1882.10.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5

τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1882.

Ὥρα 3 Μ.Μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἔλαβε τὴν τιμὴν σήμερον νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα· ἔκαμε δὲ τὴν ἑξῆς προσφώνησιν· Μεγαλειότατε! Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἐμφανιζόμενον ἐνώπιον τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος, λαμβάνει τὴν τιμὴν ν’ ἀναγγείλῃ Αὐτῇ τὴν συγκρότησιν αὐτοῦ, συνάμα δὲ νὰ καταθέσῃ ἐνώπιον τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος τὰ βαθύτατα σεβάσματά του καὶ τὴν ἔκφρασιν τῆς χαρᾶς τοῦ ἔθνους ἐπὶ τῇ αἰσίᾳ ἐπανόδῳ τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος καὶ ἁπάσης τῆς σεπτῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας.» Ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ἀπήντησε τὰ ἑπόμενα· Χαίρω βλέπων ἐνώπιόν μου τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ ἀπὸ καρδίας διὰ τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα μοὶ ἐκφράζετε ἐπὶ τῇ ἐπανόδῳ μου. Εὔχομαι δ’ αἱ σπουδαῖαι ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ν’ ἀποβῶσι καρποφόροι διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ τέταρτον Τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Τρικκάλων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα) Ὁ κ. Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον.

§3Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ πάλιν, κύριοι βουλευταί, ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων, ἥτις κατέστη ἀληθὴς τῆς Πηνελόπης ἱστός, μὲ τὴν ἑξῆς διάκρισιν, ὅτι ἤδη οἱ ἐργολάβοι εἶναι οἱ συνυφαίνοντες τὸν ἱστὸν καὶ οὐχὶ οἱ μηχανικοί, ὡς ἐγένετο ἄλλοτε. Ἡ ἐξέτασις δὲ τῆς μὴ ἐγκαίρου κατασκευῆς καὶ περατώσεως τῆς ὁδοῦ συνδέεται ἀναποσπάστως μὲ τὸ μέγα, σπουδαῖον καὶ ζωτικώτατον ζήτημα τῆς κατασκευῆς δημοσίων ἔργων ἐν Ἑλλάδι, δι’ ὃ ὁλόκληρον τὸ Κράτος, καὶ πάντες ὑμεῖς, κύριοι βουλευταί, ἐνδιαφέρεσθε. Πρὸ μηνῶν πολλῶν ἡ Κυβέρνησις, ἐμφορουμένη ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς προαγωγῆς τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, διέταξε τὴν δημοπρασίαν τοῦ τελευταίου καὶ μεγαλειτέρου τμήματος τῆς ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ Ξενῶνος Ἁγίου Βλασίου μέχρι Καλαβρύτων· δεκάκις ἐγένετο ἡ δημοπρασία καὶ δεκάκις ἠκυρώθη αὕτη ὡς ἐκ τῶν γενομένων μετὰ τὴν δημοπρασίαν μειοδοτικῶν προσφορῶν, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἠναγκάζετο ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀκυροῖ τὰς δημοπρασίας, ἑπομένη τῷ ἐπικρατοῦντι συστήματι τῆς ἀποδοχῆς τῶν μειοδοτικῶν προσφορῶν. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου, κύριοι βουλευταί, οὐ μόνον ἡ ὁδὸς Καλαβρύτων, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι ὁδοὶ καὶ πλεῖστα δημόσια ἔργα ναυαγοῦσι, παρερχομένου πολλοῦ χρόνου ἀσκόπως, ὡς ἐκ τοῦ συστήματος τοῦ ἐπικρατοῦντος τῶν μειοδοτικῶν προσφορῶν μετὰ τὴν κατακύρωσιν, ὅπερ σύστημα καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἁπανταχοῦ σχεδὸν τῆς Εὐρώπης κατηργήθη. Ἰδοὺ δὲ τὸ προφανὲς ἐλάττωμα τοῦ συστήματος τούτου, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ματαιοῦται ἡ κατασκευὴ πολλῶν ἔργων, γίνεται ἡ δημοπρασία δημοσίου τινὸς ἔργου, κατακυροῦται δὲ τὸ ἔργον δι’ ὡρισμένον ποσὸν ἐπ’ ὀνόματι ἐργολάβου τινός· τὴν ἑπομένην τῆς δημοπρασίας ἀφερέγγυοί τινες καὶ ἀφανεῖς, ἔχοντες τίτλον τινὰ ὅτι εἶναι ἐργολάβοι, τίτλον, ὃν εὐκόλως ἀπέκτησαν διότι εὐκόλως καὶ ἀνεξετάστως ἐχορήγησεν αὐτοῖς τοῦτον μηχανικός τις, συσπειροῦνται περὶ τὴν νομαρχίαν, ἐπιδίδοντες ἀναφοράν, δι’ ἧς μειοδοτοῦσιν ἐλάχιστον ποσὸν ἀπέναντι σπουδαίου καὶ δαπανηροῦ ἔργου. Καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι βουλευταί, ὅτι οἱ ἀφανεῖς οὗτοι ἐργολάβοι θέλουσι σπουδαίως νὰ συναγωνισθῶσι, θέλουσιν ἀληθῶς νὰ μειοδοτήσωσιν· οὗτοι οὔτε τὰς γνώσεις, οὔτε τὰ μέσα ἔχουσι πρὸς συντέλεσιν σπουδαίου ἔργου· παρουσιάζονται ὅπως ζητήσωσιν ἀμοιβήν τινα παρὰ τοῦ ἐργολάβου, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ὁποίου κατεκυρώθη τὸ ἔργον, ἀπειλοῦντες αὐτὸν, ὅτι θὰ ἐπιδώσωσι τὴν ἀναφοράν, ἐὰν δὲν λάβωσιν ἀμοιβήν τινα, ἣν καὶ ἐπιδίδουσι μὴ ἀμειβόμενοι, οὐδένα φόβον αἰσθανόμενοι ἐὰν κατακυρωθῇ ἐπ’ ὀνόματί των τὸ ἔργον, διότι οὐδὲν ἔχουσι ν’ ἀπολέσωσι. Τοῦτο συνέβη, προκειμένου περὶ τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων, καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη ὡς ἐκ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος μένει ἀργοῦσα, καὶ ἡ σχηματισθεῖσα μεγάλη ἑταιρία πρὸς κατασκευὴν δημοσίων ἔργων ἐν Ἑλλάδι ἠναγκάσθη ν’ ἀποσυρθῇ, μετὰ τὴν πρώτην δημοπρασίαν τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων, ὡς ἐκ τῶν ἐνοχλήσεων, ἃς ὑφίστατο ἐκ μέρους τῶν ἀφανῶν ἐργολάβων, μικροκερδοσκόπων, ἑτοίμων πρὸς πᾶσαν μειοδοτικὴν προσφοράν. Οὐ μόνον δὲ, ὡς εἶπον, ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων καὶ πλείστων ἄλλων ἔργων διὰ τοῦ συστήματος τούτου ματαιοῦται, ἀλλὰ καὶ ἀποκωλύεται ὁ σχηματισμὸς μεγάλων καὶ κεφαλαιούχων ἑταιριῶν πρὸς ἀνάληψιν τῆς κατασκευῆς δημοσίων ἔργων, ὧν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχει ἡ Ἑλλάς. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν χάριν τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἐν γένει τῶν δημοσίων ἔργων νὰ καταργήσῃ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα τῶν δημοπρασιῶν ὡς πεπαλαιωμένον, ἄχρηστον, πλημμελὲς, σαθρὸν, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ νὰ εἰσαγάγῃ ἕτερον σύστημα, εἴτε τῶν ἐνσφραγίστων προσφορῶν μετ’ ἐπαρκῶν ἐγγυήσεων, εἴτε οἱονδήποτε ἄλλο, δι’ οὗ νὰ διευκολύνηται ἡ ἀνάληψις καὶ περάτωσις τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἐψηφίσαμεν δάνειον ἐξ 20,000,000 διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ἅτινα εἰσὶ διὰ τὸν κοινωνικὸν ὀργανισμὸν ὅ,τι αἱ ἀρτηρίαι διὰ τὸν ἀνθρώπινον. Ἡ Κυβέρνησις πολλὰς ὁδοὺς εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἀνεγνώρισεν ὡς ἐθνικὰς, πολλαὶ μελέται ἐγένοντο, καὶ βεβαίως θὰ γείνῃ ἔναρξις τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, ὧν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχει ὁ τόπος. Πλὴν δυστυχῶς στερούμεθα τοῦ κυριωτάτου πάντων διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν καὶ δημοσίων ἔργων, στερούμεθα μηχανικῶν, οἵτινες θὰ ἀναγνωρίσωσι, θὰ χαράξωσι καὶ θὰ ἐποπτεύσωσι τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Ἀτυχῶς οἱ ὑπάρχοντες μηχανικοὶ δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὴν κατασκευὴν τοσούτων ἔργων, στερούμεθα δὲ καὶ καταλλήλων ἐργοδηγῶν. Ἐν τῷ νομῷ Ἀχαΐας π.χ. ἡ Κυβέρνησις διέταξε τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Πατρῶν μέχρις Αἰγίου καὶ ἀπὸ Αἰγίου μέχρι Καλαβρύτων, ἥτις εἶναι ἀπολύτου καὶ πρώτης ἀνάγκης. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ νομομηχανικὸς κ. Σάουροτ, μὲ ὅλην τὴν προθυμίαν, μὲ ὅλον τὸν ζῆλον, μὲ ὅλην τὴν ἱκανότητα, ἥτις τὸν διακρίνει, στερούμενος μάλιστα εἰδημόνων ἐργοδηγῶν, νὰ ἐπαρκέσῃ ταὐτοχρόνως εἰς τὴν ἐποπτείαν τοσούτων ἔργων; Δέον συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, ὅπως κατορθωθῇ καὶ ἔλθωσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μηχανικοὶ, διότι, ὅσην καὶ ἂν ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις διάθεσιν, ὅσα χρήματα καὶ ἂν θέλῃ νὰ δαπανήσῃ, ἄνευ μηχανικῶν ἱκανῶν καὶ ἐπιστημόνων, ἄνευ ἐργοδηγῶν πεπειραμένων, εἶναι ἀδύνατον νὰ συντελεσθῶσι δημόσια ἔργα καὶ νὰ κατασκευασθῶσιν ὁδοὶ, ὑπὲρ ὧν τοσοῦτον ἐνδιαφέρεται τὸ Κράτος. Καταλήγων, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἰδέας του καὶ διὰ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα τῶν δημοπρασιῶν, καὶ τί σκέπτεται περὶ μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν.

