1882.12.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

Τῆς 10 Δεκεμβρίου 1882.

(Παρασκευὴ)

(Ὥρᾳ 3 Μ. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐκ Μεσολογγίου «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Πολλοὶ συμπολιτῶν ἡμῶν διὰ τηλεγραφικῆς αὑτῶν ἀναφορᾶς ἐπεδοκίμασαν οἰκονομικὰ μέτρα Κυβερνήσεως· μὴ τυχόντες ἐνταῦθα ὅπως ὑπογραφῶμεν καὶ ἡμεῖς, ἐπιδοκιμάζομεν ἤδη καὶ εὐχόμεθα, κτλ. (Ἀναγινώσκεται). Ψήφισμα τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, δι’ οὗ ἐπιδοκιμάζονται τὰ φορολογικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως.— Ἀστέριος Γιωργιάδης, πληρεξούσιος τῶν κατοίκων τῆς Καρβονολεπενέτσης τῶν Τρικκάλων: ἐξαιτεῖται, ἵνα τὸ δάσος τῆς Καρβονολεπενέτσης ἀναγνωρισθῇ ὡς ἰδιοκτησία τῆς Κοινότητος καὶ νέμηται ὑπ’ αὐτῆς, διότι τὸ κατέχει πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων καὶ νὰ μὴ τὸ διεκδικῇ τὸ Δημόσιον ἤδη. Μαγδαληνὴ, χήρα Ἀριστοτέλους Σερεμέτη ἐκ Κερκύρας, ζητεῖ διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα πολιτικὰς ὑπηρεσίας τοῦ συζύγου της νὰ τῇ χορηγηθῇ ἀνάλογος σύνταξις. Κάτοικοι τοῦ χωρίου «Ἅγιος Γεώργιος» τῆς Καρδίτσης ζητοῦσιν, ἵνα τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ νέμωνται τὸ παρακείμενον δάσος ἀκολύτως, ὅπερ πρὸ χρόνων κατέχουν, ὡς ἀνῆκον εἰς τὴν Κοινότητα. Ψήφισμα τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου Μεσσήνης, δι’ οὗ εὔχεται ἵνα καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν φορολογικῶν μέτρων πρὸς ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὁ Γεώργιος Αὐλωνίτης, καλλιτέχνης, ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς ὅπως ἀπαλλάξῃ αὐτὸν τοῦ τέλους χαρτοσήμου ἑνὸς σπουδαίου καλλιτεχνικοῦ του ἔργου, ὅπερ πρόκειται νὰ ἐκθέσῃ εἰς λαχεῖον, διότι στερεῖται· ἄλλως, νὰ προμηθευθῇ τὸ τοιοῦτον ἔργον τὸ Δημόσιον.—Πρότασις Νόμου ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν Μεγαρίδος Δραγούμη καὶ Ζαμπάκη περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν περὶ διοδίων διατάξεων τοῦ περὶ ὁδοποιΐας Νόμου τοῦ 1867. (Ὅρα Παράρτημα). Ἀναφορὰ Ὀθωμανῶν τινων ἐκ Λαρίσσης.

§2ΤΙΝΕΣ. Τί λέγει;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα τὴν ἔφεραν.

§4ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφοραὶ, ἐὰν δὲν ἀναγινώσκονται, διότι τότε καταργεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἔχετε ὑπομονὴν, θὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται ἔχουσα ὡς ἑξῆς). «Πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν. Ἐν Λαρίσσῃ, τὴν 25 Νοεμβρίου 1882. Οἱ εὐσεβάστως ὑποφαινόμενοι Ὀθωμανοὶ κάτοικοι Λαρίσσης μετὰ λύπης μας ἐπληροφορήθημεν ὅτε 6–7 ἐκ τῶν ἐνταῦθα συμπολιτῶν μας κλπ. (Ἀναγινώσκεται).

§7Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρωτάκουστον, κύριοι βουλευταὶ, ἀδυναμίαν δεικνύει ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κύριος Τρικούπης πρὸς τὸν νεαρὸν ἐνωμοτάρχην Δαμιλάτην. Τοῦτον καὶ πάλιν, ἐναντίον τῶν παραπόνων ὅλων ἡμῶν καὶ ἐναντίον τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς Ὑπουργὸς, τοῦ νὰ ἐπιμελῆται δηλαδὴ ἵνα μὴ παρουσιάζῃ ἀγρίαν ὄψιν πᾶσα Ἐπαρχία, τοῦτον καὶ πάλιν, κύριοι βουλευταὶ, ἀπέστειλεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διοικήσῃ τὴν Ἐπαρχίαν μου. Καὶ μόλις ἔφθασεν ἐκεῖ, ἐπέταξε τὸν πῖλόν του καὶ ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του καὶ ἀπὸ τοὺς χωροφύλακας, καὶ τὸ μαντιλάκι εἰς τὸ κεφάλι δέσας, περιεφέρετο καὶ ἠπείλει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντιφρονοῦν πρὸς τὸ καθεστὼς, κλείων τὰ μαγαζιὰ καὶ κάμνων ὅ,τι θέλουν οἱ ὀλίγοι φίλα φρονοῦντες. Εἶχε στείλει προηγουμένως ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐνωμοτάρχου αὐτοῦ ἕνα ἐνωμοτάρχην......... ὅστις ἔδειξε τοιαύτην συμπεριφορὰν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖ, ὥστε κατώρθωσε διὰ τοῦ τρόπου του νὰ ἀφοπλισθῶσιν ἑκουσίως οἱ πολῖται καὶ νὰ μὴ δοθῇ καμμία ἀφορμὴ σκανδάλου καὶ παραπόνου. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἐρωτήσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ποία σοβαρὰ ἀφορμὴ καὶ ποία σπουδαία γνῶσις καὶ ποία βαρύτης τοῦ ἐνωμοτάρχου αὐτοῦ ἠνάγκασεν αὐτὸν ν’ ἀποστείλῃ αὐτὸν νὰ διοικήσῃ τὴν Ἐπαρχίαν αὐτήν. Πάντες γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι τὰ στελέχη τῆς χωροφυλακῆς συνεπληρώθησαν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔλλειψις Ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς καὶ ὅτι συνεπῶς εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ θέσῃ καθένα εἰς τὴν θέσιν του· εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ στείλῃ Ἀξιωματικὸν εἰς πᾶσαν Ἐπαρχίαν. Ἐπιθυμῶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐν ὅλῃ τῇ ἐπισημότιτί του νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ ποῖον λόγον ἐπιμένει νὰ θέλῃ νὰ αἱματοκυλίσῃ τὴν Ἐπαρχίαν μου, διὰ ποῖον λόγον ἐπιμένει νὰ θέλῃ νὰ διοικῇ τὴν Ἐπαρχίαν μου εἷς ἐνωμοτάρχης παρὰ τὰ κεκανονισμένα καὶ παρὰ τοὺς Νόμους τῆς Πατρίδος, διατί ἐπιμένει νὰ διοικῆται ἡ Ἐπαρχία μου ἀπὸ ἐνωμοτάρχην, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ διοικῆται ἀπὸ Ἀξιωματικόν. Ἐν τῷ δικαιώματί μου καὶ ἐν τῷ δικαιώματι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔστειλαν νὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύσω, ἀπαιτῶ ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δηλώσῃ ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὴν ἐπάνοδον τοῦ ἐνωμοτάρχου τούτου. Ἂς παύσῃ τοὺς πάντας, ἂς ἀνατρέψῃ τὰ πάντα ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου, ἂς παύσῃ Δημάρχους, ἂς μεταθέσῃ ἕδρας Δήμων, ἂς μεταθέσῃ Εἰρηνοδίκας καὶ ἕδρας Εἰρηνοδικῶν, ἂς ἀνατρέψῃ τὸ σύμπαν, ἀλλ’ ἂς προσέξῃ, διότι, ἐὰν ἕνας ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου πέσῃ, συνεπείᾳ τῆς κακῆς διαγωγῆς τοῦ ἐκεῖ ἐνωμοτάρχου, θὰ μετρήσῃ αὐτὸν αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, αὐτὸς ὁ κύριος Τρικούπης, διὰ τὴν ἀκατονόμαστον διαγωγὴν, τὴν ὁποίαν δεικνύει, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τῆς Ἐπαρχίας μου. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δηλώσῃ τοὺς σοβαροὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτὸν τὸν νεκρὸν ἐνωμοτάρχην εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου, καὶ νὰ δηλώσῃ διατί δὲν εἶναι ἱκανὴ ἡ Ἐπαρχία μου νὰ διοικηθῇ ἀπὸ Ἀξιωματικόν, ἢ διατί δὲν διετήρησε τὸν ὑπενωμοτάρχην ἐκεῖνον, ὅστις μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἔδωκε κἀμμίαν ἀφορμὴν παραπόνου, ἀλλ’ ἐπανέφερε πλήρη τὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐξ Ἄνδρου βουλευτὴς κ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§9Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης θὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν, ἥτις σχετίζεται μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν περὶ τῶν Δικαστηρίων ζήτημα, διότι ἐκ τοῦ ἱστορικοῦ τῆς ἐπερωτήσεως προκύπτει μία ἔτι ἀπόδειξις περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν Δικαστηρίων καὶ περὶ τῆς κακίστης ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης. Ἀποδεικνύονται ἀληθεῖς οἱ λόγοι τόσων ἄλλων συναδέλφων, ὅτι τὰ Δικαστήρια εὑρίσκονται ἀνεπιτήρητα, πολλοὶ δὲ τῶν κυρίων Δικαστῶν, ὀχυρούμενοι ὄπισθεν τῆς ἰσοβιότητος, εὐχαριστοῦνται νὰ ἐξευτελίσωσι τοὺς πολιτευομένους, παραβαίνοντες τὸ καθῆκόν των. Πρόκειται περὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Σύρῳ Πλημμελειοδικῶν κ. Σπανίδου καὶ τοῦ Ἀνακριτοῦ κ. Σοφιανοῦ, οἵτινες ἐπὶ τῆς ἀκολούθου ὑποθέσεως ἐνήργησαν προφανῶς μεροληπτικώτατα καὶ σκανδαλωδέστατα, νὰ ἐξευτελίσωσιν ἐμὲ, εὐχαριστήσωσι δὲ τοὺς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἀντιπάλους μου. Οἱ ἀντίπαλοί μου ἐν Ἄνδρῳ, συμφέρον ἔχοντες νὰ ἄρωσιν ἐκ τοῦ μέσου τὸν πολιτικὸν φίλον μου Κοκκίνην, ὅστις κομματάρχης ὢν ζωηρότατος καὶ δραστήριος καὶ ἐλεγκτὴς πάσης κακῆς πράξεως, γίνεται πρόσκομμα εἰς αὐτοὺς κατὰ τὰς ἐκλογὰς, πολλάκις διὰ ψευδῶν καταγγελιῶν ἐπεχείρησαν νὰ τὸν ἐξοντώσωσιν, ἤδη δὲ, ἐγγιζουσῶν τῶν Δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐν αἷς προτίθεται ὁ εἰρημένος νὰ ἐκτεθῇ ὡς ὑποψήφιος Δήμαρχος, ἐπέτεινον τὴν ἐνέργειάν των, ὅπως τὸν ἐξοντώσωσι. Καὶ λοιπὸν, χωροφύλακες δωροδοκηθέντες καὶ παραγγελθέντες παρὰ τῶν ἀντιπάλων μου, φίλων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πλείστας περὶ ἀτιμωρησίας ὑποσχέσεις λαβόντες, ὡς θέλει ἀποδειχθῇ διὰ μαρτύρων, μετέβησαν εἰς τὸ χωρίον τοῦ εἰρημένου, ἐπετέθησαν κατ’ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἀδελφοῦ του, τοὺς ἐξύβρισαν καὶ τοὺς ἐκτύπησαν, τοὺς ἐπυροβόλησαν διὰ νὰ τοὺς φονεύσουν, ἐτραυμάτισαν δὲ τὸν ἕνα ἐξ αὐτῶν βαρέως, κατέστρεψαν τὰ κινητὰ αὐτῶν πράγματα, τοὺς συνέλαβον καὶ τοὺς ἔδεσαν καὶ τοὺς περιήγαγον δεσμίους εἰς τὰ χωρία καὶ τὴν πόλιν τῆς Ἄνδρου, πρὸς ἐμπαιγμὸν καὶ πρὸς ἐκφόβισιν τῶν φίλων μου, πρὸς ἐνθάῤῥυνσιν δὲ τῶν ἀντιθέτων, τοὺς κατήγγειλαν ἐπὶ ἀντιστάσει καὶ τοὺς παρέδωκαν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν τῶν ἐν Σύρῳ Πλημμελειοδικῶν. Ἤλπισα, ὅτι ἐδῶ τὰ δεινὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ἤθελον παύσει, ἀλλ’ ἠπατήθην, διότι οἱ ἀντίπαλοί μου εἶχον προετοιμάσει καταλλήλως τὰ πάντα. Ἔχω τοιαύτας περὶ τῆς πράξεως πληροφορίας, ὥστε ἀδιστάκτως πιστεύω, ὅτι κακῶς προεφυλακίσθησαν οἱ εἰρημένοι καὶ κακῶς παρεπέμφθησαν ἐπὶ ἀντιστάσει εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον· ταῦτα ὅμως ἀνάγονται εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τὴν κρίσιν τῶν Δικαστῶν, αἱ ὁποῖαι γνωρίζω, ὅτι δὲν δύνανται ἄλλως νὰ ἐλεγχθῶσι, παρὰ μόνον διὰ τῶν ἐνδίκων μέσων. Κατὰ τὴν ἄλλην ὅμως ἐνέργειαν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, οἱ εἰρημένοι δικαστικοὶ ἔδωκαν τόσον προφανῆ δείγματα μεροληψίας, ὥστε μὲ ἔκαμαν νὰ πιστεύσω, ὅτι καὶ ἡ ἀνάκρισις δὲν ἐνηργήθη εἰλικρινῶς καὶ ἡ κρίσις αὐτῶν κατὰ τὴν προφυλάκισιν καὶ τὴν παραπομπὴν δὲν ἦτο εὐσυνείδητος. Ἀναφέρω τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν, διὰ νὰ κρίνητε ἂν ἔχω δίκαιον νὰ ὁμιλῶ οὕτω. Μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν Κοκκινιδῶν καὶ τῶν χωροφυλάκων ἐγένετο συμπλοκή, ἐὰν πιστεύσωμεν τοὺς χωροφύλακας, κατηγγέλθησαν δὲ ἀμοιβαίως. Ἀλλ’ ἡ μὲν μήνυσις κατὰ τοῦ Κοκκίνη ἐνηργήθη, ἡ δὲ μήνυσις κατὰ τῶν χωροφυλάκων δὲν ἐνηργήθη. Ἡ μήνυσις τοῦ Κοκκίνη ἐδόθη εἰς τὸν Γραμματέα τῆς Εἰσαγγελίας, παρακληθέντα νὰ συντάξῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐγχειρίσεως. Τυχὼν δὲ ἐγὼ τότε εἰς Σύρον καὶ συναντήσας τὸν κύριον Εἰσαγγελέα κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀναχωρήσεώς μου, εἶπον αὐτῷ, ὅτι ἐδόθη εἰς τὸν Γραμματέα του μήνυσις τοῦ Κοκκίνη κατὰ τῶν χωροφυλάκων καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, ὅπως γείνῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐγχειρίσεως ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν Κοκκίνη, εὑρισκομένων τοῦ μὲν ἐν τῇ φυλακῇ, τοῦ δὲ ἐν τῷ νοσοκομείῳ, καὶ παρετήρησα αὐτῷ, ὅτι, ἐπειδὴ φρονῶ, ὅτι προκειμένου περὶ πράξεων, λαβουσῶν χώραν ταὐτοχρόνως ἐν συμπλοκῇ ὑπὸ τῶν ἀμοιβαίως καταγγελθέντων, αἱ δύω μηνύσεις θὰ ἑνωθῶσιν, ἵνα ἐνεργηθῇ μία ἀνάκρισις καὶ ἐκδοθῇ ἓν βούλευμα περὶ ἀμφοτέρων, θεωρῶ περιττὸν νὰ προτείνῃ ὁ Κοκκίνης μάρτυρας ὑπὲρ αὐτοῦ δι’ ἰδιαιτέρας ἀναφορᾶς, ἀφοῦ οὗτοι σημειοῦνται ἐν τῇ κατὰ τῶν χωροφυλάκων μηνύσει του, καὶ τὸν παρεκάλεσα, ὅπως ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρὸ τῆς ἐκδόσεως βουλεύματος κατὰ Κοκκίνη, ἐξετάσῃ ὅλους τοὺς παρ’ αὐτοῦ προταθέντας μάρτυρας.

§10ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τίνι ἰδιότητι ὡμιλήσατε τῷ Εἰσαγγελεῖ;

§11Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἰδιότητι τοῦ φίλου τῶν κατηγορουμένων· δὲν συνέπεσε καὶ σεῖς ποτε νὰ ὁμιλήσετε ὑπὲρ φίλων σας;

§12ΡΑΛΛΗΣ. Ποτέ.

§13ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω. Ὁ κύριος Εἰσαγγελεὺς μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἀφεύκτως τὴν ἐπιοῦσαν ἤθελε διατάξει νὰ γείνῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐγχειρίσεως, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἰδιαιτέρα πρότασις μαρτύρων, διότι βεβαίως ἀμφότεραι αἱ μηνύσεις μίαν δικογραφίαν ἤθελον ἀποτελέσει, καὶ μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρὸ τῆς ἐκδόσεως βουλεύματος κατὰ Κοκκίνη, θὰ ἐξετασθῶσιν οἱ παρ’ αὐτοῦ προταθέντες μάρτυρες. Ἐν τούτοις ἡ μὲν κατὰ Κοκκίνη μήνυσις ἐνηργήθη ἀμέσως, ἐξετασθέντων μόνον τῶν παρ’ αὐτοῦ καταγγελθέντων ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν χωροφυλάκων καὶ τριῶν ἄλλων μαρτύρων, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν καταθέσεων αὐτῶν ἐξεδόθη τὸ βούλευμα κατὰ Κοκκίνη, ἡ δὲ μήνυσις τοῦ Κοκκίνη κατὰ τῶν χωροφυλάκων ἐῤῥίφθη εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς Εἰσαγγελίας, οὔτε τὴν ἐγχείρισιν μὴ θελήσαντος τοῦ Εἰσαγγελέως νὰ κάμῃ. Τοῦτο δὲ, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσῃ τοὺς ὑπὸ τοῦ Κοκκίνη προταθέντας μάρτυρας, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἡ ἐντελὴς ἀθωότης αὐτοῦ καὶ ἡ ἐνοχὴ τῶν χωροφυλάκων (θόρυβος), διὰ νὰ μείνωσιν οὗτοι ἀκαταδίωκτοι, ἐπειδὴ ἐξεπλήρωσαν ἐπιτυχῶς τὰς παραγγελίας τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ μείνῃ ὁπωσδήποτε ἐν τῇ φυλακῇ ὁ Κοκκίνης, διότι ὑπῆρχε σκοπός. Καὶ ἐχωρίσθη ἡ ὑπόθεσις, ἐνῷ τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης ἀπήτει νὰ μὴ χωρισθῇ, ἀλλὰ νὰ ἐνεργηθῇ ταὐτοχρόνως ἡ ἀνάκρισις, νὰ ἐκδοθῇ ἓν βούλευμα καὶ νὰ συνδικασθῶσιν, ὅπως γίνεται πάντοτε ἐπὶ ὁμοίας περιπτώσεως. Ὄτε δὲ μετὰ δύω μῆνας, ἀφ’ ἧς ἐδόθη ἡ μήνυσις καὶ ἀφοῦ ἐξεδόθη τὸ βούλευμα κατὰ Κοκκίνη, μαθὼν τὴν τοιαύτην τοῦ Εἰσαγγελέως ἐνέργειαν παρεπονέθην αὐτῷ δι’ ἐπιστολῆς μου, τότε μόνον ὁ κύριος Εἰσαγγελεὺς ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ τὴν ἔκθεσιν περὶ ἐγχειρίσεως, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ διατάξῃ τὴν ὑπὸ τακτικοῦ Ἀνακριτοῦ ἐνέργειαν ἀνακρίσεως καὶ κατὰ τῶν χωροφυλάκων, καθὸ προκειμένου περὶ κακουργημάτων, ἔπεμψε τὴν μήνυσιν εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Γαυρίου, ἔνθα, μὴ ὑπάρχοντος Εἰρηνοδίκου, ἐξεπλήρου τὰ ἔργα αὐτοῦ Συμβολαιογράφος ἐντόπιος, ὄργανον τυφλὸν καὶ φατριαστικώτατον τῶν ἀντιπάλων μου. Ὁ δὲ κύριος Σοφιανὸς ὁ Ἀνακριτὴς, ἐξετάζων πρὸ ἡμερῶν τὸν Κοκκίνην ὡς μηνυτὴν κατὰ τῶν χωροφυλάκων, ἔλεγε πρὸς αὐτὸν γελῶν, διὰ νὰ μὲ ἐμπαίξῃ, τὰ ἑξῆς «κρίμα στοὺς κόπους σου, καϋμένε Κοκκίνη, τοὺς ὁποίους κατέβαλες εἰς τὰς ἐκλογὰς, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὁ Ἀργυρόπουλος καὶ ἀποτύχῃ ὁ Μαυροκορδάτος, καὶ τώρα βλέπεις, ὅτι ὁ φίλος σου ὁ Ἀργυρόπουλος δὲν ἐστάθη ἄξιος νὰ σὲ ἀπαλλάξῃ». Διὰ τοιούτους δικαστικοὺς ἂς κάμῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ὅ,τι θέλει, παρακαλῶ ὅμως αὐτὸν, ἂν δὲν θέλῃ νὰ πιστεύσω ὅτι ἀρέσκεται εἰς τὸν διὰ τοιούτων ἐνεργειῶν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, τῆς ἀτιμωρησίας τῶν χάριν φίλων τῆς Κυβερνήσεως κακουργησάντων χωροφυλάκων καὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τῆς Δημοτικῆς ἐκλογῆς φίλου μου ὑποψηφίου Δημάρχου διὰ τῆς ἀδίκου προφυλακίσεως, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἐνεργήσῃ τὸ καθ’ ἑαυτὸν πρῶτον, ὅπως ἡ ὑπὸ τοῦ Συμβολαιογράφου ἐνεργηθεῖσα ἀνάκρισις κατὰ τῶν χωροφυλάκων ἐπαναληφθῇ ὑπὸ Δικαστικοῦ Ἀνακριτοῦ ἢ ὑπὸ τοῦ Εἰρηνοδίκου Γαυρίου, ἄρτι μεταβάντος εἰς τὴν θέσιν του· δεύτερον, νὰ ἐνεργήσῃ τὸ καθ’ ἑαυτὸν, ὅπως ὁ Κοκκίνης δικασθῇ ὅσον τάχιστα διὰ νὰ μὴ μένῃ εἰς τὰς φυλακὰς παρανόμως καὶ ἀδίκως, διὰ νὰ ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τὴν ἐρχομένην Δημοτικὴν ἐκλογήν.

§14ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§15ΚΑΡΥΣΤΙΝΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἓν μόνον γνωρίζω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι ὁ κ. Δ. Καΐρης, δικηγόρος τῶν κατηγορουμένων, ὅτε πρὸ μηνὸς ἦτον ἐνταῦθα, μοὶ εἶπεν, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τοῦ κ. Ἀργυροπούλου, ὅστις μετέβη εἰς Σύρον, ὅπως διὰ τοῦ βουλευτικοῦ του ὄγκου ἐπηρεάσῃ τὸν κ. Εἰσαγγελέα καὶ τοὺς Δικαστὰς, ἔβλαψε μᾶλλον τοὺς κατηγορουμένους. Ἐγὼ οὐδέποτε ἀνεμίχθην εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, οὐδὲ ἐξ ὄψεως γνωρίζω τὸν κ. Εἰσαγγελέα Σύρου, οὐδὲ σχέσεις ἔχω μὲ τοὺς ἐκεῖ Δικαστὰς, ὡς δὲν ἔχω τοιαύτας οὐδὲ μὲ τὸν κ. Εἰσαγγελέα τῶν ἐνταῦθα Ἐφετῶν καὶ τοὺς Ἐφέτας. Οἱ Κοκκινίδες οὗτοι εἶναι οἱ διαπράξαντες ὄργια καθ’ ἡμῶν κατὰ τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν τοῦ 1879, οἵτινες ἐνόπλως ἐπετέθησαν τότε καὶ κατὰ τῶν Δικαστικῶν Ἀντιπροσώπων, ὡς μαρτυροῦσι τὰ τότε σταλέντα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τηλεγραφήματα, πρὸς δὲ κατηγορήθησαν καὶ δι’ ἄλλας πράξεις ἐν Ἄνδρῳ καὶ ἐν Ἀθήναις. Ἐγὼ ἀπολαύω τῆς ἀγάπης τῶν συμπολιτῶν μου, διότι οὐδέποτε προστατεύω ἐγκληματίας, ἐπικαλοῦμαι δὲ διὰ τοῦτο τὰς μαρτυρίας τῶν ἁρμοδίων Δικαστικῶν Ἀρχῶν.

§16Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργός...

