οὐδέποτε ὅμως θὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Καὶ ὅμως, κύριοι, ὁ Τόπος θυσιάζεται, ὁ Τόπος καταστρέφεται, καὶ ὅμως δαπανᾷ τὸ ἔθνος 20,000,000, διὰ νὰ ἔχῃ στρατὸν, καὶ ἐν τούτοις ἀπὸ 50 ἐτῶν εἰς οὐδεμίαν περίστασιν τοῦ βίου του ἠδυνήθη νὰ παρουσιάσῃ στρατόν. Δὲν πρέπει λοιπὸν, κύριοι, νὰ πλανῶμεν τὸν Τόπον, δὲν πρέπει νὰ ὑποσχώμεθα ὅ,τι δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ὁ Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγῃ, ὅτι ὁ στρατὸς πειθαρχεῖ, καὶ ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς, ἐκτὸς τῶν ἐν τῇ Βουλῇ, τηρεῖ ἀπέναντι αὐτοῦ στάσιν ἀντιπειθαρχικήν. Κύριε Πρωθυπουργὲ, ποία εἶναι ἡ σχέσις ὑμῶν μεταξὺ ὑμῶν καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Θεσσαλίας;

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀρίστη καὶ πειθαρχικωτάτη.

§107ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν μοὶ φαίνεται νὰ λέγητε τὴν ἀλήθειαν.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλετε νὰ τὸ πιστεύσητε, ἅμα δὲν ἔχετε ἀπόδειξιν περὶ τοῦ ἐναντίου.

§109ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὰ μεταξὺ ὑμῶν καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ εἶναι γνωστὰ τοῖς πᾶσι· καὶ δύναταί τις ἐν τῇ θέσει τῇ ἐπισήμῳ, τὴν ὁποίαν κατέχει, νὰ λέγῃ τὸ ἐναντίον, διότι δὲν δύναται νὰ εἴπῃ παρὰ τὸ ἐναντίον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μεταβάλλει τὰ πράγματα.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ πράγματα εἶναι, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Θεσσαλίας πειθαρχεῖ, ὡς ἄριστος ἀξιωματικός.

§111ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὰ πράγματα λέγουσιν, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ διοικεῖ τὸν στρατὸν τοῦτον, καθ’ ὃν τρόπον δύναται νὰ διοικήσῃ στρατιωτικὸς, ὁποῖος εἶναι ὁ κ. Γρίβας· ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι ὑμῶν καὶ ἀπέναντι τῆς Πολιτείας καὶ ἀπέναντι τῶν ἀξιωματικῶν πᾶν ἄλλο τηρεῖ ἢ τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους, πᾶν ἄλλο δύναται νὰ διδάξῃ ἢ τὴν πειθαρχίαν ἐκείνην, ἥτις δύναται νὰ συντελέσῃ, ὅπως ὁ στρατὸς ἦναι ἓν καὶ μόνον σῶμα, κινούμενον ἀπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν διάνοιαν. Ἄνδρες τῆς ἀνατροφῆς τοῦ κ. Γρίβα, ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἀνετράφησαν ἐν τῇ πολιτικῇ, οἵτινες ἐσυνείθισαν νὰ ἔχουν Νόμον τὴν θέλησίν των, εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀσπασθοῦν τὰς ἰδέας ἐκείνας τῆς ἐννόμου διοικήσεως ἑνὸς στρατοῦ, τὰς ἰδέας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦν εἰς τὴν πραγματικὴν πειθαρχίαν.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀπόντος προσώπου, ὅτι οὐδὲν ἀντιπειθαρχικὸν ἔπραξεν ὁ στρατηγὸς Γρίβας, ὅτι τὸ ἀρχηγεῖον τῆς Θεσσαλίας διέπεται κατὰ πάντα ὑπὸ τὰς ὁδηγίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὡς ἐκ τοῦ ἐκτάκτου τῶν περιστάσεων ἔδωκεν εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον Θεσσαλίας πλείονα ἐξουσίαν παρὰ εἰς ἄλλο Ἀρχηγεῖον· ἀλλὰ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον διήρκουν αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις, καὶ ἤδη, ὅτε ἔπαυσαν αὗται οὖσαι ἔκτακτοι, ἤρχισεν ἀνακαλοῦν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, μέτρα ὅμως, τὰ ὁποῖα εἶχον δοθῆ ἐντὸς τοῦ Νόμου καὶ ὅπως ἀπῄτουν αἱ περιστάσεις.

§113ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ ὁμολογία σας αὕτη εἶναι ἀρκετὴ, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ διαγωγὴ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀνατολικῆς Ἑλλάδος ὑπῆρξε πᾶν ἄλλο παρὰ σύμφωνος πρὸς τὸν Νόμον.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποίας ἀποδείξεις φέρετε; Καταγγέλλετε πρόσωπον ἀπὸν, καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ. Ὁ στρατηγὸς Γρίβας ἐπολιτεύθη διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος τυγχάνει ἁπάσης τῆς ἐπιδοκιμασίας τοῦ Ὑπουργείου· ἄν ἔχητε ἀποδείξεις περὶ τοῦ ἐναντίου, νὰ τὰς προσάξητε· ἂν δὲν ἔχητε καὶ ἔρχεσθε νὰ ἐπαναλαμβάνητε ἀκούσματα, νομίζω, ὅτι πράττετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ πράττετε καὶ νὰ λέγεται.

§115ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπιτρέπεται νὰ λέγεται ἡ ἀλήθεια, ἡ ἀλήθεια δὲ εἶναι, ὅτι ἄνδρες ἐστερημένοι παιδεύσεως, ὅτι ἄνδρες, λαβόντες τὴν ἀνατροφὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ κ. Γρίβας, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ μορφώσουν στρατὸν, ὁποῖον ἐπαγγέλλεσθε.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Γρίβας ἔχει στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν ἀρίστην, καὶ θεωρῶ τιμὴν διὰ πάντα ἀξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος θὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁμοιάζει ὡς πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν μὲ τὸν κ. Γρίβαν.

§117ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἐγὼ σᾶς θεωρῶ ἕνα ὑβριστήν.

§118ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀδικεῖς τὸν ἑαυτόν σου.

§119ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν πρόκειται, κύριε Μεσσηνέζη, νὰ δικασθῇ ἡ διαγωγὴ τοῦ στρατιωτικοῦ Γρίβα, οὐδὲ πρόκειται νὰ τὸν καταδικάσητε σεῖς.

§120ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ δὲν καταδικάζω τὸν κ. Γρίβαν, οὐδὲ εἶμαι εἰς κατάστασιν ἐγὼ νὰ κρίνω περὶ τοῦ μὲν ἢ τοῦ δέ· ἀλλ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον, εἶναι πράγματα γνωστὰ, ὅτι δὲν δυνάμεθα διὰ τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, νὰ μορφώσωμεν στρατὸν, ὁποῖον ἐπαγγέλλεσθε, ὅτι σκοπεῖτε νὰ μορφώσητε, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν δὲν πρέπει νὰ ἐξαπατῶμεν τὸν Τόπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· διότι δὲ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν τοιούτους ἀξιωματικούς, ἐψηφίσθη ὁ Νόμος περὶ προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐκηρύξαμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν τοιούτους ἀξιωματικούς, τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν ἡμεῖς οἱ μὴ στρατιωτικοὶ, καὶ δι’ ἀνθρώπων, μὴ λαβόντων τὴν πρέπουσαν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Τόπον στρατὸν ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι φενάκη, εἶναι ψεῦδος. Θέλετε, κ. Πρωθυπουργὲ, νὰ δώσητε εἰς τὴν Ἑλλάδα στρατὸν, τότε νὰ παραδεχθῶμεν ὅλοι τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὰ Ὑπουργεῖα αὐτὰ θὰ ἦναι ξένα τῆς πολιτικῆς, καὶ νὰ ἀφήσωμεν, ὅπως κάμνει ἡ Γερμανία καὶ ἡ Γαλλία, νὰ ἀφήσωμεν ἕνα Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, τοὺς ἱκανωτέρους, νὰ διοικῶσι τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν, καὶ τότε νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν στρατὸν ἀνάλογον πρὸς τὰς θυσίας καὶ τὰς προσδοκίας ἡμῶν. Παραλείπω, κύριοι, τὰ ζητήματα τὰ στρατιωτικὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, παραλείπω τοὺς συνεχεῖς ὀργανισμοὺς τοὺς στρατιωτικοὺς, διότι περὶ ὅλων τούτων εἰδικώτερον ἐμοῦ ἐλάλησαν ἄλλοι, καὶ διότι τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ὅλα τὰ μεγάλα σχέδια, τὰ ὁποῖα συνελάβομεν καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐζητήσαμεν νὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τὸν Τόπον, ὑποσχόμενοι εἰς αὐτὸν τὸν χρυσοῦν αἰῶνα, εἶναι σχέδια κενὰ, σχέδια τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ὁδηγήσωσι τὸν Τόπον ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκεται, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐν γένει ἀποτυχίαν του. Αἱ συζητήσεις, αἱ γενόμεναι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἀφ’ ἧς συνερχόμεθα, καὶ διὰ τὰς ὁποίας ἡ συμπολίτευσις κακίζει τὴν ἀντιπολίτευσιν, τί ἀποδεικνύουν; ὅτι δὲν ἔχομεν ἐκπαίδευσιν, ὅτι δὲν ἔχομεν δικαιοσύνην καὶ....

§121ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας.