§4Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἔτος συμπληροῦται, ἀφ’ ἧς ἡμέρας προσηρτήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ τελευταῖον τμῆμα τῶν νέων ἐπαρχιῶν, δηλαδὴ τὸ τμῆμα τοῦ Βώλου. Προσάρτησις ὅμως καὶ ἀπελευθέρωσις ἄνευ ἐντελοῦς ἀφομοιώσεως, καὶ ἄνευ ἀποκτήσεως τῶν εὐεργετημάτων τῆς ἐλευθερίας εἶναι λέξεις κεναί. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διεδέχθη τὴν προηγουμένην, πολλὰ ἐξετυλίχθησαν ἐνώπιόν σας περὶ τῆς καταστάσεως τῶν μερῶν ἐκείνων· πάντα ὅμως τὰ λεχθέντα τότε κατέληγον εἰς τὸ ὅτι αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι εὑρίσκοντο εἰς μεγάλην ἀνωμαλίαν προελθοῦσαν ἐν μέρει συνεπείᾳ τῆς πολιτικῆς μεταβολῆς, κατὰ πολὺ δὲ καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀνικανότητος τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ὁ τόπος ἐκεῖνος περιέμενεν ἀνυπομόνως τὴν πτῶσιν τῆς Κουμουνδουρικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἴδῃ βαθμηδὸν τὴν τάξιν ἐπανερχομένην. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔκτοτε ἡ δημόσιος ἀσφάλεια ἀποκατεστάθη τελείως. Ἐνῷ δὲ πρὶν ὁ φόβος τῆς ληστείας ἦτο δικαίως μέγας, ἤδη δύναταί τις ἀφόβως νὰ περιηγηθῇ ὁλόκληρον τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Ἤπειρον. Τὸ δὲ εὐχάριστον τοῦτο ἀποτέλεσμα ὀφείλεται εἰς τὰ σύντονα τῆς Κυβερνήσεως μέτρα. Ἀλλ’ ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τοῦτο, ὅλαι αἱ λοιπαὶ ἀνωμαλίαι εὑρίσκονται εἰς θέσιν, ἂν μὴ χείρονα ἢ πρὶν, βεβαίως ὅμως εἰς τὴν αὐτήν. Ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων αἰτίων τῆς καταστάσεως ταύτης εἶναι ἡ μὴ σύστασις τῶν Δήμων. Ὅτε ἐγένετο ὁ νόμος τῆς ἀφομοιώσεως, παρεστάθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ κατεπεῖγον τῆς ἀνάγκης ταύτης, ἣν ἄλλως τε καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐνόει καλῶς· μάλιστα ὁ κ. Σ. Ἀντωνόπουλος ἠθέλησε τότε νὰ ὁρισθῇ τὸ χρονικὸν διάστημα, ἤτοι ἑξάμηνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ ἦναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, ἡ δὲ τροποποίησις αὕτη τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως νομοσχεδίου, ὑπαγορευθεῖσα ὑπὸ πείρας, ἐθεωρήθη ὡς δυσπιστία κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐδήλωσε καὶ διὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὡς μαρτυροῦσι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τῶν φίλων του, ὡς τοῦ κ. Δραγούμη καὶ ἄλλων, ὅτι τρεῖς μῆνες ἀρκοῦσι βεβαίως, ὅπως γείνῃ τοιαύτη ἐργασία. Καλῇ τῇ πίστει λοιπὸν ἀφέθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ πάντες ἤλπιζον, ὅτι αὐτὴ πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἤθελε προτιμήσει ταύτην. Ἐννοῶ τὰς δυσχερείας, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις εἶχε νὰ παλαίσῃ· ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἠδύνατο κατ’ ἐμὲ νὰ ὑπερπηδήσῃ, ἐὰν ἐλάμβανεν ἐγκαίρως κατάλληλα καὶ σύντονα μέτρα· τοιαῦτα δὲ θεωρῶ τὴν ἀποστολὴν διοικητικῶν τινων ὑπαλλήλων, οἵτινες, ἐπιτοπίως τὰ πάντα μελετῶντες, θὰ ἠδύναντο ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύω, ἢ τὸ πολὺ τριῶν μηνῶν, νὰ καταρτίσωσι τὸ σύνολον τῶν δημοτικῶν διαιρέσεων. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου παρηγγέλθησαν οἱ κύριοι Νομάρχαι καὶ οἱ Ἔπαρχοι οἵτινες, βεβαρημένοι ὄντες ἐκ τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας, δὲν ἠδύναντο ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸ κατεπεῖγον τοῦ ἔργου, ἡ πολλὴ δὲ αὐτῶν ἐργασία δὲν ἐπέτρεπε νὰ μεταβῶσι καὶ μελετήσωσιν ἐπισταμένως τὸν τόπον. Ἤρξατο λοιπὸν μετ’ ὀλιγωρίας τὸ ἔργον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως· διότι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἐπιμελῶς καὶ ταχέως, ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν ἄλλα, ἢ ὅσα ἐλήφθησαν μέτρα. Ἐν τούτοις, ὅλοι ἐπίστευον, ὅτι, ἀφοῦ παρῆλθε πλέον καὶ τὸ ἑξάμηνον, ὅπερ, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου, ἐθεωρήθη τὸ ἀνώτατον ὅριον....

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. —Ὄχι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὡμίλησεν ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος, δὲν εἶναι ἓξ μῆνες.

§6ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κύριος Σπ. Ἀντωνόπουλος ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν 6 Μαρτίου 1882· ὑπολογίσατε πόσος χρόνος ἔκτοτε παρῆλθε, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι πρὸ πολλοῦ ἔληξεν ἑξαμηνία. — Εἶχον, κύριοι, σχηματίσει πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πολὺ ἐνωρίτερον καὶ τῶν ἓξ μηνῶν ἤθελεν ἐκδώσει τὸ Διάταγμα. Ὅταν δὲ καὶ ἐπιτοπίως ἀντελήφθην περὶ τοῦ ἐπείγοντος τῆς ἀνάγκης ταύτης τοῦ τόπου, ἐπανελθὼν ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, παρεκάλεσα καὶ αὐτοπροσώπως τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅστις εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ διαβεβαιώσῃ, ὅτι ἐντὸς τοῦ Αὐγούστου ἤθελεν ἐκδοθῆ τὸ περὶ συστάσεως τῶν Δήμων Διάταγμα, ὡς ἤλπιζον. Ἀλλὰ παρῆλθε καὶ ὁ Αὔγουστος, ὡς οἱ πρὶν αὐτοῦ μῆνες, ἔλαβον δὲ τὸν κόπον καὶ πάλιν νὰ τὸν παρακαλέσω, διότι ἐπιεζόμην, καὶ πολὺ δικαίως, ὅπως παραστήσω τὸ κατεπεῖγον καὶ πάλιν ἐλπίδας ἔλαβον, καὶ πάλιν ὑποσχέσεις ἀνεγίνωσκον καθ’ ἑκάστην τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα μάτην ἀνέμενον. Καὶ ἐκ τρίτου ἐζήτησα τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ὡς ἐνόησα δὲ, ἡ ἐργασία ἦτο ἑτοίμη, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα δὲν ἐξεδόθη. Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων πιστεύω, ὅτι δεδικαιολογημένον εἶναι ἤδη, ὅτε ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, νὰ ἐρωτήσω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, διατί μέχρι τοῦδε δὲν ἐξεδόθη τὸ περὶ συστάσεως τῶν Δήμων Διάταγμα. Θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς συνεπείας τῆς τοιαύτης βραδύτητος, διότι ἐννοεῖται, ὅτι δυνάμει τῶν νόμων τῆς ἀφομοιώσεως ἔχομεν δύω βασίλεια, δύω δημοτικὰ συστήματα, ἓν διὰ τὰς παλαιὰς, καὶ ἓν διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας, ὅπου ὑπὸ τὸ κράτος μεγίστης συγκεντρώσεως διατηροῦνται αἱ ἐπὶ Τουρκοκρατίας Ἀρχαὶ καὶ δημοτικαὶ διαιρέσεις παραμορφωθεῖσαι, ὅπου διορίζονται καὶ παύονται ὡς κλητῆρες οἱ Δήμαρχοι, ὅπου διορίζεται σωρεία διοικητικῶν καὶ ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ καὶ ἕτερος λόγος πολὺ σπουδαῖος καὶ κατεπείγων κατ’ ἐμὲ πρέπει νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐπαρχία, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ὡς κύριον προϊόν ἔχει τὸ ἔλαιον. Ἐφέτος εἶναι ἐλαιοφορία· οἱ προϋπολογισμοὶ, οἵτινες κατὰ τὰς προπαρασκευασθείσας διαιρέσεις ἐγένοντο, ὑπελογίσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει, ὅτι ἅπαξ κατὰ διετίαν θὰ ὑπάρχῃ ἐλαιοφορία· ἐὰν δὲ δὲν εἰσπραχθῇ φέτος ὁ δημοτικὸς τοῦ ἐλαίου φόρος, ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς συστάσεως τῶν Δήμων θέλει ἀρχίσει ὁ μαρασμὸς τῶν δημοτικῶν ταμείων. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, διατὶ ἀνέβαλε μέχρι τοῦδε τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος τούτου, καὶ πότε τέλος πάντων ἐκδοθήσεται. Ὁ κύριος βουλευτὴς Καλαβρύτων ὡμίλησε πρὸ μικροῦ περὶ τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του ὁδοποιΐας, ἤτοι περὶ ζητήματος ζωτικωτάτου καὶ κατ’ ἐξοχὴν σπουδαίου, ὅπερ πρέπει πάντοτε νὰ προσελκύῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Χάριν τῆς ὁδοποιΐας, ὁ τόπος ὑπεβλήθη εἰς μεγίστας θυσίας καὶ λίαν εὐχαρίστως, ἐλπίζων ὅτι θ’ ἀποκτήσῃ τὰ καλὰ τῆς συγκοινωνίας. Ἀτυχῶς ὅμως εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἐγένοντο ἐν χρόνῳ παρελθόντι παρεκτροπαὶ λόγου ἄξιαι· καὶ οὕτω οἱ πόθοι τῶν βαρέως φορολογουμένων δὲν ἐξεπληρώθησαν ὅσον ἔπρεπε, καὶ ὅσον ἦτο δυνατὸν διὰ τῆς ἴσης ἐπιμελείας καὶ μερίμνης ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ τῆς προτιμήσεως τῶν ἀναγκαιοτέρων ὁδῶν, ἀπέκτησαν δὲ τὸ καλὸν τοῦτο προνομιακῶς αἱ ὑπὸ πρωθυπουργῶν, ἢ ὑπουργῶν ἀντιπροσωπευόμεναι πόλεις ἢ ἰδιοκτησία αὐτῶν. Ὁμιλῶ γενικῶς. Δὲν ἀναλαμβάνω νὰ ἐκθέσω τι περὶ τῶν ἐν Μεσολογγίῳ τελεσθέντων δημοσίων ἔργων, διότι ἤκουσα μὲν περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ ἀγνοῶ τὰς λεπτομερείας. Συνέπεσεν ὅμως ἐπ’ ἐσχάτων νὰ ἐπισκεφθῶ τὴν ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου, καὶ ἐκεῖ εἶδον μίαν ἐπαρχιακὴν ὁδὸν, ἀπὸ Ὠρεοῦ μέχρι Καστανιωτίσης, κτήματος ἑνὸς πρώην πρωθυπουργοῦ. Ἐξήτασα τὰ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ μοὶ ἐφάνησαν λίαν περίεργα, δύναμαι δὲ εἰπεῖν καὶ σκανδαλώδη. Ἡ Εὔβοια ἀπὸ Χαλκίδος μέχρι Ξηροχωρίου ἔχει μόνον τεσσάρων ἕως πέντε ὡρῶν ἁμαξιτὰς ὁδούς....

§7Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ποῦ; πέντε ὡρῶν; ὄχι ὀλιγώτερον.

