1882.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

τῆς 21 Δεκεμβρίου 1882

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς 38 συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε· τὸν λόγον.

§3ΠΗΛΙΚΑΣ (Γραμματεύς). Νὰ ἀναγνώσω τὰ πρακτικὰ τῆς χθές;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῶν ἀναγνωσθέντων πρακτικῶν τοῦ Σαββάτου.

§6Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις, κ. Πρόεδρε, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, καθ’ ὃν τρόπον ἀντελήφθη τῶν τότε λαβόντων χώραν δυσαρέστων συμβεβηκότων, καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἔκρινεν ἐπ’ αὐτῶν, ἐπείσθη, ὅτι εἶχε, κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ νόμιμα, δικαίωμα νὰ ἀποχωρήσῃ τῆς συνεδριάσεως, ἀπεχώρησε δὲ ποιήσασα ἔκκλησιν πρὸς τὴν φιλοπατρίαν τῆς συμπολιτεύσεως, καὶ ζητήσασα διὰ τῆς ἐκκλήσεως ταύτης νὰ δοθῇ ἡ προσήκουσα ἱκανοποίησις, ἥτις ὠφείλετο πρὸς αὐτὴν ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, καὶ ἐξασφαλισθῇ αὐτῇ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου. Παρακαλῶ ἑπομένως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀγορεύωσιν ἐν ὀνόματι τῆς πλειοψηφίας, νὰ μᾶς εἴπωσι τὴν γνώμην αὐτῶν ἐπὶ τῶν γενομένων, καὶ νὰ εἴπωσιν ἐὰν ἔχωσι σκοπὸν νὰ ἀκούσωσι τῆς αἰτήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ μειοψηφία προχθὲς τὸ Σάββατον ἀπηύθυνεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται, νομίζω, περὶ ἱκανοποιήσεως τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἢ τῆς συμπολιτεύσεως, πρόκειται περὶ ἱκανοποιήσεως τῆς Βουλῆς. Ταύτην τὴν ἱκανοποίησιν πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ὅλοι. Νομίζω δὲ, ὅτι ἄριστα τὴν ἐπιδιώκομεν, μὴ προκαλοῦντες σήμερον ἀντεγκλήσεις, μὴ ἐπιζητοῦντες οὗτος νὰ ῥίψῃ ἐπ’ ἐκείνου τὸ ἁμάρτημα, μὴ θέλοντες οὗτοι νὰ δικαιολογηθῶσιν, ὅτι δὲν προεκάλεσαν, καὶ ἐκεῖνοι, ὅτι προεκλήθησαν. Τὰ συμβάντα κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὑπῆρξαν τοιαῦτα, ὥστε εἶναι συμφέρον πάντων ἡμῶν νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἐξέτασιν λεπτομερῆ τῶν γενομένων, καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ τὰ πρακτικὰ ὡς λίαν καλῶς συνταχθέντα. Ἐὰν εὐθὺς κατόπιν τῆς ἐπελθούσης ταραχῆς δὲν ἐπήρχετο ἡ ἀποχώρησίς τινων ἐκ τῶν κκ. βουλευτῶν, θὰ ἠδυνάμεθα τότε νὰ ἐξετάσωμεν τὰ συμβάντα, καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἀποφαινόμενοι νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν Βουλὴν, ἀποδοκιμάζοντες ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προὐκάλεσαν ταῦτα· ἀλλὰ σήμερον μετὰ παρέλευσιν δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν, νὰ ἐρχώμεθα ἀνασκαλίζοντες τὸ ζήτημα τοῦτο, νομίζω, ὅτι δὲν συντελεῖ πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς. Ἡ ἀποστροφὴ, τὴν ὁποίαν ὅλοι αἰσθανόμεθα πρὸς τὰς σκηνὰς, αἱ ὁποῖαι διεδραματίσθησαν τὴν ἡμέραν ἐκείνην, νομίζω, ὅτι ἄριστα θέλει ἐκδηλωθῆ διὰ τῆς παραδόσεως εἰς τὴν λήθην τῶν γενομένων καὶ διὰ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν πάντες νὰ λάβωμεν, ὅτι δὲν θέλομεν ἐπιτρέψει εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς νὰ ἐπαναληφθῶσιν ὅμοιαι σκηναὶ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τοιαῦται σκηναὶ δὲν θέλουσιν ἐπαναληφθῆ, καὶ θὰ ἦναι ἡ ἀρίστη ἱκανοποίησις, ὅτι, μετὰ τὸ συμβὰν κατὰ τὴν προτελευταίαν συνεδρίασιν, ὅμοιον ἄλλο δὲν θέλει συμβῆ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ.

§8Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Μεγίστου ὄντος ἀγαθοῦ τοῦ μὴ ἁμαρτεῖν, δεύτερον ἀγαθὸν τὸ δικαιωθῆναι. (Ἡρὰλ)· τοὐτέστιν κάλλιον ἐστὶν τὸ νὰ μὴ ἁμαρτάνῃ τις, καλὸν δὲ ἐπίσης εἶναι καὶ νὰ ἐξελεώνηται ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ἐκ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἀναχωροῦντες δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα ἀδυσώπητοι ἀπέναντι τῆς ἀντιπολιτεύσεως διὰ τὰ λυπηρὰ συμβάντα ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ πρέπει νὰ δώσωμεν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καὶ εὐχηθῶμεν ἐκ καρδίας νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσι τοῦ λοιποῦ τὰ δυσάρεστα ἐκεῖνα, δι’ ὧν προστρίβεται μομφὴ εἰς τοὺς βουληφόρους, καὶ διασείεται ἡ προσήκουσα ὑπόληψις καὶ τιμὴ τοῦ κοινοῦ.

§9Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον, κύριοι, λαβόντα χώραν λυπηρὰ γεγονότα ἐκρίθησαν ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν πολλῷ σπουδαιότερα ἢ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξέθηκε σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἔκρινεν αὐτά. Κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον δὲν προέκειτο περὶ βουλευτοῦ, ὅστις ἠγόρευε, οὐδὲ περὶ βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι διέκοπτον αὐτόν. Κατεδείχθη ἡ προαίρεσις τοῦ μέλους τῆς πλειονοψηφίας, τὸ ὁποῖον κατέλιπε τὴν θέσιν του, εἰς ἣν ἡ πλειονοψηφία ἔταξεν αὐτὸ, ἐπὶ τοῦ Προεδρείου, πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τῆς τάξεως, κατῆλθε καὶ ἐπέδραμεν ἐπὶ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς καὶ ἐπετέθη κατὰ τοῦ ἀγορεύοντος βουλευτοῦ. Ἐὰν δὲν ἐξετελέσθη, ἐὰν δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ καταδηλωθεῖσα προαίρεσις, ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ κατανοήσῃ πᾶσαν τὴν σημασίαν τῆς γενομένης πράξεως, καὶ νὰ μὴ σταματήσῃ πρὸ ταύτης. Τῶν πολυμελῶν Σωμάτων αἱ ἀποφάσεις ἐκφράζονται διὰ τῶν ψηφοφοριῶν, ἡ πλειονοψηφία ἐπιβάλλει τὴν γνώμην αὐτῆς, καὶ αὕτη ὡς τοιαύτη ἔχει πᾶν νόμιμον κῦρος, καὶ αἱ γνῶμαι τῆς πλειονοψηφίας εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς πλειονοψηφίας, ἡ μειονοψηφία κατέχει δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν δύναμιν ἐκείνης, κατέχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Ὅταν δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο ὅθεν δήποτε καὶ ὅπως δήποτε περιορίζηται, εἴτε διὰ τοῦ τρόπου, ὅστις κατεδηλώθη πολλάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἄλλοτε, εἴτε διὰ τοῦ πρακτικωτέρου τρόπου, ὅστις παρεστάθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ἡ μειονοψηφία δὲν ἔχει πλέον λόγον ὑπάρξεως, διότι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου αὐτῆς ἀπωλέσθη, διότι τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ εἰς τὸ ἐγκείμενον ἐν ταῖς πλειοψηφίαις δικαίωμα τῆς ἀποφάσεως, τὸ μόνον τοῦτο δικαίωμα ἀφῃρέθη ἀπὸ αὐτήν. Ἰδοὺ διατί ἡ μειοψηφία ἐπείσθη, ὅτι εἶχε, κατὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν νόμιμον, δικαίωμα νὰ ἀποχωρήσῃ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου· ἀλλ’ ἀποχωροῦσα παρεχώρησε τὸν προσήκοντα καιρὸν εἰς τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἀποφασίσῃ καὶ διαγράψῃ ἐπὶ τὸ μέλλον τὴν πορείαν της καὶ νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν σημασίαν τῆς πράξεως, ἥτις ἔλαβε χώραν· διὰ τοῦτο ἐδήλωσεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ὅτι δὲν ἀποχωρεῖ σταθερῶς καὶ διαρκῶς, ἀλλὰ προσωρινῶς καὶ διὰ νὰ δώσῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν καιρὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν μειοψηφίαν τὸ δικαίωμά της, νὰ δείξῃ εἰς αὐτήν, ὅτι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει, τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἐπὶ τὸ μέλλον δὲν ὑπόκειται εἰς οὐδένα οἱονδήποτε περιορισμόν. Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν ἐκφράζομεν οὐδὲν παράπονον· δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀπευθύνωμεν οὐδεμίαν παρατήρησιν πρὸς τὸν βουλευτὴν ἐκεῖνον, ὅστις κατέλιπεν τὴν θέσιν του προχθὲς καὶ ἐπέδραμεν ἐπὶ τὸ βῆμα. Ἐὰν ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος ἀγορεύων τότε δὲν ἐτήρει τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται πρὸς τοὺς ἀγορεύοντας ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ Βουλή, ἤτοι ἡ πλειοψηφία αὐτῆς, ἔχει τεταγμένον ἄνωθεν τοῦ βήματος τούτου τὸν Πρόεδρον, εἰς ὃν ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακαλῇ εἰς τὴν τάξιν ἐκείνους τῶν ἀγορευόντων, οἵτινες λησμονοῦσι τὰ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ἐπιβαλλόμενα αὐτοῖς καθήκοντα. Ἀλλ’ ὁ μὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ταχθεὶς ἐπιμελητὴς τῆς τάξεως οὐδὲν τοιοῦτον ἔπραξε, οὐδεμίαν τοιαύτην ἀπηύθηνε πρὸς τὸν ἀγορεύοντα τότε παρατήρησιν· μέλος δὲ τοῦ Κοινοβουλίου, μηδαμῶς ἐπιτετραμμένον τὴν τήρησιν τῆς τάξεως, ἔπραξεν ὅ,τι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ πράξῃ, οὐδὲ ἡ πλειοψηφία αὐτῆς, οὐδὲ ἡ μειοψηφία αὐτῆς, οὐδ’ ἡ Βουλὴ σύμπασα. Καὶ ἐνῷ ταῦτα ἐτελέσθησαν, ἐκεῖνοι, οἵτινες εὐθύνονται διὰ τὰς πράξεις καὶ δι’ αὐτὰ τὰ φρονήματα τῆς πλειοψηφίας καὶ διὰ τὴν ἐν ταῖς συνεδριάσεσι τῆς Βουλῆς τάξιν, ἐτήρουν ἄκραν σιγήν, οὐδὲ ἐνόμισαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῶσι τὸ κῦρος τοῦ λόγου των, διὰ νὰ προλάβωσι τὰ γενόμενα, ἤ, καὶ ἀφοῦ ἐγένοντο, διὰ νὰ ἐπανορθώσωσι τὰ κακῶς γενόμενα. Ἡμεῖς, τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, γνωρίζομεν τὰ καθήκοντα, ἅτινα ἔχομεν. Γνωρίζομεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποτασσώμεθα εἰς τὴν θέλησιν τῶν πλειόνων. Ὡς μέλη μάλιστα τῆς μειοψηφίας δὲν ἀρνούμεθα, ὅτι εἰς τὰ πλεῖστα μέλη τῆς πλειοψηφίας ἀποδίδομεν προσωπικῶς καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν. Διὰ τοῦτο, ὅτε ἀπεχωροῦμεν, ἀπετάθημεν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, ἐπικαλούμενοι τὴν ἰσχὺν, ἣν νομίμως ἀσκοῦσιν ἐπὶ τῶν ἡγητόρων αὐτῶν, καὶ ζητοῦντες νὰ καταστήσωσι πλέον σεβαστὰ τὰ δικαιώματα ἡμῶν. Καὶ δὲν ἀπετάθημεν πρὸς αὐτοὺς ἄνευ λόγου. Ἐνεθυμήθημεν, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξε παρεκτροπή τις, ὁ παρεκτραπεὶς, ὁ διὰ τῆς παρεκτροπῆς του καταδηλώσας, ὅτι ἐλησμόνησε τὴν ἰδιότητα, δυνάμει τῆς ὁποίας διατελεῖ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ἔλαβε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον διδακτικὸν παράδειγμα παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ὤφειλον νὰ διδάξωσιν εἰς τοὺς ἄλλους τὰ καθήκοντα, ἅτινα ἔχουσι. Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω τῶν ἀλλεπαλλήλων παρεκτροπῶν, αἵτινες ἐγένοντο ἐκ τῶν τάξεων τούτων· ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ παραλείψω, οὐδὲ νὰ σιωπήσω, ὅτι ἐκ τῆς πλειοψηφίας παρεγνωρίσθησαν πολλάκις τὰ καθήκοντα, ἅτινα ἐπιβάλλονται εἰς τὰ μέλη αὐτῆς, καὶ πρὸ πάντων τὸ καθῆκον νὰ ἀναγνωρίζωσι τὸ δικαίωμα τῆς μειοψηφίας. Καὶ ποῖος ἐξ ὑμῶν, κύριοι, ἐλησμόνησε τὰς ἥκιστα ἁρμοζούσας πρὸς Ὑπουργὸν φράσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐπὶ τοῦ βήματος οὐδέποτε ἀγορεύων ἐνθυμεῖται, ὅτι εἶναι Ὑπουργός; Νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, ὅτι ὁλόκληρον πολιτικὴν ὁμάδα τῶν ἐμῶν φίλων ἐξύβριζε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, λέγων, ὅτι καταῤῥέουσιν ἐπ’ αὐτῆς αἱ ἀκαθαρσίαι; Νὰ σᾶς ἐνθυμίσω μετὰ τίνος ὑβριστικοῦ τρόπου ἔδωκε πρὸς τοὺς ἐπερωτῶντας αὐτὸν τὰς ὀφειλομένας ἀπαντήσεις; Νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, ὅτι δὲν ὑπάρχει Βουλευτὴς, ὅστις ἀντεῖπεν εἰς τὰ Νομοσχέδια αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν ἐξύβρισε; Νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι χθὲς ἀκόμη κατ’ ἐμοῦ, ἀγορεύσαντος ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν σιγάρων, ὅτι ἀπηύθυνεν ἄνευ λόγου φράσεις ἀνοικείους κατ’ ἐμοῦ; Ἢ νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι, συζητουμένης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Φιλαρέτου, ἕτερος συνάδελφος αὐτοῦ, τὸ παράδειγμα ἐκείνου μιμούμενος, ἀπηύθυνεν ὑβριστικὰς φράσεις κατὰ πάσης ταύτης τῆς πτέρυγος, παραστήσας αὐτὴν ὡς φοβουμένην τὴν ταχεῖαν ἀπονομὴν τῆς Ποινικῆς Δικαιοσύνης; Ἢ νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὰς φράσεις, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν αὐτὸς ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως κατά τινα προηγουμένην συνεδρίασιν, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴν, ἀπὸ τοῦ ὁποίου εἶχον ἀφαιρέσει κατὰ τὴν προτεραίαν τὸν λόγον; Οἱ κκ. Ὑπουργοὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶσιν, ὅτι ἐν Συνταγματικῷ Πολιτεύματι εἶναι καὶ πρέπει νὰ ἦναι ἡγέται κόμματος καὶ πλειοψηφίας, ἀλλ’ ὅτι, ἀφοῦ ἐγένοντο Ὑπουργοὶ, δὲν πρέπει κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ὡς Ὑπουργοὶ ἐκτελοῦσι, νὰ σκέπτωνται ὡς ἀρχηγοὶ ἢ ὡς μέλη κόμματος, οὐδ’ ἐν τῇ Βουλῇ νὰ πολιτεύωνται ὡς ἡγέται κόμματος καὶ παλαισταὶ, ἀλλ’ ὡς Ὑπουργοὶ, Σύμβουλοι τοῦ Στέμματος. Καὶ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προχθὲς παρέστη οὐχὶ μόνον ὡς ἡγέτης κόμματος, ἀλλ’ ὡς ἡγέτης στρατιᾶς καὶ ἐπέκρινε τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ κατηγόρησεν αὐτὴν, ὅτι αὕτη παραλύει τὰς συνεδριάσεις, διότι δὲν παραμένει καὶ πέραν τῆς ὀγδόης ἑσπερινῆς ὥρας, καὶ ἦλθε νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν στρατιάν του κατ’ αὐτῆς, ὡς ἁμαρτανούσης καὶ πταιούσης. Οἱ Ὑπουργοὶ ἐν Συνταγματικῷ Κράτει δύνανται νὰ ἔχωσι φίλους καὶ ὡς δύω καὶ ὡς τρία πρὸς ἕνα, ἀριθμούμενοι ἐν παραβολῇ πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶσιν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων εἶναι μὲν ἐκτελεστικὴ δύναμις, ἡ δίδουσα τὴν ἔκβασιν τῆς μάχης, ἀλλὰ, πρὶν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς μάχης, οἱ παλαίοντες ἔχουσι δικαίωμα νὰ πολεμήσωσι, καὶ ὀφείλουσι νὰ πολεμήσωσι, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ τὰ ὅπλα αὐτῶν. Ἐὰν ἔχητε ψήφους ὡς δύω ἢ ὡς τρία πρὸς ἕνα, θέλετε νικήσει, ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα νὰ πολεμήσωμεν, καὶ ὁ πόλεμος ἡμῶν συνίσταται εἰς τὸ νὰ συζητῶμεν, νὰ ἐλέγχωμεν, νὰ ἀμφισβητῶμεν. Ἢ νομίζει τις μεταξὺ ὑμῶν ὅτι ἡ πλειοψηφία καὶ αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς εἶναι ἀνεπίδεκτοι πάσης κρίσεως, ὅτι ἄνω ὑμῶν δὲν ὑπάρχει ἄλλος τις, ὅστις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ, καὶ ὅτι, ἐὰν ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας δὲν ἦναι ὀρθαὶ, ἐὰν δὲν ἦναι συμφέρουσαι εἰς τὸ Κράτος, ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν διαχειρίζεται ἡ πλειοψηφία, ἀπόλλυσι τὴν ἰσχὺν αὐτῆς, ἀπόλλυσι τὸ ἠθικὸν κῦρος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωσιν αἱ ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας, διὰ νὰ μεταβάλλωνται εἰς Νόμους καὶ νὰ ἐκτελῶνται ὑπὸ τῶν πολιτῶν; Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω τῶν ἀπειλῶν, αἵτινες, δημοσιευθεῖσαι, ἀνεγνώσθησαν ὑπὸ πολλῶν κατὰ τὴν ἑπομένην τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, καὶ αἵτινες διεδόθησαν ἐν τῇ πόλει κατὰ τῆς Βουλῆς. Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω αὐτῶν· διότι, ἐὰν αἱ ἀπειλαὶ αὗται διεδόθησαν καὶ ἐγράφησαν, διὰ νὰ ἐνισχύσωσι τοὺς ἐν τάξεσι τῆς πλειοψηφίας ἀσθενεστέρους, διὰ νὰ δώσωσι θάῤῥος εἰς τοὺς δειλοτέρους, ἵνα συμπηχθῶσιν αἱ τάξεις τῆς πλειοψηφίας, ἡμεῖς δὲν ἐνδιαφερόμεθα· ἐὰν ὅμως ἐγράφησαν, διὰ νὰ πτοήσωσι τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἔχω δικαίωμα νὰ μνημονεύσω αὐτῶν, ὄχι μόνον διὰ νὰ διδάξω ἐκείνους, οἵτινες ἐξετόξευσαν τὰς ἀπειλὰς ταύτας, ὅτι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἐπὶ τῶν θρονίων τούτων καθήμενοι, πολλάκις ἔδειξαν, ὅτι δὲν πτοοῦνται ὑπὸ τῶν ἀπειλῶν. Ἴσως οἱ πρώτην φορὰν εἰσερχόμενοι εἰς τὸ Κοινοβούλιον δὲν γνωρίζουσι, ὅτι κατὰ παρελθόντας χρόνους ἄνθρωποι, ἔχοντες καὶ πολιτικὴν δύναμιν πολλῷ ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν οἱ νῦν διαχειρίζονται, καὶ κῦρος πολλῷ μεγαλείτερον, καὶ ἀποτελοῦντες αὐτοὶ μόνοι πολιτικὰς δυνάμεις, ἠπείλησαν πολλάκις τὴν ἐνάσκησιν ἡγεμονικῶν προνομιῶν, καὶ διενοήθησαν οὕτω νὰ πτοήσωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντεπολιτεύοντο αὐτούς· ἀλλὰ δὲν ἤκουσαν παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκάθηντο ἐπὶ τῶν θρονίων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἤκουσαν παρὰ τὴν φωνὴν «τώρα, τώρα»!

§10ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Τὸ λέγομεν καὶ ἡμεῖς τὸ «τώρα, τώρα.»

§11ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτοὶ φοβοῦνται τὴν διάλυσιν.

§12Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἄλλοι ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶπον τὸ «τώρα, τώρα.»

§13Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τὸ εἴπομεν καὶ τὸ λέγομεν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, σᾶς παρακαλῶ.

§15Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ «τώρα» καὶ τότε ἠκούετο καὶ νῦν ἀκούεται, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θέλει ἀκουσθῆ, ὁσάκις τοιαῦται ἀπειλαὶ διαδίδονται. Τὸ «τώρα», μάλιστα τώρα, κατὰ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ ἀπειληθῇ, καὶ μὴ κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κάθηνται ἐπὶ τῶν θρονίων ἐκείνων· διότι εἰσὶν ἕτοιμοι, ἂν ἤθελε γείνει ἔκκλησις ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, νὰ διδάξωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαφωνοῦσι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι εἶναι ἕτοιμοι νὰ παραστῶσιν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων καὶ νὰ παλαίσωσι στῆθος πρὸς στῆθος, καὶ καταδείξωσι τίνες οἱ περὶ τῶν κοινῶν συμφερόντων ἀγωνιζόμενοι, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶσι μετὰ θάῤῥους τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ δὲν θέλει εἶσθαι δυσμενὴς πρὸς ἡμᾶς. Εἶπον, ὄχι μόνον διὰ νὰ διδάξω ἐκείνους, οἵτινες κατέφυγον εἰς τὰς ἀπειλὰς, πόσον κεναὶ ἦσαν αὗται, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑπομνήσω εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἦσαν ἀντισυνταγματικαί. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, κύριοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἀντιπολίτευσις ἐποιήσατο τὸ παρελθὸν Σάββατον ἔκκλησιν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν. Ἡ πλειοψηφία, ὡς κατέχουσα ἐν τῇ θέσει αὐτῆς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι καὶ πρέπει νὰ ᾖναι συντηρητική. Ἡ πλειοψηφία ἔχει καθῆκον πρώτη νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν τάξιν, καὶ νὰ συντελῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν κανόνων, καὶ νὰ διαγράφῃ τὴν εὐθεῖαν καὶ ὁμαλὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθῇ τὸ Κοινοβούλιον. Ἡ πλειοψηφία πρώτη ὀφείλει νὰ καθιστᾷ δυνατὴν τὴν ἄσκησιν τῶν συνταγματικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία, εἰμὶ πεπεισμένος, σύγκειται ἐξ ἐντίμων πολιτῶν, ἔχει ἀκόμη καὶ ἄλλο καθῆκον, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν, αἱ ἀποφάσεις αὗται νὰ ἐξενεχθῶσι μετὰ πλήρη ἐλευθερίαν λόγου καὶ μετὰ πλήρη συζήτησιν. Ἔχει καθῆκον καὶ συμφέρον νὰ μὴ ἀναλάβῃ μόνη τὴν εὐθύνην εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νέων φόρων καὶ βαρῶν, διότι τῆς εὐθύνης ταύτης τὰς συνεπείας πρέπει νὰ καταμετρήσῃ. Καὶ ἐνῷ ἡμεῖς παρέχομεν προθύμως τὴν συνδρομήν μας καὶ ἐρχόμεθα ἐνταῦθα καὶ συζητοῦμεν μέχρι τῆς ὀγδόης ἑσπερινῆς ὥρας, ποῖαι καθ’ ἡμῶν δὲν ἐγένοντο πιέσεις, ποῖαι καθ’ ἡμῶν δὲν ἐγένοντο ἐπικρίσεις καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, διότι ἀποχωροῦμεν τὴν 8ην; Καὶ ὅμως παριστάμεθα παρ’ αὐτῶν ὡς θέλοντες νὰ παραλύωμεν τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο ἡ μειοψηφία ἐποιήσατο πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τὴν ἔκκλησιν νὰ ἐκφράσῃ αὕτη τὴν γνώμην της, ἐὰν προτίθηται καὶ ἐπὶ τὸ μέλλον νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐνασκηθῇ οἱαδήποτε πίεσις ἐπὶ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καθημένων. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ γνώμη αὕτη, ἡμεῖς ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ ἐνασκῶμεν τὰ συνταγματικὰ ἡμῶν δικαιώματα καὶ νὰ ἀπαιτῶμεν, ἵνα ἡ πλειοψηφία σέβηται τὴν ἐνάσκησιν τῶν συνταγματικῶν ἡμῶν δικαιωμάτων· ἀλλὰ, καὶ ἂν ἄλλως ἡ πλειοψηφία σκέπτεται, οὐδὲ τοῦτο ἀφορᾷ ἡμᾶς, διότι μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτῆς, διότι πρὸ ἡμῶν καὶ πρὸ τούτων ὑπάρχει ἐν τῷ Συνταγματικῷ Πολιτεύματι ἀνώτερος κριτὴς, καὶ εἰς τὴν κρίσιν ἐκείνου θέλομεν ἀνὰ πᾶσαν περίπτωσιν ἀποταθῆ.

§16Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει ἕτερος τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τοῦ Σαββάτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται κατόπιν τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως καὶ ἐπικυροῦνται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὰ πρακτικὰ τῆς Παρασκευῆς, ἐφ’ ὧν εἶχε τὸν λόγον ὁ κ. Δημητρακάκης. Ὁ κ. Δημητρακάκης θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του;

§19ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα. Κύριοι, ἐμείναμεν εἰς διαφωνίαν, ὅτι 123 βουλευταὶ δὲν ἀποτελοῦν τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῆς Βουλῆς, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ συνοικισμοῦ τοῦ Ἀδάμαντος τοῦ νὰ στείλῃ βουλευτὴν δὲν κατηργήθη. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι οἱ δύω βουλευταὶ, οἵτινες κάθηνται ἐνταῦθα καὶ ἀνήκουν ἀμφότεροι εἰς τὴν συμπολίτευσιν, οἱ βουλευταὶ Μήλου· διότι, ἐὰν ἐθεωρεῖτο κατηργημένον τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος, οἱ δύω οὗτοι βουλευταὶ δὲν ἐτύγχανον νομίμου ἐκλογῆς, καθόσον αἱ ψῆφοι τοῦ Ἀδάμαντος ἐπηρέαζον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πλειοψηφίας των· ἀλλὰ, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος δὲν κατηργήθη, διὰ τοῦτο ἐπεκυρώθη καὶ ἡ ἐκλογὴ Μήμου· καὶ ὅλαι αὐταὶ αἱ περιστάσεις συντρέχουν νὰ πείσουν, ὅτι ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος δὲν ἀπώλεσε ὁριστικῶς τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστέλλῃ βουλευτήν· ἑπομένως οἱ βουλευταὶ θὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς 245 καὶ οὐχὶ εἰς 244, καὶ οἱ ἡμίσεις τῶν 245 πλέον ἑνὸς εἶναι 124 καὶ οὐχὶ 123. Ἐπικαλοῦμαι μάλιστα εἰς ὑποστήριξιν τοῦ διϊσχυρισμοῦ μου αὐτὸν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, Πρόεδρον τοῦ Τμήματος, τοῦ ἐξελέξαντος τὴν τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος ἐκλογὴν, καὶ τῆς ὁποίας ἐξελέγξεως ἤμην ἐγὼ εἰσηγητὴς καὶ ὁ ὁποῖος ἀπῄτησα νὰ προτείνῃ τὸ Τμῆμα, ὅπως διὰ τῆς ἀποφάσεώς της ἡ Βουλὴ καταργήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος μετὰ τῶν λοιπῶν, συμφωνησάντων, ν’ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ, ἀντέτειναν, εἰπόντες, ὅτι τὴν ἀκυροῦμεν διὰ λόγους τυπικοὺς, τὴν ἔλλειψιν νομίμου προθεσμίας ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Β. Διατάγματος περὶ τῆς ἐνεργείας τῆς ἐκλογῆς ταύτης μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας, ὥστε δὲν ἐδόθη ὁ ἀνάλογος χρόνος νὰ ἀνακηρυχθῇ καὶ ἄλλος ὑποψήφιος, ἐκτὸς τοῦ ἐκλεχθέντος, καὶ μὲ τὴν γνώμην ταύτην ἐσυμφώνησε καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς· διὰ τοῦτο καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὁδηγουμένη ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, ἀπεφάσισε νὰ συγκαλέσῃ τὸν συνοικισμὸν νὰ ἐκλέξῃ βουλευτήν· ἡ παροῦσα ὅμως Κυβέρνησις, ἀνακαλέσασα τὴν διαταγὴν, δὲν ἐδικαιολόγησε ῥητῶς τὴν ἀνάκλησιν ταύτην διότι δὲν ἔχει ὁ συνοικισμὸς δικαίωμα τοῦ ἀποστεῖλαι βουλευτὴν, ἀλλ’ ἐπερωτηθεῖσα καὶ ἐν τῇ Βουλῇ διὰ τὴν ἀνάκλησιν ταύτην, ἐδικαιολογήθη ὑποσχεθεῖσα νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι εἶναι νόμιμον καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ συνοικισμοῦ, ἀφοῦ συγκεντρώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, χωρὶς ὅμως νὰ διϊσχυρισθῇ, ὅτι ὁ συνοικισμὸς δὲν ἔχει δικαίωμα ν’ ἀποστέλλῃ βουλευτήν. Ἰδοὺ ὁ πρῶτος λόγος, δι’ ὃν θεωρῶ τὴν μὲν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ Ἀδάμαντος ὑφισταμένην, τὰς δὲ ἀποφάσεις, τὰς γενομένας τὴν Παρασκευὴν τὸ ἑσπέρας μετὰ 123 παρόντων βουλευτῶν, ἀκύρους, ὡς μὴ οὔσης νομίμου ἀπαρτίας, ὥστε καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ταύτης νὰ μὴ κυρωθῶσιν, εἰμὴ μὲ τὴν φράσιν, ὅτι: ὄντων 123 βουλευτῶν, δὲν ἀπετελέσθη ἀπαρτία, ἀφοῦ μάλιστα τὴν προηγουμένην ἡμέραν εἶχε γείνει ἡ παρατήρησις, ἡ ὁποία γίνεται καὶ τὸ Σάββατον καὶ σήμερον, ἤτοι ὅτι ἀπαρτία ὑπάρχει, ὅταν ἦναι 124 βουλευταὶ παρόντες καὶ οὐχὶ 123. Ἔρχομαι τώρα καὶ εἰς τὴν δευτέραν παρατήρησίν μου, ὅτι καὶ μὲ 123 ἂν θεωρηθῇ ὡς νόμιμος ἡ ἀπαρτία, τὰ πρακτικὰ τῆς Παρασκευῆς δὲν εἶναι πιστὴ ἀφήγησις τῶν ἀποφασισθέντων καὶ διατρεξάντων κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ταύτης. Τὴν Παρασκευὴν τὸ ἑσπέρας ἦσαν παρόντες ἐδῶ 122 συμπολιτευόμενοι βουλευταὶ, δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἀρνηθῇ κανεὶς ἀπὸ αὐτοὺς, ἐκ δὲ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἦτο παρὼν μόνος ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κέας, κ. Ἱερομνήμων, καὶ οὕτως ἀπετελέσθη ὁ ἀριθμὸς 123· μόλις δὲ ὁ κ. Πρόεδρος εἶχε προλάβει καὶ ζητήσῃ τὴν Ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου, δι’ οὗ φορολογοῦνται πάντα τὰ εἴδη κατὰ ἓν δωδεκατηρόμιον, καὶ ὁ βουλευτὴς αὐτὸς ἀπεχώρησεν, εἰδοποιήσας καὶ τὸν Πρόεδρον. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ προχθὲς δὲν προσέβαλα τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου, ἀλλὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν καθέκαστα καὶ τοῦ συνόλου. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τὰ πρακτικὰ τῆς Παρασκευῆς πρέπει νὰ τροποποιηθῶσι διὰ τῆς φράσεως, ὅτι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου, ἀποχωρήσαντος δὲ ἑνὸς τῶν βουλευτῶν καὶ μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας, ἡ συνεδρίασις διελύθη. Ὅτι δὲ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, ἐμαρτύρησεν εὐθὺς, ἀφοῦ ἐξῆλθεν, ὁ κ. βουλευτὴς Κέας, καὶ πολλοὶ τῶν συμπολιτευομένων ἐβεβαίωσαν τοῦτο, ἐξερχόμενοι κατὰ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως. Ἐρωτηθέντες τί ἔπραξαν, ἀπεκρίθησαν, ὅτι ἐψήφισαν μόνον τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου, διότι ἀπεχώρησεν ὁ κ. Ἱερομνήμων καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Κύριοι, πρὶν ἢ συμβῶσιν τὰ τῆς Παρασκευῆς, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως ἔφερον τὸν λόγον καὶ εἶπον, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ θέλῃ ἡ πλειοψηφία νὰ πιέζῃ τὴν μειοψηφίαν, ἂν θέλῃ νὰ διεξαχθῇ ἐνταῦθα ἡ ἐργασία ἐν ἡσυχίᾳ· οὐδέποτε ἐπῆλθε καλὸν ἀποτέλασμα, ὁσάκις ἡ πλειοψηφία ἠθέλησε νὰ πιέσῃ τὴν μειοψηφίαν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν πολλῶν ἐντίμων βουλευτῶν, ὄντων καὶ κατὰ τὸ 1868, ὅτι καὶ τότε ἐθέλησεν ἡ πλειοψηφία νὰ πιέσῃ τὴν μειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἐπῆλθε χασμῳδία, ἡ ὁποία συνέβη δύω ἢ τρεῖς ἡμέρας, τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως ἦτο, ὅτι μετὰ δύω μῆνας οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ Βουλὴ ὑπῆρχε.