§122ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τὰ πράγματα, κύριοι· ἂν θελήσητε νὰ ἐξετάσητε καὶ ἀναγνωρίσητε τὴν ἀλήθειαν καὶ ὡς πρὸς τὸν στρατὸν, θὰ παραδεχθῆτε, ὅτι, ὅπως δὲν ἔχομεν τὰ ἄλλα, δὲν ἔχομεν καὶ στρατόν. Κύριοι, ἂν ἐξακολουθῶμεν διοικοῦντες τὸν στρατὸν, ὅπως μέχρι τοῦδε ἐδιοικοῦμεν αὐτὸν, τότε εἶναι προτιμότερον νὰ παραιτήσωμεν τὰ μεγάλα ἡμῶν σχέδια καὶ νὰ τραπῶμεν πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν ἡμῶν διοργάνωσιν, καὶ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον δαπανῶμεν, ὅπως ἔχωμεν στρατὸν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν, νὰ δαπανηθῇ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοργάνωσιν, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Τόπου, εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ εἰς τὴν ὑλικὴν αὐτοῦ εὐημερίαν, καὶ νὰ περιμένωμεν ἄλλας ἐποχὰς, κατὰ ὁποίας τὰ πάντα νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν πολιτικὴν, ὅπως τότε ἐργασθῶμεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν καὶ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, ἀντάξιον τῶν θυσιῶν ἡμῶν καὶ τοῦ προορισμοῦ τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§123Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔν τινι συζητήσει, κύριοι, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ εἰσαγωγῆς ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς τὸ πεζικὸν καὶ ἱππικὸν, ἀνέπτυξα κατὰ πόσον εἶναι ἐπιβλαβὲς, καὶ κατὰ πόσον ἀδικεῖ τὴν τάξιν τῶν ὑπαξιωματικῶν τῶν Σωμάτων αὐτῶν. Ὅπως σήμερον, οὕτω καὶ τότε ὁ Πρωθυπουργὸς ἔφερεν ὡς δικαιολόγησίν του διὰ τὸν Νόμον αὐτὸν, ὅτι, κατὰ τὸν Νόμον τοῦ 1861, μόνον ἓξ μῆνας ὑπηρέτουν οἱ ἐξ Εὐρώπης ἐρχόμενοι, ἐνῷ τοῖς ἐπιβάλλονται τώρα δύω ἔτη. Σᾶς εἶπον καὶ τότε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι ὁ Νόμος ἐκεῖνος ἔγεινε καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ στρατὸς συνώμοτε κατὰ τοῦ ἡγεμόνος, ὅτι ὁ ἡγεμὼν ἐκεῖνος ἐν τῇ ἀπελπισίᾳ του, ἐν τῇ ὁρμῇ τῆς ἀγανακτήσεώς του, ἠθέλησε νὰ τιμωρήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐνταῦθα διὰ τῆς προσλήψεως ὡς ἀξιωματικῶν πολιτῶν, ἐξ Εὐρώπης ἐρχομένων· ἀλλὰ τοῦτο δὲν δικαιολογεῖ καθόλου τὸν ὁποῖον ὑπέβαλες καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον Νόμον, καθ’ ὃν ηὔξησες μὲν τὸν χρόνον τῶν ἕξ μηνῶν ἢ τοῦ ἑνὸς ἔτους τῆς ἐν Εὐρώπῃ διαμονῆς τῶν ἐκεῖθεν ἐρχομένων πολιτῶν καὶ καταταττομένων ὡς ἀξιωματικῶν εἰς δύω ἔτη, ἀλλὰ τοὺς ἐπέβαλες καὶ εἰς τὸ πεζικὸν, ὅπερ δὲν ἐπέτρεπεν ὁ ἐπὶ Ὄθωνος Νόμος· ὑπεχρέωνεν ὅμως τοὺς ἐρχομένους ἐξ Εὐρώπης νὰ ὑφίστανται ἐξετάσεις καὶ ἐν Ἑλλάδι, ὑποχρέωσιν, ἣν κατήργησεν ὁ Νόμος τοῦ κυρίου Τρικούπη. Ἔπεται λοιπὸν, ὅτι ὁ κύριος Τρικούπης διὰ τοῦ Νόμου, ὃν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, οὐ μόνον δὲν εὐηργέτησε τὸν στρατὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἔβλαψε, διότι ἀπέκλεισε διὰ πάντα τὴν πρόοδον τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ· ὥστε τότε μόνον ἠδύνατο ὁ κύριος Τρικούπης νὰ εἴπῃ, ὅτι ὠφέλησε τὸν στρατὸν, ἂν κατήργει ἐντελῶς τὸν Νόμον τοῦ 1861, καὶ ὄχι διὰ νέου νομοθετήματος νὰ τὸν καταστήσῃ ἐπαχθέστερον εἰς τὰ Σώματα τοῦ πεζικοῦ καὶ ἱππικοῦ. Μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μίαν ἰδέαν, ὅτι πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ στρατὸν μορφωμένον. Λοιπὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὁ στρατὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι προήχθησαν ἀπὸ στρατιώτου, δὲν εἶναι μορφωμένος, κατὰ σᾶς, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Νομίζετε, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπάγουν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ διασκεδάζουν δύω ἔτη, εἶναι οἱ ἱκανοί; Πόσοι ἀπὸ τοὺς Διοικητὰς τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ ἐξῆλθον ἀπὸ Σχολεῖα; Ὅλοι σχεδὸν προήχθησαν ἀπὸ στρατιώτου, καὶ ἐκτελοῦν τὸ καθῆκόν των ἄριστα. Καὶ τί θὰ συμβῇ, νομίζετε; ἔστω καὶ ἔφθασάν τινες τῶν ὑπαξιωματικῶν εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ κατ’ ἀρχαιότητα μέχρι τοῦ λοχαγοῦ· φρονεῖτε, ὅτι θὰ προαχθῇ κανεὶς εἰς ἀνώτερον βαθμὸν, τὸν ὁποῖον διαθέτει κατὰ Νόμον ὁ Ὑπουργὸς κατ’ ἐκλογήν; θὰ προβιβάζωνται εἰς τὰς θέσεις αὐτὰς μόνοι οἱ ἐξ Εὐρώπης ἐρχόμενοι, οἱ δὲ ἀπὸ στρατιώτου προαγόμενοι θὰ ἔχουν τὴν ἀτυχίαν νὰ ἀποθάνωσιν, ὡς λέγουσιν ἐν Εὐρώπῃ, πρώτης τάξεως λοχαγοί. Δὲν ἐμεριμνήσατε λοιπὸν ποσῶς, κύριε Πρωθυπουργὲ, περὶ τῶν Σωμάτων τοῦ πεζικοῦ καὶ ἱππικοῦ διὰ τῶν δύω μνημονευομένων Νόμων, καθόσον ὁ μὲν πρῶτος ἔκλεισε τὴν θύραν τῆς προαγωγῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν τῶν καταταχθέντων ἀπὸ στρατιώτου εἰς τὸ πεζικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν, διὰ δὲ τοῦ περὶ λόχου ἐκπαιδεύσεως ἠθελήσατε νὰ ῥίψετε στάκτην εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν ἀδικουμένων, ὅτι δῆθεν τοῖς ἐσυστήσατε Σχολεῖον, διὰ νὰ τοὺς προπαρασκευάσετε διὰ τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Τί θὰ μάθουν εἰς τὸ Σχολεῖον; ὀλίγον περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἠξεύρουν, καὶ, ὡς εἶπον, ἂν γείνωσιν οὗτοι ἀξιωματικοί, οὐδέποτε δὲ ἀνώτεροι, ἀφοῦ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἀπὸ τὴν Εὐρώπην, θὰ ἀνήκουν εἰς οἰκογενείας πλουσίας, θὰ ἔχουν μεγαλοπρεπεῖς οἰκίας, θὰ παρουσιάζωνται συχνὰ εἰς τὴν Αὐλὴν, θὰ σχετίζωνται μὲ τὰς Πρεσβείας καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ μάλιστα ἂν ἦναι οὗτοι ἀπὸ τὴν ζύμην, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπλάσθη τὸ νῦν Ὑπουργεῖον τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τὴν ζύμην τῶν ἀνατραφέντων ἐν Ἀθήναις, καὶ ὄχι ἀπὸ ἀνθρώπους, ἐρχομένους ἀπὸ τὰς Ἐπαρχίας. Καὶ οἱ εὐγενοζυμωμένοι Ὑπουργοὶ ἀνετράφησαν κομψευόμενοι, καὶ διὰ τοῦτο θέλουσι νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι νὰ ἦναι κομψοενδεδυμένοι καὶ αὐτοὶ, ἐνῷ οἱ ἀπὸ στρατιώτου προαχθέντες ἔφερον τὸν σάκκον εἰς τὸν ὦμόν των, ἑπομένως δὲν εἶναι λεπτοανατεθραμμένοι. Λοιπὸν, κ. Πρωθυπουργὲ καὶ Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἠμπορεῖς νὰ κρυφθῇς ὄπισθεν τῆς δικαιολογίας, ὅτι ἐξέτεινες τὸν χρόνον ἀπὸ ἓξ μῆνας ἢ ἓν ἔτος εἰς δύω ἔτη διὰ τοὺς ἐξ Εὐρώπης καταταττομένους ἀξιωματικούς. Αἱ ἐν Εὐρώπῃ διδόμεναι ἐξετάσεις οὐδεμίαν ἔχουσιν, ὡς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἀνέπτυξα, ἀξίαν· καθόσον αἱ ἐξετάσεις αὗται δὲν εἶναι αὐστηραὶ διὰ τοὺς ξένους· καὶ τοιαῦται ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐξετάσεις ἀφίνουσιν ἀνοικτὴν τὴν θύραν τῆς ἐπιδρομῆς καὶ εἰς τὰ τεχνικὰ Σώματα. Ἦλθον πολλοὶ ἀξιωματικοὶ τοιοῦτοι, ἀλλ’ ὑπέστησαν ἐνταῦθα ἐξετάσεις εἰδικῶν Ἐπιτροπῶν, αἵτινες, εὑροῦσαι αὐτοὺς ἱκανοὺς, τοὺς ἐσύστησαν εἰς κατάταξιν, καὶ τῷ ὄντι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας των εὑρέθησαν τοιοῦτοι, ἐνῷ τώρα μὲ ἓν δίπλωμα, τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνουν, κύριος οἶδε, διὰ τίνος ἐν Εὐρώπῃ ἀνηθίκου πολλάκις μέσου, θὰ ἐπικάθηνται ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν διερχομένων ἐνταῦθα διὰ τοσούτων δοκιμασιῶν. Βλέπεις, κύριε Πρωθυπουργὲ, διὰ ποίων Νόμων ἐπιδεικνύεις διὰ νὰ μᾶς πείσῃς, ὅτι θὰ κάμῃς τὸν στρατὸν ἀξιοπρεπῆ, γνωματεύων ἐν ἄλλοις λόγοις, ὅτι ὁ στρατὸς, ὁ ἔχων ἀξιωματικοὺς προηγμένους ἀπὸ στρατιώτου, δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν προηγμένου ἔθνους. Ἀλλὰ, κύριε Πρωθυπουργὲ, γνωρίζεις ἐκ τῆς ἱστορίας, ὅτι καὶ εἰς τοὺς μεγάλους στρατοὺς τῆς Εὐρώπης οἱ ἀπὸ στρατιώτου προηγμένοι ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι κατώτεροι τῶν ἐκ Σχολείων ἐξερχομένων. Ἀπὸ στρατιώτου δὲν προήχθησαν οἱ δαιμόνιοι στρατάρχαι τῆς Γαλλίας Λὰν ὁ χρωματιστὴς, Μουρὰτ ὁ ἱπποδαμαστὴς, Βεναρδῶτος ὁ δικαστικὸς γραφεὺς, καὶ αὐτὸς ὁ ἐφάμιλλος τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος κατά τε τὴν πολιτικὴν καὶ στρατιωτικὴν περίνοιαν Χὼς, καὶ τόσοι ἄλλοι δοξάσαντες τὰ ὅπλα τῆς Γαλλίας ἐπὶ τοῦ μακροῦ εἰκοσιπενταετοῦς εὐρωπαϊκοῦ πολέμου; Οἱ Νόμοι σου λοιπὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, δὲν εἶναι εὐεργετικοὶ εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ ἀνοίγουν τὰς θύρας τοῦ κύκλου τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν πλουτοκρατίαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ, καὶ ἰδίως τοῦ πεζικοῦ καὶ ἱππικοῦ, γνωρίζουν ποία τύχη τοὺς ἀναμένει, διοικοῦντος σοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§124Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀκούω ἐπαναλαμβανόμενον ἐν αὐτῷ, ὅ,τι πρὸ μικροῦ ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Αἰγιαλείας, ὅτι δηλαδὴ ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ ἡμῶν δὲν εἶναι εὐάρεστος, ὅτι ἡ πειθαρχία αὐτοῦ παρέλυσε, καὶ ὅτι τέλος στρατὸν ἀξιόμαχον δὲν ἔχομεν. Αἱ τοιαῦται κατὰ τοῦ στρατοῦ αἰτιάσεις εὐλόγως δύνανται καὶ τὴν κοινὴν γνώμην νὰ δηλητηριάσωσι, καὶ τὴν ἐπὶ τὸν στρατὸν πεποίθησιν τοῦ ἔθνους νὰ κλονίσωσι. Καὶ ἐὰν μὲν ταῦτα λέγωνται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ὑπὸ τῶν μὴ εἰδότων, ἢ μὴ δυναμένων νὰ διαγνώσωσι τὴν πραγματικὴν τοῦ στρατοῦ κατάστασιν, ἢ καὶ ὑπὸ τῶν εἰδότων μὲν, ἀλλὰ μὴ ἐχόντων τὴν δύναμιν νὰ ἐπιφέρωσι τὴν δέουσαν διόρθωσιν, εἶναι ἴσως συγκεχωρημένον. Ἀλλ’ ὅταν τοιαῦται ἰδέαι ἐκφέρωνται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὑπὸ μελῶν αὐτοῦ, τὸ πρᾶγμα οὐσιωδῶς διαφέρει, καὶ οὐ μόνον κατ’ ἐμὲ ἄτοπον εἶναι, ἀλλὰ καὶ δύναται εἰς πολλὰ καὶ δίκαια νὰ δώσῃ χώραν παράπονα, διότι ἡμεῖς καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὰ μέσα ἔχομεν νὰ ἐπιζητήσωμεν καὶ ἀνεύρωμεν τὴν ἀληθῆ τοῦ κακοῦ πηγὴν, καὶ ὀφείλομεν, καθῆκον ἐπιτελοῦντες, νὰ ἐπιδιώξωμεν σπουδαίως τὴν θεραπείαν αὐτοῦ· τοῦτο δὲ μὴ πράττοντες, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ θεωρηθῶμεν ὡς παραβαίνοντες τὴν ἐντολὴν ἡμῶν. Τὸ ἀπαραίτητον ἑπομένως μοὶ ἐπιβάλλεται καθῆκον, ἵνα καὶ ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ὡς μέλος τοῦ στρατοῦ ἀποκρούσω τὴν ἐπιῤῥιπτομένην εἰς τὸν στρατὸν μομφὴν, καὶ καταδείξω ὑμῖν ποῦ ἀληθῶς ἔγκειται ἡ ῥίζα τοῦ κακοῦ. Τοῦτο δὲ θέλω πράξει μετὰ πάσης τῆς παῤῥησίας καὶ μετὰ πάσης τῆς ἀμεροληψίας, ἥτις ἐμπρέπει εἰς τὸν λαλοῦντα ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὁ στρατὸς ἡμῶν δὲν συγκροτεῖται οὔτε ἐκ βασιβουζούκων, οὔτε ἐκ ξένων μισθωτῶν· τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν στρατὸν ἀποτελοῦσι τὰ τέκνα, οἱ συγγενεῖς, καὶ οἱ συμπολῖται ἡμῶν· κοινὸν ἑπομένως συμφέρον πάντες ἔχομεν ν’ ἀποκρούσωμεν τὴν μομφὴν ταύτην, καὶ ὑποτάσσοντες τὰς ἀτομικὰς ἡμῶν συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην, νὰ ἐπιζητήσωμεν σπουδαίως τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἐν αὐτῷ κακῶς κειμένων, καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος αὐτοῦ τούτου τοῦ στρατοῦ, καὶ χάριν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν τιμῆς, διότι ἐν τούτῳ κεῖται ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα τοῦ ἔθνους. Ὁ στρατὸς ἡμῶν μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀντικαταστάσεως, τοῦ εἴδους τούτου δηλονότι τῆς ἀνθρωπεμπορίας, περιλαμβάνει στοιχεῖα ἐξ ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων καὶ συνενοῖ τὸν χωρικὸν μετὰ τοῦ κατοίκου τῶν πόλεων, τὸν πτωχὸν μετὰ τοῦ πλουσίου, καὶ τὸν ἀμαθῆ μετὰ τοῦ εὐπαιδεύτου, καὶ ἀποτελεῖ, οὕτως εἰπεῖν, σχολεῖον ἐκπολιτιστικόν. Ὁ ἐκ τῶν τάξεων τούτων λαμβανόμενος στρατιώτης ἔρχεται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἁγνὸς καὶ ἄμωμος· καὶ ἐφ’ ὅσον διατελεῖ ἐν τῇ καθαρῶς στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπὸ τὸ κράτος τῶν στρατιωτικῶν Νόμων καὶ τῆς αὐστηρᾶς πειθαρχίας, καὶ τὴν ἁγνότητα τῶν ἠθῶν αὐτοῦ διατηρεῖ ἀλώβητον, καὶ νέας προσκτᾶται διὰ τῆς ἀσκήσεως καὶ ἐκπαιδεύσεως ἠθικὰς καὶ διανοητικὰς δυνάμεις, αἵτινες ἀναπτύσσουσιν ἐν αὐτῷ τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα. Ἡ πηγὴ ἄρα τοῦ κακοῦ δὲν ἔγκειται εἰς τὰ σπλάγχνα τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἀποδοτέα, κατ’ ἐμέ, κυρίως εἰς τὸ εἶδος τῶν ὑπηρεσιῶν, εἰς ἃς οὗτος πρὸ πάντων ἀσχολεῖται, καὶ αἵτινές εἰσιν ἐντελῶς ξέναι τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ στρατιώτης ἀποτελέσῃ μέρος μεταβατικοῦ ἀποσπάσματος πρὸς καταδίωξιν φυγοδίκων καὶ ζωοκλεπτῶν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς διατεθῇ πρὸς συνοδείαν δημοσίων εἰσπρακτόρων, ἢ πρὸς παραπομπὴν ὑποδίκων καὶ καταδίκων, πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὁποίων ὑπηρεσιῶν εἶναι ἠναγκασμένος νὰ περιφέρηται ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, ἀπὸ ποιμνιοστασίου εἰς ποιμνιοστάσιον, ἄνευ πολλάκις τῆς ἐπιτηρήσεως τῶν οἰκείων βαθμολόγων, ἀρχίζει νὰ ἐξοικειοῦται εἰς τὸν ἄτακτον βίον καὶ τὴν διαφθοράν· λησμονεῖ πᾶν, ὅ,τι ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτοῦ ἐξέμαθε, καὶ μικρὸν κατὰ μικρὸν ἀπόλλυσι τὸ πνεῦμα τῆς πειθαρχίας καὶ τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἡ παραμέλησις τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐντεῦθεν ἰδίως ἡ χαλάρωσις τῆς πειθαρχίας. Στρατὸς δὲ ἄνευ πειθαρχίας, ὡς πάντες γινώσκετε, δὲν εἶναι στρατὸς, ἀλλὰ συνάθροισμα ὁπλοφόρων, μὴ δυναμένων οὔτε πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν νὰ συμπράξωσιν, οὔτε πρὸς ἰδίαν αὐτῶν τὸ παράπαν συντήρησιν νὰ συντελέσωσι· διότι ἡ ἀναγκαιοτάτη αὕτη διὰ τὸν στρατὸν ἀρετὴ, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς καθίστησιν αὐτὸν φοβερὸν ἐν πολέμῳ ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, διατηρεῖ ἀφ’ ἑτέρου αὐτὸν ἀπρόσβλητον ἀπὸ πάσης πολιτικῆς ἐπηρείας, τεινούσης εἰς τὴν ἀποσύνθεσιν ἢ οἱανδήποτε αὐτοῦ ἀλλοίωσιν, τῆς ὁποίας τὰς συνεπείας φοβεῖται ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας. Ἐκ τούτου εὐκόλως πάντες καταννοεῖτε, ὅτι βάσις πάσης σκέψεως καὶ πάσης ἐργασίας πρὸς βελτίωσιν τῶν εἰς τὸν στρατὸν ἀφορώντων εἶναι ὁ ἀποχωρισμὸς αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ὑπηρεσιῶν, ὧν προεμνημόνευσα, καὶ αἵτινες, ὡς ἀπέδειξα διὰ πραγμάτων, ἐπιδρῶσιν ἐπιβλαβῶς ἐπὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ καὶ παρακωλύουσι τὴν πρόοδόν του. Ἡ ἰδέα αὕτη, κύριοι, καὶ ἄλλοτε ἐπανελήφθη κατ’ ἄλλον τρόπον, ἀλλὰ δὲν ἀπέβη δυνατὸν μέχρι τοῦδε νὰ πραγματοποιηθῇ. Σήμερον μετὰ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ γενικῆς στρατολογίας Νόμου, καὶ τὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἐπιψηφισθεῖσαν μείωσιν τοῦ χρόνου τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ἀνάγκη τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῆς καθίσταται παρά ποτε ἐπείγουσα. Ἀλλὰ πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ἰδέας ταύτης γεννᾶται τὸ ζήτημα: ποία καὶ ὁπόση ἔσεται ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, ἥτις θέλει ὑποκαταστήσει τὸν στρατὸν εἰς τὰς ὑπηρεσίας, περὶ ὧν ὁ λόγος; Οὐδεὶς πιστεύω, ὁ ἀμφιβάλλων, ὅτι ἔσεται ἡ χωροφυλακή· ἀλλ’ οὐδεὶς ἐπίσης ὁ ἀμφιβάλλων, ὅτι, ὅπως ἔχει τανῦν τὸ Σῶμα τοῦτο, δὲν δύναται οὔτε εἰς τὰς πολυειδεῖς τοῦ Κράτους ἀνάγκας νὰ ἐπαρκέσῃ, οὔτε εἰς τὸν ὑψηλὸν αὐτοῦ προορισμὸν ν’ ἀνταποκριθῇ· ἀναγκαία δ’ ἐκ τούτου καθίσταται ἡ βελτίωσις καὶ ἡ αὔξησις αὐτοῦ. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν βελτίωσιν καὶ μόρφωσιν τοῦ Σώματος τούτου ὀλίγαι πιστεύω θὰ παρουσιασθῶσι δυσχέρειαι, οὐχὶ, κατ’ ἐμὲ, ἀνυπέρβλητοι. Ἡ αὔξησις ὅμως αὐτοῦ ἀπαιτεῖ νομοθετικὴν ἀπόφασιν, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπιφυλάττομαι νὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τὴν δέουσαν πρότασιν. Μετὰ τὸν ἀποχωρισμὸν λοιπὸν τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῶν προμνησθεισῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ τὸν περιορισμὸν αὐτοῦ ἐντὸς τῆς σφαίρας τοῦ ἰδίου αὐτοῦ προορισμοῦ, εὐκόλως θὰ δύναται οὗτος νὰ συγκεντρωθῇ εἴς τινας κεντρικὰς φρουρὰς, καὶ ν’ ἀσχοληθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν αὐτοῦ ἐκπαίδευσιν, ἐφαρμοζομένων τότε ἀκωλύτως πασῶν τῶν περὶ ἐκπαιδεύσεως ἰσχυουσῶν διατάξεων, καὶ πάντων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἤθελε θεωρήσει λυσιτελῆ πρὸς μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, ἢ καὶ ἄλλων, ἅτινα τινὲς ἐξ ἡμῶν προτίθενται νὰ ὑποδείξωσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔλλειψίς τις, αὕτη δὲν προέρχεται οὔτε ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς, οὔτε ἀπὸ τοὺς στρατηγοὺς, πρὸς οὓς ἀτόπως, κατ’ ἐμὲ, ἀπέδωκεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας τὴν κατ’ αὐτὸν κακὴν τοῦ στρατοῦ κατάστασιν.