§8ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἔστω ὀλιγώτερον· δὲν ἐπιμένω. Τὸ ὡραῖον ἐκεῖνο τῆς Εὐβοίας μέρος ἔχει μεγίστην ἀνάγκην ἁμαξιτῶν ὁδῶν, διότι οἱ σημερινοὶ δρόμοι εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε ὁ κάτοικος διὰ νὰ μεταφέρῃ τὸν ἰατρὸν, ἢ τὸ ἄλεσμά του, διὰ νὰ μεταβῇ ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, πρέπει ὡς ὄφις νὰ διασχίσῃ τοὺς κρημνοὺς καὶ τὰς φάραγγας. Ἡ πρώτη λοιπὸν ἀνάγκη τῶν μερῶν ἐκείνων εἶναι νὰ συνδεθῇ ἡ Χαλκὶς μὲ τὸ Ξηροχώριον· ἡ δευτέρα δὲ ἀνάγκη εἶναι νὰ συνδεθῇ ὁ Ὡρεὸς μετὰ τῶν Λουτρῶν τῆς Αἰδηψοῦ. Ἀλλ’ ἡ Καστανιώτισα εἶχε τὴν εὐτυχίαν ν’ ἀγορασθῇ ὑπὸ ἰσχυρῶν, διὸ καὶ πάραυτα ἀπεφασίσθη, ὅπως πρὸ παντὸς ἄλλου δρόμου καὶ δαπάνῃ τῶν χρημάτων τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας γείνῃ ἡ μέχρις Ὠρεοῦ κατ’ εὐθεῖαν ἁμαξιτὴ ὁδός. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ μετριασθῇ τὸ σκάνδαλον καὶ νὰ φανῇ ὁ τόπος ὑποδεικνύων τοιαύτην ἀνάγκην. Τί συνέβη; Ὁ ἔπαρχος διέταξε τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ εὐχηθῶσιν, ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη ἀπὸ Ὠρεοῦ μέχρι τῆς Καστανιωτίσης εἶναι ἀναγκαία. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη χρησιμεύει ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν Καστανιώτισαν πρὸς μεταφορὰν τῆς ξυλείας καὶ τῶν ἀνθράκων τοῦ κτήματος τούτου. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε διεδόθη τὸ πρῶτον ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης, ἐγένετο τόσος πάταγος καὶ τόσαι παρατηρήσεις, ὥστε πολλοὶ ἤλπιζον, ἐν οἷς καὶ ἐγὼ, ὅτι ἤθελεν ἐμποδισθῆ τὸ τοιοῦτον σκάνδαλον, ἢ τοὐλάχιστον, ὅτι θὰ συνεδέετο τὸ ὑπουργικὸν τοῦτο κτῆμα διὰ τοῦ Ξηροχωρίου, ὅπως χρησιμεύσῃ καὶ εἰς ἄλλα χωρία ἡ ὁδὸς αὕτη καὶ μὲ κίνδυνον νὰ φθάνωσι τὰ προϊόντα τῆς Καστανιωτίσης εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας βραδύτερον. Ἐν τούτοις, οἱ ἰδιοκτῆται προὐκάλεσαν παρὰ τοῦ τότε ἐπάρχου διαταγὴν πρὸς τὰ δημοτικὰ συμβούλια. Καὶ ἔχω ἐνταῦθα ἀντίγραφον τῆς ἀπὸ 30 Αὐγούστου 1879 πράξεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Τελεθρίων, ἐχούσης οὕτω: «Ἀκοῦσαν τὸν εἰρημένον δημαρχοῦντα πάρεδρον, ὑποβαλόντα εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2,038 ἐ. ἔ. διαταγὴν τοῦ βʹ. ἐπαρχείου Ξηροχωρίου, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἀνάγκην κατασκευῆς ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ λιμένος Ὠρεοῦ μέχρι τοῦ χωρίου Καστανιωτίσης, καὶ προτείνοντα νὰ εὐχηθῇ καὶ παρακαλέσῃ τὸ συμβούλιον τὴν Σ. Κυβέρνησιν, ἵνα κατασκευάσῃ τὴν προκειμένην ὁδὸν, χαρακτηριζομένης ταύτης ἐπαρχιακῆς καὶ καταβαλλομένων τῶν ἐξόδων ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Σκεφθέν. Ἐπειδὴ ἡ κατασκευὴ ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ λιμένος Ὠρεοῦ μέχρι Καστανιωτίσης, καθ’ ὃ ἀπόκεντρος, ἐλαχίστην ὠφέλειαν δύναται νὰ παρέξῃ εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ τε δήμου καὶ τῆς ἐπαρχίας, τὰ δὲ πρὸς τοῦτο δαπανηθησόμενα χρήματα διατιθέμενα εἰς τὴν κατασκευὴν ἄλλων κεντρικωτέρων ὁδῶν τῆς ἐπαρχίας, ὧν μεγίστην ἀνάγκην ἔχει ὁ τόπος, θέλουσι παρέξει πολλῷ μείζονα τὰ ὠφελήματα καὶ εὐεργετήσει τοὺς κατοίκους. Διὰ ταῦτα ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς μὴ κατασκευῆς τῆς ῥηθείσης ὁδοῦ, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ἐν ταῖς σκέψεσιν αὐτοῦ». Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ὅμοιον θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐκ μέρους τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἱστιαίων· ὁπωσδήποτε δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι ἠδύνατο νὰ δοθῇ διαταγὴ πρὸς εὐχήν!...

§9ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Σημειώσατε καὶ ἐμὲ, κύριε Πρόεδρε.

§10ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, τῇ ἀληθείᾳ, δὲν ἐννοῶ πῶς τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας δύναται νὰ διατίθηνται κατὰ τὰς ὀρέξεις τῶν πρωθυπουργῶν καὶ ὑπουργῶν, εἴτε τῶν πρώην, εἴτε τῶν νῦν. Διαδίδονται, σχετικῶς μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ ἄλλα τινὰ σκανδαλώδη, ἅτινα δὲν δύναμαι ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν ἔχω ἔτι βεβαιωμένα. Ἕνεκεν πάντων τούτων, ἐθεώρησα καλὸν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ τὸν παρακαλῶ, ὅπως ὑποβάλῃ προσεχῶς εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ὡς καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου περὶ τῶν λόγων, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν κατασκευὴν τοιαύτης ὁδοῦ, καὶ διατί ἐπροτιμήθη αὕτη τόσων ἄλλων ἀναγκαιοτέρων. Παραδίδω λοιπὸν τὰς ἐπερωτήσεις μου ταύτας εἰς τὸ Προεδρεῖον. (Ὅρα Παράρτημα). Εὑρισκόμενος ἐν τῷ βήματι, καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ ὑποβάλω καὶ ἑτέραν τινὰ ἐπερώτησιν μεγάλης κατ’ ἐμὲ σπουδαιότητος. Κύριοι, ἐπὶ αἰῶνας αἱ νέαι ἐπαρχίαι κατώρθωσαν νὰ διατηρήσωσιν ἐν καλῇ ὁπωσοῦν καταστάσει τὰ σχολεῖά των, καὶ προθύμως προσέφερον πάντοτε τὸν ὀβολόν των πρὸς τοῦτο, καὶ ὡς πρῶτον ζήτημα ἐθεώρησαν τὸ περὶ ἐκπαιδεύσεως, ἡ δὲ φιλομάθεια τῶν ἄρτι ἀπελευθερωθέντων ἀδελφῶν μας καὶ ἰδίᾳ τῶν συνεπαρχιωτῶν μου προκαλεῖ ἀληθῶς θαυμασμὸν καὶ δικαίους πρὸς τὰς κοινότητας ἐπαίνους· εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοὐλάχιστον τοῦ Βώλου, ὁ πόθο; τῶν γραμμάτων εἶναι μέγας, καὶ πιστεύω, ὅτι πολὺ εἰς τοῦτο συνετέλεσεν ἡ ἐν αὐτῇ γέννησις Ῥήγα τοῦ Φεραίου, οὐκ ὀλίγον δὲ καὶ ἡ τῶν λοιπῶν Πηλιωτῶν Γαζῆ, Κωνσταντᾶ καὶ Φιλιππίδου. Εἰς αὐτοὺς ἴσως ὀφείλεται καὶ ἡ μεγάλη πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν ὤθησις, καὶ ἡ προθυμία πολλῶν, ὅπως χορηγῶσι γενναίας συνεισφοράς. Ἐννοεῖται, ὅτι μετὰ τὴν προσάρτησιν ὁ τόπος ἐκεῖνος ἐδικαιοῦτο νὰ περιμένῃ, ἂν ἂν οὐχὶ βελτίωσιν, τοὐλάχιστον διατήρησιν τῶν ὑπαρχόντων ἐκπαιδευτικῶν καταστημάτων. Τί νομίζετε ὅμως, ὅτι συνέβη; Μετὰ τὰς τελευταίας ἐξετάσεις ἐκλείσθησαν τὰ σχολεῖα ἀντὶ νὰ ὀργανωθῶσι, καὶ μετὰ λύπης σᾶς λέγω, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης συνεστήθησαν μὲν, ὡς εἶδον ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, σχολεῖά τινα, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ λειτουργῶσι ἔτι, τοὐλάχιστον ὀλίγιστα ἐξ αὐτῶν πιθανὸν νὰ ἤρχισαν τὰς ἐργασίας των. Ἡ τοιαύτη κατάστασις βεβαίως προέρχεται ἐκ τῆς μεγίστης ἀπρονοησίας τῆς Κυβερνήσεως, ἢ τοὐλάχιστον τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ὅστις ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ βραδύτης αὕτη δικαίως ἐθεωρήθη ὡς ἀσύγγνωστος. Φαντασθῆτε τὴν ἐντύπωσιν τοῦ τόπου ἐκείνου. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι ἔλαβον πλῆθος ἐπιστολῶν καὶ τηλεγραφημάτων διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο· ἐδέησε δὲ, μὴ συνεδριαζούσης τότε τῆς Βουλῆς, ν’ ἀναβοκαταβῶ καὶ ἐγὼ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὸ ὁποῖον μέχρι φορτικότητος παρέστησα προφορικῶς τε καὶ ἐγγράφως περὶ τῆς κατεπειγούσης ταύτης ἀνάγκης. Ἔλαβον ὑποσχέσεις πολλὰς καὶ ἐπανειλημμένας, ὡς νέηλυς δὲ καὶ ἄπειρος εἰς τὴν πολιτικὴν ἐπλανήθην πιστεύσας, ὅτι θὰ ἐπραγματοποιοῦντο αἱ ὑπουργικαὶ ὑποσχέσεις, προκειμένου τοὐλάχιστον περὶ τοῦ φωτὸς τῶν γραμμάτων· ἀλλ’ ἠπατήθην, καὶ ἠπατήθην οἰκτρῶς, ἀκουσίως πλανήσας καὶ ὅσας κοινότητας ἐπληροφόρησα αὐθεντικῶς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὁ νόμος τῆς ἀφομοιώσεως ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον πτυχία, νὰ ἐξακολουθῶσι διδάσκοντες μέχρι τέλους τοῦ σχολικοῦ ἔτους, ὤφειλον δὲ νὰ προσέλθωσιν ἐγκαίρως κατὰ τὰς διακοπὰς, ὅπως ἐξετασθῶσι, διὰ νὰ λάβωσι τὸ πτυχίον καὶ ἀναγνωρισθῶσι συμφώνως μὲ τοὺς νόμους τῆς ἑλληνικῆς Νομοθεσίας. Ὑπῆρχε δὲ ὅλος ὁ χρόνος, ὅπως κατὰ τὸν Ἰούλιον καὶ τὸν Αὔγουστον ἐγένετο ἡ δοκιμασία αὕτη καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου ἀνοίξωσι τὰ σχολεῖα ὡς καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας. Ἀλλ’ αἱ ἐξετάσεις τῶν δημοδιδασκάλων ἤρχισαν βραδύτατα, ἐβασανίσθησαν δὲ οὗτοι, ἐπὶ χρόνον πολὺν ἐνταῦθα μένοντες, καὶ οἱ πλεῖστοι ἀνεχώρησαν χωρὶς νὰ κατορθώσωσι νὰ λάβωσι καὶ τὰ πτυχία των, καί τοι ἐπιτυχόντες εἰς τὰς ἐξετάσεις· ὡς πρὸς τοὺς ἑλληνοδιδασκάλους ἡ ὑπουργικὴ ἐγκύκλιος ὑπῆρξεν ἀσαφὴς, ἡ δὲ ἀσάφεια αὕτη τοὺς ἠνάγκασε νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας προώρως, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, αἱ δὲ ἐξετάσεις των ἤρχισαν μόλις τὴν 15 7βρίου· διατί; διὰ νὰ μὴ προσέλθουν, ὡς ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπε, καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας πρὸς ἐξέτασιν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ· ἀλλ’ ὅμως οὔτε τοῦτο ἐτηρήθη, διότι μεταγενεστέρως προσῆλθον καὶ τοιοῦτοι εἰς τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐξητάσθησαν. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς ἐλλείψεως τῆς ἀπαιτουμένης προνοίας οἱ διδάσκαλοι δὲν προσεκλήθησαν ἐγκαίρως. Φρονῶ, ὅτι διὰ τῆς καλῆς πίστεως· καὶ διὰ τῆς στοιχειωδεστάτης προνοίας ἠδύναντο κάλλιστα νὰ προληφθῶσι πᾶσαι αὗται αἱ ἀνωμαλίαι. Μετὰ τὴν ἔγκαιρον ἐξέτασιν καὶ τοποθέτησιν τῶν πτυχιούχων ἠδύναντο νὰ ἐξετασθῶσι καὶ οἱ γραμματοδιδάσκαλοι συμφώνως μετὰ ἰσχύοντα περὶ αὐτῶν. Ὅλα τὰ σχολεῖα χάρις εἰς τὴν ἔλλειψιν προνοίας καὶ εἰς τὰς ἀντιφατικὰς ὁδηγίας, ἔμειναν κεκλεισμένα, ἕως ὅτου ἤρχισεν ἡ Βουλὴ· τότε εἶδον καὶ ἐγὼ ἓν Διάταγμα ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, δι’ οὗ συνεστήθησαν σχολεῖά τινα. Ἀναγινώσκων δὲ τὸ Διάταγμα περὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων τῆς ἐπαρχίας Βώλου, παρατηρῶ μὲ λύπην μου καὶ τοιαύτας ἐλλείψεις εἰς αὐτὸ, ἃς μὲ ὅλην μου τὴν καλὴν θέλησιν, δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀποδώσω εἰς πρόθεσιν, καὶ εὔχομαι ν’ ἀπατῶμαι εἰς τοῦτο. Συνεστήθησαν σχολεῖα ἐν τῷ χάρτῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλὰ δὲν ἐπροτιμήθησαν παραδόξως, οὔτε αἱ μείζονα πληθυσμὸν ἔχουσαι πόλεις, οὔτε τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα, ἅτινα κανονικώτερον ἄλλων ἐνήργουν ἐπὶ Τουρκοκρατίας καὶ πλείονας εἶχον μαθητάς. Ὡρισμένως ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν πῶς συνεστήθη σχολεῖον εἰς τὸ χωρίον Νιάου, ἔχον πληθυσμὸν 563 ψυχῶν μόνον, καὶ εἰς Πουρίον, ἔχον κατοίκους 763, καὶ δὲν συνεστήθη εἰσέτι οὔτε δημοτικὸν σχολεῖον εἰς τὸν Κισσὸν, πληθυσμοῦ 1822, εἰς Ζαγοράν......

