1882.11.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 27 Νοεμβρίου 1882

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐκ Φαρσάλων «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Πόλις Φαρσάλων μετὰ τῶν ἀποτελούντων τὸ τμῆμα αὐτῆς χωρίων, ἰδοῦσα ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθμ. 11 φύλλῳ τῆς «Ὥρας», ὅτι κάτοικοι καὶ δημοτικὸν Συμβούλιον ἐκφράζουσιν εὐγνωμοσύνην τηλεγραφικῶς Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἐπὶ ἐφαρμογῇ νομισματικοῦ συστήματος καὶ ἰσοζυγίου προϋπολογισμοῦ, συνελθοῦσα ἐν ἀγορᾷ καὶ σκεφθεῖσα, ψηφίζει, ὅτι μεγάλως λυπεῖται ἐπὶ τῷ ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῆς ἀνωτέρῳ τηλεγραφήματι, καὶ ὅτι σφόδρα λυπεῖται ἐπὶ ἐφαρμογῇ νέου συστήματος, ὅτι ἀποκρούει ἐπιβληθησομένους οἴνου καὶ ἀμπέλων φόρους, καὶ παρακαλεῖ μετὰ δακρύων Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους νὰ μὴ ἐπιψηφίσωσιν αὐτοὺς ὡς δυσβαστάκτους, καταθλιπτικοὺς καὶ καταστρεπτικούς· διορίζει δὲ ἐπιτροπήν, ἵνα μεταβιβάσῃ τηλεγραφικῶς τὸ παρὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τοὺς ἑξῆς κτλ.» (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Μεσσηνέζης προτείνει τροπολογίαν τινὰ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, νὰ ἀναγνωσθῇ.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττόν· νὰ τυπωθῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μεσσηνέζη, ἐπιμένετε νὰ ἀναγνωσθῇ, ἢ νὰ τυπωθῇ;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — Παρακαλῶ τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συνέλθῃ τὴν Δευτέραν, ὥραν 10 Π. Μ. διότι ὑπάρχουσι πολλὰ νομοσχέδια καὶ πολλαὶ τροπολογίαι, καὶ πρέπει νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτὰ, καὶ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§6ΜΑΝΤΑΛΟΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, ἀναφορὰν τῆς χήρας Ἀντιστρατήγου Ζαχαρ. Ἰωσὴφ Γραμματικοπούλου, πεσόντος τὸ 1827 ἐν τῷ Φαληρικῷ πεδίῳ· φέρει τὰς ὑπογραφὰς τῶν κυρίων Δαγγλῆ, ὑποστρατήγου, Πίσσα, ἀντιστρατήγου, καὶ Λαζαρέτου, ὑποστρατήγου, οἱ ὁποῖοι πιστοποιοῦσι τὸ περιεχόμενον τῆς ἀναφορᾶς. Ἡ δυστυχὴς αὕτη γραία λαμβάνει 40 δραχμῶν βοήθημα, ὅλως ἀνεπαρκές. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν, καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ αὐξήσῃ τὸ βοήθημά της τοῦτο εἰς 80 δραχμὰς, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ κἄπως νὰ ζήσῃ εἰς τὰ ἔσχατα τοῦ βίου της.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§8Α. ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταὶ, τὴν ἐπερώτησιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Παπαγεωργίου ἀπηύθυνε προχθὲς πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν. Ὁ Δῆμος Κοτυλαίων, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου ἀνήκει τὸ συστηθὲν σχολεῖον Κακολυρίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ἡ ἐπερώτησις αὕτη, ἀπέχει τοῦ ἰδικοῦ μου δήμου, εἰς ὃν διαμένω, 6 ὁλοκλήρους ὥρας, καὶ ἑπομένως οὔτε ἡ διεύθυνσις, οὔτε ἡ ἐπιτήρησις τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου τούτου ἀπέκειτο εἰς ἐμὲ, ὅστις μάλιστα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὡς ἐκ τοῦ ἐπικρατήσαντος βαρέως χειμῶνος, δὲν ἠδυνάμην παντάπασι νὰ προβῶ εἰς τὴν συνήθη περιοδείαν, τὴν πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τοῦ ὑποψηφίου γινομένην· οὕτω δὲ οὔτε εἰς τὸν δῆμον τῶν Κοτυλαίων μετέβην, ὥστε εἰς οὐδεμίαν συνάφειαν, οὔτε πρὸ τῶν ἐκλογῶν, οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῶν, ἦλθον πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ δήμου τούτου. Μὴ γνωρίζων ἑπομένως καὶ μὴ δυνάμενος ἄλλως νὰ ἐνθυμοῦμαι τὰς λεπτομερείας τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν συμβάντων, ἔσπευσα νὰ ζητήσω, εὐθὺς μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως, πληροφορίας διὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Παπαγεωργίου καὶ ἐτηλεγράφησα ἐπὶ τούτῳ πρός τε τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Παπανικολάου, ὅστις δυστυχῶς εἶναι ἀπὼν, διαμένων προσωρινῶς εἰς Χαλκίδα, καὶ πρὸς ἄλλους ἐν Κύμῃ φίλους μου, ἵνα φωτισθῶ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἀλλὰ καὶ ἀνεξαρτήτως, κύριοι Βουλευταὶ, τῶν πληροφοριῶν τούτων, δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον, ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Παπαγεωργίου δὲν προετάθη παντάπασι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς, εἰς τὸ στάδιον τῆς ὁποίας ἀνῆκε, καὶ οὔτε ἐγένετο, καὶ μέχρι σήμερον ἀκόμη, οὐδεμία περὶ αὐτοῦ καταμήνυσις. Ἕκαστος δ’ ἐξ ὑμῶν ἐννοεῖ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἀμφότερα ταῦτα ἤθελον ἀφεύκτως γίνει, ἂν ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Παπαγεωργίου ἤθελεν εἶσθαι πραγματικός.

§9ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μὲ συγχωρῆτε...

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§11ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψω.

§12ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὁμιλεῖτε κατόπιν.

§13ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Λάβετε ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε. Διατάξατε, κ. Πρόεδρε, νὰ ἔλθουν τὰ ἔγγραφα τῆς ἐκλογῆς.

§14ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἔρχομαι τώρα, κύριοι, εἰς τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, τὰς ὁποίας σήμερον ἔλαβον· καὶ αʹ. εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Παπανικολάου, πρὸς ὃν, ὡς εἶπον, ἔσπευσα ἀμέσως νὰ τηλεγραφήσω, διότι αὐτὸς ἦτο ὁ εἰς τοὺς δήμους τῶν Κυμαίων καὶ τῶν Κοτυλαίων, κατὰ τὴν ἐκλογὴν, διαμένων καὶ διευθύνων ἑπομένως αὐτήν. Ἰδοὺ τί γράφει ὁ κ. Παπανικολάου. «Ἐν Χαλκίδι, τὴν 26 Νοεμβρίου 1882. Σεβαστέ μοι φίλε, Ταύτην τὴν στιγμὴν, ὥραν 9 π. μ. ἔλαβα τηλεγράφημα ὑμῶν, καὶ ἀπαντῶ ἀμέσως. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ὁ ἐν Κύμῃ φίλος Δημήτριος Παπανικολάου μετέβη μετ’ ἄλλων φίλων εἰς Κακολύριον πρὸς ψηφοθηρίαν ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ μας· ἐκεῖ ὡμίλει, κατὰ καθῆκον, ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ προσεπάθει νὰ πείσῃ τοὺς χωρικούς, ὅτι ἐκ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ὑμετέρου συνδυασμοῦ θὰ ἐγίνοντο καλὰ ἐν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ κλπ. Εἷς χωρικὸς ἐκ τῶν ἀντιθέτων, ἀντικρούων τὸν Παπανικόλαον, ὑπεστήριζεν, ὅτι πρῶτον δὲν θὰ ἐπιτύχῃ ὁ ὑμέτερος συνδυασμὸς, καὶ δεύτερον, ὅτι καὶ ἐπιτυγχάνων, δὲν θὰ φανῇ τὸ παράπαν χρήσιμος εἰς τὸν τόπον, ἰδίως εἰς τὸ χωριό των, ὅπερ εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάγκην Δημοτικοῦ Σχολείου· τότε ὁ Δημήτριος Παπανικολάου, ἐρεθισθεὶς, τὸν προὐκάλεσεν εἰς στοίχημα, καὶ ἐτέθη τοιοῦτον μεταξὺ τοῦ Δημητρίου Παπανικολάου καὶ τοῦ χωρικοῦ, ὃν ἀγνοῶ, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπιτύχῃ ὁ ὑμέτερος συνδυασμὸς, θὰ θεωρήσῃ καθῆκόν του νὰ συστήσῃ ἐν Κακολυρίῳ Δημοτικὸν Σχολεῖον, καὶ πρὸς τοῦτο ἔθεσαν χρηματικὸν ποσὸν, ὅπερ θὰ λάβῃ ὁ ἐπιτυχών. Καὶ ἰδοὺ πλέον, ὥστε οὐ μόνον δὲν εἶναι ἐγκληματικὴ ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ τρίτου, ἀλλὰ καὶ νόμιμος, ἐπιτρεπομένης τῆς περιδόσεως (στοιχήματος) ὑπὸ τοῦ νόμου. Θὰ ἐπιστρέψω ταχέως.

Σᾶς προσκυνῶ, ὁ ὑμέτερος

ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ».

Ἔλαβα δὲ ταύτην τὴν στιγμὴν καὶ τηλεγραφικὴν ἀπάντησιν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐν Κύμῃ φίλου μου κυρίου Παπαϊωάννου, τὴν ὁποίαν ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω. «Κοντόσταυλον Ἀθήνας. Τηλεγράφημα περὶ ἐπερωτήσεως Παπαγεωργίου ἐλήφθη. Ἰσχυρισμὸς αὐτοῦ περὶ καταθέσεως χρημάτων διὰ σύστασιν Σχολείου Κακολυρίου ὅλως ἀνυπόστατος καὶ φαντασιώδης. Οὐδεὶς ἄλλος ἠδύνατο γινώσκων πλειότερον αὐτοῦ ἀνάγκην συστάσεως, διότι Κακολύρι, ἔχον 70 οἰκογενείας, ἀπέχει Πύργου καὶ Δαδίου, ἔνθα σχολεῖα, σχεδὸν ὥραν, καὶ διακόπτεται ὑπὸ χειμάῤῥων ἀγεφυρώτων. Ταχυδρομικῶς ἐκτενέστερον.

ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ».

Ὁ κύριος Νικολαΐδης εἶναι υἱὸς ἑνὸς πρώην ἐντίμου Βουλευτοῦ, καὶ ὁ κύριος Παπαϊωάννου εἶναι ἰατρὸς ἐν Κύμῃ. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συμφωνίας πρὸς κυβερνητικὴν παροχὴν, οὔτε περὶ δωροδοκίας κεκαλυμμένης ἢ ἀπροκαλύπτου, ἀλλὰ μόνον περὶ ἁπλοῦ στοιχήματος μεταξὺ τρίτων συμφωνηθέντος, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Δημ. Παπανικολάου δὲν ἦτο ὑποψήφιος. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Δ. Παπανικολάου οὗτος εἶναι συγγενὴς, ἐξάδελφος, νομίζω, τοῦ κ. Παπαγεωργίου, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦτο ἀνέκαθεν ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν εἰς ὅλας τὰς ἐκλογὰς ἄσπονδος μὲν ἐχθρὸς ἐμοῦ, θερμότατος δὲ ὑποστηρικτὴς τοῦ κ. Παπαγεωργίου· κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν τὸ πρῶτον εἶδον αὐτὸν κατατασσόμενον μεταξὺ τῶν φίλων μου καὶ ὑπερτεροῦντα μάλιστα ὅλους ὡς πρὸς τὴν θερμότητα τῆς ἐνεργείας· ὡς ἐκ τούτου ὀφείλομεν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ῥῆξις ἐπῆλθεν μεταξὺ τοῦ κ. Παπαγεωργίου καὶ τοῦ κ. Παπανικολάου· καὶ, ὡς συμβαίνει εἰς τοιαύτας περιστάσεις, τὴν προτέραν φιλίαν ἐπηκολούθησε μῖσος, καὶ μῖσος τοσούτῳ μᾶλλον σφοδρὸν ὅσῳ ἡ προτέρα φιλία ἦτο θερμοτέρα· ὡς ἐκ τούτου ὁ κ. Δ. Παπανικολάου ἐπεδόθη μετ’ ἀκράτου ἀληθῶς ζήλου εἰς ὑποστήριξιν ἡμῶν. Τούτου δὲ οὕτως ἔχοντος, ἐρωτῶ ὑμᾶς κατὰ τί δύναται νὰ φανῇ παράδοξον ἢ ἀπίθανον, ὅτι ἐν τῇ θέρμῃ τῆς πάλης ὁ κ. Δ. Παπανικολάου, προκαλούμενος μάλιστα, ἀνέλαβε τὸν κίνδυνον, διὰ τοῦ στοιχήματος αὐτοῦ, ἐνδεχομένης χρηματικῆς ζημίας, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, ἠγωνίζετο εὐθύμως κατὰ τοῦ κυρίου Παπαγεωργίου, τὸν ὁποῖον προσεπάθει καὶ ἤθελε νὰ καταβάλῃ; Εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, κύριοι Βουλευταὶ, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω Ὑμᾶς, ἔχων ὑπ’ ὄψιν ὅλον τὸ σέβας καὶ ὅλην τὴν εὐλάβειαν, ἣν ὀφείλω νὰ ἔχω, ὅταν ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ ἂν πρὸς στιγμὴν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπῆρξεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄτοπόν τι, δύναμαι, λέγω, νὰ διαβεβαιώσω ὑμᾶς, ὅτι τὸ ἄτοπον τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τύχῃ παρ’ ἐμοῦ οὔτε ἀποδοχῆς, οὔτε ἐγκρίσεως. Μάρτυρα δὲ τούτου ἐπικαλοῦμαι αὐτὸν τὸν κύριον Παπαγεωργίου, αὐτὴν τὴν συνείδησιν αὐτοῦ, διότι ἄλλοτέ ποτε συνειργάσθημεν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ συνεπράξαμεν κατόπιν καὶ πολιτικῶς μέχρι τῶν στηλιτικῶν, καὶ τότε ὁ κύριος Παπαγεωργίου δὲν ἔπαυε καὶ δὲν εἶχε λόγους ἱκανοὺς, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκετο, καὶ δημοσίᾳ καὶ ἰδίᾳ, νὰ μὲ ἐπαινῇ καὶ νὰ μὲ θαυμάζῃ, ὡς ἔλεγεν· ἄνθρωπος λοιπὸν τοιοῦτος, τοιαῦτα ἐνδομύχως φρονῶν καὶ τοιαῦτα ὅλως ἀντίθετα σήμερον προσπαθῶν νὰ διασπείρῃ, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς διαβολῆς καὶ τῆς ὕβρεως, ἄνθρωπος, λέγω, τοιοῦτος, ἀφίνω εἰς ὑμᾶς, νὰ κρίνητε κατὰ πόσον δύναται νὰ ἦναι ἀξιόπιστος.