§125Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅσα οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες εἶπον περὶ στρατοῦ, εἶναι δυστυχῶς ἀληθῆ. Εἶναι ἀληθῆ, διότι ὁ στρατὸς εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν οἰκτράν. Τυγχάνων μέλος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ συγχρόνως μέλος τοῦ στρατοῦ, ἔχω καθῆκον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκθέσω τὴν ἀλήθειαν καὶ μετὰ παῤῥησίας. Τίς πταίει, ἐὰν ὁ στρατὸς εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν; Τίς πταίει, ἐὰν ὁ στρατὸς εὑρέθῃ εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν κατὰ τὴν 15 Αὐγούστου; ἡ Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν, κύριοι, ἤκουσα τὸ πρῶτον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐτόλμησε νὰ ἀναδεχθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἶπον εἰς τοὺς συναδέλφους μου, ὅτι ἀπορῶ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ πράξω τίποτε, διότι καθῆκον ἔχω ὡς στρατιώτης νὰ ὑπακούω. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἀποκρύψω, ὅτι μετὰ μεγίστης ἀγανακτήσεως ἤκουσα τὰ τοιοῦτον ἄγγελμα. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ εἷς ἀξιωματικὸς, δυνάμενος νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κάλλιον πάντοτε τοῦ κ. Τρικούπη. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διευθύνει τρία Ὑπουργεῖα. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁμολογουμένως ἱκανὸς, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δύναται νὰ ἀναγινώσκῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπογράφει. Ὑπογράφει λοιπὸν πολλὰ τῶν ἐγγράφων, χωρὶς νὰ προσέχῃ. Κατὰ τὴν 15 Αὐγούστου διηύθυνα τὴν βʹ πυροβολαρχίαν τοῦ 1ου τάγματος ἐνταῦθα καὶ ταὐτοχρόνως ἐξεπλήρουν καθήκοντα ὑποδιοικητοῦ· αἴφνης ὁ κ. Διοικητὴς μὲ διέταξε νὰ μεταβῶ, ὅπως ἐνισχύσω τὴν 4 πυροβολαρχίαν. Ἐσυνείθισα πάντοτε νὰ ὑπακούω, ὅταν εὑρίσκωμαι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· νὰ συζητῶ δὲ, ὅταν ἦμαι ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ πρὸ πάντων τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀνεχώρησα ἀμέσως, ἀφοῦ παρέδωκα, καὶ διετάχθησαν νὰ ἑτοιμασθῶσι 50 ἄνδρες, καὶ μετέβην εἰς Ἄρταν. Ἀμέσως ἔσπευσα νὰ συνεννοηθῶ μὲ τὸν Φρούραρχον καὶ τὸν ἀρχηγεύοντα περὶ τῶν ληπτέων μέτρων, διότι ἐπίστευον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀποστέλλουσά με ἐκεῖ, εἶχε κανονίσει ὅ,τι ἀπῃτεῖτο· ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον εἶχε συμβῆ. Οἱ κύριοι οὗτοι ἀσμένως ἐδέχθησαν τὰς προτάσεις μου, καὶ ὁ ἀξιότιμος Φρούραρχος εἶχε κανονίσει τὰ πάντα ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε θεωρηθῆ ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ μέτρα. Κατὰ τὰς ὥρας τῆς σχολῆς ἐπεσκεπτόμην τὸν κ. Παχύν. Αἴφνης διατάσσομαι τηλεγραφικῶς νὰ μεταβῶ κατεπειγόντως εἰς Λάρισσαν. Ὑπέθεσα, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἀνάγκη, καὶ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἔφθασα ἐκεῖ. Ἀφιχθεὶς παρουσιάσθην εἰς τὸν ἀξιότιμον στρατηγὸν, ὅστις μοὶ εἶπεν, ὅτι οὐδεμίαν διαταγὴν ἔλαβε καὶ νὰ ἀναμένω τὰς παραιτέρω διαταγάς του. Ὁ στρατὸς εὑρίσκετο εἰς τὸ Καραλῆ Δερβὲν, ὅστις δυστυχῶς δὲν ἔπρεπε νὰ εὑρίσκεται καὶ πρὸ πάντων ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἄλλοτε ἔλεγεν, ὅτι θὰ φέρῃ τὸν στρατὸν εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, πάντες ἀπεγοητεύθημεν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε, ἐὰν τὸ ἐπέτρεπεν ἡ φιλοτιμία μας, ἠθέλομεν παραιτηθῆ τοῦ βαθμοῦ μας, διότι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ ἦτο καὶ εἶναι ἀφόρητος. Διῆλθον ὁλόκληρον τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, δὲν εὗρον δὲ οὐδὲν ἀπόσπασμα, δυνάμενον νὰ ἀντιταχθῇ εἰς ἐνδεχομένην προσβολήν. Ἀφιχθεὶς εἰς Τρίκκαλα καὶ συναντήσας τὸν Διοικητὴν τοῦ τάγματος, ἠρώτησα αὐτὸν ποία ἡ δύναμις τοῦ τάγματός του· μοὶ εἶπεν ὅτι 60 παλαιοὶ στρατιῶται ἦτον, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως παρὰ τοῦ Ὑπουργείου διαταχθεὶς ἠναγκάσθη νὰ δώσῃ τὰ ἀπολυτήρια εἰς τοὺς 30, καὶ ἑπομένως ἔμενον τριάκοντα. Ὁ ἀξιότιμος στρατηγὸς, ὅτε τὸ πρῶτον τῷ ἀνηγγέλθη ἡ σύγκρουσις, ἦτον εἰς Φέρσαλα, καὶ ἐν τούτοις ἔσπευσε νὰ ἐπανέλθῃ εἰς Λάρισσαν, καὶ διὰ μόνης τῆς δραστηριότητός του νὰ ἀποσοβήσῃ τὸν κίνδυνον. Εὐτυχῶς δὲ καὶ εἰς τὸ Καραλῇ Δερβὲν εὑρέθησαν ἀξιωματικοὶ, οἵτινες, καί τοι μὴ συχνάζοντες εἰς τὰς συναναστροφὰς, ἐξεπλήρωσαν μὲ τοὺς ὑπὸ τῆς διαταγάς των ἄνδρας θρησκευτικῶς τὸ καθῆκόν των καὶ ἔσωσαν τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους. Μετά τινων ἐξ αὐτῶν, ὡς καὶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Μαυροδήμου ἦλθον εἰς ὁμιλίαν, αὐτὸς δὲ μοὶ εἶπεν, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς μάχης τὸ ὑπ’ αὐτὸν ἀπόσπασμα ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ μόλις τὸ ἑσπέρας ἔφθασαν ἐπικουρίαι ἐξ ἑνὸς λοχίου μετὰ 7 ἀνδρῶν. Ἰδοὺ ποία ἦτον ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ! Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ κατηγορήσω τὸν ἀξιότιμον στρατηγὸν, διότι ἐζήτησεν ἐπανειλημμένως ἐπικουρίας, ἀλλὰ δὲν τοῦ ἀπέστειλε τοιαύτας ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§126ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε στρατὸς ἐκεῖ;

§127ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Λυποῦμαι, διότι ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ ἀποσταλεὶς ἐκεῖ στρατὸς μὲ ὅλην τὴν φιλοτιμίαν, ἣν εἶχε, δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ, διότι δὲν ἐγνώριζε οὔτε τὸν χειρισμὸν τοῦ ὅπλου, καθότι ἦτο συγκεκροτημένος ἀπὸ νεοσυλλέκτους. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας βουλευτὴς ἐκ Κέας εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ διαιρεθῇ ὁ στρατὸς εἰς δύω. Κατὰ τοῦτο δὲν συμφωνῶ.