§17ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§18Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λέξεις μόνον θὰ εἴπω. Ὁ κύριος Ράλλης ἠμπορεῖ νὰ φρονῇ ὅσον θέλει, ὅτι ὁ Σπανίδης εἶναι ὁ ἄριστος Εἰσαγγελεὺς τοῦ Κράτους· καὶ ἐγὼ θὰ φρονῶ τὸ ἐναντίον· ἀλλὰ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπον ἐγὼ, εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὡρισμένα; Εἶπον, ὅτι ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἐμερολήπτησε κατὰ τῶν φίλων μου, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἔχει γνῶσιν, ὅτι ἐπῆγα καὶ παρεκάλεσα καὶ ἔγραψα καὶ τί ἔγραψα πρὸς Εἰσαγγελέα καὶ τί μοὶ ἀπήντησε. Ποῦ τὰ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂν περὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως δὲν συνεννοεῖτο μετὰ τοῦ Εἰσαγγελέως; Νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἓν ἄλλο· ἠξεύρω, ὅτι μίαν ἡμέραν ὁ κύριος Καρυστινάκης σᾶς ὡμίλησε, κύριε Ράλλη, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης· σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ Ἀργυρόπουλος εἶναι παλαιὸς δικαστικὸς ὑπάλληλος καὶ ἔχει στενὰς σχέσεις μὲ ὅλους τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους (θόρυβος), καὶ πιθανὸν νὰ γράψῃ εἰς τοὺς ἐν Σύρῳ Δικαστὰς, καὶ νὰ προσέξητε εἰς τοῦτο. Καὶ σεῖς τῷ ἀπηντήσατε, κ. Ὑπουργὲ, νὰ μὴ σκοτίζεται διὰ τοῦτο, διότι ὁ κύριος Σπανίδης τὰς ἐπιστολὰς τοῦ Ἀργυροπούλου τὰς σχίζει πρὶν τὰς ἀναγνώσῃ. Καὶ ἀληθῶς ὁ κ. Σπανίδης, λαβὼν μίαν ἐπιστολήν μου, τὴν ἔσχισεν ἐνώπιον ἄλλων πρὸς ἐπίδειξιν καὶ ἀνήγγειλε τὸ κατόρθωμά του εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὅστις δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ κοινὸν λόγιον, ὅτι καὶ οἱ τοῖχοι ἔχουν αὐτιὰ, καὶ εὑρέθη ἓν αὐτὶ καὶ ἤκουσε τὸν διάλογον αὐτόν καὶ μοὶ τὸν ἔκαμε γνωστόν. Εἰς τὸν κύριον Καρυστινάκην, εἰπόντα, ὅτι ἡ ἀνάμιξίς μου εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἔβλαψε τὸν Κοκκίνην, ἀπαντῶ, ὅτι αὐτὸ ἴσα ἴσα ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ, ὅτι ἕνεκεν ἐμοῦ οἱ Δικασταὶ ἐμερολήπτησαν κατὰ Κοκκίνη, ἵνα εὐχαριστήσωσι τοὺς ἀντιπάλους μου. Εἰς ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ὁ Κοκκίνης εἶναι κακοῦργος, ἀπαντῶ, ὅτι οὗτος εἶναι μὲν ζωηρότατος καὶ ἀποτόμου χαρακτῆρος ἄνθρωπος, ἀλλὰ κακοῦργος δὲν εἶναι, διότι οὐδέποτε κατηγορήθη ἐπὶ κακουργήματι ἢ ἐπὶ ἀτιμωτικῇ πράξει, οὐδὲ διὰ πλημμέλημα ἄξιον λόγου κατεδικάσθη παρὰ μόνον δι’ ἁπλᾶς ζωηρότητας. Λοιπὸν ὁ Κοκκίνης εἶναι ἐλεγκτὴς τῶν κακῶν πράξεων τῶν ἀντιθέτων μου, ἀλλὰ δὲν εἶναι κακοῦργος, διότι αὐτὸς, κύριε Καρυστινάκη, δὲν ἐπλούτισε διὰ τῆς κιβδηλείας καὶ τοῦ ψευδοῦς ὅρκου, διὰ τῆς ἁρπαγῆς καὶ τῆς ἀδικίας, ὅπως ἄλλοι, οἵτινες διὰ τῆς ἀγυρτίας φαίνονται μεγάλοι καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ κάμνουν τὸν Ἅγιον Ὀνούφριον καὶ τὸν δικαιότατον πολίτην.

§19Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ἀπὸ τῆς θέσεώς του). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου εἶναι τῆς δημοσίας τάξεως ἰδίως, καὶ ἤλπιζον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς, σεβόμενος τὴν Βουλὴν, τὸν ἑαυτόν του καὶ τὸν ἐπερωτῶντα, ἤθελεν εἰπεῖ ὀλίγας λέξεις, ἀλλὰ βλέπω ὅτι σιωπᾷ.

§20ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Αὔριον, τὸ Σάββατον.

§21Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχει αὔριον, κύριοι· τὸ Σάββατον διὰ σᾶς εἶναι αὔριον· δι’ ἐμὲ εἶναι σήμερον. Πρέπει ὁ Πρωθυπουργὸς ὁ καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἴπῃ διατί ἔστειλε καὶ πάλιν τὸν Ἐνωμοτάρχην αὐτὸν ἐκεῖ· (ἀναβαίνων τὸ βῆμα) διότι σκοπεύω, κύριοι...

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (δεξιόθεν). Οὔ!

§23Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὔξω! καὶ ξερό! γαΐδαρε! (θόρυβος).

§24ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος ἑκατέρωθεν).

§25ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, ὀφείλει νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθῃ καὶ ὁ Βουλευτὴς, ὅστις ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ εἴπῃ αὐτὴν τὴν ἀπρεπῆ φράσιν, ὅτι αὐτὸ τὸ οὔ! εἶναι τοῦ δρόμου (θόρυβος).

§26ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμόν.

§27Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος πρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμὸν πρῶτον εἰς τοὺς φίλους σας, νὰ μάθουν οἱ φίλοι σας τὸ φέρεσθαι κοινοβουλευτικῶς. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ἀνακαλέσω καὶ ἐγώ, δὲν δέχομαι τοῦτο· προκαλέσατε ἀποδοκιμασίαν, καὶ θὰ τὸ θεωρήσω τιμήν μου, διότι ἀπεδοκιμάσθησαν οἱ μεγαλείτεροι ἄνδρες, ἀφοῦ μάλιστα διὰ προσωπικοὺς λόγους ζητεῖται ἡ ἀποδοκιμασία μου.

§28ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμὸν (θόρυβος).

§29ΣΤΑΪΚΟΣ. Κανεὶς ἐκ τῆς πτέρυγος αὐτῆς οὔτε προκαλεῖ, οὔτε δέχεται, ἐννοεῖται, προσβολὰς ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ. Ἐὰν δὲ ἄτοπα συμβαίνουν, εἶναι γνωστὴ ἡ πρὸ δύω ἐτῶν πηγή των, καὶ πρὸς τιμὴν τῆς πτέρυγος αὐτῆς, ἡ θέσις της εἰς τὸ λυπηρὸν αὐτὸ στάδιον ὑπῆρξεν ἀμυντική. Πρό τινων στιγμῶν εἷς Βουλευτὴς, ἐν τῇ δικαίᾳ αὐτοῦ ἀγανακτήσει, ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς πατρίδος του, εἰς ἀπάντησιν δὲ ἠκούσθησαν μυκηθμοί, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν ἁρμόζουν εἰς ὄντα ἀνθρώπινα. Ἀπήντησε λοιπὸν, οὐχὶ βεβαίως ὅπως ἥρμοζεν ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ, ἀλλὰ δίδων τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ μυκηθμοῦ αὐτοῦ. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπιμόνως ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς προκαλεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμὸν, τοῦτο ὀφείλει βεβαίως νὰ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν τὸν ἐκ Μεσσήνης Βουλευτὴν, ἀλλὰ ὀφείλει προηγουμένως νὰ ἀνακαλέσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν πρῶτοι τὴν ἀφορμήν.

§30Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐπιμένετε νὰ ἀνακαλέσω ὅ,τι εἶπον, ἂς ἔλθῃ πρῶτον ἐπὶ τοῦ βήματος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος τοσάκις ἀπὸ τοῦ βήματος δὲν ὕβρισε μόνον βουλευτὰς ἁπλοῦς, ὕβρισεν ἔγκριτα πρόσωπα, ἀρχηγοὺς κομμάτων. Ἐνόσῳ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀνακαλεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος ὅ,τι εἰς διαφόρους συνεδριάσεις ἐξέμεσε, δὲν ἀνακαλῶ ποτὲ, καὶ ὄχι μόνον δὲν ἀνακαλῶ, ἀλλ’ αἰσθάνομαι λύπην μεγάλην, διότι ἡ ἀνατροφή μου καὶ ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν κατέχω, μοὶ ἐπιβάλλει νὰ μὴ εἴπω τι περισσότερον. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμον...

§31ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφαρμόσατε τὸν Κανονισμόν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπιμένει ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ μὴ ἀποσύρῃ τὴν προσβλητικὴν ἔκφρασίν του, ἀναγκάζομαι νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν...

§33ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλετε σεῖς νὰ τὸν ἀνακαλέσετε εἰς τὴν τάξιν· ἀναγνώσατε τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ.

§34ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὴ κοπιάζετε, σᾶς τὸ ἀναγινώσκω ἐγώ: «Πᾶς βουλευτὴς, ταράττων τὴν τάξιν κλπ. (Ἀναγινώσκει). Δὲν ἐννοῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ, ὅτι ἡ φράσις τοῦ κυρίου Κ. Κουμουνδούρου ἦτο κοινοβουλευτικὴ, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος θὰ τὴν ἀνακαλέσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀνακαλέσουν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τοὺς μυκηθμοὺς ἐκείνους. Καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ χρησιμεύῃ πρὸ πάντων ὡς ἐγγύησις τῆς μειοψηφίας, ἐφαρμόζον τὸν Κανονισμὸν, νὰ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν πρῶτον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τὴν αἰτίαν εἰς τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον νὰ ἐκφρασθῇ, ὅπως ἐξεφράσθη, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ ἀνακαλέσῃ καὶ τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον εἰς τὴν τάξιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ δικαία ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκδώσῃ καὶ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἡ Βουλὴ, καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν ἐπερίμενον, ὅτι ἤθελε κάμει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἑτέρα πτέρυξ, ἐπιδοκιμάζουσα τοὺς λόγους τοῦ ἀγορεύοντος, προέβη εἰς ἔκφρασιν οἱανδήποτε, ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξεστόμισεν ὁ κύριος Κ. Κουμουνδοῦρος ἀπὸ τοῦ βήματος· πρέπει δὲ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρ. 27 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ἀπαγορεύεται ὡσαύτως.....» (Ἀναγινώσκει).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακαλέσατε, κύριε Κουμουνδοῦρε.

§37Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ἀνακαλῶ, παρὰ ἐὰν ἀνακαλέσῃ καὶ ὁ κύριος Καλλιγᾶς τὰς ὕβρεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπηύθυνεν πρὸς τὴν ἑτέραν πτέρυγα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§39ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πολὺ καλὰ ἐπράξατε ἀνακαλέσαντες εἰς τὴν τάξιν τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ τί ἐπράξατε περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον νὰ παρεκτραπῇ; (θόρυβος δεξιόθεν).

§40ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ποῖον θὰ ἀνακαλέσῃ;

§41ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀποδοκιμάσῃ πρὸ πάντων τοὺς μυκηθμοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἥρμοζον εἰς ἀνθρώπους.

§42ΤΙΝΕΣ. Τίνας;

§43Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν κ. Λούντζην.

§44ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅτε ὁ Βουλευτὴς Μεσσήνης, ἐξερεθισμένος καὶ μένεα πνέων, ἀνέβη τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσῃ, τότε διὰ νὰ μιμηθῶ τὸν ἦχον, τὸν ὁποῖον ἐξέπεμπεν, ἐθορύβησα, ὁ δὲ κ. Κουμουνδοῦρος, ἔχων σχέσεις ὡς φαίνεται μὲ ζῶα τινά... (θόρυβος ἀριστερά).

§45ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀνακαλεῖτε αὐτὸν, κ. Πρόεδρε;

§46ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὑπῆρξα εἰσηγητὴς τῆς προτάσεως τοῦ ν’ ἀποδοκιμασθῇ καὶ ὁ δοὺς τὴν ἀφορμὴν, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Δὲν ἐγνώριζον, ὅτι προήρχετο ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν Ζακύνθου ὁ μυκηθμὸς ἐκεῖνος. Ἤδη μετὰ τὴν ἀφελῆ ὁμολογίαν του, ἀναγνωρίζω τὸ σφάλμα μου, τοῦ νὰ παραξενευθῶ διὰ τὸν ἄναρθρον ἐκεῖνον φθόγγον, καὶ ἑπομένως ἀνακαλῶ τὴν τοιαύτην πρότασίν μου (ἱλαρότης).

§47Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου εἶναι τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἐπιμένω πιστεύων, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ λάβῃ τὸν λόγον, διὰ νὰ κάμῃ γνωστὰς τὰς σκέψεις του εἰς τὸ Κοινοβούλιον, αἵτινες τὸν ἠνάγκασαν νὰ ἐπαναφέρῃ ἐκ νέου εἰς Μεσσήνην τὸν Δαμιλάτην. Ἂς ἀπαντήσῃ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ μὴ χάσωμεν ἄλλην ὥραν πάλιν ἐπανερχόμενοι τὸ Σάββατον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος.

§48ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ὅταν προχθὲς, κύριοι, ἤκουσα ἀναγινωσκομένην ἐνταῦθα ἀναφορὰν Ναξίων τινῶν, ἐπιδοκιμαζόντων δῆθεν τοὺς ἐπιβαλλομένους φόρους, ἠπόρησα τῇ ἀληθείᾳ πῶς τόσον ταχέως μετετράπη τὸ φρόνημα τῶν συμπολιτῶν μου, οἵτινες πάντοτε, καὶ ἕως προχθὲς ἀκόμη μοὶ ὡμίλουν κατὰ τῶν φόρων καὶ κυρίως, διότι δὲν ἀπολαμβάνουσι τῆς μερίμνης ἐκείνης, ἥτις ἐξασφαλίζει ὑπὲρ ἑαυτῶν τοὺς καρποὺς τῶν ἐργασιῶν των. Εὐτυχῶς ὅμως οἱ συμπολῖταί μου περὶ τοὺς τετρακοσίους, μόλις ἰδόντες εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι τοιαύτη ἀναφορὰ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἔσπευσαν νὰ λύσωσι τὴν ἀπορίαν μου ταύτην, πέμψαντές μοι ἀναφορὰν, δι’ ἧς διαῤῥήδην ἀποκρούουσι τοὺς φόρους, εὐχόμενοι ἵνα μὴ ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν.

§49ΜΑΥΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ, ἡ ὁποία ἀνεγνώσθη, εἶναι τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω ἐγὼ, καὶ τὸ ὁποῖον δέχεται ὅλους τοὺς φόρους.

§50ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Πρῶτον, φόρος καπνοῦ δὲν ἐπιβαρύνει τὴν Ἐπαρχίαν μας· δεύτερον, ἡ ἀναφορὰ αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς Νήσου Πάρου, ἐξ ἧς καὶ κατάγεσθε, καὶ φέρει πολλὰς ὑπογραφὰς καὶ φίλων ὑμετέρων· ἂν δὲ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἤθελεν ἀποσύρει τὸ Νομοσχέδιον περὶ οἴνου, ἤθελον σᾶς προκαλέσει νὰ εἴπητε ἐὰν οἱ ἀμπελοκτήμονες Πάριοι, οἵτινες ὡς κύριον προϊὸν αὐτῶν ἔχουσι τὸν οἶνον, ἤθελον δυνηθῆ ὡς ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης καὶ ὡς ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἡμερομισθίου ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τοῦ Λατομείου τῶν Μαρμάρων, ἤθελον, λέγω, δυνηθῆ νὰ ἐξακολουθήσωσιν εἰς τὸ μέλλον καλλιεργοῦντες τὰς ἀμπέλους των. Ἐν τέλει δὲ σᾶς παρατηρῶ, κύριε Μαῦρε, ὅτι πολὺς κόσμος δέχεται ἴσως εἰς ἑαυτὸν πολλὰς ἀσχημίας, ποτὲ ὅμως οὐδεὶς προκαλεῖ καὶ εὔχεται νὰ τῷ ἐπιβληθῶσι φόροι, ἐκτὸς ἂν δὲν ἦναι φορολογούμενος.

§51ΜΑΡΛΑΣ. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ὅτι ὁ ἐξ Αἰγιαλείας ἀξιότιμος Βουλευτὴς κύριος Μεσσηνέζης εἶχεν εἰσάξει Νομοσχέδιον περὶ ἐμψυχώσεως τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν Ναυτιλίας. Τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ εἶχε φθάσει μέχρι δευτέρας ἀναγνώσεως, τινὲς δὲ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, θεωροῦντες αὐτὸ λίαν κατεπεῖγον, ἀπήτησαν καὶ θορυβωδῶς μάλιστα κἄπως ἵνα ἀναγραφῇ ὡς κατεπεῖγον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τότε ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναβὰς τὸ βῆμα, ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν ὄχι εἰς τὴν Σύνοδον ἐκείνην, ἀναμφιβόλως ὅμως εἰς τὴν ἑπομένην πρόκειται νὰ εἰσάξῃ εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον περὶ ἐμψυχώσεως τῆς ἐμπορικῆς Ναυτιλίας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ ἐὰν πραγματικῶς ἔχῃ σκοπὸν νὰ φέρῃ τοιοῦτον Νομοσχέδιον, καὶ ἐὰν δὲν φέρῃ, τότε νὰ μεριμνήσῃ ἡ Βουλὴ, ὥστε νὰ ἐγγραφῇ πάλιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὑπὸ τοῦ κυρίου Μεσσηνέζη εἰσαχθὲν, καθόσον, εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθε πλέον ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν Ναυτιλία, ἔχει ἀνάγκην συντόνου καὶ ταχίστης μερίμνης. Ἤδη ἐπερωτῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ διατί ὁ Δημήτριος Ν. Μπούρας, κληροῦχος τοῦ 1881 ἐκ τοῦ Δήμου Μυωνίας, ὑπεχρεώθη νὰ ὑπηρετήσῃ ὑπὸ τριετῆ θητείαν, ἐνῷ αὐτὸς ἔχει ὑποχρέωσιν δι’ ἑξάμηνον θητείαν, καθόσον ἔλαχε τοῦ κλήρου 10 ἐν τῷ Δήμῳ του, ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ δώσῃ ἑπτὰ κατ’ ἀναλογίαν. Αὐτὸς ἀνεφέρθη νὰ καταβάλῃ τὰς 100 δραχμὰς καὶ νὰ ἀπαλλαγῇ, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε, μολονότι παρῆλθε τὸ ἑξάμηνον διάστημα, δὲν ἀπηλλάγη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὰς δεούσας πληροφορίας καὶ νὰ φέρῃ τὴν προσήκουσαν θεραπείαν.

§52ΓΡΥΠΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῶν καθυστερουμένων δόσεων φυτειῶν καὶ γαιῶν· ἑτέραν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ Νόμου περὶ Χαρτοσήμου. (Ὅρα Παράρτημα).

§54ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προσκαλέσετε τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι μέχρι τοῦδε οὐδόλως συνῆλθε· ἐὰν δὲ τὰ πρόσωπα, τ’ ἀπαρτίζοντα αὐτήν, ἐν οἷς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι καὶ ἐγώ, δὲν θέλουν νὰ λάβουν μέρος, τότε νὰ δώσουν τὴν παραίτησίν των, ὅπως ἐκλεχθῶσιν ἄλλοι· διότι εἶναι διάφορα ἀντικείμενα ἐκκρεμῆ, μεταξὺ τῶν ὁποίων δύω προτάσεις ἰδικαί μου περὶ συστάσεως Σχολῆς ἀξιωματικῶν καὶ περὶ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ μία ἀναφορά. Ἄλλως, ἐὰν δὲν συνέλθῃ ἡ Ἐπιτροπή, παρακαλῶ αἱ προτάσεις αὐταὶ νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§55Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω καὶ πάλιν νὰ φροντίσετε, ὥστε τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τέλος πάντων νὰ τυπώνωνται ὅσον τὸ δυνατὸν ἐγκαιρότερον. Εἶναι ἐντροπή, ἀφοῦ συνεδριάζομεν δύω μῆνας ἐδῶ, νὰ μὴ ἔχωμεν οὔτε τὸν πρῶτον ἀριθμόν. Εἶναι λίαν ἀναγκαῖον, κύριε Πρόεδρε, τοῦτο, καὶ τὸ ὑπεστηρίξαμεν εἰς πλείστας περιστάσεις μετά τε τοῦ κυρίου Τρικούπη καὶ τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ὅτι τὰ πρακτικά, εἰ δυνατόν, νὰ δημοσιεύωνται τὴν ἐπιοῦσαν τῶν συνεδριάσεων, διὰ νὰ κρίνῃ, ἐλέγομεν τότε, ἡ κοινωνία περὶ τῶν πράξεων τῶν Ἀντιπροσώπων αὐτῆς.

§56ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ λέγομεν καὶ σήμερον.

§57ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ λέγετε καὶ σήμερον, ἀλλὰ σήμερον εἶσθε Ὑπουργοὶ, καὶ σήμερον τὸ Προεδρεῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν διάθεσίν σας καὶ τὸ Τυπογραφεῖον ἐπίσης, καὶ δὲν ἔχομεν οὔτε ἕνα ἀριθμὸν ἀκόμη. Ἔχομεν ἀνάγκην, κ. Πρόεδρε, νὰ στρέψωμεν εἰς τὰ ὀπίσω κατὰ τὸ ὀλίγον διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον συνεδριάζομεν, διὰ νὰ ἴδωμεν τί ἐλέγομεν προχθές, τί λέγομεν σήμερον καὶ τί θὰ εἴπωμεν αὔριον. Δὲν δικαιολογεῖται τὸ Προεδρεῖον, διότι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πρόσθετον Προϋπολογισμὸν καὶ ἔδοσε προσθέτους βοηθοὺς εἰς τὸ Τυπογραφεῖον, ὅπως τυπώνωνται τὰ στενογραφημένα πρακτικά. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ Προεδρεῖον νὰ φροντίσῃ, διότι εἶναι τὸ πρώτιστον τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, νὰ τυπωθῶσι τάχιστα τὰ πρακτικὰ, διὰ νὰ ἴδῃ τῷ ὄντι καὶ ἡ κοινωνία καὶ ἡμεῖς τί εἴπομεν χθές, τί λέγομεν σήμερον καὶ τί θὰ εἴπωμεν αὔριον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, καὶ ἐγὼ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην τοῦ ἐγκαίρου τῆς δημοσιεύσεως τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν, καὶ ἐπέμεινα παρὰ τῷ Διευθυντῇ, ὅστις μοὶ ὑπεσχέθη, ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν τάχιστα θὰ ᾖναι ἐνήμερος ἡ δημοσίευσις. Μήπως ἔχομεν ἴδιον Τυπογραφεῖον;

§59ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἴδιον λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δημοσιεύωνται ἐγκαίρως τὰ πρακτικὰ, ὥστε νὰ γνωρίζωσι πάντες τί συμβαίνει ἐνταῦθα.

§60ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποβάλλω Σχέδιον Νόμου, περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργ. τῆς Παιδείας. (Ὅρα Παράρτημα).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Φλογαΐτης ἔχει τὸν λόγον.