§15ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἄρχομαι ἀπὸ τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἀπαντήσεως τοῦ προλαλήσαντος· διαβολὴ, σᾶς εἶπεν, ἐν τῷ ἐμῷ πνεύματι καὶ σκοπὸς νὰ ἐκθέσω τὴν ὑπόληψιν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος μὲ ὤθησαν νὰ κάμω τὴν ἐπερώτησιν καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν νὰ δημοσιεύσω διὰ τῶν ἐφημερίδων ἄρθρον τι περὶ Κοντοσταύλου. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, δύναται νὰ ἦναι ἀκριβὲς τὸ τοιοῦτον; ἄνθρωπος, ὅστις ἔχει προηγούμενα εἰκοσαετοῦς πολιτικοῦ βίου, δύναται ποτὲ νὰ θέσῃ τὴν ἑαυτοῦ ὑπογραφὴν ἐν ἐγγράφῳ, ὅπερ ἐγένετο γνωστὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, μὲ τὸν κίνδυνον νὰ στερηθῇ τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας; Ἐὰν ὄντως διαβολὴ μὲ ὤθει, ἠδυνάμην ἐγὼ ὁ δικηγόρος νὰ θέσω τὸν ἐκυτόν μου εἰς αὐτὴν τὴν ψευδῆ θέσιν; νὰ χάσω τὴν προσωπικήν μου ἐλευθερίαν καὶ τὴν ὑπόληψίν μου καὶ μόνος μου νὰ ὁδηγηθῶ εἰς τὰς φυλακὰς; Κρίνατε ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταί, ἐὰν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἠδύνατο νὰ γείνῃ. Τίποτε προερχόμενον ἐκ τοῦ ἐμοῦ νοὸς δὲν ἐδημοσίευσα διὰ τῶν ἐφημερίδων· ἀντέγραψα τὴν ἱστορίαν· ἐὰν ἡ ἱστορία ἦναι ἀκριβής, ἡ τιμὴ εἰς τοὺς ἱστορικούς· ἐὰν ἡ ἱστορία ἦναι ἀνακριβής, βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ μεμφθῇ ἐμέ, ἀλλ’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐστρέβλωσαν τὴν ἱστορίαν... τὰ κατόπιν θ’ ἀνήκωσι τῷ Κοντοσταύλῳ. Ἐπειδὴ ἐλέχθη περὶ τῆς ἱστορίας, σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ κυρίου Τρικούπη, ὅθεν θέλετε ἐντελῶς φωτισθῇ περὶ τῆς ὑποθέσεως τὴν ὁποίαν ὑπαινίττεσθε........ ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου δὲν εἶναι σήμερον ὁ ἀγὼν μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, παντάπασιν· τὸ ζήτημα εἶναι καθαρὸν, πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δι’ ἐπερωτήσεως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ φέρω ἐνώπιον τοῦ ἐπισήμου τούτου συνεδρίου. Ἐγὼ ἠρώτησα τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι τὸν ὑποχρέωσαν ἀντὶ νὰ συστήσῃ σχολεῖον δημοτικὸν ἐκεῖ ὅπου ἡ ἀνάγκη ἀπῄτει τοῦτο, καὶ ὅπου τὸ ἁρμοδιώτερον πάντων τῶν προσώπων, τὸ δημοτ. συμβούλιον, καὶ ὁ Δήμαρχος συνίστων τὴν σύστασιν σχολείου, ἐξ ἐναντίας ἐσύστησε σχολεῖον εἰς χωρία, ὅπου ἀνάγκη δὲν ὑπῆρχε. Λοιπὸν ἐπὶ τούτου ὤφειλεν ὁ προλαλήσας, ἐὰν ἤθελε, νὰ ἀπαντήσῃ καὶ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶπον ψεῦδος· ἐὰν δὲ ἀπεδείκνυε τοῦτο, τότε βεβαίως καὶ ἐγὼ αὐτὸς θὰ τῷ ἔλεγον, ὅτι εἶχε δίκαιον. Ἀλλὰ τί σᾶς εἶπεν; σᾶς ἀνέγνωσε γράμμα συναδέλφου του καὶ τηλεγράφημα συγγενοῦς μου, ὡς ἔλεγε. Μάλιστα, ὁ τηλεγραφῶν εἶναι συγγενής μου, εἶναι δεύτερος ἐξάδελφός μου· καὶ ἔχω τοιούτους ἐξαδέλφους πλέον τῶν διακοσίων καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἔχω καὶ ἐχθροὺς ἀδιαλλάκτους καὶ φίλους θερμοτάτους, θυσιάζοντας καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν των ἀκόμα ὑπὲρ ἐμοῦ. Ἀλλὰ τί λέγει ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας; ὄχι, δὲν ὑπάρχει σκοπὸς δωροδοκίας, ἀλλὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν στοίχημα ἐτέθη. Ἔστω, κύριοι, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἡ γενομένη σύστασις τοῦ σχολείου τίνα σκοπὸν εἶχεν; εἶχεν ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ δώσῃ τὸ μέσον εἰς τὸν συγγενῆ μου αὐτὸν, τὸν ἀδιάλλακτον ἐχθρόν μου, νὰ ἀνακτήσῃ τὰ δεκατρία τῶν ἑκατὸν δώδεκα, τὰ ὁποῖα εἶχε καταθέσει εἰς χεῖρας τοῦ ἱερέως τοῦ χωρίου, ναὶ ἢ ὄχι; Τοῦτο πῶς τὸ λέγετε ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταί; Διαφέρει τῆς δωροδοκίας, καὶ μάλιστα ἀποδεδειγμένου ὄντος, ὅτι δὲν ὑπῆρξε ἀνάγκη συστάσεως ἐν τῷ χωρίῳ αὐτῷ σχολείου, ἀφοῦ τὸ χωρίον αὐτὸ ἀπέχει ἀπὸ τὸ χωρίον Κάδδι, ὅπου ὑπάρχει σχολεῖον, δέκα μόλις λεπτὰ, δὲν μεσολαβεῖ δὲ οὔτε ποταμὸς οὔτε κανὲν ἄλλο πρόσκομμα, ἐμποδίζον τὰ τέκνα τῶν χωρικῶν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ σχολεῖον τοῦτο ἀπροσκόπτως ὡς μέχρι τοῦδε ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ σχολείου ἐγίνετο; Εἰς τὸν Δῆμον τῶν Κοτυλαίων, ὅστις εἶναι Δῆμος τῆς γεννήσεώς μου καὶ ἑπομένως εἶμαι ὁ ἁρμοδιώτερος, ὡς εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας, νὰ γινώσκω τὰς ἀνάγκας του, ὑφίσταται ἀνάγκη νὰ συστηθῶσι δύω σχολεῖα ἀκόμη διὰ τὰ τέκνα τῶν δημοτῶν, τὸ δὲ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἂν καὶ ὁ Δῆμος εἶναι ἄπορος, συνελθὸν ἐσκέφθη περὶ τῆς θεραπείας τῆς ἀνάγκης ταύτης καὶ ἐψήφισε νὰ συστηθῶσι δύω Γραμματοδιδασκαλεῖα, ἓν εἰς τὸ χωρίον Βίταλον ἐν ἑνώσει μὲ τὸ παρακείμενον χωρίον Μαλετιάνους, ὧν ὁ πληθυσμὸς ὑπερβαίνει τὰς 120 οἰκογενείας, καὶ ἕτερον κοινὸν εἰς τὰ δύω χωρία Κουρούνια, κείμενα πλησιέστατα ἀλλήλων· ἐψήφισε δὲ σύστασιν Γραμματοδιδασκαλείων, διότι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Δήμου δὲν ἐπέτρεπον τὴν σύστασιν δημοτικῶν σχολείων. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ τόπος ἀνέμενε νὰ συστηθῶσι αὐτὰ τὰ Γραμματοδιδασκαλεῖα, αἴφνης ἀκυροῦται τὸ ψήφισμα τοῦ Συμβουλίου, καὶ ἀντὶ νὰ συστηθῶσι ἐκεῖ σχολεῖα συνεστήθη εἰς τὸ χωρίον Κακολύριον. Τίς θὰ ἠδύνατο νὰ μὴ ἐκπλαγῇ ἐπὶ τούτῳ, ἀφοῦ τὸ χωρίον τοῦτο ἔχει 50–60 οἰκογενείας, τὰ δὲ ἄλλα πλέον τῶν 130; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, τὰ χωρία ταῦτα, δι’ ἃ ἐζήτει τὸ Συμβούλιον Γραμματοδιδασκαλεῖα, ἀπέχουσιν ἀπὸ ἄλλα χωρία, ὅπου εἶναι δημοτικὰ σχολεῖα, πλέον τῆς ὥρας καὶ μεσολαβοῦσι ποταμοὶ καὶ εἶναι ἑπομένως ἀδύνατον νὰ μεταβαίνωσι τὰ τέκνα τῶν χωρικῶν ἐν καιρῷ χειμῶνος. Λοιπὸν, κύριοι, κατὰ τί διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἐσυκοφάντησα τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ προλαλήσαντος, ὥστε νὰ ἀναβῇ τὸ βῆμα καὶ νὰ ῥίψῃ τὴν μομφὴν αὐτὴν ἐναντίον μου, ὅτι ἠθέλησα νὰ τὸν διαβάλω; Μόνος ἀναβὰς εἰς τὸ βῆμα ἐβεβαίωσε τὰ πράγματα, ἂν καὶ προσεπάθησε νὰ τὰ διαστρέψῃ, διότι δὲν ἔχουσιν τὰ πράγματα ὡς τὰ γράφει ὁ συνάδελφός του Παπανικόλας. Πρὸ τῶν ἐκλογῶν, κύριοι, οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου ἀπῄτουν νὰ συστηθῇ ἐκεῖ σχολεῖον καὶ τὸ ἔθετον ζήτημα εἰς τοὺς πολιτευομένους. Τὸ ἔθεσαν ζήτημα καὶ εἰς ἐμὲ, ἀλλ’ ἐγὼ τὰ ἀπέκρουσα, ὡς πράττω πάντοτε, καὶ ἐνθυμεῖται ὁ προλαλήσας, ὅτι καὶ ἄλλοτε οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Πύργου ἐζήτησαν παρ’ ἐμοῦ τὴν ὑπόσχεσιν, πλὴν δὲν ἔδωκα ταύτην· ὁ προλαλήσας ὅμως ἔπραξε τοῦτο, δοὺς εἰς ἐγγύησιν τῆς ὑποσχέσεως δραχ. χιλίας· μεταθέσας δ’ ἐκεῖ τὸ σχολεῖον Ἀνδρονιάνου, ἔλαβε ταύτας ὀπίσω. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐγὼ δὲν ὑπεσχόμην εἰς τοὺς κατοίκους Κακολυρίου, ὑπεσχέθη ὁ προλαλήσας, ἀδιάφορον ἂν προσωπικῶς ἢ δι’ ἄλλων, καὶ ἔδωκε πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ὑποσχέσεως ἐγγύησιν 13 τῶν 112 εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἱερέως. Ἐπῆλθεν ἡ πρᾶξις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀγνοοῦντος βεβαίως τὸ πρᾶγμα, ἥτις ἔφερεν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ λάβῃ ὁ προλαλήσας τὰ χρήματα ὀπίσω. Λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ἐσυκοφάντησα; Διέβαλλα; Ἐὰν θέλῃ ἡ πλειονοψηφία νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν ἐκπλήρωσιν ἑνὸς καθήκοντος ὡς διαβολὴν, κάμετέ το, ἀλλ’ ἐγὼ πάντοτε μετὰ παῤῥησίας θὰ ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§16ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). (Ὅρα Παράρτημα).