§128ΚΟΡΠΑΣ. Δὲν εἶπον νὰ διαιρεθῇ, ἀλλὰ νὰ χωρισθῶσιν ἀπὸ τὸν στρατὸν αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι.

§129ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα λέγω, τίς πταίει; Ὑπάρχει ἀπόσπασμα ἐν Ἠλείᾳ, διοικούμενον, παρὰ τοὺς κανονισμοὺς, ὑπό τινος ἐπιλοχίου. Ὁ διοικητὴς τῆς ἴλης ἐζήτει τὴν ἀντικατάστασίν του, ἀλλ’ ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ὅστις διῄρησε τὸν στρατὸν εἰς δύω, ἐπέμενε νὰ διατηρῇ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, πρὸς καταδίωξιν τῶν φυγοδίκων, πλέον τῶν 8 μηνῶν.—Κύριοι, ἄλλοτε οἱ ἀρχαῖοι ἔλεγον «οὐ παντὸς πλεῖν εἰς Κόρινθον». Ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω τοῦτο εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὁμολογουμένως ἔχει ἱκανότητα, ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλην τὴν ἱκανότητά του δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὴν ἱκανότητα τοῦ Θιέρσου, ὅστις ἐτόλμησε ποτὲ νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνέγραψε τὴν στρατιωτικὴν ἱστορίαν τοῦ Ἔθνους του, δὲν ἐτόλμησε νὰ συντάξῃ ὀργανισμόν· ὅταν δὲ ἐπρόκειτο νὰ συνταχθῇ ὁ ὀργανισμὸς, ἐκάλεσεν ὅλους τοὺς Γάλλους στρατηγοὺς, ἐσεβάσθη δὲ πάντοτε τὴν γνώμην τῶν εἰδικῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχων πεποίθησιν εἰς τὴν ἱκανότητά του, φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει κἀμμίαν πεποίθησιν εἰς τοὺς εἰδικοὺς, καὶ διὰ τοῦτο ἀνέλαβε καὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν πρέπει λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιμένῃ νὰ διατηρῇ τρία Ὑπουργεῖα, καὶ δὲν πρέπει θὰ θεωρῇ ἑαυτὸν ἀνώτερον τοῦ Θιέρσου. Πρέπει νὰ παραχωρήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς ἄνδρα δυνάμενον νὰ τὸ διευθύνῃ, καὶ πρέπει ὁ στρατὸς νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸν προορισμόν του. Ὅτε κατὰ τὸ 1879 ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον Νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τῷ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν ποτε αὐτὸς ὁ Νόμος νὰ τελεσφορήσῃ. Τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐγένετο Νόμος τοῦ Κράτους, καὶ μετὰ παρέλευσιν τριῶν μηνῶν αὐτὸς ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐπέταξεν. Ἐσχηματίσθη, κύριοι, στρατὸς, δύναμαι νὰ τὸ εἴπω μετὰ παῤῥησίας, ὁ στρατὸς ἐκεῖνος τῆς κατοχῆς, ὅστις ἦτον ἄριστος, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν πρέπει νὰ ζητήσητε Πρωσσικὸν, ἀλλ’ Ἑλληνικὸν στρατόν.—Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι ὁ στρατὸς, ὅστις κατέλαβε τὰς νέας Ἐπαρχίας, ἦτο στρατὸς ἀξιόμαχος, καλῶς ὠργανισμένος· ἀλλὰ ποῦ σήμερον αὐτὸς ὁ στρατὸς; Διατί σήμερον δὲν ἐφαρμόζομεν τοὺς Νόμους; Δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ ὑπάρχωσι Νόμοι, πρέπει καὶ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἦναι στρατιώτης, γνωρίζων τὰ τοῦ στρατοῦ, καὶ ὄχι εἰς πολίτης νὰ διοικῇ τὸν στρατόν. Καὶ ἐὰν ἔλαβον χώραν ἀταξίαι τινὲς ἐν τῷ στρατῷ, τοῦτο συνέβη, διότι εἶναι πολιτικὸς ὁ Ὑπουργός. Πρέπει νὰ ἦναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν στρατιωτικὸς, καὶ τοῦτο λέγων νομίζω, ὅτι ἀντιπροσωπεύω τὴν γνώμην ὅλου τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι, ἐάν τινες τῶν ἀξιωματικῶν ἀντιπειθαρχῶσι, τοῦτο πράττουσι, διότι ἐπιδρᾷ εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ ἡ πολιτική. Εὐτυχῶς οὐδεὶς ἀξιωματικὸς παρέβη τοὺς κανόνας τῆς πειθαρχίας, καὶ ἐγὼ δὲν εὗρον οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἵνα κρίνω, ὅτι ὁ στρατὸς εὑρίσκεται εἰς τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὑποθέτει ἡ πτέρυξ αὕτη. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ὡμίλησε περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Θεσσαλίας, ὡσεὶ ὁ στρατὸς ἐκεῖ εἶχεν ὑποστῆ ἀποτυχίαν ἢ ἀτίμωσιν· ἀλλὰ πάντα τὰ συμβάντα ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐφ’ ὅσον ἔχουσιν ἔννοιάν τινα πρὸς τὸν στρατὸν, διετρανοῦσιν ὅτι ὁ στρατὸς ἀπεδείχθη καθ’ ὅλα ἄξιος τῆς ἀποστολῆς του. Οὐδὲν γεγονὸς ἐπῆλθεν, ἕνεκα τοῦ ὁποίου νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὸ ἐλλιπὲς τοῦ ὀργανισμοῦ ἢ τὴν ἀτελῆ ἐκγύμνασιν εἰς δικαιολογίαν ἀτυχημάτων. Εἰς τὴν Θεσσαλίαν ὄχι ἀτυχήματα δὲν ὑπέστημεν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπεκτήσαμεν τὰ μέρη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν κατελήφθησαν, ὅτε παρεδόθησαν αἱ Ἐπαρχίαι. Καὶ οὐδὲ ἤδη θὰ κατελαμβάνοντο τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἐὰν τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα δὲν διευθύνοντο, ὅπως διηυθύνθησαν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ἐθαύμασε, διότι ἐστάλησαν ἐκεῖ χιλιάδες πολλαὶ στρατοῦ, καὶ παρέστησεν, ὅτι αὐτὸς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ τελεσφόρως διὰ τῶν ἐκεῖ συγκεντρωθέντων. Ποῖος τῷ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ φρονῇ, ὅτι οἱ ἐκεῖ ἀποσταλέντες δὲν θὰ ἐπετέλουν τὸ καθῆκόν των; Καὶ ποῖος τῷ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ φρονῇ, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐπελθόντα δὲν ἐπῆλθον ἕνεκα τῆς παρουσίας τῶν χιλιάδων αὐτῶν; Ἀλλὰ, διὰ νὰ στείλητε ἐκεῖ τοσαύτας χιλιάδας στρατοῦ, ἐδέησε νὰ παραγνωρίσητε τοὺς πειθαρχικοὺς κανονισμούς, ἐδέησε ν’ ἀποστείλητε πυροβολητὰς ὡς πεζούς, ἐδέησε νὰ ἀποστείλητε λόχον ἄνευ λοχαγοῦ. Πάντα ταῦτα ἐθεωρήσαμεν ὡς ἐπιβαλλόμενα παρὰ τοῦ καθήκοντος ἡμῶν. Ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη ἠδύνατο νὰ διεξαχθῇ ἄνευ τῆς προσκλήσεως τοῦ Ἔθνους εἰς ἐπιστράτευσιν. Εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι καθῆκον ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ὑποχωρήσῃ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. Μὴ ὑποχωροῦσα δὲ, ἔπρεπεν ἢ ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν παρισταμένην ἀνάγκην, ἢ διὰ τῆς προσκλήσεως τῆς ἐφεδρείας. Ἐλάβομεν δὲ τὴν ἀπόφασιν ν’ ἀντιπαραταχθῶμενα καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διευθέτησιν τῶν πραγμάτων ἄνευ ἐπιστρατεύσεως· καὶ διεξηγάγομεν τὸ ἔργον ἄνευ ἐπιστρατεύσεως· ἔρχεται δὲ ἤδη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας νὰ ἐπικρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἐπεβάρυνε τὸν λαὸν διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἀλλὰ προὐτίμησε νὰ παραβιάσῃ τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμούς. Ὑπῆρξαν τῷ ὄντι τότε σχολαστικοί τινες, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον πῶς τὸ τάδε ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ παραβιάζεται; Τί θὰ ὠφελήσῃ τὸ πυροβολικὸν, ἐὰν τοὺς πυροβολητὰς στείλωμεν ἄνευ τῶν πυροβόλων των; Εἰς τούτους εἶπον, ὅτι ὁ πυροβολητὴς εἶναι στρατιώτης Ἕλλην, καὶ θὰ ἀναδειχθῇ ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς μάχης καὶ ὡς πεζὸς, οἷος καὶ ὡς πυροβολητής. Καὶ οἱ πυροβοληταὶ φθάσαντες πρῶτον ἐπίκουροι, ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐγκατέλιπεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἡρωϊκῶς ἐμάχοντο ἐν Καραλῆ Δερβέν. Ὅταν οἱ Θεσσαλοὶ εἶδον τὸ πλοῖον ἀφικόμενον, δὲν ἠρώτησαν ἐὰν οἱ στρατιῶται ἔρχωνται ἐκεῖ παραβιάζοντες τοὺς κανονισμοὺς τοὺς ἐσωτερικοὺς τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ ἠρώτησαν τίνες εἶναι ἐν αὐτῷ· καὶ ἔμαθον, ὅτι ἐντὸς τοῦ πλοίου ὑπῆρχεν ὁ στρατὸς, τὸν ὁποῖον ἔστειλεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀντίληψιν τῶν ἡρωϊκῶς μαχομένων παρὰ τὸ Καραλῆ Δερβέν. Μετεδόθη οὕτω τὸ θάῤῥος εἰς πάντας, αἰσθανθέντας ὅτι δύνανται νὰ ἐκτεθῶσι πεποιθότως, ὅτι θέλουσιν ἔχει τὴν ἀντίληψιν τῶν διευθυνόντων τὰ τοῦ Κράτους. Ταῦτα εἴχομεν τότε νὰ ἐξετάσωμεν, καὶ οὐχὶ ζητήματα κανονισμῶν τοῦ στρατοῦ. Τὰ ζητήματα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐξητάσθησαν πρὸ ὀλίγου. Ἠκούσαμεν δὲ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, ἀναπτύσσοντος ὅτι τὸ μόνον, ὅπερ θέλει συντελέσει πρὸς διαθέτησιν τῶν τοῦ στρατοῦ, εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς αὐτοῦ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, καὶ πρὸς τοῦτο ὁ διορισμὸς εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργῶν, μὴ ἐχόντων σχέσιν πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπίδρασις τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι, κατέχων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, οὐδέποτε ἔπραξά τι ἐν τῷ στρατῷ τῇ ἐπιδράσει τῆς πολιτικῆς ἢ τῇ παρακλήσει φίλων. Λέγω τοῦτο ἐνταῦθα, παρόντων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ τὸ ὁμολογήσωσι ἐὰν ὑπέγραψά ποτε τι κατὰ σύστασιν, προκειμένου περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Δὲν ὁμιλῶ κρύφα. Ἐνταῦθα εἶναι παρόντες 120 βουλευταὶ, μετὰ τῶν ὁποίων εὑρίσκομαι εἰς πολιτικὴν συνάφειαν, καὶ ἠξεύρουσι ὁποία ἀπάντησις ἐδόθη παρ’ ἐμοῦ πάντοτε, προκειμένου περὶ τῶν πραγμάτων τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι εἰς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα δὲν δύναμαι νὰ ἀνεχθῶ ἐπέμβασιν οἱανδήποται καὶ ἀνάμιξιν οἱουδήποτε, καὶ τὴν ἀπάντησιν ταύτην ἀπεδέχθησαν πάντες εὐχαρίστως, καὶ ἐζήτησαν νὰ τεθῇ τοῦτο ὡς γενικὸς κανών. Καὶ τούτου τεθέντος ὡς γενικοῦ κανόνος, οὐδεμία ἐπίδρασις ἠσκεῖτο, πρῶτοι δ’ αὐτοὶ οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι ἀπεδοκίμαζον οἱανδήποτε ἐνέργειαν ἐκτὸς τῆς κανονικῆς. Παράπονα ἠκούοντο, ἄλλοτε, ὅτι οἱ κανονισμοὶ ὑπῆρχον μόνον διὰ τοὺς ἐναντίους καὶ ποτὲ διὰ τοὺς φίλους· γινομένων προτιμήσεων, ἕκαστος ἀπήτει ἵνα αὐτὸς προτιμηθῇ ἐν τῷ σταδίῳ τῶν συστάσεων, μηδεμιᾶς δὲ ἤδη γινομένης προτιμήσεως, ἔπαυσαν καὶ αἱ συστάσεις. Ἐὰν ἀποχωρίσωμεν τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, νομίζετε, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ πράξωμέν τι καλὸν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ; Ἐὰν ἡ Βουλὴ προθυμοποιῆται νὰ πράξῃ πᾶν ὅ,τι δύναται ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν πραγμάτων, τὸ πράττει, διότι ἔχει πλήρη τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν στρατόν. Ἐὰν ὅμως ἅπαξ παρεδεχώμεθα τὰς δεσποτικὰς ἰδέας τοῦ ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ, καὶ ἀπεχωρίζομεν τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ἀπὸ τῆς Βουλῆς, ἡ Βουλὴ εἰς οὐδεμίαν θυσίαν θὰ ἦτο πρόθυμος ὑπὲρ στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ οὕτω διοικουμένων, διαφευγόντων τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, οὐχὶ τὸν ἔλεγχον τῶν Βουλευτῶν πρὸς ἀπόκτησιν προσωπικῶν χαρίτων, ἀλλὰ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ὅπως διευθύνῃ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ πρὸς σκοποὺς ἐθνικούς. Οὐδὲν Ὑπουργεῖον σχετίζεται πλειότερον πρὸς τὰ τοῦ ἔθνους, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐμπεπιστευμένα εἰς τὴν φύλαξιν τῆς Βουλῆς, ὅσον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιβάλλει τὰ μέγιστα τῶν βαρῶν εἰς τὸ Κράτος, καὶ τὰ βάρη τὰ χρηματικὰ καὶ τὰ βάρη τῶν προσωπικῶν θυσιῶν, καὶ ταῦτα πάντα θέλετε νὰ ἀφήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ διευθύνωνται ἐκτὸς αὐτῆς; Θέλετε νὰ ἔχετε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, μὴ ἐξαρτώμενον ἀπὸ τοῦ ἐλέγχου τῆς Βουλῆς, μὴ πηγάζοντα ἀπὸ τῶν σπλάγχνων τῆς Βουλῆς;