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, δι’ ἄλλον.

§21ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Σεῖς, κύριοι, ἄλλοτε ἐπετέθητε πικρὰ κατὰ πολὺ ἰσχυρωτέρου ὑμῶν, ὅστις ἠθέλησε διὰ τῆς πλειοψηφίας νὰ πιέσῃ τὴν μειοψηφίαν· μὴ θέλετε λοιπὸν νὰ ἐπαναλαμβάνωνται αἱ αὐταὶ σκηναί. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Ἑλλάδος δὲν ἀνέχεται τὴν καταπάτησιν τῶν δικαιωμάτων, ἅπερ παρέχει ἑκάστῳ ὁ Νόμος. Ἂν ἀνέχεται πιέσεις τὸ δημόσιον πνεῦμα τῶν Ἑλλήνων, ἡ ἀνοχή του εἶναι προσωρινὴ, ἀλλὰ δὲν παρέρχεται πολὺς χρόνος καὶ ἡ ἔκρηξις εἶναι τρομερά. Εἴπομεν καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνομεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραμένωμεν εἰς τὰς συνεδριάσεις πέραν τῆς 7½–8 μ. μ., ὅτε πρέπει νὰ λήγωσιν αἱ συνεδριάσεις. Ἡ πίεσις τοῦ νὰ παραμείνωμεν μέχρι προκεχωρημένης νυκτὸς ἔχει ἀποτέλεσμα νὰ συγκροτῶνται στενόχωροι καὶ στιγμιαῖαι ἀπαρτίαι, καὶ ὄχι διαρκεῖς, οὔτε πέραν τῶν δύω λεπτῶν τῆς ὥρας, διότι ἔρχονται πολλοὶ τῶν βουλευτῶν μεταφερόμενοι δι’ ὀχημάτων, διὰ νὰ εἴπωσι τὸ παρὼν καὶ ἀπέρχονται ἀμέσως. Προχθὲς ἐγένετο σκηνὴ μεταξὺ ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ κλητῆρος τῆς Ἀστυνομίας διὰ τὴν ἀπαγωγὴν βουλευτοῦ· ὁ ὑπάλληλος ἔλεγεν εἰς τὸν κλητῆρα: διατί δὲν τὸν ἔφερες; — εἶναι ἀσθενὴς, ἀπαντᾷ ὁ κλητήρ· «νὰ τὸν φέρῃς μὲ τὸ στρῶμά του, τῷ ἀντέλεγεν ὁ ὑπάλληλος. Ἔπειτα ποῖα σκάνδαλα γεννῶνται, διὰ νὰ συγκροτηθῶσιν αἱ βεβιασμέναι ἀπαρτίαι; Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν λοιπὸν αὐτὰ τὰ σκάνδαλα, αὐτὰς τὰς ἐλαττωματικὰς συνεδριάσεις, καλὸν εἶναι νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν τακτικὴν καὶ ἤρεμον ὑπηρεσίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς συνέβη, ὅτι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου καὶ ὅτι μένουν πρὸς συζήτησιν τὰ καθέκαστα καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ.

§22ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω δύω λέξεις εἰς ἀντίκρουσιν τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Δημητρακάκη, ὅτι ἐψηφίσθη μόνον ἡ ἀρχὴ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς τῶν φόρων εἰς νέας δραχμὰς, καὶ ὅτι ὁ κ. Ἱερομνήμων ἐδήλωσεν, ὅτι ἀναχωρεῖ, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἦτο νόμιμος ἀπαρτία, κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην προήδρευον, κύριοι, ἐγὼ, ὅτε ἐγένετο ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ διετάχθη ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου· ὁ κ. Πρόεδρος μὲ ἐκάλεσε νὰ τὸν ἀναπληρώσω, ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου ἐγένετο, ἐποπτεύοντος τοῦ κ. Ἱερομνήμονος, καὶ εὑρέθησαν παρόντες 123 βουλευταί. Ἐκηρύχθη ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ· ἠρώτησα τότε τὴν Βουλὴν ἂν δέχεται τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐδέχθη. Κατόπιν ὁ Γραμματεὺς ἤρξατο τῆς ἀναγνώσεως τοῦ μόνου ἄρθρου τοῦ Νομοσχεδίου. Ὁ κ. Ἱερομνήμων, —τὸν ὁποῖον παρακαλῶ ὡς τίμιον ἄνθρωπον νὰ ὁμολογήσῃ ἂν ὅ,τι λέγω ἦναι ἀληθὲς—ὅτε ὁ Γραμματεὺς ἤρξατο τῆς ἀναγνώσεως τοῦ μόνου ἄρθρου, ἵστατο εἰς τὴν θέσιν αὑτὴν (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πλευρὰν τοῦ βήματος) καί μοι ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον, πρὶν ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ περὶ ἀπαραδέκτου, ὅτε ἐγὼ τῷ εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ δὲν ὑφίστατο, διότι, πρὶν ἢ γείνῃ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτία, ἡ Βουλὴ τὴν ἀπέῤῥιψεν. Ὁ Γραμματεὺς ἐξηκολούθησε τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ μόνου ἄρθρου, ὅπερ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, καθὼς καὶ τὸ σύνολον· κατόπιν ὁ Γραμματεὺς ἤρξατο τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ, ὅτε ὁ κ. Ἱερομνήμων εἶπεν, ὅτι «ἐγὼ ἀναχωρῶ». Μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην διέλυσα ἀμέσως τὴν συνεδρίασιν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ἱερομνήμονα νὰ εἴπῃ ἂν δὲν ἀφηγήθην τὰ πράγματα, ὅπως συνέβησαν.

§23ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Κύριοι, μεταξὺ τῶν ἀντιπολιτευομένων μόνος ἐγὼ παρευρέθην κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 17 Δεκεμβρίου, θέλω δὲ σᾶς κάμει ἀφήγησιν τῶν γεγονότων. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς πιέσεως, ἣν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πλειονοψηφίας ἐξασκεῖ, οὔτε περὶ τοῦ σκοποῦ, ὃν ἐπιδιώκει ἡ ἀπαρτία. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι, πρὶν ἢ ὑπογραφῇ ὁ κατάλογος, διότι ἐγὼ δὲν τὸν ὑπέγραψα, ὁ κ. Βουδούρης, ὡς Πρόεδρος, εἶπεν, εἴμεθα 123· ἐγὼ τότε ἐδήλωσα ἀμέσως εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅτι εἶσθε 123, ἀλλὰ φεύγω καὶ ἐγὼ, καὶ μένετε 122· τὸ αὐτὸ ἐπανέλαβον καὶ ἀπὸ τὸ βῆμα. Ὅταν δὲ ἀνεχώρουν, ἤκουσα ψηφιζομένην τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου.

§24ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἦσθε εἰς τὸ Προεδρεῖον ἐπάνω, ὅταν ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον σύγκειται ἀπὸ δύω γραμμάς· ὅταν κατέβητε δὲ εἰς τὸ βῆμα, ἡ Βουλὴ τὸ εἶχε ψηφίσει.

§25ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Τοιαύτην ἀντίληψιν ἔκαμον ἐγώ· εἶπον, ἀπέρχομαι καὶ μένετε 122· κάμετε ὅ,τι θέλετε· ὅταν δὲ ἀπηρχόμην, ἤκουσα ψηφιζομένην τὴν ἀρχὴν, χωρὶς νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Ὅταν ἤρχισε ἡ ἀνάγνωσις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ, ἐγὼ ἤμην ἔξω, ὅπου εὗρον 5 ἢ 6 βουλευτὰς τῆς συμπολιτεύσεως καὶ τοῖς διηγούμην τί συνέβη. Ἔφυγα μάλιστα τόσον δρομαίως, ὥστε ἄφησα καὶ τὸ μπαστούνι μου.

§26ΠΗΛΙΚΑΣ. Ὅταν ἤρχισα τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ, ἦσθε παρὼν ἐντὸς τῆς αἰθούσης, καὶ εἴπατε: τώρα φεύγω.

§27ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Αὐτὸ ἀντελήφθην ἐγὼ, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν ἐντίμων βουλευτῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀντελήφθησαν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἀντελήφθην (θόρυβος).

§28ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§29ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἢ ὅτι αὐτὸς ὁ κ. Ἱερομνήμων, μεθ’ οὗ καθ’ ὁδὸν ὡμίλησα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, μοὶ ὡμολόγησεν, ὅτι ἦτο παρὼν κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου.

§30ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἀνυπομονῶ νὰ κυρωθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν φόρων κατὰ 12% ἀδιακρίτως. Κηρύσσομαι δὲ κατ’ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦδε, ἀδιαφόρως ἐὰν θὰ γείνῃ ἢ οὐ ὀνομαστικὴ κλῆσις. Ἀλλὰ μολονότι ἐναντίος τοῦ Νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, ὀφείλω ὅμως ἐπὶ τοῦ ἀναφυέντος ζητήματος νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἀντελήφθην τὰ συμβάντα κατὰ τὴν βαν ἀνάγνωσίν του. Δὲν ἀδικῶ τοὺς προλαλήσαντας, διότι εἰς τὸ χάος αὐτὸ, ὅπερ εἶναι ἔργον τῆς συγχρόνου ἀρχιτεκτονικῆς ἐν Ἀθήναις, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ συμβαίνῃ ὅ,τι συμβαίνει, τὸ αὐτὸ πρᾶγμα νὰ τὸ ἀντιλαμβάνεται διαφοροτρόπως ἕκαστος. Αὐτὸ δὲ εἰς πολλὰς περιστάσεις τὸ εἴδομεν, καὶ πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν, ὅτε ἀντελήφθημεν τὸ ἐσφαλμένον τῆς συντάξεως τῶν πρακτικῶν, προκειμένου περὶ τῆς συζητήσεως τῆς περὶ τῶν Δικαστηρίων προτάσεώς μου. Ὀφείλω ὅμως, ἀφοῦ ἤμην καὶ ἐγὼ εἷς ἐκ τῶν 123, νὰ διηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς ἀντελήφθην τὰ συμβάντα. Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀντιπολίτευσιν), παρέμεινεν ὁ κ. Ἱερομνήμων, ὅπως ἐπιτηρήσῃ κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου. Μετὰ τὸ πέρας ὁ κ. Πρόεδρος ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἦτον παρόντες 123 καὶ ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Ὁ κ. Πρόεδρος ἠρώτησε ἐὰν ἡ Βουλὴ δέχεται τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου, αὕτη δὲ δι’ ἀναστάσεως εἶπεν, ὅτι δέχεται. Ἀκολούθως δὲν ἀνέγνωσεν ὁ Γραμματεὺς, ὡς ἀνακριβῶς εἶπε πρὸ μικροῦ ὁ Πρόεδρος κ. Βουδούρης, ἀλλ’ ὁ ἴδιος Πρόεδρος. Τὸ Νομοσχέδιον, ὡς γινώσκετε, σύγκειται ἐξ ὀλιγίστων γραμμῶν. Ὁ κ. Ἱερομνήμων, ὅτε ἐβεβαιώθη, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία καὶ ὅτι ἐματαιοῦτο ὁ σκοπὸς τῆς ἐνστάσεως, διενοήθη ν’ ἀναχωρήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἀνεχώρησεν. Εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα ὁ κ. Πρόεδρος ἀνέγνωσε τὸ ἄρθρον, ἀλλὰ λίαν ταχέως. Τότε ὁ κ. Ἱερομνήμων, ἐλθὼν πρὸ τοῦ βήματος ἐνταῦθα, εἶπε λέξεις τινὰς, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν ἤκουσα· ὑπέθεσα δὲ, ὅτι εἶχεν ὑποβάλει δευτέραν ἔνστασιν ἀπαρτίας. Ἀκολούθως ἐνόησα, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἐνστάσεως ἀπαρτίας· μάλιστα παρετήρησα εἴς τινα παρακαθήμενον, ὅτι ἀδεξίως διεξάγει τὸ ἔργον τοῦτο ὁ κ. Ἱερομνήμων.

§31ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἐγὼ ἤμην.

§32ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μάλιστα, εἰς τὸν κ. Μποῦτον τὸ ἔλεγον· διότι ἦτον πολὺ εὔκολον νὰ ματαιώσῃ τὴν ἀπαρτίαν, ἐὰν τὴν ἰδίαν στιγμὴν, καθ’ ἣν παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν, ὑπέβαλλε νέαν ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§33ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠδύνατο.

§34ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅ,τι εἶπον εἰς τὸν παρακαθήμενόν μου βουλευτὴν κ. Μποῦτον. — Ἐπὶ τοῦ ἀναφυέντος λοιπὸν ζητήματος, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κανονικὴν ἀπαρτίαν τοῦ Σώματος, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τί ἀντελήφθην, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ μὲ πιστεύσῃ ἢ νὰ μὴ μὲ πιστεύσῃ· λυποῦμαι ὅμως, διότι τὰ παρεμπίπτοντα ταῦτα ζητήματα φέρουσι δυσκολίαν εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν μας.

§35ΤΙΝΕΣ. Τί προτείνετε;

§36ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Ἱερομνήμων ἦτο παρὼν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου, κατὰ τὴν παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ Νομοσχεδίου, ἀφοῦ δὲ μετὰ τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις καὶ ἄλλου Νομοσχεδίου, τὸ Νομοσχέδιον ἐγένετο νομίμως δεκτὸν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὅταν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ὡς ἐγὼ ἀντελήφθην. Δὲν ἀδικῶ ὅμως οὔτε τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κέας, οὔτε τὸν ἀξιότιμον προεδρεύσαντα ἢ ἄλλον τινὰ, ἐὰν οἱ λόγοι των δὲν ἦναι σύμφωνοι μὲ τὰ συμβάντα, διότι αἰτία τούτου, πιστεύω, εἶναι τὸ κτίριον τῆς Βουλῆς ἢ κάλλιον τὸ χάος τοῦτο.

§37Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἴπατε, ὅτι μεταξὺ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου καὶ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ ἄρθρου ὁ Πρόεδρος λίαν ταχέως ἀνέγνωσε τὸ ἄρθρον· τί ἐννοεῖτε μὲ τὴν φράσιν;

§38ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶπον, ἐπαναλαμβάνω καὶ βεβαιῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος λίαν ταχέως ἀνέγνωσε τὸ ἄρθρον· τοῦτο δὲ, εἴτε διότι λίαν ταχέως διεξάγει πάντοτε τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου, εἴτε δι’ ἄλλον λόγον· ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τὸν λόγον τῆς ταχείας ἀναγνώσεως.

§39ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι οὐδεὶς θέλει ἀρνηθῆ ἐκ τῶν προλαλησάντων, ὅτι τὸ μικρὸν χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον εἶχον, διὰ νὰ φύγω ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον καὶ νὰ ἔλθω ἐδῶ, διὰ νὰ φέρω παρατήρησιν, δὲν ἦτον ἀρκετὸν, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ γείνῃ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἄρθρου.

§40ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐὰν θέλετε λαμβάνω τὸ ἄρθρον καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι, ἕως ὅτου νὰ κατέλθητε τὸ Προεδρεῖον, θὰ τὸ ἔχω ἀναγνώσει δίς.

§41ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ φύγω ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον καὶ νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν. Ὑπέβαλον δὲ παρατήρησιν περὶ τῆς προτάσεως περὶ ἀπαραδέκτου. Ἀπαντῶν δὲ εἰς τὸν κ. Δραγούμην, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ. Ὅτε ἀληθῶς τὴν ἑπομένην ἡμέραν μοὶ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν διατί ἀπῆλθον, ἐγὼ δὲ τῷ εἶπον, ὅτι ἐξεπλήρωσα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπέβαλλεν ἡ θέσις τῶν ἀντιπολιτευομένων, τότε καὶ ὁ κ. Δραγούμης, εἰς τὸν ὁποῖον εἶπον, ἐὰν ἔμενον, ἠθέλετε ψηφίσει ὅλα; βεβαίως, μοὶ εἶπε, καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν ἠθέλομεν τὸν περάσει. Αὐτὴ ἦτον ἡ διάθεσίς των.

§42ΤΙΝΕΣ. Βεβαίως.

§43ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀδιάφορον νὰ ἐξετάσωμεν σήμερον ποῖον σκοπὸν εἴχομεν νὰ ἐκτελέσωμεν, ἐὰν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ τὴν Παρασκευὴν τὸ ἑσπέρας· πιθανὸν εἶναι ὅτι ἠθέλομεν ἐκτελέσει τὸ ἡμέτερον καθῆκον, ὅτι ἠθέλομεν ἐξαντλήσει ὁλόκληρον τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὁ ἐκ Κέας Βουλευτὴς εἶναι ὅτι, ἀφοῦ ἐψηφίσθη ὁλόκληρον τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, προέβημεν καὶ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ, καὶ ἐνῷ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, τότε ἀπεχώρησε. Τότε καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ μιᾷ φωνῇ πάντες ἐζητήσαμεν νὰ μείνωμεν ἕως ἐκεῖ, καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα τὸν κ. Στεφανόπουλον κατελθόντα ἐσπευσμένως ἵνα εἰδοποιήσῃ τὸν Πρόεδρον καὶ ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον. Τούτων οὕτω γενομένων κατὰ τὴν γενικὴν ἀντίληψιν πάντων, εἶναι βεβαίως ἀδιάφορον εἰς τὴν Βουλὴν ἂν ὁ ἔντιμος ἐκ Κέας Βουλευτὴς ἀρνεῖται αὐτὰ σήμερον· ἀλλ’ ἂν ταῦτα ἀρνεῖται σήμερον ὁ κύριος Ἱερομνήμων, εἰς ἐμέ ὅμως τὰ ὡμολόγησε.

§44Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ κάμω ποσῶς λόγον περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπαρτίας. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ σημαντικὸν, καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀγορευσάντων κατόπιν ἀντέταξέ τι εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτοῦ, ὅπερ κατὰ τὴν κρίσιν μου δηλοῖ, ὅτι εὑρισκόμεθα τουλάχιστον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο σύμφωνοι. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον θὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, —καὶ λέγων εἰς τὴν Βουλὴν ἐννοῶ καὶ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὴν μειοψηφίαν—εἶναι ὅτι, ἐὰν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Δραγούμης καί τινα ἄλλα μέλη τῆς πλειοψηφίας, εἶναι ἀληθῆ, πάλιν τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι ἀκριβῆ· διότι, ἐὰν ἐψηφίσθη ἡ ἀρχὴ, εἴτε ἓν, εἴτε δύω ἄρθρα τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ, τοῦτο ἔπρεπε ν’ ἀναφέρηται ἐν τοῖς πρακτικοῖς (θόρυβος). Ἀλλὰ ποία ἦτο ἡ ψηφοφορία, ἥτις ἐγένετο; αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἔθιξε. Τὰ θέματα μετὰ τὴν συζήτησιν πῶς τίθενται; Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν συζητήσεων εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διατυποῖ ἕκαστον θέμα. Ποία συζήτησις ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν Παρασκευήν; ἐσυζητήθη πρῶτον ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ δεύτερον ἐκ μέρους τοῦ ἐντίμου ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ τὸ ἑξῆς· εἴπομεν, ὅτι δὲν ἐφέρθη τὸ Νομοσχέδιον, ὅπως πρέπει νὰ ἔρχωνται τὰ τοιαῦτα Νομοσχέδια· ὅτι περιλαμβάνει πολλὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται καὶ ὅτι ἕκαστον τῶν ἀντικειμένων τούτων πρέπει νὰ χωρισθῇ, διότι δύναταί τις νὰ ἦναι ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς φόρου, δύναται ὅμως νὰ μὴ ἦναι καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων· δὲν εἶναι δὲ ὑποχρεωμένος ὁ Βουλευτὴς νὰ ψηφοφορήσῃ δεκαεπτὰ φόρους διὰ μιᾶς ψηφοφορίας. Καὶ ἐζητήσαμεν τὸ διαιρετὸν, τὸ ὁποῖον διατάσσει τὸ 30στὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρότασίς τις εἶναι σύνθετος, προτείνεται παρ’ οὗτινος δήποτε Βουλευτοῦ τὸ διαιρετὸν. Τὸ διαιρετὸν δύναται νὰ τεθῇ εὐθὺς καὶ ὑπὸ τοῦ Προέδρου εἰς ψηφοφορίαν. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι σύνθετον, ἀλλ’ ἁπλοῦν, τὴν ἀντίῤῥησιν αὐτὴν τὴν λύει ἡ Βουλὴ διὰ προηγουμένης ψηφοφορίας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ὑπάρχει πλέον σύνθετον καὶ πολυσύνθετον μάλιστα ζήτημα ἀπὸ τὸ προκείμενον; Διὰ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ τί ἐπιψηφίζεται; φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, φόρος ἐπὶ τῶν προβάτων, φόρος ἐπὶ τῶν αἰγῶν, φόρος ἐπὶ τῶν ἵππων, φόρος ἐπὶ τῶν ἡμιόνων, φόρος ἐπὶ τῶν ὄνων, φόρος ἐπὶ τῶν ἀγελάδων, φόρος ἐπὶ τῶν σταφίδων, τῶν σύκων, φόρος ἐπὶ τῶν κουκουλίων, τῶν ξύλων κτλ. Καὶ δύναται ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ ψηφίσῃ διὰ μιᾶς ψηφοφορίας, αὐξάνων τοὺς φόρους αὐτοὺς εἰς ὅλα τὰ εἴδη κατὰ 12%; αὐτὴ εἶναι ἡ συζήτησις. Προετάθη λοιπὸν ἡ διαίρεσις, ἣν ἐπρότεινα καὶ ἐγὼ διὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου καὶ ὁ ἔντιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτής. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς διὰ ψηφοφορίας, ὅτι ἡ πρότασις δὲν εἶναι σύνθετος, ἀλλ’ ἁπλῆ; ὄχι. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία, ὡς σᾶς εἶπε καὶ ὁ κύριος Δηλιγιάννης, ἔχει βεβαίως τὸ κῦρος νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν θέλησίν της, ἀλλ’ ὄχι καὶ συνένωσιν τόσων ἀντικειμένων ἀντιθέτων εἰς ἕν. Σεῖς οἱ ἴδιοι καὶ ἡμεῖς πολλάκις ἐλύσαμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἅμα ἐτέθη ἡ ἔνστασις καὶ ὁ κύριος Ἱερομνήμων εἶπεν, ὅτι ἀποχωρεῖ, ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐτέθη εἰς ἀμφισβήτησιν ἡ συγκρότησις τοῦ Σώματος. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, νομίζετε, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ μοναδικὸν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος Φιλάρετος, ὅτι περιέχει τρεῖς γραμμὰς, ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ καὶ διὰ μιᾶς ψηφοφορίας νὰ ἐπιβληθῶσιν ἕνδεκα φόροι; Τὸ Προεδρεῖον λοιπὸν δὲν ἠδύνατο νὰ θέσῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἰς ψηφοφορίαν, διότι ἦλθε πρώτη πρότασις ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ τοῦ ἐντίμου ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Κανονισμός. «Ἐπὶ τῶν συνθέτων ζητημάτων ἡ διαίρεσις ἀπαγγέλλεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου, ὅταν ζητηθῇ παρ’ ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν. Δύναται δὲ ὁ Πρόεδρος, νὰ τὴν ἀπαγγείλῃ καὶ οἴκοθεν. Ἀμφιβολίας οὔσης περὶ τοῦ συνθέτου τῶν ζητημάτων, ἀποφασίζει ἡ Βουλή». Νομίζετε τώρα, ὅτι εἴτε ἡ πλειονοψηφία εἴτε ἡ μειονοψηφία, εἴτε ὁ πρόεδρος εἶναι ἀνώτερος τοῦ Κανονισμοῦ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος διέπει τὰς πράξεις καὶ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; ὄχι. Ἐγὼ δὲ ἀμφισβητῶ καὶ λέγω, ὅτι τὸ Προεδρεῖον κακῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ θέσῃ τοιοῦτον ζήτημα, ἀφοῦ ἠγέρθησαν φωναὶ, ὅτι τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ πρότασις, ἥτις ἐφέρθη, ὄχι σύνθετος, ἀλλὰ πολυσύνθετος εἶναι. Μὴ σπεύδωμεν, διότι, σπεύδοντες, νομίζω, ὅτι δὲν κάμνομεν καλὰ, καθόσον ἐξεταζόμεναι κατόπιν ἡσυχώτερον αἱ πράξεις μας ἀποδεικνύονται, ὅτι εἶναι ἀντικανονικαὶ, ἔκθεσμοι καὶ ἔκνομοι.

§45Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν ἀναγνώσωμεν τὰ πρακτικὰ, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς σκιαμαχεῖ. Σκιαμαχεῖ, διότι ἡ Βουλὴ οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πρότασίν του, ἥτις ἦτον σύμφωνος πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἐκ Γύρτυνος Βουλευτοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, ὅστις ἐζήτησε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου. Τότε τὸ Προεδρεῖον τί ὤφειλε νὰ κάμῃ, ἀφοῦ οὐδεμία ἄλλη πρότασις ὑπῆρχεν; ἔθεσε λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη εἰδικῶς, ἤτοι τὴν πρόσασιν τοῦ ἀπαραδέκτου, τὸ δὲ ἀπαράδεκτον δὲν ἐγένετο δεκτὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἑπομένως δὲν ἠδύνατο ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ πολυσυνθέτου. Μήπως ἠθέλησεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς νὰ συζητήσῃ τὸ σύνθετον ἢ οὔ; Μᾶς ἔῤῥιψε τὸ ζήτημα τῆς συνθέτου προτάσεως, ὅπως ἐπ’ αὐτοῦ στηριχθῇ τὸ ἀπαράδεκτον, ἀλλ’ ἡ πρότασις αὕτη σιωπηλῶς συνεχωνεύθη εἰς τὴν τοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Καλαβρύτων κύριον Πετιμεζᾶν. Ὡς πρὸς δὲ τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Κέας, θέλω τῷ ὑπομνήσει (διότι δυνατὸν νὰ τὸν διέλαθεν), ὅτι τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐζήτησε νὰ ἀναχωρήσῃ, ἐγὼ τῷ εἶπον, ὅτι ἀφοῦ ἐκάθησες, ἐνῷ ἠδύνασο ν’ ἀναχωρήσῃς, ὅτε ἐψηφίζετο τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου, δὲν κάθεσαι ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ Νομοσχέδιον περὶ καπνοῦ; «ἀμ’ δὲν θὰ καθήσω;» μοὶ εἶπε καὶ ἀνεχώρησεν. Ὅταν ἀνεχώρησεν ὁ κύριος Ἱερομνήμων, τινὲς τῶν Βουλευτῶν εἶχον τὴν ἰδέαν νὰ ἐξακολουθήσωσι, μὴ παρατηρήσαντες τὴν ἀναχώρησιν τοῦ εἰρημένου Βουλευτοῦ, ἐγὼ δὲ εἶπον εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον, ὅτι, ἀφοῦ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κέας ἀνεχώρησε, δὲν εἴμεθα εἰς ἀπαρτίαν, συγχρόνως δὲ ὑπεστήριξε τὴν ἔνστασίν μου καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ τότε ὁ κύριος Πρόεδρος ἐγερθεὶς διέλυσε τὴν συνεδρίασιν. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, κύριοι, πῶς ἀρχαῖοι συνάδελφοι, καὶ προπάντων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Τόπου ὑπερεμάχησαν, διὰ τῆς διαγωγῆς των συντείνουσιν εἰς τὴν κατάπτωσιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος, ἐνῷ ὤφειλον διὰ τῆς πράγματι Κοινοβουλευτικῆς συμπεριφορᾶς των νὰ δίδωσι καὶ εἰς τοὺς νεωτέρους τὸ παράδειγμα νὰ μὴ ὦσι τόσον τραχεῖς τὴν συμπεριφορὰν καὶ τὸ λεκτικὸν, οὗ ἕνεκεν προκαλοῦνται αἱ ταραχαὶ καὶ τὰ σκάνδαλα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι καὶ εἰς ἄλλα Κράτη αἱ αὐταὶ παρεκτροπαὶ ἔλαβον χώραν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Εὐρωπαϊκὸς τύπος ἠθέλησε νὰ εὕρῃ τὰ αἴτια τῆς καταπτώσεως τσῦ Κρινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Οἱ σπουδαιότεροι δὲ τῶν δημοσιογράφων ἔδωκαν καί τινας συμβουλὰς, ἃς οἱ ἀναγνώσαντες αὐτὰς ἔντιμοι συνάδελφοι δὲν ἠθέλησαν νὰ χρησιμοποιήσωσι καὶ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν· διότι, ἂν τοῦτο ἐγίνετο, βεβαίως θὰ ἐπήρχετο διόρθωσις.