§11ΦΡΟΝΙΜΟΣ. Ὑπάρχει σχολεῖον εἰς Ζαγοράν.

§12ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἡ Ζαγορὰ ἔχει σχολεῖον.

§13ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τώρα θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῶν συστηθέντων ὑπὸ τῶν κοινοτήτων σχολείων. — Δὲν συνεστήθη, λέγω, εἰς Τρίκερι, κωμόπολιν πληθυσμοῦ 2, 100, οὔτε εἰς Προμύρι, πληθυσμοῦ ψυχῶν 1,355, τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ὑπὲρ ἧς ὡμίλησα ὡς καὶ περὶ τῶν λοιπῶν κωμοπόλεων, ὅτι περιμένουσι καὶ ἑλληνικὸν σχολεῖον. Θέλω νὰ ἀποδώσω καὶ τὰς διακρίσεις ταύτας εἰς τὴν τύχην, ἀλλὰ δυσκολεύομαι, διότι καθ’ ἑκάστην σχεδὸν τὸν Αὔγουστον παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν περὶ ὅλων τούτων, καὶ ἐγγράφως δὲ τῷ καθυπέβαλον τὴν γνώμην μου. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου εἶπον, ὅτι εἰς τὴν Ζαγορὰν ὑπῆρχε σχολεῖον καὶ ἤδη ὑπάρχει. Ἐπὶ Τουρκοκρατίας, κύριοι, αἱ κοινότητες διετήρουν τὰ σχολεῖα διὰ κοινοτικῶν εἰσοδημάτων καὶ κληροδοτημάτων’ τὸ αὐτὸ λοιπὸν συνέβαινε καὶ εἰς τὴν Ζαγοράν’ ἑπομένως ὑπῆρχε καὶ ἐκεῖ σχολεῖον, ὡς καὶ εἰς τὰς λοιπὰς κωμοπόλεις’ ἐφέτος αἱ ἐφορεῖαι τῶν κοινοτήτων ἠρώτησαν ἐμὲ καὶ ἄλλους περὶ τοῦ πρακτέου’ βασισθέντες δὲ εἰς τὰς διαβεβαιώσεις καὶ ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀπηντήσαμεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν, ὅπως συστηθῶσι καὶ διατηρηθῶσιν ὅλα τὰ σχολεῖα, ὅσα καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ὑπῆρχον. Ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ εἶπεν, ὅτι ὄχι μόνον τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν δημοτικῶν θὰ προνοήσῃ μέχρι τῆς ἀποκτήσεως πόρων ἐκ τῶν δημοτικῶν ταμείων. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι μετὰ τὴν προσάρτησιν δὲν θὰ εἶχε τὴν φιλοτιμίαν ἡ Ἑλλὰς νὰ διατηρήσῃ ὅσα σχολεῖα ὑπῆρχον ἐπὶ Τουρκοκρατίας; Δὲν ἐφρόντισαν λοιπὸν ὅλαι αἱ κοινότητες νὰ συστήσωσι τὰ σχολεῖα, πεισθεῖσαι εἰς τὰς αὐθεντικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον, ἔδωκα δὲ καὶ ἐγὼ τοιαύτας αὐθεντικὰς πληροφορίας, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν συνεφώνησαν αἱ ἐφορεῖαι περὶ διορισμοῦ διδασκάλων, τοὐλάχιστον αἱ μὴ δυσπιστήσασαι εἰς τὰς αὐθεντικὰς ταύτας πληροφορίας μας! οὐδὲ ἠδύνατο ἄλλως νὰ ἐπιτραπῇ αὐταῖς τοῦτο, διότι δὲν ἦσαν πτυχιοῦχοι ἢ ἀνεγνωρισμένοι γραμματοδιδάσκαλοι, ὅσοι θὰ συνεφωνοῦντο ὑπὸ τῶν κοινοτήτων. Κατόπιν μανθάνουσιν, ὅτι διαταγὴ τοῦ Νομάρχου Λαρίσσης, ὑπαγορευθεῖσα βεβαίως ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διαβιβασθεῖσα δὲ διὰ τῶν ἐπάρχων εἰς τοὺς Δημάρχους καὶ Παρέδρους, ἔλεγεν εἰς τὰς κοινότητας: κάμετε ὅ,τι φρονεῖτε καλὸν διὰ τὰ σχολεῖά σας, διότι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ φροντίσῃ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 2105 τῆς 4 Σεπτεμβρίου ἔγγραφον τοῦ κ. Δημάρχου Βώλου πρὸς τοὺς εἰδικοὺς παρέδρους (ἀναγινώσκει περικοπὰς τοῦ ἐγγράφου). Δηλαδὴ παρηγγέλθησαν ὅλως ἀντίθετα τῶν ὅσων μὲ διεβεβαίωσαν.! Τότε συνεκινήθησαν αἱ κοινότητες, ἔτρεξαν εἰς ἀνεύρεσιν διδασκάλων, τινὲς δὲ αὐτῶν συνεφώνησαν καὶ διδασκάλους δι’ αὐτὸ πιστεύω ὑπάρχει τὸ ἐν Ζαγορᾷ σχολεῖον. Ἀνάγκη λοιπὸν ἦτο νὰ διατηρήσωσιν αἱ κοινότητες τὰ σχολεῖα, ἀλλὰ καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ εὕρωσι πλέον διδασκάλους. Ἀκολούθως τὸ ὑπουργεῖον, εἰς ὃ ἐγένοντο δειναὶ παραστάσεις, διέταξε πάλιν τὰ ἐναντία, ἀπαγορεῦσαν εἰς τὰς κοινότητας τὴν περὶ διδασκάλων μέριμναν, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ θὰ συστήσῃ τὰ σχολεῖα! Ὀλίγον δὲ πρὶν τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλῆς ἐσύστησε σχολεῖα τινά, μὴ λειτουργοῦντα ἔτι. Συνεπείᾳ τοῦ κυκεῶνος τούτου οἱ μαθηταὶ θὰ ἀπολέσωσι ἓν ἢ τὸ ὀλιγώτερον ἥμισυ ἔτος. Δικαιοῦμαι λοιπὸν, πιστεύω, μεθ’ ὅσα ἐξέθεσα, νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν διατί ἐγένοντο πάντα ταῦτα καὶ ἐπῆλθε τοσαύτη ἀνωμαλία’ παρακαλῶ δὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μᾶς ὑποβάλῃ κατάλογον τῶν σχολείων, ἅτινα ἐσύστησεν ἀπὸ 1 Ἰουνίου 1882, ποῦ καὶ πότε. Ἐπειδὴ εἶχε σχεδὸν καταργηθῆ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας τῆς προηγουμένης Συνόδου ἡ ἡμέρα τῶν ἐπερωτήσεων, δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐπί τινος ὁμιλίας του, προκληθείσης συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου. Ἤλπιζα δὲ, ὅτι εἰς τὰ στενογραφικὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς θὰ εὕρισκον τὴν ὁμιλίαν του, διότι, ὅτε ὡμίλει, χάρις εἰς τὴν ἀρχιτεκτονικὴν τοῦ Βουλευτηρίου, δὲν ἤκουσα ἀκριβῶς τί εἶπεν. Ἀλλ’ ἡ ὁμιλία τοῦ κ. ὑπουργοῦ δὲν ἐδημοσιεύθη, παραλειφθεῖσα, ἀγνοῶ τίνων λόγων ἕνεκα, καὶ διὰ τοῦτο θέλω ἀπαντήσει μόνον εἰς τὸ συμπέρασμά του, ὅπερ καλῶς ἐνόησα. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, τὴν γνώμην, ὅτι ὅλα τὰ ἐν τῇ ἐπερωτήσει εἶναι ἀνακριβῆ καὶ ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῶν Δικαστηρίων κανονικώτατα λειτουργεῖ, ἐφαρμοζομένων ὅλων τῶν διατάξεών του. Ἐν τούτοις, ὡς ἐκ περισσοῦ εἶχεν ἀποσταλῆ ἡ ἐπερώτησις ἐκείνη, ὡς προσέθηκεν, εἰς τοὺς εἰσαγγελεῖς, ἐρωτηθέντας παρὰ τοῦ ὑπουργείου ν’ ἀπαντήσωσι ἐὰν ἀληθῶς δὲν ἐφαρμόζεται ὁ ὀργανισμὸς τῶν Δικαστηρίων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τότε ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα, προσέθηκεν, ὅτι ἡ συζήτησις ἦτο καλὴ, διότι ἀπεδείχθη ἐξ αὐτῆς, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη βελτιώσεων ἐν τῷ δικαστικῷ ὀργανισμῷ, καὶ τὰς βελτιώσεις ταύτας, ἃς μᾶς ὑπεσχέθησαν, ἀνυπομόνως περιμένομεν ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ. Συνεπείᾳ λοιπὸν τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐξακολουθῶ ἐγὼ νὰ θεωρῶ σπουδαίαν, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀπαντήσεις τῶν κυρίων εἰσαγγελέων ...

§14ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν ἐπεστρέψατε ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν σας, δὲν μὲ συνεχάρητε διὰ τὴν καλὴν κατάστασιν τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ τῶν Δικαστηρίων ἐν γένει;

§15ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν δύνανται ἴσως νὰ εἴπωσι καὶ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ὅ,τι λέγουν ἰδιαιτέρως. Σᾶς εἶπον, ὅτι κατὰ τὴν περιοδείαν μου μετ’ εὐχαριστήσεως ἤκουσα περὶ τῶν πλείστων εἰρηνοδικῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι παράπονα, διότι ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των· σᾶς εἶπον ὅμως, ὅτι ἐγένοντο παράπονα κατά τινων εἰρηνοδικῶν.

§16ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς ἠρώτησα, ἐὰν ἔχητε ὡρισμένα παράπονα καὶ μοῦ εἴπατε, ὅτι δὲν ἔχετε.

§17ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλὰ δὲν μ’ ἐρωτήσατε ἂν ἐφαρμόζηται ὁ ὀργανισμός. Καὶ εἶναι μὲν εὐφυὴς ἡ λοξοδρομία, ἀλλὰ δὲν σᾶς σώζει....

§18ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ σωθῶ.

§19ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ σωθῆτε ἐκ τοῦ ζητήματος. Ἄλλως, μετὰ τὴν ὁμιλίαν ἐκείνην σπουδαῖα καὶ ἀλλεπάλληλα κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου Ἀργαλαστῆς ἐγένοντο παράπονα, ἅτινα καὶ ἀνεκοίνωσα εἰς τὸν κ. Γενικὸν γραμματέα τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, μὴ συνεδριαζούσης τότε τῆς Βουλῆς, καὶ περιέμενα τὴν ἐκεῖθεν μετάθεσιν τοῦ κ. Ναουμίδου, μὴ ἐκπληροῦντος, ὡς ἐβεβαιώθην, τὸ καθῆκόν του.

§20ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ ἐγνώριζα.

§21ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπίστευον, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἤθελε σᾶς τὸ ἀναφέρει· ἄλλως τε, ἰδοὺ ὅτι τὸ μανθάνετε ἤδη.