§131Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό;

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τότε θὰ διευθύνῃ τὰ τοῦ στρατοῦ τελεσφορώτερον, ὅταν εὑρίσκεται εἰς πλείονα πρὸς τὸ ἔθνος συνάφειαν, ὅταν ἐκ τῶν σπλάγχνων τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἐξέρχεται. Δέον ὁ στρατὸς νὰ ἔχῃ ἐπὶ κεφαλῆς αὑτοῦ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος, εὐθὺς ὡς αἰσθανθῇ, ὅτι ὑφίσταταί τις ἀληθὴς ἀνάγκη τοῦ στρατοῦ, θέλει ἔχει καὶ τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους ἑτοίμους, ἵνα τῷ παράσχωσι τὰ μέσα εἰς ἱκανοποίησιν τῆς ἀνάγκης ταύτης. Αὕτη εἶναι ἡ περιποίησις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ στρατὸς παρὰ τῆς πολιτικῆς. Ὁ στρατὸς δὲν ζητεῖ παρὰ τῆς πολιτικῆς νὰ τῷ δώσῃ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀξιωματικόν· ἀξιωματικοὺς ἔχει εἰς τὰ τῆς διοικήσεως αὑτοῦ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν θέλει ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν πλείονα δύναμιν, ἵνα ἐργασθῇ ὑπὲρ αὑτοῦ, καὶ βέβαια τὴν δύναμιν ταύτην δὲν ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον θέλει ὁ ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς, ἀλλ’ ἔχει αὐτὴν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον θέλει τὸ ἀληθὲς Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ἀφηγήθη καὶ ἰδέαν ἱστορίαν, ἵνα παραστήσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, καὶ εἶπεν, ὅτι ἐστάλη πρῶτον εἰς Ἄρταν καὶ κατόπιν ἐξ Ἄρτης εἰς Θεσσαλίαν. Εἰς Ἄρταν ἐστάλη ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας, καθὸ διευθύνων πυροβολαρχίαν. Ἔπρεπε τότε νὰ σταλῇ ἐκεῖ πυροβολαρχία καὶ ἐστάλη κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ὑπηρεσίας ἡ πυροβολαρχία, ἡ διοικουμένη ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας· ἐξ Ἄρτης ὅμως μετετέθη ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας εἰς Θεσσαλίαν, ὄχι διότι ἦτο ἀναγκαία ἡ παρουσία αὐτοῦ εἰς Θεσσαλίαν, ἀλλὰ πρὸς τιμωρίαν. Ἐγώ, κύριοι, εἶπον καὶ πρότερον, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐστηρᾶς πειθαρχίας. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ἀνέφερεν, ὅτι ἐπεσκέπτετο τὸν κύριον Παχὺν, ἴσως διὰ νὰ δείξῃ, ὅτι καὶ ἐκ πολιτικῆς σκέψεως προέβην εἰς τὴν τιμωρίαν ἐκείνην. Ἀλλὰ, κύριοι, πᾶσα ἡ ἐμὴ πολιτικὴ, καὶ ἡ ἐν γένει καὶ ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, δεικνύει ἂν δύναταί ποτε νὰ πιστευθῇ τοιαύτη μομφὴ κατ’ ἐμοῦ ἀπευθυνομένη. Ἐτιμώρησα τὸν κύριον Κρεστενίτην, διότι ἐθεώρησα, ὅτι ἡ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ φροντὶς μοὶ ἐπέβαλε τὸ καθῆκον νὰ τὸν τιμωρήσω.

§133ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διατί; Ἔπρεπε νὰ μὲ θέσετε πρῶτον εἰς προανάκρισιν καὶ προφυλάκισιν.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί ἔπρεπε νὰ πράξω ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ἐγίνωσκον.

§135ΤΙΝΕΣ. Τί ἔκαμε; τί ἔκαμε;

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας, διοικητὴς τότε πυροβολαρχίας, καθ’ ἃς εἶχε πληροφορίας τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς Ἄρτην ἀποσταλεὶς, κατεγίνετο καὶ ἀνεμιγνύετο αὐτόθι εἰς τὰ πολιτικά.

§137ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὀφείλετε νὰ καταθέσητε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Φρουράρχου.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχε δοξασίας πολιτικὰς, καὶ ἐνόμιζεν, ὅτι τὰς δοξασίας ταύτας τῷ ἐπετρέπετο νὰ ἐπιδεικνύῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει, ὅτι δὲν τῷ ἐπετρέπετο νὰ ἐπιδεικνύῃ τὰς δοξασίας ταύτας, ὅτι τοῦτο δὲν συνέφερεν εἰς τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ, δὲν συνέφερεν εἰς τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ἡ ὁποία εἶχεν ἐμπιστευθῆ εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει, ὅτι ὁ στρατὸς, ὁ μεταβαίνων εἰς Ἄρταν, ἔπρεπε νὰ μένῃ ἐντελῶς ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς, νὰ μὴ ἐπιδεικνύῃ συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας. Ἐθεώρει, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν στρατιωτικὴν δὲν ἐπετρέπετο εἰς ἀξιωματικοὺς νὰ ἐπιδεικνύωσιν, ὑφισταμένων διαφωνιῶν περὶ τοπικῶν ζητημάτων, συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας πρὸς τοῦτον ἢ πρὸς ἐκεῖνον. Καὶ διὰ τοῦτο εὐθὺς, ὡς ἔλαβον τὴν εἴδησιν, τηλεγραφικῶς διέταξα τὸν ἀξιωματικὸν διοικητὴν τῆς πυροβολαρχίας νὰ μεταβῇ ἀλλαχοῦ. Αὕτη εἶναι ἡ αἰτία τῆς μεγάλης ταύτης περιπλανήσεως τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ. Μετέβη εἰς Θεσσαλίαν, ἐν Θεσσαλίᾳ δὲ, κατὰ τοὺς ἰσχύοντας κανονισμοὺς, διὰ τῶν ὁποίων, ὡς εἶπον πρότερον, εἴχομεν δώσει εἰς τὸν ἀρχηγὸν ἔτι μεγαλειτέραν τῆς συνήθους δύναμιν, ἐκεῖ ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ τὸν ἀξιωματικὸν ὁ ἀρχηγός. Δὲν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ δώσωμεν εἰδικὰς ὁδηγίας εἰς τὸν ἀρχηγὸν περὶ τῆς χρήσεως, ἣν ἤθελε κάμει τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ὁ ἀρχηγὸς ἐκεῖ δὲν ἐχρησιμοποίησε τὸν ἀξιωματικὸν, ἴσως διότι ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν τῷ ἦτο χρήσιμος.

§139Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. «Ὁ στρατὸς δὲν ζητεῖ παρὰ τῆς «Πολιτείας νὰ ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις αὐτοῦ εἰς ἄνδρας, μὴ «ἀποῤῥέοντας ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ὁ στρατὸς ζη«τεῖ παρὰ τῆς πολιτικῆς νὰ χορηγῇ ἡ Πολιτεία τὰ μέσα «εἰς ἐκείνους, οἵτινες τὸν κυβερνῶσι, διὰ νὰ φροντίσωσι «νὰ μορφώσωσι καὶ καταρτίσωσιν αὐτόν». Αὐτὰ σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ Πολιτεία παρέσχε πάντοτε τὰ μέσα διὰ νὰ μορφωθῇ καὶ καταρτισθῇ ὁ στρατὸς, ἀλλ’ ὁ στρατὸς ὅμως δὲν ζητεῖ παρὰ τῆς Πολιτείας, οὐδὲ ζητεῖ παρὰ τῶν κυβερνώντων νὰ ἐκθέτωσι τὴν τιμὴν αὐτοῦ, καὶ μαζῇ μὲ τὴν τιμὴν τοῦ στρατοῦ νὰ ἐκθέτωσι τὴν τιμὴν τοῦ ἔθνους. Καὶ πᾶν ἄλλο διανόημα ἐπετρέπετο, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος ἤθελεν ἀποσυντεθῆ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, ἢ νὰ ἐπιχειρήσωσιν οἱ κυβερνῶντες αὐτὸν τὴν παράβολον πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησαν. Ἦτο δὲ τοσοῦτον παράβολον τὸ διανόημα, ὥστε πράγματι ἐξετέθη εἰς ἀμφιβολίαν ἡ τιμὴ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Καὶ ἂν δὲν παρίσταντο τριάκοντα ἥρωες νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, δὲν γνωρίζω ποῖον τραῦμα ἤθελεν ὑποστῆ καὶ ἡ τιμὴ τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος. Μὴ ζητεῖτε διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων νὰ καλύψητε τὸ παράβολον τοῦ διανοήματος. Ἐὰν ἐλύθη τὸ ὁροθετικὸν ζήτημα, μὴ νομίζετε, ὅτι ἔλυσεν αὐτὸ τὸ παράβολον διανόημα ὑμῶν. Περιέμενον νὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα πραγματευθῶ ἐν ἐκτάσει περὶ τούτου, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἀξία τῆς προσοχῆς τοῦ Κοινοβουλίου· οὐδὲ ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ παρέλθῃ, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν μελέτην καὶ ἔρευναν αὐτοῦ καὶ χωρὶς νὰ ἐρευνήσωμεν τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἠναγκάσθην καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπω περὶ αὐτοῦ ἐν μὴ καταλλήλῳ στιγμῇ. Ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ μετ’ ὀλίγον θέλει ἀρχίσει, καὶ ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ παρέχει τὴν εὐκαιρίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν θέλομεν ἀφήσει ἀνεξέλεγκτα τὰ παράβολα διανοήματα τοῦ κυβερνῶντος τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος· θέλομεν δὲ τότε ἀποδείξει, ὅτι, ἂν ἔχῃ τι κακὸν ἡ ἀνάθεσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς πολιτικὸν καὶ ὄχι στρατιωτικόν, ἔχει τὸ κακὸν τοῦτο, ἴσως τὸ μόνον, ὅτι ἀφίνει τὸν στρατὸν ἕρμαιον εἰς τὰς ζωηρὰς ἐντυπώσεις, εἴτε εἰς τὰ ἄγρια προσωπικὰ πάθη, εἴτε εἰς τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ κυβερνῶντος πολιτικοῦ, καὶ ἀναλαμβάνοντος τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Καὶ τί ἄλλο ἀνεκαλύψατε ἐκ τῆς τιμωρίας τοῦ κ. Κρεστενίτου, τί ἄλλο ἀνεκαλύψατε, εἰμὴ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὄργανον τῆς πολιτικῆς; Ἀποστέλλει ἐκτάκτως εἰς Ἄρταν τὸν λοχαγὸν τοῦ πυροβολικοῦ, διὰ νὰ διοικῇ τὴν πυροβολαρχίαν, καὶ ἀμέσως τὸν διώκει ἐκεῖθεν· διατί; διὰ νὰ τὸν τιμωρήσῃ. Διατί; διότι διετήρησε τὰς κοινωνικὰς σχέσεις, τὰς ὁποίας, πρὶν μεταβῇ εἰς Ἄρταν, εἶχε. Καὶ εἶναι τοῦτο πρᾶξις τιμωρητέα; Καὶ ἔπρεπεν ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ πολιτικός, ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐγείρῃ πόλεμον καθ’ ὡρισμένων ἀτόμων, τοὺς ὁποίους ἐθεώρει ἀντιπράττοντας εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, ἔπρεπε διὰ τοῦτο πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ νὰ κηρύξωσι πόλεμον κατὰ τῶν ἀτόμων αὐτῶν, ἔπρεπε νὰ ἀποκηρύξωσι ταῦτα; Ταῦτα εἶναι ἐμπνεύσεις ἀγρίων παθῶν, καὶ ἀλλοίμονον, ἂν ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος γείνῃ ἕρμαιον ἀγρίων παθῶν (Εὖγε, εὖγε, ἀριστερόθεν). Ἀλλ’ ὁ κ. πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν συνήθειαν, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ ἐγκαταλείπῃ τὸ θέμα τοῦτο καὶ νὰ τραπῇ εἰς ἄλλο θέμα, ἐπιλαβόμενος ἀφορμῆς, τὴν ὁποίαν τῷ ἔδωκεν ὁ ἐξ Αἰγιαλείας ἔντιμος βουλευτής. Ἐπειδὴ ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἐξηγῶν τὴν εἰλικρινῆ αὑτοῦ γνώμην πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὡς πολιτευτὴς ἔχει καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ, ἀλλ’ ἡ ὁποία δὲν εἶναι γνώμη κοινὴ πάντων ἡμῶν, ἐπειδὴ ἐξήγησε τὴν γνώμην του, ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ ἀνατίθηται εἰς χεῖρας ἐντελῶς ἀλλοτρίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπωφελήθη τῆς εὐκαιρίας ταύτης καὶ ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἑαυτὸν ὑπέρμαχον τοῦ Κοινοβοκλευτικοῦ Πολιτεύματος καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ παρασύρῃ τὴν γνώμην τῶν περὶ αὐτὸν καὶ τῶν ἐν τοῖς θεωρείοις, διότι εἰς τοιαῦτα ζητήματα ὀφείλει τὴν πολιτικήν του ὕπαρξιν καὶ τὴν πολιτικήν του σταδιοδρομίαν (βέβαια, ἀριστερόθεν). Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἐπειδὴ ὅμως ὅπως δήποτε συζητοῦμεν περὶ τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἡ ὥρα νὰ εἴπω, ὅτι, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, στρατὸς δὲν εἶναι ὅμιλος ἐνόπλων ἀνδρῶν, στρατὸς εἶναι ὁ ὅμιλος τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠσκήθησαν περὶ τὴν χρῆσιν τῶν ὅπλων καὶ οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι πῶς νὰ ποιῶνται χρῆσιν αὐτῶν, καὶ ἐδιδάχθησαν τὴν τάξιν, καθ’ ἣν ὀφείλουσι νὰ πολεμῶσιν. Ἐκεῖνοι ὅμως, τοὺς ὁποίους σᾶς ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι συνέλεγε πανταχόθεν καὶ ἀπέστελλεν εἰς τὴν Θεσσαλλίαν, δὲν γνωρίζω ἂν ἦτο στρατός· γνωρίζω ὅμως, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἀπετέλουν ὅμιλον ἀνδρῶν ἐνόπλων. Εἶναι δὲ, κύριοι, λίαν τολμηρὸν νὰ ἀνατίθεται ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἰς ὁμίλους ἐνόπλων ἀνδρῶν. Ἂν δὲ συνέβη, ὅπερ προσεδόκων καὶ προσδοκῶ πάντοτε, τριάκοντα ἥρωες, τριάκοντα Λεωνίδαι, νὰ σώσωσι τὴν τιμὴν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, ἃς ἀναμιμνήσκεται μετὰ ῥίγους ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν κίνδυνον, εἰς ὃν ἐξέθηκε τότε τὸ ἔθνος, καὶ ἃς μάθῃ, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ προβαίνῃ εἰς τολμηρὰς στρατιωτικὰς κινήσεις, ὡς κομποῤῥημονῶν ἔγραφε περὶ τῆς ἀφορμῆς, ἐξ ἧς προυκλήθη ἡ συμπλοκὴ τοῦ Καραλῆ Δερβὲν, πρέπει νὰ μελετᾷ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ γνωρίζῃ ποῖα αὕτη παρέχει εἰς αὐτὸν μέσα πρὸς παραβόλους ἐπιχειρήσεις.