§46ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῦ εἶναι γεγραμμέναι;

§47ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐννοεῖς τὴν γλῶσσαν, διὰ νὰ τὰς ἀναγνώσῃς (ἱλαρότης). Αἱ ἄσκοποι συζητήσεις, αἱ γενόμεναι δῆθεν ὑπὲρ τῆς ἀπαρτίας, ὁποῖον ἄλλο ἀποτέλεσμα δύνανται νὰ ἔχωσιν ἢ τὸν ἐξευτελισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου; Κύριοι, διατί ἡ κατὰ παρελθὸν Σάββατον συνεδρίασις διεφιλονεικήθη; Κατ’ ἐκείνην τὴν συνεδρίασιν δὲν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ σπουδαῖον Νομοσχέδιον· ὡς γινώσκετε κατὰ τὸ Σάββατον δὲν γίνονται παρὰ συζητήσεις ἐπὶ ἐπερωτήσεων. Ἐν τούτοις, πολλοὶ τῶν κυρίων ἀντιπολιτευομένων ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἔκαμαν τόσον πάταγον κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, ὅτι δῆθεν κατὰ τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας δὲν ὑπῆρχεν ἐν ἀπαρτίᾳ τὸ Σῶμα, ἐνῶ δὲν ἐγένετο, ἢ τυπικὴ ἀπάντησις εἰς ἐπερωτήσεις προηγουμένων συνεδριάσεων. Δὲν λέγω, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις δὲν ἔχουσι καὶ αὐταὶ μεγάλην σπουδαιότητα, διότι ἑκάστη αὐτῶν περιέχει ζήτημα δημοσίας τάξεως καὶ δύναται νὰ ἔλθῃ ὡς ζήτημα πολιτικὸν, καὶ τότε καταντᾷ πλέον ζήτημα ἀρχῆς. Ἀνέφερα τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἵνα καταδείξω, ὅτι ἔγεινε πάταγος, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ σπουδαῖος λόγος. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει τὸ δικαίωμα, ὁσάκις θέλει, νὰ προβάλλῃ τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἀπαρτίας, καὶ τὸ Προεδρεῖον ἔχει τὸ καθῆκον ν’ ἀναγινώσκῃ τὸν κατάλογον. Ἀλλ’ οὐδέποτε δέον νὰ γίγνηται κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τούτου, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, παρὰ διότι αἱ εἰκονικαὶ ἐνστάσεις περὶ ἀπαρτίας φέρουσιν εἰς ὀλεθρίας συνεπείας. Ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπῆρξα ἀντιπολιτευόμενος, ἐπὶ 12ετίαν δὲν εἶδον Ἐξουσίαν, οὐδὲ ἀνῆκον εἰς Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ οὐδέποτε ἔδωκα ἀφορμὴν ἐγκλήσεων ἢ ἀντεγκλήσεων καὶ οὐδέποτε ἔκαμα ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ οὕτω φερθεὶς φρονῶ, ὅτι πάντοτε, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ὑπηρέτησα καλλίτερον τὴν μερίδα, εἰς ἣν ἀνῆκον, καὶ τὸ ἔθνος. Καὶ λέγω ταῦτα καὶ ὑπομιμνήσκω ταῦτα, ὅπως παρακαλέσω τοὺς φίλους συναδέλφους νὰ ὦσι προσεκτικώτεροι εἰς τὸ μέλλον καὶ νὰ μὴ ἐπιθυμῶσι διὰ τῶν τοιούτων ἐνστάσεων νὰ παραλύωσιν τὰς συνεδριάσεις, ἀλλ’ οὔτε διὰ τῆς μὴ Κοινοβουλευτικῆς συμπεριφορᾶς των νὰ γίνωνται αἰτία σκανδάλου, διότι τότε καταστρέφομεν τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν ἐλευθερίας καὶ τὸν Χάρτην ἡμῶν, οὗ ἐτάχθημεν φρουροί. Δὲν εἶχε δίκαιον ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς, ὅστις, θέλων νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ ζήτημα, ὑπέμνησεν, ὅτι τὸ Προεδρεῖον καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔθεσαν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε καὶ αὐτὸς καὶ ὁ ἔντιμος ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτής. Βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐπὶ πολλὰς ὥρας ἀνέλυσε τὸ φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη καὶ ὁ ἔντιμος ἐξ Αἰγειαλίας βουλευτὴς, καὶ ἐζήτησε μάλιστα ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα, ὅταν ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἀπαράδεκτον, οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι δὲν ἐζήτησαν νὰ τεθῇ πλέον εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς των· τούτου ἕνεκα ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸ ἀπαράδεκτον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως, καὶ μετὰ ταῦτα, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ Νομοσχεδίου, ἡ ἀντιπολίτευσις ἀπεχώρησε καὶ ἔμεινεν ἐδῶ ὁ ἔντιμος ἐκ Κέας βουλευτής. Τὴν λοιπὴν ἱστορίαν τὴν γνωρίζετε. Ἄς ἀφήσωμεν, κύριοι, εἰς λήθην ὅ,τι ἐγένετο καὶ ἂς ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες ἐν ἀδελφικῇ ὁμονοίᾳ, σεβόμενοι ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὸ Πολίτευμα, οὗ ἐτάχθημεν φύλακες. (Εὖγε· εὖγε).

§48Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, κύριοι, νομίζω, ὅτι καλεῖται, ὅτι ὀφείλει ἀναγκαίως νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ· ἐπὶ τοῦ ζητήματος δὲ τούτου πρώτη ἡ Κυβέρνησις χρεωστεῖ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην. Δὲν θέλω εἰσέλθει ἐγὼ εἰς τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀριθμητικὴν ἀπαρτίαν τῆς Παρασκευῆς, ἀλλὰ θέλω ὑπομνήσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἐγένετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρατήρησις, ὅτι ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς δὲν συνίσταται ἐξ 123 βουλευτῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι κατεπεῖγον, διότι ἐνθυμούμεθα πάντες, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο κατέστη ἄλλοτε φλογερὸν, ὅτι ἕνεκεν αὐτοῦ ἐκινδύνευσεν ἡ δημοσία τάξις καὶ ἐσαλεύθησαν τὰ θεμέλια τῶν καθεστώτων ἡμῶν. Ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, τοῦ συνόλου αὐτῶν, ἐφ’ οὗ ἀναλογίζεται ἡ ἀπαρτία κατὰ τὸ Σύνταγμα, δὲν εἶναι 244, ἀλλὰ 245. Ὑπεμνήσθη δὲ ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος. Τῷ ὄντι διὰ τοῦ ἐξ Ἀδάμαντος βουλευτοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἀνέρχεται εἰς 245. Ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἐνηργήθη νομίμως, διότι νομίμως ἀναγνωρίσθη τὸ δικαίωμα εἰς τὸν συνοικισμὸν τῶν ἐκεῖ Κρητῶν νὰ ἐκλέξῃ Βουλευτήν. Εἶναι περιττὸν νὰ ὑπενθυμίσω τὸν περὶ τούτου Νόμον· ἅπαντες γνωρίζετε αὐτόν· ὑπομιμνήσκω μόνον, ὅτι ὁ Νόμος ἐκεῖνος λέγει, εὐθὺς ὡς ὁ συνοικισμὸς ἀποκτήσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν δημοτῶν, δικαιοῦται νὰ ἐκλέξῃ βουλευτήν. Ἡ ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους, ἡ ἐξέτασις τῶν δημοτολογίων, ἡ βεβαίωσις τῶν ἐκ τούτων πορισμάτων, ἀνήκει ἀναντιῤῥήτως εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ἡ δὲ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία κατὰ τὸ 1881, ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα τὸν Νόμον ἐκεῖνον καὶ πεισθεῖσα ἐξ ὧν ἐνήργησεν ἐξετάσεων, ὅτι ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος εἶχε τὸν νόμιμον ἀριθμὸν, ἐξέδοτο ἐν τῇ νομίμῳ αὐτῆς ἁρμοδιότητι Διάταγμα, δι’ οὗ ἐκάλεσε τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ συνοικισμοῦ ἐκείνου πρὸς ἐκλογὴν βουλευτοῦ, καὶ ὁ βουλευτὴς ἐκεῖνος ἐξελέχθη καὶ ἦλθεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἐκλογὴ αὐτοῦ συνεζητήθη ἐν αὐτῇ. Ἀλλ’ ἡ ἐκλογὴ αὐτοῦ ἠκυρώθη· διατί ὅμως ἠκυρώθη; ἠκυρώθη ἆρά γε, διότι ἡ Βουλὴ δὲν ἀνεγνώρισεν εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέξαι βουλευτήν; ὄχι. Ἠκυρώθη, διότι ἐθεωρήθη, ὅτι δὲν ἐτηρήθησαν αἱ νόμιμαι προθεσμίαι πρὸς πρότασιν ὑποψηφίων, καὶ ἐστηρίχθησαν μάλιστα εἰς τὴν ἡμερομηνίαν τοῦ Διατάγματος, συμπίπτουσαν, νομίζω, πρὸς τὴν ἡμερομηνίαν τῆς ἐκδόσεως τοῦ προγράμματος τοῦ Νομάρχου, ἐστηρίχθησαν δὲ προσέτι καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ἑτέρου ὑποψηφίου. Ὅτι δὲ τοιαύτη εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον ἐκ τῶν πρακτικῶν αὐτῆς προδήλως ἐξάγεται, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ὅτι συνεδρεύουσι μεταξὺ ἡμῶν οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Μήλου Βουλευταὶ, οἱ ἐκ τῶν ὑπολοίπων Δήμων τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης ἐκλεχθέντες. Τὸ πρᾶγμα καθίσταται ἀνεπίδεκτον συζητήσεως. Ἂν ἠκυροῦντο ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι μὴ νομίμως παρεχωρήθη εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἐκείνους τὸ δικαίωμα, οἱ ἐκ Μήλου βουλευταὶ δὲν ἠδύναντο νὰ συνεδριάζωσιν ἐνταῦθα· διότι, ὅπως καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Τμήματος, τοῦ ἐξελέγξαντος τὴν ἐκλογὴν, τοῦ ὁποίου, νομίζω, εἰσηγητὴς ἦτο ὁ ἐκ Μεγαρίδος βουλευτὴς κ. Δραγούμης, ρητῶς ἔλεγεν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἐὰν ὑπελογίζοντο αἱ ψῆφοι τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, τὸ ἀποτέλεσμα μετεβάλλετο, καὶ ἡ ἐκλογὴ Μήλου δὲν θὰ ἦτο ἔγκυρος.

§49ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν λέγει τοῦτο ἡ ἔκθεσις.

§50ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τῆς ἐκθέσεως τὸ εἶπον, διότι οὕτως ἔχει. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἔλυσεν ἡ Βουλὴ· ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι ἀκυροῖ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην, ὡς μὴ νομίμως διεξαχθεῖσαν. Τοῦτο δὲ νομίζω, ὅτι εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ρητῶς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τῶν ἐν Ἀδάμαντι Κρητῶν, ἀλλ’ ἁπλῶς περὶ ἀκυρώσεως ἐκλογῆς· ἐνθυμοῦμαι προσέτι, ὅτι προσέθηκε βραδύτερον, γενομένης αὐτῷ ἐπερωτήσεως ὡς Πρωθυπουργῷ, ὅτι ἐσκέπτετο μάλιστα περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης. Ἂν ταῦτα ἔχωσιν οὕτως, οὐδεμία μένει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἀπαρτία ἡμῶν συνίσταται ἐξ 124 βουλευτῶν. Τούτου δὲ τεθέντος, πᾶσα ἀπόφασις, ἡ ὁποία θὰ ἐλαμβάνετο μὲ ὀλιγώτερον ἀριθμὸν παρόντων μελῶν, ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι ἄκυρος, καὶ ὡς τοιαύτην θεωρῶ τὴν ἀπόφασιν τὴν ληφθεῖσαν κατὰ τὰ τέλη τῆς συνεδριάσεως τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ ἐγκύρου τῶν πραχθέντων κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν εἶναι τὸ δίδον τὴν ἀφορμὴν πρὸς ἐξέτασιν τοῦ πράγματος. Τὸ ζήτημα τὸ σπουδαῖον κεῖται ἐν τούτῳ, ἂν δηλαδὴ ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς σύγκειται ἐξ 124 ἢ ἐξ 123 βουλευτῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπαναλαμβάνω, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ περὶ τούτου καθαρῶς καὶ σαφῶς τὴν γνώμην του· διότι ἀλλοίμονον, κύριοι, ἂν ὑπάρξῃ ἡ ἰδέα, ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς δὲν γίνονται ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ! Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ μὲν Βουλὴ τίθεται ἐκτὸς τοῦ Νόμου, αἱ δὲ συνέπειαι τοῦ τοιούτου ἐκτροχιασμοῦ τῆς Βουλῆς ἕκαστος δύναται νὰ ὑπολογίσῃ ὁποῖαι δύνανται νὰ ὦσι.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Λίαν σπουδαῖον εἶναι καὶ τὸ ζήτημα, περὶ οὗ ἠγόρευσεν ὁ ἄρτι καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ τὰ ζητήματα, περὶ ὧν ἠγόρευσαν οἱ πρὸ αὐτοῦ· διότι, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ, τοῦ ἀποτελοῦντος τὴν νόμιμον τῆς Βουλῆς ἀπαρτίαν, ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὸ κῦρος τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς, οὕτως ἐνδιαφέρει νὰ μὴ τίθηται ἐν ἀμφιβολίᾳ τὸ κῦρος τῶν παρελθουσῶν τῆς Βουλῆς ἀποφάσεων. Ἂν ἀληθῶς, ὡς ἐκ τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κέας ἐκ τῆς συνεδριάσεως, περὶ ἧς ἤδη πραγματευόμεθα, ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία τις περὶ τοῦ κύρους τῶν τότε ἀποφάσεων, τοῦτο θὰ εἶχε συνεπείας λίαν ὀλεθρίας ἐπὶ τὰς νομοθετικὰς ἡμῶν ἀποφάσεις, τὰς ἤδη ληφθείσας. Ἀλλ’ εὐτυχῶς καὶ ἡ σημερινὴ συζήτησις ἀπέδειξεν, ὅτι περὶ τῶν τότε γεγονότων οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Ἐκ τῶν παρόντων οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀμφισβητῶν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κέας παρίστατο καθ’ ἁπάσας τὰς ψηφοφορίας, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην· ἐγὼ δὲ αὐτὸς δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ἀμφιβολίαν, διότι ἤμην παρὼν, καὶ διότι ἔβλεπον τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κέας ἐνταῦθα ἱστάμενον (δεικνύει τὴν παρὰ τὸ βῆμα θέσιν), καθ’ ἣν ὥραν ἐδίδοντο αἱ ψῆφοι ἐκεῖναι, καὶ ἐθαύμαζον μάλιστα πῶς ἔμενεν ἐνταῦθα, διότι ἔβλεπεν, ὅτι ἀπὸ αὐτοῦ ἐξήρτητο νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν συνεδρίασιν, μιμούμενος τὸ παράδειγμα τῶν συναδέλφων αὐτοῦ. Εὐθὺς ὡς εἶδον τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κέας ἀποχωρήσαντα, αὐτοστιγμεὶ ἐδήλωσα, ὅτι ἐθεώρουν τὴν Βουλὴν μὴ οὖσαν ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ Βουλὴ εἰς οὐδεμίαν προέβη ἀπόφασιν. Τὸ ὅτι ἀμφισβητοῦσι τὰ τῆς παρουσίας τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Κέας οἱ μὴ παρόντες, ἔχοντες ἀντιλέγοντας ὡς πρὸς τοῦτο πάντας τοὺς παρόντας, τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, ἵνα θέσῃ εἰς ἀμφιβολίαν τι, περὶ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς οἱ ἀντιληφθέντες τῶν γεγονότων ἔχομεν πλήρη πεποίθησιν. Ἑπομένως δὲν μὲ ταράττουσι τὰ περὶ τοῦ θέματος ἐκείνου λεχθέντα, διότι ἔχω τὴν πλήρη πεποίθησιν, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τοῦ ἐν ἀπαρτίᾳ καταρτισμοῦ τῶν ἀποφάσεων ἡμῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην. Ἕτερον θέμα ἐπίσης ἀνεκινήθη, τὸ περὶ τοῦ διαιρετοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ εἶπεν ἀξιότιμός τις βουλευτὴς, ὅτι, εὐθὺς ὡς προταχθῇ τὸ διαιρετὸν ψηφοφορίας τινὸς καὶ γένηται ἡ ψηφοφορία ἀδιαίρετος, ἡ ψηφοφορία εἶναι ἄκυρος. Ἀλλὰ πρῶτον, κύριοι, περὶ διαιρετοῦ δὲν δύναται νὰ πρόκηται, καὶ διὰ τοῦτο ὀρθότατα ποιοῦσα ἡ Βουλὴ, καὶ ἐνόσῳ παροῦσα ἦτο ἐνταῦθα ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀπέῤῥιψε τὴν περὶ ἀπαραδέκτου πρότασιν, τὴν στηριζομένην εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην, διότι τὸ διαιρετὸν ὑφίσταται πάντοτε εἰς πᾶν τὸ προτεινόμενον· ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ Νόμος, ἢ ὅ,τι ἄλλο ἐν τῷ κόσμῳ, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ᾖναι διαιρετόν. Πρότασις ἄρα περὶ διαιρετοῦ Νομοσχεδίου, ἢ ἄρθρου Νομοσχεδίου, οὐδεμίαν ἔχει ἔννοιαν, διότι τὸ διαιρετὸν οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ. Ἡ πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας πραγματεύεται ὁ Κανονισμὸς, καὶ τῆς ὁποίας ἠθέλησεν ὁ Κανονισμὸς νὰ παραστῇ ἀντιλήπτωρ, εἶναι ἡ πρότασις οὐχὶ περὶ διαιρετοῦ, μηδεμίαν ἔχουσα ἔννοιαν, ἀλλ’ ἡ πρότασις περὶ διαιρέσεως· καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ πρότασις περὶ διαιρέσεως πρέπει ὁ προτείνων αὐτὴν νὰ καθορίσῃ αὐτὸς τί ζητεῖ νὰ διαιρέσῃ, καὶ ἐπὶ τοῦ οὕτω καθοριζομένου ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται ἂν θέλῃ νὰ ψηφίσῃ ὁμοῦ ἢ δίχα. Ἀγορεύσαντος κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας ὑπὲρ τοῦ διαιρετοῦ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῷ παρέστησεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πάντοτε πρόθυμος νὰ παραδεχθῇ μίαν οἱανδήποτε γνώμην περὶ διαιρέσεως ὑποβαλλομένην· ἀλλὰ διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ παραδεχθῇ αὐτὴν, πρέπει ἡ πρότασις αὕτη νὰ διατυπωθῇ, καὶ ἂν μετὰ τὴν διατύπωσιν αὐτῆς εὑρίσκομεν, ὅτι ἀπεδίδομεν τὴν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς κκ. βουλευτὰς, ὅπως ψηφίσωσι κατὰ συνείδησιν, διότι ἐπί τινων ἤθελον δώσει ψῆφον εὐνοϊκὴν, ἐνῷ ἐπὶ ἄλλων ἤθελον δώσει ψῆφον ἐναντίαν, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἤθελε νὰ πιέσῃ τὴν συνείδησιν τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, ἀναγκάζουσα αὐτοὺς νὰ δώσωσι μικτὴν ψῆφον, καὶ εἴτε νὰ θυσιάσωσι τὴν ἀποφατικὴν αὐτῶν ἰδέαν ὑπὲρ τῆς θετικῆς, εἴτε τὴν θετικὴν ὑπὲρ τῆς ἀποθετικῆς. Ἀλλ’ οὐδεμία τοιαύτη πρότασις καθορισμοῦ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, ἴσως, διότι εἶχεν ἀποχωρήσει τότε ἡ ἀντιπολίτευσις· ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἡ Βουλή, ἡ ἐνταῦθα παροῦσα, ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, ἂν ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀπεχωροῦσα, δὲν ἐποιεῖτο χρῆσιν τοῦ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ παρεχομένου εἰς αὐτὴν δικαιώματος, τοῦτο κατ’ οὐδὲν ἠλάττου τὰ δικαιώματα τῆς συνεδριαζούσης ἐν ἀπαρτίᾳ συμπολιτεύσεως. Ὥστε καὶ ἐκ τούτου οὐδὲν βλέπω, ὅτι δύναται νὰ πηγάσῃ τὸ ἐξαναγκάζον ἡμᾶς, ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην πεπραγμένα, καὶ ὀρθῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπεν, ὅτι δέον νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις εἰς ἓν μόνον θέμα, εἰς τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν ἀριθμὸν τὸν ἀποτελοῦντα τὴν ἀπαρτίαν. Καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ὑπάρχει προηγουμένη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς· διότι, ὡς καλῶς ἐνθυμεῖσθε, καὶ ἄλλοτε, ἀποχωρησάσης τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διὰ τῆς ἐλεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πόρου συνεπληρώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν 123, ἀνεγράφη δὲ τοῦτο ἐν τοῖς πρακτικοῖς, καὶ τὰ πρακτικὰ ἐπεκυρώθησαν, τοῦτο βεβαιοῦντα, ὅτι διὰ ψήφων 123, ἀποτελουσῶν ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς, ἐλύθη τὸ ζήτημα τῆς ἀποδοχῆς τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τελῶν ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ καπνοῦ.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ γνώμη ἰδική σας.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου ἀφώρα εἰς τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν εἰσῆλθεν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πόρου. Ἀλλ’ ἡ παρουσία τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Πόρου συνεπλήρου τὸν ἀριθμὸν τῶν 123, καὶ ἑπομένως, παραδεχθεῖσα ἡ Βουλὴ τὰ πρακτικά, τὰ ἀναγράφοντα ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀπαρτιζομένη ἐκ Βουλευτῶν 123, ἐψήφισε τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ τέλη τὰ εἰσαγωγικὰ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἡ Βουλή, ἀναγνωρίσασα τοῦτο, ἀπεδέχθη διὰ τῆς ψήφου ἐκείνης τὸν ἀριθμὸν τῶν 123 ὡς ἀποτελοῦντα τὴν ἀπαρτίαν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει καὶ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος οὐσιαστικῶς.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§55ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι δυνατὸν καὶ νὰ ἠπατήθη ἡ Βουλὴ τότε καὶ πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ προαποφασισθέντα, ἐὰν πεισθῇ, ὅτι ἐκ πλάνης, ἢ ἐκ παραδρομῆς τότε παρεδέχθη τοῦτο· διότι δὲν εἶναι ἀδύνατον, προκειμένου μάλιστα περὶ ἐπιψηφίσεως πρακτικῶν, νὰ μὴ ἔδωκε προσοχὴν εἰς τὴν τοιαύτην αὐτῶν ἐπικύρωσιν. Τὸ ζήτημα οὐσιαστικῶς ἐξεταζόμενον, δὲν παρουσιάζεται ὑπὸ τὴν ὄψιν, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, διότι τὰ γεγονότα δὲν ἔχουσιν ὅπως παρ’ αὐτοῦ ἐξετέθησαν. Καὶ ἔχουσι μὲν ὅπως παρ’ αὐτοῦ ἐξετέθησαν τὰ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, τουτέστι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, μὴ καθορίσασα τὸν λόγον τῆς ἀκυρώσεως, διότι διάφοροι λόγοι προετάθησαν, προετάθη καὶ ὁ λόγος τῆς ἐλλείψεως δικαιώματος ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντος πρὸς ἀποστολὴν Ἀντιπροσώπου, προετάθησαν ὅμως καὶ ἄλλοι λόγοι. Καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας νὰ φρονῇ, ὅτι οἱ ἐπικρατήσαντες λόγοι ἐν τῇ συνειδείσει τῶν βουλευτῶν, τοιαύτην δόντων ψῆφον, δὲν ὑπῆρξαν οἱ λόγοι, οἱ ἀφορῶντες εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου πρὸς ἀποστολὴν Ἀντιπροσώπου, ἀλλ’ ὑπῆρξαν οἱ λόγοι οἱ τυπικοί· ἡ Βουλὴ ὅμως καὶ μετὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν ἐπελήφθη τοῦ θέματος τούτου, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ, διότι κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑποχρέωσις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν νέας ἐκλογῆς, μετὰ ἕνα μῆνα ἢ μετὰ δύω μῆνας, κατὰ τὰς περιστάσεις, μετὰ ἕνα μῆνα, ἂν ἡ ἀκύρωσις ἐγένετο λόγῳ παρατυπίας· λόγῳ παραβιασμοῦ τοῦ Νόμου, μετὰ δύω δὲ μῆνας, ἂν ἡ ἀκύρωσις ἐγένετο λόγῳ ἐλλείψεως προσόντων τοῦ ἐκλεχθέντος. Παρῆλθε καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος μὴν, καὶ δὲν ἠδύνατο ἡ Βουλὴ νὰ σιγήσῃ ἐνώπιον τῆς ἀπουσίας τοῦ ἀναπληρωτοῦ τοῦ βουλευτοῦ, οὗτινος ἡ ἐκλογὴ εἶχεν ἀκυρωθῆ. Ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀγυιᾶς, ἴσως καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς διορίας, ἔφερεν ἐπερώτησιν περὶ τούτου ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Διετέλει καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀγυιᾶς ἐν τῇ πλάνῃ, ἐν ᾗ εἴδομεν διατελοῦντα πρὸ ὀλίγου καὶ τὸν ἐξ Εὐρυτανίας κ. βουλευτὴν, περὶ τῆς ἐννοίας τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων· ἐθεώρει δηλαδὴ, ὅτι ἡ Βουλὴ τότε εἶχεν ἀποφανθῆ ῥητῶς, ὅτι ἀκυρώνει τὴν ἐκλογὴν διὰ λόγους τυπικοὺς, θεωρεῖ ὅμως τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος πρὸς ἀποστολὴν βουλευτοῦ ὡς ἀναμφισβήτητον. Ταῦτα ἐξέθηκε διὰ μακρῶν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀγυιᾶς. Ἀπαντῶν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐγὼ ἐν ἄλλοις εἶπον καὶ τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Ὁ ἐπερωτήσας παρίστα τὰ τῆς ἐκ«λογῆς Ἀδάμαντος ὡς λελυμένα καὶ ὡς μὴ παρουσιά«ζοντα ἑτέραν τινὰ δυσχέρειαν ἢ μόνον περὶ τὴν ἐκτέλε«σιν τοῦ ὑπάρχοντος δικαιώματος. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ δι«καίωμα τοῦτο ἀμφισβητοῦμεν. Ἡμεῖς εἴχομεν ἐξ ὑπερ«χῆς τὴν ἰδέαν, ὅτι οὐδόλως ἦτο ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὁ «Δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει τὸν πληθυσμὸν, τὸν ὁποῖον ἠξί«ουν οἱ διατάξαντες τὴν ἐκλογὴν, ὅτι εἶχε. Σήμερον δὲ, «ἐξετάσαντες ἐπισήμως τὰ περὶ τούτου, ἔχομεν λόγους «νὰ φρονῶμεν, ὅτι εἶναι ἀποδεδειγμένον τὸ ἐναντίον, ὅτι «ὄχι μόνον δὲν ἔχει τὸν πληθυσμὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀ«ναγκαῖος ἵνα ἀναδείξῃ βουλευτὴν ὁ Δῆμος, ἀλλὰ δὲν «ἔχει οὐδὲ τὸ ἥμισυ, οὐδὲ τὸ τέταρτον τοῦ ἀπαιτουμέ«νου πληθυσμοῦ»· καὶ οὕτω προβαίνων εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος ἔλεγον, ὅτι ἐθεωροῦμεν, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος δὲν ἠδύνατο νὰ στείλῃ βουλευτὴν, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα ἴσως νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλο τι μέτρον, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὑπὲρ τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν ἀντιπροσωπείαν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ, ἣν πάντες ἐπεθυμοῦμεν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ μέτρου τούτου ἀπετράπημεν διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἓν τῶν κυριωτέρων στοιχείων πρὸς καταρτισμὸν τῆς νέας ταύτης περιφερείας θὰ ἦτο ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος, ὁ δὲ Δῆμος Ἀδάμαντος διεμαρτυρήθη, ὅτι δὲν δέχεται ν’ ἀποτελέσῃ μέρος ἄλλης περιφερείας, καὶ ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματος, ὅπως ἀποστείλῃ αὐτὸς ἴδιον Ἀντιπρόσωπον, θὰ προετίμα τότε νὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας Μήλου, καὶ ἑπομένως ἡμεῖς, μὴ δυνάμενοι νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα, ὅπως ἀποστείλῃ ἴδιον βουλευτὴν, ἤμεθα ὑπόχρεοι νὰ σεβασθῶμεν τὴν θέλησιν αὐτοῦ ταύτην, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν περὶ καταρτισμοῦ ἑτέρας τινὸς περιφερείας πρὸς ἀντιπροσώπευσιν τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν. Ταῦτα εἶπον διαῤῥήδην ἐν ἀγορεύσει, καθ’ ἣν ἀπήντων εἰς διαφόρους ἐπερωτήσεις, ὁ δὲ κ. Σερανίδης, εὐθὺς ἅμα ἐτελείωσαν τὰ περὶ τούτου, εἶπεν ἀποδεχόμενος τὴν γνώμην μου «Ἔχω ἄπειρον σέβας εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἂν τῷ ὄντι, ὅπως ἐξέθεσε, δὲν ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ συνοικισμοῦ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, δὲν ἔχω τι νὰ ἀντείπω. Τώρα φαίνεται, ὅτι ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἔκαμεν ἕνα πληθυσμὸν εἰκονικόν». Αὕτη λοιπὸν ὑπῆρξεν ἡ γνώμη τῆς τότε Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἤκουσε τὴν Κυβέρνησιν ἀνακοινοῦσαν εἰς αὐτὴν τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, ἤκουσε τὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀνακοίνωσιν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, ὅπως μὴ προβῇ εἰς τὴν διαταγὴν ἐκλογῆς ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντος, διότι ἐθεώρει, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος δὲν ἔχει δικαίωμα ἵνα προβῇ εἰς ἐκλογὴν, καὶ διὰ τῆς σιωπῆς αὐτῆς ἀπεδέχθη τὰ γενόμενα. Ἔκτοτε παρῆλθον μῆνες πλεῖστοι· ἂν ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος εἶχε δικαίωμα ἵν’ ἀποστείλῃ βουλευτὴν, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ εἶχε πραγματοποιήσει, δίδουσα τὴν διαταγὴν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραξε τοῦτο, παρὰ δὲ τῆς Βουλῆς τῆς παρελθούσας Συνόδου οὐδεὶς ἐγένετο λόγος περὶ τῆς τοιαύτης παραλείψεως. Οὐδεὶς δὲ ἐγένετο λόγος περὶ τοιαύτης παραλείψεως, οὐδ’ ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ της Βουλῆς· δὲν ἠδύνατο δὲ νὰ γείνῃ λόγος περὶ τούτου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀπέδειξεν ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος δὲν ἔχει τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν, ὅστις εἶναι ἀναγκαῖος κατὰ τὸν Νόμον, ὅπως δυνηθῇ νομίμως ν’ ἀποστείλῃ βουλευτὴν εἰς τὸ Βουλευτήριον. Καὶ ἐὰν δὲν ἤθελον συμβῆ πάντα ταῦτα, μόνη ἡ εἰκονικότης τοῦ καταλόγου θὰ ἤρκει, ἵνα μὴ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ζητήματα ἀπαρτίας, στηριζόμενα ἐπὶ τοιαύτας προφάσεως. Ἀλλ’ ἡ εἰκονικότης τοῦ καταλόγου ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ἀποσχούσης ἀπὸ τῆς διαταγῆς πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐκλογῆς, ἐπεδοκιμάσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἑπομένως σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρῶμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐξακολουθεῖ ὑπάρχουσα ἠκρωτηριασμένη, τουτέστιν ἄνευ τῆς ἀντιπροσωπείας τμήματος τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον κατὰ Νόμον θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπευθῇ. Ἂν τὸ τμῆμα ἐκεῖνο εἶχε τὸ δικαίωμα, τοῦτο ἤθελε πραγματοποιηθῆ ἐντὸς τῆς μηνιαίας ἢ διμήνου προθεσμίας, ἀλλὰ δὲν ἐπραγματοποιήθη ἐντὸς τῆς διορίας ἐκείνης καὶ οὐδεμία ἐγένετο παρατήρησις, διότι οἱ πάντες ἀπεδέχθησαν, ὅτι καλῶς ἡ Κυβέρνησις ἔκρινε μὴ ἀναγνωρίσασα ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντος τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ βουλευτήν.

§57Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχεν ἐκδοθῆ Διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ περιφέρεια ἐκείνη ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα ἐκλογῆς βουλευτοῦ· ἠκυρώσατε τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο;

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τῆς Βουλῆς δὲν λύονται διὰ Διαταγμάτων, ἀλλὰ δι’ ἀποφάσεων αὐτῆς. Εὐθὺς ὡς ἐγένετο ἐξήγησις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Βουλῇ καὶ οὐδεμία ἠγέρθη ἀντίῤῥησις κατ’ αὐτῆς, ἡ θέλησις αὕτη τῆς Βουλῆς ἐπικρατεῖ, προκειμένου περὶ ζητήματος, ἀφορῶντος εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς.