§22Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν συνεχάρητε τὸν κύριον ὑπουργόν;

§23ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Περὶ τὰ μέσα Αὐγούστου. — Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει πολὺ θάῤῥος, λέγων, ὅτι λειτουργοῦσιν ἀπροσκόπτως τὰ δικαστήρια, καὶ ὅτι δὲν δικαιοῦταί τις νὰ παραπονεθῇ διὰ τὴν ἐν γένει τῆς δικαιοσύνης κατάστασιν, διὰ τοῦτο θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, διατί ἔμειναν κεκλεισμένα τὰ δικαστήρια, ὡς καὶ τὰ σχολεῖα, πέραν τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένου χρονικοῦ διαστήματος; Διατί ἀκόμη πολλὰ τῶν δικαστηρίων δὲν ἐργάζονται, μὴ ἀφιχθέντων τῶν δικαστῶν εἰς τὰς θέσεις των;

§24ΒΑΛΒΗΣ. Ὀκτὼ μῆνας ἔχει τὸ δικαστήριον Μεσολογγίου νὰ λειτουργήσῃ.

§25ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ Μεσολογγίου καὶ ἄλλα· ὁμιλῶ ὅμως πρὸς Ἕλληνας Ἀντιπροσώπους καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἰσέρχομαι εἰς λεπτομερείας πασιγνώστους. Καὶ ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἰσχυρισθῇ, ὅτι τοῦτο προῆλθε, διότι ἀργὰ ἐγένοντο δικαστικαὶ μεταβολαὶ, τὸν ἐρωτῶ, διατί δὲν ἐγένοντο προτήτερα; Καὶ διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἔχω δύω ἐπερωτήσεις, τὰς τελευταίας. Κύριοι, δὲν εἶναι σήμερον ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ συζητήσωμεν τὰ περὶ φορολογίας τοῦ Κράτους. Ὁ προϋπολογισμὸς εἰσήχθη ὡς καὶ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, καὶ πάντα θὰ συζητηθῶσι, δι’ αὐτὸ δὲν θὰ εἴπω τίποτε τοιοῦτον σχετικῶς ὡς πρὸς ὅσα χθὲς ἐλέχθησαν. Θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς ἓν ζήτημα σχετικὸν καὶ κατεπεῖγον. Τὸ Σύνταγμά μας διατάσσει, ὅτι δὲν ἐπιβάλλονται φόροι ἄνευ τῆς ἀδείας καὶ ἐγκρίσεως τῆς Νομοθετικῆς Ἀρχῆς, ἄνευ Νόμου. Τὸ Σύνταγμα ἐννοεῖ, ὅτι οἱ Ἕλληνες συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη, καὶ ὅτι δὲν δύναται ὁ αὐτὸς φόρος νὰ εἰσπράττηται ταὐτοχρόνως παρὰ τοῦ Δημοσίου βαρύτερος διὰ τοὺς μὲν, καὶ ἐλαφρότερος διὰ τοὺς δέ. Πάντες οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ Νόμου. Ἀλλ’ ἀτυχῶς εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας ὁ λαὸς πληρώνει 10 ἕως 12% περισσότερον διὰ τοὺς φόρους καὶ διὰ τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη. Καὶ ἕνεκα μὲν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἅτινα προνομιακῶς κυκλοφοροῦσιν ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις, ἐπῆλθεν ἡ ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ, κυμαινομένη μεταξὺ 10–12, ἕνεκεν δὲ τοῦ προνομίου τῆς ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις ἀποκλειστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δι’ ὧν γίνονται αἱ πληρωμαὶ τῶν φόρων εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, δὲν ἔχουσιν εἴσοδον εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ὅπου κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ γίνωνται αἱ πληρωμαὶ τῶν φόρων, εἴτε εἰς χρυσὸν μὲ τὴν διατίμησιν, εἴτε εἰς γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἅτινα εἶναι ἰσότιμα μὲ τὸν χρυσόν· ἀφοῦ δὲ σήμερον ἔφθασε τὸ φράγκον εἰς 1 καὶ 24½, οἱ φορολογούμενοι Θεσσαλοὶ καὶ Ἠπειρῶται ὡς σκλάβοι πληρώνουν καὶ ἓν χαράτσι περιπλέον τῶν λοιπῶν Ἑλλήνων. Τώρα ἴσως ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ὅτι εὗρε σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐκτελεῖ, τὴν σύμβασιν τῆς ἀποκλειστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας. Ἀλλ’ ἐγὼ ἁπλῶς ὑποβάλλω τὸ συμβαῖνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν της καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ ὅπως διὰ τῆς ἀφορμῆς ταύτης μελετηθῇ τὸ ζήτημα καὶ ἐπέλθῃ ἡ δέουσα θεραπεία τῆς ἰσότητος.

§26ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τί νὰ κάμωμεν;

§27ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὁ πάσχων καὶ ὁ διερμηνεὺς τῶν πασχόντων. Δὲν ἔχω ἀξιώσεις οἰκονομολόγου, ἀλλὰ ὡς ἀσθενὴς φωνάζω ἐκ τοῦ πόνου, ὁ δὲ ἰατρὸς ὀφείλει νὰ εὕρῃ τὰ κατάλληλα φάρμακα πρὸς θεραπείαν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅμως, ὅστις ἠδυνήθη ἐν ἐποχῇ τεραστίων ἐλλειμμάτων, νὰ φέρῃ περισσεύματα μεγάλα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, θὰ εὕρῃ, ἐλπίζω, ἰατρικὸν σωτήριον.

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς δὲν ἔχετε καμμίαν ἰδέαν θεραπείας;

§29ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅταν ἀκούσω τὴν ἐπιστήμην ἀποφαινομένην, ἴσως καὶ ἐγὼ ὁ πρακτικὸς τολμήσω νὰ προτείνω φάρμακα, ἐὰν τὰ εὕρω συντελεστικώτερα. Παραπονοῦμαι, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ πληρώνωμεν φόρους βαρυτέρους.

§30ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, διότι καὶ τὰ πράγματα ὑπερτιμῶνται.

§31ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὁ ἔχων νὰ πληρώσῃ εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας οἱονδήποτε φόρον, ἢ εἰσαγωγικὸν τέλος θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον του εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§32ΤΙΝΕΣ. Καὶ εἰς χρυσόν.

§33ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τίς δύναται νὰ ἦναι τόσον ἀνόητος, ὥστε νὰ πληρώνῃ εἰς χρυσὸν δηλαδὴ 10–12% ἀκριβώτερον καὶ νὰ μὴ πληρώσῃ εἰς γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Ἐνῷ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν εἰς γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ θὰ πληρώσωμεν ἢ εἰς χρυσὸν ἢ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, τὰ ὁποῖα ἰσοδυναμοῦσι πρὸς χρυσόν, διότι οὕτως ἐξαιροῦνται εἰς τὴν ἀγοράν. Ἐντεῦθεν δὲ προκύπτει ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τῶν γραμματίων τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡμεῖς πληρώνομεν κατὰ 8 ἢ 10% ἀνώτερον φόρον. Ἑτέρα ἐπερώτησις πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἡ ἑξῆς. Πρώτην φορὰν ἐφαρμόζεται ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βώλου, ὅπου, ὡς γνωρίζετε, τὰ κυριώτερα προϊόντα εἶναι ἡ ἐλαία καὶ τὸ ἔλαιον. Καὶ δὲν εἶναι μὲν σήμερον ὁ καιρὸς νὰ εἴπω τι περὶ τῆς ἐλαιοδεκάτης, περὶ ἧς μετὰ πολλῆς μου λύπης οὐδὲν ἤκουσα νὰ εἴπῃ χθὲς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργός, ἀλλὰ περὶ αὐτῇ ἐν καιρῷ. Σήμερον ἀρκοῦμαι εἰς ὀλίγα περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἰσχυόντων νόμων ὡς πρὸ τὰ πατητήρια. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ δὲν γνωρίζουσιν ἀκόμη τοὺς νόμους καλῶς καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ τοὺς ἐξηγοῦν πρὸς τὸ συμφέρον των. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων παρουσιάσθη ἤδη ἀρκετὰ σπουδαῖον ζήτημα, ὅπερ κρατεῖ τοὺς ἐλαιοκτήμονας, ἰδίως ἑνὸς τμήματος εἰς ἀνησυχίαν, διότι δὲν τοῖς ἐπιτρέπουσιν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐλαίου εἰς πατητήρια, θέλοντες νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν § βʹ τοῦ ἄρθρ... τοῦ νόμου ΣΟΖʹ τοῦ 1865, ἥτις ὅμως κατηργήθη....

§34ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατηργήθη.

§35ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ τοῦ ψηφίσματος ΛΔ τῆς Βʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἐν ἔτει 1863 καὶ διὰ τοῦ νόμου ΥΗΘʹ τοῦ 1874 ἰσχύοντος καὶ ἐφέτος. Καὶ κατηργήθη λόγῳ τῶν μεγάλω καταχρήσεων τῶν ἐνοικιαστῶν· ἑπομένως εἴτε ἐν ἐλαιοτριβείοις (γαλιάγραις), εἴτε ἐν πατητηρίοις ἐλευθέρα εἶναι ἡ πίεσις τοῦ ἐλαίου· ὅσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐλαίας, πληρώνεται ὁ φόρος κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, ἢ τὴν μεταφορὰν (εἰς δύω λεπτὰ τότε καὶ κατόπιν) εἰς τρία λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, καὶ τὸ ὁποῖον ἔκτοτε ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ. Τὸ ζήτημα δὲ ἔχει σπουδαιότητα, διότι εἰς πολλὰ μέρη δὲν ὑπάρχουσι μηχανικὰ πιεστήρια (γαλιάγραις), ἐλλείψει ἐπαρκῶν ὑδάτων, καὶ κατ’ ἀνάγκην ἐξάγουσι τὸ ἔλαιον εἰς τὰ πατητήρια, ἡ δὲ μεταφορὰ τοῦ καρποῦ εἰς τὰς γαλιάγρας εἶναι λίαν πολυδάπανος, καὶ ἀσύμφορος μάλιστα διὰ τοὺς πτωχούς. Τώρα οἱ ἐνοικιασταὶ δὲν θέλουν νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἐλαίου εἰς τὰ πατητήρια, καὶ τοῦτο διὰ νὰ τοὺς ἐξαναγκάσουν νὰ δεχθῶσι τὴν ἐκτίμησιν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τούτου, διότι ὑπάρχει μεγάλη ὡς ἐκ τῆς πιέσεως ταύτης τῶν ἐνοικιαστῶν ἀνησυχία.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σολιώτης.

§37ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ὀλίγας λέξεις μόνον θὰ εἴπω. Ὡς πάντες γινώσκετε, πρὸ ὀλίγου χρόνου ἐσυστήθη γυμνάσιον εἰς τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ὡς καθῆκόν μου νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν· συγχρόνως ὅμως ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἐνεργήσῃ διὰ τὴν ταχίστην συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ.