§17Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως, τῆς ἀπευθυνθείσης πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων, περὶ μεταθέσεως καὶ παύσεως δημοδιδασκάλων. Ἡ ἐπερώτησις εἶχεν οὕτω· ἔχει τὸ δικαίωμα, τὸ ἀπόλυτον, τὸ ὑπ’ οὐδενὸς ὅρου περιοριζόμενον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ παύῃ δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας; Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως μὲ ἀνέμιξεν ἄκοντα, διότι δὲν ἠρκέσθη νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὸς φρονεῖ, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως τοῦ παύειν τοὺς δημοδιδασκάλους εἶναι ἀπόλυτον, ἀλλ’ ἐπληροφόρησε τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὴν τὴν γνώμην συνάγει, ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ, διότι ἀναφυλλίσας τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως εὗρεν, ὅτι κατὰ τὸ 1877, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀπέλυσα καὶ ἐγὼ ἄνευ λόγου δημοδιδασκάλους. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν, συνίσταντο ἰδίως εἰς τοῦτο· ἀνέφερε τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ἐπαύθησαν ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, πρῶτον κατὰ τὸ 1877, ὅτε διηύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐγὼ, δεύτερον κατὰ τὸ 1879, τρίτον κατὰ τὸ 1880 καὶ τελευταῖον κατὰ τὸ 1881. Δὲν εὑρίσκετε, ὅτι ἀφῆκεν ἓν κενόν; Τί ἐγένετο κατὰ τὸ ἔτος 1878; Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἔδωκε πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐπειδὴ λοιπὸν μὲ ἀνέμιξεν, ἄκων ἔρχομαι νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ποίαν ἔχω γνώμην περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Νόμου, διότι κυρίως τὸ ζήτημα συνίσταται εἰς τοῦτο. Ὁ Νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ 1834 παρέχει ἀπόλυτον δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως τοῦ παύειν καὶ μεταθέτειν Δημοδιδασκάλους; Καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη οἱ Ὑπουργοὶ ἐνήσκουν ὡς ἀπόλυτον αὐτῶν δικαίωμα τὸ παύειν τοὺς Δημοδιδασκάλους. Κατὰ τὸ 1876 ἐξεδόθη ὁ Νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, κατὰ δὲ τὸ 1877 ἐγενόμην Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐτύγχανε δὲ τότε διευθύνων τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἄνθρωπος σεβαστὸς, πρὸς τὴν μνήμην τοῦ ὁποίου ἔχω σέβας καὶ ὁ ὁποῖος ἀπῆλθεν ἤδη τοῦ κόσμου τούτου, ὁ Σκαρλάτος Βυζάντιος. Κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1877 μοὶ εἰσήγαγεν ὁρμαθὸν μετακινήσεων Δημοδιδασκάλων, ἐγὼ δὲ, ἐνδοὺς εἰς τὰς παραστάσεις αὐτοῦ, ὑπέγραψα τὰς μετακινήσεις ταύτας. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπέγραψα, μοὶ ἐγένοντο παράπονα, ὅτι ἡ πρᾶξίς μου αὕτη δὲν ἦτο σύμφωνος μὲ τὸν Νόμον. Ἰσχύοντος τότε τοῦ Νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, ἔκρινα ὅτι τοῦ Νόμου ἡ παράβασις δὲν ἦτον ἀνεκτὴ ἢ ἀκίνδυνος· ὅθεν ἠναγκάσθην νὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν μελέτην τοῦ Νόμου, καὶ μελετήσας αὐτὸν ἐπείσθην, ὅτι δὲν εἶχον ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν τοὺς Δημοδιδασκάλους· διὰ τοῦτο, ὅτε κατὰ τὸ 1878 κατὰ τὸν μῆνα Αὔγουστον παραστὰς ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων μοὶ ἔφερε προτάσεις παύσεων καὶ μετακινήσεων Δημοδιδασκάλων, παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ σταματήσῃ καὶ τῷ κατέδειξα τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου. Ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, συζητήσας μετ’ ἐμοῦ αὐτὰς, ἐπείσθη, ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἑπομένως ἐδήλωσα αὐτῷ, ὅτι δὲν παύω Δημοδιδάσκαλον, εἰμὴ εἰς τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, καθ’ ἃς ὁ Νόμος ῥητῶς ἐπιτρέπει τοῦτο. Ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων μοὶ παρέστησεν, ὅτι ἡ ἄρνησίς μου νὰ ἐνασκήσω τοῦτο τὸ ἀπὸ χρόνων εἰθισμένον ἤθελε γεννήσει δυσαρεσκείας καὶ παράπονα κατ’ ἐμοῦ. Ἐδήλωσα αὐτῷ εἰς ἀπάντησιν, ὅτι, ἂν νομίζῃ, ὅτι τὰ παράπονα δύνανται νὰ φθάσωσι καὶ κατ’ αὐτοῦ, θέλω ἐκδώσει πρὸς αὐτὸν διαταγὴν, δι’ ἧς νὰ τῷ ἀπαγορεύσω νὰ μὴ ὑποβάλῃ προτάσεις περὶ μετακινήσεως Δημοδιδασκάλων, εἰμὴ ὅσας αἱ διατάξεις τοῦ Νόμου ἐπιτρέπουσι. Ἐξέδωκα λοιπὸν διαταγὴν πρὸς τὸν Γενικὸν Ἐπιθεωρητὴν τῶν Σχολείων, δι’ ἧς ἀνεκήρυξα ὅτι δὲν θέλω ἐγκρίνει μετακίνησιν ἢ παῦσιν Δημοδιδασκάλου, εἰμὴ εἰς τὰς ρητὰς περιπτώσεις τοῦ Νόμου. Παρήλθε λοιπὸν τὸ 1878, καὶ οὐδεὶς ἐπαύθη, εἰμὴ ὡς ὁ Νόμος ὁρίζει. Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ κρύψω, ὅτι ἡ ἄρνησίς μου αὕτη ἐγέννησε θόρυβον καὶ παράπονα· ἀλλὰ χρεωστῶ νὰ δηλώσω εἰς τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου, εἰς τὴν ράχιν τοῦ ὁποίου ἐπιῤῥίπτονται ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς κυβερνώντων πολλαὶ τῶν πλημμελειῶν αὐτῶν, ὅτι οἱ παραπονεθέντες καὶ δυσαρεστεθέντες κατ’ ἐμοῦ μετέβησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ ἠρώτησαν ποῖαι μετακινήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τῶν ἐν τῇ πατρίδι μου, τῇ Γόρτυνι, Δημοδιδασκάλων. Ἐκεῖ ἔλαβον πληροφορίαν, ὅτι οὐδεὶς Δημοδιδάσκαλος ἐπαύθη ἢ ὡς ὁ Νόμος ὁρίζει, ὅλοι δὲ τότε ἐσίγησαν· τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸ 1878, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν Δημοδιδασκάλους, εἰμὴ εἰς τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ὁ Νόμος ρητῶς ἐπιτρέπει τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς δὲν ἀνέφερε τὸ 1878. Δὲν γνωρίζω τί ἐγένετο κατὰ τὸ 1879· ἐπειδὴ δὲ ἐμνημονεύθη, ὅτι κατὰ τὸ 1880 ἐγένοντο μετακινήσεις, ἂν καὶ διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀνὴρ πολιτικὸς, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι φίλος μου, δὲν πρέπει νὰ παραλείψω, ὅτι ἀνέγνων εἰς τὸ περιοδικὸν «Πλάτωνα» ὅτι διετάχθη ἐπιθεώρησις εἰς τὰ Σχολεῖα, καὶ ὅτι συνεπείᾳ τῆς ἐπιθεωρήσεως αὐτῶν καὶ τῶν ἐκθέσεων τῶν Ἐπιθεωρητῶν ἐπαύθησαν 31 Δημοδιδάσκαλοι. Δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσους ἀνέφερεν ὡς παυθέντας κατὰ τὸ 1880 ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός· ἀλλ’ ἂν οὗτοι δὲν ὑπερβαίνωσι τοὺς 31, ἡ παῦσις τῶν Δημοδιδασκάλων τούτων δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1880 ἐπαύθησαν Δημοδιδάσκαλοι ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου, διότι ἡ παῦσις αὐτῶν διετάχθη συνεπείᾳ τῶν ἐκθέσεων τῶν Ἐπιθεωρητῶν. Ἐκ τῶν γενομένων λοιπὸν κατὰ τὸ 1880 παύσεων, τῶν ὁποίων τὸν ἀριθμὸν δὲν γνωρίζω, διότι, μολονότι τὸν ἀνέφερεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, δὲν τὸν ἤκουσα καλῶς, τριάκοντα καὶ εἷς ἐπαύθησαν συνεπείᾳ ἐκθέσεων τῶν Ἐπιθεωρητῶν. Ὅθεν αἱ γενόμεναι τότε παύσεις ἐγένοντο σύμφωνα πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου· μέχρις οὗ δ’ ἀποδείξῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι κατὰ τὸ 1880 ἐπαύθη Δημοδιδάσκαλος ἄνευ ἐκθέσεως, δὲν πρέπει νὰ ἀποδεχθῆτε ὅτι καὶ τότε παρεβάθη ὁ Νόμος. Τοῦ Νόμου λοιπὸν ἡ ἐφαρμογὴ ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1878· διότι καὶ τότε ἐφρόνουν ὡς καὶ νῦν ἔτι φρονῶ, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβαίνῃ εἰς παύσεις Δημοδιδασκάλων εἰμὴ ὅπως διακελεύουσιν οἱ Νόμοι. Νομίζω, ὅτι κατέστησα καταλεπτὴν τὴν αἰτίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἀνέφερε τὸ 1878, ποιήσας ἅλμα ἀπὸ τοῦ 1877 εἰς τὸ 1879. Ταῦτα ὤφειλον νὰ εἴπω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὀφείλω ὅμως καὶ ἕνεκα τῶν παρατηρήσεων τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὰς ὁποίας ἔφερε πρὸς ὑποστήριξιν τῶν πράξεών του, ὀφείλω νὰ φέρω ἄλλην παρατήρησιν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὡμολόγησεν, ὅτι προέβη εἰς παύσεις Δημοδιδασκάλων ἄνευ ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων πρὸς τοῦτο, καὶ πρὸς δικαιολόγησιν ἑαυτοῦ ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἔπραξεν ἄλλο ἢ ὅ,τι ἔπραξαν οἱ προκάτοχοι τούτου. Τοῦτο δὲ ἀνῄρεσα, δι’ ὧν μέχρι τοῦδε εἶπον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπιχείρημα. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἦτο ἠναγκασμένος νὰ παύσῃ Δημοδιδασκάλους, διότι ὁ Νόμος περὶ συστάσεως Διδασκαλείου, ὅστις ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1878, ἐπέβαλλεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τοποθετῇ τοὺς ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξερχομένους πτυχιούχους. Ὁ Νόμος τοῦ 1878 ἔπρεπε βεβαίως νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως εἰς τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῶν Διδασκαλείων καὶ φέροντας τὸ δίπλωμα τοῦ Δημοδιδασκάλου. Οἱ Δημοδιδάσκαλοι, οἱ διδάσκοντες ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις, ἐκεῖνοι μάλιστα οἵτινες ἔλαβον τὴν ἄδειαν τοῦ μετέρχεσθαι τὸν Δημοδιδάσκαλον κατὰ τὰ ἔτη τὰ μεσολαβήσαντα, ἀπὸ τῆς καταργήσεως τοῦ πρώην Διδασκαλείου μέχρι τῆς συστάσεως τῶν νέων Διδασκαλείων, δὲν εἶναι Διδάσκαλοι κατηρτισμένοι, ὁ δὲ Νόμος, ὅστις ἀπέδωκε δικαίωμα προτιμήσεως εἰς τοὺς ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξερχομένους, ἐσκόπει νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς πρωτίστως τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἐξερχόμενοι ἐκ τοῦ Διδασκαλείου θέλουσιν ἀμέσως τοποθετηθῆ. Διὰ τοῦτο περιέλαβε ἐν τῷ Νόμῳ τοῦ 1878 ὁ Νομοθέτης τὴν διάταξιν, τὴν καθιεροῦσαν τὴν προτίμησιν τῶν Διδασκάλων τῶν ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξερχομένων. Ἀλλ’ ἕνεκα τῆς τοποθετήσεως αὐτῶν, ἠναγκάσθη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ παύσῃ τοὺς ἄλλους Δημμοδιδασκάλους; Δὲν μὲ ἔπεισεν τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προέβαλε· διότι ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Δημοδιδασκάλων ἐν τῷ Κράτει εἶναι ἀνεπαρκὴς εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῶν Διδασκαλείων, τῶν συστηθέντων μετὰ τὸ 1878, δὲν ἐξῆλθον, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰμὴ μόνον 108, οὗτοι, προστιθέμενοι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαρχόντων πρὸ τῆς συστάσεως τῶν Διδασκαλείων Δημοδιδασκάλων, δὲν ἠδύναντο νὰ συμπληρώσωσιν ὅλας τὰς θέσεις, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἀνάγκη νὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν Δημοδιδάσκαλοι. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀπαντῶν εἰς προγενεστέραν ἐπερώτησιν μου, ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὅτι 108 μόνον Δημοδιδάσκαλοι ἐξῆλθον ἐκ τῶν Διδασκαλείων. Λοιπὸν ἐὰν 108 μόνον ἐξῆλθον, καὶ ἐὰν τοῦτον τὸν ἀριθμὸν προσθέσητε εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν Δημοδιδασκάλων, οἵτινες μέχρι τοῦ 1878 ἦσαν, θέλετε εὕρει ὅτι καὶ πάλιν ἔχετε ἀνάγκην καὶ ἄλλων Δημοδιδασκάλων. Καὶ διατί δὲν ἔχετε ἀνάγκην καὶ ἄλλων Δημοδιδασκάλων; Ἐὰν ἐρευνήσητε ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, θέλετε εὑρεῖ ὅτι πολλὰ σχολεῖα εἰσὶ κεκλεισμένα· καὶ ἐὰν ὑπάγετε καὶ ἐρωτήσητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως διατί εἰσὶ κεκλεισμένα τὰ σχολεῖα, θέλουσι σᾶς δώσει τὴν ἀπάντησιν, ὅτι δὲν ἔχουσι Διδασκάλους. Καὶ ἐνῷ ἔχομεν κεκλεισμένα Σχολεῖα διότι δὲν ἔχομεν Διδασκάλους, παύουσι τοὺς Διδασκάλους καὶ δικαιολογοῦν τὴν πρᾶξίν των, λέγοντες, ὅτι ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ παύσωσιν αὐτοὺς διὰ νὰ προτιμήσωσι τοὺς ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξελθόντας! Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀνάγκης, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν εἶναι ἀληθές.

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§19ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀπαντῶν εἰς ὅσα πρὸ μικροῦ εἶπον, ἰσχυρίσθη ὅτι σκοπὸς τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἦτον νὰ ἔλθω εἰς ἀντεγκλήσεις ἐπαρχιακάς. Διαμαρτύρομαι, ὅτι ὁ σκοπός μου δὲν ἦτον οὗτος· καὶ ἐὰν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν μετὰ προσοχῆς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὴν ἐπερώτησίν μου, δι’ ἧς ἐζήτησα τοὺς λόγους, οἵτινες τῷ ὑπηγόρευσαν νὰ συστήσῃ ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη, σχολεῖον καὶ νὰ μὴ συστήσῃ ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχεν ἀνάγκη, δὲν θὰ ἔλεγεν ὅ,τι εἶπε. Κύριε Ὑπουργέ, ὀφείλετε ἀδιστάκτως νὰ ἀκολουθῆτε ὡς κανόνα τὸ νὰ συνιστᾶτε σχολεῖα ὅπου εἶναι ἀνάγκη καὶ οὐχὶ ὅπου δὲν εἶναι. Λοιπὸν ἤθελα διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ σύστασις σχολείου εἰς Κακολύριον δὲν ἐθεράπευσεν ἀνάγκην τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐπειδὴ δὲ εἴδετε ἕνα συνάδελφον νὰ ἐπιτεθῇ, ἐνομίσατε, ὅτι ἕνεκα ἀτομικῶν πολιτικῶν παθῶν ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις; Πλανᾶσθε, κύριε Ὑπουργέ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριε Ὑπουργέ, ἐκ τοῦ βήματος πρέπει νὰ λέγεται ἡ ἀλήθεια, καὶ δὲν ἁρμόζει εἰς Ὑπουργὸν νὰ μὴ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν. Εἴπατε ὅτι ὁ Νομάρχης ἠκύρωσε τὸ ψήφισμα. Ναὶ, ὁ Νομάρχης Εὐγενίδης ἠκύρωσεν αὐτὸ, ἀλλὰ τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον ἔφερε τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου δι’ ἐφέσεώς του.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὴν εἶδα.

§21ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἔχον ὑπ’ ὄψιν τὸ ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον παμψηφεὶ συνιστᾷ τὴν σύστασιν δύω Γραμματοδιδασκαλείων εἰς τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, ἓν δὲ μόνον μέλος, κάτοικος τοῦ χωρίου Κακολυρίου, ἐζήτει τὴν σύστασιν Γραμματοδιδασκαλείου εἰς Κακολύριον. Ὤφειλε, λέγω, νὰ ἐξετάσῃ ποῦ ἦτον ἡ ἀνάγκη. Πᾶν δὲ ὅ,τι ἐλέχθη σήμερον παρ’ ὑμῶν, κύριε Ὑπουργέ, δὲν συνιστᾷ Ὑπουργὸν, ὅστις διευθύνει, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ὑπηρεσίαν, εὐπρεπῶς.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ ἐνθυμῆται ἡ Βουλὴ αὐτὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐνώπιόν μου ἐκ μέρους τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου παρὰ αἴτησις διὰ δύω Γραμματοδιδασκαλεῖα.

§23ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἔστω, ἔστω (θόρυβος).

§24Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Οὐχὶ χάριν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀλλὰ χάριν τοῦ κ. Λομβάρδου, τὸν ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἀγαπῶ, ἐπεθύμουν ὥστε νὰ ἔχῃ λησμονήσει οὗτος τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τῶν Διδασκαλισσῶν Ἰθάκης. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ μάλιστα, ἂν προέβλεπον, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου ἤθελε ἀναγκάσει τὸν κύριον Λομβάρδον νὰ ἀρνηθῇ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν ἀλήθειαν, βεβαίως δὲν ἤθελον ἀπευθύνει πρὸς αὐτὸν τὴν ὁποίαν τῷ ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν. Ἀκούσατέ μου καὶ κρίνατε ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, ἂν ἔχω ἄδικον, σκεπτόμενος οὕτω, ἀφοῦ, ὡς προεῖπον, ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ τοῦ κυρίου Λομβάρδου. Μολονότι ἐμεσολάβησαν ἀρκεταὶ ἐν τῷ μεταξὺ διακοπαὶ ἀπὸ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἐν τούτοις εἶναι νωπαὶ εἰς τὰ ὦτα τῶν Βουλευτῶν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας περὶ τοῦ σχολείου τῶν θηλέων τῆς Ἰθάκης. Εἶπε δηλονότι, ὅτι ἔπαυσε μίαν διδασκάλισσαν.

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετετέθη.

§26Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔπαυσε μίαν Διδασκάλισσαν.

§27ΤΙΝΕΣ. Μετετέθη.

§28Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶναι νωπὰ ὅσα εἶπεν, ὅτι δηλαδὴ ἔπαυσε μίαν Διδασκάλισσαν ἐπὶ ἀμελείᾳ.

§29ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ εἶπα ὅτι αὐτὴ ἡ Διδασκάλισσα τῆς Ἰθάκης, τὴν ὁποίαν μετέθεσα, ἔχει δίπλωμα δευτέρου βαθμοῦ, καὶ ἄλλοτε πρὸ ἐμοῦ ἐπαύθη ἐπὶ ἀμελείᾳ· δὲν τὴν ἔπαυσα ἐγὼ ἐπὶ ἀμελείᾳ.

§30Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἴπετε, ὅτι τὴν ηὕρατε παυμένην ἐπὶ ἀμελείᾳ· ἔστω· ἀλλὰ εἶναι ἀληθὲς αὐτό;

§31ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ τὸ λέγει ἡ ὑπηρεσία.

§32Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀφοῦ κάμετε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν διαβεβαιώσεών σας, παρακαλῶ καὶ ἐπιμένω, κύριε ὑπουργὲ, τὸ προσεχὲς Σάββατον νὰ προσάξητε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ἐκθέσεις τῆς Ἐξεταστικῆς καὶ Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς καὶ τὴν ἀναφορὰν ὅλων τῶν γονέων Ἰθάκης σχετικῶς πρὸς τὰ τῶν Δημοτικῶν σχολείων τῆς Ἰθάκης. Εἴπατε λοιπὸν, ὅτι μετεθέσατε μίαν Διδασκάλισσαν. Δὲν μετεθέσετε, ἀλλ’ ἐπαύσατε καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν βοηθόν της· ἐπαύσατε δὲ ταύτας ἐναντίον τῶν ἐκθέσεων τῶν Ἐξεταστικῶν καὶ Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ τῶν ἀναφορῶν τῶν γονέων καὶ τῶν παραστάσεων τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κύριον Λομβάρδον. Τὸ νὰ ἀρνῆσθε δὲ αὐτὸ εἶναι τολμηρόν. Ἰσχυριζόμενος δὲ, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι τὴν ἐνέργειάν σας σᾶς ὑπέδειξεν ἡ ὑπηρεσία, καὶ ὅτι τοιαῦται ἐκθέσεις δὲν περιῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν σας, μὲ ἀναγκάζετε νὰ σᾶς εἴπω ἢ ὅτι δὲν λέγετε ἀλήθειαν, ἢ ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ σας ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶναι εἰλικρινὴς, καὶ πρέπει τότε νὰ ἐνεργήσητε ἀμέσως διοικητικὰς ἀνακρίσεις.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πῶς ὀνομάζεται; Κακούζη; διότι περὶ αὐτῆς ἐπληροφορήθην.