§59Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἐκδοθέντος ἅπαξ Β. Διατάγματος, συγκαλοῦντος τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ Δήμου αὐτοῦ πρὸς ἐκλογὴν Ἀντιπροσώπου, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν, ὅτι τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο κακῶς ἐξεδόθη, ἀφοῦ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς δὲν ἐγένετο καὶ παρατήρησις, ὅτι παρὰ τὸν Νόμον ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα καὶ οὐδεμία περὶ τούτου ἐπῆλθεν ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν δύναται ν’ ἀποφύγῃ τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῇ πράξει, δι’ ἣν κατέκρινα αὐτὸν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, εἰπὼν, ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχει τὸ Διάταγμα, ἔπρεπε νὰ διαταχθῇ κατ’ ἐπανάληψιν ἡ ἐκλογὴ, καὶ ἀφοῦ ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δευτέρας ταύτης ἐκλογῆς, τότε ἡ Βουλὴ ἠδύνατο ν’ ἀποφανθῇ ἂν κακῶς ἢ καλῶς ἐξεδόθη τὸ πρῶτον Διάταγμα. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν δὲν διέταξε δευτέραν ἐκλογὴν καὶ δὲν ὑπέβαλεν ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκλογῆς εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ὁ κύριος Στεφανίδης ὡμίλησε περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅσα μικροῦ ἐξέθεσεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ Βήματος ἐποιήσατο, ὅτι, ὅταν ἡ Βουλὴ σιωπᾷ, παραδέχεται τὰ λεγόμενα. Προκειμένου λόγου περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογικοῦ μιᾶς περιφερείας καὶ περιφερείας ἐκ Κρητῶν, ἀναγνωρισθέντος διὰ Β. Διατάγματος, νομίζω ὅτι εἶναι παράτολμον νὰ ἰσχυρίζεται ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὅτι, ἐπειδὴ οὐδεὶς ἀντεῖπεν εἰς ὅσα εἶπεν, ἐπῆλθε καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἥτις ἔδωκε κῦρος εἰς τοὺς λόγους του. Φρονῶ δὲ, κύριοι, ὅτι τὰ προηγούμενα τῆς Βουλῆς εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν, ἣν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἐν στενοχωρίᾳ εὑρισκόμενος ὡς πρὸς τὴν ἀπαρτίαν, προεκάλεσε, δηληδὴ ὅτι ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἐξ 123. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι—καὶ ὡς πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα— καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὁ ἀριθμὸς τῶν 124 Βουλευτῶν ἐθεωρήθη ὡς ἀποτελῶν τὴν νόμιμον ἀπαρτίαν. Μόνον κατὰ τὴν Σύνοδον αὐτὴν καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ ἐκ Πόρου Βουλευτὴς προσῆλθε τελευταῖος, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ ἀπαρτία εἶναι ἐξ 123.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐγεννήθη πέρυσι ζήτημα.

§61ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μυριάκις ἐγεννήθη, καὶ πάντοτε τὸ Προεδρεῖον ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἐξ 124. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι καὶ ἂν τὸ ζήτημα ἦτο λελυμένον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον κατὰ τὸν δεῖνα τρόπον, ὅτι ἠδύνατο κατὰ τὴν παροῦσαν, ἐξεταζόμενον ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, νὰ λυθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι, πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις διατάξῃ νὰ γείνῃ ἐκ νέου ἐκλογὴ καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἐκ νέου τὸ ἀποτέλεσμα, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς ἄλλην ἀπόφασιν διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐξέδοτο, ὅτε ἐδίκασε τὴν πρώτην ἐκλογήν. Κατὰ δὲ τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην, ἡ ἀκύρωσις ἐπῆλθε δι’ ἄλλον λόγον, καὶ οὐχὶ διότι ὁ Δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος δὲν ἀποτελεῖ ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἐν ὅσῳ δὲ ὑφίσταται ἐκείνη ἡ ἀπόφασις, δὲν εἶναι δυνατὸν, κατὰ τὸ Σύνταγμα, νὰ θεωρῆται ἄλλος ἀριθμὸς ἢ ὁ ἐξ 124, ὅτι ἀποτελεῖ τὴν ἀπαρτίαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ πάλιν σοφιστευόμενος, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἔνστασις περὶ διαιρέσεως δὲν ὑπεβλήθη, καὶ κατὰ συνέπειαν, ὅτι τὸ Προεδρεῖον δὲν ἦτο ὑπόχρεον κατὰ τὴν περιώνυμον συνεδρίασιν τῆς Παρασκευῆς διαιρετῶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν. Εἶπεν, ὅτι πᾶν ζήτημα εἶναι διαιρετὸν, καὶ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ διαιρετοῦ ἢ μὴ δὲν εἶναι ζήτημα. Τὴν λογικὴν αὐτὴν δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. Ὅλα τὰ ζητήματα δὲν εἶναι διαιρετὰ, καὶ ὁ ἰσχυριζόμενος τὸ ἐναντίον, ἰσχυρίζεταί τι μὴ λογικόν. Νομοσχέδιον δὲ, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐπαύξησιν κατὰ 12% τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, εἶναι βεβαίως διαιρετόν. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ἵνα ἐκδηλώσῃ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐπέρχεται, ὡς ἐκ τοῦ ὅτι δι’ ἑνὸς Νομοσχεδίου ἐπροτείνετο ἡ αὔξησις τόσων φόρων, ἔκαμε τὴν ἔνστασιν τοῦ ἀπαραδέκτου, ἐγὼ δὲ τὴν περὶ διαιρέσεως· καὶ ἦτον ἡ ἔνστασις αὕτη λογικὴ, καὶ ὤφειλε τὸ Προεδρεῖον καὶ ἡ συμπολίτευσις νὰ δεχθῶσιν αὐτήν. Ἡ ἀνάγκη τῆς διαιρέσεως προέκυψεν ἐξ αὐτῆς τῆς συζητήσεως, διότι ὁ Βουλευτὴς Καλαβρύτων ἔκαμε λόγον περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἐπὶ τῶν αἰγῶν καὶ τῶν λοιπῶν ζώων, ἐγὼ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὸν σταφιδοκαρπὸν, ὁ ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς ὡς πρὸς τὰ ἐπιτηδεύματα, καὶ ἀφοῦ ἐγένοντο περὶ ὅλων τούτων συζητήσεις, τὸ Προεδρεῖον ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος, καὶ νὰ ἐρωτήσῃ ἂν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου κατὰ 12% ἐπὶ τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος φορολογουμένου ἀντικειμένου. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἂν ἡ συμπολίτευσις θέλῃ νὰ βαδίσῃ πορείαν νόμιμον, ὀφείλει νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ψηφοφορίαν διαιρετῶς. Καὶ ἔπρεπε νὰ γείνῃ σπουδαία συζήτησις ἐπὶ τῶν διαφόρων φόρων, διότι ἤθελον ὑποβληθῆ πολλαὶ παρατηρήσεις, ὅτι πολλὰ ἀντικείμενα ἀρκούντως φορολογοῦνται, καὶ ὅτι ἔδει νὰ τροποποιήσωμεν ὡς πρὸς ἄλλα τὸ φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα καὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν ἄλλα ἀντικείμενα ὀλιγώτερον ἐπιβαρυνόμενα· π. χ. ἠδύνατό τις νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, νὰ καταργηθῇ ὁ περὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν Νόμος καὶ νὰ ἐπιβληθῇ φόρος εἰς τὰ προϊόντα τῆς γῆς, ἤδη, ὅτε εὐτυχῶς ἡ Ἑλλὰς ἔχει μίαν τῶν εὐφορωτέρων πεδιάδων τῆς Ἀνατολῆς, διότι τὸ ἔδαφος τῆς Θεσσαλίας εἶναι τόσον εὔφορον, ὥστε ἠδύνατο ν’ ἀνταμείβῃ γενναίως τοὺς καλλιεργοῦντας αὐτὸ καὶ νὰ προσπορίσῃ 8–9 ἑκατομμύρια εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ οὕτω νὰ καλυφθῇ μέγα μέρος τοῦ ἐλλείμματος. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ διαιρεθῇ τὸ Νομοσχέδιον καὶ νὰ ὑποβληθῶσι προτάσεις περὶ αὐξήσεως ἢ ἐλαττώσεως ἑνὸς ἑκάστου τῶν φορολογουμένων εἰδῶν. Ἔπρεπε νὰ γείνῃ σπουδαία συζήτησις, ὅπως φωτισθῇ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ κρίνῃ ὁ λαὸς ἂν ἐκπληρῶμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν δεόντως.

§62Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης μου ἀνέφερον γεγονότα τινὰ, ἀνέφερον ταῦτα ἀπὸ μνήμης, καὶ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ σφάλλω. Ἀλλ’ ἠδύνατο ἆρά γε νὰ σφάλλῃ καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κρατῶν ἐν χερσὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναγράφοντα τὰ γεγονότα, παρέστησεν ὑμῖν ταῦτα μὴ ἀκριβῆ; Λυποῦμαι, ὅτι ἀναγκάζομαι νὰ ἐξελέγξω τὰ ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ λεχθέντα ὡς μὴ ἀληθῆ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ σπουδαιότατον ἐστηρίχθη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς προηγουμένην ἀπόφασιν ἢ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πρῶτον ἐρωτῶ τὸν κύριον Τρικούπην, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐντριβέστατος, ἰδίως περὶ τὸ συνταγματικὸν δίκαιον, ἂν ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἠδύνατο νὰ λύσῃ οὕτως ἢ ἄλλως τοιοῦτον ζήτημα κατ’ οὐσίαν. Ποῖον χαρακτῆρα θὰ εἶχεν ἡ ἀπόφασις αὕτη; Ὑπάρχει Νόμος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἀνεγνωρίσθη διὰ Βασ. Διατάγματον ἓν δικαίωμα· ἡ δὲ Βουλὴ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ Νομοθετικὸν Σῶμα, πᾶν ἄλλο ἠδύνατο νὰ ἀποφανθῇ ἢ τὸ ἅ εἶχεν ἢ δὲν εἶχεν τὸ δικαίωμα ὁ Δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξῃ Βουλευτήν. Ἠδύνατο μόνον νὰ εἴπῃ, περιοριζομένη αὐστηρῶς εἰς τὸ δικαίωμα αὐτῆς τὸ ἐξελεγκτικὸν, ἂν ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἦτο νόμιμος ἢ ὄχι, καὶ τοῦτο ἁπλῶς ἔπραξεν. Ἐζητήθη μάλιστα παρ’ ἐντίμων Βουλευτῶν τὸ διαιρετὸν τῆς προτάσεως· διότι τὸ Τμῆμα μὲν προέτεινεν ἁπλῶς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ἐδημοσιεύθη ἐγκαίρως τὸ Διάταγμα, ὅπως προταθῶσιν οἱ ὑποψήφιοι, ἠγέρθη ὅμως καὶ τὸ ζήτημα τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος, ἤτοι τοῦ δικαιώματος πρὸς ἐκλογὴν βουλευτοῦ. Ἐπὶ τούτων περιεστράφη ἡ συζήτησις· ὅταν δὲ αὕτη ἐκηρύχθη περατωμένη ἐζητήθη, ὡς εἶπον, ὑπὸ διαφόρων βουλευτῶν, ἐν οἷς καὶ ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος, ἡ διαίρεσις τοῦ ζητήματος, καὶ ἐζητήθη ἐπὶ τῇ βάσει παρατηρήσεων σπουδαίων, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἐνέκρινε τοῦτο, καὶ δὲν τὸ ἐνέκρινε διὰ ψηφοφορίας μάλιστα ὀνομαστικῆς. Μετὰ τοῦτο, τουτέστιν ἀποσχούσης τῆς Βουλῆς νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ Τμήματος, ἤτοι ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ἐδημοσιεύθη ἐγκαίρως τὸ Διάταγμα. Ἰδοὺ τί προέτεινε τὸ Τμῆμα... «Τὸ Τμῆμα, ἀφίνον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν καὶ ἀπόφασιν τῆς ὁλομελείας τῆς Βουλῆς τὸ περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος ἐλάττωμα, προτείνει κατὰ πλειονοψηφίαν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκεῖ ἐνεργηθείσης ὑπὲρ τοῦ κ. Γ. Ξενουδάκη Βουλευτικῆς ἐκλογῆς, διότι κατὰ τὴν προπαρασκευὴν τῆς ἐκλογῆς ταύτης δὲν ἐτηρήθησαν αἱ ὑπὸ τοῦ Νόμου ὁριζόμεναι προθεσμίαι». Ὅτι δὲ ἡ Βουλὴ ῥητῶς ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τῆς διαιρέσεως, ὅπερ σημαίνει, ὅτι ἀπέσχε ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ δικαιώματος, ὡς συναισθανομένη, ὅτι δὲν εἶχεν ἁρμοδιότητα ν’ ἀποφανθῇ περὶ αὐτοῦ, μαρτυροῦσι τὰ πρακτικά. Κατὰ ταῦτα, ἡ Βουλή, ἐρωτηθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μίληση, ἣν καὶ ἄλλοι ὑπεστήριζον, διὰ τῆς ἑξῆς προκλήσεως: «οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως περὶ διαιρετοῦ λέγουσιν ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι» ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. «Ἐψηφοφόρησαν, εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μετὰ τὸ πέρας τῆς ψηφοφορίας, 207, ἐξ ὧν 112 μὲν ὑπὲρ τοῦ ἀπαραδέκτου, 95 δὲ ὑπὲρ τοῦ παραδεκτοῦ τοῦ διαιρετοῦ». Ἰδοὺ τὸ πρῶτον γεγονὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται. Ἡ Βουλή, βλέπετε, ἀπεφάνθη, μάλιστα ὅλως τοὐναντίον ἐκείνου, ὅπερ σᾶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ῥητῶς καὶ διὰ ψηφοφορίας ἐπ’ ὀνομαστικῇ κλήσει, εἰποῦσα, ὅτι δὲν εἶναι πρὸς τοῦτο ἁρμοδία· καὶ καλῶς ἔπραξεν ἡ Βουλή, διότι δὲν εἶχε τῷ ὄντι τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ. Ἀλλὰ μὴ ἆρά γε ἀπεφάνθη, καὶ ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προκληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἁγυιᾶς, ἔδωκε τὴν ἀναγνωσθεῖσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπάντησιν; ὄχι. Ὁ κ. Τρικούπης ἀνέφερε τότε τὰς γνώμας αὐτοῦ, τὰς προθέσεις του, τὸ πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπιμονὴν τῶν πολιτῶν Ἀδάμαντος τοῦ νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον βουλευτὴν καὶ μὴ συγχωνευθῶσιν εἰς ἑτέρους συνοικισμούς. Ἡ δὲ Βουλὴ ἤκουσε ταῦτα, ἤκουσε καὶ τὰ ἀντίθετα, ὡμίλησε μάλιστα τότε ἀντιθέτως ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως κ. Κουμουνδοῦρος, ὡμίλησαν καὶ ἄλλοι μετ’ αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἐδικαιοῦτο ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ, καὶ δὲν ἀπεφάνθη. Τὸ Διάταγμα, τὸ προκαλοῦν τοὺς ἐκλογεῖς Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξωσι βουλευτὴν, εἶχε νομοθετικὴν ὕπαρξιν, ἐκδοθὲν δυνάμει ἐντολῆς τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας· μόνον δὲ Νόμος τοῦ Κράτους, ψηφιζόμενος κατὰ τοὺς τύπους, καθ’ οὓς ψηφίζονται ὑπὸ τῆς Βουλῆς οἱ Νόμοι, ἠδύνατο νὰ τροποποιήσῃ τὸν Νόμον ἐκεῖνον ἐν τῷ μέσῳ τῶν δύω ἐκλογῶν. Ἡ πρώτη ἐκλογὴ ἦτο βεβαίως ἄκυρος, ἀφοῦ ἁρμοδίως ἠκυρώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐν δὲ τῷ μεσολαβοῦντι διαστήματι Νόμος τοῦ Κράτους ἠδύνατο νὰ τροποποιήσῃ τὸν προηγούμενον Νόμον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, οὐχὶ διότι ἠγνόει τὸν Νόμον—δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω τοιοῦτόν τι εἰς τὸν κ. Τρικούπην— δὲν τὸ ἔπραξεν, ἵνα μὴ θέσῃ οὐχὶ πλέον εἰς ἀμφισβήτησιν, ἀλλ’ εἰς θέσιν προφανῶς ἔκνομον τοὺς ἐκ Μήλου βουλευτάς. Εἰς τὴν ἐκλογὴν Μήλου δὲν ἔλαβε μέρος ἡ Ἐπαρχία ἅπασα, διότι δὲν μετέσχεν αὐτῆς ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος. Ἐὰν μὴ ἀνεγνωρίζετο τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου ἐκείνου, ἡ ἐκλογὴ τῆς Μήλου, ἐπηρεαζομένη ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων τοῦ Ἀδάμαντος, ἤθελεν εἶσθαι βεβαίως ἄκυρος. Εἶναι δὲ ἀληθέστατον ὅ,τι ἐν τῇ προηγηθείσῃ ἀγορεύσει μου εἶπον, ἤτοι ὅτι ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Τμήματος, τοῦ ὁποίου εἰσηγητὴς ἦτο ὁ κ. Δραγούμης, ῥητῶς ἀναφέρεται τοῦτο, ὁ δὲ κ. Δραγούμης ἔσπευσε δυστυχῶς νὰ μὲ διαψεύσῃ, λυποῦμαι δὲ, ὅτι ἔσπευσε πολύ.

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅπως τὸ ἐλέγετε, τὸ διέψευσα· ἦτο ἁπλῆ παρατήρησις.

§64ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Τμῆμα δὲν εἶχε ἄλλο δικαίωμα, εἰμὴ νὰ ὑποβάλῃ παρατηρήσεις. Ἰδοὺ δὲ ἐπὶ λέξει τί ἐγράψατε, κύριε Δραγούμη, ὡς εἰσηγητὴς «Ἡ ἔκθεσις αὕτη συνετάχθη, μὴ ληφθέντος ὑπ’ ὄψιν τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, οὗ αἱ ψῆφοι ἐπηρεάζουσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὅλης ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, ὅπερ ὅμως κατὰ Β. Διάταγμα, δημοσιευθὲν τὴν 25 Νοεμβρίου 1881, ἀπετέλεσεν ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Διὰ τὸν αὐτὸν δὲ λόγον παρεσιωπήθη ἐν τῇ ἐκθέσει ἡ περίστασις, ὅτι, ἐνῷ ἀνεκηρύχθη πέμπτος ὑποψήφιος ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ὁ Γ. Ξενουδάκης (αὐτὸς οὗτος βλέπετε, οὗ ἠκυρώσατε τὴν ἐκλογὴν), τέσσαρες μόνον κάλπαι ἐξετέθησαν ἐν ἅπασι τοῖς τμήμασι τῆς Ἐπαρχίας Μήλου». Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις ἔθηκεν εἰς ἀμφιβολίαν τὴν μνήμην μου καὶ μὲ ἠνάγκασε νὰ ἀναζητήσω τὰ ἔγγραφα, διότι ἀντὶ μιᾶς παρανομίας ὑπάρχουσι δύω, ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ γραφόμενα ὑπὸ τοῦ Τμήματος εἶναι ἀληθῆ, καὶ εἶναι τοιαῦτα βεβαίως, ὁ δὲ Δῆμος Ἀδάμαντος ἐθεωρήθη ὡς μὴ ἔχων τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς. Τί γίνεται τότε ὁ πέμπτος ὑποψήφιος τῆς Ἐπαρχίας Μήλου; Τῆς ἀτόπου, τῆς ἀτελοῦς, τῆς ἀμφιβόλου ταύτης ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως γνωρίζομεν τὰ μικρὰ αἴτια. Δὲν ἤθελε νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος νὰ ἔχῃ βουλευτὴν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐτόλμα νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὸν συνοικισμὸν ἐκεῖνον ῥητῶς τὸ δικαίωμά του, οὐχὶ διὰ λόγον, ἀφορῶντα εἰς τὰ ἀπαράγραπτα δίκαια τῶν τοσοῦτον μοχθησάντων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας Κρητῶν, ἀλλὰ διὰ λόγον, ἀφορῶντα εἰς τὴν βουλευτικὴν αὐτῆς πλειονοψηφίαν, εἰς ἣν δὲν ἀνῆκεν ὁ κύριος Ξενουδάκης. Δὲν ἠδύνατο δὲ καὶ δι’ ἕτερον λόγον τῆς αὐτῆς φύσεως, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἐκινδύνευεν ἡ θέσις τῶν δύω ἐκ Μήλου βουλευτῶν, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ὑπουργικὴν μερίδα. Δὲν πρόκειται ν’ ἀμφισβητήσω ἤδη τὴν θέσιν τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Μήλου. Ἀλλ’ ἡ παρουσία αὐτῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ εἶναι ζῶσα διαμαρτύρησις ὑπὲρ τοῦ παραγνωριζομένου δικαιώματος τῶν ἐν Ἀδάμαντι Κρητῶν. Ἤδη πρόκειται περὶ τῆς ἀπαρτίας. Τίς εἶναι ἡ ἀπαρτία ἡμῶν, ἢ μᾶλλον ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τοῦ συνόλου τῶν βουλευτῶν; Πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἐνταῦθα, ὅτι τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἠκυρώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἠδύνατο νὰ ἀκυρωθῇ μόνον διὰ Νόμου, διότι εἶχεν ἐκδοθῆ δυνάμει νομοθετικῆς ἐντολῆς, καὶ οὔτε διὰ Διατάγματος ἑτέρου ἠδύνατο νὰ ἀνακληθῇ, οὔτε δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Τοῦτο δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ διὰ τοῦτο, ἵνα ἐξέλθῃ πρὸς στιγμὴν ἐκ τῆς στενοχωρίας, εἶπεν, ἄνευ λόγου καὶ ἄνευ σκοποῦ, ὅτι τὸ Διάταγμα οὐδὲν ἔχει τὸ κοινὸν πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὡσὰν ἐπρόκειτο νὰ θέσωμεν ἐνταῦθα εἰς διαγωνισμὸν, εἰς πάλην, τὴν ἀξίαν τῶν Διαταγμάτων πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν ὑπάρχει· ἀπεδείχθη, ὅτι οὔτε δικαίωμα εἶχεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐκδώσῃ τοιαύτην ἀπόφασιν· ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Βουλὴ προὐκλήθη μάλιστα ν’ ἀποφανθῇ, ἀλλὰ συνετῶς φερομένη καὶ σεβομένη τὸ Σύνταγμα, τοῦ ὁποίου ἐτάχθη φρουρὸς, καλῶς γινώσκουσα τὴν ἁρμοδιότητα αὑτῆς καὶ τὰ καθήκοντα, δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς ἔκδοσιν ἀποφάσεως, ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο νὰ προταθῇ εἰς τὸν σεβασμὸν τοῦ Τόπου, ὡς ἐξερχομένη τῶν ὁρίων τῆς νομίμου αὐτῆς ἁρμοδιότητος. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος δὲν ἠκυρώθη· ἑπομένως τὸ σύνολον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν εἶναι 245, ἡ δὲ ἀπαρτία συνίσταται, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἐξ 124. Φρονῶ δὲ, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπιμένῃ· ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς τῆς Παρασκευῆς ἐλήφθη ἐν ἀριθμῷ 123 βουλευτῶν. Ἂν δὲ 123 βουλευταὶ δὲν ἀποτελῶσι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ, τὰ ἀποφασισθέντα τὴν Παρασκευὴν εἶναι ἔκθεσμα. Αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πολλῷ πλέον ἢ ἐγὼ, ἔχει μέγα συμφέρον, ἔχει σπουδαιότατον καὶ ἐπιτακτικὸν καθῆκον, νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ μείνῃ ἐπὶ τούτῳ ἀμφιβολία τις. Λέγω δὲ, ὅτι ἔχει συμφέρον καὶ καθῆκον, διότι, ὅπως καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ ἀγορεύσει μου ὑπέμνησα, τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας εἶναι θεμελιῶδες. Τὰ πάντα ἐνεργοῦνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τὰ πάντα δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸν Τόπον· ἀλλὰ, διὰ νὰ δύναται νὰ τὰ ἐπιβάλῃ, πρέπει νὰ ἦναι βέβαιον, ἀνεπίδεκτον ἀμφιβολίας, ὅτι τὰ ἐπιβάλλει ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονήσῃ, ἀλλ’ ὀφείλει μάλιστα νὰ ἐνθυμηθῇ καλῶς ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ἕνεκα τοιαύτης περὶ ἀπαρτίας ἑρμηνείας πρὸ ὀλίγων μόλις ἐτῶν ἐκινδύνευσαν τὰ πάντα. Ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἐλησμόνησε βεβαίως, ὅτι κατὰ τοῦ παρατόλμου ἐκείνου ἐπιχειρήματος συνέπραξαν ὅλαι αἱ μερίδες τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀδιαῤῥήκτως ἡνωμέναι. Ὅλαι αἱ ἰδέαι, αἱ διαιροῦσαι τὰ κόμματα, ἐλησμονήθησαν, τὰ μίση, τὰ πάθη κατέπαυσαν ἐνώπιον τῆς ἀφοσιώσεως, ἣν ὁ Τόπος εἶχε πρὸς τοὺς θεσμοὺς αὐτοῦ. Μὴ θέτωμεν αὐτοὺς εἰς κίνδυνον, μὴ θέτωμεν ἰδίως τὸ φιλόνομον τοῦ Τόπου εἰς δοκιμασίαν· διότι, ἂν τολμήσωμεν νὰ τὸ πράξωμεν, θέλομεν ἀπαντήσει ὄπισθεν αὐτοῦ τὸν πατριωτισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν στοργὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Τόπου.

§65Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὰ κάμω ὀλίγας παρατηρήσεις εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἰς τῶν λόγων, οἵτινες μὲ ἐξηνάγκασαν εἰς δύω προηγουμένας συνεδριάσεις νὰ παρακαλέσω καὶ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὸ Προεδρεῖον καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τυπώνωνται τὰ πρακτικὰ τὰ στενογραφημένα ἐγκαίρως καὶ νὰ διανέμωνται εἰς τοὺς κκ. βουλευτὰς, εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπον καὶ ἐξήγησα. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ δημοσιεύωνται τὰ πρακτικὰ, ἵνα γνωρίζωμεν τί χθὲς ἐλέγομεν, τί σήμερον ὑποστηρίζομεν, τί αὔριον θὰ ὑποστηρίξωμεν. Δυστυχῶς ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, ἐπὶ τοῦ Προεδρείου τοῦ κ. Βαλαωρίτου, ὄχι μόνον δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, ἀλλ’ οὔτε τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς παρελθούσης Συνόδου, ἐξ ὧν ἠθέλομεν γνωρίζει ἐπίσης πολλὰ πράγματα (διάλογοι). Ἐγὼ, ὅταν ἠγόρευσα προχθὲς ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, ὅπερ δι’ ἑνὸς ἄρθρου ἔθετε φόρους εἰς 15 ἢ 16 ἀντικείμενα, εἴτε ἀμέσους εἴτε ἐμμέσους, τί εἶπον; Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀναγνώσω τὸ μέρος τοῦ λόγου μου, ὅπερ κατέληγεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ἵνα ἰδῆτε ὅτι οὔτε ὁ κ. Πετσάλης, ὅταν ὁμιλῇ καὶ λέγῃ, ὅτι ἐγὼ σκιαμαχῶ, ἐπρόσεχε, ἀναγινώσκων, φαίνεται, ἄλλα συγράμματα, οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνεθυμήθη νὰ εἴπῃ ὅ,τι εἶπον. Ὁ λόγος μου εἶναι τυπωμένος, διότι φροντίζομεν καὶ ἡμεῖς ν’ ἀναπληρῶμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν δι’ ἰδίων ἐξόδων ὅ,τι ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὅ,τι εἰς ἄλλας περιστάσεις ἐγένετο. Καὶ ἀνέφερα τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος 59, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται ἄνευ τῆς ἐπιψηφίσεως τούτου παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς ἐπικυρώσεως ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Τί ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον, λέγον οὐδεὶς φόρος; ἐννοεῖ φόρον γνωστὸν καὶ δὲν ἐννοεῖ δι’ ἑνὸς ἄρθρου νὰ ἐπιβάλλωνται φόροι εἰς 16 ἀντικείμενα, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τί ψηφίζει. Τί ἦτο τὸ συμπέρασμά μου; ἦτο ὅτι τὸ Νομοσχέδιον εἶναι πρῶτον ἀντισυνταγματικὸν, καὶ διὰ τοῦτο προέβαλον ἐγὼ, καὶ οὐχὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης, πρότασιν περὶ τοῦ ἀπροχωρήτου· καὶ δεύτερον, διότι τὸ ζήτημα ἦτο σύνθετον. Καὶ δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ, ὄχι μόνον εἶναι σύνθετον, ἀλλ’ εἶναι καὶ πολυσύνθετον; Τί κοινὸν ἔχουσι τὰ ἀροτιῶντα κτήνη μὲ τὰ λάχανα; Τί κοινὸν ἔχουσιν οἱ ἵπποι μὲ τὴν σταφίδα; Τί κοινὸν ἔχουσι τέλος πάντων τόσοι ἄλλοι φόροι, οὓς ἀνέφερα ἐδῶ, μεταξύ των; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σπουδαίως ἐνώπιον Νομοθετικοῦ Σώματος, ὅτι τοιοῦτοι φόροι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπιβάλλονται καὶ ἐπαυξάνονται; Ἴσως ἐπικαλεσθῆτε, ὅτι ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν τοιούτους φόρους· ποίους φόρους; τοὺς ἐμμέσους φόρους. Ἐδῶ ἔρχεται τὸ Νομοσχέδιον καὶ λέγει ἀμέσους καὶ ἐμμέσους φόρους. Καὶ ποῖοι εἶναι αὐτοί; οὐδεὶς ἔχει γνῶσιν αὐτῶν. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομασθῇ Βουλὴ ἀξία τῆς θέσεώς της, ὅταν ψηφίζῃ φόρους, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ αὐτούς! Ἔρχεται τὸ ζήτημα περὶ ἀπαρτίας. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐφέρθη μόνον εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον περὶ δικαιώματος ἐκλογῆς βουλευτοῦ ἐκ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, καὶ ὅσοι ἦσαν τότε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὅτε παρουσιάσθη τὸ ζήτημα, ἐπεθύμουν νὰ ἦσαν δικαιότεροι, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διαστρέφωσι τὴν πραγματικὴν ἔννοιαν τῆς ἀποφάσεώς των τῆς τότε. Ἐγὼ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ὡμίλησα κατὰ καὶ ἠμφισβήτητα ὅτι ἀπέκτησαν εἰσέτι τὸ δικαίωμα τοῦτο οἱ Κρῆτες. Ἀλλὰ τί εἶπον τότε καὶ οἱ ἀντίπαλοί μου καὶ οἱ περὶ ἐμέ; ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἀντιδημοτικόν, καὶ δὲν πρέπει κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ τὸ λύσωμεν, ἀλλὰ νὰ τὸ παραδεχθῶμεν, διὰ νὰ μὴ γείνωμεν ἀντιδημοτικοί, καὶ τὸ ἔλυσαν ἀντιθέτως πρὸς ὅσα ἤδη ὑποστηρίζουσι· διότι τί ἐγένετο πέρυσι; πέρυσιν ἠκυρώθη ἡ ἐκλογή, ὄχι διότι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος νὰ δώσῃ βουλευτήν· ἠκυρώθη ἡ ἐκλογή καὶ δὲν ἐπεκυρώθη, διότι ὑπῆρχον ἄλλοι λόγοι, εἴτε τυπικοί, εἴτε οὐσιαστικοί, οἵτινες ἀφώρουν εἰς τὴν ἀκύρωσιν ὄχι τοῦ δικαιώματος, ἀλλὰ τῆς ἐκλογῆς. Καὶ ἡ ἄλλη Κυβέρνησις διέταξε τὴν ἐκλογὴν, ἡ δὲ παροῦσα ἀνεκάλεσε τὴν διαταγήν. Ἀλλὰ τὸ Β. Διάταγμα ὑφίσταται, καὶ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Ζηνόπουλος, εἶναι πρᾶγμα ἀναμφισβήτητον· τὸ Διάταγμα, τὸ προσκαλοῦν εἰς ἐκλογὴν τοὺς ψηφοφόρους καὶ ὁρίζον ἡμέραν ἐκλογῆς, εἶναι Διάταγμα νομοθετικὸν ἀναντιῤῥήτως, καὶ ὅπως προχθὲς ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ Διάταγμα περὶ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ὅπερ ἐξεδώκαμεν καὶ δι’ οὗ ἤρχισεν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος ἀπὸ πρώτης Νοεμβρίου, εἶναι Διάταγμα νομοθετικὸν καὶ δὲν δύναται νὰ ἀκυρωθῇ δι’ ἄλλου τρόπου, ἢ νομοθετικῶς, οὕτω καὶ τὸ παρὸν δὲν δύναται ν’ ἀκυρωθῇ ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ Ἀδάμαντος δὲν θέλουσι νὰ κάμωσι χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος. Αἴ, καὶ μὲ τοῦτο τί; Ὑποθέσατε, ὅτι αὔριον ἡ Ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων σᾶς λέγει, ὅτι «ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν βουλευτάς·» διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἐκδώσητε Διάταγμα διὰ τὴν Ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, ἵνα ἐκλέξῃ βουλευτὰς, καὶ δὲν θὰ καταλογίσητε εἰς τὴν ἀπαρτίαν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεγομένων βουλευτῶν ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Καλαβρύτων; Τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας εἶναι ζήτημα Συνταγματικὸν, εἶναι ζήτημα σπουδαῖον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ἀπὸ κανένα. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦ ἐκδοθέντος Διατάγματος περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ἐφ’ ὅσον τοῦτο ὑφίσται, ὑφίσταται ἀκέραιον καὶ τὸ δικαίωμα, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ διαμφισβητήσῃ. Νομίζω, ὅτι διὰ τὸν λόγον, ὃν ἀνέφερον οἱ κάτοικοι τοῦ Ἀδάμαντος, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος πληθυσμὸς καὶ ἑπομένως τὸ Διάταμμα αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν κακῶς ἐξεδόθη, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι εἶναι ἄκυρον. Ἐὰν φρονῆτε τοῦτο, φέρετε νομοθέτημα, ἵνα τὸ κηρύξητε ἄκυρον· ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑφίσταται, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸ περὶ ἀπαρτίας ζήτημα ὁ Δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος.