§38Τ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δύω λέξεις θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω. Θὰ σᾶς ὁμιλήσω, κύριοι, περὶ ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ εὕρητε εἰς τὴν πρόνοιαν οὔτε εἰς τὴν ἄμεσον προστασίαν τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων. Ἐγκατελείφθη τιμάριον! Θὰ τὴν ἀπαντήσητε ὅμως πρωταγωνιστοῦσαν εἰς τὸν μεγάλον τῶν πατέρων μας ἀγῶνα, καὶ ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς ἐκείνης, ἥτις ἔφερε τὸ σήμερον καθεστώς. Παράπονα ἐντεῦθεν δίκαια κατὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ καθ’ ὅλων τῶν πρὸ ἐτῶν διοικησάντων. Ἀλλὰ τὰ μεγαλείτερα παράπονα ἔχω κατὰ τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις ὡς γείτων γνωρίζει τὴν ἱστορίαν, τὰ πρόσωπα, τὴν κατάστασιν καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς ἀτυχοῦς αὐτῆς ἐπαρχίας. Ἐγένετο εὐτυχῶς, κύριοι, ἡ ἕνωσις μετὰ τῆς ἀδελφῆς Ἑπτανήσου· κατεβλήθη πᾶσα προσπάθεια, πᾶσα μέριμνα, πᾶσα πρόνοια περὶ σχολείων, δικαστηρίων, γυμνασίων καὶ ὁδῶν. Ἐπῆλθεν ὑπ’ αἰσίους οἰωνοὺς ἡ προσάρτησις τῶν νέων ἀδελφῶν, τοὺς ὁποίους ὡς Ρουμελιώτης καὶ θερμότερον προσαγορεύω, καὶ εἰλικρινέστερον ἐπιχαίρω, διότι ἐλευθέρους μεταξὺ ἡμῶν βλέπω αὐτούς! Ἐπίσης, κύριοι, ἡ αὐτὴ μέριμνα, ἡ αὐτὴ πρόνοια, Σχολεῖα καὶ ἐκεῖ, Δικαστήρια, Γυμνάσια, ὁδοί. Ἡ ἀτυχὴς ὅμως Ἀκαρνανία, ἐκείνη, τὴν ὁποίαν μετὰ πλήρους συναισθήσεως καθήκοντος ἀντιπροσωπεύουσιν ἐπαξίως πρῶτοι οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου, ἔμεινεν ἐγκαταλελειμμένη καὶ ἐστερημένη παντὸς Κυβερνητικοῦ δωρήματος. Πρὸ ἑνὸς ἔτους μετὰ μυρίας συστάσεις καὶ παρακλήσεις μου, καὶ ὀφείλω τὴν εὐγνωμοσύνην μου ἐδῶ δημοσίως νὰ ἀνακηρύξω εἰς τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον, ἀνεγνώρισεν οὗτος τὰς δικαίας μου παραστάσεις καὶ αἰτήσεις, καὶ διέταξεν ἔκτοτε τὴν διαχάραξιν μιᾶς ὁδοῦ. Δυστυχῶς ἡ διαταγὴ ἐκείνη ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος καὶ χάρτης ἄγραφος. Ἐπῆλθε Κυβερνητικὴ μεταβολὴ, καὶ πιστεύσατε, κύριοι, ὅτι ἐγὼ πρῶτος, ἂν καὶ ἀντιπολιτευόμενος, εὐχαριστήθην ἐπὶ ταύτῃ, κρείττονα ἀποδεχόμενος παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη. Παρεκάλεσα ἔκτοτε πολλάκις καὶ αὐτὸν ἀπ’ εὐθείας τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Μὲ παρέπεμπον ἀπὸ τοῦ Ἄννα εἰς τὸν Καΐφαν. Περιέτρεχον καθ’ ἑκάστην τὸ Τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων. Οὐδεμία ἀκρόασις. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς τῶν Καλαβρύτων εἶπε περὶ τῶν νέων ἔργων, ὅτι πταίει τὸ σύστημα. Ἐγὼ, ὅστις ἀνήκω εἰς τὴν παλαιὰν σχολὴν, βλέπω ὅτι παντοῦ καὶ πάντοτε πταίουν τὰ πρόσωπα. Ἐν τῷ κέντρῳ καὶ τοῦ Τμήματος αὐτοῦ ὑπάρχει ἡ ἀμάθεια καὶ ἡ πλαγία σκέψις. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς μεριμνᾷ μόνον περὶ τῆς ἐπαρχίας του καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ ὑπὲρ τὰς 800,000 δραχ. ἐξωδεύθησαν διὰ θαλασσίαν ὁδὸν, ἥτις πρὸς τέρψιν μόνον καὶ εὐχαρίστησιν χρησιμεύει. Ἀλήθεια, κύριε Δεληγεώργη; Ἔχω καὶ ἓν ἄλλο παράπονον. Αἱ ἐφημερίδες διακηρύττουσιν, ἐπαινοῦσιν, ἐξυμνοῦσι τὴν φροντίδα καὶ μέριμναν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου, Γυμνασίων καὶ Γυμναστηρίων. Τρέχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἴδῃ τὰ Γυμνάσια. Παρεθαῤῥύνθην, κύριοι· πολλάκις ἀνῆλθον τὴν κλίμακα τοῦ ὑπουργείου. Παρέστησα τὴν οἰκτρὰν εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν κατάστασιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Παρέδωκα σημειώσεις διὰ διδασκάλους καὶ δημοδιδασκάλους· Ἱκέτευσα, παρακάλεσα, καὶ ἐνθαῤῥυντικαὶ μοὶ ἐδόθησαν ὑποσχέσεις· παρ’ ἐλπίδα, ὄχι μόνον τὰ κενὰ δὲν ἀνεπληρώθησαν, καὶ νέοι δὲν ἀπεστάλησαν δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ σκανδαλωδῶς καὶ ἄλλοι καὶ ἡ χρηστὴ καὶ ἡ πεπειραμένη δημοδιδασκάλισσα Ἀστακοῦ, ἥτις πρὸ εἴκοσιν ἐτῶν ἐκεῖ διαρκῶς διετέλεσε καὶ ὑπὲρ τῆς ὁποίας ὕψωσαν φωνὰς σπουδαῖαι τῶν Ἀθηνῶν ἐφημερίδες, ἐπαύθησαν.

§39ΤΙΝΕΣ. Ἐγήρασα πλέον.

§40Τ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Πρὸς τί λοιπὸν νὰ τρέχῃ καὶ νὰ κοπιᾷ ὁ Βουλευτὴς, ὅταν φενάκη εἰσὶ τὰ δημοσιευόμενα καὶ ἐπαγγελλόμενα; Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν διεβιβάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τηλεγράφημα, ὅτι ἀποσπασματάρχης τις ὕβρισε, ἠπείλησε, ἔδειρε κατὰ τὸν δῆμον Ἀνακτορίων πολίτας χρηστοὺς καὶ ἐντίμους· ὡρισμένως δὲ ὁ Φουσίνης, ἀνήκων εἰς γνωστὴν ἐκεῖ οἰκογένειαν, κατήγγειλεν, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ μεταβατικοῦ μετέβη, συνέλαβε τὸν ἀδελφὸν αὑτοῦ καὶ τὸν ἐξύλισεν. Διατί, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, φέρετε ὡς ὑπόδικον τὸν ὑπολοχαγὸν Μοσχοβίτην, καὶ περὶ ἐκείνου δὲν ἐγένετο τίποτε; Πῶς ἐκεῖ δὲν ἀπεστάλη εἰσηγητὴς ν’ ἀνακρίνῃ, νὰ ἐξετάσῃ, καὶ τοὺς τολμητίας αὐτοὺς νὰ τιμωρήσῃ; Πρέπει νὰ δοθῇ παραδειγματισμός. Πρέπει νὰ φροντίσετε νὰ τιμωρῆται ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον τῷ ἐδόθη ὑπὲρ Πατρίδος, μεταχειρίζεται ἀγενῶς κατὰ πολιτῶν! Ἐπὶ τούτοις παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς ὁδοῦ καὶ περὶ τῶν ἄλλων, περὶ ὧν ὡμίλησα.

§41ΒΑΛΒΗΣ. Ἐλησμονήσατε, κύριε συνάδελφε, νὰ προσθέσητε ἐκτὸς τῶν ὁδῶν καὶ τῶν Σχολείων καὶ μίαν ἄλλην ἔλλειψιν, τὴν ἔλλειψιν τοῦ ὕδατος. Ὁ Ἀστακὸς εἶναι εἷς τόπος, κύριοι, μία κωμόπολις, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἦναι ἡ πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, τὸ μὲν διὰ τὴν γεωργίαν της, τὸ δὲ καὶ διὰ τὴν φυσικήν της θέσιν. Ἡ κωμόπολις αὕτη στερεῖται ὕδατος· συνῆλθον οἱ κάτοικοι, συνῆλθε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἔκαμε πρᾶξιν, τὸ δὲ ὑπουργεῖον δὲν ἐνέκρινε τὴν πρᾶξιν νὰ φέρουν τὸ ὕδωρ ἐντὸς τοῦ Ἀστακοῦ. Πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Μαυρομμάτη, αὐτὰς τὰς ὀλίγας λέξεις ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω.

§42Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Βώλου δὲν ἔλαβε καλὰς πληροφορίας, καὶ τοῦτο θὰ ἀποδειχθῇ διὰ τῶν παρουσιασθησομένων ἐγγράφων. Τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον ἐζήτησε νὰ ἑνωθῇ ὁ λιμὴν τοῦ Ὠρεοῦ μὲ τὸν δῆμον.... Λοιπὸν αὐτὴ ἡ ὁδὸς διέρχεται ἀπὸ δύω χωρία, τὸν Ἅγιον Ἰωάννην καὶ τὴν Καστανιώτισαν· ὅταν ἔλθουν τὰ ἔγγραφα, θὰ ἀποδειχθῇ τοῦτο.

§43ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί! Φέρω τὸν λόγον ἐνώπιόν σας ὄχι διὰ νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι μέχρι τῆς σήμερον δὲν ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τῆς διαιρέσεως τῶν δήμων ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, ὡς εἶπον οἱ προλαλήσαντες αἰτιώμενοι τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἀδρανείᾳ ἴσως, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ἐναντίον φρόνημα τῶν λεχθέντων περὶ τούτου, καθόσον εἶμαι καλῶς πληροφορημένος, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται ἐπισταμένως καὶ ἐνδελεχῶς περὶ τῆς καταλλήλου διαιρέσεως τῶν δήμων τῶν νέων ἐπαρχιῶν, καὶ εὔχομαι ὅσον τάχιον νὰ ἀποπερατώθῃ αἰσίως τὸ ἔργον πρὸς εὐδαίμονα κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, ἀκούουσα συχνάκις τοιαῦτα παράπονα παρά τε τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου βουλευτοῦ, δὲν πρέπει νὰ δυσανασχετῇ, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον τοῦ στρατηγοῦ καὶ φιλοσόφου τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος Ξενοφῶντος «ῥᾷον ἐστὶ πάντων τῶν ἄλλων ζώων, ἢ ἀνθρώπων ἄρχειν καὶ διοικεῖν», ὥστε εἰς τὴν φύσιν τοῦ διοικεῖν ἔγκειται καὶ ἡ ἀνθρώπινος γκρίνια πρὸς τοὺς κυβερνήτορας, καθόσον οἱ ἄνθρωποι οὐδέποτε δύνανται ἐξ ἴσου νὰ ὦσι λίαν εὐχαριστημένοι, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον ὑπὸ τοῦ Θεόγνιδος ποιητοῦ Μεγαρέως «οὐδὲ Ζεὺς αὐτὸς ὕων πάντας αὑδάνει». Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις εἶναι φύσει ἀδύνατον νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς πάντας ἀπέναντι τῶν ποικίλων ἀξιώσεων. Ἐγὼ δὲ, κύριοι βουλευταὶ, δὲν ζητῶ τίποτε ἄλλο, παρὰ κατὰ παράκλησιν τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν καὶ νὰ ἀναγγείλω ταύτῃ τὴν ἀνάγκην κατασκευῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ ἀπὸ Ἀνδριτσαίνης μέχρι Τριπόλεως, διότι μέχρι τῆς σήμερον στερεῖται τοιαύτης ὁδοῦ, καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐν καιρῷ χειμῶνος δυσκολεύονται τὰ μέγιστα πρὸς μετάβασιν εἰς ἄλλας παρακειμένας πόλεις καὶ χωρία χάριν τῶν συμφερόντων των, κηδόμενοι τῆς ζωῆς των, ἕνεκα τῆς ἀβάτου τῶν ἀτραπῶν καὶ ἐν γένει τῆς κακοτοπιᾶς, καὶ οὕτως ἡ ἐπαρχία αὕτη ἀμοιρεῖ ὅλων τῶν εὐτυχημάτων καὶ ὠφελειῶν, τῶν ἐκ τῆς ὁδοποιίας προερχομένων ἐκ τῆς συγκοινωνίας, καὶ ἀφοῦ τὸ Κράτος ἀπολαμβάνει περίπου 700,000 δραχμῶν ἀπὸ φόρους. Τούτων οὕτως ἐχόντων, κολακεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις θέλει λάβει πρόνοιαν περὶ τῆς σπουδαίας ταύτης αἰτήσεως καὶ θεωρήσει ὡς ἀναγκαίαν τὴν χάραξιν καὶ κατασκευὴν μιᾶς ἐθνικῆς ὁδοῦ ἀπὸ τῆς Ἀνδριτσαίνης μέχρι τῆς Τριπόλεως πρὸς ἐξάσκησιν τῶν ποικίλων συμφερόντων τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπαρχίας μετὰ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους.