§62ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Εἶπον χθὲς, ὅτι τὸ συζητούμενον Νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, θεωρῶ ἀπρόσφορον πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκει, διά τε τὴν ἔλλειψιν ἐγγυήσεων τῆς εἰσπράξεως τοῦ ποσοῦ, ὅπερ προσδιορίζεται, ὡς εἰσπραχθησόμενον, καὶ ἐκτὸς τούτου καὶ δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω σήμερον. Ἀλλ’ εἶπον προσέτι, ὅτι πρὸς βελτίωσιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἔτι μᾶλλον πρὸς διάδοσιν αὐτῆς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι πρὸ πάντων καὶ κυρίως ἄλλα τινὰ νομοθετικὰ μέτρα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πλεῖστα ὅσα σχολεῖα στεροῦνται νῦν τῶν ἀναγκαίων σκευῶν καὶ πινάκων· εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πολλὰ δημοτικὰ Σχολεῖα εἶναι ἁπλαῖ καλύβαι, ἔχουσαι στέγην διαχαίνουσαν καὶ θυρώματα ἄφρακτα· ἀλλ’ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐπίδοσις καὶ ἡ κατὰ τὰ ἐνόντα ἡμῖν μέσα βελτίωσις καὶ ἀνάπτυξις τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἡ θεραπεία τῶν ἀναγκῶν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, ἡ ἐπισκευὴ καὶ ἐπιδιόρθωσις τῶν κτιρίων τῶν Δημοτικῶν παιδευτηρίων, ἐὰν μὴ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ διάταξις τοῦ Νόμου τοῦ 1834 περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, συμπληρουμένη καὶ τροποποιουμένη οὕτως, ὥστε νὰ γίνωνται ἀποτελεσματικώτεραι καὶ τακτικαὶ αἱ ἐπιθεωρήσεις, ἐπιφέρουσαι τὸ ἐπιζητούμενον ἀποτέλεσμα τῆς βελτιώσεως τῶν Σχολείων ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν. Ἂν δὲν δοθῇ ζωὴ εἰς τὰς ἐπιθεωρήσεις, οὐδὲν πρέπει νὰ προσδοκᾷ τις περὶ ἀναπληρώσεως τῶν ἐλλείψεων τῆς Δημοτικῆς διδασκαλίας καὶ περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκπληρώσεως τῶν δημοδιδασκαλικῶν καθηκόντων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, νομίζω, ὅτι ψηφίζοντες οἱονδήποτε Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου δίδομεν ἀφθονώτερα τὰ χρήματα πρὸς ἐπέκτασιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, πρέπει συγχρόνως νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τοῦ ὅτι θὰ συσταθῶσι Δημοτικὰ Σχολεῖα, ἀνάλογα πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν χωρίων εἰς πάντας τοὺς Δήμους, οὐχὶ δὲ προνομιακῶς πολλὰ εἴς τινας καὶ ὀλιγώτερα εἰς ἄλλους. Τὸ μέγα εὐεργέτημα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τῆς πρώτης ταύτης τοῦ πολιτισμοῦ δόσεως, εἶναι τὸ ν’ ἀπονέμωνται ἐξ ἴσου καὶ δικαίως εἰς τοὺς Δήμους τὰ εὐεργετήματα τῆς μορφώσεως τῶν πολιτῶν. Πρέπει τῳόντι νὰ διαδοθῇ ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις μέχρι τῆς ἐσχάτης, εἰ δυνατὸν, χωρικῆς καλύβης, εἴτε αὕτη ἐστήθη παρὰ τὰς ἀκρωρείας, εἴτε αὕτη σκιάζεται ὑπὸ βαθύτατα δάση, ἀλλὰ πρέπει πρὸς τοῦτο νὰ νομοθετηθῇ, ὅτι μέχρις οὗ δυνηθῇ ἡ Πολιτεία νὰ προσπορίσῃ εἰς πάντας τοὺς πολίτας τὰς εἰς πάντα ἄνθρωπον ἀναγκαιοτάτας γνώσεις τῆς στοιχειώδους προπαιδείας, ὅπερ βεβαίως λίαν δύσκολον, καὶ μόνον μετὰ παρέλευσιν χρόνου μακροῦ δύναται νὰ κατορθωθῇ, εἰς τὰ χωρία, τὰ ἔχοντα ὡρισμένον ὑπὸ τοῦ Νόμου ἀριθμὸν οἰκογενειῶν συνιστᾶται ἀφεύκτως Δημοτικὸν Σχολεῖον. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, θέλει συμβῇ τὸ ἄτοπον, νὰ συσταθῶσι πολλὰ σχολεῖα εἰς χωρία, ἔχοντα ἐλάχιστον ἀριθμὸν οἰκογενειῶν, ἔχοντα 10 ἢ 15 οἰκογενείας, εἰς χωρία δὲ, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν ἐπέκεινα τῶν 150 ἢ τῶν 200 οἰκογενειῶν, νὰ μὴ συσταθῶσι τοιαῦτα. Ὅταν δὲ κατορθωθῇ τὸ νὰ συσταθῶσι Δημοτικὰ Σχολεῖα ἐξ ἴσου εἰς πάντας τοὺς Δήμους πολὺ πλείονα τῶν ὑπαρχόντων, καὶ τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη, τότε πρέπει νὰ φροντίσωμεν νομοθετικῶς νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ διάταξις τοῦ Νόμου, ἀλλὰ βεβαίως οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι ἐν τῷ μέλλοντι ἀληθῶς ὑποχρεωτικὴ, νὰ φροντίσωμεν, λέγω, νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ διάταξις περὶ ὑποχρεωτικῆς ἀποστολῆς προσέτι τῶν υἱῶν τῶν Ἑλλήνων εἰς τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα, ἐν τοῖς χωρίοις ἐκείνοις, ἐν οἷς ὑπάρχει Δημοτικὸν Σχολεῖον· διότι σήμερον ἐνῷ τῳόντι φλέγει ζῆλος φιλομαθείας τὰς Ἑλληνικὰς οἰκογενείας, ὑπάρχουσι καὶ οἰκογένειαι, αἵτινες δὲν αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκην τῆς Ἐκπαιδεύσεως, αἵτινες δὲν αἰσθάνονται, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις εἰς τὴν ῥύθμισιν καὶ ἐξημέρωσιν τῶν ἠθῶν τῆς κοινωνίας, εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ τοῦ πολίτου, εἰς τελειοποίησιν τῆς τέχνης τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλεται, καὶ τὴν ἐπίδοσιν τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς. Αἱ ποιναὶ, αἱ ἐπιβαλλόμεναι ὑπὸ τοῦ εἰς ἀχρηστίαν τεθέντος Νόμου τοῦ 1834 ὡς πρὸς τοῦτο, δέον τότε νὰ καταστῶσι πρᾶγμα, διὰ τῆς ψηφίσεως διατάξεων, παρεχουσῶν τὰ δέοντα ἐχέγγυα. Πλὴν τούτου ὅμως εἶπον χθὲς καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ὅτι ἀναγκαῖον θεωρῶ ἀπαραιτήτως νὰ φροντίσωμεν νομοθετικῶς νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ, τῆς μεταθέσεως καὶ τῆς ἀπολύσεως τῶν δημοδιδασκάλων. Πολλοὶ φρονοῦσιν, ὅτι ἡ Δημοτικὴ διδασκαλία δὲν θέλει προοδεύσει, ἐὰν ἀναθέσωμεν εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς ἀπολύσεως τῶν δημοδιδασκάλων, ὅπως καὶ ἂν ἦναι κατηρτισμένα ταῦτα. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ ζήτημα τοῦτο, καί τοι πεποιθὼς ὅτι, ἐὰν ἐν ἄλλοις δύνανται νὰ ἀποτύχωσι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν δημοδιδασκάλων δὲν θέλουσιν ἀποτύχει. Ἀλλὰ καὶ δὲν ἐνδιαφέρομαι περὶ τῆς λεπτομερείας ταύτης. Τὸ ζήτημα δι’ ἐμὲ εἶναι ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ· καὶ ἰδοὺ διατί. Ἐν πρώτοις νομίζω, ὅτι εἶναι ὅλως ἄτοπον νὰ ἐπέρχηται αὐθαιρέτως ἀπόλυσις ἢ μετάθεσις δημοδιδασκάλου Δήμου τινος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Δήμου, ἐνῷ καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ ὑποβαλλόμενον Νομοσχέδιον τὰ πλεῖστα συνεισφέρουσι τὰ Δημοτικὰ ταμεῖα, αὐτοὶ οἱ Δῆμοι. Πῶς θέλετε, ἐνῷ ἔχομεν πολίτευμα ἐλευθεριώτατον ἄλλως, ἐνῷ ἔχομεν ἐν πολλοῖς ἐλευθερίαν πλήρη, ἐνῷ ἔχομεν ἐλευθερίαν τελείαν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν, νὰ συνεισφέρωσιν οἱ Δῆμοι καὶ ν’ ἀγνοῶσιν ἐντελῶς καὶ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια καὶ οἱ Δημόται πάντες, οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι τὴν τύχην τῶν δημοδιδασκάλων τῶν διδασκόντων τοὺς υἱούς των; Νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ διορίζωσι τοὺς δημοδιδασκάλους, διότι δὲν εἶναι κατὰ τὴν πεποίθησίν σας ἐντελῶς πρόσφορα ταῦτα εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀναπτύξεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως; Ἔστω, δύνασθε ν’ ἀναθέσητε εἰς ἄλλο σωματεῖον ἀνεξάρτητον τὸν διορισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλὰ τὴν ἀπόλυσιν τοὐλάχιστον καὶ τὴν μετάθεσιν πρέπει νὰ ὑποβάλητε εἰς τὴν προηγουμένην γνωμοδότησιν, εἴτε τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, εἴτε τῶν ἐπιθεωρητικῶν Δημοτικῶν καὶ Ἐπαρχιακῶν Ἐπιτροπῶν.

§63ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ παραιτηθῆτε ἀπὸ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, διότι βεβαίως οἱ γονεῖς θέλουν φροντίζει περισσότερον.

§64ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Αὐτὸ ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ· ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἀσπάζεται ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς τὸ ν’ ἀνατεθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, πρέπει τοὐλάχιστον ν’ ἀνατεθῇ εἰς αὐτὰ δικαίωμα γνωμοδοτήσεως· καὶ ἐὰν θέλωσι ν’ ἀποκρούσωσιν ἐντελῶς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, τοὐλάχιστον τὴν ἀπόλυσιν καὶ μετάθεσιν δέον ν’ ἀναθέσωμεν εἰς ἄλλα Συμβούλια, συγκείμενα ἐξ ἀνθρώπων τοῦ Δήμου, τὰς ἐπιθεωρητικὰς Δημοτικὰς καὶ Ἐπαρχικὰς Ἐπιτροπάς. Ἐγὼ πολλάκις ἐδήλωσα τὴν γνώμην μου, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ καρποφορήσῃ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πολιτείας τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὅπερ ἄλλως εἶναι ἄριστον, ἐὰν τὰ συμφέροντα τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ τῶν Δήμων ἀφήσωμεν εἰς τὰς χεῖρας τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἐν ταῖς Κοινοβουλευτικαῖς πολιτείαις, ὁσάκις τὰ συμφέροντα εἶναι συγκεντρωμένα εἰς τὰς χεῖρας τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, παράγονται ἀκαθέκτως ἰδιοτελεῖς συνεταιρισμοὶ μεταξὺ ἐκλογέων καὶ Βουλευτῶν, μεταξὺ Βουλευτῶν καὶ Ὑπουργῶν, καὶ ὅλα τὰ πρὸς τὸ κέντρον συνδεόμενα συμφέροντα διατίθενται κατὰ τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν, διανεμόμενα τρόπον τινὰ ὡς λάφυρα πρὸς ἄγραν ψήφων ἐντὸς τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν, καὶ πρὸς ἄγραν ψήφων ἐν τοῖς Συλλόγοις τῶν ἐκλογέων κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν, καὶ κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν.

§65ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὥστε συμφωνεῖτε μὲ τὸ Νομοσχέδιόν μου.

§66ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἀποδέχομαι τὴν πρότασιν ὑμῶν κατ’ ἀρχὴν καὶ προθύμως θέλω συνηγορήσει ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀνάγκη τὰ περισφίγγοντα τὴν Πολιτείαν δεσμὰ τῆς συγκεντρώσεως νὰ κατασυντριφθῶσι.

§67ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρέπει ὅμως νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§68ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Καὶ οὐχὶ αἱ Κυβερνήσεις μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ ἀντιπολιτεύσεις, αἵτινες πρόκειται νὰ διαδεχθῶσι συνταγματικῶς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὐταὶ προβαίνουσιν ἐν μέρει εἰς τὴν διὰ συναλλαγῆς ἄγραν τῶν ψήφων· διότι καὶ αὐταὶ, ὡς μέλλουσαι Κυβερνήσεις, ἔχουσι δύναμίν τινα ν’ ἀγρεύσωσι ψήφους ἐν τῇ Βουλῇ παρὰ τῶν Βουλευτῶν, ψήφους κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐν τοῖς ἐκλ. Συλλόγοις. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ συγκεντρωτικόν, ἡ ῥυπαρωτάτη συναλλαγὴ βάσις τῆς πολιτικῆς ἐνεργείας καὶ κινήσεως τῶν κομμάτων! Ἀλλ’ ἐὰν ἐν γένει συμβαίνῃ τοῦτο, προκειμένου περὶ τοῦ διορισμοῦ Δημοδιδασκάλων, θεωρῶ εἰδικῶς ἀτοπώτερον νὰ ἐξαρτᾶται ὁ διορισμὸς, ἡ ἀπόλυσις ἢ μετάθεσις ἀπὸ τῶν Ὑπουργῶν κατ’ ἰδίαν ἀρέσκειαν, διότι ἡ Ἐκπαίδευσις ἡ δημοτικὴ εἶναι ἰδιοκτησία, τρόπον τινὰ, τῶν Δήμων καὶ ἐκτὸς τούτου ἡ βαλβὶς τοῦ πολιτισμοῦ, τὸ θεμέλιον τῆς ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς οἰκοδομῆς τοῦ λαοῦ, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διακλονῶσιν αὐτὸ τὰ δελεάσματα τῆς Ἐξουσίας εἰς ἄγραν βουλευτικῶν ψήφων. Τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, περιλαμβάνει τὴν διάταξιν, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ Ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνατίθεται εἰς κεντρικὸν Συμβούλιον. Ἀλλὰ διατί τὸ κεντρικὸν Συμβούλιον καλεῖται μόνον νὰ διοικῇ τὸ Ταμεῖον; Διατί δὲν προσλαμβάνεται καὶ διὰ νὰ ὁρίσῃ τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συστηθῶσι δημοτικὰ σχολεῖα, ἐπὶ τῷ ὅρῳ πάντοτε, ἐννοεῖται, τοῦ νομοθετικοῦ ὁρισμοῦ τῶν χωρίων, εἰς ἃ πρέπει κατὰ προτίμησιν νὰ συνιστῶνται σχολεῖα ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν; Διατί δὲν προσλαμβάνεται καὶ εἰς διορισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων;

§69ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ ἔλθῃ ἰδιαίτερον Νομοσχέδιον.

§70ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Εὔχομαι ἀπὸ τοῦδε νὰ συμβῇ τοῦτο.

§71ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ εἰς τὸ Συμβούλιον αὐτὸ ἀνατίθενται τὰ περὶ παύσεως.

§72ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὁριστικῶς;

§73ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἀφαιρέσητε.

§74ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὑπὸ τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, ἐν συγκεντρωτικῷ συστήματι, ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἔχει εὐθύνην πραγματικήν. Ἡ κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη συνίσταται εἰς τὴν κομματικὴν ὑπόδειξιν τῶν διαδόχων Ὑπουργῶν καὶ οὐδὲν πλέον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἰς τὸ κεντρικὸν Συμβούλιον πρέπει ν’ ἀνατεθῇ νὰ ὁρίζῃ τίνα θὰ ἦναι τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συστηθῶσιν, ἐπὶ τῇ βάσει πάντοτε Νόμου, ὁρίζοντος τὸν πληθυσμὸν, ὅστις δέον νὰ ὑπάρχῃ εἰς σύστασιν σχολείου, δηλονότι πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς αὐτὸ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Νόμου. Εἰς τὸ κεντρικὸν Συμβούλιον πρέπει ν’ ἀνατεθῇ ὡσαύτως ὁ διορισμὸς καὶ ἡ μετάθεσις καὶ ἡ ἀπόλυσις τῶν δημοδιδασκάλων, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τῆς προηγουμένης γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιθεωρητικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐὰν μὴ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἡ ἀπόλυσις καὶ ἡ μετάθεσις. Ἀλλὰ φέρω καὶ ἄλλην παρατήρησιν. Τὸ κεντρικὸν Συμβούλιον, ὅπως ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν εἶναι Συμβούλιον ὅλως ἀνεξαρτήτως καταρτιζόμενον. Κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τῶν τροπολογιῶν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως «ἡ διοίκησις τοῦ Ταμείου ἀνατίθεται εἰς κεντρικὸν Συμβούλιον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπαρτιζόμενον 1) ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, 2) ἐκ δύω τῶν Καθηγητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, διορίζονται δὲ οὗτοι κατὰ πενταετίαν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος κατ’ ἐκλογὴν μεταξὺ πέντε προτεινομένων ὑπὸ τῆς Ἀκαδημαϊκῆς Συγκλήτου, 3) δύω διδακτόρων τῆς Φιλοσοφίας ἐκ τῶν περὶ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀσχοληθέντων ἢ δι’ ἔργων παιδαγωγικῶν γνωστῶν γενομένων, κατεχόντων δὲ ἤδη ἄλλην δημοσίαν θέσιν. Διορίζονται δὲ κατὰ πενταετίαν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος». Τίς ἡ χρεία, δι’ ἣν οἱ Καθηγηταὶ τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς, οἵτινες κατὰ τὸ νομοσχέδιον μέλλουσι ν’ ἀποτελέσωσι μέρος τοῦ Συμβουλίου τοῦ κεντρικοῦ, ὀφείλουσι ν’ ἀποῤῥέωσιν ὁπωσδήποτε ἀπὸ κυβερνητικοῦ διορισμοῦ; Τίς ἡ ἀνάγκη νὰ γίνεται ἐκλογὴ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ μεταξὺ τῶν προτεινομένων καὶ νὰ μὴ διορίζωνται κατὰ πενταετίαν ὑπὸ τῆς Ἀκαδημαϊκῆς Συγκλήτου; Διατί πάντοτε καὶ πανταχοῦ ὁ δάκτυλος τοῦ Ὑπουργοῦ; Τίς ἡ χρεία οἱ δύω διδάκτορες τῆς φιλοσοφίας, οἱ περὶ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀσχοληθέντες ἢ δι’ ἔργων παιδαγωγικῶν γνωστοὶ γενόμενοι νὰ διορίζωνται κατὰ πενταετίαν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἐξαρτωμένου δηλαδὴ ὅλως τοῦ διορισμοῦ ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας; Καὶ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀνατεθῇ ὁ διορισμὸς αὐτῶν εἴς τι σῶμα ἀνεξάρτητον πεπαιδευμένων ἀνδρῶν, οἷον τὴν φιλοσοφικὴν σχολὴν τοῦ Πανεπιστημίου; Σημειωτέον δὲ ὅτι ἐνταῦθα λέγεται «δύω διδάκτορες τῆς φιλοσοφίας ἐκ τῶν ἀσχοληθέντων... κατεχόντων δὲ ἤδη ἄλλην δημοσίαν θέσιν...» Ἀλλὰ τοῦτο τάχα εἶναι ἐγγύησις τοῦ διορισμοῦ δοκίμων διδακτόρων; Ἡ δημοσία θέσις δύναται νὰ δοθῇ ταυτοχρόνως ἢ ὀλίγας ἡμέρας πρότερον παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ αὐτὴ νὰ ᾖναι ἐλαχίστη θέσις, θέσις γραφέως αʹ τάξεως, ἢ ὑπουργικοῦ Γραμματέως βʹ τάξεως. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο περὶ τῆς συστάσεως κεντρικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν μάλιστα πρόκειται ν’ ἀναθέσωμεν εἰς αὐτὸ καὶ ἄλλα σπουδαιότερα ἔργα παρὰ τὸ τῆς ἁπλῆς διοικήσεως τοῦ γλίσχρου Ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ἐγὼ προέτεινα... Οὐδεὶς ἀντιλέγει, ὅτι τῷ ὄντι πρέπει νὰ δοθῇ πᾶσα συνδρομὴ καὶ προστασία εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἐν τοῖς ὁποίοις τίθενται αἱ πρῶται βάσεις τῆς ἀγωγῆς καὶ παιδείας τῶν μελλόντων πολιτῶν τῆς Ἑλλάδος· ἀλλ’ ἀκριβῶς πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ λάβωμεν ὡς ὁδηγὸν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος. Ἐπὶ μακρὰ ἔτη κινεῖται τὸ ζήτημα τῆς ἀναπτύξεως τῆς βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὸ μὲν, διότι δὲν ἔχομεν τοὺς συνᾴδοντας πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καταλληλοτάτους νόμους, τὸ δὲ, διότι ἔχομεν Νόμους, μὴ ἐφαρμοσθέντας, ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εὑρίσκεται ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ μορφώσωμεν καλοὺς καὶ φιλοπόνους δημοδιδασκάλους, οὐχὶ μόνον διὰ τῆς συστάσεως καὶ τελειοποιήσεως τῶν δημοτικῶν διδασκαλείων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐξασφαλίσεως πρὸ πάντων αὐτῶν ἀπὸ τῶν πολιτικῶν ἐπιδρομῶν, καὶ τῆς ἐνεργείας, τῆς τακτικῆς καὶ ἐνδελεχοῦς ἐπιθεωρήσεως. Ἀνάγκη νὰ φροντίσωμεν ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις νὰ ᾖ ἀναλόγως διανεμημένη, κατὰ τὸν πληθυσμὸν, δηλονότι, τῶν χωρίων. Ἀνάγκη νὰ πολλαπλασιασθῶσιν ὅσον ἔνεστι τὰ Σχολεῖα, ἔστω καὶ τῆς παλαιᾶς μεθόδου καὶ μὴ τέλεια καὶ πλήρη, διότι τὴν σύστασιν πλήρων καὶ ἡμιπλήρων σχολείων θεωρῶ ἀκατόρθωτον, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον. Ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἀποκεντρωτικῶν ἀρχῶν συγκρότησιν τοῦ κεντρικοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν πρόκηται νὰ συστήσωμεν μόνον Ταμεῖον εἰδικὸν, μὴ ἔχον ἄλλους πόρους ἢ τοὺς ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, καὶ νὰ δημιουργήσωμεν κεντρικὸν Συμβούλιον, διευθύνον τὸ Ταμεῖον τοῦτο, μάταιος ὁ ἀγών.

§75ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ περιορισθῶ, κύριοι βουλευταὶ, στενῶς εἰς τὸ συζητούμενον Νομοσχέδιον. Τὸ ἀντικείμενον, εἰς ὃ τοῦτο ἀφορᾷ, εἶναι τόσον σπουδαῖον, ὥστε δύναταί τις σπουδαίως καὶ ἐμβριθῶς νὰ συζητήσῃ, χωρὶς νὰ ἐξέλθῃ τοῦ προκειμένου. Θὰ ὁμιλήσω δ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀπηλλαγμένος πάσης πολιτικῆς ἐννοίας. Φρονῶ καὶ ἐγώ, ὅπως καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶπον, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο πρέπει νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τὴν καθαρῶς νομοθετικὴν αὐτοῦ ἔποψιν.

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τὴν κοινωφελῆ.

§77ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διακόπτει με λέγων «καὶ τὴν κοινωφελῆ»· εἶπον δ’ ἐγὼ τὴν νομοθετικὴν, διότι διὰ τῆς τοιαύτης συζητήσεως θὰ πεισθῶμεν ἐὰν ᾖναι κοινωφελὲς τὸ Νομοσχέδιον ἢ οὔ. Ἐγὼ δὲ πιστεύω, καὶ λέγω τοῦτο ἀπὸ τοῦδε, ἐπειδὴ μὲ διέκοψεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὅτι δὲν εἶναι κοινωφελὲς, ὅτι θὰ βλάψῃ μάλιστα κυρίως τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν. Λυποῦμαι, ὅτι εἰς τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν βλέπω ὑπογεγραμμένους τοὺς ἁρμοδιωτάτους τῶν Ὑπουργῶν, τοὺς ἁρμοδιωτέρους ἴσως καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν βλέπω ὑπογεγραμμένον τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, δὲν βλέπω ὑπογεγραμμένον τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν. Πρόκειται περὶ τῆς αὐτοτελείας ἢ τῆς μὴ αὐτοτελείας τῶν Δήμων· πρόκειται περὶ τῆς δημοτικῆς περιουσίας, περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν Δήμων, τῶν καθηκόντων αὐτῶν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μένει ξένος εἰς ταῦτα! Πρόκειται περὶ ἐπιβολῆς καθηκόντων καὶ ἀναγραφῆς βαρυτάτων εὐθυνῶν τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδαμοῦ φαίνεται! Λυποῦμαι δὲ ἐπὶ τούτω, διότι ἔχω καὶ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν οἱ κύριοι Τρικούπης καὶ Καλλιγᾶς ἐλάμβανον μέρος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Νομοσχεδίου, ὡς ὤφειλον, δὲν ἤθελε παρασταθῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔργον τάσον ἀτελὲς, ἵνα μή τι πλέον εἴπω. Ὁ κ. Λομβάρδος, καὶ δὲν τὸν ἀδικῶ, δὲν δύνατα ν’ ἀξιώσῃ, ὅτι εἶναι ἐντριβὴς περὶ τὰ νομικὰ καὶ ἁρμόδιος περὶ τὴν σύνταξιν τῶν Νόμων. Εἶπε μάλιστα χθὲς ἡμῖν αὐτὸς οὗτος, ἢ μᾶλλον ὑπέμνησεν ἡμῖν, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν παλαιῶν ἰατρῶν, καὶ τὸ ἀπέδειξε μάλιστα αὐτοστιγμεί. Δὲν εἶπε πρὸς ἡμᾶς χθὲς ὡς παλαιὸς ὄντως ἰατρὸς ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι ὁ μεγαλείτερος κίνδυνος, ὁ ἐκ τῆς εὐλογίας, εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα κατὰ τῆς εὐλογίας ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν; Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων νομομαθῶν τῆς πατρίδος ἡμῶν, δὲν διστάζω μάλιστα νὰ εἴπω ὁ ἄριστος. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ἐντριβέστατος εἰς τὰ τῆς νομοθεσίας, καὶ δὲν ἤθελον αὐτοὶ, ἐὰν ἐμελέτων τὸ Νομοσχέδιον, ἐὰν αὐτοὶ τὸ συνέταττον καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα καὶ καθῆκον, δὲν ἤθελον θέσει τὴν ὑπογραφήν των εἰς αὐτὸ, ἀλλ’ ἤθελον παρουσιάσει εἰς τὴν Βουλὴν ἔργον εὐπρεπὲς, ἐπιστημονικὸν, σπουδαῖον καὶ ἀνάλογον πρὸς τὴν σημαντικότητα τοῦ θέματος. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε ἀληθὲς, ὅτι πρόκειται τῷ ὄντι περὶ συστάσεως Ταμείου Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι πρόκειται περὶ μέτρου, ἀφορῶντος εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς θεραπείας τῆς μεγάλης ταύτης τῆς Πολιτείας ἀνάγκης; Βεβαίως τοῦτο πιστεύετε, καὶ ἐννοῶ καλῶς, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι ἱκανὴ νὰ παρασύρῃ, καὶ νὰ ἐμπνεύσῃ μάλιστα ἐνθουσιασμόν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἀπεναντίας, τὸ προτεινόμενον μέτρον, ἐὰν κατὰ δυστυχίαν ἐπιψηφισθῇ, θὰ στειρεύσῃ τὴν πηγὴν, ἐξ ἧς ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις δύναται νὰ ἀντλήσῃ τὰ μέσα τῆς προόδου αὑτῆς. Καὶ ἐπειδὴ, ὡς ἀρχόμενος εἶπον, ὁμιλῶ ἄνευ πολιτικῆς προκαταλήψεως, ἐπειδὴ ὁμιλῶ ὡς Βουλευτὴς καὶ οὐχὶ ὡς μέλος πολιτικῆς πτέρυγος, ἀπευθύνομαι μετὰ πεποιθήσεως πρὸς τὴν Βουλὴν σύμπασαν, καὶ πρὸς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, καὶ πρὸς τοὺς συμπολιτευομένους, ὡς Ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ὡς συνάδελφος αὐτῶν, καλούμενος νὰ ψηφίσω ἐπὶ ἀντικειμένου ἀφορῶντος εἰς ὅ,τι δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν τιμαλφέστερον. Ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῇ τις, ὅτι ἄνευ Ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πολίτας· ἀρκεῖ ν’ ἀναλογισθῇ, ὁποίαν ἔχομεν οἱ Ἕλληνες στοργὴν πρὸς τὰς πολιτικὰς ἡμῶν ἐλευθερίας, καὶ ὅτι ἄνευ πολιτῶν πολιτικὰς ἐλευθερίας δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ἵνα ἀναμετρήσῃ τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) τοὺς κκ. συναδέλφους καὶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ προσέξωσι, νὰ κρίνωσι δὲ ἐπὶ τῆς παρατηρήσεώς μου εὐμενῶς, ἀπαλλαττόμενοι καὶ αὐτοὶ πάσης πολιτικῆς προκαταλήψεως. Εἶπον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Διατί τὸ εἶπον; Τὸ εἶπον, διότι τὸ Νομοσχέδιον οὐδὲν ἄλλο ἀναγράφει σπουδαῖον, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ποσοῦ, εἰμὴ ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε καταβαλλόμενα ὑπὸ τῶν Δήμων ἔξοδα ὑπὲρ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, αὐτὰ θέλουσιν ἀνήκει ἐφεξῆς εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐπιβάλλει δὲ καὶ πρόσθετον φόρον τοῦ τετάρτου τοῦ 1% πέραν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπολογίζει τὸν πρόσθετον μὲν τοῦτον φόρον εἰς δραχμὰς 686,793, τὰ δὲ μέχρι τοῦδε καταβαλλόμενα, εἰς δραχμὰς 1,652,125. Αὐτὰ εἶναι τὰ μόνα σπουδαῖα καὶ ἀσφαλῆ ποσὰ, περὶ ὧν τὸ Νομοσχέδιον πραγματεύεται. Ἡ συνδρομὴ τοῦ Δημοσίου, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς σᾶς ἐξήγησε καὶ ὡς πάντες θὰ ἐννοήσητε, ἅμα ἀνοίξητε τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἀναγνώσητε μετὰ προσοχῆς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου, ἡ λεγομένη αὕτη συνδρομὴ τοῦ Δημοσίου ἐξαντλεῖται μὲν ἤδη κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς θεραπείαν ἀναγκῶν, ὧν τὴν δαπάνην ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ καταβάλῃ, δύναται δὲ καὶ ν’ ἀποῤῥοφηθῇ ἅπασα, ἢ προστιθεμένων νέων διδασκαλείων καὶ προτύπων, ἢ πληρουμένων ἄλλων γενικῶν καὶ τὴν Πολιτείαν ἐπιβαρυνουσῶν ἀναγκῶν. Ὅσον δὲ περὶ τῆς συνεισφορᾶς τῶν Μονῶν (80,000 κατ’ ἔτος) καὶ τῆς ἐκ τῶν τόκων τῶν κληροδοτημάτων προσόδου (δραχ. 20,000), ἀνάξιον, νομίζω, νὰ ποιήσῃ τις λόγον. Ἀλλὰ, καὶ εἰς τοῦτο ἐπιμένω πλειότερον, κίνδυνος εἶναι μᾶλλον βεβαιότατος, ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ Νομοσχεδίου εἰσαγόμενον παράδοξον σύστημα θέλει στειρεύσει τὴν πηγὴν, ἀφ’ ἧς προσδοκῶμεν τὴν πρόσοδον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι. Τοῦτο εἶπον εὐθὺς ἐν ἀρχῇ, τοῦτο ἐπαναλαμβάνω καὶ νῦν, σᾶς παρακαλῶ δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ προσέξητε, ὅπως πεισθῆτε καὶ ὑμεῖς, περὶ οὗ δὲν ἀμφιβάλλω, καὶ ἀποσοβήσητε τὸν ἀπειλούμενον κίνδυνον. Ἀναγράφει τὸ Νομοσχέδιον, ὡς ὑποχρέωσιν τῶν Δήμων, τὴν καταβολὴν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε κατέβαλλον ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Οἱ Δῆμοι δὲ κατέβαλλον ἤδη, κατὰ τοὺς ὑποβληθέντας ὑπολογισμοὺς, δραχ. 1,652,125. Ἀλλὰ μήπως οἱ Δῆμοι ἔμειναν ποτὲ στάσιμοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως; οὐδαμῶς. Οἱ Δῆμοι μάλιστα ἔφθασαν μέχρις ἀφροσύνης οἰκονομικῆς, προκειμένου περὶ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπερ περιποιεῖ τιμὴν εἰς τοὺς διοικοῦντας αὐτούς. Καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν διστάζει νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι βελτιώνει τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, καθηλῶν τὰ ἔξοδα τῶν Δήμων εἰς τὸ ποσὸν τῆς σήμερον, ἀναστέλλων δηλαδὴ καὶ ἀποναρκῶν πᾶσαν πρόοδον! Ἐὰν ἐξήταζεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὴν πρόσφατον μάλιστα ἱστορίαν τῶν θυσιῶν τῶν Δήμων ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ἐντὸς πενταετίας ἢ ἑξαετίας ἀνεβίβασαν αὐτοὶ αὐτοβούλως, αὐτοπροαιρέσεως, μετὰ ζήλου, τιμῶντος τοὺς διαχειριζομένους τὰ τῶν Δήμων ἡμῶν, τὰς δαπάνας κατὰ τὸ ⅓.