§66Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐγὼ εἶχον λάβει τηλεγράφημα παρὰ τοῦ Δημάρχου Ἀδάμαντος κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, τουτέστι μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὑποψηφίου Ξενουδάκη, δι’ οὗ παρεκλήθην νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς, ὅπως διατάξῃ τὴν ἐπανάλειψιν τῆς ἀκυρωθείσης ἐκλογῆς τῶν ἀποίκων Κρητῶν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας Ἀδάμαντος, ὅπερ καὶ ἐξετέλεσα, ὑπομνήσας τὴν ἀξίωσιν τοῦ Δημάρχου Ἀδάμαντος. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀναστὰς, ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, καὶ ἐμὲ, τὸν ἐντολοδόχον τοῦ Δημάρχου Ἀδάμαντος, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ διαταχθῇ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς ἕνεκεν ἐλλείψεως τοῦ ἀπαιτουμένου πληθυσμοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἀκριβεῖς πληροφορίας παρὰ τῶν ὑπαλλήλων Ἀρχῶν. Τούτου ἕνεκα ἀπεσύρθην πάσης ἄλλης προτάσεως, ἐννοήσας ἀρκούντως, ὅτι ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως εἰκονικῶς ἀνεγράφη ὁ ἁρμόδιος πληθυσμὸς τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, καὶ ἐπὶ τῇ ψευδεῖ ταύτῃ βάσει τοῦ εἰκονικοῦ πληθυσμοῦ ἐξεδόθη τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ δικαιώματος τῶν ἀποίκων Κρητῶν, ὅπερ εἶχον ἀποκτήσει δυνάμει τοῦ ψηφίσματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἑπομένως λέγω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῶν ἀποίκων Κρητῶν μένει ἱερὸν τοῦ νὰ δώσουν Βουληφόρον ἄνδρα, ὀψέποτε συμπληρωθῇ ὁ ἀπαιτούμενος πληθυσμὸς, καὶ ἕνεκα ἐλλείψεως τοῦ ἀπαιτουμένου πληθυσμοῦ θεωρεῖται ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια Ἀδάμαντος ὡς μὴ οὖσα καὶ ἑπομένως ἡ νόμιμος ἀπαρτία τῆς Βουλῆς συνίσταται ἐξ 123 βουλευτῶν τῶν Ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐλέχθη τι περὶ τοῦ ὁποίου, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κάμω καὶ ἐγὼ λόγον· διότι, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Διάταγμα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος, εἶναι Διάταγμα νομοθετικὸν, θὰ ἦναι ἀκριβὴς ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι θὰ ἀπαιτῆται Νόμος πρὸς κατάργησιν αὐτοῦ, καὶ ὅτι δὲν θὰ δύναται οὔτε ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἐξελέγξεως νὰ τὸ παραβιάσῃ ἡ Βουλή. Ἀλλὰ δὲν εἶναι νομοθετικὸν τὸ Διάταγμα, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι ἐκτελεστικόν· καὶ πρὸς κατάργησιν τοῦ ἐκτελεστικοῦ Διατάγματος δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νομοθετικῆς πράξεως. Ποῖον εἶναι τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα; τὸ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Νόμου ἐκδιδόμενον. Ὁ Νόμος περιέχει τοιαύτην ἐντολήν; Ἰδοὺ τὸ ἄρθρον. «Οἱ κατὰ τὴν ἀπὸ 5 Φεβρουαρίου 1854 ἀπόφασιν τῆς ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως μετανάσται ἐκλέγουσι βουλευτὴν, ἐὰν, συνοικισθέντες πραγματικῶς, ἀποτελέσωσι πόλιν, Δῆμον ἢ Ἐπαρχίαν, καὶ ἀπαρτίσωσι πληθυσμὸν ἴσον πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς ἐχούσης τὸν μικρότερον πληθυσμὸν περιφερείας Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου. Οἱ ὁρισμοὶ τοῦ ἐδαφ. 3 τοῦ ἄρθρου 1 ἰσχύουσιν, εὐθὺς ὡς ὁ πληθυσμὸς τῶν συνοικισθησομένων ὑπερβῇ τὸν ἀνωτέρω ἐλάχιστον ὅρον». Οὐδεμίαν ἐντολὴν περιλαμβάνει περὶ συμπληρώσεως τῆς διατάξεως διὰ Διατάγματος. Τὸ Διάταγμα τοῦτο εἶναι ἐκτελεστικὸν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἐντολὴν νὰ ἐκτελῇ τοὺς Νόμους, εἶναι ἐκτελεστικὸν τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου, ἀλλὰ δὲν ἔχει χαρακτῆρα Διατάγματος νομοθετικοῦ, ὅπερ ἐκδίδεται τῇ ἐντολῇ τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο μόνον διὰ πράξεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας δύναται νὰ καταργηθῇ. Τὸ Διάταγμα τοῦτο δὲν εἶναι Νόμος, εἶναι Διάταγμα, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρησθῇ, ὅτι τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν Νόμων Διατάγματα κατισχύουσι τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς, ὅπως καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τοῦ Διατάγματος τοῦ νομοθετικοῦ δύναται νὰ κατισχύσῃ ἁπλῆ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, μὴ περιβαλλομένη τὸν τύπον Νόμου. Ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἐγένετο λόγος ἐντὸς τῆς Βουλῆς περὶ τῶν προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος, καὶ ἐξέθεσα πρὸς ὑμᾶς τὰ γεγονότα, ἐφ’ ὧν ἐστηρίζομεν τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν· ἡ Βουλὴ δὲ ἐπὶ τούτοις ἐθεώρησε καλῶς μὴ διαταχθεῖσαν τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος· ἑπομένως τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο τὸ ἐκτελεστικὸν ἐθεώρησεν ἄκυρον· τοῦ ἀκύρου δὲ Διατάγματος ἦτο ὅλως περιττὴ ἡ διὰ Διατάγματος ἀκύρωσις, οὐδὲ ἠδύνατο νὰ ἀκυρωθῇ, διότι ἄκυρον Διάταγμα δὲν ὑφίσταται.

§68Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας εἶναι τῷ ὄντι σπουδαιότατον, καὶ διὰ τοῦτο εὐλόγως ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν, συζητούμενον σοβαρῶς καὶ σπουδαίως σήμερον ἐνώπιον αὐτῆς. Ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς, κύριοι, πρέπει νὰ συγκροτῆται οὐχὶ ὅπως ἕκαστος φρονεῖ καὶ καθ’ ἣν γνώμην ὑποστηρίζει αὐθαιρέτως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ὅπως τὸ Σύνταγμα, ὁ ἐκλογικὸς Νόμος καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς διατάσσουσι. Δυνατὸν ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς νὰ ἐξέφρασε γνώμην οἱανδήποτε καὶ κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων, ἔστω καὶ ὅτι ἡ νόμιμος ἀπαρτία συγκροτεῖται ἐξ 123 βουλευτῶν. Ἀλλ’ ἡ γνώμη αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν δύναται νὰ ἦναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Σῶμα, ἂν ἀντίκηται πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν τοῦ Σώματος. Εἶναι, κύριοι, ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς ἐνεστώσης Περιόδου συνίσταται ἐκ 245 βουλευτῶν, ἐφ’ ὅσον τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ἀναγνωρίσαν τὸ δικαίωμα τῆς ἀποστολῆς ἰδίου βουλευτοῦ ἐκ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντος Κρητῶν, ὑφίσταται. Καὶ εὑρίσκομαι, κύριοι, τῷ ὄντι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ μὴ συμφωνήσω μετὰ τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων καὶ φίλων μου, τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν ἐξ Εὐρυτανίας καὶ Καλαβρύτων, ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ Διατάγματος τούτου δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰμὴ μετὰ τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω καὶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα ἐν τῇ Βουλῇ κατέστησαν ἐξ ὑπαρχῆς ἄκυρον τὸ Διάταγμα αὐτό. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, κύριοι, ἐκτελοῦσα Νόμον τοῦ Κράτους, ἀνεγνώρισεν εἰς τὸν συνοικισμὸν τῶν Κρητῶν τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος τὸ δικαίωμα τῆς ἀποστολῆς ἰδίου βουλευτοῦ· μόνη δὲ ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ ἀναιρέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐξελέγχουσα τὴν ἐκλογὴν, ἐὰν ἐπείθετο, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὁ νόμιμος πληθυσμὸς, ὁ δυνάμενος νὰ χορηγήσῃ τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸν συνοικισμὸν τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, τῆς ἐκλογῆς δηλονότι ἰδίου βουλευτοῦ. Ἡ Βουλὴ ὅμως τοῦ δικαιώματος τούτου δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ κατάλληλον χρῆσιν εἰμὴ κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ὤφειλε νὰ διατάξῃ τὴν ἐνέργειαν νέας ἐκλογῆς, ἀφοῦ ἠκυρώθη ἡ ἐνεργηθεῖσα· καὶ ὅταν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς νέας ταύτης ἐκλογῆς ὑπεβάλλετο εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς Βουλῆς, τότε, ἀλλὰ τότε μόνον, εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ συνοικισμὸς νὰ ἀποστείλῃ ἴδιον βουλευτὴν, διότι δὲν συνεπληρώθη ὁ ἀπαιτούμενος ὑπὸ τοῦ Νόμου πληθυσμός. Πᾶσα ἄλλη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι ἐκτὸς τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῆς, πᾶς δὲ ὁ ἰσχυριζόμενος τὸ ἐναντίον, ἀντιτάσσεται ἐναντίον τοῦ Νόμου, ἐναντίον τῆς λογικῆς, καὶ ἐναντίον τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ θεωρῶ, ὅπως καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω, τὸ θεωρῶ λελυμένον παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντος συνοικισμὸν τῶν Κρητῶν νὰ ἀποστείλῃ ἴδιον βουλευτὴν διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, εἰς ἣν οἱ ἐκλογεῖς τοῦ συνοικισμοῦ ἐκείνου δὲν συνέπραξαν. Ἄρα ἡ Βουλὴ, ἐπικυρώσασα τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, εἰς ἣν δὲν ἔλαβον μέρος οἱ ἐκλογεῖς τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος, ἀνεγνώρισεν οὐχὶ ἐμμέσως, ἀλλὰ σαφῶς, καθαρῶς καὶ ρητῶς, ὅτι ὁ συνοικισμὸς δικαιοῦται νὰ ἀποστείλῃ ἴδιον βουλευτήν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶναι λελυμένον καὶ ἀπὸ αὐτῆς ταύτης τῆς Βουλῆς· διότι, ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος ἔμενεν ἄλυτον καθόσον ἀφορᾶ τὸν πληθυσμὸν καὶ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἀποστολὴν ἰδίου βουλευτοῦ, τότε ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐκκρεμὴς καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, διὰ νὰ ἀποφασισθῇ καὶ αὐτὴ τότε, ὁπόταν ἡ Βουλὴ ἤθελε λύσει ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος· καὶ εἰ μὲν ἀνεγνώριζε τὸ δικαίωμα τῆς ἀποστολῆς ἰδίου Βουλευτοῦ εἰς τὸν συνοικισμὸν Ἀδάμαντος, τότε καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἐπαρχίας Μήλου εἶχε καλῶς, καὶ ὤφειλε νὰ ἐπικυρωθῇ· εἰ δὲ ἀπεφάσιζεν, ὅτι ὁ συνοικισμὸς δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς ἀποστολῆς ἰδίου βουλευτοῦ, τότε καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἐπαρχίας Μήλου ἦτο ἄκυρος, καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ διατάξῃ τὴν ἐνέργειαν νέας ἐκλογῆς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ, διὰ νὰ λάβωσι μέρος εἰς αὐτὴν καὶ οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, οἵτινες δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν προενεργηθεῖσαν ἐκλογήν. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἡ προκάτοχος, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν εἰς αὐτὴν ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας Ἀρχὰς, ἀνεγνώρισεν, ὅτι ὁ συνοικισμὸς Ἀδάμαντος δικαιοῦται εἰς τὴν ἀποστολὴν ἰδίου βουλευτοῦ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, καὶ διὰ τοῦτο διέταξε νὰ ἐνεργηθῇ ἰδία ἐκλογή, ἥτις καὶ ἐνεργήθη. Δὲν ἀπέβλεψε μόνον, κύριοι, εἰς τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἀντιπροσωπευθῇ ἐνταῦθα, ἔστω καὶ δι’ ἑνὸς βουλευτοῦ, ἡ πολυπαθὴς καὶ μεγαλώνυμος νῆσος τῆς Κρήτης· ἀλλ’ ἀπέβλεψε καὶ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἰδίου αὑτῆς καθήκοντος καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Νόμου. Ὅταν λοιπὸν τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα προσήχθησαν εἰς αὐτὴν ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας Διοικητικὰς καὶ Δημοτικὰς Ἀρχὰς ἔπεισαν αὐτήν, ὅτι ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς πρὸς ἐκλογὴν ἰδίου βουλευτοῦ, δὲν ἐδίστασε νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν ἐκ τοῦ Νόμου, καὶ νὰ τὸ ἐκπληρώσῃ λίαν εὐχαρίστως, προκειμένου μάλιστα νὰ ἐκπληρώσῃ ἕνα πόθον γενικὸν καὶ ἐθνικόν. Λυποῦμαι, διότι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός, ὅστις δὲν εἶναι παρὰ ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, μιᾶς συνεχοῦς καὶ ἀδιαιρέτου, κατέκρινε πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀντικειμένην δῆθεν εἰς τὸν Νόμον, δηλαδὴ κατέκρινε πρᾶξιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἀρχῆς, παρ’ αὐτοῦ τούτου ὡς Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ ἐκπροσωπουμένης ἤδη, ὡς στηριχθεῖσαν δῆθεν εἰς εἰκονικὰς πληροφορίας καὶ εἰκονικὰ ἔγγραφα, ἐνῶ πᾶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο, οὐχὶ ὅμως αὐτὸς ὡς Κυβέρνησις.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ πράξεις αἱ ἐδικαί σας εἶναι ἐδικαί μου;

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ πράξεως προσωπικῆς, ἀλλὰ περὶ πράξεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, καὶ ὑμεῖς δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Νόμου νὰ ἀναιρέσητε πρᾶξιν, χορηγοῦσαν δικαιώματα νομίμως ἀποκτηθέντα παρὰ τρίτων.

§71ΡΑΛΛΗΣ. Παρανόμως.

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. — καὶ τὰ ὁποῖα μόνον ἡ ἁρμοδία Ἀρχὴ ἠδύνατο νὰ ἀναιρέσῃ· τοιαύτη δὲ Ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἡ Βουλή. Οὐδεμία λοιπὸν ἀμφιβολία εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς παρούσης Συνόδου σύγκειται ἐκ 245 βουλευτῶν· ὅτι ἑπομένως ἡ νόμιμος ἀπαρτία αὐτῆς συνίσταται ἐξ 124 βουλευτῶν, καὶ ὅτι ὁ συνοικισμὸς τῶν ἐν Ἀδάμαντι Κρητῶν δικαιοῦται νὰ ἀποστείλῃ ἴδιον βουλευτὴν ἐνταῦθα διὰ νέας ἐκλογῆς. Ὅ,τι δὲ δὲν ἔπραξε μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησις, κατὰ παράβασιν τοῦ Νόμου, ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ, διατάττουσα τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ καὶ θὰ ἀποφασίσῃ ἂν δικαιοῦται ἢ οὔ ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος νὰ ἀποστείλῃ βουλευτὴν, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη τὸ Διάταγμα τῆς 25ης Νοεμβρίου 1881. Ἐὰν δὲ ἐξ αὐτῶν πεισθῇ, ὅτι ὁ πληθυσμὸς, ὁ νόμιμος, δὲν ὑπάρχει, ἡ Βουλὴ, λέγω, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ τὴν ἐκλογὴν ἄκυρον καὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς μέχρις οὗ συμπληρωθῇ ὁ νόμιμος πληθυσμὸς ἐν τῷ συνοικισμῷ ἐκείνῳ.

§73Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πάντοτε λαθροχείρως καὶ ἀμφιβόλως καὶ διοικεῖ καὶ ἀγορεύει ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ Διάταγμα δὲν ἐπέχει θέσιν Νόμου, καὶ ἐστήριξε τὴν θεωρίαν του εἰς τὸ ὅτι εἰς μίαν ἐπερώτησιν τοῦ Βουλευτοῦ Ἀγυιᾶς ἡ Βουλὴ ἐσιώπησε, καὶ δὲν ἐστήριξεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὴν θεωρίαν του εἰς τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι τὸ Διάταγμα ἐπέχει θέσιν Νόμου κατὰ δύω ψηφοφορίας αὐτῆς. Εἰς ποίας; εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Μήλου, καὶ εἰς τὴν ἀκύρωσιν διὰ λόγους ἄλλους τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος. Τὸ ζήτημα δὲν ἔχει ἀνάγκην οὐδεμιᾶς θεωρίας συνταγματικῆς, οὐδενὸς ἐγκρίτου προσώπου ἐδῶ, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ βαρύτητα· τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον. Εἰς δύω ψηφοφορίας ἡ Βουλὴ ἐπεκύρωσε τὸ Διάταγμα αὐτὸ, ὡς ἐπέχον θέσιν Νόμου. Συνεπῶς καταστρέφεται ἅπασα ἡ θεωρία τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν γνώμην ἐγὼ δὲν ἀποδίδω οὐδεμίαν νομικὴν ὑπόληψιν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο ἀληθὴς ἡ θεωρία τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, εἰς ποῖον ἄτοπον σύρει σήμερον τὴν Βουλήν; Σύρει εἰς τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ κηρύξῃ ἀκύρους ἁπάσας τὰς πράξεις τῆς Βουλῆς τὰς παρελθούσας· διατί; διότι παρακάθηνται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δύω Βουλευταὶ μιᾶς Ἐπαρχίας μὴ γνήσιοι, διότι εἷς ἀριθμὸς μέγας δὲν ἐψήφισεν, οὔτε ὑπὲρ, οὔτε κατ’ αὐτῶν. Καὶ νομίζω, ὅτι, ἂν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν ἐθεώρει, ὅτι τὸ Διάταγμα ἐπεῖχε θέσιν Νόμου, ἔπρεπε νὰ καλέσῃ τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ κάμῃ ὅ,τι ἐκ τῆς θέσεώς του ἀπῃτεῖτο, δηλαδὴ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν Ἐπαρχίαν ἐκείνην εἰς νέαν ἐκλογήν. Λοιπὸν ἡ πρώτη του θεωρία δὲν εἶναι ὀρθὴ, καὶ συνεπῶς τὸ Διάταγμα ἐπέχει θέσιν Νόμου, καὶ σήμερον δὲν ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ παρὰ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἀπαρτία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελῆται ἢ ἐξ 124 Βουλευτῶν· διότι, ἂν παραδεχθῇ τὸ ἐναντίον, θὰ ἀκυρώσῃ ἁπάσας τὰς προηγουμένας πράξεις της. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν, περὶ τῆς ἀποφάνσεως δηλαδὴ ἂν ἀποτελῆται ἀπαρτία ἐξ 124 Βουλευτῶν, θὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον σᾶς προεῖπον. Καὶ ὁ κύριος Τρικούπης, ὁσάκις κάμνει θεωρίας τοιαύτας, δὲν πρέπει νὰ τὰς κάμῃ, ὅπως παρουσιάζεται δικηγόρος τις ἐνώπιον Δικαστηρίων ὑποστηρίζων πολιτικὰς ὑποθέσεις, ἀλλὰ νὰ προσέχῃ ἀγορεύων τί ἠμπορεῖ νὰ γεννήσῃ μία τοιαύτη ἀγόρευσις, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Πρωθυπουργὸν νὰ ὁμιλῇ τοιουτοτρόπως, διότι πολλάκις θὰ παραβλάψῃ συμφέροντα μεγάλα τῆς Πολιτείας.

§74Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν ἐξηλέγχετο ἡ ἐκλογὴ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, μετέσχον τῆς συζητήσεως ἐκείνης καὶ προσεπάθησα νὰ ἀναστείλω τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς πορείας, τὴν ὁποίαν οἱ τότε ἡγούμενοι τῆς πλειοψηφίας διέγραφον εἰς αὐτήν. Ἔλεγον τότε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πρέπει νὰ ἐκδώσῃ δύω διακεκριμένας ἀποφάσεις, μίαν ἐπὶ τοῦ ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ συνοικισμὸς τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξῃ ἢ νὰ μὴ ἐκλέξῃ Βουλευτὴν, καὶ ἑτέραν ἐπὶ τοῦ ἂν ἡ ἐκλογή, ἡ ἐνεργηθεῖσα, ἐνηργήθη νομίμως ἢ ὄχι. Ἀντέτασσέ τις τότε τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τῆς γνώμης μου ἐκείνης, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ζητημάτων ἄλλων εἰμὴ τῶν καθαρῶς διαδικαστικῶν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα εἰμὴ μόνον νὰ ἐξετάζῃ, κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ἂν αἱ ἐκλογικαὶ πράξεις ἐνηργήθησαν νομίμως ἢ οὔ· καὶ ἀντέλεγον εἰς ἐκεῖνον, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον αὕτη ἐνασκεῖ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, νὰ ἀποφαίνηται περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν, εἶναι δικαίωμα εὐρύ, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει αὐτῇ καὶ ἕτερον δικαίωμα, τὸ νὰ λύῃ ὅλα τὰ παρεμπίπτοντα καὶ προκαταρκτικὰ καὶ συνδεόμενα μετὰ τοῦ οὐσιαστικοῦ ζητήματος ζητήματα· ἑπομένως ὅτι ἡ Βουλὴ, μολονότι ἦτο ἀνεξέλεγκτος, ἐξελέγχουσα τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος, εἶχε καθῆκον καὶ ἑπομένως δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ ἂν οἱ ἐκλογεῖς Ἀδάμαντος εἶχον δικαίωμα νὰ συνέλθωσι πρὸς ἐκλογὴν Βουλευτοῦ, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ ἐξετάσῃ ἂν, συνελθόντες, συνεμορφώθησαν πρὸς τὸν Νόμον κατὰ τὴν ἐκλογήν. Ἀλλ’ ἡ γνώμη μου ἐκείνη δὲν ἤρεσκεν εἰς τοὺς ἡγήτορας τῆς πλειοψηφίας τότε, καὶ δὲν ἤρεσκε, διότι, ἂν εἰσηγοῦντο εἰς τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ Βουλευτὴν, ἤθελον εἰσηγηθῆ γνώμην, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἐκθέσῃ αὐτοὺς εἰς τὴν κατάκρισιν τοῦ κοινοῦ· καὶ προσέτι ἤθελον εἰσηγηθῆ αὐτῇ τι, ὅπερ ἤθελεν ἔχει ἀναγκαίαν συνέπειαν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Μήλου, ἥκιστα συμφέρουσαν εἰς τοὺς ἡγήτορας τῆς πλειοψηφίας. Ἔλεγον ἐγὼ τότε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἂν ἀποφανθῆτε συλλήβδην ἐπὶ τῶν ζητημάτων, ἢ ἂν περιορισθῆτε μόνον νὰ ἀποφανθῆτε ἐπὶ τοῦ κύρους τῶν διαδικαστικῶν πράξεων τῆς ἐκλογῆς, θέλετε περιφέρει εἰς ἀμηχανίαν καὶ τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσι νὰ μεριμνήσωσι περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν θέλει γνωρίζει ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία τί ἐννόει νὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν· ἠννόει νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ τὸ δικαίωμα τῶν συνῳκισμένων ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντος, ὅτε ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία ὤφειλε νὰ μὴ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκλογῆς, ἢ ἠννόει νὰ ἀναγνωρίσῃ μὲν τὸ δικαίωμα αὐτῶν, ἀλλ’ ἠννόει μόνον νὰ ἀκυρώσῃ τὰς διαδικαστικὰς πράξεις τῆς ἐκλογῆς, καθ’ ἣν περίπτωσιν οἱ ἐκτελοῦντες τοὺς Νόμους ὤφειλον νὰ διατάξωσι τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκλογῆς; Ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἀκόμη τότε δὲν εἶχεν ἀναλάβει τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν διαχειρίζεται νῦν ὡς προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐζήτησε τότε νὰ ἐξαγάγῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς δυσκολίας ταύτης, καὶ ἀγορεύων ἐξέφερε κατὰ τὸ τέλος τοῦ λόγου του τὴν ἑξῆς γνώμην· εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν «τοιαύτη εἶναι ἡ θέσις ἡμῶν, ἐν περιπτώσει ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως περὶ κύρους τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, τοὐτέστιν ὅτι ἐθεωρήσαμεν μὴ παραδεκτὸν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ οὐχὶ τὸν Ἀντιπρόσωπον τῶν μεταναστῶν ἐν Κρήτῃ, ἀλλ’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς μὴ ὄντα Ἀντιπρόσωπον αὐτῶν, ὅστις θεωροῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ, ἵνα ἀντικατασταθῇ ἐνταῦθα ὑπὸ προσώπου, περιβληθησομένου πάντας τοὺς νομίμους τίτλους τοῦ Ἀντιπροσώπου τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν».

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι τοῦ Ἀδάμαντος, τὸ ὁποῖον καὶ ἐξήγησα ῥητῶς.

§76ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ γνώμη λοιπὸν, τὴν ὁποίαν εἰσηγήσατο εἰς τὴν πλειοψηφίαν ὁ ἡγήτωρ αὐτῆς, ὅταν αὕτη ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος, εἶναι ἡ γνώμη, ὅτι ἡ ἐκλογὴ πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ, διότι ὁ ἐξ αὐτῆς ἀναδειχθεὶς Βουλευτὴς δὲν ἐξελέχθη νομίμως, καὶ ὅτι αὐτὸς μὲν ἔπρεπε νὰ ἐξέλθῃ τοῦ Βουλευτηρίου, ἄλλος δὲ ἔπρεπε νὰ εἰσέλθῃ ἀντ’ αὐτοῦ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν τότε, ἀκυρώσασα τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, δὲν ἠκύρωσε τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, διὰ νὰ ἀποστέλλῃ βουλευτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγνωρισθῇ εἰς αὐτόν. Καὶ πῶς εἶχεν ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος; Ὁ Νόμος περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος νὰ ἀποστέλλῃ Βουλευτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ὑπὸ ὅρον, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος πρέπει νὰ ἔχῃ ὡρισμένον πληθυσμόν. Ὁ Νόμος περὶ ἐκλογῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία κατόπιν ἔμελλε νὰ ἐκτελέσῃ. Ἦτο ἔργον τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας νὰ ἀσχοληθῇ καὶ ἀνεύρῃ καὶ βεβαιώσῃ ἂν ὁ Δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος ἔχῃ τὸν πληθυσμὸν, τὸν ὁποῖον ἀπῄτησεν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ ἔχῃ, διὰ νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τῷ ἀπεδόθη. Ἀνετέθη λοιπὸν ἡ βεβαίωσις τοῦ πραγματικοῦ τούτου γεγονότος, ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ὅρου εἰς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ὁ Δῆμος λοιπὸν Ἀδάμαντος ἔλαβεν ὑπὸ τοῦ Νόμου δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ Βουλευτὴν, ἀλλὰ τότε, ὅταν ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα ὑπὸ τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία καλῶς ἢ κακῶς ποιοῦσα, δικαίως ἢ ἀδίκως, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῶ σήμερον, ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος καὶ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει τὸν νόμιμον πληθυσμόν· εὐθὺς ὡς ἐξεδόθη ἡ πρᾶξις τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας, διὰ τῆς ὁποίας ἐκηρύχθη, ὅτι συνεπληρώθη ὁ ὅρος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξηρτᾶτο τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς Βουλευτοῦ, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁ συνοικισμὸς ἀπέκτησε πλῆρες καὶ ἄρτιον τὸ δικαίωμα τοῦτο, οὐδὲ ἠδύνατο πλέον ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ ἐπανέλθῃ, διὰ νὰ ἐρευνήσῃ ἂν τὸ εἰρημένον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο πλέον ζῶν, καὶ ἐγένετο ζῶν, ἀναγνωρισθὲν ὑπὸ τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἂν τὸ δικαίωμα αὐτὸ πρέπει νὰ φονευθῇ ἐκ νέου ἢ ὄχι. Τὰ δικαιώματα, κύριοι, δὲν παραχωροῦνται ἀπὸ τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, δὲν γεννῶνται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ καὶ δὲν φονεύονται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν Ὑπουργῶν. Μόνον ὁ Νόμος παράγει δικαιώματα, καὶ δὲν ὑφίσταται δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπενεμήθη ὑπὸ τοῦ Νόμου. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ δικαίωμα, τὸ ἀπονεμηθὲν ὑπὸ τοῦ Νόμου ἐξηρτήθη ὑπὸ ὅρου, τοῦ ὁποίου ἡ βεβαίωσις ἀνατεθῇ εἰς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, καὶ ἀφοῦ ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία ἀναγνωρίσῃ ὡς πληρωθέντα τὸν ὅρον, τὸ δικαίωμα εἶναι πλῆρες καὶ ζῶν, καὶ δὲν δύναται νὰ φονευθῇ, εἰμὴ μόνον ὑπὸ τῆς Βουλῆς (νὰ καταργηθῇ). Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐνεργηθῇ νέα ἐκλογὴ, ἔπρεπε τὰ ἐκλογικὰ ἔγγραφα νὰ προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ ἐξήλεγχε τὴν νέαν ἐκλογὴν, αὐτὴ μὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν κατηρτίσθη ἀκόμη ἄρτιον τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς αὐτὸν νὰ ἐκλέξῃ βουλευτὴν, μέχρις οὗ ἐκ νέου ἀποδειχθῇ, ὅτι συνεπληρώθη ὁ ὅρος τοῦ Νόμου. Μοὶ φαίνεται τοσοῦτον ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα, ὥστε θαυμάζω πῶς ὑπάρχουσιν οἱ διστάζοντες. Ἂν ἡ ἐκτέλεσις τῶν Νόμων ἀφεθῇ εἰς πολιτικοὺς ὑπολογισμοὺς, τότε μόνον δύναμαι νὰ ἐννοήσω δισταγμοὺς, προβαλλομένους κατὰ τῆς γνώμης μου ταύτης. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οὔτε ἡ ἐκτέλεσις τῶν Νόμων, οὔτε ἡ ἀναγνώρισις δικαιωμάτων, νομίμως ἀποδοθέντων, πρέπει νὰ μένῃ ἕρμαιον εἰς τοὺς πολιτικοὺς ὑπολογισμούς.