§44ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸν προϋπολογισμόν! Ἀπατᾶσθε. Ὅ,τι ἐγένετο χθὲς, ἦτο ψεῦδος. Προϋπολογισμὸς δὲν ὑπεβλήθη· καὶ ἦτο ψεῦδος, ἀνομολογούμενον μάλιστα διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ. Εἶχον ἀνάγκην θεατρικῆς τινος παραστάσεως ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς Βουλῆς· εὑρέθη ὁ ὑποκριτὴς, καὶ ἡ παράστασις ἐτελέσθη χθές. Οἱ ἐγκάθετοι ἐχειροκρότησαν τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν τόσον ταχέως, οἱ δὲ εὔπιστοι τὸ ἐπίστευσαν· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, προϋπολογισμὸς δὲν ὑπεβλήθη. Προϋπολογισμὸς ἄνευ τῶν ἀναλυτικῶν πινάκων δὲν ὑπάρχει. Προέβησαν λοιπὸν εἰς τὴν ὑποβολὴν προϋπολογισμοῦ, ὃν δὲν συνέταξαν ἔτι. Διατί; Ἤθελον ἆρά γε μὲ τοῦτο νὰ προκαταλάβωσι τὴν δημοσίαν γνώμην; Ἤθελον νὰ προκαλέσωσιν ἐπαίνους καὶ συγχαρητήρια; ἢ ἦλθον νὰ ἐξαπατήσωσι τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ δικαιολογήσωσι τὸ τελευταῖον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἀνεστάτωσε τὴν κοινωνίαν; Ἀγνοῶ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω καὶ τὸ ὁποῖον δικαιοῦμαι ν’ ἀπαιτήσω παρὰ τῶν ὑπουργῶν, εἶναι τὸ νὰ φέρωσιν ἀμέσως σήμερον, συνεδριαζούσης ἔτι τῆς Βουλῆς, τοὺς ἀναλυτικοὺς πίνακας. Καὶ λέγω τοῦτο, οὐδὲν ἄλλο πράττων, εἰ μὴ ἀντιγράφων τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅταν ἦτο ἀντιπολιτευόμενος καὶ ὅταν ἀδίκως αὐτὸς, διότι αἱ περιστάσεις ἦσαν ἄλλαι, ἠτιᾶτο τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1879, τὸν κ. Δηλιγιάννην, ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἄνευ τῶν ἀναλυτικῶν πινάκων. Καὶ τότε μὲν ὁ κ. Δηλιγιάννης ἠναγκάσθη νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν τὴν 19 Δβρίου, ὅτε συνεπληροῦτο τὸ δίμηνον χρονικὸν διάστημα τῆς συνταγματικῆς προθεσμίας, διότι πρὶν δὲν ἠδύνατο νὰ τὸν ὑποβάλῃ, καθόσον ἡ Βουλὴ δὲν εἶχεν ἔτι καταρτισθῆ ἕνεκα τῶν ἐξελέγξεων ...

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχε καταρτισθῆ.

§46ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχε καταρτισθῆ πρὸς ἐργασίαν, διότι μόλις τὴν 17 ἢ 18 Δεκεμβρίου ἔληξαν αἱ ἀτελεύτητοι ἐκεῖναι συζητήσεις ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν σημαίνει τίποτε αὐτό.

§48ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν σημαίνει καὶ ἀναιρεῖται. Ὁ κ. Δηλιγιάννης εἶχε συντάξει τότε ὅλους τοὺς πίνακας, εἶχε μάλιστα ἀποστείλει αὐτοὺς κατηρτισμένους εἰς τὸ Τυπογραφεῖον, καὶ μόνον ἡ ὑλικὴ ἐργασία τῆς στοιχειοθετήσεως καὶ ἐκτυπώσεως δὲν εἶχεν ἔτι τελειώσει. Ἠναγκάσθη δὲ τότε τὸ Ὑπουργεῖον ἢ μᾶλλον προθύμως διέταξε διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς τὴν εἰς τὴν Βουλὴν κατάθεσιν αὐτῶν τῶν πινάκων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον πράγματι καὶ προσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνασταλείσης τῆς ἐκτυπώσεως, ἑπομένως καὶ τῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐξετάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σήμερον, ὅτε δὲν πρόκειται καμμία ζημία, ὅτε δὲν ἠμπορεῖ οὔτε ἡ Βουλὴ, οὔτε ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐργασθῶσι, ζητοῦμεν νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ ἀναλυτικοὶ πίνακες καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν ἀμέσως.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ στείλητε εἰς τὸ Τυπογραφεῖον νὰ τὰ φέρουν, διότι δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ οὔτε μίαν στιγμὴν, ὅτι τὰ λεγόμενα εἶναι ἀληθῆ.

§50ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι λέγετε ὑμεῖς, κύριε πρωθυπουργὲ, δὲν εἶναι ἀληθές. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν ὑπεβάλατε τοὺς πίνακας, ὄχι δὲ καὶ ὅτι δὲν συνετάξατε αὐτοὺς ἢ ὅτι δὲν τοὺς ἐστείλατε εἰς τὸ Τυπογραφεῖον. Καὶ εἶναι ἀληθέστατον ὅ,τι εἶπον. Ἰδοὺ τὰ ἐστενογραφηγένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἐκείνης· ἀκούσατε, κύριε πρωθυπουργὲ, τὶ εἴπετε τότε. «ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμός;

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τὸν γενικὸν πίνακα τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἑπομένος παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ καὶ τοὺς πίνακας τῆς λεπτομερείας ἀμέσω;.

§53ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ὑποβολὴ προϋπολογισμοῦ αὐτή.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέλομεν νὰ παύσῃ ἡ κατάχρησις. Δὲν ἀξιοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ εἰσάγηται ἔντυπο; ὁ προϋπολογισμός. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὸν χειρόγραφον προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχει καθῆκον ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ, διότι προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ὁ ὑποβαλλόμενος μόνον διὰ γενικῶν πινάκων. Οἱ πίνακες δὲν ἀποτελοῦσι προϋπολογισμόν. Ὥστε προϋπολογισμὸς δὲν ὑπεβλήθη.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ, κύριοι, ὑπεβλήθη, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ τοὺς πίνακας τῆς λεπτομερείας;

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι εἰς τὸν τύπον καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ διακόψωμεν τὴν τύπωσιν.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν σᾶς εἰδοποιῶ ἐγώ, ὅτι ἔχω ἀπόλυτον ἀνάγκην αὐτῶν καὶ σᾶς τοὺς ζητῶ, ὡς ἔχων δικαίωμα, διότι θέλω νὰ γνωρίζω τί περιέχουσι, καὶ θέλω νὰ τὸ γνωρίζω, διότι ἔχω λόγους, ἔχω καθῆκον.....» Μετὰ πολλὰς δὲ λογομαχίας, καθ’ ἃς καὶ ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς κ. Γ. Ροῦφος, ἀνήκων τότε εἰς τὴν τῆς Κυβερνήσεως μερίδα, ἔλαβε μέρος καὶ ἐχαρακτήρισε τὴν ἐπιμονὴν τοῦ νῦν πρωθυπουργοῦ, ὡς σκοποῦσαν νὰ ἐπιφέρῃ προσκόμματα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἐπιμένοντος ἀκάμπτως τοῦ κ. Τρικούπη, διετάχθη, ὡς εἶπον, καὶ ἐξετελέσθη ἡ προσαγωγὴ τῶν ἀναλυτικῶν πινάκων, οἵτινες εὑρίσκοντο τῳόντι εἰς τὸ Τυπογραφεῖον καὶ ἦσαν μάλιστα κατὰ τὸ πλεῖστον στοιχειοθετημένοι. Αὐτὸ ἐκάμετε ὑμεῖς τότε. Πρὸς ἐκπλήρωσιν δὲ αὐτοῦ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον τόσον ζωηρῶς ᾐσθάνετο προπέρυσιν ὁ κ. Τρικούπης, ζητῶ καὶ ἐγὼ νὰ προσαχθῶσιν οἱ ἀναλυτικοὶ πίνακες ἀμέσως καὶ ἐνόσῳ συνεδριάζει ἡ Βουλή.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔστειλα.