§34Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι περὶ τῶν προσώπων, ἀλλὰ περὶ τῶν γεγονότων. Ἐπαύσατε Δημοδιδασκαλίσσας παρανόμως καὶ ἀδίκως ἐναντίον τῶν ἐκθέσεων τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ τῶν ἀναφορῶν τῶν γονέων τῶν τέκνων. Κατόπιν λοιπὸν τούτων σᾶς ἐρωτῶ, πῶς συμβιβάζεται ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε ὅτι ἐπαύσατε μίαν Διδασκάλισσαν, ἥτις εἶχε προπαυθῆ λόγῳ ἀμελείας, μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω ἐγὼ, ὅτι οἱ γονεῖς ὅλοι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται περισσότερον ὑμῶν, σᾶς παρακαλοῦσι νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς παραστάσεις των καὶ νὰ μὴ μεταβάλητε τὰ τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἰθάκης; Διατί λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, περιεφρονήσατε τὴν ἀναφορὰν τῶν γονέων καὶ τὰς συστάσεις τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ προέβητε εἰς τὴν παῦσιν τῶν Δημοδιδασκαλισσῶν; διότι ἡ περίστασις αὕτη, ἀφοῦ μάλιστα εἶσθε κυνηγὸς, σᾶς ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν νὰ κάμητε, κατὰ τὴν κυνηγιτικὴν ἔκφρασιν, τὸ coup doublé. Ἐπαύσατε δηλαδὴ τὰς Δημοδιδασκαλίσσας τῆς Ἰθάκης, πρὸς περιποίησιν ἐμπαθῶν φίλων σας, ἀπεστείλατε δ’ ἀντ’ αὐτῶν ἐχθράν σας, ἣν οὕτω ἀπεμακρύνατε ἐκ Ζακύνθου. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Διδασκάλισσα αὕτη εἶναι ἱκανὴ καὶ ἀξιόλογος, ἔχουσα πτυχίον πρώτου βαθμοῦ, ἀλλὰ ταύτην εἶχε διορίσει ἐν Ζακύνθῳ ὁ μακαρίτης προκάτοχός σας Ρώμας, δαπάνῃ τοῦ ὁποίου καὶ ἐξεπεδεύθη, καὶ ἰδοὺ τὸ coup doublé. Ἠθέλατε νὰ ἀπομακρύνητε μετ’ αὐτῆς καὶ τὸν πατέρα της ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον· μεταθέσατε λοιπὸν αὐτὴν τὴν ὀρφανὴν εἰς Ἰθάκην, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι καὶ ὁ πατήρ της ἤθελε τὴν ἀκολουθήσει, ὅπως καὶ ἐγένετο, καὶ τοιουτοτρόπως ἐκ μὲν τῆς Ζακύνθου ἀπεμακρύνατε ὀχληρὸν ἐχθρόν σας, εἰς δὲ τὴν Ἰθάκην ἱκανοποιήσατε ἐμπαθεῖς φίλους σας. Τελευτῶν ἤδη παρατηρῶ εἰς τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ χαρακτηρίζῃ ὡς ἰερεμιάδας τὰς κατ’ αὐτοῦ, ἐπὶ φατριαστικῇ διοικήσει, αἰτιάσεις ἡμῶν, αὐτὸς, ὅστις, ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς, ὑπῆρξεν ἀληθὴς νεώτερος Ἱερεμίας, ὁσάκις περὶ ἁπλῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ του πατρίδι ἐπρόκειτο. Ἐπειδὴ δὲ ἐξεπλάγη διὰ τὴν μέχρι Νείλου ἐκδρομήν μου, προκειμένου περὶ Δημοδιδασκάλων, τῷ ὑπενθυμίζω, ὅτι ἐγὼ ὡμίλησα τὴν παρελθοῦσαν Πέμπτην, ἥτις ἦτο ἡ ἐπαύριον τῆς Τετάρτης, καθ’ ἣν καὶ τὰ τείχη τοῦ Βουλευτηρίου ὑγράνθησαν ἐκ τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δακρύων του, καὶ ἐγὼ ἐπεθύμησα νὰ ἴδω καὶ γνωρίσω τὴν ἀναλογίαν μεταξὺ τῶν δακρύων Κροκοδύλου, θρηνοῦντος τὰ θύματά του, καὶ των δακρύων Ὑπουργοῦ, κλαίοντος καὶ ὀλοφυρομένου ἐπὶ τῇ πενίᾳ, εἰς ἣν ἐβύθισε φίλεργα ἀνθρώπινα πλάσματα ἡ φατριαστική του Διοίκησις.

§35Λ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καίτοι πολλὰ φθεγξάμενος, οὐχ ἧττον περιέπλεξεν ἀντὶ νὰ διευκρινίσῃ, ὡς ὤφειλεν, τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Κατ’ ἐμὲ, δύω εἰσὶ τὰ ζητήματα τὰ ἐπασχολοῦντα ἤδη τὴν Βουλήν· πρῶτον, ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπέλυσε δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας χωρὶς νὰ προκληθῶσιν αἱ διατυπώσεις τοῦ νόμου, τοὐτέστιν ἐκθέσεις τῶν Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν τῶν κατὰ Δήμους ἢ Ἐπαρχίας ἢ καὶ τῶν ἐκτάκτων Ἐπιθεωρητῶν; καὶ δεύτερον, ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχε δικαίωμα ν’ ἀπολύσῃ ἄνευ τοιούτων διατυπώσεων δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας; Τὸ πρῶτον ζήτημα λύεται εὐχερῶς ἐκ τῆς ὁμολογίας τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ἀναγκασθέντος, ὡς καλοῦ χριστιανοῦ, νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἀπέλυσε δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας χωρὶς νὰ προηγηθῶσιν ἐκθέσεις Ἐπιτροπῶν ἢ Ἐπιθεωρητῶν. Τὸ δὲ ἄλλο ζήτημα, ἂν δηλαδὴ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχῃ τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, ὅπερ καὶ σπουδαιότερον τυγχάνει, δὲν ἠξίωσεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὡς ὤφειλεν, νὰ τὸ πραγματευθῇ ἐκτενῶς· ἠρκέσθη μόνον νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὑπάρχουσιν ἀληθῶς δύω γνῶμαι, ὅτι αὐτὸς δέχεται ὡς ὀρθὴν τὴν πρὸς τὴν ἐμὴν ἀντίθετον, διότι αὐτὴν φρονεῖ ὡς διερμηνεύουσαν τὸν ἀληθῆ νοῦν τοῦ Νομοθέτου· ἐγὼ ὅμως ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς ἠσπάσθη τὴν δευτέραν γνώμην, οὐχὶ ὡς τὴν ἀληθεστέραν κατὰ τὴν πεποίθησιν του, ἀλλὰ διότι αὐτὴ μόνη ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ῥουσφετικοῦ ὀργασμοῦ του. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι εἰς τὴν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω προχθὲς, ἀνέφερον ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ἐκ τῶν ὁποίων ἀριδήλως καὶ σαφῶς προκύπτει τὸ ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος ὑπουργὸς ὑπεστήριξε, τουτέστιν ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παύσῃ δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας χωρὶς νὰ προηγηθῶσιν αἱ διατυπώσεις τοῦ νόμου, καὶ μάλιστα κολακεύομαι πιστεύων, ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν, ὁ τοῦτο πράττων συνεπάγεται εὐθύνην νομικήν. Ὅταν, κύριοι, ἔχητε τόσον σαφεῖς διατάξεις τοῦ νόμου, ὁ ἰσχυριζόμενος τοὐναντίον ὀφείλει νὰ δώσῃ τὸν περὶ τούτου λόγον. Δὲν ἀντιποιοῦμαι αὐθεντίαν καὶ κῦρος περὶ τὴν τῶν νόμων ἑρμηνείαν· ἀλλὰ ἐνώπιον γράμματος νόμου, τοσοῦτον σαφοῦς καὶ ῥητοῦ, ὁ ἀντίθετον ἑρμηνείαν πρεσβεύων, εἶναι ἐνδιαφερόμενος, καὶ ὀφείλει νὰ τὴν ἀναπτύξῃ καὶ τὴν ὑποστηρίξῃ, τὴν στιγμὴν δὲ ταύτην ἐνδιαφερόμενος εἶναι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἔκρινε τοῦ κόπου ἀντάξιον νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀποδείξῃ, ἔχων ἀνὰ χεῖρας τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ὅτι ἡ ἑρμηνεία ἡ ἰδική του εἶναι ἀληθὴς καὶ οὐχὶ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ καὶ ἔγκριτον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ κύριος Δηλιγιάννης, ὑπεστηρίξαμεν· διὰ τοῦτο ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας συμφωνεῖ μαζῆ μου, κατὰ τὴν πεποίθησιν τοὐλάχιστον κατὰ τὸ ἀξίωμα: ὁ «σιωπῶν, ὅταν ὀφείλῃ νὰ ὁμιλήσῃ, ἀποδέχεται». Δὲν δέχομαι, κύριοι, καὶ ἔχω τοιοῦτον δικαίωμα, ἵνα ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας λύῃ μὲ δύω λέξεις τόσῳ σπουδαῖον νομικὸν ζήτημα, λέγων ἁπλῶς καὶ ξηρῶς «ἐγὼ παραδέχομαι τὴν ἄλλην ἑρμηνείαν τοῦ νόμου». Δὲν ἔχει φήμην περιφανοῦς νομοδιδασκάλου, ὥστε μὲ ἕνα λόγον νὰ ἑρμηνεύῃ τὰ κείμενα τῶν νόμων, οὐδὲ μᾶς ἀνέφερε κἂν ἓν ὄνομα ἐκείνων, ὧν τὴν γνώμην ἀσπάζεται, ἢ ἐκείνων, οἵτινες ἀποδέχονται τὴν ἰδικήν του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔφερε καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα πρὸς δικαιολόγησιν αὐτοῦ, λέγων, ὅτι καὶ οἱ προκάτοχοί του ἔπραξαν τὸ αὐτό. Τὸ εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν τοῦτο ἐπιχείρημα δὲν ἀποδεικνύει, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προηγουμένως ὑπεστήριξεν, ὅτι τοὐτέστιν ὁ νόμος τῷ δίδει τὸ δικαίωμα τὸ ἀπόλυτον νὰ παύῃ δημοδιδασκάλους; Διότι ἂν ἐφρόνει ἐν πεποιθήσει, ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα εἶχεν ἐκ τοῦ νόμου, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν εὕρεσιν ἄλλων ἐπιχειρημάτων· καὶ ποίων ἐπιχειρημάτων; ἀναξίων οὐχὶ ὑπουργοῦ, ἀλλὰ τοῦ τελευταία ὑπαλληλίσκου. Καὶ νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι ἐγὼ ὁ βουλευτὴς εἶμαι συνήγορος ἢ δοσίλογος τῶν προκατόχων του; Νομίζει, ὅτι παριστῶν, ὅτι καὶ οἱ προκάτοχοί του παρέβησαν τὸν νόμον, δικαιολογεῖται εἰς τὴν ἰδικήν μου συνείδησιν; Ἂν οὕτω φρονεῖ, λυποῦμαι κατάκαρδα, διότι τυγχάνει ὑπουργὸς τῆς πατρίδος μου. Εἶπον, κύριοι, ὅτι τὸ τοιοῦτον ἐπιχείρημα εἶναι εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν, διότι εἰς πάντα ὑπενθυμίζει τὸ συνήθως παρὰ τοῖς ἀνθρώποις τοῖς ἀγοραίοις συμβαῖνον. Ἔτυχε ποτὲ νὰ εὑρεθῆτε εἰς διαμάχην ἀλληλοϋβριζομένων τοιούτων ἀνθρώπων; Ἐκεῖ βλέπει τις ὅτι, ὅταν ὁ εἷς ἀποδίδει εἰς τὸν ἄλλον ἐπίθετα ἢ πράξεις κακὰς, ὁ ἄλλος δὲν τὰ ἀποκρούει ὡς ψευδῆ, ἀλλὰ φιλοδωρεῖ τὸν ἀντίπαλόν του μὲ ἄλλας ὁμοίας ἢ καὶ βαρυτέρας. Τοιαύτη δὲν προσήκει θέσις καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅστις λέγει «ἔπραξα τοῦτο, διότι τὸ ἔπραξε καὶ ὁ προκάτοχός μου!»

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἑρμηνεύσατε τὸν νόμον; τὰ λέγετε μὲ πεποίθησιν;

§37ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἀνέφερον ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου.

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατὰ φαντασίαν· ὁμιλεῖτε κατὰ πρόληψιν. Πάρετε τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ἑρμηνεύσατε.

§39ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 54, κ. Ὑπουργὲ, λέγει: δύναται καὶ νὰ παύσῃ τὸν δημοδιδάσκαλον, ὅταν προηγηθῇ μία ἐκ τῶν περιπτώσεων τῆς παραγράφου 2ας τοῦ ἄρθρου 41, αἵτινες εἶναι ὅταν αἱ Ἐπιτροπαὶ, αἱ κατὰ Δήμους, Νομοὺς ἢ Ἐπαρχίας, ἢ οἱ ἔκτακτοι Ἐπιθεωρηταὶ καταγγείλωσι τὸν διδάσκαλον.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐκ μνήμης τὰ λέγετε; Νὰ μᾶς ἀναγνώσητε τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου.

§41ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐγὼ νὰ τὸ φέρω;

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς κατηγορεῖτε.

§43ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ὁ κ. Μίλησης παραδέχεται, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἀπεριόριστον.

§44ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Καὶ ἐπειδὴ τὸ λέγει ὁ κ. Μίλησης, νομίζετε, ὅτι ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ τὸ παραδεχθῶ; Νόστιμος εἶναι, κ. Πετσάλη, ἡ λογική σου. Ἂν ἔζη ὁ μακαρίτης Βέκιος, θὰ σᾶς ἐφθόνει. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔφερε καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην νὰ τοποθετήσῃ τοὺς ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξερχομένους, καὶ ἦτον ὑποχρεωμένος νὰ παύσῃ ἄλλους δημοδιδασκάλους. Ἀλλ’ ἄν, κύριοι, λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν κατάλογον τῶν ἀπολυθέντων, θὰ ἰδῆτε, ὅτι εἰς καμμίαν ἐκ τῶν κενωθεισῶν θέσεων δὲν διωρίσθησαν δημοδιδάσκαλοι ἐκ τῶν Διδασκαλείων.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§46ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἰδού· ἐπαύθη ὁ Ἰωάννης Βάρικας ἐκ Κύμης· ποῖος διωρίσθη;

§47ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁ διορισθεὶς ἐκεῖ εἶναι ἐκ τοῦ Διδασκαλείου ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Ὑπουργὸς ποῖος ἦτον ὁ Ἰωάννης Μπαρίκας ὁ παυθείς. Οὗτος, κύριοι, εἶναι εἷς ἐκ τῶν δύω ἴσως δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἀπὸ τὸ Διδασκαλεῖον τοῦ Κοκκώνη· διηύθυνεν ἐπὶ πέντε ἔτη τὸ σχολεῖον τῆς κοινότητος τοῦ Πὸρτ–Σαΐτ, ἐξασκεῖ τὸ ἐπάγγελμά του ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη καὶ οὐδέποτε ἐπεπλήχθη, ἀλλὰ πάντοτε ἐπηνέθη. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ περὶ τοῦ διδασκάλου τούτου· ἀκόμη ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἰπῇ ποῖον κρότον ἔκαμεν ἡ παῦσίς του, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Σκοπέλου Βελισαρίου.

§48ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει, κύριοι, ἀξίαν τινὰ τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ὅτι τάχα ἦτον ὑποχρεωμένος νὰ ἀπολύῃ δημοδιδασκάλους διὰ νὰ τοποθετήσῃ τοὺς ἐκ τῶν προτύπων σχολείων ἐξερχομένους· διότι, καὶ ἂν ἀληθῶς τοιαύτη ἀνάγκη παρίστατο, διατί νὰ μὴ τοὺς μεταθέσῃ ἀλλαχοῦ τοὺς δυστυχεῖς, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀπολύσῃ, ἀφοῦ ἑκατοντάδες σχολείων ἦσαν καὶ εἰσὶν ἀκόμη κενά;

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐζήτησα νὰ τοὺς τοποθετήσω.