§77ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ ϛʹ Τμῆμα τῆς Βουλῆς, προτεῖναν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Μήλου, ἀφοῦ ἔκαμε μνείαν περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἀδάμαντος καθὼς καὶ ἡ Βουλὴ, ἐπικυρώσασα τὴν ἐκλογὴν, εἶχον ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος ἔπρεπε νὰ δώσῃ βουλευτήν. Ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἀποφάσεως, τῆς γενομένης μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας Ἀδάμαντος, ἀπεφάνθη οὐδὲν ἧττον, ὅτι ὁ Ἀδάμας ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος προηγήθη, καὶ ἐγένετο τόση συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, ἡ δὲ ἐπὶ τοῦ ἐκλογῆς τῆς Μήλου ἦλθε μετὰ πολλὰς ἡμέρας, εἰς συζήτησιν· εἶχεν ἄρα ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλὴ, ὅτι, ἂν ὁ Ἀδάμας δὲν ἔμελλε νὰ δώσῃ βουλετὴν, κακῶς ἤθελον εἰσέλθει εἰς τὴν Βουλὴν οἱ συμπαρακαθήμενοι μὲ ἡμᾶς βουλευταὶ Μήλου, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποκλεισθέντων ἀπὸ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τῆς Ἐπαρχίας Μήλου ἐκλογέων τῆς περιφερείας Ἀδάμαντος, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου καὶ τοῦ Β. Διατάγματος περὶ ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ ἐκ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ἐπηρέαζεν οὐσιωδῶς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τῆς Μήλου. Ἑπομένως, ἀφοῦ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐγένετο ἐνταῦθα ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις τῶν ἐκλογῶν Ἀδάμαντος καὶ Ἐπαρχίας Μήλου, οὐδαμῶς δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ἐλλόγως, ὅτι ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ λογισθῇ ἄνευ τῆς καταριθμήσεως βουλευτοῦ ἐκ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Τότε ἠδύνατο νὰ μὴ λογισθῇ καὶ βουλευτὴς ἐκ τῆς ἐκλογικῆς περιφεριφερείας Ἀδάμαντος, ὅτε ἤθελεν ἐπανέλθει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα διὰ πραγματικοῦ ζητήματος, δηλαδὴ διὰ νέας ἐκλογῆς τοῦ Ἀδάμαντος, καὶ ὅτε, μὴ ὑπαρχόντων τῶν ὑπὸ τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου ρητῶς ὁριζομένων ὅρων εἰς ἐκλογὴν βουλευτοῦ ἐκ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας Ἀδάμαντος, ἤθελε ρητῶς ἀποφανθῆ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀκυρώσεως. Ἐὰν προηγεῖτο τοιοῦτό τι, ἠδύνατο βεβαίως νὰ ἰσχυρισθῇ τις ἐλλόγως, ὅτι βουλευτὴς ἐξ Ἀδάμαντος δὲν πρέπει νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν ἀπαρτίαν· ἀλλ’ ἐνῷ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, οὐχὶ πλέον ἔμμεσος, ἀλλὰ ρητὴ, πραγματικὴ, λέγει, ὅτι ἐπικυροῖ τὴν ἐκλογὴν Μήλου, δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ Ἀδάμαντος, ὡς ἐκλέξασαν ἴδιον βουλευτὴν, εἶναι ἄτοπον σήμερον νὰ ἰσχυριζώμεθα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς τὴν ἀπαρτίαν καὶ βουλευτὴν ἐξ Ἀδάμαντος, ἀρκούμενοι μόνον εἰς μίαν ἁπλῆν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἐπερωτήσει ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος δὲν ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον πληθυσμὸν Κρητῶν εἰς τὴν κατὰ Νόμον ἐκλογὴν ἰδίου βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ἀρνεῖσθε πάντες ὑμεῖς, ὅτι ποτὲ δὲν συνεζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ οὐδεμία ἐπερώτησις σπουδαίως; Ἔφερον ἐδῶ ἔγγραφα, ἔγγραφα ἐπίσημα, ἀποδεικνύοντα τὴν ἔλλειψιν τῶν ὅρων εἰς ἐκλογὴν ἰδίου βουλευτοῦ; Τίς ἔλαβε ταῦτα; Οὐδεὶς δύναται νὰ βεβαιώσῃ τοιοῦτόν τι. Λύονται τοιαῦτα σπουδαῖα ζητήματα, ἔχοντα τὴν μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς Νομοθεσία, λύονται, λέγω, διὰ μιᾶς ἐπερωτήσεως καὶ διὰ μιᾶς γενικῆς ἁπλῆς ἀπαντήσεως, ὅτι μετὰ τοσαῦτα προηγούμενα περὶ τοῦ ἐναντίου δὲν συντρέχουσιν οἱ ὅροι εἰς ἐκλογὴν βουλευτοῦ; Ἆ! κύριοι, τοιοῦτόν τι ἂν παραδεχθῶμεν, ἠθέλομεν λογισθῆ ἀνάξιοι τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχομεν καὶ πρῶτος ἐγώ. Λέγουσί τινες, ὅτι ἔχουν πίστιν εἰς τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἑπομένως πείθονται εἰς τὰς διαβεβαιώσεις του περὶ τούτου. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ δὲν ἔφερον τοιοῦτόν τινα δισταγμὸν διὰ τὴν τοιαύτην πεποίθησιν, καὶ ἐγὼ ἐκτιμῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι δὲν ὀφείλω τοὐλάχιστον νὰ δεικνύω ὅτι, ὅ,τι ἀποφασίζω, τὸ ἀποφασίζω ἐν γνώσει, ἐν πεποιθήσει, ἐν συνειδήσει, καὶ οὐχὶ ἁπλῶς εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Εἶναι πολὺ τολμηρὸν τοιοῦτόν τι νὰ ἐκφέρεται ἐντεῦθεν πρὸς δικαιολόγησιν. Δὲν εἶναι τοῦτο καλὴ σύστασις. Ἄλλως, κύριοι, ἐνταῦθα δὲν ἤλθομεν νὰ κρίνωμεν κατὰ τὰς ἰδίας μας πεποιθήσεις καὶ ἄνευ τῆς δεούσης ἐξετάσεως. Δὲν ἐστάλημεν ἐνταῦθα νὰ ἀποφασίζωμεν κατὰ τὰ αἰσθήματα ἡμῶν· ὀφείλομεν νὰ πείθωμεν οὐχὶ μόνον ἡμᾶς αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐνδιαφερομένους συμπολίτας μας, καὶ ἰδίως τοὺς ἐκλογεῖς μας, ὅτι τοιάνδε ἢ τοιάνδε ἀπόφασιν ἐξηνέγκομεν, οὐχὶ ἐπερεαζόμενοι ὑπὸ τῆς προσωπικῆς σχέσεώς μας, ἀλλὰ στηριζόμενοι ἐπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἐξετασθέντων, ἀναπτυχθέντων, καὶ συζητηθέντων δεόντως. Οὕτω πράττοντες, δυνάμεθα νὰ ἤμεθα σεβαστοὶ, καὶ νὰ ἀνυψώσωμεν τὸ καταβιβασθὲν Κοινοβούλιον. Αἲ! κύριοι Ὑπουργοὶ, ἀνυψώσατε τὸ Κοινοβούλιον εἰς ἀτμοσφαῖραν καθαρωτέραν, φέρετε τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν περιωπὴν τὴν ἁρμόζουσαν, ἵνα καὶ ἡ Βουλὴ καθίσταται σεβαστὴ, πράττουσα δεόντως τὸ καθῆκόν της, καὶ ἡ Κοβέρνησις ἀντλῇ τὴν ἀπαιτουμένην ἰσχὺν εἰς εὐημερίαν τοῦ Κράτους. Εἰς τὰ μέρη, ὅπου ὑπάρχουν Συνταγματικὰ μὲν Πολιτεύματα, ἀλλὰ συγκεντρικωτάτη διοικητικὴ Νομοθεσία, ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις ἐξαρτᾶται τὸ πᾶν, αἱ Κυβερνήσεις ὑψώνουσι διὰ τῆς διαγωγῆς των καὶ καταβιβάζουσι τὰ Κοινοβουλευτικὰ Πολιτεύματα. Ὅπου καὶ ἂν βλέπητε, ὅτι ἵστανται ὑψυλῶς Συνταγματικὰ Πολιτεύματα, ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις ὑψώθησαν· ὅπου κατέπεσαν, αἱ Κυβερνήσεις πάλιν τὰ κατέῤῥιψαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ τέλους κατέπεσαν καὶ αὐτοὶ οἱ πρωτεργάται οἰκτρῶς· ἀλλὰ τί τὸ ὄφελος; Χάνεται ἡ πατρὶς καὶ τὰ μεγάλα συμφέροντα. Ἀφίνω τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἀρκετὰ ὡμίλησαν ἐπ’ αὐτοῦ οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Α. Πετιμεζᾶς κατὰ τοῦ συνθέτου τῆς προτάσεως περὶ τῆς γενικῆς ψηφοφορίας τῆς διὰ νέας ἀντὶ τῆς παλαιᾶς δραχμῆς ἀντικαταστάσεως πάντων τῶν ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων, ἤτοι περὶ τῆς γενικῆς ψηφοφορίας τῆς κατὰ 12% αὐξήσεως πάντων τούτων τῶν φόρων. Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, κύριοι, εἶναι εἰς περιορισμὸν τῆς πλειοψηφίας· ὁ Κανονισμὸς ὑποστηρίζει πάντοτε τὴν μειονοψηφίαν, διότι ἡ πλειοψηφία δὲν ἔχει ἀνάγκην τοῦ Κανονισμοῦ, ἔχουσα τὴν ἀριθμητικὴν ἰσχύν· ὁ Κανονισμὸς συντελεῖ νὰ περιστέλλῃ τὴν πλειοψηφίαν ἀπέναντι τῆς μειοψηφίας· διὰ τοῦτο παρατηρεῖτε, ὅτι ὁ Κανονισμὸς ἔν τισι περιστάσεσιν ἀπῄτησε νὰ ὑποστηρίζωνται προτάσεις τινὲς ὑπὸ δέκα ἢ δεκαπέντε βουλευτῶν, καὶ ἐν ἄλλαις ὑπὸ ἑνὸς μόνου. Τοιοῦτό τι ὁρίζει καὶ τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐπιτρέπον εἰς ἕνα καὶ μόνον βουλευτὴν νὰ προτείνῃ τὴν διαίρεσιν ζητήματος συνθέτου, καὶ ἐπέτρεψεν ὥστε νὰ ὑπερισχύσῃ ἡ γνώμη αὕτη τοῦ ἑνὸς ἀπέναντι πλειοψηφίας οἱασδήποτε, δυναμένης νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι αὕτη θέλει νὰ περιλάβῃ εἰς μίαν καὶ μόνην ψηφοφορίαν πάντα τὰ ἄσχετα πρὸς ἄλληλα ἀντικείμενα. Ἐὰν, κύριοι, δὲν ὑπῆρχεν ἡ τοιαύτη διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ περὶ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τῶν ὀλίγων ἢ καὶ τοῦ ἑνὸς μόνου, ποῖος ἤθελεν ἐμποδίσει τὴν πλειοψηφίαν νὰ εἴπῃ, ὅτι θέλει ψηφίσει τὸ δεῖνα Νομοσχέδιον ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους εἰς μίαν μόνην συζήτησιν, καὶ ἐν συνόλῳ ἄνευ εἰδικῆς συζητήσεως ἐφ’ ἑκάστης τῶν προτεινομένων διατάξεων; Τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπέβαλεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν μειονοψηφίαν νὰ συντάξωσι Κανονισμὸν, διέποντα τὰς ἐργασίας των, νὰ θέσωσι φραγμοὺς εἰς τὰς παρεκτροπὰς τῆς πλειοψηφίας καὶ νὰ ὑποστηρίξωσι πάντοτε τὴν μειοψηφίαν κατὰ τῆς πιέσεως καὶ τῆς αὐθαιρεσίας τῆς πλειοψηφίας. Ἐκ τούτων προκύπτει, ὅτι οὐδεμιᾶς σπουδαίας σημασίας εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι πλειοψηφία δύναται νὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν ζητήματα καθ’ ἑαυτὰ διαιρετὰ, ζητήματα ὅλως ξένα πρὸς ἄλληλα, ζητήματα τοιαῦτα ἦναι διαιρετά. Εἰς τὴν πλειοψηφίαν ἐναπόκειται μόνον νὰ ἀποφασίζῃ ἐὰν ζητήματα, τῶν ὁποίων τὸ σύνθετον εἶναι ἀμφισβητήσιμον, ἦναι διαιρετέα ἢ ὄχι. Δὲν εἶναι δὲ λογικὸν, δὲν εἶναι δίκαιον, νὰ ζητήσῃ νὰ διαφιλονεικήσῃ τὰ προφανῶς διαιρετὰ καὶ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι εἶναι ἀδιαίρετα. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία παρεκτραπῇ εἰς τοιοῦτόν τι, θέλει ἐπισύρει τὴν κοινὴν κατάκρισιν καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ ὡς ἐκβιάζουσα τὴν μειοψηφίαν. Τοιαῦται ἀποφάσεις, μὴ στηριζόμεναι εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον, ἔχουσι μὲν τὴν νομικὴν ἰσχὺν, δὲν ἔχουσιν ὅμως καὶ τὴν ἠθικὴν, ἐνῷ οἱ Νόμοι καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσιν ἀμφότερα ταῦτα τὰ προσόντα. Ὡς εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ποία συνάφεια ὑπάρχει μεταξὺ τῶν βοῶν καὶ τοῦ ἅλατος; Ὅταν ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ὅλους τοὺς φόρους διὰ μιᾶς θὰ αὐξήσωμεν, ἐν οἷς καὶ τοῦ ἅλατος, καὶ σᾶς λέγωμεν, ὅτι τὸ ἐκ τοῦ ἅλατος εἰσόδημα εἶναι τίμημα καὶ ὄχι φόρος, ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον κρίνῃ καλὸν νὰ τεθῇ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος, βουλευτὴς δέ τις ἔχῃ τὴν ἐναντίαν πεποίθησιν καὶ δι’ ἄλλους λόγους, καὶ ὡς ἀρκούντως ἐπιβεβαρημένης τῆς σταφίδος διὰ τοῦ μέχρι τοῦδε φόρου, ἐκβιάζεται διὰ τῆς συνθέτου ψηφοφορίας νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐναντίαν τῶν πεποιθήσεων αὑτοῦ, ἐναντίον τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ὅλων τῶν εἰδῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται διὰ μιᾶς νὰ ἐπιβληθῇ ὁ φόρος, ἢ τοὐναντίον ἐφ’ ὅλων τῶν εἰδῶν, ἐνῷ δὲν εἶναι οὔτε ἐναντίον ὅλων, οὔτε ὑπὲρ ὅλων. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δεσμεύεται ἡ γνώμη τοῦ βουλευτοῦ, καὶ ἡ πλειοψηφία δὲν δύναται νὰ θέτῃ σύνθετα τοιαῦτα ζωτικὰ ζητήματα. Τὰ ζητήματα δὲν πρέπει ποτὲ νὰ τίθενται οὕτω, ἀλλὰ καθαρὰ, διακεχωρισμένα, μὴ περιπλέκοντα, οὐδ’ ἐπηρεάζοντα κατά τι τὴν συνείδησιν καὶ γνώμην τῶν βουλευτῶν διὰ τοῦ συνθέτου αὐτῶν. Διὰ τοιαύτης καθαρᾶς, καθαρωτάτης πολιτείας, καὶ οὐχὶ δι’ ὑπεκφυγῶν, διὰ κρυψινοίας καὶ διὰ σκοτεινῶν διατάξεων καὶ ἀποφάσεων, ἀνυψοῦνται τὰ Κράτη καὶ καθίστανται σεβαστὰ τὰ Κοινοβούλια. Αἱ καθαραὶ καὶ οὐχὶ συνεπτυγμέναι ἀποφάσεις πείθουσιν, ὅτι ἐκπληροῦμεν τὸ καθῆκόν μας, οἱ δὲ ἐντολεῖς μας τίθενται εἰς θέσιν νὰ κρίνωσι περὶ τῆς διαγωγῆς μας καὶ ἀποδίδουσιν ἑκάστῳ τὸ δίκαιον. Καὶ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις ἔχομεν τὸ αὐτὸ συμφέρον. Τὸ κοινὸν καὶ οἱ ἐντολεῖς μας ἰδίως θέλουσι κρίνει ἐὰν τὸ δίκαιον ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος, εἰδικῶς καὶ οὐχὶ συνθέτως ἀποφασιζομένου, ἦναι ὑπὲρ τῆς συμπολιτεύσεως ἢ ὑπὲρ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ δημοσία γνώμη θέλει κρίνει ἐὰν ὀρθῶς σκέπτεται ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀντιλέγουσα εἴτε εἰς τὴν αὔξησιν, εἴτε ἐλάττωσιν φόρου τινὸς, ἢ ἡ συμπολίτευσις, φρονοῦσα, ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῶσι κατὰ 12% οἱ νῦν πληρωνόμενοι ἔμμεσοι καὶ ἄμεσοι φόροι.

§78Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ βεβαίως, κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος, ἀφοῦ ἔλαβον τὸν λόγον οἱ πλέον διακεκριμένοι ῥήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὀφείλω ὅμως νὰ βεβαιώσω δύω γεγονότα, διότι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ λάβῃ ἡ Βουλή, εἶναι σπουδαιοτάτη· πρόκειται περὶ τῆς νομιμότητος τῶν ἀποφάσεων αὐτῆς, πρόκειται περὶ τῆς νομιμότητος τῶν συνεδριάσεων καὶ τοῦ ἀπαρτισμοῦ τοῦ Σώματος. Ἤμην μέλος τοῦ ἐξελεκτικοῦ Τμήματος τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καὶ τότε ἠγέρθη τὸ ζήτημα ἂν ἔπρεπεν ἀνεπιφυλάκτως νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Μήλου, ἢ τὸ Τμῆμα νὰ ἀποφύγῃ οἱανδήποτε ἀπόφασιν, ἀναμένον τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Δὲν ἤθελε δὲ τὸ Τμῆμα νὰ ἔλθῃ εἰς ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μήλου, διότι ἡ διαφορὰ τῶν ἐπιτυχόντων βουλευτῶν πρὸς τοὺς ἀποτυχόντας ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἐπηρεάζετο τὸ ἀποτέλεσμα, ἂν ἀπεκλείετο ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος ὡς Ἐπαρχία. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι δὲν ἐπηρεάζεται ἡ ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν Μήλου ἀπὸ τὰς ψήφους τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Ἰδοὺ, ὁ πρῶτος βουλευτὴς κύριος Πρεζάνης ἔλαβε ψήφους 1187, ὁ δεύτερος κύριος Μάτσας 1150, ὁ ἐπιλαχὼν κύριος Προβελέγγιος 1132, δηλαδὴ ἔχει διαφορὰν ψήφων πρὸς μὲν τὸν κύριον Μάτσαν 18, πρὸς δὲ τὸν κύριον Πρεζάνην 55· ἑπομένως, ἐὰν οἱ Ἀδαμάντιοι ἐψήφιζον τὸν κύριον Προβελέγγιον, ὁ κύριος Μάτσας δὲν ἦτο βουλευτὴς, καθὼς καὶ ὁ κύριος Πρεζάνης.

§79ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ ποία ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ἤθελον ψηφίσῃ αὐτόν;

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν. Ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ἐξέδωκε Διάταγμα, δι’ οὗ προσεκάλει τὴν περιφέρειαν τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξῃ βουλευτὴν, διότι ὁ συνοικισμὸς ἐκεῖ τῶν Κρητῶν ἀπετέλει πληθυσμὸν τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τῆς μικροτέρας Ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, συνῳδὰ πρὸς τὸ 3ον ἄρθρον τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου. Ἐὰν οἱ Ἀδαμάντιοι δὲν ἀπεκλείοντο τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, θὰ ἐψήφιζον μετὰ τῶν λοιπῶν, καὶ 250 ἕως 300 ψῆφοι θὰ μετέβαλλον τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ οἱ ἐνταῦθα 2 βουλευταὶ πιθανὸν νὰ μὴ ἦσαν. Καὶ δι’ αὐτὸ βλέπετε ὅτι τὸ ἐξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν Μήλου Τμῆμα λέγει: «ἡ ἔκθεσις αὐτὴ συνετάχθη, μὴ ληφθέντος ὑπ’ ὄψιν τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, οὗ αἱ ψῆφοι ἐπηρεάζουσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὅλης ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μήλου, ὅπερ ὅμως κατὰ Βασ. Διάταγμα, δημοσιευθὲν τῇ 25 9βρίου 1881, ἀπετέλεσεν ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν κλπ.» Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν παραδέχεται, ὅτι ἡ ἀπαρτία εἶναι 124, ἀλλὰ 123. Ἀλλ’ οἱ 123 ἐκ ποίων βουλευτῶν ἀποτελοῦνται; ἐξ 121 νομίμων καὶ 2 ἀμφισβητουμένων· ἑπομένως δὲν εἶναι αὕτη ἡ ἀπαρτία, διότι οἱ 2 βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι πολὺ ἁρμοδίως κατέχουν τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ, εἶναι ἔντιμοι ἄνθρωποι, δὲν ἔχουν ὅμως τὰ προσόντα νὰ εὑρίσκωνται ἐνταῦθα, ἀφοῦ ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος σήμερον, δι’ ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσε τέλος πάντων, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἔχωσιν ἀντιπρόσωπον ὁ Δῆμος οὗτος καὶ οἱ Κρῆτες, ἀπεκλείσθη καὶ ἀναγκαστικῶς ἀποτελεῖ μέρος τῆς Ἐπαρχίας Μήλου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος, διότι εἶχε πληροφορίαν, ὅτι ἦσαν ψευδεῖς αἱ παραστάσεις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, καὶ ἐφρόντισε νὰ λάβῃ ἀληθεῖς πληροφορίας διὰ τῶν ἰδίων ὀργάνων, τῶν ἀντιπροσωπευόντων αὐτὴν, ἤτοι τοῦ Ἐπάρχου. Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ἐπάρχου—παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ βεβαιώσῃ ἂν ἦναι ἀληθὲς, φέρει ἡμερομηνίαν 6 Σεπτεμβρίου 1882, εἶναι δὲ ἀπάντησις εἰς ἐρώτησιν, προκληθεῖσαν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου περὶ τοῦ πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος—ἰδοὺ τί γράφει: «Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις τὸ Ἐπαρχεῖον δὲν διστάζει νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην, ὅτι ἔκ τε τοῦ δημοτολογίου τοῦ παλαιοῦ καὶ νέου καὶ ἐκ τοῦ ἐπισήμου καταλόγου 669 οἰκογενειαρχῶν προκύπτει πραγματικὸς ἀριθμὸς δημοτῶν τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, παρόντων καὶ ἀποδημούντων, περὶ τὰς 3,000 κλπ. Ἐν Μήλῳ, τῇ 6 Σεπτεμβρίου 1882. Ὁ Ἔπαρχος Ὑπογρ. Θ. ΠΑΡΘΕΝΟΠΟΥΛΟΣ.» Ἐπισήμως βεβαιοῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὑπάρχουσι 3,000 δημόται παρόντες καὶ ἀποδημοῦντες, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς λέγει, ὅτι αἱ πληροφορίαι του εἶναι, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος δὲν ἔχει ἀρκετὸν ἀριθμὸν δημοτῶν, ὅπως ἀποτελέσῃ ἰδίαν Ἐπαρχίαν, κατὰ τὸν Νόμον. Καὶ ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὁ Νόμος; τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῆς μικροτέρας Ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Μικροτέρα δὲ Ἐπαρχία εἶναι οἱ Παξοὶ, ἔχοντες πληθυσμὸν 4,042· τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς εἶναι 2,022· πόσος εἶναι ὁ πληθυσμὸς τοῦ Ἀδάμαντος; 3,000, δηλαδὴ τὸ ἥμισυ πλέον χιλίων. Νομίζω, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν κηρύξῃ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ὡς πλαστὸν, προερχόμενον ἀπὸ Ἀρχὴν, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὸν κύριον Τρικούπην καὶ οὐχὶ τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διατάξῃ νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος καὶ νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα ὁ νόμιμος Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης, ὅστις παρανόμως καὶ αὐθαιρέτως ἀπεκλείσθη μέχρι τοῦδε, καὶ ἡ ἀπαρτία νὰ λογίζεται εἰς 124 καὶ οὐχὶ εἰς 123 βουλευτάς.

§81Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔσχον, κύριοι, τὸ εὐτύχημα νὰ παρακολουθήσω ἐξ ἀρχῆς τὰς ἀγορεύσεις πάντων τῶν ὁμιλησάντων ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν· παρηκολούθησα ὅμως τὰς πλείστας ἐξ αὐτῶν, δι’ ὧν ἀνεπτύχθησαν αἱ γνῶμαι ὑπὲρ τῆς μιᾶς λύσεως ἢ ὑπὲρ τῆς ἑτέρας. Ἀνεπτύχθησαν διάφορα ἐπιχειρήματα τυπικὰ καὶ οὐσιαστικά, ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι, ἐν καλῇ πίστει κρίνοντες καὶ τὸ πόρισμα τῶν λεχθέντων συνάγοντες, ὀφείλομεν νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἶναι, ὅτι, ἀνεξαρτήτως τοῦ ποία εἶναι ἡ ἰδέα, ἡ μᾶλλον δικαιουμένη ὡς ὀρθωτέρα νὰ ἐπικρατήσῃ ἐν τῇ Βουλῇ, πρόκειται ὅπως δήποτε περὶ ζητήματος ἀμφισβητουμένου. Δὲν δύναται κανείς, καὶ ὁ ἔχων ἀκόμη πληρεστάτην πεποίθησιν εἰς τὴν ἰδέαν του, εὐλόγως καὶ σπουδαίως καὶ καλῇ τῇ πίστει φερόμενος, νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπὲρ τῆς ἐναντίας ἰδέας δὲν ὑπάρχουν σπουδαῖοι λόγοι, καὶ λόγοι τυπικοὶ καὶ λόγοι οὐσιαστικοί. Βεβαίως δύναταί τις νὰ λέγῃ, ὅτι ἔχω τόσην πεποίθησιν εἰς τὴν ἰδέαν μου, ὥστε θεωρῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρῆται ζήτημα ἡ παραδοχὴ αὐτῆς· ἀλλ’ ὁ λέγων τοιοῦτόν τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐκφράζει σπουδαίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐν τῇ συνειδήσει του. Ἐκ τῶν ὅσων ἤκουσα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπὲρ καὶ κατὰ, παραδέχομαι τὴν ἰδέαν ἐκείνην ὡς ὀρθοτέραν, ὡς στηριζομένην καὶ εἰς λόγους τυπικοὺς καὶ εἰς λόγους οὐσιαστικούς, ἣν ἤκουσα παρὰ πολλῶν Βουλευτῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἀλλὰ, παραδεχόμενος ταύτην, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εὐλόγως δὲν δύνανται καὶ ἄλλοι νὰ ἔχουν τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ὑποστηρίζοντες αὐτὴν δι’ ἐπιχειρημάτων σπουδαίων. Ἀλλ’ ὅταν φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τοῦ νὰ παραδεχθῶμεν, εἰλικρινῶς φερόμενοι, ὅτι πρόκειται περὶ ἀμφισβητουμένου ζητήματος, δύναται ἆρά γε νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία ὑπὲρ τίνος ἰδέας ὀφείλει τις νὰ κλίνῃ καὶ νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του; Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ τις εἰς τὴν φύσιν καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ ζητήματος. Βεβαίως τὰ ἀμφισβητούμενα ζητήματα λύει ἡ πλειοψηφία, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καί τινα, περὶ ὧν δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία καὶ σπουδαία ἐναντία γνώμη, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας· διότι, προκειμένου περὶ ἀπαρτίας, ἂν ἀπέκειτο ἁπλῶς εἰς τὴν πλειοψηφίαν νὰ λύῃ τὸ ζήτημα, τότε δὲν ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν τῆς ἀπαρτίας, ἔχομεν πλειοψηφίαν, δὲν ἔχομεν ἀπαρτίαν. Καὶ δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἴδωμεν ἂν ἔχῃ ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη πτέρυξ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ λυθῇ ἂν δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ ἀπαρτία. Καὶ τί ἀποδεικνύει, κύριοι, ἡ τόση συζήτησις, οἱ τόσοι λόγοι καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, ἡ ἐπίκλησις τόσων πρακτικῶν, ἢ ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος εὐλόγως καὶ σπουδαίως ἀμφισβητουμένου; Ἠδύναντο ἆρά γε οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι συνειθίζουν τόσον συχνὰ νὰ ἀντικαθιστῶσιν εἰς τὸ καθῆκον τῆς ἀπαντήσεως τὸ σύστημα τῆς σιωπῆς, θεωροῦντες, φαίνεται, τοῦτο ὡς ἀξιοπρέπειαν, ἠδύναντο λοιπὸν ἄνευ ἀπωλείας τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτῶν, νὰ καταναλώσωσι τόσα ἐπιχειρήματα καὶ τόσην δεινότητα λόγων, ἵνα ὑποστηρίξωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφιβολίας; Καὶ βεβαίως ἡ ὕπαρξις τῆς ἀπαρτίας δὲν πρέπει νὰ τίθεται ὑπὸ ἀμφιβολίαν· διότι, ἂν σεῖς σήμερον ὡς πλειοψηφία δέχεσθε ταύτην τὴν γνώμην, αὔριον ἡ ἄλλη πτέρυξ, γινομένη πλειοψηφία, δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν ἐναντίαν καὶ νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος τῶν πράξεών σας καὶ τῶν πρακτικῶν, καὶ τῶν Νόμων, καὶ τότε ποῖαι αἱ συνέπειαι; Διὰ τοῦτο πρέπει σπουδαίως νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, καὶ εἰς τὰς ἐνδεχομένας συνεπείας· διότι, ὅταν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὴν πτέρυγα ταύτην, προστεθῶσι τυχὸν οἱ ὑπολειπόμενοι Βουλευτῶν ἀπουσιαζόντων καὶ καταστήσωσι τὴν πτέρυγα ταύτην πλειοψηφίαν, συλλογισθῆτε ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα. Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι ἡ ἀκύρωσις ὅλων τῶν πράξεων, ἃς ἤθελεν ἐπιχειρήσει ἡ Βουλὴ, ἐν τοιαύτῃ ἀμφιβόλῳ ἀπαρτίᾳ εὑρισκομένη. Δύναταί τις νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ἀμφισβήτησις· ἀλλ’ ἐν Σώματι, σπουδαίως συζητοῦντι, ἀποτελουμένῳ ὑπὸ Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ποτὲ γνώμη ὅλως παράλογος περὶ ἐλλείψεως ἀπαρτίας. Ἀρκοῦσι ταῦτα, καὶ μόνα διὰ νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ὑμεῖς δὲν σπουδαιολογεῖτε, ἀντικρούοντες τὴν γνώμην τῶν ἀντιθέτων· ἀρκοῦσι ταῦτα ἵνα φθάσητε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει νὰ προσθέσητε τὸν ἀριθμὸν ἕνα εἰς τοὺς 123, καὶ νὰ πείσητε ὑμᾶς, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι οἱ 124 ἀποτελοῦν τὴν ἀπαρτίαν καὶ οὐχὶ οἱ 123. Αὐτὸ, νομίζω, εἶναι τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον πᾶς τις ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως. Ἐν ἀμφιβολίᾳ, πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὸν μείζονα ἀριθμὸν, ἵνα ἀποφύγωμεν τοὺς ἄλλως ἐνδεχομένους κινδύνους ἀκυρώσεως Νόμων, διότι ἀπαρτία ἀμφίβολος δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ὑπάρχῃ, καὶ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι ὑπῆρξε προχθὲς ἀναμφίβολος ἀπαρτία.

§82ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρὸ ἐτῶν δύω ἀνέλαβον τὴν ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος καὶ θεωρῶ, ὅτι τὸ δικαίωμά του μένει εἰσέτι ἀδιάῤῥηκτον· ἑπομένως θεωρῶ, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχει ἕδρα διὰ τὸν Βουλευτὴν Ἀδάμαντος καὶ ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν καὶ οὗτος εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἀπαρτίας. Ὡς φίλος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνιστῶ ὅπως παύσῃ ἐπιμένων εἰς τὴν γνώμην του περὶ τῆς ἀπαρτίας, διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι παλαιὸς ἀγωνιστὴς τῶν τοιούτων ζητημάτων ἀπὸ τὰ 1874.