§140Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνόμισα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Καραλῆ Δερβὲν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀνδριάντα δι’ αὐτό. Ἄν ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐλύθη, δὲν ὀφείλεται εἰς αὐτὸν, ὀφείλεται εἰς ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον κατεσπευσμένως ἐτηλεγράφησαν ν’ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὰ λουτρὰ καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὰς Αὐλὰς, ὀφείλεται εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὀφείλεται καὶ εἰς τὸν πόλεμον τῆς Αἰγύπτου· δὲν ὀφείλεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὰ μεγαλεπήβολα σχέδιά του. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναβῇ τὸ βῆμα μὲ τόσον θράσος καὶ νὰ εἴπῃ τοιαῦτα πράγματα, διότι ἔπρεπε νὰ ἠξεύρῃ, ὅτι ὑπάρχει ἄνθρωπος ἐδῶ, ὁ ὁποῖος θὰ τοῦ ρίψῃ τὸ προσωπεῖον, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος εἶμαι ἐγὼ (δεξιόθεν ὤ! ὤ!). Ἄν δύναται, ἂς μὲ διαψεύσῃ, καὶ θὰ δυνηθῶ ν’ ἀντεπεξέλθω. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι εἰς τὸ Καραλῆ Δερβὲν ἀντεπεξῆλθεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, καὶ αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὴν διοίκησιν αὐτοῦ. Ἄν ὀφείλεται εἰς τὴν διοίκησιν αὐτοῦ, κύριοι, πρέπει νὰ κρύψῃ τὸ πρόσωπόν του διὰ τὰ ἀτοπήματα ἐκεῖνα, τὰ ἐν Καραλῆ Δερβὲν λαβόντα χώραν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελε νὰ κινήσῃ πόλεμον καὶ ἔστειλε ἐκεῖ, διὰ νὰ προκαλέσῃ συμπλοκὴν, ἕνα ὑπολοχαγὸν, δύω ἀνθυπασπιστὰς, καὶ 15 ὁπλίτας, χωρὶς νὰ κρατήσῃ τὴν ὀπισθοχώρησιν, χωρὶς νὰ ἦναι εἰς καιρὸν νὰ δώσῃ ἐπικουρίας· καὶ ὅταν οἱ 15 ἐκεῖνοι ἐκτυπήθησαν τὸ πρῶτον καὶ ἦλθον εἰς τὸν Ζορμπᾶν καὶ ἐκεῖ ἠμύνθησαν καὶ ἠδυνήθησαν νὰ κρατήσωσιν, ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ........, δὲν εἶχον λάβει οὐδεμίαν ἐπικουρίαν· καὶ ἂν οἱ Ὀθωμανοὶ εἶχον ἐπικουρίας καὶ ἤξευρον τὰ πράγματα ἡμῶν, θὰ ἤρχοντο μέχρι Λαρίσσης, διότι οἱ 45 ἐκεῖνοι δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἀντιστῶσι κατὰ τῶν χιλιάδων τοῦ ἐχθροῦ (βεβαιότατα, ἀριστερόθεν). Εἶναι αἶσχος λοιπὸν νὰ ἀνέρχεσαι τὸ βῆμα καὶ ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος νὰ ὁμιλῇς τοιουτοτρόπως (εὖγε, εὖγε, ἀριστερόθεν). Ἄν λοιπὸν 45 ὁπλῖται, παλαιοὶ στρατιῶται καὶ ὄχι στρατιῶται, τοὺς ὁποίους σεῖς ἐζητήσατε νὰ κάμετε, ἂν ἐκεῖνοι ἐστάθησαν καὶ ἀντιμετώπισαν τοὺς Ὀθωμανοὺς, δὲν ὀφείλεται τοῦτο οὔτε εἰς τὰ Νομοσχέδιά σου, οὔτε εἰς τὴν διοίκησίν σου, ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνδρίαν τῶν ὁπλιτῶν ἐκείνων καὶ τὴν πολυχρόνιον ὑπηρεσίαν τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους σεῖς νομίζετε, ὅτι εἶσθε ἱκανὸς νὰ τοὺς περιφρονήσητε. Θὰ εὕρετε ἐν τοῖς σπλάγχνοις τοῦ στρατοῦ ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ παραβληθῶσι μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν εὐρωπαϊκῶν στρατῶν. Τοῦτο δὲ δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν διοίκησιν οὐδενὸς Ὑπουργοῦ, διότι οὐδέποτε ἐφρόντισαν περὶ μορφώσεως στρατοῦ, οὔτε περὶ πειθαρχίας, οὔτε περὶ ἐκπαιδεύσεως, οὔτε περὶ μισθοῦ· δὲν τοὺς ἀφήσατέ ποτε ἡσύχους, τοὺς ἐστείλατε πάντοτε κατὰ τῶν φυγοδίκων καὶ πρὸς συνοδείαν τῶν εἰσπρακτόρων, καὶ τολμᾶτε νὰ εἴπητε, ὅτι δύνασθε σεῖς νὰ μορφώσητε στρατὸν καὶ νὰ τὸν ἀναδιοργανώσητε, ἀφοῦ δὲν ἐσκέφθητε περὶ τῶν στοιχειοδεστέρων, περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται παντοῦ εἰς τὰ στρατόπεδα τῶν Εὐρωπαϊκῶν στρατῶν, τὰ ἁπλούστατα πράγματα, καὶ ἐνομίσατε, ὅτι μὲ τὴν μονοετῆ θητείαν θὰ μορφώσητε στρατόν! Ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι δημοκοπικὸν Νομοσχέδιον, διὰ νὰ στηριχθῆτε ἐκεῖ ὅπου κάθησθε. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἦσθε προσεκτικώτεροι, ὅταν ὁμιλῆτε ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ πραγμάτων καὶ γεγονότων, περὶ τῶν ὁποίων ἄνθρωπος ἔχων φιλοτιμίαν καὶ καθήμενος ἐκεῖ, ὅπου κάθησθε, δὲν θὰ εἶχε τὴν τόλμην νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος.

§141Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξετάζω, κύριοι, ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς φέρῃ τρία Ὑπουργεῖα ἐπ’ ὤμων· δύναται νὰ φέρῃ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, καὶ δὲν ἤθελον ἀπορήσει (ἱλαρότης). Δὲν φρονῶ οὔτε, ὅτι διὰ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἡμετέρων ἐν Ἑλλάδι δὲν δυνάμεθα νὰ ὀργανώσωμεν καὶ ἐκπαιδεύσωμεν τὸν στρατὸν ἡμῶν· ἀπ’ ἐναντίας, πιστεύω, ὅτι διὰ τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, δυνάμεθα νὰ ὀργανώσωμεν στρατιωτικῶς τὸ ἔθνος, ἐὰν θέλωμεν τῷ ὄντι νὰ ἀποκτήσωμεν στρατὸν δεόντως μορφωμένον καὶ ἀξιόμαχον. Οὔτε φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ πολιτικὴ δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὴν παραλυσίαν τοῦ στρατοῦ. Μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε καὶ ὁ ἐκ Κέας βουλευτὴς κ. Κόρπας, εἶναι τὸ κύριον αἴτιον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου παραλύει ὁ στρατός· διότι, δυστυχῶς, ὁ στρατός μας ἐκπληροῖ μᾶλλον χρέη εἰσπρακτόρων καὶ ὄχι τὴν ἀποστολήν του. Ἀλλὰ, κύριοι, οὔτε τοῦτο εἶναι μόνον· ἡ κυρία αἰτία εἶναι, διότι δὲν θέλομεν νὰ σχηματίσωμεν ὀργανισμὸν στρατιωτικὸν συμφώνως μὲ τὰ οἰκονομικὰ μέσα ἡμῶν, μὲ τὰς παραδόσεις τὰς ἐθνικάς μας, μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν νεωτέρων χρόνων. Οἱ νεώτεροι χρόνοι, κύριοι, ἀπαιτοῦν ἔθνος στρατὸν, πολίτας στρατιώτας, καὶ μάλιστα εἰς ἔθνη, ἀναγεννώμενα καὶ εἰσέτι κερματισμένα. Ἄλλως τε τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μέσα εἶναι τόσον ἀνεπαρκῆ, ὥστε οὐδέποτε θὰ ἔχωμεν στρατὸν ὡς τὰ μεγάλα καὶ εὔπορα Κράτη. Καὶ ἀεροβατεῖτε καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ, ὅσοι νομίζετε, ὅτι δυνάμεθα νὰ ὀργανώσωμεν στρατὸν ἔστω καὶ 30 χιλιάδων καὶ ὅτι δι’ αὐσοῦ τοῦ ἀριθμοῦ θὰ δυνηθῶμεν μίαν ἡμέραν νὰ διεκδικήσωμεν τὰ δικαιώματά μας τὰ ἐθνικά. Πλανᾶσθε ὅλοι, καὶ ἀπορῶ πῶς ὕστερον ἀπὸ 50 ἐτῶν πικρὰν πεῖραν, ἀπορῶ πῶς ἀκόμη ἐρίζετε καὶ συζητεῖτε πόθεν προέρχεται ἡ αἰτία καὶ δὲν ἔχομεν στρατόν. Προέρχεται, κύριοι, ὄχι ἐκεῖθεν, ὅθεν σεῖς νομίζετε, ἀλλὰ διότι δὲν θέλομεν νὰ ὀργανώσωμεν τὸ ἔθνος στρατιωτικῶς. Τότε θὰ ὑπάρχῃ ἀληθὴς πειθαρχία, ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τὴν συναίσθησιν τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος, τότε θὰ ἐξυψωθῇ τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα, ὅταν ὁ πολίτης ἐννοήσῃ, ὅτι στρατευόμενος ἐκπληροῖ τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκόν του καὶ ὄχι ὡς σήμερον νὰ τὸ θεωρῇ ὡς ἀγγαρείαν. (Μάλιστα, ἔστι εἶναι, ἀριστερόθεν). Τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ σχηματίσωμεν στρατὸν ἐπαρκῆ καὶ ἀξιόμαχον καὶ ὁ ὁποῖος νὰ παρουσιασθῇ ὡς γίγας ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καὶ ὄχι ὡς σήμερον, ὅτε παρουσιάζεται ὡς πυγμαῖος καὶ περίγελως τοῦ κόσμου. Ἄν δὲν πραγματοποιήσωμεν, κύριοι, τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον πέρυσιν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς, δὲν θὰ ἔχωμεν ποτὲ στρατόν. Ἐγὼ δὲ φρονῶ, κύριοι, ὅτι ὄχι μόνον οὐδεμίαν ἱκανότητα ἐδείξαμεν περὶ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ πρὸς τούτοις καὶ ἀκηδείαν εἰς τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, καὶ σᾶς ἀναφέρω ἓν γεγονὸς πρόσφατον. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι κατεσκευάσθη ἐσχάτως ἓν πλοῖον πολεμικὸν ἰδικόν μας εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὸ ἐπονομαζόμενον «Ψαῤῥᾶ». Τὸ πλοῖον τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν τῆς νέας ἐφευρέσεως, ἰδίως διὰ τὰς τορπίλλας, καὶ ὀλίγα ὅμοια ὑπάρχουν μέχρι τοῦδε καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Ἐν τούτοις προχθὲς μὲ ἀπορίαν μου ἠξεύρετε τι ἔμαθον; ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν κυβερνώντων, ἐκ τῶν Ὑπουργῶν, οὐδεὶς ἐπῆγε νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ πλοῖον αὐτὸ, καὶ ὄχι μόνον δὲν ὑπῆγαν, ἀλλ’ οὔτε κἂν Ἐπιτροπήν τινα ἔστειλαν ἐκεῖ πρὸς ἐξέτασιν καὶ μελέτην, ἐνῷ ξέναι Κυβερνήσεις ἔστειλαν Ἐπιτροπὰς καὶ τὸ ἐξήτασαν, ὡς ἀπὸ τὴν Δανίαν, ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ἀπὸ τὴν Αὐστρίαν, αἱ ὁποῖαι ἔκαμαν μελέτας ἐπὶ τοῦ πλοίου αὐτοῦ. Ἐν τούτοις ὑμεῖς, κύριοι Ὑπουργοὶ, δὲν ὑπήγατε. Εἶναι ἀληθές; Ὑπῆγέ τις ἐξ ὑμῶν εἰς τὸ πλοῖον «Ψαῤῥᾶ», ἢ ἐστείλατε καμμίαν Ἐπιτροπήν; ὄχι. Καὶ ὕστερον ὀνειροπολεῖτε νὰ σχηματίσετε στρατόν! Κύριοι, τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα ἐγγίζει εἰς ὁριστικὴν λύσιν, καὶ ὡς φαίνεται, καθ’ ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲ θὰ ἐρίζωμεν ἀκόμη περὶ ὀργανώσεως στρατιωτικῆς, ὅτε θὰ ἀκούσωμεν τὴν ἀπαισίαν φωνὴν, ἥτις ἀντήχησε πρὸ 100 χρόνων δι’ ἄλλο ἔθνος «Τέλος Πολωνίας! (Εὖγε, εὖγε, ἀριστερόθεν).