§50ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, χρώμενος τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἔχει, τοῦ μεταθέτειν τοὺς δημοδιδασκάλους, ἐξεσφενδόνισεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον τῆς Ἑλλάδος, οὐχὶ κατὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τὰς ῥοσφετικὰς τῶν φίλων του Βουλευτῶν. Ἦτο δὲ τοῦτο ἔμμεσος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπέτυχε τοῦ σκοποῦ του, καθόσον οἱ πλεῖστοι αὐτῶν ἀπεχώρησαν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, μὴ δυνάμενοι νὰ μεταβῶσι μακρὰν, διὰ τὸ εὐτελὲς τοῦ μισθοῦ. Ἐνθυμηθῆτε παρακαλῶ τὸν λόγον, ὃν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, νομίζω κατὰ τὸ 1879, ἐξεφώνησε καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐξετραγῴδει τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα προσγίγνονται τῇ Πολιτείᾳ ἐκ τῆς μεταθέσεως τῆς ἀδικαιολογήτου ἑνὸς μόνου ὑπαλλήλου, καὶ συμβιβάσατε, ἂν δύνασθε, τὰς ἰδέας του ἐκείνας πρὸς τὴν σημερινὴν διαγωγήν του, ὅτε πάνυ ἀναιτιολογήτως μεταθέτει καὶ παύει οὐχὶ ἕνα ἀλλὰ καθ’ ὁρμαθοὺς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους· τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἀδυνατῶ νὰ κάμω αὐτὸν τὸν συμβιβασμόν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα ἀρκούντως συνεζητήθη καὶ ἀπεδείχθη τρανῶς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀπέλυσε δημοδιδασκάλους χωρὶς νὰ προηγηθῶσιν αἱ διατυπώσεις τοῦ νόμου, καὶ ὅτι ἡ πρᾶξίς του αὕτη εἶναι ἄντικρυς πρὸς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὤφειλε νὰ σεβασθῇ.

§51ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, εἷς τῶν προκατόχων ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους ἐμέμφθησαν τινὲς τῶν προαγορευσάντων, ὅτι παρὰ τὸν νόμον ἔπαυσαν δημοδιδασκάλους ἐξ οἰκείας ἐξουσίας, καὶ χωρὶς νὰ προηγηθῇ γνωμοδότησις ἢ πειθαρχικὴ τιμωρία τῶν ἁρμοδίων Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν, καὶ θεωρῶ ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ δικαιολογηθῶ δημοσίᾳ διὰ τὴν ὑποτιθεμένην ταύτην παράβασιν τοῦ νόμου. Δὲν θὰ ἐπιχειρήσω, κύριοι, νὰ ἐξετάσω θεωρητικῶς τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ὑπουργοῦ ἡ ἐκτίμησις τῆς χρησιμότητος καὶ διαγωγῆς τῶν δημοδιδασκάλων, ἢ ἂν ἡ ἐκτίμησις αὕτη πρέπει ν’ ἀνατεθῇ μᾶλλον εἰς τὰς Ἐπιθεωρητικὰς Ἐπιτροπάς. Ἐν τῇ θεωρίᾳ δύναταί τις νὰ προτείνῃ ἐπιχειρήματα καὶ ὑπὲρ τῆς μιᾶς λύσεως καὶ ὑπὲρ τῆς ἄλλης. Δύναταί τις νὰ προβάλῃ τὰς καθημερινὰς καταχρήσεις τῆς ὑπουργικῆς αὐθαιρεσίας, τὰς ὁποίας προκαλεῖ τὸ κομματικὸν συμφέρον ἐν τῷ κέντρῳ· δύναται δὲ ἐξ ἄλλου ν’ ἀντιτάξῃ τὴν ἀποτύφλωσιν τῶν τοπικῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα ἄνευ ἐλέγχου καὶ ἄνευ χαλινοῦ δύνανται νὰ ἐξωθήσωσιν εἰς καταχρήσεις πολὺ πλέον σκανδαλώδεις. Ἡ ἀλήθεια κεῖται, κατ’ ἐμέ, ἐν τῷ μέσῳ τῶν δύω ἄκρων τούτων συστημάτων. Νόμος, ὅστις ἤθελεν ἀπαλλάξει τὸν νομοδιδάσκαλον ἀπὸ ἑκατέρου τῶν κινδύνων τούτων, θὰ ἦτο ὁ καλλίτερος νόμος· ὁμολογητέον ὅμως, ὅτι ἐὰν πρόκηται νὰ ἐκλέξῃ τις μεταξὺ τῶν δύω ἄκρων συστημάτων, μεταξὺ τῆς αὐθαιρεσίας τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τῆς ἀποτυφλώσεως τῶν ἐπιτοπίων παθῶν, πρέπει νὰ προτιμήσῃ τὸ πρῶτον, διότι ἡ ὑπουργικὴ αὐθαιρεσία, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ὑπόκειται εἰς ἀδιάλειπτον ἔλεγχον καὶ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ διὰ τῶν ὀργάνων τῆς δημοσιότητος, εἶναι καὶ καθ’ ἑαυτὴν παροδικὴ, ἐνῷ οὐδεὶς ἔλεγχος παρακολουθεῖ τὰς αὐθαιρεσίας τῶν Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν, οὐδὲ παρέχεται μέσον τι πρὸς ἀπαλλαγὴν ἀπ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται τώρα νὰ ἐξετάσωμεν θεωρητικῶς τὸ ζήτημα· σήμερον ἡ ἐξέτασις πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ὑπάρχοντος, τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Ἔχει κατὰ τὰ νῦν κρατοῦντα τὸ δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς νὰ παύῃ δημοδιδάσκαλον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς κρίνει ὡς μὴ ἐκπληροῦντα προσηκόντως τὸ καθῆκόν του, ἢ ἐξαρτᾶται ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου ἐκ τῆς γνωμοδοτήσεως ἢ τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τῆς ἁρμοδίας Ἐπιθεωρητικῆς Ἐπιτροπῆς; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα. Κατὰ τὸν περὶ δημοδιδασκαλίας Νόμον τῆς 6 Φεβρουαρίου 1834, ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι, κύριοι, ὁ ὑπέρτατος ἐπόπτης οὐ μόνον τῶν διδασκάλων καὶ τῶν σχολείων, ἀλλὰ καὶ πασῶν τῶν Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω αὐτὸ τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ἄρθρ. 51 «Ἡ ὑπερτάτη ἐποπτεία ἐφ’ ὅλων τῶν Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν, τῶν διδασκάλων καὶ τῶν σχολείων γενικῶς ἐναπόκειται.... εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. Γραμματείαν τῆς Ἐπικρατείας». Εἰς τὸν ὑπουργὸν ὡσαύτως εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ὑπερτάτη διεύθυνσις τῶν Δημοτικῶν σχολείων ἄρθρ. 53 «Εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. Γραμματείαν τῆς Ἐπικρατείας ἐναπόκειται ἡ ὑπερτάτη διεύθυνσις τῶν Δημοτικῶν σχολείων». Βλέπετε, κύριοι, ὅτι, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἡ κορυφὴ τοῦ συστήματος τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως· ὑπ’ αὐτὸν διατελοῦσιν ἅπασαι ἐν γένει αἱ ἐν τῷ συστήματι τούτῳ λειτουργοῦσαι Ἀρχαί, διδάσκαλοι, Ἐπιτροπαὶ καὶ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι· εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ συγκεντροῦται πᾶσα αὐτῶν ἡ ἐνέργεια, διότι εἰς τὸν ὑπουργὸν ἀπευθύνονται καὶ αἱ ἐπιτόπιαι Ἐπιτροπαὶ, καὶ αἱ κατ’ Ἐπαρχίαν καὶ Νομὸν Ἐπιθεωρητικαὶ καὶ οἱ Ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ Ἔπαρχοι καὶ οἱ Νομάρχαι. Φανερὸν ἐντεῦθεν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἔχει τὴν εἰς πᾶσαν ἐν γένει Ἀρχὴν παρομαρτοῦσαν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν ὑποδεεστέρων ὀργάνων. Τοῦτο δὲ ῥητῶς καθιεροῖ ὁ Νόμος, ἄρθρ. 53 «Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. Γραμματεία ἠμπορεῖ.... 3) εἰς τὰς περιπτώσεις τοῦ ἄρθρ. 41, ἀριθ. 2, νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὰς ἐπανορθωτικὰς εἰς τοὺς διδασκάλους τῶν Δημοτικῶν σχολείων». Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἐπιτοπίους καὶ ἐπιθεωρητικὰς Ἐπιτροπὰς, ταύτας δύναται νὰ διαλύσῃ ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Νομάρχου ἢ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων, ἐδ. 2 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου «Κατὰ πρότασιν τοῦ Νομάρχου ἢ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων (ἠμπορεῖ ἡ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. Γραμματεία) νὰ διαλύῃ ἑκάστην Ἐπιτροπὴν τῶν ἐπιτοπίων ἢ τῶν κατ’ Ἐπαρχίαν ἢ τῶν κατὰ Νομὸν σχολείων καὶ νὰ διατάττῃ τὰ πρὸς νέαν ἐκλογήν». Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ὁ Νόμος ἔδωκεν εἰς τὸν ὑπουργὸν καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν ὁριστικῶς τοὺς δημοδιδασκάλους, δικαίωμα μὴ περιλαμβανόμενον εἰς τὰς ἐπανορθωτικὰς ποινὰς τοῦ ἄρθρου 42, ἀλλὰ συμφυὲς μὲ αὐτὴν τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν καὶ παντελῶς ἀλλότριον τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἧς μετέχουσι καὶ αἱ ἐπιθεωρητικαὶ Ἐπιτροπαί. Ἄς ἴδωμεν τὸ κείμενον τοῦ Νόμου, ἄρθρ. 54, ἐδ. 1 «Δύναται καὶ νὰ παύσῃ διδάσκαλον (ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν), ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρ. 41, ἀριθ. 2». Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ φράσις τοῦ Νόμου, ἥτις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν σύγχυσιν, καὶ ἐφ’ ἧς ἐστήριξάν τινες τὴν φαντασιώδη θεωρίαν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ παύσῃ τὸν διδάσκαλον, ἂν δὲν προηγηθῇ ἐνέργειά τις τῆς ἁρμοδίας ἐπιθεωρητικῆς Ἐπιτροπῆς, κατά τινας μὲν πειθαρχικὴ τιμωρία, κατ’ ἄλλους δὲ γνωμοδότησις. Ἀλλὰ τοιαύτη εἶναι ἆρά γε ἡ ἔννοια τοῦ Νόμου; Κατὰ τὸ ἐδ. 2 τοῦ ἄρθρ. 41, εἰς τὸ ὁποῖον παραπέμπει τὸ ἄρθρ. 54, αἱ ἐπιθεωρητικαὶ Ἐπιτροπαὶ εἰς δύω περιστάσεις δύνανται, κύριοι, νὰ ἐπιβάλλωσιν ἐπανορθωτικὰς ποινὰς εἰς τοὺς διδασκάλους α) ἂν αὐτοὺς ἤθελον τοὺς κρίνει ἔχοντας κακὴν διαγωγὴν καὶ κακὰ ἤθη ἢ μὴ ἐπιμελουμένους, καὶ βʹ) ἂν ἄλλοι διδάσκαλοι Νομῶν ἢ Ἐπαρχιῶν ἤθελον κατηγορήσει αὐτοὺς ὡς τοιούτους· τουτέστιν αἱ ἐπιθεωρητικαὶ Ἐπιτροπαὶ τιμωροῦσι πειθαρχικῶς τοὺς δημοδιδασκάλους εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει ἀμέσων πληροφοριῶν, ἃς αὐταὶ ἔχουσι περὶ τῆς μὴ ἐπιμελείας καὶ τῆς μὴ χρηστότητος αὐτῶν, καὶ οὕτως εἰπεῖν ἐξ ἐπαγγέλματος, εἴτε ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ ἄλλου δημοδιδασκάλου· ἐν ἑκατέρᾳ δὲ τῶν περιπτώσεων αἱ ἐπιθεωρητικαὶ Ἐπιτροπαὶ κατ’ ἐλευθέραν κρίσιν ἐκτιμῶσι τοὺς λόγους τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας. Ἰδοὺ, κύριοι, σαφὴς καὶ καθαρὰ ἡ τῶν ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν πειθαρχικὴ ἐξουσία. Ὅταν λοιπὸν ὁ Νομοθέτης, ἀπονέμων εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν ἐξουσίαν τοῦ παύειν τοὺς δημοδιδασκάλους, παραπέμπει εἰς τὸ ἐδ. 2 τοῦ ἄρθρου 41, τί ἐννοεῖ; Ἐννοεῖ προδήλως, ὅτι εἰς δύω ἐπίσης περιστάσεις δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ παύσῃ τοὺς δημοδιδασκάλους, ἢ ὅταν τοὺς κρίνῃ αὐτὸς ἐξ ὅσων ἔχει ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἢ καὶ ἄλλοθεν ἀμέσων πληροφοριῶν ὡς μὴ ἐπιμελουμένους ἢ κακῶς διάγοντας, ἢ ὅταν λαμβάνῃ περὶ τούτου καταγγελίαν παρά τινος τῶν ἁρμοδίων ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν δευτέραν περίστασιν, ὅπως καὶ εἰς τὴν πρώτην, ὁ ὑπουργὸς διατηρεῖ ἐλευθέραν τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιστάσεων καὶ τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἐξουσίας του, καὶ ὅπως ἡ ἐπιθεωρητικὴ Ἐπιτροπὴ δύναται νὰ μὴ τιμωρήσῃ πειθαρχικῶς τὸν καταγγελλόμενον δημοδιδάσκαλον ἢ νὰ τὸν τιμωρήσῃ μὴ καταγγελλόμενον, οὕτω δύναται καὶ ὁ ὑπουργὸς νὰ μὴ παύσῃ τὸν δημοδιδάσκαλον, καταγγελλόμενον ἢ τιμωρούμενον ὑπὸ τῆς ἐπιθεωρητικῆς Ἐπιτροπῆς, ἢ νὰ τὸν παύσῃ μὴ καταγγελλόμενον ἢ μὴ τιμωρούμενον παρ’ αὐτῆς. Ποῦ εὗρον λοιπὸν, κύριοι, οἱ μετὰ τόσης ἐλαφρότητος κατηγορήσαντες τὸ παρελθὸν τὸν περὶ τὴν παῦσιν τῶν διδασκάλων περιορισμὸν τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας; Ποῦ ὁρίζει ὁ νόμος, ὅτι, διὰ νὰ παύσῃ ὁ Ὑπουργὸς διδάσκαλον, πρέπει πρῶτον νὰ τιμωρηθῇ οὗτος πειθαρχικῶς ὑπὸ τῆς Ἐπιθεωρητικῆς Ἐπιτροπῆς ἢ νὰ προηγηθῇ γνωμοδότησις ταύτης; Ἂν ὁ Νομοθέτης ἤθελε τοιοῦτον περιορισμὸν, θ’ ἀνέγραφεν αὐτὸν ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ, κανονίζων συνάμα καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας του καὶ τὴν ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν τῆς γνωμοδοτήσεως ἢ τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν ὅπως ἔπραξε τοῦτο διὰ τὴν διάλυσιν τῶν Ἐπιτροπῶν, ἀπαιτήσας ῥητῶς, ὡς προεῖπον, πρότασιν τοῦ Νομάρχου ἢ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων. Ἀλλ’ οὐδὲ ἴχνος τοιαύτης διατάξεως εὕρηται ἐν τῷ νόμῳ. Διατί; διότι οὐδ’ ἐφαντάσθη κἂν ὁ Νομοθέτης τὸν περίεργον περιορισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐπενόησαν οἱ νέοι ἑρμηνευταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἀληθῶς, ἀφοῦ ὁ νόμος ἔταξε τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὑπέρτατον διευθυντὴν ἁπάντων τῶν ἐν τῷ Κράτει σχολείων καὶ ἀνώτατον ἐπόπτην καὶ αὐτῶν καὶ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ πασῶν τῶν Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν, θὰ ἦτο καταφανῶς παράλογον νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν Χρῆσιν τῆς ἐντεῦθεν ἀποῤῥεούσης ἐξουσίας του ἐκ μόνης τῆς ἐνεργείας τῶν Ἐπιθ. Ἐπιτροπῶν καὶ νὰ καταδικάσῃ αὐτὸν νὰ βλέπῃ μόνον ἀπὸ τῆς κορυφῆς, ὅπου τὸν ἔθεσε, τὰς ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ συστήματος τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως παρεκβάσεις, χωρὶς νὰ δύναται νὰ φέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν, ἄνευ τῆς συνευδοκίας τῆς ἁρμοδίας Ἐπιθεωρητικῆς Ἐπιτροπῆς. Ποίαν ἀξίαν θὰ εἶχε τότε, κύριοι, ἡ ὑπουργικὴ ἐξουσία; Ποῖον σκοπὸν, ποίαν ἔννοιαν θὰ εἶχον αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας διαβιβάζουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τόσαι ἄλλαι ὑποδεέστεραι Ἀρχαὶ, τεταγμέναι ὑπὸ τοῦ νόμου πρὸς ἐπιτήρησιν τῶν σχολείων καὶ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν μελῶν τῶν ὑπαλλήλων Ἐπιτροπῶν; Ποίαν ἀξίαν θὰ εἶχον αἱ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον πληροφορίαι τῶν ἐπιτοπίων Ἐπιτροπῶν, τοῦ Ἐπάρχου, τοῦ Νομάρχου, τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων, ἂν ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ διδασκάλου ἀμελοῦς καὶ κακοήθους, ἀλλὰ πρέπει νὰ περιμείνῃ νὰ τὸν τιμωρήσῃ πρῶτον πειθαρχικῶς ἡ Ἐπιθεωρητικὴ Ἐπιτροπὴ ἢ νὰ γνωμοδοτήσῃ αὕτη περὶ τῆς παύσεώς του; Κατὰ τὴν καινοφανῆ ταύτην θεωρίαν, ὁ Νομοθέτης ἐσύστησε τόσας Ἀρχὰς καὶ ἐκανόνισε λεπτομερῶς τὰ καθήκοντα τούτων πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ ν’ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὰς ἔργον ἄσκοπον, ἄχρηστον καὶ παντελῶς μάταιον! Οὕτω, κύριοι, ἑρμηνεύονται οἱ νόμοι; Οὕτω δημιουργοῦνται διὰ τῆς φαντασίας περιορισμοὶ τῶν καθηκόντων τῆς Ὑπουργικῆς Ἀρχῆς, οὐ μόνον εἰς οὐδεμίαν τοῦ νόμου διάταξιν στηριζόμενοι, ἀλλὰ καὶ προφανῶς ἀντικείμενοι εἰς τὴν φύσιν καὶ τὰ καθήκοντα τῆς Ἀρχῆς ταύτης, εἰς τὴν οἰκονομίαν ἐν γένει τοῦ νόμου καὶ εἰς αὐτὸν ἔτι τὸν ὀρθὸν λόγον; Ὄχι, κύριοι· ὁ Ὑπουργὸς δὲν κωλύεται ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ παύσῃ δημοδιδάσκαλον, περὶ τοῦ ὁποίου ἔχει πληροφορίας, ὅτι δὲν ἐκπληροῖ προσηκόντως τὰ καθήκοντά του· οὕτω δὲ ἐνόησαν, ἡρμήνευσαν καὶ ἐφήρμοσαν τὸν νόμον ἅπαντες οἱ κατὰ σειρὰν Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν σχολείων, καὶ μόλις ἐσχάτως ἀνεφάνησαν οἱ νέοι ἑρμηνευταὶ, οἵτινες ἀνεκάλυψαν, ὅτι ἕως τώρα ἐτελεῖτο φοβερὰ παρανομία, παυομένων τῶν δημοδιδασκάλων ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως ἢ τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν. Παρακαλῶ ὅμως, κύριοι, νὰ μὴ παρεξηγηθῶ. Λέγων, ὅτι ὁ ὑπουργὸς εἶναι ἐκ τοῦ Νόμου ἐλεύθερος νὰ παύσῃ κατ’ ἰδίαν κρίσιν τοὺς δημοδιδασκάλους, δὲν ἐννοῶ παντάπασι ν’ ἀναιρέσω τὴν εὐθύνην αὐτοῦ διὰ τὴν μὴ προσήκουσαν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Βεβαίως ὑπουργὸς, συνειδὼς τὸ καθῆκόν του, δὲν θέλει παύσει δημοδιδάσκαλον κατ’ αὐθαίρετον γνώμην καὶ ἀνεξετάστως. Ὀφείλει ἐκ διοικητικῆς προνοίας νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην παρὰ τῶν ἁρμοδίων Ἀρχῶν, αἵτινες θέλουσι τὸν φωτίσει εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματός του, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ὁ Νόμος παραγγέλλει ῥητῶς νὰ μὴ παύεται δημοδιδάσκαλος εἰμὴ μόνον δι’ ἀμέλειαν ἢ κακὴν διαγωγὴν, ἥτις πρέπει προσηκόντως νὰ διαπιστωθῇ καὶ βεβαιωθῇ. Ἐὰν ἄνευ λόγου, ἄνευ τοῦ προσήκοντος ἐλέγχου, κατ’ αὐθαίρετον ἁπλῶς γνώμην παύσῃ ὁ ὑπουργὸς τὸν διδάσκαλον, ὑπέχει βεβαίως εὐθύνην πρὸς τὴν Βουλήν, οὐχὶ ὅμως ὡς παραβὰς τὸν Νόμον, ἀλλ’ ὡς μὴ ποιήσας τὴν προσήκουσαν χρῆσιν τῆς ἐννόμου ἐξουσίας του. Εἰς τοῦτο λοιπὸν ὤφειλον νὰ στρέψωσι τὴν προσοχήν των οἱ κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ ἀγορεύοντες, εἰς τὸ νὰ καταδείξωσι δηλονότι συγκεκριμένας πράξεις, καθ’ ἃς οὗτος ἔπαυσε δημοδιδασκάλους ἄνευ λόγου, αὐθαιρέτως καὶ μόνον χάριν κομματικοῦ συμφέροντος, καὶ δυστυχῶς τοιαῦται πράξεις παρουσιάζονται οὐκ ὀλίγαι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἀπό τινος χρόνου παρατηρεῖται, κύριοι, παρ’ ἡμῖν τάσις πρὸς περιορισμὸν τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας. Συνομολογῶ, ὅτι εἶναι τῳόντι ἀνάγκη νὰ περισταλῇ ἡ τῶν ὑπουργῶν ἐξουσία, ἥτις εἶναι ὑπὲρ τὸ δέον μεγάλη καὶ εὐρεῖα, ἀλλ’ ὁ περιορισμὸς πρέπει νὰ γείνῃ ἐν εὐλόγῳ μέτρῳ, χωρὶς νὰ μεταπηδήσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἄκρον. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι, περιστέλλοντες ὑπὲρ τὸ μέτρον τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν, καθιστῶμεν μὲν ἴσως αὐτὴν ἀκίνδυνον, περικόπτοντες τὰς παρεκβάσεις της, ἀλλὰ συγχρόνως τὴν καθιστῶμεν καὶ ἄχρηστον· κεντρικὴ δὲ Ἀρχὴ, ἀδρανὴς καὶ ἄχρηστος θὰ φέρῃ τὴν παραλυσίαν καὶ τὴν ἀναρχίαν εἰς τὰ ἄκρα· μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ εὐθύνη παρακολουθεῖ τὸν ὑπουργὸν εἰς πᾶν βῆμα, διότι καθ’ ἡμέραν, ὡς βλέπετε, τὸν ἐπερωτῶμεν ἐνταῦθα διὰ πᾶσαν πρᾶξίν του, καὶ τὰ ὄργανα τῆς δημοσιότητος τὸν ἐπικρίνουν καὶ τὸν κατακρίνουν ἀδιαλείπτως, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὑπουργὸν δυσκολώτατα θὰ ἀνεύρητέ που τὴν εὐθύνην· ὅσον μάλιστα καταβαίνετε τὴν κλίμακα τῆς ἱεραρχίας καὶ ὅσῳ πλείονα πρόσωπα συνεκτελοῦσι πρᾶξίν τινα, τόσον ἡ εὐθύνη ἐξαφανίζεται, διότι πᾶσα εὐθύνη, μεριζομένη, εἶναι ἰδανικὴ, καὶ μάλιστα ὅταν δὲν συνοδεύεται ἀπὸ τὸν διηνεκῆ ἔλεγχον. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἤμεθα μεμετρημένοι, ὁσάκις ἀποσπῶμεν ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ ὑπουργοῦ πρᾶξίν τινα, καὶ ἀναθέτωμεν αὐτὴν εἰς ὑποδεεστέραν Ἀρχὴν καὶ ταύτην πολυμελῆ. Ταῦτα, κύριοι, θεωρῶ ἱκανὰ πρὸς δικαιολογίαν μου, παύσαντος ἄλλοτε δημοδιδασκάλους ἐξ οἰκείας ἐξουσίας καὶ ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως ἢ τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν Ἐπιθεωρητικῶν Ἐπιτροπῶν.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, συνεπείᾳ γενομένων ἐπερωτήσεων, πρῶτον φέρω τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἐζήτησε περὶ τοῦ Στεργιοπούλου, ἐξ ὧν καταφαίνεται πότε κατεμηνύθη οὗτος, πότε ἀνεκαλύφθη, ποῖος Ὑπουργὸς ἔδωσε πρῶτος τὴν διαταγὴν, ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος, περὶ τῆς ἐξετάσεως, ἡ ὁποία ἔγεινε κατόπιν ὑπὸ τοῦ διαδόχου αὐτοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, τὴν ἀπόφασιν διὰ τῆς ὁποίας κατελόγισε τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος, τὴν καταμήνυσιν εἰς τὰ δικαστήρια. Δὲν ἔχω μόνον τὴν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας, δικασθεὶς, ἠθωώθη· αὐτὴ δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ γραφείῳ· κατόπιν θέλει προσαχθῆ.