§83Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τῶν φρονούντων, ὅτι τὸ Διάταγμα, τὸ ἐκδιδόμενον ὑπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, εἰς προσδιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν παρ’ ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας ἐκλεκτέων βουλευτῶν, εἶναι Διάταγμα Νομοθετικόν· καὶ κατὰ τοῦτο, συμφωνῶ μετὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Διαφωνῶ ὅμως ὡς πρὸς τὰ ἐντεῦθεν πορίσματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ συμφωνῶ μετὰ τῶν ἰσχυριζομένων, ὅτι ὁ νόμιμος ἀριθμὸς πρὸς ἀπαρτίαν ἐν τῇ ἐνεστώσῃ Βουλῇ εἶναι ὁ τῶν 124 βουλευτῶν. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα, δυνάμει τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου, νὰ προσδιορίζῃ τὸν ἐξ ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν· ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τοῦτο δὲν εἶναι κυριαρχικόν. Ὅταν δυνάμει τοῦ Διατάγματος τούτου ἐκλεχθῶσι παρ’ ἐκλογικῆς περιφερείας ἀνώτεροι τοῦ πρέποντος ἢ ὀλιγώτεροι τοῦ πρέποντος βουλευταὶ, διότι τὸ Διάταγμα παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου προσδιώρισεν ἀνώτερον ἢ κατώτερον τοῦ δέοντος ἀριθμὸν βουλευτῶν, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν νὰ ἀποφανθῇ περὶ τούτου, νὰ ἀποφανθῇ δηλονότι ἂν ἀπεστάλησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Διατάγματος καλῶς ἢ κακῶς πλειότεροι ἢ ὀλιγώτεροι βουλευταί. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ὀφείλει νὰ κανονίζῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπισήμων ἀπογραφικῶν πινάκων τῆς τελευταίας καταστατικῆς τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ δύναται ἐκ κακῆς ἐκτιμήσεως, ἢ καὶ ἐκ κακῆς προαιρέσεως ἴσως, νὰ παρεκτραπῇ. Θέλετε νὰ παραδεχθῆτε ἤδη, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν νὰ ἐξελέγξῃ τοῦτο; Καὶ τότε τί εἶναι ἡ Βουλή; τότε δὲν εἶναι ἄλλο, παρὰ Σῶμα, τὸ ὁποῖον κατασκευάζει ἡ αὐθαιρεσία τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν κἂν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο πρακτικῶς, ὑπὸ τὸ πρίσμα τῆς λογικῆς καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐπερχομένων καλῶν ἢ κακῶν ἀποτελεσμάτων ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐκτάσεως τῆς Ἐξουσίας τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἀρχῆς, ἐκδιδούσης τὸ ἀναγκαῖον Διάταγμα εἰς πρόσκλησιν τῶν ἐκλογέων· ἡμεῖς ἔχομεν ῥητὴν τοῦ Συντάγματος περὶ τούτου διάταξιν. Κατὰ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα «Ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια τῶν βουλευτῶν καὶ ἀποφαίνεται περὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων». Ἡ φράσις «ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια» εἶναι εὐρυτάτη καὶ περιλαμβάνει προφανῶς τὸ πᾶν, τὴν ἐξέτασιν τῶν τίτλων ὅλων τοῦ βουλευτοῦ, τῶν πηγῶν ἁπασῶν τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος· ἔχει τὸ δικαίωμα δηλαδὴ νὰ εἴπῃ εἰς τὸν παρουσιαζόμενον εἰς τὴν Βουλήν: Κύριε, ποῖον εἶναι τὸ πληρεξούσιόν σου; Πῶς εἰσῆλθες; Τίνι δικαιώματι; Τίς ἐκλογικὴ περιφέρεια σὲ ἐξελέξατο; Εἶχεν αὕτη τὸ δικαίωμα, ἢ ὄχι; Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὤφειλε κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς νὰ ὁρίσῃ ῥητῶς ἂν εἶχεν ἢ μὴ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια Ἀδάμαντος τὸ δικαίωμα νὰ ἀποστείλῃ βουλευτήν. Δὲν ἠθέλησα τότε νὰ παρατείνω τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ τὴν γνώμην μου ἐξέφρασα εἰς πολλοὺς τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν ἀμφοτέρων τῶν μερίδων, καὶ ἐνθυμοῦμαι τινὰς, τὸν κ. Πετιμεζᾶν, τὸν κ. Στέφανον Δραγούμην, τὸν κ. Μανέταν, καὶ εἶπον μάλιστα ῥητῶς ὅτι ἐκτὸς τοῦ ἀτόπου, ὅπερ θὰ ἔχῃ ἡ μικτὴ ἐκείνη περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος ἀπόφασις ἄνευ τῆς βεβαιώσεως τοῦ ποῦ στηρίζεται, θὰ ἀπέλθῃ καὶ τὸ ἄτοπον, ὅτι θὰ ᾖναι σαλευομένη καὶ ἀμφίβολος ἡ ἀπαρτία. Εἶναι λοιπὸν ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, ὅτι, τῆς Βουλῆς ἀκυρωσάσης τὴν ἐκλογὴν ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως, ἐν ᾗ δὲν ὡρίζετο ὁ λόγος τῆς ἀκυρώσεως, κατὰ τὴν τότε ὁμιλίαν τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, καὶ τότε ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἠκυρώθη λόγῳ, ὅτι ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ στείλῃ βουλευτὴν, καὶ ἑπομένως θεωρεῖται ὁ συνοικισμὸς ὡς ἔχων τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς καὶ ἡ θέσις τοῦ βουλευτοῦ Ἀδάμαντος κενή. Καὶ ἰδοὺ διατί ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῆς, καὶ οὐχὶ δι’ ἑτέρας ἀποφάσεως νὰ ἀποφανθῇ περὶ τούτου. Ἐκτὸς τῶν ἐξελεγκτικῶν, ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα ἔργα τῆς Βουλῆς; ἡ ἐξάσκησις τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, δηλονότι ἡ ἔκδοσις νομοθετικῶν ἀποφάσεων, ὧν τὸ κῦρος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἄλλου τμήματος τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τοῦ Βασιλέως, καὶ ἡ ἐξέλεγξις τῆς διαγωγῆς τῶν Ὑπουργῶν, ἤτοι ἡ ἔκδοσις πολιτικῶν ἀποφάσεων, αἵτινες ὅμως δὲν ἔχουσι νομικὰ ἐπακολουθήματα, ἀλλ’ ἔχουσι μόνον ἠθικὰ ἐπακολουθήματα. Ἡ πολιτικὴ ἀπάφασις τῆς Βουλῆς δύναται νὰ ὑποστῇ μεταβολὴν ἀμέσως τὴν ἐπιοῦσαν· ἡ Βουλὴ ἐπὶ ἑνὸς θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀπεφάνθη ὡρισμένως, κατακρίνασα ἕνα Ὑπουργὸν, δύναται νὰ ἀποφανθῇ ἀντιθέτως. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲν ἔχει ἀποτέλεσμα, ὥστε ἠδύνατο νὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἢ ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν Νόμον, οὗτινος ἡ πορεία ἐπεδοκιμάσθη πρότερον ὑπ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Ἕνεκα τούτου νομίζω, ὅτι ὁ συνοικισμὸς Ἀδάμαντος πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἐννόμου ἀπαρτίας, ὡς ἔχων τὸ δικαίωμα αὐτό.

§84Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θέλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἡ προηγουμένη—καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη—καὶ ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ 1864 ἀντιθέτως πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπέκρουσε τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν προσδιώρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν· διότι τότε ἡ Κυβέρνησις, στηριχθεῖσα εἰς τὴν γενομένην ἀπογραφὴν, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ δεῖνα Ἐπαρχία, ἥτις πρότερον ἔδιδε τρεῖς βουλευτὰς, ὀφείλει νὰ δώσῃ 2, καὶ καθεξῆς· τοῦτο δὲ συνέβη εἰς 2 ἢ 3 Ἐπαρχίας. Ἡ Κυβέρνησις τότε ἐξέδωκεν ἕν Διάταγμα καὶ ὥρισεν ὥστε μεταξὺ τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν, ἡ Ἐπαρχία Οἰτύλου, ἥτις ἔδιδε μέχρι τοῦ 1863 τέσσαρας βουλευτὰς, νὰ δώσῃ τρεῖς, ἡ Ἐπαρχία Βονίτσης κατὰ ἕνα ὀλιγώτερον καὶ καθεξῆς. Ὁ τέταρτος βουλευτὴς Οἰτύλου δὲν ἔλαβεν εἰσιτήριον, διότι ὁ Ἔπαρχος τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας εἶχε διαταχθῆ νὰ μὴ ἐκδώσῃ τοιοῦτον εἰσιτήριον. Ἦλθε ὅμως καὶ ὁ τέταρτος βουλευτὴς Οἰτύλου, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέτρεψεν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν—διότι, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὴν ἀρχὴν, τότε ὁ Νομάρχης δέχεται τοὺς βουλευτάς—Τί ἔκαμεν ἡ Βουλή; Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τότε, ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις. Τί κακὸν ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; ἡ Κυβέρνησις ὠχυρώθη ὄπισθεν τῶν ἀπογραφικῶν πινάκων τῶν ἐπισήμων, οἵτινες κυροῦνται δυνάμει Βασιλικοῦ Διατάγματος, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν διέταξε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Εἶπεν ἡ Βουλὴ ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἀντίθετον τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Εἶπεν ἡ Βουλὴ ῥητῶς καὶ καθαρῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ αἱ Ἐπαρχίαι ἀπέστελλον ἀριθμὸν ὡρισμένον, ἔχουν δικαίωμα κεκτημένον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ ἀφαιρεθῇ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν τοιαύτην πρᾶξίν της. Σήμερον τί πρόκειται; Πρόκειται ἐὰν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῆς ἀπαρτίας πρέπει νὰ καταλογισθῇ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι οἱ ἀντίθετοι εἰς τοῦτο; μόνος λόγος, εἰς ὃν περιεστράφη ἡ συζήτησις, εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη πέρυσιν, ἐπὶ ψευδῶν πινάκων στηριχθεῖσα, διέταξε τὴν ἐκλογήν. Ἀλλ’ ἅμα ἐπεκυρώθη καὶ ὑπεγράφη τὸ Διάταγμα, τὸ δικαίωμα εἶναι ἀναφαίρετον καὶ ἀφιλονείκητον, καὶ οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ τὸ ἀφαιρέσῃ. Ἄλλως τε, κύριοι, τὸν Ἀντιπρόσωπον τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἐκείνης τὸν ἐδέχθημεν, συνειργάσθη μεθ’ ὑμῶν, ἔλαβε μέρος εἰς τὰς ψηφοφορίας, οὐδεμία δὲ ἔνστασις ἐγένετο ἐξ οἱουδήποτε, ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος αὐτὸς δὲν ἀνῆκεν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι οὐδεὶς εἶχε τὸ δικαίωμα, μόνον δικαίωμα εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁρίσῃ τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀδιάφορον δὲ ἐὰν κυρωθῇ ἢ ὄχι ἡ ἐκλογή. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ Νόμος ἐπέτρεπεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα, ὁρίζον τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Τοιοῦτον δὲ συνέβη καὶ κατὰ τὴν παραχώρησιν τῆς Κωπαΐδος. Ὅταν ἐξεδόθη ὁ Νόμος, δὲν ἐνετάλη ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ παραχωρήσῃ τὴν Κωπαΐδα, χωρὶς νὰ φέρῃ Νόμον ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου; Τοῦτο τὸ ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις· ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιδοκιμάσῃ ἢ ἐπικρίνῃ τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις. Καὶ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1881, δυνάμει Νόμου καθεστῶτος, ἐξέδωκε τὸ Διάταγμα, καὶ ὁ Ἀντιπρόσωπος πρέπει νὰ καταλογισθῇ εἰς τὴν ἀπαρτίαν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους δὲν πρέπει ἡ ἀπαρτία νὰ λογίζεται ἐξ 123, ἀλλ’ ἐξ 124 βουλευτῶν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§86ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§88Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ ὑποβάλωμεν πρότασιν.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ ψηφίσωμεν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ὅπως θέλετε· δὲν ὑπάρχει ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν τῆς προτάσεως ἀντίθεσις, δύνασθε νὰ διατυπώσητε αὐτὴν ὅπως θέλετε· νομίζω ὅμως, ὅτι ἀρκεῖ τὸ θέμα τῆς ἀποδοχῆς τῶν πρακτικῶν ὡς ἔχουσι, διότι ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν περιέχει τὴν ἀναίρεσιν πάσης περὶ τῶν πεπραγμένων ἐκφρασθείσης ἀντιθέτου γνώμης.

§90ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θεωρῇ τὰ πρακτικὰ καλῶς ἔχοντα διὰ τοὺς λόγους, οἵτινες ἐξετέθησαν, τότε δύνανται νὰ συνταχθῶσι κατὰ τὴν ἔννοιαν τὴν ἄλλην· ἐὰν δὲ τοὐναντίον θεωρῇ ταῦτα καλῶς ἔχοντα, τοῦτο τὸ πράττει, διότι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος δὲν ἔχει δικαίωμα ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ, καὶ ἑπομένως ὁ ὅλος ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι 244, καὶ συνεπῶς ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἐξ 123.

§92ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μολονότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παραδέχεται τὴν ἰδέαν ἡμῶν τοῦ νὰ ψηφισθῇ τὸ ζήτημα ἐὰν ἡ ἀπαρτία ἀποτελῆται ἀπὸ 124 ἢ 123 βουλευτὰς, μόλον τοῦτο εἰς ἀπάντησιν ὀφείλω νὰ εἴπω δύω λέξεις, ὅτι δὲν εἶναι ἓν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἀλλὰ δύω. Ἐσυζητήθη πρῶτον τὸ ζήτημα, ἐὰν τὰ πρακτικὰ λέγωσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπὶ τούτου ἐγεννήθη μακρὰ συζήτησις· ἐσυζητήθη ἔπειτα καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας. Ἑπομένως τὰ ζητήματα πρέπει ἀναγκαίως νὰ διαιρεθῶσι.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅπως θέλετε.

§94ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, διότι εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, εἶναι ἐὰν ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα τοῦ ν’ ἀποστείλῃ βουλευτὴν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ θεωρηθῇ καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὡς πρὸς τὴν ἀπαρτίαν· καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, διότι τὸ δικαίωμα ἀποῤῥέει ἀπὸ τοῦ Συντάγματος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ τεθῇ αὐτὸ πρὶν εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ζητοῦμεν ν’ ἀποφασισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ θέσωμεν ζήτημα σχετικὸν πρὸς τὰ πρακτικά. Τίς εἶναι ἡ ἀπαρτία καὶ τίς εἶναι ὁ ἀριθμὸς ὅλος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου τῶν βουλευτῶν, τοῦτο εἶναι τὸ ἀμφισβητούμενον· ἐὰν ὁ ὅλος ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἦναι 244, τότε ἡ ἀπαρτία εἶναι ἐξ 123· ἐὰν δὲ δὲν ἦναι 244, θὰ ἦναι 245, καὶ ἑπομένως ἡ ἀπαρτία εἶναι ἐξ 124.

§96ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν κατηργήθη τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος.

§97ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φοβούμενος τ’ ἀποτελέσματα τῆς ψηφοφορίας, δὲν θέλει νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μας. Φοβεῖται, κύριοι, τ’ ἀποτελέσματα τῆς ψηφοφορίας· διότι, ἂν ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ βουλευτὴν, τότε ἀποδεικνύεται ἐκτὸς τοῦ Νόμου, καὶ ὀφείλει νὰ δώσῃ εὐθύνας.

§98Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, καθ’ ὅσον ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἀνθίσταται εἰς τὴν διαίρεσιν τοῦ ζητήματος. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν ἐπρόκειτο ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἐὰν ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐξετέθησαν τὰ γεγονότα. Τότε ἐπροτάθη ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι ὁ ἀριθμὸς 123 δὲν ἀποτελεῖ τὴν ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἐκ τῆς παρουσίας 124 βουλευτῶν. Λοιπὸν πρῶτον ζήτημα θέλει εἶσθαι ἡ πρότασις, ἥτις εἶναι πόρισμα τῶν λόγων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑποστήριξαν, ὅτι ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀπαρτίαν ἡ παρουσία 124 βουλευτῶν. Λοιπὸν νὰ ψηφισθῇ πρῶτον ἡ πρότασις ἡ ἑξῆς· «ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰ λεχθέντα, πειθομένη, ὅτι ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἐξ 124 βουλευτῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἐὰν γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις, εἰς τὸ μέλλον θέλουν ἀποτελεῖ τὴν ἀπαρτίαν 124.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν πρότασίν σας. (Ὁ κ. Δηλιγιάννης διατυπώνει ἐγγράφως τὴν πρότασίν του καὶ τὴν καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§100ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις, ἣν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος, εἶναι ἡ ἀκόλουθος «Ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰ λεχθέντα, πειθομένη, ὅτι, ὑφισταμένου τοῦ δικαιώματος τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος...» (Θόρυβος).

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναται νὰ τεθῇ αὕτη.

§103ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ τεθῇ, διότι ὑφίσταται ὁ Νόμος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν.

§104ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ διατάξῃ τὴν ἐκλογὴν, ἀλλὰ ἐπιφυλασσόμενος νὰ σκεφθῶ ἐὰν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμόν.

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπαρτία συγκροτεῖται ἐξ 124 βουλευτῶν, ἐὰν ἀποτελῆται ἡ Βουλὴ ἐκ 245 βουλευτῶν· δὲν ἀποτελεῖται δὲ ἡ ἀπαρτία ἐξ 124 βουλευτῶν, ἀλλὰ ἐξ 123, ἐὰν δὲν συγκροτῆται ἀπὸ 245. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποτελεῖται ἐκ 245 βουλευτῶν, διότι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἴδιον βουλευτὴν, καθ’ ὅσον τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν τῇ ἀφῃρέθη νομίμως. Ἑπομένως, ἀφοῦ ἡ ἀπαρτία συγκροτεῖται ἐξ 124 βουλευτῶν, θέλομεν καὶ ἀπαιτοῦμεν ἐν τῷ δικαιώματί μας νὰ ψηφοφορήσωμεν πρότασιν ἠτιολογημένην καὶ οὐχὶ ἄνευ λόγου.

§106ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις «ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, πειθομένη, ὅτι μὴ ἀκυρωθείσης τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, διὰ τὴν ἔλλειψιν....» (θόρυβος).

§107ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποστηρίζω τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως ταύτης, καὶ πρὸς τοῦτο δὲν ἔχω ἀνάγκην ἢ νὰ ὑπομνήσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἀπέληξεν εἰς τὴν πρότασιν, ἣν παρεδέχθην, ὅπως ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν 244 ἢ 245 ἀποτελῶσι τὸν ὅλον ἀριθμὸν αὐτῆς, καὶ ἑπομένως ἐὰν 124 ἢ 123 ἀποτελῶσι τὴν ἀπαρτίαν. Ἀλλ’ ὁ κύριος Βουλευτής, ὅτε ἠθέλησε νὰ συντάξῃ τὴν πρότασιν, ἰδὼν, ὅτι μερικοὶ δὲν ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προτάσεως, μετέβαλεν αὐτὴν καὶ τὴν μετέβαλεν ἀναιρέσας πάντα ὅσα ὑπὲρ τῆς προτάσεως εἶχεν εἰπεῖ· διότι ζητεῖ νὰ λύσωμεν ἤδη ζήτημα ἐντελῶς ἄσχετον πρὸς τὸ προκείμενον. Ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ν’ ἀποφανθῇ εἰμὴ περὶ τοῦ ζητήματος ποῖος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποτελούντων τὴν ἀπαρτίαν· διὰ ποῖον λόγον εἶναι οὗτος ὁ ἀριθμὸς καὶ δὲν εἶναι ἄλλος, τοῦτο εἶναι ζήτημα διάφορον, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Φλογαΐτης, καίτοι μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δύναται νὰ θεωρῇ ἄλλως ἢ ὁ προτείνων αὐτό. Ἠκούσαμεν καὶ τὸν κύριον Φλογαΐτην καὶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος καὶ εἴδομεν, ὅτι ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου ζητήματος ἔχουσιν ἐναντίας ἰδέας· ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου δύναται ἡ Βουλὴ, ἐπὶ εἰδικῇ προτάσει νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ. Τοιαύτη ὅμως πρότασις οὐδόλως ἠκούσθη. Πρὸ ὀλίγου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ ἐπεκαλέσθη ἔγγραφα περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος εἰς ἃ ἠδυνάμην πολλὰ ν’ ἀντιτάξω, ἂν κανονικῶς τὸ θέμα ὑπεβάλλετο εἰς τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ δὲν ἐπεχείρησα ν’ ἀνασκευάσω τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, διότι θὰ ἤμην ἐκτὸς τοῦ θέματος, μόνον δὲ, ὅταν προβληθῇ τὸ θέμα καὶ συζητουμένου αὐτοῦ, προσαχθῶσι πάντα τὰ στοιχεῖα, πρὸς μόρφωσιν γνώμης περὶ αὐτοῦ, μόνον τότε δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τοιαύτη πρότασις. Ὁ Νόμος δὲν λέγει, ὅτι διὰ Διατάγματος χορηγεῖται ἢ ἀναγνωρίζεται εἰς τὸν συνοικισμὸν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα· λέγει ὅτι ὁ συνοικισμὸς ἔχει δικαίωμα ἐκλογῆς, οὐχὶ ἂν ἐκδοθῇ Διάταγμα, ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ τὸν πληθυσμὸν βεβαιωμένον διὰ τῆς ἐπισήμου καταστατικῆς τοῦ Κράτους. Ἂν ἐτίθετο τὸ θέμα καὶ ἐσυζητοῦμεν ἐπ’ αὐτοῦ, αὐτὴν τὴν καταστατικὴν θὰ ἐφέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἄνευ αὐτῆς οὐδὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν, θ’ ἀπεδεικνύωμεν δὲ, ὅτι ἡ καταστατικὴ αὕτη συνᾴδει καὶ πρὸς τὰς ἄλλοθεν ληφθείσας αὐθεντικὰς πληροφορίας. Ἀλλὰ σήμερον οὐδὲν τοιοῦτον συνεζητήθη, διότι σήμερον συζητοῦμεν περὶ τῶν πρακτικῶν, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἀπαρτίας, περὶ αὐτοῦ δὲ καὶ μόνου ἠδυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, προκειμένου περὶ κυρώσεως τῶν πρακτικῶν· οὐδὲ δύναται ἤδη νὰ παρουσιασθῇ πρότασις περιέχουσα λύσιν θέματος, περὶ οὗ δὲν ἐγένετο συζήτησις· ὀφείλομεν ἄρα νὰ ἀπόσχωμεν πάσης τοιαύτης προτάσεως ὡς ἀπαραδέκτου.

§109Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ πρότασις, ἣν νῦν προέβαλον, εἶναι ἀπαράδεκτος ὄχι δὲ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή· διότι, ἐὰν ἦναι ἢ δὲν εἶναι ὀρθή, τοῦτο θέλει ἀποδειχθῆ ἐκ τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἐκεῖνοι μὲν, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν αὐτὴν ὀρθήν, θέλουσι ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῆς, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι δὲν τὴν θεωροῦσιν ὀρθήν, θέλουσι ψηφίσει κατ’ αὐτῆς. Δὲν ἐζήτησε λοιπὸν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν ἦναι ὀρθὴ ἢ μή· ἀλλὰ ἐζήτησε νὰ μὴ τεθῇ παντάπασιν εἰς ψηφοφορίαν, ἰσχυρισθείς, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος, δηλαδὴ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Διατί; διότι, σᾶς εἶπε, μετέβαλον τὴν πρότασίν μου, συντάξας ἄλλως αὐτὴν, διότι ἤθελον νὰ περιποιηθῶ τινας, ἕνεκα τούτου δ’ ἐπρότεινε τὸ ἀπαράδεκτον· καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ δι’ ἄλλον λόγον εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι δὲν ἐσυζητήσαμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐγὼ δὲ περιέπεσα εἰς ἀντίφασιν. Καὶ περιέπεσα ἀληθῶς εἰς ἀντίφασιν; Τί λέγω, νῦν, τί δὲ σᾶς εἶπον καὶ πρὸ μικροῦ ἀγορεύσας ἐπὶ τῆς οὐσίας; Ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος ὑφίσταται. Καὶ δὲν ὑπεστηρίξαμεν τοῦτο; Καὶ δὲν ἐφέραμεν διαφόρους παρατηρήσεις πρὸς ἑρμηνείαν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, στηριζομένας ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης ἐν αὐτῇ κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος; Δὲν ἐπεκαλέσθημεν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ἣν τότε ἀπέδωκεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς; Τί σᾶς εἶπε τότε ὁ κύριος Πρωθυπουργός; «Τοιαύτη θὰ ἦναι ἡ θέσις ἡμῶν, ἐν περιπτώσει ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως περὶ κύρους τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, τουτέστιν, ὅτι ἐθεωρήσαμεν μὴ παραδεκτὸν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ οὐχὶ τὸν Ἀντιπρόσωπον τῶν μεταναστῶν ἐκ Κρήτης, ἀλλ’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς μὴ ὄντα Ἀντιπρόσωπον αὐτῶν, ὅστις θεωροῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ, ἵνα ἀντικατασταθῇ ἐνταῦθα ὑπὸ προσώπου, περιβληθησομένου πάντας τοὺς νομίμους τίτλους τοῦ Ἀντιπροσώπου τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν». Δηλαδὴ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογή, ποία θὰ ἦναι ἡ θέσις ἡμῶν; (ἀναγινώσκει) «ὅτι θεωροῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ ἐκεῖνος, ὅστις εἶχεν εἰσέλθει ἐν τῇ Βουλῇ ὡς Ἀντιπρόσωπος τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν, ἵνα ἀντικατασταθῇ παρὰ προσώπου, περιβληθησομένου πάντας τοὺς νομίμους τίτλους τοῦ Ἀντιπροσώπου τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν.» Καὶ πῶς ἤθελεν ἀντικατασταθῇ ὁ ἀποχωρήσων δι’ ἄλλου, εἰμὴ διὰ νέας ἐκλογῆς; Καὶ πῶς ἤθελε γείνει νέα ἐκλογὴ πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ κυρίου Ξενουδάκη, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀκέραιον τὸ δικαίωμα πρὸς ἐκλογὴν βουλευτοῦ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος; Λοιπὸν ἐγὼ περιέπεσα εἰς ἀντίφασιν ἢ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος τότε μὲν ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν: ἀκύρωσον τὴν ἐκλογὴν, ἀλλ’ ἀκυροῦσα τὴν ἐκλογὴν, δὲν ἀκυρώνεις τὸ δικαίωμα, ἀλλ’ ἀκυρώνεις τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Ξενουδάκη, ὁ ὁποῖος, ἂν ἐξέλθῃ, θέλει ἔλθῃ ἄλλος, ἐνῷ σήμερον σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλή, ἀκυρώσασα τότε τὴν ἐκλογὴν, ἀπεφάσισε συγχρόνως καὶ περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος ἵνα ἀποστέλλῃ βουλευτήν; «Νομίζω, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι ψηλαφητά· ἂν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν προβάλλω, ἀντίκηται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, μάλιστα, εἶναι ἀπαράδεκτος· ἂν ὅμως δὲν ἀντιβαίνῃ εἰς τὸ Σύνταγμα ἢ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι ἀπαράδεκτος. Ἀλλ’ ἐνδεχόμενον εἶναι πολλοὶ ἢ ὀλίγοι νὰ μὴ τὴν θεωρῶσιν ὀρθήν· αὐτὸ εἶναι ἴδιον αὐτῶν δικαίωμα, οὐδεὶς ὅμως καλούμενος νὰ δώσῃ ψῆφον ναὶ, ἢ ὄχι, δύναται νὰ ἀρνηθῇ νὰ ψηφοφορήσῃ ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν δύναται, ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα, νὰ δώσῃ ψῆφον ναὶ ἢ ὄχι, ἢ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὸ Σύνταγυα ἢ ὁ Κανονισμὸς παραβιάζεται διὰ τῆς προτάσεως ταύτης».

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς παραβαίνει πᾶσα πρότασις, ἥτις τίθεται, μὴ οὖσα πόρισμα τῆς συζητήσεως· ἡμεῖς δὲν συνεζητήσαμεν περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν περὶ αὐτῆς, κατὰ τὸν Κανονισμόν. Παραβιάζει λοιπὸν τὸν Κανονισμὸν βουλευτὴς, θέτων πρότασιν περὶ τῆς ὁποίας δὲν ὑπῆρξε θέμα. Τὸ θέμα ὑπῆρξεν ἄλλο· τὸ θέμα ἀφώρα εἰς τὴν ἀπαρτίαν, καὶ περὶ ταύτης δυνάμεθα μόνης νὰ ψηφίσωμεν· ἀλλὰ θέλετε τὴν γνώμην, ἣν ἔχετε περὶ ἀπαρτίας, νὰ δικαιολογήσητε, καὶ νὰ προσθέσητε τὴν δικαιολογίαν ὑμῶν ἐν τῇ ἀποφάσει· τότε παρίσταται τὸ διαιρετὸν, τότε ἡμεῖς προτείνομεν τὴν διαίρεσιν, προτείνομεν, ὅπως ψηφίσωμεν τὴν οὐσιαστικὴν πρότασιν πρῶτον, καὶ τὴν δικαιολογίαν κεχωρισμένως. Τί λέγει ἡ πρότασις; ἀπαρτία εἶναι ὁ ἀριθμὸς 124. Διά τινα λόγον; διότι συναριθμεῖται καὶ ἡ θέσις τοῦ ἐκλεχθέντος βουλευτοῦ ἐξ Ἀδάμαντος, οὗτινος ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη· αὐτὸ τὸ διότι ἀποτελεῖ τὸ σύνθετον καὶ προκαλεῖ τὸν χωρισμόν. Ἡ πρότασις εἶναι μία, ἀλλ’ αἱ ἰδέαι εἶναι δύω· εἶναι ἡ οὐσιαστικὴ πρότασις περὶ τῆς ἀπαρτίας, καὶ εἶναι καὶ τὸ αἰτιολογικὸν μέρος τῆς προτάσεως. Τὸ αἰτιολογικὸν ζητοῦμεν νὰ ψηφισθῇ χωριστά· ἀλλὰ καὶ οὕτω φθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θέλομεν, εἶναι νὰ μὴ κληθῶμεν ἵνα ψηφίσωμεν περὶ προτάσεως, περὶ τῆς ὁποίας δὲν συνεζητοῦμεν.

§111ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλον πρῶτος τὴν πρότασιν αὐτὴν ἀπὸ προχθὲς, ἐστήριξα τὴν ἰδέαν μου ἐπὶ τοῦ δικαιολογήματος, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει αὐτὴ ἡ πρότασις, ὥστε δὲν εἶναι ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὸ ζήτημα παρουσιάσθη ὅπως τὸ περιγράφει ἡ προταθεῖσα πρότασις. Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν ἀντίῤῥησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ πρῶτον τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ὕστερον ἡ δικαιολογία· σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ εἰπῆτε εἰς ποίαν ἀπόφασιν εἶναι τὸ διατακτικὸν πρῶτον καὶ ὕστερον τὸ αἰτιολογικόν;

§112ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πόθεν ἐλάβετε ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσετε περὶ ἀπαρτίας; Δὲν πρόκειται περὶ κυρώσεως πρακτικῶν; Λοιπὸν ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ἡ ἀπόῤῥοια τῆς συζητήσεως; θὰ λάβωμεν τὴν ἀφορμὴν πρῶτον, καὶ δεύτερον τὴν ἀπόῤῥοιαν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐπικυρώσωμεν τὰ πρακτικὰ, ἡμεῖς μὲν νομίζομεν, ὅτι ἀπαρτία εἶναι 123, σεῖς δὲ νομίζετε 124· λοιπὸν θέλετε τὸ παρεμπίπτον νὰ τεθῇ ὡς κυρία πρότασις;

§113Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ νὰ ζητῆται ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ συμφώνως μὲ τὰς πεποιθήσεις της, ἐννοῶ ἔτι, ἐν ἀμφιβολίᾳ, νὰ ζητῆται παρ’ αὐτῆς ψῆφος θετική. Δύναμαι τέλος νὰ ἐννοήσω καὶ τὸ νὰ ζητῆται παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ψηφίσῃ καὶ ἐναντίον τῶν πεποιθήσεών της— ἠμπορεῖ ἴσως νὰ ζητήσῃ τις τοῦτο ἀπὸ τοὺς φίλους του— ἀλλὰ τὸ νὰ ζητῇ τις ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ ἐναντίον τῆς ἀδυσωπήτου λογικῆς τῶν ἀριθμῶν, αὐτὸ εἶναι πρωτοφανές. Προτείνουσι διαίρεσιν· ἀλλὰ περὶ τῆς διαιρέσεως πρόκειται; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποστηρίζει, ὅτι δύναται νὰ διαιρέσῃ τὴν αἰτιολογίαν τοῦ ζητήματος ἀπὸ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ἀπόφασιν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἀπαρτία σύγκειται ἀπὸ 123 ἢ ἀπὸ 124, ἂν δὲν ᾖναι γνωστὸν ποῖον εἶναι τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν; Τοῦτο τὸ σύνολον γεννᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας. Ἄν τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν ᾖναι ἄγνωστον, ἄγνωστον εἶναι καὶ τὸ ἥμισυ αὐτῶν πλέον ἑνός. Ταῦτα εἶναι πραγματικῶς ἄνω ποταμῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν συνεζητήσαμεν περὶ τούτου; Ἀλλὰ θὰ ἤμεθα τῇ ἀληθείᾳ μωροὶ, ἐὰν ἐπὶ ἓξ ὥρας ὡμιλοῦμεν καὶ οὐδὲν ἐλέγομεν περὶ τοῦ λόγου, ἐξ οὗ προέρχεται ἡ ἀμφιβολία περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἀπαρτίας. Δὲν δύναμαι νὰ καταδικάσω τινὰ εἰς τοιαύτην διανοητικὴν κατάπτωσιν. Οὐδὲν ἄλλο μάλιστα συνεζητήσαμεν σπουδαιότερον καὶ εὐρύτερον εἰμὴ τοῦτο, ἂν ἡ ἐκλογὴ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος ἠκυρώθη ἐπὶ τῇ μὴ ὑπάρξει τοῦ δικαιώματος, ἢ ἂν ἠκυρώθη μόνον διὰ λόγους τυπικούς, συμβάντας κατὰ τὴν ἐκλογήν· Τοῦτο δὲ συνεζητήθη διὰ μακρῶν καὶ τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν πρότασιν· διότι, καὶ ἂν δὲν περιλαβάνετο ἐν αὐτῇ, ἤθελον εἶσθαι ἀναγκαίως ὑπονοούμενον. Καὶ ὄντως, ὅταν λέγομεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται 124 βουλευταὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ νόμιμος ἀπαρτία, ἐννοοῦμεν, ὅτι 245 εἶναι τὸ ὅλον, καὶ ἐπειδή, μὴ περιλαμβανομένου τοῦ βουλευτοῦ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, εἶναι 244, βεβαίως ἐννοοῦμεν κατ’ ἀδυσώπητον ἀνάγκην, ὅτι ὁ Δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος ἔχει τὸ δικαίωμα. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 123, ἐννοοῦσιν ἀναγκαίως, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος δὲν ἀναγνωρίζεται. Ἀφοῦ δὲ τὸ πρᾶγμα ᾖναι τοσοῦτον προφανὲς καὶ κατάδηλον, διατί δὲν τὸ λέγετε;

§114ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Σὲ φοβούμεθα.