§142ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Ῥηγόπουλος, τὰ εὑρίσκω ὀρθότατα, καὶ ἐπειδὴ ἔχει ὑποβάλει Νομοσχέδιον, προτείνω νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ (θόρυβος).

§143Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἀναγκάζομαι καὶ ἐκ δευτέρου νὰ λάβω τὸν λόγον, πρὸ πάντων ἵνα ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δι’ ὅσα περὶ τῶν σχολαστικῶν ἀξιωματικῶν εἶπεν. Ἰδοὺ διατί ἔχω δίκαιον νὰ λέγω, ὅτι δὲν πρέπει ποτὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διευθύνεται παρὰ πολίτου.

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ἀξιωματικοὶ, εἶπον σχολαστικοί.

§145ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐννοεῖτε.

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύνασθε νὰ ὑποστηρίζητε ὅ,τι θέλετε, μὴ θέτετε ὅμως εἰς τὸ στόμα μου ὅ,τι ἐγὼ δὲν εἶπον.

§147ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπεκάλεσε σχολαστικοὺς τοὺς στρατιωτικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ ὁμιλήσωσι πρὸς αὐτὸν ὡς ἑξῆς: Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τί προβαίνεις; Τί τολμᾷ νὰ πράξῃς καθ’ ὃν χρόνον σοῦ ἀναγγέλλουν, ὅτι ὁ Τουρκικὸς στρατὸς ἐπιτίθεται κατὰ τῶν ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ ἡμετέρων, πῶς ζητεῖς νὰ μετασχηματίσῃς τοὺς πυροβολητὰς εἰς πεζοὺς, καὶ ὅταν μάλιστα ἕκαστον τάγμα ἠρίθμει περὶ τοὺς 150 παλαιοὺς στρατιώτας! Καὶ ἂν ὁ πόλεμος ἐπήρχετο γενικός; Καὶ τίς ἠδύνατο νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐγνώριζεν, ὅτι ὁ πόλεμος ἤθελε σταματήσει; Καὶ ἂν ὁ πόλεμος ἐλάμβανε γενικώτερον χαρακτῆρα καὶ ἔφθανεν εἰς αὐτὴν τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα; τότε ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελε ζητήσει πυροβολητὰς καὶ δὲν ἤθελεν εὕρει, διότι τοὺς πυροβολητὰς ἤθελε τοὺς θυσιάσει ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς· διότι ἦτο θυσία λοχαγὸς τοῦ πυροβολικοῦ νὰ σταλῇ ἐκεῖ μὲ τσαρούχια, ἦτο πρὸ πάντων θυσία τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐπιστημονικῶν ὅπλων, καὶ διὰ τοῦτο οἱ σχολαστικοὶ ἔκαμον τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ ποροβοληταί. Ἔπρεπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔχῃ ὄπισθεν τοῦ πρώτου μικρὰ ἀποσπάσματα καὶ τρία τέσσαρα τάγματα τῶν διαφόρων ὅπλων, ἀφοῦ διέτασσε τὴν κατάληψιν ἀμφισβητουμένων θέσεων. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν εἶχε λάβει μέτρον τι, ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ δικαιολογούμενος ὀνομάζει σχολαστικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν συνεβούλευσαν. Ἐγὼ, κύριοι, τοὺς θεωρῶ ἀξιοτίμους, προβλεπτικοὺς, καὶ πεπαιδευμένους, καὶ καλλιτέρους ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§148ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ μόλα ταῦτα τὰ κατάφερε καλλίτερα ἀπὸ ὅλους σας.

§149ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κύριος Στεφανίδης εἶναι φίλος μου, καὶ ἂν μὲ διακόπτῃ, οὐδόλως ταράσσομαι, διότι τὸν γνωρίζω πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ τὸν γνωρίζω, ὅταν ἐσυχνάζαμεν μαζῆ εἰς τὸν καφενεῖον La bella Crecia.

§150ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὰς μεγάλας γνωριμίας.

§151ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, κύριοι, ζήτημα θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπιτροχάδην, διότι δὲν ἀγαπῶ νὰ περιττολογῶ, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν προκληθείς. Εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν, ὅτι ὁσάκις παρουσιάσθη ἀνάγκη τῆς πατρίδος ἔσπευσα μεταξὺ τῶν πρώτων· εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν ὡσαύτως, ὅτι δὲν ἤμην διοικητὴς τῆς 4ης πυροβολαρχίας, ἀλλὰ τῆς 2ας, καὶ ἐγὼ μόνος μου εἶπον εἰς τὸν Διοικητὴν: μὴ διστάζῃς, ἀφοῦ εἶναι ἀνάγκη, νὰ μὲ ἀποστείλῃς, καὶ μετέβην ἐντὸς 48 ὡρῶν καὶ κατόπιν διετάχθην νὰ ἀναχωρήσω ἐξ Ἄρτης. Τότε ἐνόησα ὅτι διετάχθην, οὐχὶ διότι ἦτο ἀνάγκη, ἀλλὰ διότι ὁ φατριασμὸς ἠνάγκασε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τοῦτο. Ἐντὸς 20 ὡρῶν παρέδωκα τὴν πυροβολαρχίαν, ἐνῷ πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ ἠξεύρουσιν, ὅτι ἀπαιτοῦνται ἡμέραι, ἵνα παραδοθῇ μία πυροβολαρχία, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐθεώρησε ματαίαν τὴν παρουσίαν λοχαγοῦ ἐν Ἄρτῃ κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην στιγμήν, καὶ μὲ διέταξε νὰ παραδώσω τὴν πυροβολαρχίαν εἰς ἀνθυπολοχαγόν. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν εἶναι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ κύριος Ὑπουργὸς σᾶς ἀνέφερεν, οἵτινες τὸν ἠνάγκασαν νὰ μὲ μεταθέσῃ· διότι γνωρίζει τοὺς κανονισμούς, καὶ ὅταν ὁ ἀξιωματικὸς ὑποπίπτῃ εἰς παράπτωμα οἱ στρατιωτικοὶ Νόμοι τοῦ δίδουν πολλὰ μέσα, ἵνα τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν θέσιν του. Δὲν ἦτο λοιπὸν μέσον τιμωρίας νὰ μὲ ἐκσφενδονίσῃ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο· τὸν παρακαλῶ καὶ σήμερον νὰ φέρῃ τὸ ἔγγραφον τοῦ Φρουράρχου καὶ νὰ εἴπῃ, ἐὰν ἔσφαλα διατί δὲν ἐτιμωρήθην; ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι δὲν ὑπῆρχε λόγος πρὸς τιμωρίαν. Ὁ λόγος, κύριοι, εἶναι ὁ ἑξῆς· εἶχον καθῆκον ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ μετὰ τῶν ἄλλων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ νὰ συσκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ νὰ ὑπερασπίσωμεν ἡμᾶς αὑτοὺς καὶ τὸν τόπον ἐν περιπτώσει ἐχθρικῆς ἐπιδρομῆς· μετέβην εἰς τὸν Νομάρχην καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν λοιπῶν, ὅπως διαταχθῶσι τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν Ἄρταν, καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ ὁπλισθῶσι καὶ οἱ πολῖται· διεμαρτυρήθην δὲ, διότι κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ στρατὸς ἐμάχετο εἰς τὸ Καραλῆ Δερβὲν, οἱ τῆς φρουρᾶς Ἄρτης στρατιῶται κατεγίνοντο νὰ συλλέξουν τὸ ἴμορον τοῦ Καραπάνου. Προσεπάθησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις μου ἄλλοτε, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη, διότι οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ τὸν διέψευσαν· εἷς δὲ νέος ἀξιωματικὸς, εἷς νέος πολιτευόμενος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψευσθῇ, καὶ ἐὰν θελήσῃ, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ κατορθώσῃ. Ἐγὼ, κύριοι, λέγω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ, κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν τὴν κρίσιμον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκινδύνευον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους, ἦτο οἰκτρὰ καὶ ἀξιοθρήνητος.

§152ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, λέγω, ὅτι οὐδέποτε στρατιῶται προσῆλθον διὰ νὰ συλλέξουν τὸ ἴμορόν μου. Διαβεβαιῶ, ὅτι οὐδὲν συνέλλεξαν· τοὐναντίον, ὑπέστην καταστροφὰς, καὶ δὲν ἔπρεπε ἀξιωματικοὶ νὰ ἔρχωνται νὰ λέγουν τοιαῦτα ἐντεῦθεν, οἵτινες ἐκεῖ, ἀντὶ νὰ φροντίζουν, πρὸ παντὸς ἄλλου, περὶ τῶν στρατιωτικῶν καθηκόντων των, ἐφρόντιζον περὶ συμποσίων καὶ περὶ διαδόσεως ἰδεῶν ἀναρχικῶν καὶ ταρακτικῶν (θόρυβος).

§153ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὰ συμπόσια ἔδιδε ὁ κύριος Καραπάνος πρὸς διαφθορὰν τῆς συνειδήσεως τῶν ὑπαλλήλων (θόρυβος).

§154ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἐνδιαφερόμεθα νὰ μάθωμεν, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποσχολῶσι τοιαῦτα τὴν Βουλὴν, νὰ μάθωμεν πόσας ἡμέρας ἐδεπάνησεν ὁ κύριος Κρεστενίτης, ὅπως μεταβῇ ἐκ Μενιδίου εἰς Ἄρταν. Ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ τὸ Κράτος ὁλόκληρον γνωρίζει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη τὴν ὑπόθεσιν τῆς λύσεως τοῦ ὁροθετικοῦ ζητήματος μετὰ τοσαύτης τόλμης καὶ γενναιότητος καὶ μετὰ τοσαύτης ἀξιοπρεπείας, ὥστε ἐκίνησε τὸν θαυμασμὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Εὐρώπης. Ἀπορῶ δὲ πῶς εὑρέθη Βουλευτὴς νὰ κατηγορήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν λύσιν τοῦ ὁροθετικοῦ ζητήματος, δι’ ἣν τὸ ἔθνος τὴν εὐγνωμονεῖ.

§155Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ἐπισήμως καὶ προκαλῶ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ 14ου τάγματος νὰ μὲ διαψεύσωσι, ἐὰν δὲν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ 16ον τάγμα, ἀναχωροῦν ἀπὸ τὰς Καλάμας, ἐνεδύθη καὶ ὡπλίσθη ἐντὸς τοῦ ἀτμοπλοίου! τοιοῦτοι ἦσαν οἱ ὁπλῖται, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ πολεμήσουν εἰς τὸ Καραλῆ Δερβέν.

§156ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Κύριοι, θεωρῶ ἐντροπὴν νὰ τολμῶσι τινὲς νὰ μέμφωνται τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Καραλῆ Δερβέν, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εὑρέθη καὶ ἄνθρωπος ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀκόμη κατὰ τὰς σφαγὰς τῆς Ἀλεξανδρείας νὰ ὑψώσῃ φωνὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι διέπραξε πρᾶξιν, διὰ τὴν ὁποίαν παρ’ ὅλης τῆς Εὐρώπης ἐχειροκροτήθη (θόρυβος).

§157Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον ἀναφέρεται, θὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, τί ἦτο ἡ πρᾶξις ἐκείνη.

§158ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ δημοσιευθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς μυστικῆς, διότι ἐκεῖ θὰ φανῇ τί ἐλέχθη.

§159ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως.

§160Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅλα νὰ δημοσιευθῶσι.

§161ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο σήμερον ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ κληθῇ εἰς ἐξέτασιν τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος. Τὸ ζήτημα ἐκεῖνο συνεκίνησε πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐξέθηκε εἰς κίνδυνον τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς πατρίδος.

§162ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἔσωσε τὴν τιμήν.