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι ὁ ἐλάχιστος ὅρος· ποῖος τοὺς ἐμποδίζει;

§79ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν, κ. Ὑπουργὲ, δὲν ἐννοεῖτε τίς τοὺς ἐμποδίζει, λυποῦμαι.

§80ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κατὰ τὴν ἰδέαν σου.

§81ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἰδέα μου θὰ γείνῃ ἰδέα τῆς Βουλῆς.

§82ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὴν ἔχετε αὐτὴν τὴν ἐλπίδα.

§83ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν σημειώσεις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τὸ ποσὸν, εἰς ὃ ἀνέρχονται ἤδη αἱ δαπάναι τῶν Δήμων ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι περίπου 1,700,000 δραχμῶν, ἐνῷ πρὸ ἑξαετίας, κατὰ τὰς ἐπισήμους στατιστικὰς, αἱ δαπάναι ἀνήρχοντο μόλις εἰς τὸ ποσὸν 1,098,501. Ἂν ἠδύνατο νὰ προταχθῇ ἡ ἀνάγκη, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἡ Πολιτεία ἀπέναντι ἀθετήσεως ἐκ μέρους τῶν Δήμων τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἐπιβάλλει αὐτοῖς ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις, θὰ ἦτο ἴσως τὸ μέτρον ἄξιον συζητήσεως. Ἀλλ’ ὅταν οἱ Δῆμοι σπεύδωσι τοσοῦτον, ὥστε εἶναι ἀνάγκη νὰ χαλιναγωγηθῶσι, ποῖος κίνδυνος ὑπηγόρευσε τὴν παραβίασιν ὅλων τῶν ἀρχῶν, ἐφ’ ὧν τὸ δημοτικὸν ἡμῶν σύστημα ἑδράζεται; Καὶ ἀπαντῶν ἤδη εἰς τὴν τελευταίαν διακοπὴν τοῦ κ. Λομβάρδου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐννοεῖ καλῶς ταῦτα, λέγω πρὸς αὐτὸν, ὅτι, ἀφαιροῦντες ἀπὸ τοὺς Δήμους τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτέρου τῶν καθηκόντων αὑτῶν, παραλύομεν πᾶσαν ἅμιλλαν, πάντα ζῆλον καὶ καταδικάζομεν εἰς ἀπραξίαν μὲν τὰς Δημοτικὰς Ἀρχὰς, εἰς ἄφευκτον δὲ ὄλεθρον τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν. Τί νὰ πράξωσι πλέον τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, τί νὰ πράξῃ ὁ Δήμαρχος; Ποῖον πλέον θέλγητρον θὰ ἔχῃ ἡ δημοτικὴ λειτουργία; Ποῦ πλέον ὁ πρὸς τὰ καλὰ ζῆλος τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων; Ποῦ ὁ εὐγενὴς πόθος τῆς ὑστεροφημίας; Θὰ ἐβλέπομεν ἆρά γε τὰς προόδους, ἃς βλέπομεν ἐν Σύρῳ, ἐν Πειραιεῖ, ἐν Πάτραις, ἐν Κερκύρᾳ, ὅπου τὸ δημοτικὸν σύστημα ἐπέτυχεν ἀξίους λειτουργοὺς καὶ ἀντιπροσώπους, ἂν εἴχομεν ἀφαιρέσει ἀπὸ αὐτὰς, ὅπως πράττομεν νῦν, πᾶσαν πρωτοβουλίαν; Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν παρουσιάζεται ὁ δικαιολογητικὸς λόγος τῆς ἀνάγκης, μὴ κἂν αὐτὴ αὕτη ἡ ἀνάγκη ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ; Πώποτε· καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἐλυπήθην, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶναι ὑπογεγραμμένος εἰς τὸ Νομοσχέδιον. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει ὅλα τὰ μέσα, πολὺ περισσότερα μάλιστα μέσα ἢ τὰ τοῦ Νομοσχεδίου, νὰ ἐκβιάσῃ τὰς δημοτικὰς Ἀρχὰς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος αὑτῶν, ἂν τὸ παραμελήσωσι, καὶ οὐ μόνον νὰ ἐκβιάσῃ αὐτὰς, ἀλλὰ καὶ νὰ τὰς ἀναπληρώσῃ διὰ τῶν Νομαρχῶν, ἀμέσως ἐκτελῶν δι’ αὐτῶν τὸ καθῆκον ἐκείνων. Κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ περὶ Δήμων Νόμου, μεταξὺ τῶν ὑποχρεωτικῶν ἐξόδων τῶν Δήμων πρωτίστην κατέχουσι θέσιν τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ δὲ Νομάρχης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ ταῦτα, νὰ τὰ ψηφίσῃ οὕτως εἰπεῖν αὐτὸς, ἐὰν οἱ Δῆμοι δὲν τὸ πράξωσι. Πρὸς τί λοιπὸν νὰ καταστρέψωμεν τὴν αὐθυπαρξίαν τοῦ δημοτικοῦ ἡμῶν συστήματος, ἐφ’ οὗ ἐρείδονται πᾶσαι αἱ ἐλευθερίαι ἡμῶν; Τὸ ἁπλούστερον πάντων ἤθελον εἶσθαι—διότι περὶ τίνος πρόκειται; πρόκειται ἁπλῶς περὶ χρημάτων,—τὸ ἁπλούστερον, λέγω, καὶ ὀρθότερον πάντων ἤθελον εἶσθαι, καὶ προσέτι τὸ νομιμώτερον, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς Δήμους νὰ ἐπαυξάνωσι κατὰ βούλησιν κατὰ ἓν ἢ κατὰ 2%, ὑπὲρ τοὺς ὑφισταμένους ὅρους, τοὺς ἀμέσους καὶ ἐμμέσους φόρους, χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἤθελε τηρηθῆ ἄθικτον τὸ δημοτικὸν καὶ διοικητικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα, χωρὶς νὰ διατρέξῃ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις οὐδένα κίνδυνον. Ἤθελον δὲ ἀφεθῆ ἐλεύθεραι αἱ δημοτικαὶ Ἀρχαὶ εἰς τὸ εὐγενὲς στάδιον τοῦ διὰ τῆς ἁμίλλης διαγωνισμοῦ. Ὁ διάδοχος ἤθελε προσπαθεῖ νὰ μιμηθῇ τὸν προκάτοχον, ὁ γείτων τὸν γείτονα, οἱ πάντες θὰ ἐφιλοτιμοῦντο νὰ ἐξυπηρετήσωσι τίς τοῦ ἄλλου πλειότερον τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ γινώσκετε, κύριοι, ὅτι οὐδὲν ἄλλο εἶναι τόσῳ μεταδοτικὸν ἐν τῇ Πατρίδι ἡμῶν ἢ τὸ εὐγενὲς αἴσθημα τοῦ συνεταιρισμοῦ ἐν τῇ διαπράξει τοῦ κοινοῦ καλοῦ. Τί λοιπὸν κερδίζομεν παραβιάζοντες τὰς κοινοτέρας ἀρχὰς τοῦ δικαίου ἡμῶν τοῦ καθεστῶτος καὶ τοὺς κοινοτέρους κανόνας τῆς λογικῆς; Τί ἀφίνομεν πλέον εἰς τοὺς Δήμους καὶ εἰς τὰς Ἀρχὰς τὰς δημοτικὰς, ἀφοῦ δὲν θὰ δύνανται νὰ συναμιλλῶνται ἐν τῇ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μερίμνῃ; Ἐὰν ὄντως ἐπεζητοῦμεν τὴν ἐπίῤῥωσιν τῆς πνευματικῆς ἀνατροφῆς τοῦ τόπου, ἔπρεπε μάλιστα διὰ παραχωρήσεως πρὸς τοὺς Δήμους δικαιωμάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἐνάσκησις νὰ περιφρουρηθῇ δεόντως καὶ αὐστηρῶς, ὅπως μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ γένηται κατάχρησις αὐτῶν, νὰ ἀναπτύξωμεν τὰ ἁπανταχοῦ ὑπάρχοντα ἀγαθὰ σπέρματα, νὰ ἐγείρωμεν τὸν ζῆλον τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, νὰ ἐξάψωμεν τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν, νὰ καταστήσωμεν τὴν λειτουργίαν τὴν δημοτικὴν σπουδαιοτέραν ἅμα καὶ λυσιτελεστέραν. Ἐὰν παραχωρήσωμεν π. χ. εἰς τὰ δημοτικὰ Συμβούλια τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων ἐκ τῶν ἤδη ἐχόντων τὰ προσόντα, τὴν ἐπίβλεψιν αὐτῶν, τὴν τιμωρίαν ἢ τὴν παῦσιν αὐτῶν, θὰ αὐξήσωμεν τὴν εὐθύνην τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς, ἀλλὰ μετ’ αὐτῆς θὰ συναυξήσωμεν καὶ τὴν συνείδησιν τῆς ἀξίας τῆς θέσεως καὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν δημοτικῶν λειτουργιῶν. Τότε ἠθέλομεν ἴδει διεκδικοῦντα τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου καὶ τῶν δημοτικῶν Συμβούλων πρόσωπα, ἐξέχοντα ἐν τῷ Δήμῳ, ἔντιμα, ζηλωτὰ τοῦ καλοῦ, τὰ ὁποῖα ἀποφεύγουσι σήμερον σωματεῖα νεκρὰ καὶ ἄψυχα. Ἰδοὺ διατί εἶπον, κύριε Λομβάρδε, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ σεῖς προτείνετε, ἀποξενοῦντες τοὺς φυσικοὺς ἐπόπτας, τοὺς φυσικοὺς διοικητὰς, τοὺς φυσικοὺς διευθυντὰς ὅλων τῶν ὑποθέσεων τῶν Δήμων, μεταξὺ τῶν ὁποίων πρωτίστην κατέχει θέσιν ἡ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, στειρεύομεν τὴν πηγὴν, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ μόνης δυνάμεθα ν’ ἀντλήσωμεν τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔλαβε τὸν κόπον νὰ μάθῃ ποία εἶναι ἡ θέσις ἡμῶν ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, σχετικῶς πρὸς τὴν θέσιν τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ ἂν ἠδυνήθη νὰ ἐξετάσῃ καὶ ν’ ἀνεύρῃ τὴν ἀληθῆ αἰτίαν τοῦ ὡς πρὸς τοῦτο ὑποδεοῦς, ἐν ᾧ εὑρισκόμεθα. Κατὰ τὰς νεωτέρας στατιστικὰς, ἐν Πρωσσίᾳ π. χ. ὑπάρχουσι 115 μαθηταὶ ἐπὶ χιλίων ψυχῶν, ἐν Σουηδίᾳ 136, ἐν Ἐλβετίᾳ 104, ἐν Βελγίῳ 109, ἐν Γαλλίᾳ 90, ἐν Ἑλλάδι μόνον 37! Ἀλλὰ διατί εἶναι μόνον 37; εἶναι ἆρά γε 37, διότι ὁ Ἕλλην δὲν εἶναι φιλομαθὴς, ἢ διότι οἱ πατέρες δὲν φροντίζουσι περὶ τῆς ἀνατροφῆς τῶν τέκνων των; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἐὰν ἐγίνετο ἡ στατιστικὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων σχολείων καὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς περιφερείας, ἐν αἷς ταῦτα λειτουργοῦσιν, ἤθελεν ἀποδειχθῆ, καὶ ἀποδεικνύεται διὰ τῶν ἀριθμῶν, ὅτι οἱ Ἕλληνες πρωτεύουσιν ἴσως ὅλων τῶν ἐθνῶν, ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν· ἀλλ’ ἠξεύρετε τί συμβαίνει ἐν Ἑλλάδι; τὸ ἐξητάσατε αὐτὸ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας; ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν 1120 σχολεῖα, καὶ ὑπερηφανευόμεθα μάλιστα δι’ αὐτά.

§84ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διόλου.

§85ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγαθῇ τύχῃ. Ἀλλὰ πόσα εἶναι τὰ χωρία ἐν Ἑλλάδι; Περιορίζομαι εἰς τὰς πρώην Ἐπαρχίας καὶ ἀπαντῶ, ὅτι τὰ χωρία εἰσὶ 3155. Λοιπὸν τὰ ⅔ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος δὲν δύνανται νὰ προσπελάσωσιν εἰς τὰ διδακτήρια· καὶ ἀντὶ νὰ μεριμνῶμεν περὶ πλήρων δημοτικῶν σχολείων ἐν Ζακύνθῳ καὶ ἐν Μεσολογγίῳ, ἔπρεπε νὰ μεριμνήσωμεν, ἵνα πληρώσωμεν ἀμέσως τὸ μέγα καὶ ἐπικίνδυνον τοῦτο κενόν. Καὶ τὸ ἀποκαλῶ ἐπικίνδυνον, διότι ἑκάστη παρερχομένη τριετία εἰσάγει εἰς τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον γενεὰν ἀγράμματον· ἐὰν μόνον μεταξὺ τοῦ 6 καὶ τοῦ 9 ἔτους ὁ παῖς δύναται νὰ φοιτᾷ εἰς τὸ σχολεῖον, πέραν δὲ τούτου εἶναι ἀδύνατον. Τὰ ⅔ λοιπὸν τῶν κατοίκων τοῦ Κράτους ἀφίενται βορὰ τῆς ἀμαθείας, ἕνεκεν τῆς ἐλλείψεως δημοτικῶν σχολείων. Περὶ τούτου ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν θεραπείαν. Δὲν πρέπει νὰ ἀπομιμώμεθα ἐν στιγμαῖς, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τὸ ἀπολύτως ἀναγκαῖον, νέας μεθόδους δημοτικῶν σχολείων, ἐνῷ γινώσκομεν, ὅτι ἄνδρες, δοξάσαντες τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα, ὅτι πάντες ἡμεῖς καὶ πᾶς ὁ διανοητικῶς ἀνεπτυγμένος πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος, ἐξῆλθον ἀπὸ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τὰ μέχρι τοῦδε, ἐξῆλθον μάλιστα ἀπὸ διδακτικὰ ἐντευκτήρια, εἰς τὰ ὁποῖα ἐδιδάσκετο ἡ ὀκτώηχος. Καλὸν βεβαίως εἶναι καὶ τὸ ὠφέλιμον, ἀλλὰ τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἐπιβλητικόν. Ἐὰν ἔβλεπον τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἢ μᾶλλον τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναγράφοντα διὰ Νόμου τὸ δικαίωμα τῶν Δήμων ν’ αὐξάνωσι μέχρι 2% τοὺς δημοτ. φόρους διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐὰν περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τούτων ἔβλεπον αὐτὸν λαμβάνοντα αὐστηροτάτην πρόνοιαν, ἂν ἤκουον αὐτὸν ἀνακηρύσσοντα ὡς πρωτίστην ἀνάγκην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὴν σύστασιν σχολείων ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν, ἤθελον ἀνομολογήσει, ὅτι πρόκειται τῷ ὄντι περὶ μερίμνης ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἔθνους· ἀλλὰ νὰ ἔρχωνται νὰ παραβιάζωσιν ὅλας τὰς ἀρχὰς τῆς Νομοθεσίας ἡμῶν, ν’ ἀκρωτηριάζουν τοὺς Δήμους, νὰ καταδικάζουν αὐτοὺς εἰς ἡμιπληγίαν καὶ νὰ λέγωσιν, ὅτι μεριμνῶσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν λέγουσι πράγματα σπουδαῖα. Καὶ μήπως ταῦτα μόνα παραβιάζουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί; Ἀντιστρατεύονται συγχρόνως καὶ κατὰ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων διὰ τῆς ἐκ τῶν προτέρων καὶ ὁμοειδοῦς δι’ ὅλους τοὺς Δήμους ἐπιβολῆς τοῦ, προσθέτου ¼. Παραγνωρίζουσιν ἢ δὲν ἐννοοῦσιν, ὅτι μεταξὺ τῶν διαφόρων Δήμων, ὅπως καὶ μεταξὺ τῶν ἀτόμων, ὑπάρχουσι πλεῖσται ὅσαι διαφοραί, διαφορὰ οἰκονομικὴ, διαφορὰ κοινωνικὴ, διαφορὰ ἠθική. Διατί νὰ ἐπιβληθῇ εἰς πάντας εἷς καὶ ὁ αὐτὸς κανὼν, ἐνῷ τὸ πλεῖστον ἐξ αὐτῶν δύναται νὰ ἔχῃ ὀργασμὸν καὶ τάσιν καὶ μέσα νὰ πράξῃ πλειότερα. Ποῦ δὲ εὗρον τὸν κίνδυνον; Ἀφοῦ ὑπέμνησα, ὅτι εἰς διάστημα ὀλιγίστων ἐτῶν τὰ δημοτικὰ Συμβούλια ηὔξησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἔξοδα κατὰ 600 χιλιάδας, δηλαδὴ κατὰ τὸ ⅓ τοῦ σημερινοῦ συνόλου, κατὰ τὸ ἥμισυ δὲ τοῦ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καταβαλλομένου ὑπ’ αὐτῶν, εἶναι ἆρά γε ἀνάγκη νὰ εἴπω, ὅτι ἐξακολουθούσης τῆς μέχρι τοῦδε νομίμου ἐλευθερίας αὐτῶν καὶ αὐξανομένου τοῦ φορολογικοῦ ὅρου, θὰ ἔχωμεν ἐντὸς ὀλίγου, ἀντὶ 1,700,000, τρία καὶ πλείονα ἴσως ἑκατομμύρια δραχμῶν; Ἀντὶ τούτου κλείετε τὴν θύραν τῆς προόδου, ζητοῦντες νὰ μονιμοποιήσητε ἢ μᾶλλον νὰ ἀπολιθώσητε ὅ,τι πρέπει νὰ ἦναι ζῶν, ἀκμαῖον, ἀεικίνητον. Μαραίνετε τὸν πρὸς τὰ καλὰ ζῆλον, ἀφαιρεῖτε τὸ πρώτιστον ἐλατήριον τῆς προόδου, τὴν φιλοτιμίαν τῶν διοικούντων τοὺς Δήμους, καὶ δὲν διστάζετε νὰ λέγητε, ὅτι μεριμνᾶτε ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως! Καὶ δὲν βλέπετε τὶ συνέβη δι’ ἄλλην ἀνάγκην, οὐχὶ τόσον ἐπιτακτικὴν, οὐχὶ τόσον ἱερὰν, δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅσῳ εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς πνευματικῆς τροφῆς τοῦ ἔθνους, διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς λιμένων; Κατὰ τὸ 1865 ἐξεδόθη Νόμος, δι’ οὗ ἐπετράπη εἰς τὰ δημοτικὰ Συμβούλια νὰ ἐπιβάλλωσι φόρον μέχρι 4% διὰ κατασκευὴν λιμένων. Καὶ δὲν ὑπάρχει σήμερον γωνία τῆς Ἑλλάδος παράλιος, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἐπέβαλε τοὺς φόρους αὐτοὺς εἰς τὸν ἀνώτατον μάλιστα ὅρον, ὥστε ν’ ἀποτελῶσιν ἤδη εἰσόδημα σημαντικώτατον τριῶν καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ αἱ καθέκαστον διατάξεις τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ μαρτυροῦσι τὸ ἀναρμόδιον τοῦ συντάξαντος αὐτό. Ἀφοῦ ἔκρινε δέον νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς Δήμους διὰ μιᾶς καὶ ὁμοειδῶς τὸ ¼%, ὕστερον μυκτηρίζων, οὕτως εἰπεῖν, αὐτοὺς, τοῖς ἐπέτρεψε νὰ ἐπιβάλωσι καὶ αὐτοὶ ἐὰν θέλωσι ἓν ἀκόμη τέταρτον! Δὲν σταματᾷ ὅμως ἕως ἐδῶ, προχωρεῖ καὶ περαιτέρω, καὶ εἰσάγει διάταξιν, ἣν δὲν δύναμαι τῇ ἀληθείᾳ πῶς νὰ χαρακτηρίσω· λέγει ὅτι καὶ τὰ χωρία καθ’ ἕκαστον—καὶ προσέξατε εἰς τοῦτο—ἂν διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐν τῷ βουλευτικῷ καταλόγῳ ἀναγεγραμμένης ζητήσωσι νὰ ἐπιβάλωσι πρόσθετον ἔτι φόρον, ὁ φόρος οὗτος ἐπιβάλλεται. Εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ εἰς τὴν πρακτικὴν, ὅτι τὰ μὲν κοινὰ πράγματα διοικοῦνται κοινῶς, ἑπομένως διὰ τῆς γνώμης τῶν πλειόνων, ἀφ’ οὗ πάντες ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἔχουσι δικαίωμα· ἀλλὰ τὰ ἰδιαίτερα ἀνήκουσιν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν ἑκάστου. Ἐδῶ ὅμως ἡ ἀρχὴ ἀνατρέπεται καὶ ἡ πλειονοψηφία ἀποφασίζει περὶ τῆς ἰδιοκτησίας τῶν ἀτόμων. Τὰ πολιτικὰ Σώματα, τὰ Κράτη, Ἐπαρχίαι, οἱ Δῆμοι, εἶναι ὅλον τι, ἔχον ὀργανισμὸν, οὗ ὁλοκληρωτικὰ μέλη εἶναι τὰ ἄτομα. Ἐν τοῖς Σώμασι τούτοις ἡ πλειονοψηφία ἀποφασίζει ὀρθῶς καὶ νομίμως, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι, ἐνῷ εἰς Δήμους τινὰς ὑπάρχει ἓν μόνον σχολεῖον, οὐδὲν παράπονον γεννᾶται ἐκ μέρους τῶν λοιπῶν χωρίων. Οἱ πάντες ὑποβάλλονται προθύμως εἰς τὰς κοινὰς ὑποχρεώσεις, καὶ ἕκαστος ἐλπίζει ἐν τῇ εὐημερίᾳ καὶ τῇ προόδῳ τοῦ ὅλου νὰ ἴδῃ καὶ τὸ μέρος ἀπολαμβάνον. Ἀλλὰ ποῦ στηρίζεσθε, ὅπως κατατέμνοντες τὸ σῶμα, ἐφαρμόσητε τὴν ἀρχὴν ταύτην εἰς τὰ ἄτομα; Ταῦτα εἰσὶν ἀνήκουστα, καὶ εἶναι λυπηρὸν, ὅτι παρουσιάζονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὅταν εἰσήχθη κατὰ πρῶτον τὸ Νομοσχέδιον, ἐγεννήθη εἰς ὅλους ἡμᾶς ἡ ἀπορία· τίς θέλει διοικεῖ τὸ συστηθησόμενον Ταμεῖον, καὶ εἰς ἀπάντησιν τῆς ἀπορίας αὐτῆς εἰσήχθη τροπολογία ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καθιστῶσα τὴν ἐλλείπουσαν Διοικητικὴν Ἐπιτροπήν. Τόσον σπουδαίως εἶχε μελετήσει τὸ πρᾶγμα ὁ κύριος Λομβάρδος! Ὑπεβλήθη πρὸ μικροῦ ἑτέρα ἀπορία. Ὀνομάζετε τὴν Ἐπιτροπήν· ἀλλὰ ποῖα τάχα θέλουσιν εἶσθαι τὰ καθήκοντα αὐτῆς καὶ τὰ δικαιώματα; Καὶ ἰδοὺ, ἀπαντῶσιν ἡμῖν ἀμέσως, θὰ ὑποβάλωμεν αὔριον Νομοσχέδιον! Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν θὰ ἔχῃ, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κανὲν δικαίωμα. Θὰ καταντήσῃ νὰ διοικῇ τὰς 80 χιλιάδας δραχμὰς, τὰς ὁποίας ἐλπίζομεν ἀπὸ τὰς Μονὰς, καὶ τὰς 20 χιλιάδας δραχμὰς τὰς ἐκ τῶν τόκων τῶν κληροδοτημάτων, διότι τὸ Νομοσχέδιον λέγει ῥητῶς ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ, ὅτι τὰ ποσὰ τοῦ Βʹ. καὶ τοῦ Γʹ. ἐδαφίου, δηλαδὴ τ’ ἀποτελοῦντα τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν πόρων τοῦ παραδόξου αὐτοῦ Ταμείου, ἤτοι ποσὰ 2,400,000 δραχμῶν περίπου, θὰ διατίθενται ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τῶν οἰκείων Δήμων. Λοιπὸν ἐξαιροῦνται ἀπὸ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ μεγάλου αὐτοῦ καὶ σοβαροῦ συμβουλίου ὅλα τὰ ἐκ τῆς συνεισφορᾶς τῶν Δήμων εἰσοδήματα. Ἀλλ’ ἐξαιροῦνται προσέτι καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καταβάλλονται νῦν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διὰ τὰς γενικὰς ἀνάγκας, καθὼς καὶ ὅσα θὰ κριθῶσιν ἀναγκαῖα νὰ προστεθῶσι βραδύτερον πρὸς θεραπείαν αὐτῶν; διότι ὅλα τὰ ἔξοδα ταῦτα, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, θέλουσι πληρώνεσθαι ὑπὸ τοῦ ἀτυχοῦς αὐτοῦ Ταμείου. Ἤδη δαπανῶνται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον 400 χιλιάδες δραχμαὶ περίπου. Ἐντὸς ὀλίγου δὲ δυνατὸν εἶναι, ἴσως δὲ καὶ ἀναγκαῖον, νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλαι γενικαὶ δαπάναι, ἐξαντλοῦσαι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς Κυβερνητικῆς συνδρομῆς τῶν 800 χιλιάδων δραχμῶν. Ὥστε, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, τὸ Ταμεῖον αὐτὸ, τὸ τόσῳ σπουδαῖον, ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἡ τόσον σοβαρὰ, θὰ περιορισθῶσιν εἰς τὰς ἐλπιζομένας 80 χιλιάδας τῶν Μονῶν καὶ εἰς τὰς 20 χιλιάδας τῶν κληροδοτημάτων. Εἶναι δὲ καὶ ἐν τῇ συστάσει αὐτῆς ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη περίεργος οὐ μόνον ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν αὐτῆς, περὶ ἧς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Χαλκίδος ὡμίλησεν, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς ἐργασίας, ἥτις ἀποδίδεται εἰς ἕκαστον τῶν μελῶν. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἔχομεν τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δύω Καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, 2 διδάκτορας, κατέχοντας θέσιν τινὰ, τὸν Τμηματάρχην τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸν Ἐπιθεωρητὴν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων. Ἅπαντες οὗτοι θὰ προσφέρωσιν ἐργασίαν πρόσθετον, ξένην τῶν κυρίων καθηκόντων αὑτῶν. Ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κυρίου Λομβάρδου παρέχει ἐπὶ τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ ἐπιμίσθια εἰς μόνους τοὺς 2 Καθηγητὰς καὶ τοὺς δύω διδάκτορας. Ἐν τούτοις καὶ οὗτοι εἶναι Δημόσιοι ὑπάλληλοι, καὶ οὗτοι ὀφείλουσι νὰ ὑπακούσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὀφείλουσι νὰ ὑπακούσωσι καὶ οἱ λοιποί. Ποῦ στηρίζεται ἡ διάκρισις; Ἠξεύρετε δὲ πῶς ὁρίζεται καὶ τὸ κατὰ ἀδικαιολόγητον διάκρισιν παρεχόμενον τοῦτο ἐπιμίσθιον; Ὁρίζεται οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προσφερομένης ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τυχαίου περιστατικοῦ τοῦ μισθοῦ, ὃν ἐκ τῆς κυρίας θέσεως αὑτοῦ λαμβάνει ἕκαστον. Τὸ Νομοσχέδιον ἀναγράφει τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ ἐπιμισθίου εἶναι ἴσον πρὸς τὴν διαφορὰν τοῦ μισθοῦ τῆς κυρίας θέσεως καὶ τῶν 450 δραχμῶν. Μολονότι δὲν εἶμαι ἁρμόδιος, διαμαρτύρομαι ὅμως ὑπὲρ τοῦ Τμηματάρχου τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ὅστις λαμβάνει 400 δραχμὰς μισθὸν, ἀλλ’ ἐξαιρεῖται τοῦ ἐπιμισθίου, διαμαρτύρομαι ὑπὲρ τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω ὑπὲρ τῶν λαμβανόντων τὸ ἐπιμίσθιον; Γινώσκετε πάντες, ὅτι οἱ Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου δύνανται ἀναλόγως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν νὰ λαμβάνωσι μισθὸν 400 καὶ 450 δραχμῶν, τοιοῦτοι δὲ ἀρχαῖοι Καθηγηταὶ θὰ ἐκλεχθῶσι βεβαίως. Ἀλλ’ ἐνῷ οὗτοι, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, θὰ λαμβάνωσιν ἢ οὐδεμίαν ἢ 50 τὸ πολὺ δραχμὰς ὡς ἐπιμίσθιον, οἱ δύω διδάκτορες, οἱ ὁποῖοι τυχὸν δύνανται νὰ ἦναι Ὑπουργικοὶ γραμματεῖς 2ας τάξεως, θὰ λαμβάνωσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας ἐπιμίσθιον 200 ἢ καὶ 250 δραχμῶν. Βλέπετε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ καὶ εἰς τὰ καθέκαστα δὲν ἔχει οὔτε ἀρχὴν, οὔτε τέλος. Ἀπειλεῖ μόνον νὰ καταστρέψῃ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, διότι θέλει ἀφαιρέσει ἀπὸ αὐτῆς τὸ κυριώτερον ἐλατήριον, τὸν ζῆλον τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν, τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν, τὴν φιλοπατρίαν αὐτῶν, ἀποξενοῦν τῆς ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως μερίμνης ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμόδιοι καὶ δύνανται ἀποτελεσματικῶς νὰ μεριμνήσωσι. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἀναμελετηθῇ ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, διὰ τοῦτο παρακαλῶ αὐτοὺς θερμῶς νὰ μὴ ἐπιμένωσιν εἰς ἐπιψήφισιν Νομοσχεδίου, ὅπερ καταστρέφει τὸν σκοπὸν, ὃν πιστεύω, ὅτι ἐπιδιώκουσι, καὶ ἀναιρεῖ τὰς ἀρχὰς, ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ Πολίτευμα ἡμῶν. Παρακαλῶ δὲ ἰδίᾳ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐτάχθη ὁ κηδεμὼν τῶν Δήμων καὶ ὁ προστάτης τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, νὰ μὴ ἀφήσῃ ἀπὸ τῶν χειρῶν αὐτοῦ τὸ σπουδαιότερον ἴσως ζήτημα τῆς ἰδίας ἑαυτοῦ ἁρμοδιότητος. Ἡ ὕπαρξις, ἡ εὐημερία, ἡ πρόοδος τῶν Δήμων τοῦ Κράτους τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εὐθύνουσιν. Αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς μετὰ τῶν δικαιωμάτων, ἅπερ ἐκ τοῦ Νόμου ἔχει ἐπὶ τῆς ἐν γένει Δημοτικῆς διοικήσεως, ἔχει καὶ τὸ καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τοὺς Δήμους νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ δίκαια αὐτῶν, νὰ μὴ ἀφήσῃ αὐτοὺς ἔρμαιον τῶν ἰδιοτροπιῶν οἱουδήποτε. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἃς μὴ λησμονήσῃ ὁ κύριος Τρικούπης, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπὸ τὴν ἐθνικὴν καὶ τὴν κοινωνικὴν ἔποψιν αὐτὸς εἶναι καὶ ἐπὶ ταύτης ἁρμοδιώτερος. Ἡ ἀμάθεια ἀποκλείει τὴν ἐλευθερίαν. Ἡ ἀμάθεια γεννᾷ τὴν κακίαν. Οὔτε πολίτας ἀξίους ἐλευθερίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἄνευ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, οὔτε μέλη τῆς κοινωνίας χρηστὰ καὶ ἐνάρετα. Ταῦτα δὲ ποτὲ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἄν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ μελετήσωσι καλῶς τὸ ζήτημα, ὑφ’ ἣν παρίσταται ἤδη ὄψιν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἀναγνωρίσωσι τὴν ἀνάγκην βαθυτέρας μελέτης· ἂν δὲ ἀναγνωρίσωσιν αὐτὴν, θέλουσιν ἀποσύρει αὐτοὶ τὸ Νομοσχέδιον, ὅπερ ἐλπίζω καὶ εὔχομαι. Ἄν ὅμως δὲν τὴν ἀναγνωρίσωσιν, ἐπιμένοντες ἐκ πείσματος, διότι οὐδὲν ἄλλο θὰ ἐκφράζῃ ἡ ἐπιμονὴ ἢ πεῖσμα, ἀφοῦ δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ πολιτικῆς πάλης, ἂν δὲν ἀναγνωρίσωσιν αὐτὴν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποτρέψῃ τὸν ἐπαπειλούμενον κατὰ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κίνδυνον, παραδεχομένη τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς, πρὸς ἐπεξεργασίαν καὶ μελέτην τοῦ Νομοσχεδίου τούτου.