§53ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βέβαια· εἶναι ἡ ἐτυμηγορία ἐνόρκων. Ἄλλος Βουλευτὴς, ὁ ἐκ Σύρου κύριος Παρασκευᾶς, ἐζήτησε νὰ γνωρίζῃ τί γίνεται περὶ τῶν ἐπιβαλλομένων δικαιωμάτων εἰς τὰ ξένα ἀτμόπλοια ἐν Σύρῳ, καὶ ἰδίως τῶν πρὸς κατασκευὴν τῆς προκυμαίας. Εὕρομεν ὅτι πρὸ πολλοῦ χρόνου εἶχεν ἀνασταλῆ ἡ ἀπαίτησις τοιούτων δικαιωμάτων ἀπὸ τὰ ξένα ἀτμόπλοια, πρὸ ἐτῶν, διότι εἶχον παρεμβληθῆ ἀντιῤῥήσεις, οὐ μόνον ἀπ’ εὐθείας ἀλλὰ καὶ διὰ διπλωματικῆς ὁδοῦ. Ὑπάρχει λοιπὸν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο μεγάλη ἐπιπλοκή. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀνέθηκεν εἰς Ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ καθέκαστα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, καὶ νὰ βεβαιώσῃ συγχρόνως καὶ τὸ καθυστερούμενον ποσόν· ἡ Κυβέρνησις πάντοτε ἐπεφυλάχθη ὅ,τι δικαιοῦται· δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ ἀναφέρω πλείονα, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐπεραίωσε τὸ ἔργον της.

§55ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Πότε θὰ περαιώσῃ τὸ ἔργον της;

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ζήτημα, ὡς εἶπον, εἶναι λίαν πολύπλοκον, δὲν πρόκειται....

§57ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ὑπάρχει ἔγγραφον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Αὐστριακὸς Λόϋδ ζητεῖ νὰ ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν, ὥστε ὁ Λόϋδ πληρώνει, ἀναγνωρίζει· σημειώσατε δὲ ὅτι τὰ Ἀγγλικὰ ἀτμόπλοια πληρώνουν· μόνον τὸ Φρασσινὲ διατείνεται ὅτι, ἐπειδὴ τὸ Φλόριο δὲν πληρώνει, διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸ δὲν πληρώνει· νομίζει, ὅτι χρεωστεῖ νὰ συμπεριληφθῇ ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοίαν, ἥτις δὲν πληρώνει εἰς τὰς Ἰταλικὰς προσεγγίσεις· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι σωστὸν, διότι ἡ Ἑλληνικὴ σημαία ἔχει ἄλλας ὑποχρεώσεις. Ἐζήτησεν ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Σύρου νὰ κάμῃ ἀγωγὴν κατὰ τῆς Ἑταιρίας Φλόριο...

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐκ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας κάμνετε, ἀποδυκνύεται, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λίαν περίπλοκον· δὲν πρόκειται περὶ μιᾶς μόνης Ἑταιρίας· ἡμεῖς συνεκεντρώσαμεν ὅλα τὰ ἔγγραφα, ὅλας τὰς συμβάσεις, ὅλα ὅσα εἶναι σχετικά· δὲν ἠμποροῦμεν δὲ νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα ὡς πρὸς μίαν Ἑταιρίαν χωρὶς νὰ ἔχῃ συνέπειαν ἡ λύσις καὶ ὡς πρὸς ἄλλην Ἑταιρίαν. Πρέπει διὰ τοῦτο νὰ εὕρωμεν λύσιν, τὴν ὁποίαν νὰ μὴ δύναται νὰ διαφιλονεικήσῃ ξένη τις Ἑταιρία. Ἔχετε ὑπομονήν. Τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχετε σεῖς, ἔχει καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἔρχομαι εἰς ἄλλην ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου Δημητρακάκη, ὅστις ἠρώτησε τί πράττει ἡ ἔκτακτος ἐξελεγκτικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἐπελήφθη τοῦ ἔργου της καὶ ἐργάζεται ἐπιμελῶς. Ὑπῆρχεν ἔλλειψις πάσης πληροφορίας, διὸ κατέστη τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ἔτι δυσχερέστερον. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ σᾶς ἀναφέρω, ἀλλὰ δὲν ἀρέσκομαι νὰ λέγω τοιαῦτά τινα, διότι δὲν συντείνουν εἰς τὴν ὑπόληψιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κράτους.— Ἔχομεν δάνεια καὶ δάνεια σχετικῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα μεγίστων ποσοτήτων, ἀρχόμενα ἀπὸ τοῦ δανείου τῶν 28,000,000 καὶ καταλήγοντα εἰς τὸ τῶν 120 ἑκατομμυρίων. Οὐδὲν εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ Ὑπουργείου ἴχνος αὐτῶν τῶν δανείων· δὲν ὑπάρχει τὸ παρὰ Γάλλοις καλούμενον grand livre, τὸ βιβλίον τῶν δημοσίων χρεῶν· αὐτὰ τὰ βιβλία σήμερον συνεκροτήθησαν· σήμερον ὅλα τὰ δάνεια ἔχουν τὸ οἰκεῖον βιβλίον. Ἐν τῷ βιβλίῳ ὑπάρχει σημείωσις ἑκάστης ὁμολογίας, ἥτις ἐξεδόθη, καὶ ἑκάστου παραρτήματος, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη. Μόλις πρὸ ὀλίγου κατωρθώσαμεν νὰ συλλέξωμεν τὰ παραρτήματα· εὑρίσκοντο παρὰ ξέναις Τραπέζαις, καὶ αἱ ξέναι Τράπεζαι μᾶς ἤλεγχον ὅτι δεικνύομεν ὀλιγωρίαν ἀσύγγνωστον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἔχουν πίστιν, καὶ ἔστειλαν τὰ παραρτήματα, ἀπαιτοῦσαι νὰ παύσωμεν θεωροῦντες αὐτὰς ὑποχρέους, διότι αὐταὶ μένουν χρεωμέναι. Ἡ Ἐλεγκτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπεραίωσεν ἤδη τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἔργου της, τουτέστι τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου· ἐπελήφθη δὲ τοῦ δευτέρου μέρους τοῦ ἔργου, τουτέστι τοῦ ἀφορῶντος τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, καὶ νομίζω, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου φθάνει εἰς πέρας τὸ ἔργον. Καθὼς εἶπον ἄλλοτε, παρ’ ἡμῖν ὁ ἔλεγχος εἶναι τριπλοῦς, διοικητικός, δικαστικὸς καὶ νομοθετικός· τὸν διοικητικὸν ἔλεγχον ἀνεθέσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐπιβλέπομεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν αὐτῆς τῆς ἐντολῆς, ἣν τῇ ἀνεθέσαμεν· φρονοῦμεν δὲ, ὅτι ἐκπληροῖ αὐτὴν, καὶ ἐντὸς ὀλίγου μέλλει νὰ ἀποπερατώσῃ τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε. Ἔχω καὶ ἄλλην ἐπερώτησιν τοῦ αὐτοῦ περὶ γηπέδου ἐν Πειραιεῖ, κατεληρθέντος παρὰ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς κυρίου Λεβίδου. Ὅτε ἔγεινεν ἡ ἐπερώτησις, μοὶ ἦτο ἄγνωστον, ὅτι ὑπῆρχε τοιαύτη δίκη, καὶ τῷ ὄντι εἶναι πολὺ ἐπιμελὴς καὶ ἄγρυπνος ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Σπάρτης, ὅστις ἠθέλησε νὰ ἐξυπνήσῃ τὰς χῆνας τοῦ Καπιτωλίου, διότι ἔμαθε πρὸ ἐμοῦ τὴν ὕπαρξιν τῆς δίκης. Ἰδοὺ τί εἶναι αὕτη· ἐν Πειραιεῖ, γνωρίζετε, ὑπάρχουν πλεῖστα γήπεδα, περὶ ὧν τὸ Δημόσιον ἀμφιβάλλει ἂν δικαιοῦνται οἱ κάτοχοι αὐτῶν νὰ ἔχωσιν ἀξίωσιν κυριότητος· συνέβησαν πολλαὶ περιστάσεις, αἵτινες ἐνίσχυσαν τὴν ἀμφιβολίαν· ὡς ἐκ τούτου ἀνέθεσα εἰς ἴδιον λειτουργόν, εἰς Οἰκονομικὸν Ἐπιθεωρητὴν λίαν κατάλληλον, αὐτὸ τὸ ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐργάζεται μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας, τῇ βοηθείᾳ τριῶν γεωμετρῶν, καὶ προβαίνει μαθηματικῶς, διότι γίνεται ἡ καταμέτρησις καὶ διὰ τῆς καταμετρήσεως ἀποδεικνύεται ἂν ἕκαστος κατέχῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναφέρουν οἱ τίτλοι του, ἢ ἂν κατέχῃ καὶ πλεόνασμα. Εἶχεν ἐγερθῆ δίκη μεταξύ τινος Μπασδέκη καὶ τοῦ Δημοσίου περὶ ἑνὸς γηπέδου ἐν Πειραιεῖ, καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν δίκην ἐνίκησεν τὸ Δημόσιον. Παρήλθε καιρὸς ἔκτοτε· αἴφνης ἀνηγγέλθη εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἐπιθεωρητὴν, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ οἰκοπέδου γίνονται πράξεις, ἐμφαίνουσαι κατοχήν. Ὁ Οἰκονομικὸς Ἐπιθεωρητὴς τὴν 9 Νοεμβρίου ἀμέσως ἀνηνέχθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ δικαστικὸν Τμῆμα— δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ γνωστὸν εἰς ἐμὲ, διότι ἦτο τῆς κοινῆς ὑπηρεσίας—ἀνηνέχθη, λέγω, διὰ νὰ λάβῃ πληροφορίας περὶ αὐτοῦ τοῦ οἰκοπέδου καὶ νὰ ζητήσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ τῆς δίκης τοῦ Μπασδέκη διὰ νὰ ἴδῃ ἂν ᾖναι αὐτὸ τὸ οἰκόπεδον, καὶ ἂν γίνεται ἀντιποίησις οἰκοπέδου, τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦτο ὁ Οἰκονομικὸς Ἐπιθεωρητὴς νὰ θεωρῇ ὡς ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐστάλησαν τὰ ἔγγραφα καὶ ἀμέσως ἠγέρθη δίκη ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου κατὰ τοῦ κυρίου Νικολάου Λεβίδου περὶ προσωρινῶν μέτρων, καὶ ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἐκκρεμής. Ποῖα δικαιώματα ἔχει ὁ κύριος Λεβίδης, δὲν δύναμαι νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε πρόκειται νὰ ἐκτιμήσωμεν ταῦτα· ἐνδέχεται ὁ κύριος Λεβίδης νὰ ἔδειξεν εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἐπιθεωρητὴν τίτλους ἰσχυρούς· τοῦτο εἶναι ζήτημα δικαστικόν· ὥστε ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἥσυχος ὁ Βουλευτὴς Σπάρτης. Τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐξελεγκτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι περιέχουν τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐργασίας αὑτῆς, καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις.