§115ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως μὲ φοβεῖσθε, διότι ἐντεῦθεν δὲν ὁμιλῶ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ, ἐν ὀνόματι τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον μὲ φέρει ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς· εἶναι δὲ λυπηρὸν νὰ μὲ διακόπτετε τόσον ἀστόχως καὶ παιδαριωδῶς. Ἕνεκα τῶν τοιούτων διακοπῶν ἐγένοντο τοσαῦτα προχθές. Μὴ καταβιβάζετε πρὸς Θεοῦ! τὴν σημασίαν τοῦ ἀξιώματος ὑμῶν, μὴ λησμονῆτε δὲ ὅτι πρόκειται περὶ τῆς ἀξίας τοῦ Κοινοβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν σεβασμόν, πρόκειται δὲ καὶ περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας ἡμῶν αὐτῶν καὶ ὡς ἀτόμων καὶ ὡς Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Διατί λοιπὸν ὁ Πρωθυπουργὸς σᾶς προτείνει πρᾶγμα ἀκατανόητον λογικῶς, ἀδύνατον δὲ καθ’ ἑαυτό; Ἂν ὁ κ. Δηλιγιάννης δὲν προέβαλλε τὴν δικαιολογίαν ταύτην, αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Τρικούπης ὤφειλε νὰ ὑπομνήσῃ τῷ κ. Δηλιγιάννῃ, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν περιλάβῃ, διότι αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργός, Ἀρχηγὸς ὢν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε συνεζετεῖτο ἡ ἐκλογὴ τοῦ Ἀδάμαντος, εἶπε ρητῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν λύει τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἀκύρου ἢ μὴ ἀκύρου τοῦ Διατάγματος· ἰδοὺ αἱ ἴδιαι αὐτοῦ λέξεις (ἀναγινώσκει). «Μόνον θέμα δύναται νὰ τεθῇ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τοῦτο: «Εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος; Ἔχει τὰ προσόντα ὁ ἐκλεγχθεὶς; Εἰς τὸ πρῶτον ζήτημα ἡμεῖς οἱ φρονοῦντες, ὅτι δὲν ἐδόθη εὐκαιρία εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος ὅπως ἐκλέξῃ βουλευτὴν ἐξ ὑποψηφίων παρ’ αὐτοῦ προταθέντων, θέλομεν ἀπαντήσει ὅτι δὲν εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογή. Ἀλλὰ λέγοντες τοῦτο, τί ἐννοοῦμεν; Ποία θέλει εἶσθαι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν, ἂν τοιαύτην ἐξενέγκῃ ἡ Βουλή; Συνέπεια τῆς ἀποφάσεως ἔσται, ὅτι μένει ἄλυτον τὸ ζήτημα ἂν ἐγκύρως ἢ ἀκύρως ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα».

§116ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἆ Ἆ! Ἰδού, ἄλυτον.

§117ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστοῦνται, καὶ ἐπαναλαμβάνουσιν ἐν χορῷ, ὅτι ἔμεινεν ἄλυτον τὸ ζήτημα περὶ ἀκύρου ἢ ἐγκύρου!! Τί λοιπὸν θέλετε νὰ ἀποκρύψητε, τί νὰ προλάβητε, τί νὰ διεκφύγητε;

§118ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίποτε.

§119ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τίποτε βεβαίως· διότι, καὶ ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πρότασις ὑμῶν γείνει δεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, τοὐτέστιν ἐὰν ψηφίσωμεν μόνον περὶ ἀριθμῶν καὶ πράξωμεν τοῦτο ἐναντίον τῆς ἀξιοπρεπείας ἡμῶν—καθόσον τί θὰ εἴπουν περὶ ἡμῶν ὅσοι ἀκούσωσιν, ὅτι ψηφίζομεν περὶ ἀριθμοῦ ὑποδεεστέρου, ἐνῷ δὲν γνωρίζομεν ἐκεῖνον, ἐξ οὗ σχηματίζεται ὁ ὑποδιέστερος!—καὶ ἂν, λέγω, οὕτω ψηφίσωμεν δὲν θὰ ἦναι ἆρά γε ἐν τῇ ἀποφάσει ταύτῃ ἀναγκαίως ἡ ἔννοια, ὅτι οἱ λέγοντες ὅτι ἐξ 123 βουλευτῶν συνίσταται ἡ ἀπαρτία, ἐννοοῦσιν, ὅτι ἠκυρώθη τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, καὶ ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴπωσιν, ὅτι ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἐξ 124, ἐννοοῦσιν, ὅτι δὲν ἠκυρώθη, ἀλλ’ ὑφίσταται τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο; Ἀπέναντι τοιούτων ἀντιῤῥήσεων, δύναται μόνον νὰ ἐκφράσῃ τις τὴν λύπην αὑτοῦ διὰ τὴν ταπείνωσιν, εἰς ἣν θέλουσι νὰ ὁδηγήσωσι τὴν Βουλὴν.

§120Λ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε νὰ διαιρεθῇ τὸ ζήτημα, καὶ ἂν ἐπιμείνῃ, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ διαιρεθῇ, τοὐτέστι νὰ ψηφοφορηθῇ πρῶτον ἂν ἡ νόμιμος ἀπαρτία ἦναι 123 βουλευταὶ ἢ 124, καὶ δεύτερον νὰ ψηφοφορηθῇ ἂν τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος ἠκυρώθη ἢ οὔ.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι.

§122ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος δὲν ἐξαρτᾶται ἐξ οὐδεμιᾶς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§123ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Λοιπὸν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔφερεν, ὅτι ἡ Βουλὴ πειθομένη, ὅτι νόμιμος ἀπαρτία εἶναι 124 βουλευταὶ καὶ οὐχὶ 123 καὶ θεωροῦσα, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος ὑφίσταται, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, αὐτὴν τὴν πρότασιν θέλει νὰ τὴν διαιρέσῃ ὁ κ. Τρικούπης, τοὐτέστι θέλει νὰ εἴπῃ πρῶτον ἡ Βουλὴ ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς πρὸς νόμιμον ἀπαρτίαν ἐν τῇ Βουλῇ 123 ἢ 124, καὶ δεύτερον ἂν ἠκυρώθη τὸ δικαίωμα τῶν μεταναστῶν ἐν Ἀδάμαντι ἢ ὄχι.

§124ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§125ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ποία ἄλλη διαίρεσις εἶναι δυνατή; Λοιπὸν ὑποθέσατε, ὅτι ἡ Βουλὴ λέγει ὄχι εἰς τὴν πρώτην πρότασιν, τοὐτέστιν, ὅτι εἶναι 123 ἡ νόμιμος ἀπαρτία, εἰς δὲ τὴν δευτέραν λέγει ναὶ, δηλαδὴ ὅτι ὑφίσταται τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ συναινέσῃ νὰ συνεδριάσῃ μὲ Βουλὴν παραφρονοῦσαν; Δὲν ἐννοῶ πῶς ἄλλως δύναται νὰ ἐννοηθῇ τὸ ζήτημα ἂν ἐν τῇ διαιρέσῃ δὲν τεθοῦν αἱ φράσεις, αἱ ἐν τῇ ὁλοκλήρῳ τεθειμέναι. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ διαιρεθῇ, διότι ἡ ὑπερψήφισις τῆς μιᾶς καὶ ἡ καταψήφισις τῆς ἄλλης φέρει εἰς φοβερὸν ἄτοπον, καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ψηφίσω τὴν πρώτην ἐγώ, ὁ ὁποῖος δυνατὸν νὰ ψηφίσω τὴν δευτέραν.

§126ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀναγκάζομαι, μολονότι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, νὰ προσθέσω δύω λέξεις πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὅσων πρὸ μικροῦ εἶπον, καὶ ἰδίως ὅπως περιορισθῶ ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ ἔγκυρον ἢ τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τότε τὰς σκέψεις μου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑποστηρίξω τὸ ἄκυρον. Ἐνθυμοῦμαι καὶ τότε, ὅτι πολὺς καὶ ἐπιδεικτικὸς ἐγένετο πάταγος ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῶν Κρητῶν, ὡς εἰ ὑπῆρχον ἐν τῇ Βουλῇ ἐχθροὶ τῶν Κρητῶν, ὡς εἰ ὑπῆρχον ἄνθρωποι, μὴ θέλοντες νὰ ἀντιπροσωπευθῶσι καὶ οἱ Κρῆτες. Διορῶ καὶ ἐν τῇ πρὸ μικροῦ ὑποβληθείσῃ προτάσει ἰδέαν τινὰ, σχέσιν ἔχουσαν μὲ τὴν συζήτησιν ἐκείνην· πρόκειται νὰ συνδεθῇ ζήτημα περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῶν πρακτικῶν μὲ ζήτημα περὶ τοῦ δικαιώματος ἢ μὴ τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῶν Κρητῶν. Φρονῶ, ὅτι οἱ εἰλικρινῶς ἐνδιαφερόμενοι ὅπως ἀντιπροσωπευθῶσιν οἱ Κρῆτες ἐν τῇ Βουλῇ ὤφειλον νὰ φέρωσι τὸ ζήτημα οὐχὶ συνδεδεμένως κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ εἰς χωριστὴν συνεδρίασιν καὶ ἀποκλειστικῶς. Ἐν τούτοις μέχρι τοῦδε σχεδὸν ἐσιώπησαν οἱ σήμερον συνήγοροι· ἐγὼ αὐτὸς, ὁ ὁποῖος πολὺ ἐπεθύμουν νὰ ἀντιπροσωπεύωνται οἱ Κρῆτες, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς δοθείσας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπίστευσα, ὅτι δὲν ὑπάρχουν πλέον τὰ στοιχεῖα ὅπως ἀντιπροσωπευθῶσιν οἱ Κρῆτες, ἡ δὲ γνώμη αὕτη, μετὰ τὴν παρακολουθήσασαν τῆς Βουλῆς σιγὴν, ἐφρόνουν, ὅτι εἶναι τῆς Βουλῆς· ἀφοῦ ἐπροηγήθησαν ἀποφάσεις ἄλλαι τῆς Βουλῆς μὲ τὴν ἀπαρτίαν τῶν 123 καὶ οὐδεὶς ἐγένετο λόγος, ἐθεώρησα τὸ ζήτημα λελυμένον ὡς πρὸς τὸ παρελθόν· διὰ τοῦτο καλῇ τῇ πίστει δὲν ἔφερον ἔνστασιν ἀπαρτίας κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Δέχομαι λοιπὸν, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο δύναται νὰ ἐξετασθῇ ὡς πρὸς τὸ μέλλον. Ἀφοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον δὲν ἐγένετο συζήτησις περὶ τούτου, ἀφοῦ ἕως σήμερον δὲν ἐτέθη τοιοῦτον ζήτημα, νομίζω, ὅτι μόνον ὡς πρὸς τὸ μέλλον δύναται νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις καὶ νὰ ἐξετασθῇ ἐκ νέου τὸ ζήτημα, ἐὰν ὑπάρχωσι τὰ στοιχεῖα πρὸς ἀντιπροσωπείαν, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο δέον νὰ ὑποβληθῇ χωριστὴ πρότασις ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ. Περιορίζομαι ὅμως, κύριοι, εἰδικῶς ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος. Τὸ ἄρθρον 20 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει, ὅτι «Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἀναγινώσκονται ὑφ’ ἑνὸς τῶν Γραμματέων τὰ πρακτικὰ τῆς προλαβούσης συνεδριάσεως. Κατὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῶν, ἐὰν γείνῃ παρά τινος τῶν Βουλευτῶν ἀντίῤῥησίς τις κατὰ τῆς συντάξεως αὐτῶν ἢ κατὰ τῶν διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς δημοσιευθέντων πρακτικῶν, ὁ Πρόεδρος ἐπιτρέπει τὴν ἐπὶ τούτου συζήτησιν, προσκαλῶν κατὰ πρῶτον τοὺς Γραμματεῖς, ἵνα δώσωσι τὰς ἀναγκαίας διασαφήσεις. Μετὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ζητεῖται ἡ ἐπὶ τῆς ἀντιῤῥήσεως ἀπόφασις τῆς Βουλῆς καὶ κατ’ αὐτὴν διορθώνονται τὰ πρακτικὰ ἢ καὶ τὰ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς δημοσιευθέντα». Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῶν πρακτικῶν καὶ μόνον, καὶ ὅτι, ὡς ὀρθότατα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ὑπεστήριξε, δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἄλλη τις πρότασις εἰμὴ περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῶν πρακτικῶν καὶ παντὸς ζητήματος, στενῶς μετ’ αὐτοῦ συνδεδεμένου.

§127ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπεστήριξα ἐγὼ αὐτό;

§128ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἄν ἦσαν ἀντιγεγραμμένα τὰ στενογραφικὰ πρακτικὰ, ἤθελον ἀναγνώσει τὸν λόγον τοῦ κ. Δηλιγιάννη· ἀλλ’ ὡς ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, εἶπεν ὅτι ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ἄλλη πρότασις ἢ ὅτι ἡ Βουλὴ, πειθομένη, ὅτι ὁ νόμιμος πρὸς ἀπαρτίαν ἀριθμὸς πρέπει νὰ σύγκειται ἐξ 124 Βουλευτῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αὐτὸ ἤκουσα, καὶ ἐπεδοκίμασα, καὶ εὗρον τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη σύμφωνον μὲ τὸν Κανονισμόν· ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ὑπέβαλε βραδύτερον πρότασιν, ἡ ὁποία περιέχει περικοπὴν καὶ περὶ τοῦ δικαιώματος ἢ μὴ τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν Κρητῶν. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει, κατ’ ἐμέ, θὰ ἐφαρμωσθῇ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ, καθ’ ὃ ἀπαιτεῖται νὰ τυπωθῇ τοιαύτη πρότασις καὶ νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς Βουλευτὰς, νὰ συζητηθῇ δὲ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς της, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ, κηρύξασα αὐτὴν κατεπείγουσαν, ὁρίσῃ ἄλλην προηγουμένην ἡμέραν πρὸς συζήτησιν. Συνοψίζων λέγω, ὅτι εὑρισκόμεθα ἔτι ἐν τῇ σημερινῇ συνεδριάσει εἰς τὴν συζήτησιν ἂν ἦναι ἔγκυρα ἢ ἄκυρα τὰ πρακτικὰ, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ἀνεφύη ἕτερον ζήτημα στενῶς συνδεδεμένον, ἂν δηλαδὴ ὁ πρὸς ἀπαρτίαν νόμιμος ἀριθμὸς σύγκηται ἐξ 123 ἢ 124· περὶ τούτου εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι δύναται νὰ τεθῇ πρότασις καὶ ἐγὼ τὴν ὑποβάλλω (ἀναγινώσκει). «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, πειθομένη, ὅτι ὁ νόμιμος πρὸς ἀπαρτίαν ἀριθμὸς σύγκειται ἐξ ἑκατὸν εἴκοσι τριῶν Βουλευτῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει ἀληθῶς νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν Κρητῶν διὰ τὸ μέλλον· ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφανθῇ ὡς πρὸς τὸ παρελθόν.

§129ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ προλαλήσας ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ ἄρθρον 34 εἶναι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον λύει τὸ προκείμενον ζήτημα. Τὸ ἄρθρον 34 ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τὴν νομοθετικὴν, οὐχὶ δὲ τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι προϊὸν συζητήσεων· κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲ καὶ τὰ ἔθιμα τὰ Κοινοβουλευτικὰ, τὰ ζητήματα τίθενται, ὅταν ἦναι πόρισμα συζητήσεως. Ἐπὶ τρεῖς ὥρας συζητοῦμεν, καὶ συζητοῦμεν σπουδαίως περὶ τοῦ ἂν κακῶς ἢ καλῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, μὴ διατάξασα τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, περὶ τοῦ ἂν, ἀφοῦ ἅπαξ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος διετάχθη ἡ ἐνέργεια τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, πρέπῃ ἡ ἀπαρτία νὰ θεωρῆται ἀποτελουμένη ἐξ 124 Βουλευτῶν, ναὶ ἢ ὄχι. Πλεῖστοι ὅσοι, κύριοι, ὑπεστήριξαν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα, διὰ μακρῶν, ὑπεστήριξαν, ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἀκυρωθείσης ἐκλογῆς καὶ ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ εἶχε συμπεριληφθῆ εἰς τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, τὸ συγκαλέσαν τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ περιφέρεια τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, πρέπει ὁ Βουλευτὴς αὐτοῦ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἀπαρτίας. Τούτου δοθέντος, εἶναι ἀναίρεσις τῆς λογικῆς τὸ νὰ ἰσχυρίζεται ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ ζήτημα ὡς πρὸς τὸ ἂν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ λογισθῇ εἰς τὴν ἀπαρτίαν καὶ ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος, ἀφοῦ δὲν ἐκηρύχθη ἄκυρον τὸ Διάταγμα, δι’ οὗ ἐπετρέπετο εἰς αὐτὸν νὰ ἐκλέξῃ Βουλευτήν. Ἡ διαίρεσις προτείνεται, ὅταν ὑπάρχῃ σύνθετον ζήτημα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον· ἕν καὶ μόνον ὑπάρχει, τὸ τῆς ἀπαρτίας. Τὸ παρεμπίπτον εἶναι ζήτημα αἰτιολογικόν. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει συμφέρον ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι καταπατοῦνται οἱ Νόμοι καὶ τὸ Σύνταγμα αὐτὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι εἶναι ὑπερτέρα παντὸς Νόμου, διότι συγκροτεῖ περὶ ἑαυτὴν πλειονοψηφίαν (θόρυβος). Ἀλλ’ οἱ μὴ σεβόμενοι τὸν Νόμον δύνανται νὰ καθήσωσιν ἐκεῖ, ὅπου καὶ ἄλλοι ἐκάθησαν (θόρυβος).

§130ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω καθαρῶς ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, διότι κανεὶς δὲν ἔχει δικαίωμα, ἀφοῦ τεθῇ τὸ ζήτημα, νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διϊσχυρίσθη, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἥτις εἶναι προϊὸν τῆς γενομένης μακρᾶς συζητήσεως, εἶναι ἀπαράδεκτος. Ἀπαράδεκτος δὲν δύναται νὰ ᾖναι παρὰ μόνον πρότασις, ἀντικειμένη εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τοὺς Νόμους. Θεωρεῖ δὲ τὴν πρότασιν διαιρετέαν, διότι θέλει νὰ χωρίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος ἀπὸ τὴν Ἐπαρχίαν. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ δύω εἶναι ἀχώριστα, καὶ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Καπετανάκης. Ὁ κ. Φιλάρετος διϊσχυρίσθη, ὅτι πρόκειται μόνον περὶ τῶν πρακτικῶν· ἐλησμόνησεν ὅμως, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας εἶναι πολὺ ὑπέρτερον τῆς συντάξεως τῶν πρακτικῶν. Ἡ ἀμφισβήτησις τῶν πρακτικῶν γίνεται, ὅταν δὲν διαμφισβητεῖται ἡ ἀπαρτία· ὅταν ὅμως ἐκ τῶν πρακτικῶν αὐτῶν προκύπτει ἡ ἀμφισβήτησις τῆς ἀπαρτίας, τί σᾶς λέγει ὁ κύριος Φιλάρετος; Τὰ πρακτικὰ ἔχουν καλῶς καὶ μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ εἰς τὸ μέλλον ἂς δώσωμεν δικαίωμα εἰς τοὺς Κρῆτας. Καὶ τίνες ζητοῦσι σήμερον τῆς ἀδιαιρέτου προτάσεως τὴν διαίρεσιν; ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶπον χθὲς, ὅτι τὰ βώδια, καὶ τὰ γαϊδούρια, καὶ τὰ κουκούλια εἶναι ἀχώριστα (θόρυβος)· διότι, ἂν δὲν ἔχῃ ὁ Ἀδάμας τὸ δικαίωμα, τότε ἡ ἀπαρτία εἶναι 123· ἂν δὲ τὸ ἔχῃ, εἶναι 124. Ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ κ. Δηλιγιάννη εἶναι ἀχώριστος. Ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἀπαρτία εἶναι 123· τότε ὁ Ἀδάμας δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, καὶ ἡ ἐκλογή του ἦτο ἄκυρος δι’ αὐτὸν τὸν λόγον (θόρυβος). Ἐγὼ τότε εἶπον, ὅτι δὲν ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα, σεῖς εἴπετε τὸ ἐναντίον (θόρυβος). Παρατηρῶ εἰς τοὺς διακόπτοντας διὰ τοῦ θορύβου, ὅτι ἐγὼ τότε ὑπεστήριζα τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ἀλλ’ ἠθέλησάν τινες τότε νὰ φανῶσιν, ὅτι ὑπερασπίζονται τοὺς Κρῆτας (θόρυβος). Ἡ ἐκλογὴ, κύριοι, τότε ἦτο ἄκυρος διὰ καθαρᾶς ἐκλογικὰς παραβάσεις, τὸ δικαίωμα ὅμως ἔμεινε πλῆρες καὶ ἀκλόνητον, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἕως οὗ ἡ Βουλὴ τὸ ἐξετάσῃ καὶ αὖθις.

§131ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Γόρτυνος εἶναι σύμφωνοι μέχρι τινός. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ὑπέβαλε πρότασιν, διαλαμβάνουσαν, ὅτι ἡ Βουλή, θεωροῦσα, ὅτι ὑφίσταται τὸ πρὸς ἐκλογὴν βουλευτοῦ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ἀποφαίνεται, ὅτι ὁ νόμιμος ἀριθμὸς πρὸς ἀπαρτίαν εἶναι 124. Κατὰ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἡ πρότασις αὕτη πρέπει νὰ διαιρεθῇ, διότι περιέχει δύω ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ψηφοφορηθῶσι διὰ μιᾶς· ἀλλ’ ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ διαίρεσις, πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει ἀποσύρει τὴν πρότασίν του.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Φιλαρέτου, ὥστε πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή.

§133ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς ἐπιτρέπει τὴν διαίρεσιν, ὁσάκις τὰ ζητήματα εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε ὁ βουλευτὴς νὰ δύναται ἐλευθέρως νὰ ψηφίσῃ ὅπως θέλει δι’ ἕκαστον. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοῦτο ἀδύνατον εἶναι νὰ γείνῃ· διότι, ἂν θελήσῃ τις τῶν βουλευτῶν νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος εἶχε δικαίωμα νὰ ἀποστείλῃ βουλευτὴν, δὲν δύναται ἀκολούθως νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ νόμιμος ἀριθμὸς πρὸς ἀπαρτίαν δὲν εἶναι 124· ὥστε βλέπετε, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ὁ νόμιμος ἀριθμὸς πρὸς ἀπαρτίαν εἶναι τὸ αἰτιατὸν, τὸ δὲ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος τὸ αἴτιον εἶναι ἡ αἰτιολογία τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ ὡς τοιαύτη δὲν ἀποτελεῖ ἰδιαίτερον ζήτημα.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω λέγων, ὅτι ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου.

§135ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν μᾶλλον παρὰ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ δώσῃ τέρμα εἰς τὴν πολὺ παραταθεῖσαν συζήτησιν ταύτην περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, διότι ἡ μετριοπάθεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπιβάλλεται καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἦτο δ’ ἐπιβεβλημένον τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ δὲν ἐπρόκειτο τὸ παράπαν νὰ μεταβληθῇ ἡ οὐσία· ἐπιμονὴ δὲ, μὴ δυναμένη νὰ ἐνασκήσῃ τὴν ἐλαχίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ πράγματος, ἴσως ἐνίοτε δύναται νὰ δικαιολογηθῇ παρὰ τῇ ἀντιπολιτεύσει, οὐδέποτε ὅμως παρὰ τῇ Κυβερνήσει. Ἐζήτησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν διαίρεσιν τοῦ ζητήματος, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι παραλογισμὸς ἡ διαίρεσις· ὑπέβαλεν ἔπειτα πρότασιν ἑτέραν, ἀλλ’ ἀπέσυρε καὶ ταύτην, ἐδέχθη δὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἐκ Βώλου βουλευτής. Ἡ πρότασις αὐτὴ τί λέγει; Λέγει, ὅτι ἡ ἀπαρτία συνίσταται ἐξ 123 βουλευτῶν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τοῦτον ἡ πρότασις εἶναι ἀτελὴς, διότι ὅσοι θὰ εἴπουν, ὅτι ἡ ἀπαρτία δὲν εἶναι 123, δὲν λέγουν πόση εἶναι αὕτη, ἔπρεπε δὲ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸν τύπον ἐὰν ἡ ἀπαρτία σύγκειται ἐξ 124, ἢ μᾶλλον, ὅπερ τὸ ὀρθότερον, τίς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τοῦ συνόλου. Ἀφίνομεν ὅμως ταῦτα ἡμεῖς, καίτοι ἀντιπολιτευόμενοι. Τί εἶναι ἡ ἀπαρτία; τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Τί δὲ λέγουν ὅσοι ψηφίζουν ὑπὲρ τῶν 123; ὅτι ὁ ὅλος ἀριθμὸς εἶναι 244. Τί λέγουν ὅσοι ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῶν 124; ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι 245· διότι οὗτοι μὲν θεωροῦσι μὴ νομίμως ἀκυρωθὲν τὸ Διάταγμα, τὸ ἀναγνωρίζον ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος, ἐκεῖνοι δὲ τὸ ἐναντίον. Ὑπὸ τὴν ἐξήγησιν ταύτην δεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Φιλαρέτου.

§136Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὴν δεχόμεθα (θόρυβος).

§137Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκ τῶν δύω προτάσεων νὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη ἡ ἀπωτέρα· ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου διαλαμβάνει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ οὐδεμία μεταβολὴ τῶν μέχρι τοῦδε ὑπαρχόντων, ὅτι ἡ ἀπαρτία δηλ. ἀποτελεῖται ἀπὸ 123· ἡ ἐμὴ πρότασις διαλαμβάνει, ὅτι ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἀπὸ 124, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι 245, διότι δὲν ἠκυρώθη τὸ δικαίωμα τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Λοιπὸν ἀπωτέρα εἶναι ἡ προτείνουσα τοὺς 124. Ὑπάρχουσι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ λύσωσιν αἱ πλειονοψηφίαι, διότι ἰσχύουσιν ἐπ’ αὐτῶν κανόνες ἀπαράβατοι, οἷος π. χ. ὅτι ψηφοφοροῦνται πρῶτον αἱ τροπολογίαι καὶ ἔπειτα αἱ προτάσεις, ὅτι ψηφοφοροῦνται πρῶτον αἱ ἀπώτεραι προτάσεις καὶ ὕστερον αἱ ἐγγύτεραι. Ἄν τεθῇ πρώτη εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου ὡς ἀπωτέρα, τί θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν; Παραδέχεσθε ὅτι ἡ ἀπαρτία εἶναι 123; ὅσοι δὲν παραδέχονται τοῦτο, τί θέλουσιν εἰπεῖ; ὄχι· ἀλλὰ λέγοντες ὄχι, δὲν λέγουσι πόσοι ἀποτελοῦν τὴν ἀπαρτίαν· δὲν λέγουν δὲ, διότι δὲν ἐρωτήσατε αὐτούς. Πρέπει λοιπὸν νὰ τεθῇ τὸ θέμα οὕτως, ὥστε ὅσοι θεωροῦν μὴ ἀποτελουμένην τὴν ἀπαρτίαν ἐξ 123, νὰ ἔχωσι τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἀπαιτοῦσι τὴν παρουσίαν 124· ἀπωτέρα λοιπὸν εἶναι ἡ ἐμὴ πρότασις.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ὡς εἶπεν ὁ προαγορεύσας, προτάσσονται αἱ τροπολογίαι τῶν προτάσεων. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου εἶναι τροπολογία τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δηλιγιάννη καὶ πρέπει νὰ προταχθῇ (θόρυβος).

§139ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Ματαιοπονοῦμεν μέχρι τοῦδε. Ὁ Νόμος λέγει, ὅτι τὸ δικαίωμα τὸ ἔχουν οἱ Κρῆτες, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ἐκ τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς, ὅτι δὲν ἔχουν τὸν νόμιμον πληθυσμὸν (θόρυβος).

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπὶ τοῦ θέματος.

§141ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Τὸ Διάταγμα εἶναι ἄκυρον, καὶ ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς στηρίζεται εἰς τὸν Νόμον (θόρυβος).

§142ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπίστευα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν εἴπει, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου εἶναι τροπολογία τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Τότε ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα; Ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ἀπαρτία ἦτο 124, ἤθελε γεννηθῆ ζήτημα; ἐπειδὴ ἀναφέρεται, ὅτι εἶναι 123, δι’ αὐτὸ γίνεται ἔνστασις. Τὸ θέμα εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δηλιγιάννη, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ἂν ἡ πρότασις αὕτη νὰ προϋπῆρχε τῶν πρακτικῶν, ἐφ’ ὧν ἡμεῖς συζητοῦμεν. Αὐτὸ εἶναι ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε, ὅτι οὐ μόνον εἶναι ἀπωτέρα ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου, ἀλλὰ καὶ τροπολογία τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§143ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὸ ζήτημα περὶ πρακτικῶν δὲν πρέπει νὰ συνδέσωμεν ζητήματα περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τοῦ συνοικισμοῦ. Περὶ τούτου ἴσως ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἐμβριθεστέρα καὶ ἐκτεταμένη συζήτησις. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἑξῆς πρότασιν «ἡ Βουλή, ἀπέχουσα νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος καὶ ἀρκουμένη εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§144Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Φειδόμενος τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐκθέτει πᾶσα παρεκτροπὴ ἀπὸ τῆς λογικῆς, συναινῶ νὰ ψηφοφορηθῇ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς ἀπωτέρα, ἡ μὴ πράγματι ἀπωτέρα πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου.

§145ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου ἔχει οὕτως «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, πειθομένη, ὅτι ὁ νόμιμος πρὸς ἀπαρτίαν ἀριθμὸς εἶναι 123 βουλευταὶ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. (Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 183, ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Φιλαρέτου 120, καὶ κατ’ αὐτῆς 63. Συνεπῶς ἡ πρότασις αὕτη, δι’ ἧς ἀναγνωρίζεται, ὅτι ὁ νόμιμος ἀριθμὸς πρὸς ἀπαρτίαν εἶναι 123, ἐγένετο δεκτή. Οἱ παραδεχόμενοι ἤδη, ὅτι τὰ πρακτικὰ τῆς 17 Δεκεμβρίου ἔχουσι καλῶς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῶν πρακτικῶν.

§148Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὑποβάλλω τὸ Νομοσχέδιον περὶ Ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ Ταμείου, συνεπῶς πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ἔδωκα.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διελύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8½ Μ. Μ.)