§86Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαινῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διὰ τὴν πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ λάβῃ περὶ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Βεβαίως, κύριοι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ καλῶς, τὰ ὀφέλη τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας δὲν δύναται νὰ ἀπολαύσῃ ὁ Τόπος, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ὁ λαὸς φωτισμένος. Φωτισμένος δὲ εἶναι, ὅταν γινώσκῃ, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ πλεῖστον, νὰ γράφῃ καὶ νὰ ἀναγινώσκῃ. Ἄλλως, γίνεται ἕρμαιον ἀπάτης καὶ πλαστογραφιῶν, δὲν δύναται νὰ γινώσκῃ καλῶς τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ δὲν δύναται νὰ ἐξασκῇ δεόντως τὰ δικαιώματά του. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ὀρθῶς σκεπτομένη πᾶσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ὅσον ἔνεστιν ἐξαπλώσεως τῆς Παιδείας. Ἀλλ’ ἄς μοι ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι τοιαῦτα Νομοσχέδια, ὄντα σπουδαιότατα, ἔχοντα τοσαύτην σημαντικότητα ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ λαοῦ καὶ ἐπὶ τῆς Πολιτείας, ἀπαιτεῖται νὰ συζητῶνται προηγουμένως ἐμβριθέστατα, νὰ προμελετῶνται πρὸ τῆς εἰς τὴν Βουλὴν εἰσαγωγῆς των, ὥστε νὰ ἦναί τις βεβαιωμένος, ὅτι καὶ αἱ διατάξεις εἶναι ὅσον ἔνεστι πλήρεις, καὶ αἱ ἐκτελέσεις αὐτῶν ὑπάρχουσιν ἐκ τῶν προηγουμένων ἐξησφαλισμέναι. Οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες κατέδειξαν τὰς ἐλλείψεις τοῦ Νομοσχεδίου τούτου τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, ὡς εἶπον, σπουδαιότατον ὡς πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Ἑπομένως ὀλίγα τινὰ ἐναπολείπονται εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω πρὸς δικαιολόγησιν τοὐλάχιστον τῆς ψήφου μου. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, μεθ’ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐλέχθησαν ἀπὸ τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντας, θέλει φροντίσει ὁ ἴδιος νὰ μελετήσῃ κάλλιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ νὰ τὸ εἰσαγάγῃ κατηρτισμένον ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, διότι δὲν θέλω νὰ τῷ ἀρνηθῶ φιλοπατρίαν, ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ἔχομεν, μάλιστα προκειμένου περὶ ζητήματος οὐχὶ πολιτικοῦ, ἀλλ’ ἁπλῶς κοινωνικοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνδιαφερόμεθα πάντες. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον, σᾶς εἶπον πολλοὶ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες, ὅτι οὐδὲν ἕτερον εἶναι παρὰ ἓν κρᾶμα διαφόρων τάξεων ἀσυμβιβάστων πρὸς ἀλλήλας, εἶναι Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον περιέχει, ἵνα εἴπω, ἀρχάς τινας ἀτάκτως ἐῤῥιμένας, χωρὶς νὰ διαγράφῃ καὶ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἀρχαὶ αὗται, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει τὸ Νομοσχέδιον, εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸ Πολίτευμά μας; Ὄχι, κύριοι! εἶναι συγκεντρωτικαί, καὶ μετὰ λύπης πληροφοροῦμαι ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον ἀπό τινος εἰς τὰ Νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, καταδηλοῖ τάσιν συγκεντρικωτάτην, ἀντὶ νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν ἀποκέντρωσιν, ἕως οὗ φθάσωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαιτοῦν τὰ Συνταγματικὰ Πολιτεύματα. Συγκέντρωσις καὶ Συνταγματικὰ Πολιτεύματα, εἶναι δύω ἀντίθετα. Ἐγίνωσκον, κύριοι, ὅτι, κατὰ τὸ Δημοτικὸν σύστημα, κατὰ τὸ ρητὸν 17 ἄρθρον τοῦ Δημοτικοῦ Νόμου, ἡ σύστασις καὶ διατήρησις τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου ὑπάγεται εἰς τοὺς ἰδίους Δήμους. Νῦν διὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἐμμέσως πως ἀφαιρεῖται τοῦτο τὸ δικαίωμα καὶ καθῆκον τῶν Δήμων, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσαν μέχρι τοῦδε τὰ καθήκοντά των, καὶ ὅτι ἀπαιτεῖται ἑπομένως νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ καθήκοντα ταῦτα ἀπὸ τοὺς Δήμους καὶ νὰ τὰ ἀναθέσωμεν τῇ Κυβερνήσει. Ἀλλὰ τί κατορθοῦσιν οἱ ἐργάται μὲ τὴν συγκέντρωσιν ταύτην; βλάπτουσι καὶ ἑαυτοὺς καὶ τὸ Ἔθνος, διότι ἡ συγκέντρωσις ἐπάγει τῇ Κυβερνήσει πολλὰς ἀπαιτήσεις καὶ γεννᾷ παράπονα κατ’ αὐτῆς. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα ποῖον εἶναι; νὰ καταπίπτῃ ἡ Κυβέρνησις ἐνδίδουσα εἰς τὰς ἀπαιτήσεις. Μὴ λαμβάνετε λοιπὸν τοιαύτας εὐθύνας ἐναντίας πρὸς τὸ κοινῇ συμφέρον. Ἄφετε τὰς εὐθύνας εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ἁρμόδια νὰ ἔχωσι ταύτας. Μέχρι τοῦδε ἔχετε, κύριοι Ὑπουργοὶ, κατὰ τὸν περὶ Δήμων Νόμον, τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτηρήσεως, διὰ τῆς ἐπιτηρήσεως δὲ ἐξασκεῖτε μεγάλας δυνάμεις ἐπὶ τῶν δημοτικῶν πραγμάτων, ἐξασκεῖτε τὸ καθῆκον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχετε ἵνα ἐφορεύητε ἐπὶ τῆς Παιδείας, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῶν ὀργάνων τῶν νομίμως ἐπιφορτισμένων μὲ τὰ τῆς Παιδείας. Ἐὰν ἀφαρπάσητε ὅλα τὰ δημοτικὰ δικαιώματα καὶ τὰ παραλάβητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς ποῖον σημεῖον προέρχεσθε, κύριοι; Νὰ καταστήσητε δικτατορίαν ἀνεύθυνον, διότι τὴν εὐθύνην θέλουσιν ἔχει βεβαίως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παραχωροῦσιν αὐτὰ τὰ δικαιώματα, τὴν ἔχουσιν οἱ Βουλευταὶ, εἰς δὲ τὰ πολυμελῆ Σώματα εὐθύνη δὲν ὑπάρχει· διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὕρῃ τις τὸν ὑπεύθυνον. Οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες ἐξήτασαν τὸ ζήτημα ὑπὸ διαφόρους ἐπόψεις καὶ κατέδειξαν τὰς ἀτελείας τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου. Εἰς ἐμὲ ὅθεν ὀλίγα τινὰ ἐναπολείπεται νὰ εἴπω. Διὰ τοῦ ἐδαφίου δευτέρου τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ Νομοσχεδίου προτείνεται, ὅτι οἱ Δῆμοι ὀφείλουσι νὰ προσφέρωσιν εἰς τὸ εἰδικὸν Ταμεῖον τῆς Παιδείας ὅσα μέχρι τοῦδε ποσὰ προσφέρουσι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ, κύριοι Ὑπουργοὶ, ἐλησμονήσατε, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν Δήμων δὲν εἶναι στάσιμος, ὅτι δὲν μένουσι διαρκῶς οἱ αὐτοὶ, ὅτι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν μεταβάλλονται, ὑπάγονται εἰς μετασχηματισμοὺς ἀναλόγως τῶν συμφερόντων τῶν τοπικῶν καὶ ἄλλων εἰδικῶν περιστάσεων. Ἐν περιπτώσει λοιπὸν τοιούτου μετασχηματισμοῦ πῶς θέλετε ὑποχρεώσει τὸν Δῆμον τῶν Πατρῶν π. χ. ὁ ὁποῖος πληρώνει σήμερον διὰ τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν ὡρισμένον ποσὸν, νὰ ἀποδώσῃ καὶ ἀκολούθως τὸ αὐτὸ ποσὸν, ἂν αὔριον περιορισθῇ ἡ ἔκτασίς του διὰ τῆς εἰς ἕτερον Δῆμον ἀποσπάσεως χωρίων τινῶν; Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον ὑποχρεοῦται ὁ Δῆμος τῶν Πατρῶν νὰ ἀποδίδῃ τὸ αὐτὸ ποσὸν ὑποχρεωτικῶς καὶ μετὰ τὸν περιορισμὸν τῆς περιφερείας. Εἶναι τοῦτο ὀρθὸν, εἶναι δίκαιον; βεβαίως οὐχί. Σήμερον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια προεκλήθησαν καὶ τὰ δημοτικὰ ἴσως σᾶς προτείνωσι νὰ γείνωσι μετασχηματισμοὶ Δήμων· τί θέλετε πράξει, Τὸ Νομοσχέδιον σιωπᾷ· ἑπομένως ὑποχρεοῦνται οἱ Δῆμοι νὰ προσφέρωσι καὶ μετὰ τὸν μετασχηματισμόν των, ὅσα καὶ σήμερον προσφέρουσιν· ἀλλ’ ἂν δὲν ἔχωσι τὰ αὐτὰ εἰσοδήματα, πῶς θέλουσι πληρώσει τὸ αὐτὸ ποσόν; Ὀφείλουσιν οἱ Δῆμοι νὰ ἀποστερηθῶσι τῶν πρὸς συντήρησίν των ἀπολύτων δαπανῶν εἰς ἱκανοποίησιν τοῦ εἰδικοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως; Ἐκτὸς τούτου, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, ὑποχρεοῦνται νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὸ εἰδικὸν Ταμεῖον οἱ Δῆμοι, οἱ μέχρι τοῦδε ἀποδίδοντες ὡρισμένον ποσὸν ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν ὑποχρεοῦνται δὲ οἱ ἕνεκεν ἀνεπαρκείας τῶν δημοτικῶν ἐσόδων μὴ συνεισφέροντες μέχρι τοῦδε. Ἀλλ’ ἂν δύω ἢ τρεῖς ἐκ τῶν τοιούτων Δήμων συγχωνευθῶσιν εἰς ἕνα καὶ καταστήσωσι τὰ ἔσοδα τοῦ νέου Δήμου, ὥστε νὰ ἐπαρκῇ εἰς συνεισφορὰν ὑπὲρ τοῦ εἰδικοῦ Ταμείου, δὲν ὑποχρεοῦνται εἰς τοιαύτην εἰσφοράν. Τὸ Νομοσχέδιον εἶναι καὶ κατὰ τοῦτο ἐλλιπὲς, μὴ προνοῆσαν περὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης. Μεταβαίνω εἰς τὸ 3 ἐδάφιον τοῦ αὐτοῦ 2 ἄρθρου, δι’ οὗ ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν δημοτικῶν, ἐπὶ τῶν ὠνίων κτλ. δημοτικὸς φόρος εἰδικὸς καὶ ὑποχρεωτικὸς ὑπὲρ τοῦ εἰδικοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐγίνωσκον ὡς τώρα, ὅτι, κατὰ τὸ δημοτικὸν σύστημα, οἱ Δῆμοι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ καταβάλλωσι τὰς ἀναγκαίας δαπάνας διὰ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, ἀλλ’ ἐγίνωσκον ἐπίσης, ὅτι διὰ Νόμου ὁρίζονται καὶ τὰ ἀντικείμενα ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὄχι ἐπιβάλλεται, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται, νὰ ἐπιβληθῇ δημοτικὸς φόρος. Διατί, λέγει, ἐπιτρέπεται; διότι ὁ δημοτικὸς Νόμος ἀφίνει εἰς τὰ δημοτικὰ Συμβούλια νὰ κηρύσσουν ἂν πρέπῃ νὰ θέσουν φόρον ἢ ὄχι, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἡ Κυβέρνησις δυνάμει τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιτηρῇ νὰ μὴ γίνεται διὰ τῶν δημοτικῶν φόρων ἐξάντλησις τῶν δημοσίων φόρων καὶ ἰδίως τῶν ἐμμέσων, ὑποδεικνύει τὰ ἀντικείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ τεθῇ ἡ δημοτικὴ φορολογία καὶ μέχρι τίνος ὁρίου. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ὅμως Νομοσχέδιον ἐπιβάλλει ὑποχρεωτικὸν δημοτικὸν φόρον 1%, ἐναντίον τῆς σωτηρίου ἀρχῆς τῆς ὅσον ἔνεστιν ἐλευθερίας τῶν Δήμων, ἐφ’ ὅσον ἡ χρῆσις ταύτης δὲν ἐκτρέπεται εἰς κατάχρησιν. Εἶναι δὲ ἀναντίῤῥητον, ὅτι πᾶσα κυβερνητικὴ ἐπέμβασις εἰς τὴν δημοτικὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν, οἵα ἡ τοῦ Νομοσχεδίου, εἶναι κηδεμονία, καταπατοῦσα τὴν δημοτικὴν αὐτονομίαν. Διὰ τῆς § 4 τοῦ αὐτοῦ 2 ἄρθρου τοῦ Νομοσχεδίου ἐπιβάλλεται ὑπὲρ τοῦ εἰδικοῦ Ταμείου καὶ φόρος 5% ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν διατηρουμένων Μονῶν. Ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ τοιοῦτον βάρος ἐπὶ τῶν ἐσόδων τῶν διατηρουμένων Μονῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν τόσον σπουδαίως νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰ ἐκκλησιαστικὰ εἰσοδήματα διὰ τῆς ἐπιβολῆς ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως βάρους, δυναμένου νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἐπίσης κοινωφελῆ σκοπόν. Αὕτη ἡ περιουσία πρέπει βεβαίως νὰ λάβῃ καλλιτέραν διοικητικὴν διαχείρισιν καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ εἰσφορὰς συμφώνως πρὸς τὸν προορισμὸν τῶν εὐαγῶν τούτων καταστημάτων. Αὗται ἀπαιτεῖται νὰ γείνωσι πρὸς τὴν μόρφωσιν καὶ συντήρησιν τοῦ Κλήρου, διότι, ἂν ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις ᾖναι ἀναγκαία εἰς τὸ Κράτος, εἶναι ἐπίσης ἀναγκαιοτάτη καὶ ἡ μόρφωσις τοῦ Κλήρου. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν ἱερεῖς οὐχὶ πληρωνομένους ὡς ἐπαίτας ἀπὸ τοὺς δημότας, ἀλλὰ ἀπὸ Ταμεῖον εἰδικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ δίδῃ ἀνάλογον μισθὸν εἰς αὐτούς. Πρώτη δὲ πηγὴ καὶ κυριώτερος πόρος τοιούτου Ταμείου εἶναι τὰ εἰσοδήματα τῶν διατηρουμένων Μονῶν. Τοσούτῳ μᾶλλον ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν περὶ τούτου, ὅσον τὸ μέγιστον μέρος τῶν ἰδιοκτησιῶν τῶν Μονῶν δὲν εἶναι ἀγοραὶ, ἀλλὰ θρησκευτικὰ ἀφιερώματα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου· ἑπομένως καταλληλοτέρα καὶ συμφορωτέρα πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀφιερώσεως αὐτῶν εἶναι ἡ χρῆσις τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ Κλήρου, διότι εἶναι ἄτοπον, ἀσεβὲς, ἂν θέλετε, ὁ ἱερεὺς τοῦ Ὑψίστου νὰ κατέρχεται, ὅταν γίνεται ἡ συγκομιδὴ τῶν καρπῶν, νὰ λαμβάνῃ μὲ τὸ κόσκινο εἰς χεῖρας τὸ μερίδιόν του, καὶ νὰ ἔρχηται πολλάκις εἰς διενέξεις μὲ δυστροποῦντας καὶ εἰς ἀντεγκλήσεις, διὰ νὰ λάβῃ τὸ εἰς αὐτὸν ἀνῆκον. Εἶναι τοῦτο ἐξευτελεστικώτατον καὶ κακόηθες· ἑπομένως μία ἀπὸ τὰς πρώτας πράξεις μας πρέπει νὰ ᾖναι πῶς νὰ φέρωμεν τὸν Κλῆρον εἰς ὑψηλοτέραν θέσιν, νὰ τὸν ἀνυψώσωμεν εἰς τὴν περιωπὴν ἐκείνην, εἰς ἣν τὸν καλεῖ τὸ ἐπάγγελμά του. Τότε βεβαίως δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν καὶ προσόντα διὰ τοὺς Ἱερεῖς, καὶ νὰ ἀπαιτήσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξέρχωνται ἀπὸ Σχολεῖα Ἱερατικὰ ἐφωδιασμένοι μὲ τὰ ἀπαιτούμενα πτυχία οἱ χειροτονηθησόμενοι Ἱερεῖς. Μετὰ πάντα ταῦτα ἔχω δίκαιον ἰσχυριζόμενος, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν δὲν ἐμελετήθη καλῶς, καὶ ἐκ τούτου εἶναι ἐλλιπέστατον καὶ δὲν πληροῖ τὴν ἀνάγκην, τὴν θεραπείαν τῆς ὁποίας προτίθεται. Ἴσως δὲν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ τὸ μελετήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς ἔπρεπεν, ἀπόδειξιν δὲ τούτου δὲν θέλω ἄλλην παρὰ αὐτὴν τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9.

§87ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἦτο Νομοσχέδιον παρουσιασθὲν εἰς ἄλλην Σύνοδον.