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην· ἂν θέλετε νὰ τυπωθῇ, ἂς τυπωθῇ· εἶναι διεξοδική.

§61Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν, κύριοι, πρὸ 40 ἐτῶν Ὑπουργὸς ἀγωνιστὴς, διατελέσας πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως εἰς ἐμπορικὸν κατάστημα, ἔμαθεν ὅτι ὑπῆρχε καὶ libro Maiestro, τὸ ἀνέφερεν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐννοῶν τὸ καθολικὸν τοῦ Λογιστηρίου. Ὅλοι οἱ τότε λογιώτατοι, ἐν οἷς καὶ ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ἐμυκτήριζον τὴν Ἑλλάδα, ὅτι τὴν ἔῤῥιψεν ἡ τύχη της νὰ διευθύνῃ τὰ οἰκονομικὰ αὑτῆς τοιοῦτος ἀγράμματος ἄνθρωπος.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγώ;

§63ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα. Ἐν τούτοις, κύριοι, ἔχομεν σήμερον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις μᾶς λέγει ὅτι παρέλυσαν τὰ οἰκονομικά μας, διότι δὲν ἔχομεν τὸ libro Maiestro, καθόσον ἰταλιστὶ ἡ φράσις αὕτη σημαίνει τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κύριος Καλλιγᾶς grand libre, καὶ οὕτως ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ μακαρίτου Πονηροπούλου. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς πρό τινων μηνῶν, ὑποστηρίζων τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, περὶ ἧς ἔφερα τὴν ἐπερώτησιν, ἐφ’ ἧς ἀπαντῶ, εἶπεν ὅτι αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι εἷς Ὑπουργὸς, ὅταν διορίζῃ μίαν ἔκτακτον Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐξελέγξῃ, ἔχει τὰ παραστατικὰ ἔγγραφα συγκεντρωμένα διὰ νὰ τὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ν’ ἀρχίσῃ ἀμέσως τὴν ἐργασίαν, πληρωνομένην τόσον ἀκριβά. Τί μᾶς λέγει τώρα ὁ κύριος Ὑπουργός; δὲν ἔχομεν ἔγγραφα· τώρα τὰ ζητοῦμεν ἀπὸ Τραπεζίτας, ἀπὸ Τραπέζας, ἀπὸ Πρεσβείας. Λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ θὰ πληρώνεται τόσον ἀκριβὰ ἕως ὅπου τὸ Ὑπουργεῖον συγκεντρώσῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας, αἵτινες θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου αὐτοῦ! Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τί εἶπον ἄλλοτε περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς: ὅτι θὰ γείνῃ καὶ αὐτὴ μακρόβιος, ὅπως ἔγεινε καὶ ἡ μακαρίτισσα Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, ἡ ὁποία ἐμισθοδοτεῖτο ἐπὶ τριάκοντα ὅλα ἔτη. Λοιπὸν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ συνεστήθη ὄχι διὰ νὰ ἐξελέγξῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ μισθοδοτῆται· καὶ βλέπετε ὅτι τινὰ μέλη, ἀφοῦ ἔλαβον μερικῶν μηνῶν μισθοὺς, παρῃτήθησαν, διότι ἐγένετο λόγος ὅτι θὰ γείνῃ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῶν ἐργασιῶν των, διὰ νὰ μᾶς εἴπουν «βλέπετε; ἡμεῖς παρῃτήθημεν, καὶ ὀφείλετε νὰ μὴ μᾶς ἀναφέρετε». Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς δὶς μόνον μετέβη εἰς αὐτὴν, καὶ ἐπειδὴ πληρώνεται κατὰ τὸν Νόμον ὄχι μηνιαίως ἀλλὰ μὲ ἡμερομίσθιον, ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ τῷ πληρώσῃ 50 μόνας δραχμάς. Καὶ ἐν τούτοις, ἐνῷ ἡ ἐργασία του ἀξίζει μόνον 50 δραχμὰς, μόλα ταῦτα στοιχίζει ἕως σήμερον 6,000, καὶ Κύριος οἶδε πόσας φορὰς 6,000 θὰ στοιχίσῃ! Γνωρίζω μάλιστα μίαν ἱστορίαν, ὅτι ὁ συνάδελφος, υἱὸς τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπῆγε μίαν ἡμέραν καὶ ἐπέπληττε τὰ ἄλλα μέλη, διατί δὲν κάμνουν τίποτε καὶ ἡ εὐθύνη θὰ πέσῃ εἰς τὸν πατέρα του· δηλαδὴ ἔλεγεν «ἐργασθῆτε σεῖς, ἀφοῦ ὁ πατήρ μου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐργασθῇ διὰ νὰ μὴ ἔχῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἀπεργίας τῆς Ἐπιτροπῆς.» Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε προχθὲς, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι Λοχαγὸς ὁ ὑπερβὰς τὸ 60ον ἔτος τῆς ἡλικίας του, καὶ ἐν τούτοις δίδει εἰς ὀγδοηκοντούτη ἄνθρωπον νὰ ἐξελέγξῃ τόσον περιπλόκους λογαριασμούς. Φέρετε καθ’ ἡμέραν Νόμους ἐπὶ Νόμων φορολογικοὺς, καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος σπαταλᾶτε μὲ τὰς δύω χεῖρας τὰ χρήματα. Τί χρεωστεῖ αὐτὸς ὁ λαὸς νὰ πληρώνῃ διὰ νὰ κάμνετε σεῖς τσιράκια; Μεθαύριον, διότι σήμερον παρῆλθεν ἡ ὥρα, ὅταν θὰ συζητήσωμεν μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς Ἀστυνομίας τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ἐκεῖ θὰ ἰδῆτε τὸν καθρέπτην τῆς σπατάλης, καὶ ποίας σπατάλης; κακοήθους καὶ ἐγκληματικῆς ἀκόμη, διότι πράττονται ἐγκλήματα ἐν τῇ δαπάνῃ ταύτῃ.

§64ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς ἐκφράσεις του. Τί θὰ εἰπῇ ἐγκληματικῆς;

§65ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔξεστι Κλαζομενίοις ἀσχημονεῖν.

§66ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ἐντελῶς περιττὴ καὶ ἄχρηστος· δὲν ἔχει ἄλλην ἐντολὴν εἰμὴ νὰ μισθοδοτῆται μία τάξις ἀνθρώπων, διὰ νὰ ἀποζημιοῦνται, καθὼς λέγει ὁ κόσμος, μερικαὶ ψῆφοι τῆς πλειοψηφίας. Ἀπαντῶν ὁ κύριος Ὑπουργὸς περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ κυρίου Λεβίδου καταπατουμένων παραλίων ἐν Πειραιεῖ οἰκοπέδων, εἶπεν ὅτι ὁ συνάδελφος οὗτος ἔχει τίτλους, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τοὺς προσβάλῃ ἀπὸ τώρα. Ἐγὼ δὲν πιστεύω, ὅτι θὰ προσέβαλλέ ποτε τοὺς τίτλους τοῦ κυρίου Λεβίδου, ἀφοῦ προχθὲς εἶχε τὴν τόλμην νὰ ὑπερασπισθῇ ἕνα ἐλειμματίαν ταμίαν, καὶ εἶπε ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἐπιβάλλει νὰ κηρύξῃ αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς ἄκυρον τὸ ἔνταλμα ἀνακριτοῦ καὶ εἰσαγγελέως. Λοιπὸν ὅταν ἔχῃ τοιαύτην συμπάθειαν, τοιαύτην φιλανθρωπίαν ὑπὲρ τῶν δι’ ἐγκλήματος ἀδικούντων τὸ Δημόσιον, πολὺ περισσοτέραν θὰ δείξῃ τοιαύτην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ τὸ ἀδικήσωσι διὰ τίτλων ψευδῶν καὶ προσπαθοῦν νὰ τοὺς νομιμοποιήσωσιν, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι καὶ Βουλευταὶ ὑποστηρίζοντες τὸν Ὑπουργὸν καὶ τοὺς συναδέλφους του. Ἔστειλεν, εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς, Ἐπιθεωρητήν· καὶ διατί δὲν ἔστειλε Νομοσύμβουλον; Εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις εἶναι χρήσιμοι, διὰ νὰ συλλέξωσι νομικὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ σχηματίσωσι μίαν νομικὴν ἰδέαν περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Λοιπὸν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν δὲν φαίνεται ὁ κύριος Ὑπουργὸς δραστήριος, ὅπως ἤθελε φανῆ, ἂν κανεὶς δυστυχὴς ἐπαρχιώτης κατεπάτει 5 ἢ 6 ῥίζας ἐλαίας, ἢ κανὲν στρέμμα χωράφι! Κύριος οἶδε ποίας διαταγὰς ἤθελεν ἐκσφενδονίσει πρὸς τοὺς Εἰρηνοδίκας καὶ Ἐφόρους! Ἤδη ὅτε πρόκειται περὶ οἰκοπέδου, τὸ ὁποῖον θὰ στοιχίσῃ πολλὰς μυριάδας δραχμῶν, δὲν κάμνει τίποτε, διότι ὁ ληστεύων εἶναι κάτοικος τῆς πρωτευούσης, καὶ μάλιστα Ὑπουργικὸς Βουλευτὴς, καὶ οὕτω εἶναι πεπρωμένον εἰς τοὺς δυστυχεῖς ἐπαρχιώτας νὰ ζῶσι διὰ νὰ πλουτίζουν τοὺς ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, ἡ Ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν διωρίσατε διὰ νὰ κάμῃ ἐργασίας, διωρίσθη μόνον διὰ νὰ μισθοδοτῆται· τρία ἢ τέσσαρα μέλη εἶχον, ὡς εἶπον, φιλοτιμίαν καὶ παρῃτήθησαν, ἀλλ’ ἄλλοι θέλουν νὰ διατηρήσουν τὴν θέσιν των διὰ πολὺν καιρὸν, καὶ νὰ ῥοκανίζωσι τὸ παχὺ ἡμεροκάματόν των.

§67ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§68Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Ἠλείας νομίζω, ὅτι ἦτο καθαρὰ καὶ ἐτέθη οὕτω: ἦτο ὁ Στεργιόπουλος φυγόδικος ἢ ὄχι; ἦτο ἐνταλματίας; εἶχεν ἐκδοθῆ κατ’ αὐτοῦ ἔνταλμα συλλήψεως κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς τελευταίας ἐκλογῆς ἢ ὄχι; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσε τότε, ὅτι ὁ Στεργιόπουλος δὲν ἦτο φυγόδικος, δὲν ὑπῆρχεν ἔνταλμα συλλήψεως κατ’ αὐτοῦ, καὶ θὰ ἦτο τρομερὸν, ἐπρόσθεσεν, ἀσέμνως νὰ ἐπιῤῥίπτηται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ συκοφαντία, ὅτι συνειργάζετο κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν, πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ὑποψηφίου αὐτῆς, μετὰ φυγοδίκων· καὶ ἀπέκρουσε τὴν συκοφαντίαν ταύτην καὶ ἐδήλωσε δημοσίᾳ καὶ διὰ τοῦ κύρους τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν εἶχεν ἐκδοθῆ ἔνταλμα συλλήψεως. Σήμερον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης βεβαιοῖ δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων, ὅτι εἶχεν ἐκδοθῆ ἔνταλμα συλλήψεως ἐναντίον τοῦ Στεργιοπούλου ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως Ἠλείας καὶ ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν ὁ Στεργιόπουλος ἦτο φυγόδικος. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς πάντας τοὺς ἐνταλματίας καὶ νὰ δικάζωσιν αὐτοὶ τὰ ἐντάλματα τῆς συλλήψεώς των καὶ νὰ λέγωσιν, ὅτι «ἔνταλμα ἐκδοθὲν παρὰ τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας εἶναι ἄδικον, παράνομον, ἄκυρον, δὲν ὑπακούω εἰς αὐτό· ἀπεναντίας, συνεργάζομαι μετὰ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν». Τοιαύτην ὁμολογίαν δὲν ἐπίστευον ποτὲ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ Ἔφορος τῆς Δικαιοσύνης, ἤθελε τολμήσει νὰ ἐκφωνήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§69Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποτὲ δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε γεννηθῆ ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τῶν Ὑπουργῶν διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Κρεστενίτου. Ὁ κ. Κρεστενίτης ἅμα ὡρκισθεὶς ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ ἀφοῦ ἔπλεξε τὸ πανηγυρικὸν τοῦ Εἰσαγγελέως, τοῦ Ἀνακριτοῦ Βαρβέρη καὶ τοῦ Ἐπάρχου Ἠλείας, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἠδικήθη, διότι κατὰ τὴν ἐκλογὴν εὑρέθησαν δύω φυγόδικοι. Ἐγὼ κατόπιν τῆς ὁμιλίας του ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα καὶ ἀπήντησα, ὅτι οὔτε ὁ Στεριόπουλος οὔτε ὁ Γεώργιος Κουτσομητόπουλος ἦσαν φυγόδικοι.