§163ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ διακόπτοντές με δὲν ἐννοοῦσι, ὅτι, ὅταν Κυβέρνησίς τις ὠθῇ τὰ πράγματα οὕτως ὥστε νὰ καταλήξουν εἰς πόλεμον, δύναται ἡ πατρίς, ἐκτιθεμένη εἰς τὸν πόλεμον, εἴτε νὰ νικήσῃ καὶ νὰ δοξασθῇ, εἴτε νὰ ἡττηθῇ. Δυστυχῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο μᾶς ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγώ;

§165ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. ... ὁ ὁποῖος μὴ ἔχων τί νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἔδωκε πολιτικὴν στροφὴν εἰς τὴν συζήτησιν, ὅπως συνειθίζει, καὶ κατώρθωσε τοῦτο μόνον νὰ παραστήσῃ, ὅτι εἶναι ὄντως ἀναρμοδιώτατος ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ, ἀφοῦ σᾶς εἶπεν, ὑπερηφανευόμενος μάλιστα, ὅτι εἶναι σχολαστικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἡ τήρησις τῶν Κανονισμῶν, ὅταν πρόκηται μάλιστα, νὰ ἐκτεθῇ ὁ στρατὸς εἰς κίνδυνον πολέμου, εἶναι τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξέλθῃ ἀστοχώτερόν τι ἀπὸ τοῦ στόματος Ὑπουργοῦ Στρατιωτικῶν. Νομίζετε δὲ, κύριοι, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν κανονισμῶν τῆς ἐσωτερικῆς πειθαρχίας, τῆς καθαριότητος, τῆς εὐπρεπείας; ὄχι· ἀλλὰ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, περὶ τῆς ἐπιστημονικῆς αὐτοῦ τάξεως καὶ ἐνεργείας. Σᾶς ὡμολόγησεν, ὅτι, διὰ νὰ πολεμήσωσιν, ὡς στρατὸς τῆς γραμμῆς, ἔστειλε πεζοὺς πυροβολητὰς, καὶ ἐσεμνύνετο ἐπὶ τούτῳ! Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, θὰ ἐξετασθῇ κατόπιν καὶ εὐρέως. Διὰ τοῦτο δὲ ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ἵνα προκαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς Ὑπουργὸν μὲν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ καταθέσῃ ὅσα ἔχει ἔγγραφα ἐπὶ τῶν διπλωματικῶν του ἐνεργειῶν, ἀφοῦ σήμερον ρητῶς μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα ἐτελείωσεν· ὡς Ὑπουργὸν δὲ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μαρτυροῦσι περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ πρὸ τῆς ἐνάρξεως, κατὰ τὴν διεξαγωγήν, καὶ μέχρι τέλους τοῦ ζητήματος. Μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων τούτων θὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τὰ συμβάντα καὶ θὰ κρίνῃ περὶ τῆς διαγωγῆς ἐκείνων, οἵτινες ἀνέλαβον τὸ παράτολμον ἀληθῶς ἔργον νὰ ἐξωθήσωσι τὴν πατρίδα εἰς τοὺς κινδύνους πολέμους, ἐν στιγμαῖς, καθ’ ἃς αὐτὸς οὗτος διὰ δημοκοπικῶν στρατιωτικῶν Νόμων, δι’ ὧν ἠλάττωσαν ἐπὶ ἓν ἔτος τὴν θητείαν, κατέστρεψεν ἐντελῶς τὴν ἰδέαν τοῦ στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, περὶ ὧν ἀνέφερον.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλάρετος παρακαλεῖ νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, ὅπως ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ Νομοσχέδιόν του περὶ Κοινοτήτων, καθὼς καὶ τὸ περὶ ἐξασκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος....

§167ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ δεύτερον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης.

§168ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τοῦτο δὲν κωλύει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλή;

§170ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἕτοιμον Νομοσχέδιον περὶ Κοινοτήτων, ἀλλὰ τοῦτο δὲν κωλύει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ τοῦ κυρίου Φιλαρέτου.

§172ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ συνιστῶ πρὸ πάντων τὸ κατεπεῖγον.

§173Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐγίνετο λόγος περὶ τοῦ σπουδαίου μεθοριακοῦ ζητήματος, δὲν ἐζήτησα τὴν δημοσίευσιν τῶν πρακτικῶν τῶν μυστικῶν συνεδριάσεων. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἐπιληφθῶμεν ζητήματος, τοῦ ὁποίου τὰ ἀποτελέσματα εἶναι γνωστὰ καὶ ὑπὲρ ὧν μόνη ὠφέλησεν ἡ παρίνοια τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ δημοσιευθῶσι τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων ἐκείνων, κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρέστησαν πῶς ἦσαν τὰ πράγματα κατὰ τὸ 1878. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος κύριος Δηλιγιάννης καὶ Πρωθυπουργὸς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δημοσιευθῶσιν, ὅταν πρόκειται νὰ μερισθῇ ἡ εὐθύνη. Κατὰ τὰς συνεδριάσεις ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας ἔλαβον τὸν λόγον πολλοὶ ἐν οἷς καὶ ὁ ἀοίδιμος Ζαΐμης, ἐζητήθησαν πληροφορίαι περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Στρατοῦ, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Ἔθνους, περὶ προβλέψεως τροφίμων, περὶ πολεμοφοδίων, περὶ συμμάχων, ἐφ’ ὧν ἀπήντησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ Πρωθυπουργός. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν δημοσίευσιν αὐτῶν, διότι θέλω νὰ ἐξετάσωμεν ἂν τὰ τότε ἐκ μέρους τῶν Ὑπουργῶν λεχθέντα ἦσαν ἀληθῆ καὶ ἂν ἀληθεῖς ἔδωκαν πληροφορίας.

§174Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ κ. Πετσάλης, κύριοι βουλευταί, δίδει ἀφορμὴν πρὸς τὴν ἔρευναν σπουδαίων γεγονότων· τῆς ἀφορμῆς θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐπιληφθῶμεν, καὶ τέλος πάντων δίκαιον εἶναι νὰ μάθῃ τὸ ἔθνος ποῖοι ἐκυβέρνησαν αὐτὸ καὶ ποία ἡ πολιτεία τῶν κυβερνησάντων τὸν Τόπον ἀπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς μέχρι τοῦδε, διαστήματος οὐχὶ βραχέος, κατὰ τὸ ὁποῖον δυστυχῶς πολλὰ ἀριθμοῦνται δυστυχήματα, πολλαὶ συμφοραὶ διὰ τὸ ἔθνος, καθ’ οὗ τοσαῦται κωμῳδίαι ἐδιδάχθησαν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς του. Ἂς ἔλθουν λοιπὸν πάντες, οἱ ἔκτοτε κυβερνήσαντες τὴν Ἑλλάδα, ἵνα δώσωσι λόγον ἐνώπιον αὐτῆς καὶ ἵνα τέλος πάντων μάθῃ ἅπας ὁ Ἑλληνισμὸς πῶς ἐκυβερνήθη τὸ Κράτος, καὶ πῶς διεχειρίσθη τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὸ τῶν ἐκλεκτῶν παρ’ αὐτοῦ εἰς τὰ ὕψιστα ἀξιώματα τῆς Πατρίδος, νὰ ἔλθωσι καὶ δώσωσι λόγον καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες, διαχειρισάμενοι τὰ χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξ ἐράνων, ἀπετέλουν τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἀμύνης καὶ τῆς Ἀδελφότητος. Ἂς ἔλθουν ναί! πάντες, ἵνα μάθῃ ὁ Τόπος τίς, κατὰ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ξηροχωρίου, ἐκ τούτων ὅλων ἐπρόδωκε τὴν Πατρίδα.

§175ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπόν τι περὶ προδοσίας.

§176ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν ἤθελον ἀναβῆ τὸ βῆμα· ἤθελον τητήρει σιγὴν καὶ εἰς τὴν συνεδρίασιν ταύτην, ὅπως τοιαύτην ἐτήρησα ἀπόλυτον σχεδὸν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς παρελθούσης Συνόδου, ἐὰν δὲν ἤκουον ἐπανειλημμένως ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ξηροχωρίου τὰς πικρὰς ταύτας λέξεις: ἐπροδώκατε τὴν Πατρίδα· δὲν ἤθελον ὁμιλήσει, οὔτε κἂν ἐὰν δὲν ἤμην φίλος τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει κρατούντων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· διότι, ἐὰν ὄντως οἱ κυβερνήσαντες τότε τὸν Τόπον, κατεπρόδιδον αὐτὸν, ὡς φίλος καὶ ὑποστηρικτὴς τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, θὰ κατεπρόδιδον βεβαίως καὶ ἐγὼ τὴν Πατρίδα, ὑποστηρίζων ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ διὰ τῆς ψήφου μου τὴν προδοσίαν. Οὕτως ἐννοῶ τὸν πολιτευτὴν, καὶ δὲν ἀπαλλάσσεται ὁ βουλευτὴς τῆς εὐθύνης, ἣν δύναται νὰ ἔχῃ Κυβέρνησίς τις κακῶς διαχειριζομένη τὰ κοινά. Θέλω λοιπὸν καὶ τὸ θέλω, διότι δικαιοῦμαι νὰ τὸ θέλω, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπαρχίας Καλαμῶν καὶ ὅλου τοῦ ἔθνους, νὰ κατατεθῶσιν ἐνώπιον ἡμῶν, κύριοι βουλευταὶ, πάντα τὰ πρακτικὰ τῶν Ὑπουργικῶν Συμβουλίων τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ πάντα συνάμα τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ πάσης μυστικῆς συνεδριάσεως αὐτῆς, μὴ ἐξαιρουμένων καὶ τῶν πρακτικῶν τῆς μυστικῆς συνεδριάσεως τῆς κατὰ τὸ ἔτος 1878 Βουλῆς, ὧν τὴν προσαγωγὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ξηροχωρίου βουλευτὴς ζητεῖ· θέλει δὲ μάθει ὁ κ. Πετσάλης ἐκ τούτων, ἐὰν τὸ ἐλησμόνησε, καὶ μετ’ αὐτοῦ θὰ μάθῃ πᾶσα ἡ Ἑλλὰς, ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ἡ κατ’ ἐξοχὴν τιμιότης τοῦ Τόπου, ὁ ἀείμνηστος Θρασύβουλος Ζαΐμης, ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου ἱστάμενος καὶ τὰς χεῖρας ἔχων ἐσταυρωμένας ἐπὶ τοῦ στήθους, ἐξωμολογεῖτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ πάσης τῆς δυνάμεως τῆς ἀληθείας, πολλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ τούτῳ περιβόλῳ κατὰ τὴν μυστικὴν ἐκείνην συνεδρίασιν μέχρις ἐδάφους ἔκυψαν τὸ πρόσωπον. Θέλω νὰ δώσῃ λόγον ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀμύνης καὶ τῆς Ἀδελφότητος τῆς διαχειρήσεώς της, διὰ νὰ πεισθῇ τὸ ἔθνος, ὅτι καλῶς διεχειρίσθησαν ὅσα χρήματα προσεφέρθησαν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὸ Ταμεῖον αὐτῆς, καὶ ἵνα τέλος πάντων ἐκλείψῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια, ὅτι ἡ διαχείρισις δὲν ὑπῆρξεν εἰλικρινής.

§177ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§178ΤΖΑΝΕΣ. Διετύπωσα πρότασιν, ὡς βλέπετε, κύριοι βουλευταί· ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω τί ἀποφαίνεται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου ταύτης, συναινεῖ εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ρηθέντων πρακτικῶν, ὡς προελέχθη;

§179ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, νὰ κατατεθῶσι.

§180ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πετσάλης ἐζήτησε νὰ δημοσιευθῶσι τὰ πρακτικὰ μυστικῆς τινος συνεδριάσεως. Χαίρω, διότι τέλος πάντων ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ κρίνῃ τὸ ἔθνος ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν πολιτευομένων ἐκείνων, οἵτινες ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου τῆς ἑνώσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ μέρους τῆς Ἠπείρου· ἀλλ’ ἵνα ᾖ πλήρης ἡ ἔρευνα, ἵνα βεβαιωθῇ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον περὶ τοῦ μέρους τῆς εὐθύνης ἑκάστου, πρέπει νὰ κατατεθῶσι πρῶτον τὰ πρακτικὰ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔκτοτε ἀρχίζει ἡ ἱστορία τοῦ ζητήματος τούτου, νὰ κατατεθῶσι τὰ πρακτικὰ τῶν μυστικῶν συνεδριάσεων ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, νὰ κατατεθῶσιν ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἐμπιστευτικά, τὰ ἰδιαίτερα, τὰ ἡμιεπίσημα, τὰ εὑρισκόμενα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσωσιν, ὅπως φωτισθῇ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος περὶ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐκ τῶν διευθυνάντων κατ’ αὐτὰ τὰ ἔτη, καὶ ἰδίως οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχουσι, καὶ περὶ τοῦ ἐπαίνου εἰς ἕκαστον τούτων.

§181ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§182ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν λοιπὸν ἦσθε σύμφωνοι, πρέπει αὔριον νὰ κατατεθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα.

§183ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μολονότι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει καταθέσει τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ μεθοριακὸν ζήτημα, τόσον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὅσον καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, μὅλον τοῦτο παρακαλῶ νὰ δηλώσῃ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν.

§184ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ καταθέσω ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κατατεθῶσιν· ἀλλὰ τοιαύτη ἐργασία, δὲν γίνεται ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας· πρέπει νὰ καθαρισθῶσιν ὁλόκληροι ὀγκωδέστατοι φάκελλοι· ἄλλως, ἡ ἁπλῆ κατάθεσις δὲν ὠφελεῖ, πρέπει νὰ δημοσιευθῶσιν, ἀφοῦ τὰ παρασκευάσωμεν, τὸ ὁποῖον καὶ θὰ γείνῃ.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§186ΤΖΑΝΕΣ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρέπει ν’ ἀνταπαντήσω εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, προκειμένου περὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω (θόρυβος).

§187ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζάνες πρέπει ν’ ἀπαντήσῃ σήμερον, διότι αὔριον δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀσχοληθῶμεν πάλιν εἰς ἐπερωτήσεις (θόρυβος).

§189ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρῆλθεν ἡ 8η ὥρα.

§190ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§191ΤΖΑΝΕΣ. Λοιπὸν θὰ ἀπαντήσω αὔριον.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 20)60).