§88Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τόσον καιρὸν δὲν μᾶς τὸ τὸ εἶπεν, ἀλλὰ σήμερον. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τοῦτο ἀποδεικνύει ἔτι μᾶλλον, ὅτι κατὰ τὸ πολύμηνον τοῦτο διάστημα δὲν ἐμελετήσατε τὸ Νομοσχέδιον, ἐνῶ ἔπρεπε νὰ τὸ μελετήσητε καὶ νὰ περιλάβητε τὴν διόρθωσιν ταύτην ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, οὐχὶ δὲ νὰ τὴν εἰσαγάγητε ὡς τροποποίησιν, ὅτε σᾶς ἐγένοντο παρατηρήσεις ὑπ’ ἄλλων, μετὰ τὴν εἰσαγωγήν του εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τέλους, κύριοι, παρατηρῶ ἔτι ἄλλο τι ἐν τῇ Ὑπουργικῇ τροπολογίᾳ τοῦ Νομοσχεδίου. Τὸ 10ον ἄρθρον τροπολογεῖται ὡς ἕπεται: «Διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος κανονισθήσονναι τὰ πρὸς «ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος Νόμου κτλ». Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν μοὶ λέγετε ποῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ κανονίσητε διὰ Β. Διατάγματος; Εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν δύνασθε νὰ περιλάβετε τὰ πάντα· δύνασθε νὰ διορίσητε π. χ. 10 Ἐπιθεωρητὰς καὶ νὰ τοὺς δίδετε μισθὸν ὅσον θέλετε.

§89ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οἱ Ἐπιθεωρηταὶ προτείνονται διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§90ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Προϋπολογισμοὶ πρέπει νὰ στηρίζωνται ἐπὶ Νόμων.

§91ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ ἔλθῃ Νόμος.

§92ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις ἡ ἀόριστος ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ διάταξις, ἣν σᾶς ἀνέγνωσα, ὁρίζει, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις θέλει κανονισθῆ διὰ Β. Διατάγματος. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου θέτει τὰς ἀρχάς· ἑπομένως λαμβάνετε στάδιον νὰ περιλάβητε εἰς νομοθετικὸν Διάταγμα πολλὰ, χρήζοντα εἰδικῆς νομοθετικῆς ἀποφάσεως. Πρέπει, κύριοι Ὑπουργοὶ, ὅταν φέρητε ἓν Νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ τὸ φέρητε συντεταγμένον πλῆρες, καθ’ ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας διατάξεις. Τὸ ἀόριστον τῆς διὰ Β. Διατάγματος ἐκτελέσεως τοῦ Νόμου δύναται νὰ περιλαμβάνῃ ὄχι μόνον τὸν ἀριθμὸν τῶν Ἐπιθεωρητῶν, ὄχι μόνον τοὺς μισθοὺς ἄλλων ὑπαλλήλων καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ καὶ λοιπὰ ἔξοδά των, ἀλλ’ ἀφίησι τῷ Ὑπουργῷ μέγα στάδιον ἐνεργείας διὰ τῆς κατὰ τὴν ἰδέαν του καὶ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Βουλῆς συμπληρώσεως διατάξεων, ἀπὸ τὴν νομοθέτησιν τῶν ὁποίων δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ξένη ἡ Βουλή. Ἡ ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ τοῦ Νομοσχεδίου περιλαμβανομένη ἀόριστος διάταξις, ὅτι σκοπὸς τοῦ Ταμείου εἶναι ἡ μέριμνα τῆς μορφώσεως καταλλήλων Καθηγητῶν κλπ. δίδει στάδιον εἰς πράξεις, ἀπαδούσας ἴσως πολλάκις εἰς τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, καὶ μάλιστα ἂν τύχῃ Ὑπουργὸς, εὔκολος περὶ τὸ σοφίζεσθαι ἢ ἐνδοτικός. Ὅθεν αἱ ἀναγκαῖαι διατάξεις πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται ἐν τῷ Νόμῳ, καὶ οὐχὶ νὰ δίδηται ἡ ἄδεια τῆς διὰ Β. Διαταγμάτων συμπληρώσεώς των. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ λόγοι, συνδυαζόμενοι μ’ ὅσα εἶπον οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες, μὲ ὠθοῦσι νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ἂν θέλῃ, νὰ ἀποσύρῃ ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας τὸ Νομοσχέδιον, ὅπως μελετήσῃ αὐτὸ καλλίτερον καὶ τὸ καταστήσῃ πληρέστερον καὶ σύμφωνον πρὸς τὰς ἰσχυούσας Δημοτικὰς καὶ Συνταγματικὰς διατάξεις.

§93Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, πρό τινων μηνῶν, διερχόμενος μεταξὺ Ἀχαΐας καὶ Πατρῶν, περὶ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου, εἶδον ἐξερχομένους ἀπὸ ἓν ὑπόγειον, ὡς ἀπὸ τρώγλην, παῖδας τινάς. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι τὸ Σχολεῖον ἐκεῖνο ὡμοίαζε τρώγλην, καὶ ἐνόμιζον, ὅτι θεωρῶ ἐξερχομένους μικροὺς Ὀττεντότους, ἐκ τῶν ὁποίων τινὰς εἶχον ἄλλοτε ἰδεῖ εἰς τὸ Λονδῖνον. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφοῦ εἶδον τὴν κατάστασιν αὐτὴν, ἐσυλλογίσθην συνάμα ποῖον νὰ ἦναι καὶ τὸ Σχολεῖον τὸ ἐντὸς τοῦ κρανίου τῶν παίδων αὐτῶν. Ἦλθεν ἑπομένως εἰς τὸν νοῦν μου ἡ δημοτική μας ἐκπαίδευσις καὶ μ’ ἐκυρίευσε θλῖψις, διότι ἡ ἐκπαίδευσις αὕτη, ἥτις εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, τὸ πρῶτον γάλα τοῦ πολιτισμοῦ, εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀθλιεστάτη, καὶ οὐδεμία περὶ βελτιώσεως αὐτῆς σπουδαίως ἐλήφθη πρόνοια. Ἔτυχεν ἄλλοτε νὰ ἐξετάσω εἰς οἶκον τινὰ παιδίον, μαθητὴν Δημοτικοῦ Σχολείου, μοῦ εἶπεν ἀπὸ μνήμης τὸ μάθημά του· ὕστερον τὸ ἠρώτησα τί ἐννοεῖ ἀφ’ ὅσα μοῦ ἀπεστήθισε καὶ μοὶ ἀπήντησε: «δὲν ἠξεύρω». Εἰς τὴν Ἀμερικὴν, ὅπου ἡ ἐκπαίδευσις εἰς ὅλα τὰ στάδια εἶναι καὶ θεωρητικὴ καὶ πρακτικὴ, καὶ παράγει πατριώτας καὶ πολίτας σπουδαίους εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ἀνθρωπίνης ἐνεργείας, χρησίμους εἰς τὸ ἔθνος των, ἔν τινι συναναστροφῇ ἐν Φιλαδελφείᾳ ἦτον μικρόν τι παιδίον, μαθητὴς Δημοτικοῦ Σχολείου. Κυρία τις τὸ ἠρώτησεν εἰς πόσας ἡμέρας ἢ περιόδους ἐκτίσθη ὁ κόσμος, καὶ τὸ παιδίον ἀπήντησεν εὐστόχως· ὕστερον ἄλλη τις κυρία, χαριεντιζομένη, τὸ ἐρωτᾷ εἰς πόσας περιόδους ἐπλάσθησαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Βορείου Ἀμερικῆς, τὸ δὲ παιδίον ἐκεῖνο ἀπήντησεν εἰς ἕξ, διότι ἑπτὰ μὲν χρόνους διήρκεσεν ὁ ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας πόλεμος τῶν Ἀμερικανῶν κατὰ τῶν Ἄγγλων, ἀλλὰ τὰ ἕξ ἔτη ἦτον ὁ τρομερὸς πόλεμος, κατὰ τὸ ἕβδομον δὲ ἀνεπαύθησαν, διότι τότε ἔγεινεν εἰς τὸ Λέξιγκτον ἡ νίκη τῶν Ἀμερικανῶν κατὰ τῶν Ἄγγλων καὶ ἐκλείσθη ἡ συνθήκη περὶ τῆς ἀνεξαρτησίας. Ὅταν λοιπὸν βλέπετε παῖδα ἐξερχόμενον τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου καὶ ὁμιλοῦντα ὡς πολίτης σχεδὸν τέλειος, σᾶς ἐρωτῶ δὲν εἶναι θλιβερὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου ἰσχυρὸν πνεῦμα καὶ ὑγιὲς ὑπάρχει, ἀπὸ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα οἱ παῖδες νὰ ἐξέρχωνται ὡς παπαγάλοι; Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅταν εἶδον τὸ περὶ Ταμείου Νομοσχέδιον παρουσιαζόμενον ἀπὸ τὸν ἐξοχώτατον κύριον Λομβάρδον (ἱλαρότης), ἐνόμισα, ὅτι ἤθελε φέρει συνάμα Ὀργανισμὸν Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν εἶδον τοιοῦτον δυστυχῶς. Καὶ τί βλέπω; βλέπω μόνον τὸ περιέχον ἄνευ τοῦ περιεχομένου, φροντίδα περὶ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ὄχι περὶ βελτιώσεως αὐτῆς. Ὅσα καὶ οἱαδήποτε πλοῖα καὶ ἂν ἔχῃ ἓν Ἔθνος, εἶναι τίποτε, ὅταν δὲν ὑπάρχουν καὶ ναῦται καλῶς ἐξησκημένοι. Ἔχομεν Ἀκαδημίαν, καὶ Ἀκαδημαϊκοὺς δὲν ἔχομεν. Ἀλλὰ πολὺ καλά· ἡ ἐνίσχυσις τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶναι βεβαίως ἀναγκαία. Τί παρατηρῶ ὅμως, κύριοι, εἰς τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο; βλέπω πρῶτον ἀποῤῥόφησιν τῶν Δήμων· δεύτερον, νέαν φορολογίαν αὐτῶν, καὶ τρίτον ἔχει, κατ’ ἐμέ, τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ χαρακτῆρα πολιτικὸν—πρᾶγμα μὴ παρατηρηθὲν ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας—ἤγουν εἶναι ἐκμετάλλευσις εἰς τὰς χεῖρας τὰς Κυβερνητικὰς τῆς διαχειρίσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως· διότι, κύριοι, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, ὁ Ὑπουργὸς καὶ τὸ συσταινόμενον Συμβούλιον διαχειρίζεται τὴν περιουσίαν τῶν Δήμων καὶ διορίζει ἢ παύει τοὺς Διδασκάλους. Ὁ κύριος Λομβάρδος, ὅστις εἶναι ἰατρὸς καὶ γνωρίζει τοὺς φυσικοὺς Νόμους, ἔπρεπε καλλίτερον ἄλλων νὰ γνωρίζῃ τοὺς Νόμους τῆς διανοητικῆς ἀναπτύξεως καὶ νὰ ἦναι ἰατρὸς καὶ τοῦ πνεύματος. Ὤφειλε λοιπὸν συνάμα νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν· διότι, καθὼς γνωρίζετε, ἡ ὑγιὴς Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις δημιουργεῖ, οὕτως εἰπεῖν, τοὺς μικροκόσμους τοῦ πολιτισμοῦ. Καθὼς ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὁ μικρόκοσμος τοῦ σύμπαντος, ὁ παῖς πρέπει νὰ γείνῃ ὁ μικρόκοσμος τοῦ πολιτικοῦ βίου. Ὁ παῖς λοιπὸν, ἐξερχόμενος τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου, πρέπει νὰ ἦναι πολίτης μικρὸς, βιομήχανος μικρὸς, πρέπει νὰ ἀποκτᾷ ὅλας τὰς γνώσεις τοῦ πολιτισμοῦ ἐν μικρῷ καὶ νὰ μάθῃ νὰ σκέπτεται ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ ὄχι νὰ γίνεται παπαγάλος. Τοιούτου Νομοσχεδίου ἔχομεν κυρίως ἀνάγκην. Τὸ δὲ ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον δὲν πληροῖ, ἐπαναλέγω, οὔτε τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προτίθεται· εἶναι ἀποῤῥόφησις τῆς δημοτικῆς ἐνεργείας, στείρωσις τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Χωρία τινὰ, κύριοι, στεροῦνται διδασκάλων, καὶ ἐν τούτοις πέρυσι, προκειμένου περὶ διορισμοῦ διδασκάλου εἰς ἓν χωρίον τοῦ Δήμου Τριταίας, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔχει. Καθῆκον λοιπὸν Κυβερνήσεως πατρικῆς καὶ νοήμονος εἶναι ν’ ἀφήσῃ τοὺς Δήμους ἐλευθέρους, διότι οὗτοι ἐννοοῦν καλλίτερον τὸ συμφέρον των περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων των. Ὅταν οὗτοι δὲν ἦναι εἰς θέσιν νὰ συντηρῶσι Σχολεῖα, τότε νὰ συντρέχῃ αὐτοὺς τὸ Ὑπουργεῖον. Κυρίως δὲ τῆς Κυβερνήσεως ἔργον εἶναι νὰ φροντίσῃ περὶ συστάσεως Διδασκαλείων, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ μορφώνωνται οἱ ἁρμόδιοι δημοδιδάσκαλοι. Νὰ μὴ ἔχῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις μόνη τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ δημοδιδασκάλους, ἀλλ’ ἐν ἑκάστῳ Νομῷ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ σχηματίζωσι μίαν Ἐπιτροπὴν, συνερχομένην εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ, ἡ ὁποία νὰ προτείνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πόσοι καὶ ποῖοι νὰ διορίζωνται δημοδιδάσκαλοι καὶ ποῦ νὰ δημιουργηθῶσι νέα Σχολεῖα· τὰ μὲν Σχολεῖα νὰ οἰκοδομῇ ὁ Δῆμος, οἱ δὲ διορισμοὶ νὰ γίνωνται τῇ προτάσει τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐὰν ὑπάρχωσι διδάσκαλοι. Καὶ διὰ νὰ ὑπάρχωσι διδάσκαλοι, πρέπει νὰ συστηθῶσι Διδασκαλεῖα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Φρονῶ λοιπὸν καὶ ἐλπίζω καὶ εὔχομαι νὰ ἐννοήσητε πάντες, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἁρμόδια πρόσωπα, ἥτις ἐπὶ τῶν βάσεων αὐτῶν νὰ συντάξῃ τοιοῦτο Νομοσχέδιον, ὥστε νὰ μὴ ἀποῤῥοφηθῇ ἡ ἐνέργεια τῶν Δήμων, καὶ συνάμα νὰ σχηματισθῶσι Διδασκαλεῖα, ὅπως ἀποκτήσωμεν διδασκάλους. Πρό τινων ἡμερῶν μοὶ ἔγραψαν ἀπὸ τὸν Δῆμον Δύμης, ὅτι εἰς τι χωρίον αὐτοῦ ὑπάρχει Σχολεῖον, ἀλλὰ στεροῦνται διδασκάλου, καὶ ὅτι ἐπιθυμοῦν νὰ σταλῇ διδάσκαλος. Ἔχετε, κύριε Λομβάρδε; Δὲν ἔχετε. Φροντίσατε λοιπὸν ἀμέσως περὶ συστάσεως Διδασκαλείων. Θέσατε δὲ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἓν ποσὸν ἐπαρκὲς ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ μὴ ἐπιβάλλετε, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, αὐθαιρέτως ἄλλους φόρους εἰς τοὺς Δήμους, μιμούμενοι τὸν παρακαθήμενόν σας κύριον Καλλιγᾶν· ἄφετε δὲ αὐτοὺς ἐλευθέρους νὰ σχηματίσουν τὰς Ἐπιτροπάς των. Λέγω λοιπὸν, κύριοι Ὑπουργοὶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλείψετε αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον, καὶ σκεπτόμενοι μετὰ τῶν ἁρμοδίων νὰ σχηματίσητε ἕτερον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσων ἐξέθηκα, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποβάλητε ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς.

§94ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολλὰ καὶ καλὰ καὶ μεγάλα ἐῤῥέθησαν κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου· εἰς ἐμὲ δὲν ἀπόκειται νὰ ἐπαναλάβω τὰ λεχθέντα, οὔτε ἐννοῶ νὰ χρηματίσω τῶν ἄλλων διδάσκαλος· μόνον θὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, ὅπως αἰτιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Δὲν ἐννοῶ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τούτῳ οὐδὲν ὀρθὸν, οὔτε κατὰ τύπους, οὔτε κατ’ οὐσίαν. Κατὰ τύπους βλέπω δημιουργίαν προσώπου ἠθικοῦ, Σωματείου, δηλαδὴ Ταμείου, τοῦ ὁποίου δὲν ἐννοῶ τὸν προορισμὸν, οὔτε τὴν καλλιτέραν λειτουργίαν, τὴν ὁποίαν θέλει μεταδώσει εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν· μόνον διορῶ μίαν ἀνέκφραστον προπαρασκευὴν διαφθορᾶς συνειδήσεων καὶ ἕνα νέον ἵδρυμα συστήματος ῥουσφετικοῦ ἀργοτροφείου ἐν τῷ Σωματείῳ τούτῳ· διότι τοῦτο θέλει μετατραπῆ εἰς ἓν σύστημα τοποθετήσεως προσώπων ἀργῶν καὶ καταβιβρωσκόντων τὴν οὐσίαν, τὸ χρῆμα τοῦ Ταμείου. Δεύτερον, τὸ Ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως—ἔρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν—πλουτίζεται δι’ ἐκείνων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐτέθησαν δι’ ἐκεῖνον τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν τὸ Ταμεῖον προορίζεται. Νέους πόρους τὸ δημιουργούμενον αὐτὸ Ταμεῖον παρουσιάζει; οὐδόλως. Ἡ διαχείρισις λοιπὸν ἡ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δὲν εἶναι ἀσφαλὴς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαιτεῖται Ταμεῖον ἄλλο εἰδικόν; Ἀλλὰ βλέπομεν, ὅτι τὰ Ταμεῖα τὰ εἰδικὰ ἐναυάγησαν· τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας καὶ ἄλλα, εἰδικὸν σκοπὸν ἔχοντα, ἐχάθησαν, καὶ μόνον ἀνταποκρίνεται τὸ τῶν πολιτικῶν συντάξεων πρὸς τὸν προορισμόν του, ἀφότου συνεχωνεύθη εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Κατ’ οὐσίαν λοιπὸν δὲν βλέπω νὰ δίδεται οὐδεμία ὤθησις εἰς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ δὲν θέλει ἐπέλθει βλάβη; βεβαίως· διότι τὰ χρήματα ταῦτα δὲν θὰ διατεθῶσι βεβαίως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν δυσμενῶς πρὸς αὐτὴν διακειμένων· ἑπομένως αἱ Ἐπαρχίαι, τὰς ὁποίας ἔχει ὑπὸ τὴν δυσμένειαν αὑτῆς ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ ἔχωσιν οὐ μόνον σχολεῖον, ἀλλ’ οὐδ’ ἐντευκτήριον παίδων. Ὡς πρὸς τὸ χρῆμα ἐλήφθη νέα τις βάσις πλουτισμοῦ; Πόρος τις ἐπενοήθη ἀνεκμετάλλευτος, ἢ κακῶς διατιθέμενος; οὐδόλως. Ὁ πλουτισμὸς τοῦ Ταμείου πηγάζει ἐκ μέσου τετριμμένου καὶ κοινοτάτου φόρου. Εἶναι τοῦτο οἰκονομολογικὴ ἐπινόησις; τίς καινοφάνεια; δὲν ἐπαρκεῖ ἕν, ἐπιβάλλομεν δύω. Δὲν εἶναι λοιπὸν οὐδ’ ὑπὸ οἰκονομολογικὴν ἔποψιν σπουδαῖον τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο· ἀλλὰ τὸ χείριστον, καταστρέφει τοὺς Δήμους. Ἡμεῖς βλέπομεν Δήμους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν δύναμιν νὰ ἐπαρκέσωσιν ἤδη οὐ μόνον εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὰ τῆς στοιχειώδους των διοικήσεως ἕνεκα τοῦ ψιλοῦ Προϋπολογισμοῦ των. Πῶς λοιπὸν θ’ ἀναλάβωσι νέους φόρους; Γίνεται χρῆσις τῆς περιουσίας τῶν Μονῶν καὶ τῶν κληροδοτημάτων, περιουσίας ἐχούσης ἄλλον προορισμόν· ἀλλὰ διατί παραλείπεται ἕνα πόρον, ὁ ὁποῖος ἔχει πολλὰ μεγάλην σχέσιν μὲ τὸ Ταμεῖον αὐτὸ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοὺς πόρους τοῦ Πανεπιστημίου; Τοῦτο ἔχει πρόσοδον ἐκ περιουσίας 400,000 δραχμῶν, καὶ δαπανᾷ ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ Δημόσιον ἑτέρας 400,000· διατί δὲν μετατρέπομεν τὰ χρήματα αὐτὰ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Δυνάμεθα ν’ ἀντισταθμίσωμεν τὴν ζημίαν μεταφέροντες τὰ χρήματα τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ διασώζοντες οὕτως ἀνέπαφον τὴν μωρὰν τοῦ Συντάγματος διάταξιν περὶ δωρεὰν παροχῆς τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Διατί λοιπὸν δὲν γίνεται σκέψις διαθέσεως τῶν προσόδων τοῦ Πανεπιστημίου; Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους, ἐπειδὴ δὲν βλέπω, ὅτι ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ αὐτῷ ὑπάρχει ἰδέα, ἥτις ἤθελε δώσει ὤθησιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θέλω καταψηφίσει τούτου.

§95Λ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Συμφωνῶ μετὰ πολλῶν ἐκ τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ ζήτημα περὶ Ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς καὶ πᾶν ἀφορῶν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, πρέπει νὰ μὴ ἐξετάζηται κατὰ πολιτικὸν ὑπολογισμόν. Ἕνεκα τούτου θὰ διαφωνήσω ἐν πολλοῖς πρός τινας κατὰ τῶν τοῦ Νομοσχεδίου λαλησάντων, θέλω ὅμως ἐπικρίνει ἐν πολλοῖς καὶ διατάξεις καὶ αὐτὸν τὸν ὅλον ὀργανισμὸν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ προβλέπων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὔτε εἰς Ἐπιτροπὴν θὰ δεχθῇ νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὡς ἐζήτησαν πολλοὶ, ἵνα ἀναθεωρηθῇ, οὔτε τροποποιήσεις θεμελιώδεις θὰ δεχθῇ, θὰ τὸ συζητήσω, ὑποθέτων, ὅτι κατ’ ἀρχὴν θὰ γείνῃ δεκτὸν, καὶ ὅτι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ εἴς τινας τροποποιήσεις, ὅπως σωθῇ. Τὸ νομοσχέδιον ἐπεκρίθη παρὰ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος, ὅτι ἀποτυγχάνει, διότι δὲν πραγματοποιεῖ τὸν σκοπὸν τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς ὑπαρχούσης ἀτελοῦς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ πληρεστέρας, οὐδ’ ἐπαρκεῖ ὅπως εἰσαγάγῃ τὸ νέον σύστημα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὅπου ἐλλείπει· ἕνεκα τούτου ἐζήτησε νὰ παραπεμφθῇ τὸ Νομοσχέδιον εἰς Ἐπιτροπήν. Δέχομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι σήμερον παρ’ ἡμῖν ἀτελὲς καὶ ἄγονον καὶ ὅτι ὀλίγους καρποὺς θὰ φέρῃ εἰς τὸ μέλλον· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει τις, μεγαλύνων τὸν σκοπὸν, ὃν ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀναδιοργάνωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς Ἑλλάδος, νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ ὡς μὴ ἐπιτυγχάνον τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ σήμερον τοιοῦτος σκοπὸς καὶ μὲ μεγαλειτέρους ἔτι πόρους ἐκείνων, οὓς ὁρίζει τὸ Νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐν ταῖς οἰκονομικαῖς δυσχερείαις, ἐν αἷς εὑρίσκεται νῦν ὁ Τόπος, δὲν εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτὸν Νομοσχέδιον, διαθέτον τόσῳ μεγάλους πόρους ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ καὶ οἱ σκοποὶ τοῦ Νομοσχεδίου εἶναι ἀνέφικτοι διὰ τῶν πόρων τοῦ Ταμείου. Τὸ Νομοσχέδιον ἐπιδιώκει, ἐκτὸς τῆς συντηρήσεως τῶν ὑπαρχόντων δημοτικῶν σχολείων, καὶ τὴν ἀνοικοδόμησιν δημοτικῶν σχολείων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἔτι δὲ τὴν παρασκευὴν δημοδιδασκάλων δι’ ὅλας τὰς πόλεις, τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία τοῦ Βασιλείου. Ἡ ἐπίτευξις καὶ μόνον τῶν δύω τούτων σκοπῶν εἶναι ἀδύνατος διὰ τοῦ Νομοσχεδίου· ἂν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐν τῷ ἐνθουσιασμῷ αὐτοῦ προχθὲς ὑπεσχέθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι διὰ περισσεύματος τοῦ Ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ 400,000 δραχμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκοδομηθῶσιν ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου χίλια σχολεῖα πρὸς 5,000 δραχμὰς ἕκαστον...

§96ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. 5,000 δραχμὰς ἕκαστον σχολεῖον εἶπα, κατὰ μέσον ὅρον.