§70ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θάνος εἶναι.

§71ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπε Θάνος, εἶπε Γεώργιος· ἐδῶ εἶναι τὰ πρακτικά. Ἐγὼ παρεπονέθην καὶ πρὸ πολλῶν μηνῶν κατὰ τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ Ἀνακριτοῦ Βαρβέρη, διότι συστηματικῶς κατεδίωκον τοὺς φίλους μου. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν σᾶς εἶπον λεπτομερείας τινάς. Ἀντὶ ὅμως τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μεταθέσῃ αὐτοὺς, τοὺς διετήρησεν. Ἔπαυσε δὲ καὶ χάριν αὐτῶν τὸν Γραμματέα τοῦ Πρωτοδικείου, ἄνθρωπον λίαν τίμιον, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ μετέθεσε τὸν ἐκεῖ σταθμεύοντα λόχον καὶ ἔπεμψεν ἕτερον, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντα ἀξιωματικὸν ἐντιμότατον μὲν καὶ καθ’ οὗ οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω, ἀλλὰ στενότατον φίλον τοῦ κυρίου Κρεστενίτου. Ὀλίγον πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἤκουσα ὅτι ἐξεδόθη ἔνταλμα συλλήψεως κατὰ τοῦ Στεριοπούλου, κομματάρχου ἡμῶν, ἀπολαύοντος μεγάλης ὑπολήψεως. Ἐξεπλάγημεν πάντες καὶ ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν τὸν λόγον τοῦ ἐντάλματος τούτου. Ὁ Στεριόπουλος ἦτο ἐλλειμματίας. Ἠκούσατε τὸν κύριον Παπαμιχαλόπουλον, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι, ὅτε ὑπῆγεν ὁ Ἐπιθεωρητὴς καὶ εἶδεν, ὅτι ὁ Στεριόπουλος ἦτο ἐλλειμματίας, μετέβη οὗτος εἰς τὴν Ἐπαρχίαν του, ἐδανείσθη 15,000 δραχμῶν, τὰς κατέθεσεν ὁμοῦ μὲ ἄλλας 30,000, ἃς εἶχεν· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν κατώρθωσε καὶ οὕτω νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, ἐτέθη εἰς τὰς φυλακὰς καὶ δικασθεὶς ἠθωώθη. Ποῖος εἶναι λοιπὸν ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐξεδόθη τὸ ἔνταλμα τοῦτο εἰς τὰς παραμονὰς τῆς Βουλ. ἐκλογῆς; Εἶπον, ὅτι δὲν παρέδωκε τὰ παραστατικά του· ἔχομεν ὅμως ἕτερον ὅμοιον παράδειγμα ἄλλου Ταμία, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διέταξε τὸν Εἰσαγγελέα Χαλκίδος νὰ ἐνεργήσῃ κατὰ τοῦ Ταμία, ἀλλ’ ὁ Εἰσαγγελεὺς δὲν ἐνήργησε μεροληπτικῶς καὶ φανατικῶς ὡς τοῦ Δικαστηρίου Ἠλείας, ἀλλὰ λίαν φρονίμως ἐκάλεσε τὸν Ταμίαν καὶ τῷ ἀνήγγειλε τὰ περὶ τοῦ ἐγγράφου του καὶ οὕτως ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς παραδόσεως χωρὶς νὰ ἐκδοθῇ ἔνταλμα συλλήψεως. Ὁ Εἰσαγγελεὺς ὅμως Ἠλείας, ἐπειδὴ ἐπέκειτο ἡ ἐκλογὴ καὶ εἶχεν ἀνάγκην νὰ βοηθήσῃ τὸν κύριον Κρεστενίτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ἄλλως, ἐνήργησεν, ὡς ἐνήργησεν... Ἕνεκα τούτου ὁ Στεργιόπουλος δὲν παρεστάθη ὡς ἀντιπρόσωπος ἐν τῇ ἐκλογῇ. Καὶ ἂν παρίστατο, ἠξεύρετε ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Μὲ 24 ψήφους ἐπέτυχεν ὁ κύριος Κρεστενίτης· τότε δὲν θὰ ἐπετύγχανεν. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ παραπονώμεθα ἡμεῖς, ἔρχεσθε σεῖς καὶ παραπονεῖσθε;

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Ἀττικῆς, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἐβεβαίωσα, ὅτι δὲν ἦτο φυγόδικος ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος, ἐνῷ ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν εἶχον εἴδησιν περὶ τούτου. Ἡ δ’ ἐπερώτησις ἀφορᾷ εἰς τὸ ἂν διώρισεν ἡ Κυβέρνησις τὸν Στεριόπουλον μέλος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἠλείας ἀπηύθυνε τοιαύτην ἐρώτησιν, ἐνῷ ἐγνώριζεν, ὅτι διωρίσθη ὑπὸ τοῦ Δήμου Βουπρασίων, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θέλει νὰ καθιστᾷ ὑπεύθυνον τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς πράξεις τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς. Ὑποθέτω, ὅτι ἀποδίδει εἰς τὴν Δημοτικὴν Ἀρχὴν αὐτοτέλειαν, ὥστε νὰ ἔχῃ καὶ ἰδίαν εὐθύνην. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἡ ἀρχὴ νὰ μὴ δίδωνται ἀπαντήσεις εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, ἐὰν οἱ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἀπηύθυναν αὐτὰς, δὲν εἶναι παρόντες. Διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι παρών· ἐπίσης καὶ εἰς ἐπερώτησιν ἑτέρου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων τοῦ κυρίου Ἀθ. Πετιμεζᾶ, εἰπόντος, ὅτι θέλει ὁμιλήσει σήμερον περὶ τῆς παύσεως Δημάρχων, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος μὲ εἰδοποίησεν, ὅτι ἕνεκα ἀσθενείας δὲν θὰ προσέλθῃ σήμερον. Εἶναι ὅμως παρὼν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου, ὁ ὁποῖος ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν ὡς πρὸς τὸν ἕτερον τῶν εἰρημένων Δημάρχων. Περὶ τούτου ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἦτο Δήμαρχος καὶ δὲν ἀφορᾷ εἰς αὐτὸν ἡ δοθεῖσα παρ’ ἐμοῦ ἀπάντησις. Ὁ κύριος Δημητριάδης ἦτο πρῶτος Δημαρχικὸς πάρεδρος· ἑπομένως καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγένετο ἡ παῦσις τοῦ Δημάρχου, ἐκλήθη ν’ ἀναπληρώσῃ αὐτόν· μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἰδοποιήθη, ὅτι διωρίσθη ἕτερος Δήμαρχος, καὶ μετά τινας ἡμέρας παρῃτήθη τῆς θέσεως τοῦ παρέδρου.

§73ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρῃτήθη ἢ ἐπαύθη;

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρῃτήθη· ἔχω δὲ ἐνταῦθα καὶ τὰ ἔγγραφα (ἀναγινώσκει). «Ἀριθ. Πρωτοκ. 4882. Ἐν Λαρίσσῃ, τῇ 10 8)βρίου 1882. Ὁ Νομάρχης Λαρίσσης Πρὸς τὸν μέχρι τοῦδε Δημαρχικὸν πάρεδρον Λαρίσσης κύριον Κωνσταντῖνον Δημητριάδην. Ἀποδέχομαι τὴν παραίτησίν σας ἐκ τῆς θέσεως, ἐν ᾗ μέχρι τοῦδε διετελεῖτε. Ὁ Νομάρχης (Ὑπογρ.) Θ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ». Ἐπίσης δὲν εἶναι παρὼν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὅστις ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν περὶ τοῦ ἐνωμοτάρχου. Ἐπίσης ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κύριος Ἀντωνόπουλος ἐπηρώτησε....

§75ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι παρών.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὗτος ἐζήτησεν ἁπλῆν πληροφορίαν ἐὰν ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ Μεσσήνης ζητῇ ἔγκρισιν δανείου πρὸς τὸν Δῆμον. Ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔχει εἴδησιν περὶ τούτου. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Δωρίδος συνέστησεν, ὅπως ἀπαιτήσῃ ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, ἵνα ἐκτελῇ ἀκριβῶς τὸ δρομολόγιόν της, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν προσέγγισιν εἰς Κυλλήνην. Τοῦτο θὰ πράξῃ μετὰ προθυμίας τὸ Ὑπουργεῖον. Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων ἐπηρώτησε τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν συμβαινόντων ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ αὑτοῦ, ὡς πρὸς τὰς σχέσεις τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν καλλιεργητῶν καὶ ἐπέκρινε τὴν διαγωγὴν τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔχει περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς, οὐδόλως δικαιολογοῦσι, τοιαύτην ἐπίκρισιν. Γινώσκομεν, ὅτι ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ τῆς Ἐπαρχίας Τρικκάλων ἐπενέβη μόνον ὁσάκις ἐπηπειλεῖτο ῥῆξις· ὅτι συνέβη εἰς πολλὰ χωρία, ἔνθα ὑπάρχουν διενέξεις μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν καλλιεργητῶν, οὔτε οἱ ἰδιοκτῆται, οὔτε οἱ καλλιεργηταὶ νὰ θέλωσι ν’ ἀπευθυνθῶσιν εἰς τὴν Δικαιοσύνην, μόνην ἁρμοδίαν, προτιμῶντες νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα ἀπ’ εὐθείας αὐτοὶ, καὶ ἐκ τούτου ἐπηπειλοῦντο ῥήξεις. Εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐπενέβαινεν ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ, χάρις δὲ εἰς τὴν ἐπέμβασιν τῆς Διοικήσεως, αἱ ἀμφισβητήσεις, αἵτινες ὑπῆρχον εἰς πλέον τῶν 20 χωρίων, περιωρίσθησαν εἰς 3 μόνον, διότι εἰς ἅπαντα τὰ ἄλλα ἐπῆλθε πλήρης συμφωνία τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν καλλιεργητῶν. Εἰς τὰ 3 δὲ χωρία ταῦτα ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ σήμερον ἀπέχει ἀπὸ πάσης ἀναμίξεως, διότι θεωρεῖ, ὅτι δὲν ἐπαπειλεῖται ῥῆξις. Ὡς ἐκ τῆς τοιαύτης ἀποχῆς τῆς Διοικήσεως, διαμαρτυρίαι ἀπηυθύνθησαν πρὸς αὐτὴν ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ χθὲς ἔτι ἐλάβομεν τηλεγράφημα παρά τινος ἀντιπροσώπου ἰδιοκτήτου, ὁ ὁποῖος διαμαρτύρεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀπέχουσα νὰ παρέμβῃ κατὰ τῶν καλλιεργητῶν ἵνα ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ὅπως αὐτοὶ φέρωσιν ἄλλοθεν καλλιεργητὰς εἰς τὰ κτήματά των, παραβιάζει τὴν Συνθήκην. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τοιαύτην γνώμην περὶ τῆς ἐννοίας τῆς Συνθήκης· δὲν φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ Συνθήκη ἐνόησε ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῆς Δικαιοσύνης τὰ ζητήματα ταῦτα, ὅτι ἐνόησε νὰ λύσῃ οὐσιαστικῶς τὸ ζήτημα. Εἶναι ὅμως ἐλπιζόμενον, ὅτι καὶ εἰς τὰ 3 ταῦτα χωρία θὰ ἐπέλθῃ ταχέως ἀποτέλεσμα διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ. Ἐπερχομένου δὲ τοῦ ἀποτελέσματος καὶ εἰς τὰ 3 ταῦτα χωρία, ζήτημα κυρίως ἀγροτικὸν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑφιστάμενον ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ. Ὁπωσδήποτε ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἐν τῷ τμήματι τοὐλάχιστον ἐκείνῳ δὲν φαίνεται τὸ ζήτημα παρουσιάζον δυσχερείας τοιαύτας, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη βιαίων μέτρων καὶ νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διόρθωσις εἰρηνικὴ, ἱκανοποιοῦσα ἅπαντας τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ἕν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε πρὸς τοῦτο λίαν συντελεστικὰ, ὑπῆρξεν ἡ ἐξεύρεσις τρόπου, δι’ οὗ νὰ δύνωνται οἱ καλλιεργηταὶ νὰ πορίζωνται χρήματα, ὅπως γίνωνται ἰδιοκτῆται, καὶ πρὸς τοῦτο ἦλθεν εἰς συνεννοήσεις πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἵνα συναφθῇ πρὸς αὐτὴν σύμβασις, δι’ ἧς νὰ παρέχωνται ὑπὸ τῆς Τραπέζης χρήματα εἰς τοὺς καλλιεργητὰς, ἐπὶ τῇ ἐγγυήσει τῆς Κυβερνήσεως. Πλὴν δὲ τούτου, ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι δύναται νὰ διευκολύνῃ τοὺς καλλιεργητὰς καὶ διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν, ἑλῶν καὶ τελμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς μεγάλας ἐκτάσεις τῆς Θεσσαλίας. Ὅταν τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις ἀποκτήσῃ γαίας πολλὰς, θὰ δυνηθῇ, παρέχουσα τὰς γαίας ταύτας εἰς τοὺς καλλιεργητὰς ἐπὶ ὅροις ἀναλόγοις πρὸς ἐκείνους, ἐφ’ οἷς ἐγένετο ἡ διάθεσις τῆς ἐθνικῆς γῆς ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Βασιλείῳ, νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς διέξοδον· διότι οἱ καλλιεργηταὶ, οἱ μὴ εὐχαριστούμενοι καὶ μὴ συμβιβαζόμενοι πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, θὰ δύνωνται τότε νὰ ἀποκτήσωσι ἰδιοκτησίαν ἐκ τῶν ἐθνικῶν τούτων γαιῶν. Ὥστε κατ’ ἐμὲ, ὡς παρουσιάζεται σήμερον τὸ ζήτημα, δὲν εἶναι εἰμὴ δικαστικόν· δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀγροτικόν· ἀλλὰ καὶ ὡς δικαστικὸν, σήμερον περιορίζεται ἐν Θεσσαλίᾳ εἰς μόνον τὰ τρία χωρία Ζάρκον, Κριτσίνι καὶ Καρδιτζομαγοῦλα, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα ἐλπίζω, ὅτι τάχιστα θέλει ἐπέλθει ἡ λύσις. Ὡς πρὸς δὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τοῦτο θέλει γίνει δικαίως, καὶ ἡ Βουλὴ θέλει μεριμνήσει καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει τὴν πρωτοβουλίαν τῆς τοιαύτης τῆς Βουλῆς ἐνεργείας.

§77Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ τελευταῖαι ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν συνεπείᾳ τῆς προηγουμένης ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τρικκάλων Βουλευτοῦ κυρίου Ραδινοῦ, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Κατ’ ἐμὲ, αἱ διασαφήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, διαιροῦνται εἰς δύω διακεκριμένα μέρη· τὸ πρῶτον μέρος ἐσκόπει νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διαγωγὴν τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἠπείρῳ· τὸ δεύτερον δὲ μέρος ἐσκόπει νὰ καταστήσῃ γνωστὰς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔχει περὶ τοῦ μέλλοντος πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων τῶν καλλιεργητῶν καὶ πρὸς τὸ Κράτος καὶ πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας. Τὸ τελευταῖον τοῦτο μέρος ἦτον ὅλως ἄσχετον πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου Ραδινοῦ. Ἐὰν δέ ποτε ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία ἤθελε προκαλέσει τὴν Βουλὴν εἰς σκέψεις τοιαύτας, βεβαίως αὕτη θέλει πράξει τὸ καθῆκόν της. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσκόπει ἡ ἐπερώτησις τοῦ κυρίου Ραδινοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, εἶναι ἡ ἔρευνα τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων, καὶ ἂν ταῦτα ἦσαν σύμφωνα μὲ τὴν καθεστηκυῖαν νομοθεσίαν. Ἐπειδὴ δὲ ταύτην τὴν στιγμὴν ἠκούσαμεν μόλις τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν εἰς ἄλλην ἡμέραν, ἵνα ἐρευνήσωμεν ἐπισταμένως τὰς διασαφήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7 παρὰ 10)60 Μ. Μ).