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, κατὰ μέσον ὅρον. Νομίζω, ὅτι, ὡριμότερον σκεπτόμενος, θέλει ἀποδειλιάσει ἀπέναντι τοιούτου σχεδίου, καὶ δὲν θὰ ἐπιμείνῃ νὰ ἐπιχειρήσῃ αὐτὸ, ὡς θ’ ἀποδείξω βραδύτερον. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ πραγματοποιήσωμεν καὶ ὅ,τι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος πολὺ δικαίως ἐπέμεινε νὰ ἐπιδιώξωμεν, ν’ ἀντικαταστήσωμεν δηλαδὴ διὰ σχολείων τῶν νέων μεθόδων, διὰ σχολείων πλήρων ἢ ἡμιπλήρων, δηλαδὴ μὲ τρεῖς διδασκάλους, τὰ ὑπάρχοντα, καὶ νὰ συστήσωμεν νέα τοιαῦτα παντοῦ ὅπου δὲν ὑπάρχουσι σχολεῖα παντελῶς, καθόσον εἰς τὸ παλαιὸν Βασίλειον ὑπάρχουσι περὶ τὰς 3,717 πόλεις καὶ χωρία, ἐξ ὧν τὰ 2,173, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἔχουσι πληθυσμὸν κατώτερον τῶν 250 κατοίκων· περὶ τῶν χωρίων τούτων δύναταί τις μετὰ βεβαιότητος νὰ εἴπῃ, ὅτι οὔτε ἔχουσι σήμερον σχολεῖον, οὔτε εἶναι δυνατὸν ἐπὶ πολλὰ ἀκόμη ἔτη νὰ ἔχωσι, διότι μόλις ἓν ἢ δύω ἔθνη ἐκ τῶν φερόντων τὰ πρῶτα σήμερον ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει κατώρθωσαν νὰ ἔχωσιν ἓν δημοτικὸν σχολεῖον κατὰ 250 κατοίκους· π. χ. ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς ἀναλογεῖ ἓν σχολεῖον εἰς 252 κατοίκους. Εἰς ὅλα λοιπὸν αὐτὰ τὰ 2,173 χωρία, τὰ ἔχοντα πληθυσμὸν ἐλάσσονα τῶν 250 κατοίκων, εἶναι δύσκολον νὰ ἐπιμείνωμεν σήμερον νὰ ἔχωμεν δημοτικὰ σχολεῖα. Ὑπολείπονται 1,544 πόλεις καὶ χωρία, ἐν οἷς ὑπάρχουσι τὰ 1,121 σχολεῖα, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι 121 ἐξ αὐτῶν εἶναι διπλᾶ καὶ τριπλᾶ σχολεῖα ἔν τισι πόλεσι, μένουν 1,000 σχολεῖα, εὑρισκόμενα εἰς χιλίας πόλεις, κώμας καὶ χωρία· ἑπομένως μένουν 544 χωρία, ἐν οἷς δὲν ὑπάρχουσι σήμερον δημοτικὰ σχολεῖα καὶ εἰς ἃ πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν τοιαῦτα κατὰ τὴν νέαν μέθοδον, τὴν συνδιδασκικὴν, καὶ εἴτε πλήρη, εἴτε ἡμιπλήρη. Πόθεν ὅμως θὰ πορισθῶμεν τοὺς διδασκάλους διὰ τὰ 544 αὐτὰ χωρία; Ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὰς νέας Ἐπαρχίας, δι’ ἃς δὲν ἔχομεν ἀκριβεῖς στατιστικὰς πληροφορίας καὶ εἰς ἃς ὑπάρχει ἓν Διδασκαλεῖον, ἐν ταῖς παλαιαῖς ὑπάρχουσι τρία, ἐξ ὧν θὰ ληφθῶσιν οἱ διδάσκαλοι, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην. Ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἕκαστον Διδασκαλεῖον δίδει κατὰ μέσον ὅρον κατ’ ἔτος 30 δημοδιδασκάλους, θέλομεν ἔχει κατ’ ἔτος 90 δημοδιδασκάλους διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· δι’ αὐτῶν πρέπει πρῶτον ν’ ἀναπληρώσωμεν τὰ κενὰ, ἅτινα κατ’ ἔτος γεννῶνται εἰς τὰ ὑπάρχοντα σχολεῖα, δηλαδὴ μεταξὺ τῶν 200, ὡς νομίζω, διδασκάλων, καὶ ἅτινα ὑπολογίζω εἰς 5% ἕνεκα ἀσθενειῶν, γήρατος ἢ ἀποχωρήσεως δι’ οἱονδήποτε λόγον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Λοιπὸν ἐπὶ 1,200 διδασκάλων θέλομεν ἔχει ἀνάγκην κατ’ ἔτος 60 νέων δημοδιδασκάλων διὰ τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἐπελθόντων κενῶν· ἐπίσης ἐκ τῶν 90 αὐτῶν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λαμβάνωμεν, ὅπως ἀντικαθιστῶμεν τοὺς τοῦ παλαιοῦ συστήματος· ἐξ αὐτῶν ἐπίσης θὰ λαμβάνωνται οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἱ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστελλόμενοι. Ὥστε διὰ τὴν σύστασιν τῶν νέων 544 δημοτικῶν σχολείων ἢ δὲν θὰ ὑπολείπηται κατ’ ἔτος οὐδεὶς ἐκ τῶν 90 δημοδιδασκάλων τῶν τριῶν Διδασκαλείων, ἢ θὰ ὑπολείπηται ἀριθμὸς ἀνεπαρκής. Κατὰ Νόμον ἄλλως εἰς τὰ χωρία μόνον τριτοβάθμιοι στέλλονται. Ἐὰν δ’ εἰς αὐτοὺς στηριχθῶμεν, δὲν θ’ ἀρκέσωσιν οὔτε 30 ἔτη, ὅπως ἱδρύσωμεν σχολεῖα εἰς αὐτὰ τὰ χωρία. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα καθίσταται ἀδύνατον, ἅμα φαντασθῇ τις, ὅτι συνιστῶντες πλήρη ἢ ἡμιπλήρη σχολεῖα, θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τριπλασίου ἢ τετραπλασίου ἀριθμοῦ δημοδιδασκάλων. Δὲν θεωρῶ ἑπομένως δυνατὸν σήμερον διὰ Νομοσχεδίου οἱουδήποτε περὶ Ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ λύσωμεν τὸ πρόβλημα τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν παλαιῶν σχολείων διὰ νέων καὶ τῆς συστάσεως νέων πανταχοῦ τοῦ Κράτους. Ἀφοῦ δὲ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ δὲν εἶναι δίκαιον 600 ἢ 1,000 χωρία νὰ στερῶνται παντελῶς διδασκάλου, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ συσταθῶσιν εἰς τὰ πλεῖστα χωρία σχολεῖα μὲ ἕνα μόνον δημοδιδάσκαλον, ὡς ὑπάρχουσι καὶ εἰς ἄλλα Κράτη· π. χ. ἐν Αὐστρίᾳ, ὅπου 55 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τῶν δημοτικῶν αὐτῆς σχολείων, εἶναι σχολεῖα μὲ ἕνα μόνον διδάσκαλον. Τοιαῦτα εἶναι πανταχοῦ τὰ ἀγροτικὰ λεγόμενα σχολεῖα. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν μέσων, ἅτινα σήμερον διαθέτομεν ὑπὲρ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς πραγματοποίησιν τοιούτου σκοποῦ. Ἂν ἑπομένως τὸ Νομοσχέδιον δὲν ἐπιτυγχάνῃ τοῦ σκοποῦ, δὲν νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι λόγος νὰ παραπεμφθῇ εἰς πληρεστέραν ἐξέτασιν· διότι ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν γείνῃ, δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς αὐτός. Μετά τινα καιρόν, ὅταν θὰ ὑπάρχωσι τὰ μέσα, θέλει ἐπιβληθῆ ἡμῖν ἡ ἵδρυσις καὶ ἄλλων Διδασκαλείων, διότι τὰ ὑπάρχοντα νῦν δὲν εἶναι τὰ ἀναλαγοῦντα τῇ Ἑλλάδι. Ἐν Ἑλλάδι ἀναλογοῦσι σήμερον 5. 72 μαθηταὶ εἰς 100 κατοίκους· ὅπου τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ ἀναλογία καὶ μένει ἡ αὐτὴ, ἀπαιτεῖται τοὐλάχιστον διὰ 400,000 κατοίκων ἓν Διδασκαλεῖον, δίδον κατ’ ἔτος 30 δημοδιδασκάλους, διὰ πληθυσμὸν δὲ 1,600,000 τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου ἀπαιτοῦνται 4 Διδασκαλεῖα, διότι ταῦτα καὶ εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν θὰ πέμπωσιν οὐκ ὀλίγους. Ὅταν μίαν ἡμέραν εὑρεθῇ τὸ κατάλληλον προσωπικὸν διὰ νέον Διδασκαλεῖον, πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ συστήσωμεν τοιοῦτον ἐν Πάτραις, ὅπου, ἕνεκα τῆς εὐθέτου τοποθεσίας, θὰ δύνωνται νὰ προσέρχωνται εὐκόλως οἱ τῶν δυτικῶν καὶ βορείων παραλίων τῆς Πελοποννήσου νέοι καὶ οἱ τῶν μεσημβρινῶν τῆς Στερεᾶς. Καὶ πάλιν ὅμως δὲν θὰ ἦναι ἀναγκαῖον νὰ εἰσαχθῇ πανταχοῦ τὸ πλῆρες Δημοτικὸν Σχολεῖον, ἢ καὶ τὸ μὲ τρεῖς μόνον διδασκάλους· νομίζω δὲ, ὅτι διὰ νέου Νομοσχεδίου πρέπει νὰ κανονισθῇ τὸ περὶ συστάσεως σχολείων μὲ ἕνα διδάσκαλον ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς Δήμοις. Ἂν ἐπιμείνωμεν σήμερον ἐν ταῖς Πρωτευούσαις ὅλων τῶν Δήμων τοῦ Κράτους ἀνεξαιρέτως νὰ συστήσωμεν οὐχὶ πλῆρες, ἀλλὰ καὶ ἡμίπληρες δημοτικὸν σχολεῖον, θὰ ἐπιχειρήσωμέν τι μάταιον καὶ μὴ ἀναγκαῖον. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου γνωρίζω τρεῖς ἀγροτικοὺς Δήμους, ἐν οἷς θὰ ἦτο ματαιοπονία ἡ ἵδρυσις πλήρων Δημοτικῶν σχολείων· τὰ σχολεῖα, ὧνπερ ἔχουσιν ἀνάγκην πάντες σχεδὸν οἱ ἀγροτικοὶ Δῆμοι, εἶναι σχολεῖα μὲ μίαν ἢ δύω τάξεις καὶ ἕνα διδάσκαλον. Τοιαῦτα σχολεῖα δύνανται νὰ ἱδρυθῶσιν ἁπλούστερα, εἰσαγομένων καί τινων μαθημάτων ἄλλων, δηλαδὴ ἐκτὸς τῆς ἀναγνώσεως, τῆς γραφῆς, τῶν στοιχειωδῶν πράξεων τῆς ἀριθμητικῆς, τῶν περὶ μέτρων καὶ σταθμῶν, καί τινες γνώσεις πρακτικαὶ τῆς φυσικῆς γεωγραφίας, τῆς φυσικῆς ἱστορίας, τῆς γεωλογίας...

§98ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τῆς γεωλογίας;...

§99ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τῆς γεωλογίας μάλιστα, καὶ προσέτι τῆς ἰχνογραφίας, ἥτις πανταχοῦ ἀλλοῦ διδάσκεται ἐκτὸς παρ’ ἡμῖν.

§100ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τῆς γεωλογίας εἴπατε;

§101ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, καὶ ἐπειδὴ μοὶ δίδετε ἀφορμὴν, θὰ σᾶς ἐξηγήσω, διότι ἀπορεῖτε. Ἐν Ἑλλάδι ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα, ὅτι πρέπει νὰ ἀνέλθῃ ὁ μαθητὴς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἵνα μάθῃ τὰ ἁπλούστατα καὶ ἀναγκαιότατα πράγματα τοῦ βίου, δηλαδὴ νὰ σπουδάσῃ ὀλίγην ἀστρονομίαν, τὴν γεωλογίαν, τὴν μηχανικήν...

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω, ὅτι σεῖς ὁ ἴδιος δὲν τὰ ἐδιδάχθητε αὐτὰ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.

§103ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἀλλ’ οὔτε ὑμεῖς τὰ ἐδιδάχθητε. Προκαλῶ ὑμᾶς τὸν ἴδιον, ὅστις διακρίνεσθε μεταξὺ τῶν σοφῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος, νὰ εἴπητε ἂν γνωρίζετε πολλὰ πράγματα, ἅπερ οἱ μαθηταὶ τῶν κατωτάτων ἐν Εὐρώπῃ σχολείων γνωρίζουσι. Σᾶς ἐρωτῶ, ἂν γνωρίζετε π. χ. γράφοντες εἰς φίλον σας, νὰ σχεδιάσητε ἐν ἐπιστολῇ κλειδίον ἢ ἔπιπλόν τι ἢ κτίριον, ἢ ἂν γνωρίζετε νὰ ἐννοήσητε καὶ ἐξηγήσητε ἓν σχέδιον οἰκίας.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἐδιδάχθην ζωγραφικὴν καὶ δύναμαι.

§105ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τότε μὴ κάθεσθε ἐδῶ, διότι δὲν ἀγοράζονται. Ἐν Ἑλλάδι ἐπικρατεῖ ἡ ἀδίκως καλουμένη κλασικὴ διδασκαλία, δὲν διδάσκονται παρ’ ἡμῖν ἢ τὰ λεγόμενα κοινῶς γράμματα, ἐξωβελίσθησαν δὲ πᾶσαι αἱ θετικαὶ γνώσεις καὶ πᾶσα μέθοδος, στηριζομένη ἐπὶ τῶν θετικῶν γνώσεων. Δὲν γίνεται παρ’ ἡμῖν ἄλλο, ἢ μόνον ἐργασία μνήμης, καὶ διὰ τοῦτο, ἅμα παύσωμεν φοιτῶντες καὶ ἐπιδοθῶμεν εἰς ἄλλα ἔργα τοῦ βίου, παύομεν ἐνθυμούμενοι, καὶ ἑπομένως γινώσκοντες ὅ,τι ἐδιδάχθημεν. Ἐὰν λάβητε τὴν στατιστικὴν τοῦ 1879, θέλετε ἴδει, ὅτι μεταξὺ 1,600,000 καὶ πλέον κατοίκων ἐφοίτων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὑπὲρ τὰς 90,000 μαθητῶν· τοῦτο ὅμως οὐδὲν ἀποδεικνύει, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγεγραμμένων μαθητῶν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα—καὶ νομίζω ὅτι ἐπὶ τῶν ἐγγραφῶν ἐστηρίχθησαν αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι—δὲν ἀποδεικνύει ὅτι οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰσὶ καὶ πράγματι μαθηταὶ, ὅτι πάντες ἐφοίτησαν μέχρι τέλους τῆς σχολικῆς περιόδου ἢ τοὐλάχιστον ἐπὶ τὸν πλεῖστον χρόνον αὐτῆς, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ αὐτοὺς ὡς ἀποκτήσαντας τὰς στοιχειώδεις γνώσεις, τὰς χρησίμους εἰς τὸν βίον. Τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν ἐκ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν, διότι αἱ ὑπάρχουσαι εἶναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἑπομένως μᾶλλον διρικητικαὶ πληροφορίαι. Ἂν εἴχομεν ἀληθῶς σχολικὰς πληροφορίας, ὁποίας ἔχουσιν εἰς ἄλλα Κράτη, τότε θὰ ἐγνωρίζομεν πρῶτον ποῖος ἀριθμὸς μαθητῶν, ἐχόντων τὴν σχολικὴν ἡλικίαν, φοιτᾷ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ αὐτὸ μόνον δὲν ἀρκεῖ· ἀπαιτεῖται νὰ γνωρίσωμεν πόσοι ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων μαθητῶν παρευρίσκονται κατὰ μέσον ὅρον καθ’ ὅλον τὸ σχολικὸν ἔτος εἰς τὰς κλάσεις, ποῖος ὁ μέσος ὅρος τῶν ἀπουσιῶν, πόσοι διανύουσιν ὁλόκληρον τὴν σχολικὴν περίοδον, πόσοι τῶν μαθητῶν κατ’ ἔτος διακόπτουσιν ἢ παύουσι τὰ μαθήματά των, καὶ διὰ ποῖον λόγον. Ὅταν ἓν Κοινοβούλιον ἔχῃ ἐνώπιόν του τοιαύτην τινὰ στατιστικήν, ἥτις βεβαιοῖ ὄχι μόνον τὸ ποσὸν ἀλλὰ καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τότε δύναται, συγκρῖνον αὐτὰ κατ’ Ἐπαρχίας καὶ πρὸς τὰς δαπάνας εἰς τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ὑποβάλλεται, νὰ παρατηρῇ εἰς τίνα Ἐπαρχίαν ἡ Ἐκπαίδευσις εὐδοκιμεῖ, ποῦ ὑστερίζει, τίνες αἱ αἰτίαι, ἂν ὦσι χρηματικαὶ ἢ ἄλλαι, καὶ νὰ ἐπέρχηται μετὰ λόγου καὶ ἐπιγνώσεως εἰς διόρθωσιν τῶν πραγμάτων. Οὐχ ἧττον δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἐννοήσῃ τις καὶ ἄνευ τοιούτων στατιστικῶν πληροφοριῶν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἡ Ἐκπαίδευσις ἡ δημοτικὴ ἐλάχιστα φέρει ἀποτελέσματα· τοῦτο δύναταί τις ἀρκούντως νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν στατιστικὴν τοῦ 1879. Ποῖος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγραμμάτων ἐπὶ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ; Ὁ ὅλος πληθυσμὸς τῶν κατοίκων τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν ἦτο 1,670,000, ἐξ αὐτῶν δὲ ἦσαν 1,321,000 ἀγράμματοι, ἰδίως δὲ τοῦ γυναικείου φύλλου ἡ ἀγραμματοσύνη εἶναι φοβερά· 17 Δῆμοι ὑπάρχουσιν, ἐν οἷς οὐδεμία ὑπῆρχεν ἐγγράμματος γυνή! Ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως νομίζω, ὅτι ὀφείλει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα πρὸς συλλογὴν στατιστικῶν πληροφοριῶν καὶ καταρτισμὸν τακτικῶν στατιστικῶν πινάκων, διότι ταχύτερον καὶ εὐστοχώτερον θὰ θεραπεύσωμεν τὰ κακὰ, ὅταν μάθωμεν ἐν ὅλαις αὑτῆς ταῖς λεπτομερείαις τὴν κατάστασιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν. Νομίζω δὲ ὅτι τοιαύτη στατιστικὴ διὰ τὴν Ἐκπαίδευσιν εἶναι εὐκολωτάτη. Ἀπὸ τοῦ 1855 ἢ 1856, ἐπὶ Ψύλλα, ἐπὶ Ἀργυροπούλου καὶ ἐπὶ Χριστοπούλου διετυπώθησαν ὑποδείγματα στατιστικῶν πληροφοριῶν διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, ἅτινα ἠδύναντο νὰ ὦσι βάσεις στατιστικῆς ἀξιόλογοι. Μολονότι εἶναι προκεχωρημένη ἡ ὥρα, πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ κουράσω τὴν Βουλήν, ἂν διέλθω ἓν τῶν ὑποδειγμάτων αὐτῶν, ἕνα τῶν μηνιαίων ἐλέγχων—διότι ὑπάρχουσι καὶ τριμηνιαῖοι — ὅστις ἀποδεικνύει, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὑπῆρχον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπάλληλοι, γινώσκοντες ἄριστα νὰ διατυπώσωσι τὰς διαφόρους ἐρωτήσεις, ἐφ’ ὧν οἱ διδάσκαλοι ἔπρεπε ν’ ἀποφανθῶσιν, ὅπως φωτίζωσι τὸ Ὑπουργεῖον. (Ἀναγινώσκει τὰ κυριώτερα μέρη τοῦ ὑποδείγματος Ἐλέγχου, ὃν ἴδε ἐν σελ. 608 Συλλογῆς Κλάδου). Νομίζω, ὅτι λίαν ἤθελε συντελέσει εἰς κατάστρωσιν διδακτικῆς στατιστικῆς, ἂν οἱ δημοδιδάσκαλοι ὑπεχρεοῦντο νὰ καταγράφωσι τοὺς ἐντὸς τῆς περιφερείας των παῖδας, οἵτινες, καίτοι ἔχοντες τὴν σχολικὴν ἡλικίαν, δὲν φοιτῶσιν εἰς σχολεῖα· ἐννοῶ τοὺς ἔχοντας ἡλικίαν ἀπὸ 5–12 ἐτῶν, διότι, κατὰ τὸν Νόμον, παρ’ ἡμῖν αὐτὴ εἶναι ἡ σχολικὴ ἡλικία. Τοῦτο θέλει συντελέσει νὰ γνωρίζωμεν καὶ πρὸ τῆς δεκαετίας, καθ’ ἣν γίνεται ἑκάστοτε ἡ ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ, πόσοι ἐκ τῶν μαθητῶν, τῶν ἐχόντων τὴν σχολικὴν ἡλικίαν, φοιτῶσιν ἐν οἷς τόποις ὑπάρχουσι σχολεῖα καὶ πόσοι δὲν φοιτῶσιν. Οἱ διδάσκαλοι θὰ ἦσαν λίαν ἀκριβεῖς εἰς τὴν ἀπογραφὴν αὐτὴν, ἂν ὡρίζετο ὑπὲρ αὐτῶν μικρά τις ἀμοιβὴ καθ’ ἕκαστον ἀπογραφόμενον παῖδα. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐπίκρισιν, ἥτις ἐγένετο κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου, ὅτι εἶναι συγκεντρωτικὸν καὶ ὅτι οἱ Δῆμοι δι’ αὐτοῦ παύουσι νὰ ἔχωσι τὴν διαχείρισιν μέρους τῆς δημοτικῆς περιουσίας αὐτῶν, νομίζω, ὅτι ὅσον καὶ ἂν ἦναί τις ἀποκεντρωτικὸς κατὰ τὰ ἄλλα, δὲν πρέπει νὰ εὔχηται σήμερον ἐν Ἑλλάδι ὡς πρὸς τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν ἄλλο τι, ἢ τὸ νὰ ὦσιν οἱ Δῆμοι κύριοι μόνον νὰ ψηφίζωσι τὰς ὑπὲρ Ἐκπαιδεύσεως τῶν δημοτῶν αὐτῶν δαπάνας· ἀλλ’ ὁποία πρέπει νὰ ἦναι ἡ Ἐκπαίδευσις καὶ πῶς πρέπει νὰ γίνεται ἡ δαπάνη ὑπὲρ αὐτῆς καὶ εἰς τίνα, τοῦτο, νομίζω, πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὴν κεντρικὴν Ἐξουσίαν· τοιαύτη συγκέντρωσις δὲν εἶναι ἐναντία τῶν φιλελευθέρων ἀρχῶν, διότι εἶναι ἐργασία ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας. Τὸ ὑποχρεωτικὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβαλλόμενον εἰς τοὺς γονεῖς διὰ Νόμου, εἶναι ἐναντίον τῇ ἐλευθερίᾳ, καὶ ὅμως ὁ Νόμος ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρεωτικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς δημοκρατικὰ Κράτη, ὡς ἡ Γαλλία, καὶ πολλὰ Κράτη τῆς Ἀμερικῆς.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν.

§107ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Μάλιστα. Καὶ ἐν Ἑλλάδι ὁ Νόμος ὑποχρεωτικὴν θέλει τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ποινὰς πρὸς τοῦτο ἐπιβάλλει, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐφηρμόσθη· τοῦτο πράττουσιν οἱ Νόμοι, διότι ὀλίγην ἔχουσιν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς γονεῖς ἢ τοὺς Δήμους. Ἐν τῇ κεντρικῇ Διοικήσει ὑπάρχουσιν αἱ γνώσεις, τὰ φῶτα, ἡ πρόοδος, καὶ ἐξ αὐτῆς πρέπει νὰ δίδεται ἡ ὤθησις καὶ νὰ γίνεται ἡ διεύθυνσις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἂν θέλωμεν νὰ ἦναι γενικὴ καὶ σπουδαία. Εἰς τοὺς Δήμους οὐδὲν ἄλλο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπάρχει ἢ ἡ διάθεσις ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ὁποία πρέπει νὰ ἦναι αὕτη, καὶ πῶς νὰ δίδεται, καὶ κατὰ τίνας μεθόδους, ἀγνοοῦσιν. Ἐὰν θελήσωμεν ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐκτίμησιν τούτων εἰς τὰ δημοτικὰ Συμβούλια, τότε, ἀντὶ νὰ προκγάγωμεν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, θέλομεν συντελέσει εἰς τὴν ὀπισθοδρόμισιν αὐτῆς. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολείων, ἥτις εἶναι εἷς τῶν σκοπῶν τοῦ Νομασχεδίου. Μὲ τοὺς πόρους, ὅσους πλάττει, θεωρῶ ἀδύνατον τὴν θεραπείαν τῆς ἀνάγκης αὐτῆς. Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος καὶ ἄλλοι ἀπέδειξαν, ὅτι οἱ πόροι, οὓς καθιστᾷ τὸ Νομοσχέδιον, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανωμένων καὶ σήμερον εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἅτινα θὰ βαρύνωσιν ἐφεξῆς τὸ Ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ μετὰ τὰς νέας δαπάνας, ἃς ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον διὰ σύστασιν νέων σχολείων καὶ ἐγκατάστασιν νέων Διδασκαλείων καὶ ἐν γένει ἀντίληψιν πασῶν τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς, δὲν θὰ περισσεύσωσι πλέον τῶν 170.000 δραχμῶν. Δι’ 170,000 δραχμῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιδιώξωμεν σπουδαίως τὸν σκοπὸν τῆς ἀνεγέρσεως πανταχοῦ τοῦ Κράτους νέων σχολείων καὶ τῆς βελτιώσεως τῶν ὑπαρχόντων, διότι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ οὔτε ὡς ἐγγύησις, πολλῷ δ’ ὀλιγώτερον ὡς πληρωμή. Ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ παραδεχθῇ καὶ ἐξοβελίσῃ ἐκ τοῦ Νομοσχεδίου τὸ περὶ ἀνεγέρσεως σχολείων, καὶ πρέπει δι’ ἄλλου τρόπου καὶ δι’ ἄλλου Νομοσχεδίου νὰ φροντίσῃ περὶ αὐτοῦ. Κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους, πολλὰ Κράτη ἀπεφάσισαν, σὺν τῇ μεταβολῇ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ν’ ἀνακαινίσωσι καὶ τὰ Διδακτήρια καὶ τὰ κινητὰ αὐτῶν καὶ νέα ν’ ἀνεγείρωσι πανταχοῦ τοῦ Κράτους· ἀλλὰ τὸ ἐπεχείρησαν σπουδαίως. Τὸ Βέλγιον κατὰ τὸ 1873 ἐψήφισε διὰ Νόμου 20,000,000 πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν.

§108ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θέλετε νὰ εἴπητε ἡ Γαλλία.

§109ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ὄχι, τὸ Βέλγιον· θέλετε νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸν Νόμον; Εἶναι ὁ Νόμος τῆς 14 Αὐγούστου 1873. Ἐψήφισε λοιπὸν τὸ Βέλγιον πίστωσιν 20,000,000 φράγκων δι’ ἀνέγερσιν σχολείων καὶ ἀγορὰν σχολικοῦ ὑλικοῦ, δηλαδὴ τῶν ἐπίπλων, τῶν σκευῶν, τῶν ὀργάνων τῶν χρησίμων.

§110ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐκεῖ ἀπαιτοῦνται 20,000,000· ἂς βάλωμεν ἐδῶ 700,000.

§111ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ὑπολογίσητε ἀκριβῶς, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ πράξωμεν τίποτε πρὸς ἀνέγερσιν σχολείων καὶ ἀγορὰν τῶν ἄλλων χρειωδῶν, καὶ τοῦτο πιστεύω, ὅτι φρονεῖτε καὶ ἡμεῖς· διότι δὲν ἤκουσα ν’ ἀμφισβητήσητε τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Γόρτυνος.

§112ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι σωστοὶ οἱ ὑπολογισμοὶ καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον, διότι τώρα συζητοῦμεν τὴν ἀρχήν.

§113ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν βλέπω τίνα δαπάνην θ’ ἀποδείξητε, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβής. Δύνασθε μόνον νὰ φρονῆτε, ὅτι τὰ καθυστερούμενα ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ ἦναι ὅσα ὑπελογίσθησαν ὑπὸ τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, ἴσως καὶ ἄλλα τινὰ μικρὰ ποσά· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ περισσεύσωσι καὶ 300,000 δραχμαὶ, πρὸς τί θὰ χρησιμεύσωσιν αὗται; πρὸς οἰκοδομὴν σχολείων ἢ πρὸς σύστασιν δημοτικῶν σχολείων ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν, ἢ πρὸς ἀντικατάστασιν πλήρων καὶ ἡμιπλήρων σχολείων ἀντὶ τῶν ἤδη ἀτελῶς ὑπαρχόντων, ἢ πρὸς ἀγορὰν τῶν πανταχοῦ ἐλλειπόντων σκευῶν καὶ ὀργάνων; Βεβαίως θὰ προτιμήσητε τὰ τελευταῖα. Λοιπὸν δὲν θὰ σᾶς περισσεύσῃ τίποτε πρὸς οἰκοδομὴν σχολείων. Τὸ Βέλγιον, ἐνῷ μέχρι τοῦ 1873 εἶχε δαπανήσει τόσα ὑπὲρ τῶν σχολείων καὶ εὑρίσκοντο ταῦτα εἰς πολὺ καλλιτέραν κατάστασιν τῶν τῆς Ἑλλάδος, εὗρεν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην 20,000,000 ἀκόμη εἰς ἀνέγερσιν σχολείων καὶ ἀγορὰν τῶν κινητῶν αὐτῶν. Ἀληθῶς τὸ Βέλγιον ἔχει μεγαλείτερον πληθυσμὸν τοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ εἶναι πυκνότερος, καὶ σχετικῶς ἔχει ἀνάγκην ὀλιγωτέρων οἰκοδομημάτων· παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀραιότερος. Ἐπὶ τοσούτου πληθυσμοῦ εἶναι ἀδύνατον μὲ ὀλιγώτερα τῶν χιλίων σχολείων νὰ ἐπαρκέσωμεν σήμερον εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Ἀντὶ ὅμως ν’ ἀποφασίσητε νὰ κατασκευάσητε, διὰ 5,000 δραχμῶν ἕκαστον, χίλια σχολεῖα...

§114ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο 5,000 δραχμῶν.

§115ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τὸ ἐννοῶ... καὶ νὰ δαπανήσητε πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὸ καλλίτερον εἶναι νὰ μὴ γείνῃ οὐδὲν σχολεῖον. Πρῶτον δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ δαπάνης 5,000 δραχμῶν νὰ κατασκευάσητε κτίριον κατάλληλον διὰ δημοτικὸν σχολεῖον, ἐὰν θέλωμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν τοὺς κανόνας, οἵτινες σήμερον λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει εἰς τὴν ἀνέγερσιν σχολείων δημοτικῶν· καὶ εἰς ἐκεῖνα ἀκόμη, ἅτινα θὰ ἦναι πλήρη, εἰς τὰ ἁπλούστερα, τὰ ἀγροτικὰ, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅρους τινάς. Εἶναι ἀνωφελὲς νὰ κατασκευάζητε σχολεῖα, χωρὶς νὰ θεραπεύσητε τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑγιεινῆς καὶ τῆς παιδαγωγικῆς. Ἂν τῆς ὑγιεινῆς τὰς ἀπαιτήσεις θὰ θεραπεύσητε, τότε τὸ σχολεῖον πρέπει νὰ ἔχῃ ὡρισμένην κατὰ μαθητὴν εὐρυχωρίαν, πρέπει νὰ ἔχῃ περίβολον, εἰς τὸν ὁποῖον οἱ παῖδες κατὰ τὰς ὥρας τῆς σχολῆς νὰ παίζωσι, πρέπει νὰ ἔχῃ γυμναστήριον, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ κῆπον, ὃν ὁ Νόμος ἀπὸ τοῦ 1836 ἀπῄτησε καὶ ὑπὲρ τοῦ διδασκάλου καὶ ὑπὲρ τῆς μορφώσεως τῶν μαθητῶν, ἀλλ’ ὅστις εἰς οὐδέν, νομίζω, δημοτικὸν σχολεῖον ὑπάρχει. Πρέπει ἡ οἰκοδομὴ νὰ ὑπηρετῇ καὶ ἄλλους κανόνας, οὓς βιάζομαι νὰ παραλείψω. Ἠπόρησα δὲ χθές, ὅτε ἤκουσα τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐλέγξαντα τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Γόρτυνος, ἀπαιτήσαντα ἕνα τύπον, καθ’ ὃν, κατὰ τὰς τοπικὰς ἀπαιτήσεις, νὰ οἰκοδομῶνται τὰ δημοτικὰ σχολεῖα.

§116ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ Νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσήγαγεν ἄλλοτε ὁ κ. Δηλιγιάννης, λέγει ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σχολεῖον νὰ οἰκοδομῆται πανταχοῦ.

§117ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐννοεῖ, ὅτι πάντα τὰ σχολεῖα πρέπει νὰ οἰκοδομῶνται καθ’ ὡρισμένον τύπον, νὰ ὑπηρετῶσι, νὰ θεραπεύωσιν ὡρισμένας ἀπαιτήσεις, ἀλλ’ ἀναλόγως βέβαια τῶν τοπικῶν ἀναγκῶν.

§118ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι! ὄχι! (θόρυβος).

§119ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐκ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν χθὲς ἐδώσατε, καὶ ἐκ τῶν ἐκθέσεων, τὰς ὁποίας ἀναγνώσατε, εἰκάζω, ὅτι δὲν παραδέχεσθε, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι κατὰ ἕνα τύπον καὶ καθ’ ὡρισμένους κανόνας ᾠκοδομημένα τὰ σχολεῖα.

§120ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλα τὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους νὰ ἦναι ὅμοια.

§121ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Βεβαίως δὲν ἐννοῶ τοῦτο οὐδ’ ἐγὼ, ἀλλὰ μοὶ ἐφάνη, ὅτι πιστεύετε, ὅτι οὐδαμοῦ ὑπάρχει ὡρισμένος τύπος δημοτικῶν σχολείων.

§122ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. ....... (Θόρυβος).

§123ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρέπει νὰ διακόπτητε.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων ἐδέχθη.

§125ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐκ τῆς χθεσινῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐνόησα, ὅτι πανταχόθεν, ἀφ’ ὅπου ἐζήτησε πληροφορίας ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διὰ τῶν Πρέσβεων περὶ τύπου Σχολείων, ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν, ὅτι οὐδαμοῦ τύπος ὑπάρχει· ἠπόρησα δὲ πῶς τοιαῦται πληροφορίαι ἐδόθησαν καὶ ἀπὸ Πρέσβεις καὶ ἀπὸ ἄλλους εἰδικοὺς ἄνδρας, παρακληθέντας νὰ πληροφορήσωσιν αὐτὸν, ἐνῷ ἡ νομοθεσία πλείστων Κρατῶν προενόησε περὶ τοῦ τρόπου, περὶ τῆς μεθόδου, περὶ τῶν κανόνων τῆς κατασκευῆς τῶν δημοτικῶν Σχολείων. Ἐπειδὴ δύναται εἰς τοῦτο νὰ ὁδηγήσῃ πολὺ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως θέλω ἀναφέρει....

§126ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὰ ἔχω καὶ ἐγὼ ὅλα.

§127ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν δὲν εἰσέρχομαι εἰς λεπτομερείας, γενικῶς δὲ μόνον λέγω, ὅτι εἰς τὰ πλεῖστα Κράτη τῆς Εὐρώπης ὑπάρχουσι τύποι, καθ’ οὓς κατασκευάζονται καὶ πρέπει νὰ κατασκευάζωνται τὰ δημοτικὰ Σχολεῖα. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ δυσκολευθῇ νὰ δεχθῇ ὅπως τεθῇ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, ὅπερ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ γείνῃ δεκτὸν, διάταξις, ἥτις ἐξυπηρετεῖ πληρέστατα τὸν σκοπόν του, ἐκτὸς ἂν ἡ Κυβέρνησις στέρξῃ νὰ σταλῇ εἰς Ἐπιτροπὴν τὸ Νομοσχέδιον πρὸς ἐξέτασιν. Ἰδοὺ τί προτείνω νὰ προστεθῇ: «Διὰ Β. «Διατάγματος ὁρισθήσονται οἱ κανόνες καὶ τὰ πρότυπα «σχέδια, καθ’ ἃ μόνον ἐπιτρέπεται ἐφεξῆς ἡ ἐκ τῶν πό«ρων τοῦ Ταμείου ἀνέγερσις νέων δημοτικῶν σχολείων, «ἔτι δὲ τὰ χρειώδη κινητὰ, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέ«πεται ἡ σύστασις τοιούτων ἐν τῷ Κράτει». Νομίζω, ὅτι ἀφοῦ συνιστᾶται Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ νέοι προστίθενται χάριν αὐτῆς φόροι καὶ βάρη, πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ Νόμῳ, ὅτι τὰ Σχολεῖα θὰ γίνωνται κατὰ τοὺς κανόνας, οὓς θὰ ὁρίσῃ Διάταγμα, καὶ κατὰ τοὺς τύπους, τοὺς ὁποίους θὰ ἐκλέξῃ τοῦτο, ἐπίσης δ’ ὅτι τοιοῦτος ἢ τοιοῦτος κατ’ ἀνάγκην θὰ ἦναι ὁ ἐξοπλισμὸς τῶν δημοτικῶν Σχολείων, δηλαδὴ τὰ ὄργανα, τὰ ἔπιπλα, τὰ σκεύη αὐτοῦ· οὕτω θὰ ἔχωμεν μείζονα ἐγγύησιν εἰς τὸ ἑξῆς, ὅτι αἱ χρηματικαὶ δαπάναι τοῦ Ταμείου θὰ γίνωνται τοὐλάχιστον πρὸς κατασκευὴν χρησίμων Σχολείων. Θὰ παρεκάλουν ὅμως πρὸ παντὸς ἄλλου τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ δεχθῇ, ὅπως ἀφαιρεθῇ ἐκ τῶν σκοπῶν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ὁ περὶ ἀνεγέρσεως Δημοτικῶν Σχολείων, νὰ μελετήσῃ δὲ καὶ εἰσαγάγῃ βραδύτερον Νόμον ἰδιαίτερον, σκοπὸν ἔχοντα τὴν ἀνοικοδόμησιν διδακτηρίων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως καὶ ἄλλα Κράτη δι’ ἰδιαιτέρων εἰδικῶν Νόμων τὸ ἔπραξαν. Μετὰ τὸ Βέλγιον, ἡ Γαλλία ὥρισε τῷ 1878 διὰ Νόμου 120,000,000 φράγκων πρὸς ἀνοικοδόμησιν Δημοτικῶν Σχολείων καὶ ἀγορὰν τῶν τοῦ σχολείου κινητῶν, καὶ τὰ μὲν 60,000,000 ὥρισεν, ὅπως δίδωνται ὡς ἐπιχορηγήσεις εἰς τοὺς Δήμους ὑπὸ ὅρους διαγραφομένους ἐν τῷ Νόμῳ, τὰ δὲ ἕτερα 60,000,000 ὡς προκαταβολὴ εἰς τοὺς Δήμους, τοὺς λαμβάνοντας τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει μέρους τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν. Ἡ Ἰταλία, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὸν Νόμον αὐτὸν τῆς Γαλλίας, ὠργάνωσε διὰ Νόμου ἐπίσης τοιαῦτα δάνεια, γενόμενα πρὸς τοὺς Δήμους, τοὺς ἀποδεικνύοντας, ὅτι ἔχουσι τὰ μέσα νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου καὶ χρεωλύτρου, ὥρισε δὲ καὶ Ταμεῖον, ὅπερ χορηγεῖ χρεωλυτικὰ δάνεια ἐπὶ προθεσμίαις οὐχὶ μακροτέραις τῶν 30 ἐτῶν καὶ ἐπὶ ὡρισμένῳ τόκῳ· οὕτω τὰ Κράτη ταῦτα ἔλυσαν τὸ ζήτημα τῆς ἀνεγέρσεως δημοτικῶν Διδακτηρίων. Τοιοῦτό τι δύναται νὰ ἦναι καὶ παρ’ ἡμῖν συμφερώτερον. Ὅταν ὁρισθῇ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Δήμου τινὸς ὡρισμένον ποσὸν, ἵνα χρησιμεύσῃ διὰ χρεώλυτρον καὶ τόκους τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀναγκαίου δι’ ἀνέγερσιν Σχολείου, τὸ Κράτος οὐδὲν ζημιοῦται, ἂν ὑπὸ τὴν ἐγγύησίν του ὁ Δῆμος δανεισθῇ εὐκολώτερον καὶ ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους τὸ ἀναγκαῖον τοῦτο ποσόν. Ἡ εἴσπραξις τῶν ἐσόδων αὐτῶν δύναται νὰ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς δημοσίους Ταμίας καὶ εἰσπράκτορας, ὥστε νὰ ἐκλείψῃ πᾶς φόβος καθυστερήσεως· καὶ ἄλλαι δ’ ἐγγυήσεις καὶ ἀσφάλειαι περὶ τῆς ἀκριβοῦς καὶ ἐμπροθέσμου πληρωμῆς δύνανται διὰ Νόμου νὰ ληφθῶσιν. Ἐκτὸς τῶν κτιρίων, σπουδαιότατον, ὡς εἶπον, εἶναι ὁ ἐξοπλισμὸς τῶν Σχολείων διὰ τῶν ἀναγκαίων ἐπίπλων, σκευῶν καὶ ὀργάνων· τὰ θρονία καὶ αἱ τράπεζαι πρέπει νὰ ὦσιν ἐπίσης κατεσκευασμένα καθ’ ὡρισμένους κανόνας, οὐδὲν δὲ, εἰ δυνατὸν, τῶν σκευῶν καὶ τῶν ὀργάνων, τῶν ἀναγκαίων πρὸς διδασκαλίαν γόνιμον, πρέπει νὰ ἐλλείπῃ. Εἷς τῶν σκοπῶν τοῦ Ταμείου τούτου εἶναι καὶ ἡ μόρφωσις καταλλήλων Διδασκάλων διὰ τὰ Διδασκαλεῖα· δι’ αὐτοῦ δὲ τὸ Νομοσχέδιον ἐννοεῖ τὴν ἀποστολὴν εἰς τὴν Εὐρώπην νέων, οἵτινες νὰ διδαχθῶσι τὴν παιδαγωγικὴν καὶ ἐπανερχόμενοι νὰ διδάξωσιν ὡς Καθηγηταὶ εἰς τὰ διάφορα Διδασκαλεῖα. Καὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὁρίζεται ποσὸν 15,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀποστολὴν εἰς Εὐρώπην ἓξ νέων, μετὰ διαγωνισμὸν, πρὸς σπουδὴν τῆς παιδαγωγικῆς μὲ μισθὸν 250 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἐπὶ ἐννέα μῆνας μόνον. Νομίζω, ὅτι ἐντὸς 9 μηνῶν οὐδένα θὰ καταστήσητε ἄξιον καὶ ἱκανὸν διδάσκαλον ἐν Εὐρώπῃ, ὅπως ἐπανερχόμενος διδάξῃ καὶ μορφώσῃ ἄλλους· διότι, διακούων τις ἔν τινι Πανεπιστημίῳ τὸ μάθημα τῆς παιδαγωγικῆς, πιθανὸν νὰ μάθῃ τι θεωρητικῶς, ἀλλὰ τοῦτο καὶ ὁ γινώσκων ξένην γλῶσσαν δύναται κάλλιστα, καὶ ἐν Ἀθήναις μένων, καὶ ἀσχολούμενος, νὰ κατορθώσῃ. Ἀλλ’ ὁ ἀκροώμενος ἁπλῶς τὸν ἐν Εὐρώπῃ Καθηγητὴν τῆς παιδαγωγικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μορφωθῇ καλὸς παιδαγωγός. Ἀνάγκη νὰ ἀσκηθῇ πρακτικῶς εἰς τὰς νέας μεθόδους τῆς Διδασκαλίας, διότι τὸ Διδασκαλεῖον εἶναι Σχολεῖον πρακτικῆς πρὸ πάντων μορφώσεως Διδασκάλων. Ἐγὼ εὑρίσκω καλλίτερον τὸ μέτρον ν’ ἀποστέλλωνται μὲν εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ διαγωνισμοῦ νέοι, ἀλλὰ μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἰσέρχωνται ὡς μαθηταὶ ἐντὸς ὡρισμένων Διδασκαλείων, ἢ ἐντὸς ἀνωτέρων τοιούτου εἴδους ἱδρυμάτων, ὡς π. χ. Poedagogium τῆς Βιέννης, ὅπου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται δεκτοὶ ὡς μαθηταὶ ἀλλοδαποί. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν, παρακαλοῦσα τὴν ξένην Κυβέρνησιν, δύναται νὰ κατορθώσῃ τοῦτο. Ἀφοῦ ἐγγραφῶσιν ὡς μαθηταὶ καὶ διακούσωσιν ὅλην τὴν σειρὰν τῶν μαθημάτων καὶ ἀσκηθῶσι καὶ ὑποστῶσιν ἐξετάσεις καὶ λάβωσιν ἢ δίπλωμα ἢ ἀπόδειξιν, ὅπου δίπλωμα δὲν δίδεται εἰς ξένους, νὰ διορίζωνται Διευθυνταὶ καὶ Διδάσκαλοι Διδασκαλείων. Τὸ νὰ στέλλωμεν εἰς Εὐρώπην νέους, χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὐδεμίαν ἀσφάλειαν περὶ τοῦ εἴδους καὶ τῆς χρησιμότητος τῶν σπουδῶν αὐτῶν, οὐδὲν πράττομεν, διότι θὰ ἐπιστρέρωσι καὶ θὰ διορίζωνται Καθηγηταὶ ἀγράμματοι καὶ ἀπαιδαγώγητοι. Πλὴν τούτου, ἡ ἀποστολὴ νέων δι’ ἐννέα μηνῶν διάστημα, ὅταν δὲν γνωρίζωσιν ἐκ τῶν προτέρων μάλιστα τὴν ξένην γλῶσσαν, εἰς οὐδὲν θὰ ὠφελήσῃ, εἰμὴ μόλις ἴσως εἰς τὴν ἐκμάθησιν τῆς γλώσσης. Διὰ ταῦτα προτείνω τι δύσκολον μὲν, ἀλλ’ ἀσφαλὲς, ὅπως δηλαδὴ οἱ ἀποστελλόμενοι ὑπότροφοι ὑποχρεῶνται νὰ εἰσέρχωνται ὡς μαθηταὶ εἰς Διδασκαλεῖα, ἅτινα ἑκάστοτε ὁρίζει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι δὲ τοῦτο τόσῳ μᾶλλον ἀναγκαῖον, ὅσῳ δυσκόλως οἱ μαθηταὶ τῶν Διδασκαλείων παρ’ ἡμῖν δύνανται νὰ διαγωνισθῶσιν ἐν ὑποτροφίαις διὰ τὴν Εὐρώπην, διότι εἰς τὰ Διδασκαλεῖα τῆς Ἑλλάδος οὐδεμία διδάσκεται, νομίζω, ξένη γλῶσσα. Ὀλίγα τινὰ θέλω ἤδη προσθέσει περί τινων πόρων τοῦ Ταμείου. Μεταξὺ τῶν πόρων προσετέθη, διὰ τοῦ ἐδαφίου 3 τοῦ τρίτου ἄρθρου, καὶ ἓν τέταρτον τοῦ ἑνὸς ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων. Ἐν ἄρθρῳ 4 ὁρίζεται, ὅτι τὰ ποσὰ, τὰ προερχόμενα ἐξ εἰσφορῶν τῶν Δήμων καὶ ἐκ τῶν προσθέτων αὐτῶν τετάρτων, θὰ διατίθενται ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως τοῦ οἰκείου Δήμου. Τὸ Νομοσχέδιον πολὺ ὀρθῶς ὥρισεν, ὅτι τὰ ἔξοδα, τὰ ἐκ τῆς φορολογίας ἑνὸς Δήμου, δὲν πρέπει νὰ δαπανῶνται διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν παίδων τοῦ ἑτέρου Δήμου. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ αὐτὸ ἀδίκημα, ὅπερ ἀποφεύγει τὸ Νομοσχέδιον μεταξὺ διαφόρων Δήμων, ἐπαναλαμβάνεται ἐντὸς αὐτῶν τῶν Δήμων, ὅταν ὑποχρεῶμεν χωρία, ἅτινα δὲν ἔχουσι δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ πολλάκις χωρία, ἅτινα δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ πολὺν χρόνον ν’ ἀποκτήσωσι σχολεῖα ἕνεκα τοῦ μικροῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν, νὰ πληρώνωσι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων ἄλλων χωρίων. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὑπὲρ τὰ 2,173 χωρία ἐν Ἑλλάδι ἔχουσι πληθυσμὸν ἐλάσσονα τῶν 250 κατοίκων, τὰ πλεῖστα δ’ ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχουσιν οὔτε ἄνω τῶν 100, πολλὰ ἐξ αὐτῶν εἶναι μεμακρυσμένα τῶν πόλεων καὶ τῶν χωρίων, ἐν οἷς ὑπάρχουσι σχολεῖα, καὶ ἐπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων σχολείων νὰ ὠφεληθῶσιν. Ἐν τούτοις, τοὺς κατοίκους αὐτῶν, οἵτινες εἶναι καταδεδικασμένοι νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐκπαιδεύσωσι τὰ τέκνα των, τοὺς ὑποχρεοῦτε εἰς πληρωμὴν φόρου ἐκπαιδεύσεως. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὅλα τὰ χωρία πληρώνουσι καὶ τοὺς ἄλλους φόρους τῶν Δήμων, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἀπολαμβάνουσι τὰ καλὰ τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως· τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ ἤδη παρουσιάζεται τοῦτο τὸ ἐξαιρετικὸν, ὅτι καθιστῶμεν ἴδιον σχολικὸν φόρον, καὶ ἐν τούτοις ἐπιβάλλομεν ἐν γνώσει αὐτὸν ἐπὶ χωρικῶν, οἵτινες οὐδαμῶς θέλουσιν ἐκ τούτου ὠφεληθῆ. Διὰ τοῦτο θέλω προτείνει, ὅπως ἐπὶ τῶν ἀμέσων δημοτικῶν φόρων—διότι ἐπὶ τῶν ἐμμέσων δὲν εἶναι τοῦτο κατορθωτὸν—γείνῃ ἐξαίρεσις δι’ ὅλα τὰ χωρία, ἐντὸς τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει δημοτικὸν σχολεῖον. Πιθανὸν κάτοικός τις χωρίου, ὅπερ δὲν ἔχει δημοτικὸν σχολεῖον, νὰ ὠφελῆται ἀποστέλλων τὸ τέκνον του εἰς χωρία πλησιόχωρα ἢ μεμακρυσμένα, ὅπου ὑπάρχουσι σχολεῖα· τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις, διότι πάντοτε ὑπάρχει διὰ τοὺς παῖδας αὐτοὺς κόπος καὶ ἐνίοτε δαπάνη νὰ μεταβαίνωσι μακρὰν, ἢ νὰ διατηρῶνται παρ’ ἄλλοις χωρίοις. Ἀφοῦ ἐπιβάλλομεν εἰδικὸν φόρον εἰς τὸν χωρικὸν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διακρίνωμεν μεταξὺ τῶν ἐχόντων καὶ τῶν μὴ ἐχόντων σχολεῖον· ἄλλως, ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι εἰρωνεία, ἐμπαιγμός. Ἡ ἐξαίρεσις αὕτη θὰ φέρῃ βεβαίως μικρὰν ἐλάττωσιν τῶν ἐκ τοῦ τετάρτου ἐσόδων, ἀλλ’ αὕτη δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ἦναι σπουδαία· ἀλλὰ καὶ ἂν ἦναι σπουδαία, προτιμοτέρα εἶναι τότε ἡ αὔξησις τῆς συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου ἀναλόγως, ἢ ἡ φορολόγησις χωρίων, ἅτινα οὔτε ἔχουσι σχολεῖον, οὔτε δύνανται νὰ ἀποκτήσωσιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Δῆμος θεωρεῖται μονὰς διοικητικὴ, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ πάντων τῶν κατοίκων αὐτοῦ κοινότης συμφερόντων καὶ θυσιῶν καὶ ἀλληλεγγύη· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ προχωρῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν ὑποθετικὴν, τὴν φιλοσοφικὴν ἰδέαν, εἰς τοιοῦτον, βαθμὸν, ὥστε νὰ ζητῶμεν νὰ πείσωμεν τὸν χωρικόν, ὅτι ὑπηρετεῖ τὰ ἴδια αὑτοῦ συμφέροντα, πληρώνων διὰ τὴν Ἐκπαίδευσιν οὐχὶ τῶν ἰδίων ἢ τῶν τέκνων τῶν συγχωρικῶν του, ἀλλὰ τῶν τέκνων ἄλλων χωρίων τοῦ Δήμου. Συμπεραίνων λέγω, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον ἔχει πολλὰς ἀτελείας, καὶ διὰ τοῦτο ἀποτυγχάνει τοῦ σκοποῦ ὡς ἔχει· καλὸν δὲ ἤθελεν εἶσθαι, παραπεμπόμενον εἰς Ἐπιτροπὴν, νὰ ἀναθεωρηθῇ ὑπ’ αὐτῆς. Αἱ συζητήσεις, αἱ γενόμεναι μέχρι τοῦδε, δὲν ἀπέβησαν μάταιαι, ἡ δ’ Ἐπιτροπὴ, ἥτις θὰ σχηματισθῇ, πολλὰ θὰ ὠφεληθῇ ἐξ αὐτῶν καὶ ἐν γνώσει θὰ προβῇ εἰς ὅσας μεταβολὰς νομίσῃ ἀναγκαίας. Ἄν ὅμως ἐπιμένῃ τὸ Ὑπουργεῖον ὑποστηρίζον τὸ Νομοσχέδιον, τότε ὑποβάλλω τινὰς τροποποιήσεις, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει.

§128ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσιν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου εἶναι περατωμένη· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχήν. Θὰ τυπωθῶσιν ἤδη αἱ τροπολογίαι αἱ ὑποβληθεῖσαι. (Ὅρα Παράρτημα). Μεταβαίνομεν εἰς τὰ ἑπόμενα Νομοσχέδια...

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν ἐγειρόμενοι). Αὔριον, αὔριον.

§131ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (καὶ πολλοὶ Βουλευταὶ ἐξ ἀριστερῶν). Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρέθησαν παρόντες 121· δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§134ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς τὰ δωμάτια εἶναι ὑπὲρ τοὺς 20 Βουλευτάς· κατὰ τὸν Κανονισμὸν, οἱ ἐν τοῖς δωματίοις θεωροῦνται ὡς παρόντες. (Θόρυβος).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7¼ Μ. Μ.)