§60Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν κατὰ τὸ 1879 ἤμην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰσήγαγον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, ἀληθῶς προετάθη ἀντίῤῥησις ὑπὸ τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου ἐκείνου ἐσκόπει νὰ ἐκφράσῃ τὴν δυσπιστίαν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ οὐδεμίαν εἶχε βάσιν, διότι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀμφιβάλῃ ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις εἰσάγῃ τοὺς γενικοὺς πίνακας τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μάλιστα τοὺς γενικοὺς πίνακας τῶν ἐξόδων ἑκάστου ὑπουργείου, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχωσι συντεταγμένοι οἱ ἀναλυτικοὶ πίνακες τῶν λεπτομερειῶν τῶν ἐξόδων. Ἤθελον ὑποθέσει ἀμαθῆ τὴν ἀντιπολίτευσιν τοῦ χρόνου ἐκείνου, ἐὰν ἐνόμιζεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι πίνακες κεφαλαιώδεις τῶν ἐξόδων τῶν ὑπουργείων, χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι αἱ λεπτομέρειαι, τὸ ἄθροισμα τῶν ὁποίων καταρτίζει τοὺς κεφαλαιώδεις πίνακας. Ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου ἐκείνου ἤθελεν ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐγὼ προσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ ν’ ἀπατήσω αὐτὴν, ὅτι ἐγὼ ἔλεγον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰσάγω γενικοὺς πίνακας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ οἱ πίνακες οὗτοι δὲν περιεῖχον προϋπολογισμὸν, διότι δὲν ἐστηρίζοντο ἐπὶ λεπτομερειῶν. Ἐπειδὴ μοὶ ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀφήσω τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐπιμένουσαν εἰς τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην, ἀπέστειλα εἰς τὸ Ἐθνικὸν τυπογραφεῖον, παρέλαβον τὰ φύλλα, τὰ ὁποῖα εἶχον σταλῆ ἐκεῖ πρὸς ἐκτύπωσιν, καὶ τὰ ἔφεραν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ σήμερον, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσω, ὅτι συνετάχθησαν κεφαλαιώδεις πίνακες, χωρὶς προηγουμένως νὰ συνετάχθησαν οἱ ἀναλυτικοὶ πίνακες. Ἤθελον εἶσθαί τι παχυλώτερον τοῦ ψεύδους, ἐὰν εἰσήγετο κεφαλαιώδης πίναξ ἐξόδων, ὁ ὁποῖος δὲν κατηρτίσθη ἐκ τῶν λεπτομερειῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποτελεῖται. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο ἡ ἀντίῤῥησις, καὶ ἡ ἀντίῤῥησις ἐνδέχεται νὰ ἐμφαίνῃ πάλιν δυσπιστίαν, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῶσιν ἀπὸ τὸ τυπογραφεῖον οἱ πίνακες, διὰ νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§61Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου ἀντικειμένου θὰ παρατηρήσω, ὅτι καὶ οἱ δύω ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες κακῶς ἐνόησαν τὸ θέμα. Ὅτε ἡμεῖς ἐν ἄλλῃ Βουλῇ ἐζητήσαμεν νὰ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ὁλόκληρος, τουτέστιν ὅ τε γενικὸς πίναξ καὶ τὰ φύλλα τῆς λεπτομερείας, ἐζητήσαμεν τοῦτο, ἵνα ἐκπληρωθῇ συνταγματικὸς τύπος, ἵνα βεβαιωθῇ ὅτι τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς παρελεύσεως ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου διμήνου διορίας εἶχε πράγματι ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμός. Σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου· σήμερον ἐγένετό τι, ὅπερ φίλος τοῦ τελευταίου ἀγορεύσαντος ἐχαρακτήρισεν ὡς σκανδαλῶδες καὶ προσβλητικὸν διὰ τὴν Βουλήν· ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμὸς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἐξανέστη κατὰ τούτου· εἶπεν, ὅτι ἦτο πρᾶγμα πρωτοφανές, ὅτι οὐδεὶς τῶν φίλων του ὑπουργῶν ἔπραξέ τι τοιοῦτο, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἢ ὡς ὕβρις κατὰ τῆς Βουλῆς, ἣν θέλομεν μίαν ὥραν ταχύτερον νὰ ἴδωμεν ἀποχωροῦσαν. Ὅτε τοιουτοτρόπως ὑποβάλλεται ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ νὰ ζητῶνται τὰ φύλλα τῆς λεπτομερείας οὐδένα δύναται νὰ ἔχῃ συνταγματικὸν λόγον· δὲν δύναται τὸ προηγούμενον τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης ἐν ἄλλῃ Βουλῇ νὰ προσαχθῇ ὡς λόγος, ἵνα γείνῃ τὸ αὐτὸ καὶ ἤδη. Δὲν ἀρνούμεθα οὐδόλως νὰ ὑποβληθῶσι, καὶ ἡμεῖς πρῶτοι εἴπομεν εἰς τὸν κ. πρόεδρον νὰ ζητήσῃ τὰ φύλλα ἀπὸ τοῦ τυπογραφείου, ἀλλ’ οὐχὶ διότι ἔχομεν ὑποχρέωσίν τινα πρὸς τοῦτο· ὑποχρέωσιν θὰ εἴχομεν, ἂν καὶ ἡμεῖς ἐδεικνυόμεθα ἐπίσης ἀμελεῖς, ὡς ἐδείχθη ὁ βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ὅτε ἦτο ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ εἰσήγαγε τὸν προϋπολογισμόν, μόνον τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς διορίας. Σήμερον οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν εἴχομεν νὰ ὑποβάλωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Ἠδυνάμεθα ἁπλῶς νὰ ποιησώμεθα εἰσηγήσεις πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν γενικῶν χαρακτήρων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν νὰ φέρωμεν αὐτὸν ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ. Τοῦτο δὲν ἠδύνατο τότε νὰ πράξῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, διότι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἦλθε φέρων τὸν προϋπολογισμὸν μόλις τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς διορίας, καὶ ἦλθε τὴν τελευταίαν ἡμέραν, ἐνῷ ἡ Βουλὴ συνεδρίαζε κατηρτισμένη ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ἵνα δικαιολογήσῃ τὸν συνάδελφόν του, ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε πρότερον καταρτισθῆ, καὶ ὅτι κατεγίνετο ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης εἰς τὰς ἐξελέγξεις. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ἐξήτασα τὰ πρακτικὰ καὶ εὗρον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη εἶχεν ἀρχίσει τὰς ἐργασίας αὑτῆς τὴν 20 Ὀκτωβρίου, ὅτι τὴν 29 Νοεμβρίου εἶχε τελειώσει τὰ ἔργα τῶν ἐξελέγξεων καὶ τὴν 19 Δεκεμβρίου εἶχεν ἐπέλθει τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ μήπως, ἐνῷ διήρκουν αἱ ἐξελέγξεις, δὲν ἠδύνατο ὁ τότε ὑπουργὸς νὰ παρασκευάσῃ τὸν προϋπολογισμόν; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ τότε, καθῆκον εἶχε νὰ τὸν παρασκευάσῃ, πρὶν ἢ συνέλθῃ ἡ Βουλή, ὅπως τὸ ἐπράξαμεν ἡμεῖς· ἀλλ’ ἐνῷ εἶχε πάντα τὸν χρόνον τὸν πρὸ τῆς Συνόδου καὶ μετὰ τὴν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, δὲν παρουσίασε τὸν προϋπολογισμὸν εἰμὴ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς διορίας. Τούτων ἕνεκα καὶ ἡμεῖς τότε εἴχομεν καθῆκον ν’ ἀπαιτήσωμεν, ὅπως ἐκπληρωθῇ ἀπαραμείωτος ὁ συνταγματικὸς τύπος, διότι ἐβλέπομεν παντοῦ καὶ πάντοτε παραβιαζομένας τὰς συνταγματικὰς ὑποχρεώσεις καὶ κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ τύπους. Ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ἐπερωτήσεις παρατηρῶ, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ δίδωνται πάντοτε προειδοποιήσεις περὶ τῶν ἐπερωτήσεων, ἵνα ᾖ δυνατὸν νὰ ἔρχωνται μελετημένοι πάντες καὶ ὅσοι ἔχουσι ν’ ἀπαντήσωσιν εἰς αὐτὰς καὶ ὅσοι ἔχουσι ν’ ἀκροασθῶσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μετάσχωσι τῆς συζητήσεως.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπαντήσατε εἰς ἄλλην ἡμέραν.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπαντήτω εἰς ἄλλην ἡμέραν, ἵνα μὴ δώσω χώραν εἰς παρεξηγήσεις, διότι ἠξεύρω, ὅτι καὶ ἀπαντῶντες παρευθὺς, πάλιν θέλομεν παρασταθῆ ὡς ὑπεκφεύγοντες. Τὸ κατ’ ἐμὲ, εἶμαι ἐντελῶς ἕτοιμος ἵνα ἀπαντήσω, ἀλλὰ παρετηρήθη πρὸ ὀλίγου, ὅτε ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ ὁδοῦ τινος, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ ἐδίδετο προειδοποίησις, ὥστε σήμερον νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσαγάγωμεν καὶ τὰ ἔγγραφα, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν γένηται ἡ συζήτησις. Εὐτυχῶς ἐπὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων, ἐκτὸς μόνον ἐκείνου, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐγγράφων, ἑπομένως δύναμαι ν’ ἀπαντήσω ἀμέσως. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐν πρώτοις ἐποιήσατο παρατηρήσεις περὶ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τῆς ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων· παρετήρησεν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν δημοπρασιῶν φέρει εἰς μεγάλας ἀναβολὰς καὶ βραδυτῆτας, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὅπως γίνεται, ἐξαναγκάζει τοὺς σπουδαίους ἐργολάβους νὰ ὑφίστανται τὸν νόμον τῶν μὴ σπουδαίων ἐργολάβων. Τοῦτο εἶναι ἀληθέστατον, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀποκτηθεῖσα πεῖρα ὀφείλει νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν εἰς τὸν συναγωνισμὸν τὸ ἀντίθετον σύστημα, τὸ σύστημα τῶν ἐνσφραγίστων δελτίων, ὅπως αἱ προσφοραὶ ὦσιν ὁριστικαί. Περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει προσεχῶς μέτρα. Περὶ δὲ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ὅτι πολλὰ ἔργα ἤρξαντο ἐκτελούμενα, ἀλλὰ δὲν συμπληροῦται ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν μετὰ τῆς σπουδῆς, ἣν αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους ἐπιβάλλουσι. Καὶ τοῦτο ἐπίσης εἶναι ἀληθές. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἄδειαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δανεισθῇ 20,000,000 δραχμῶν δι’ ἔργα ὁδοποιΐας, τότε δὲ ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ δανείου τούτου παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὡς δυναμένου νὰ πραγματοποιηθῇ ἐπὶ ὅροις ἀσυμφόροις, ὡς δυναμένου νὰ ὑποβάλῃ τὸ Κράτος εἰς πληρωμὴν τόκων ὑπερόγκων, ἐνῷ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν χρήματα ἐκ τῶν ἐνόντων, σχεδὸν ἀτόκως, ἤτοι διὰ τοῦ δικαιώματος ἐκείνου, ὅπερ πληρώνει τὸ Κράτος ἀπέναντι τῶν γραμματίων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀντιπαρετηρήσαμεν τότε, ὅτι οὐδεμία ὑπῆρχε πρόθεσις, ὅπως γένηται εὐθὺς χρῆσις τῶν χρημάτων, ὅτι ἔπρεπε τὸ δάνειον νὰ ἦναι ἐψηφισμένον, ἵνα δύναται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ὁδοποιΐας, ἀλλ’ ὅτι ἡ πληρωμὴ ἡ πραγματικὴ δὲν θὰ ἐγίνετο ἐκ τοῦ δανείου, εἰ μὴ μετὰ πολὺν χρόνον, καὶ τότε, ὅτε τὰ χρήματα, ἅτινα ἠδύνατο νὰ πορισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ πληρωμῆς 1%, θὰ ἦσαν πάντα ἐξηντλημένα. Ἐνθυμοῦμαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, διαβεβαιοῦντος τότε τὴν Βουλὴν, ὅτι ὅσα ἐλέγομεν δὲν ἦσαν ἀληθῆ. Ἤδη ἐπανῆλθεν ἡ Βουλὴ, καὶ οὐδὲ λεπτὸν ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου ἐδαπανήθη ἔτι διὰ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας, οὐχὶ διότι δὲν εἰργάσθημεν εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας· τοὐναντίον, ἁπανταχοῦ ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις τὸ Δημόσιον, ἁπανταχοῦ ἐγένοντο αἱ μελέται, ἐγένετο ἡ ἀρχὴ τῆς ἐκτελέσεως, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν, ὅπως καὶ τότε εἴχομεν ἀποδείξει, νὰ προβῶσι τὰ ἔργα ἕως τῆς ἐποχῆς ταύτης ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ γίνηται χρῆσις τῶν χρημάτων τοῦ δανείου. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, δι’ οὓς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν, μεθ’ ὅσης ἐπεθυμοῦμεν ταχύτητος, εἷς εἶναι καὶ ἡ ἔλλειψις τοῦ προσωπικοῦ. Καὶ ἐλέγομεν τότε, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ δάνειον τοῦτο, ἵνα δυνηθῶμεν ν’ ἀποταθῶμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ζητοῦντες συνδρομὴν ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν, καὶ μόλις ἤδη ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν, ἐὰν δὲν εἴχομεν τὸν νόμον ἐψηφισμένον. Τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα ἀφικνεῖται ὁ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως χορηγηθεὶς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀρχιμηχανικὸς ἐκ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλίας. Οὗτος θὰ συνοδεύηται ὑπὸ τριῶν μηχανικῶν τακτικῶν πρώτης τάξεως, ἐξ ὧν ὁ εἷς ἔρχεται διὰ τῆς αὐτῆς εὐκαιρίας· θὰ παρακολουθήσωσι δὲ τὸν ἀρχιμηχανικὸν εὐθὺς κατόπιν (διότι ἐθεώρησεν οὗτος, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς περὶ τῶν προσώπων) καὶ πολλοὶ ἐργοδηγοὶ, ἴσως εἴκοσι, καὶ ἱκανοὶ ἀρχιεργάται. Πάντας τούτους εὐηρεστήθη ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ ἐκ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῆς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐπὶ τούτῳ ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, διότι σήμερον εἶναι λίαν ἐπιζήτητοι οἱ μηχανικοὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὡς ἐκ τῆς πληθύος τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, καὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἠρνήθη εἰς πολλοὺς, ἀποταθέντας πρὸς αὐτὴν, τὴν χρῆσιν τοῦ προσωπικοῦ αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν περιεμένομεν τὴν ἄφιξιν τῶν προσώπων τούτων, ἵνα ἐκτελέσωμεν πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ παρασκευάσωμεν. Πλεῖσται ὅσαι ὁδοὶ καὶ ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν τῇ Στερεᾷ Ἑλλάδι ἐσχεδιάσθησαν, καὶ προϋπολογισμοὶ συνεπληρώθησαν, καὶ διακηρύξεις ἐξεδόθησαν καὶ ἐργολαβίαι κατεκυρώθησαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βονίτσης πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι ἡ ἐπαρχία αὐτοῦ εἶναι ἀπόκληρος, καὶ ἐν τούτοις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὐτοῦ ἐσχεδιάσθη ὁδὸς σπουδαιοτάτη, οὐχὶ ἐκείνη, ἣν αὐτὸς ἀνέφερε, διότι ἡ νεωτέρα μελέτη ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ὁδὸς ἐκείνη θὰ ἦτο σχεδὸν ἄχρηστος, ἡ ὁδὸς, λέγω, ἡ ἀρχομένη ἀπὸ Ἀστακοῦ καὶ λήγουσα εἰς Κουβαρᾶ. Νεωτέρα μελέτη ἀπέδειξεν, ὅτι, ἵνα ὠφεληθῇ ὁ τόπος ἐκεῖνος ἐκ τῆς ὁδοῦ, δέον νὰ βαίνῃ αὕτη ἀπὸ βοῤῥᾶ πρὸς νότον, καὶ οὐχὶ ἀπὸ ἀνατολῶν πρὸς δυσμάς.

§64ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δίκαιον ἔχετε.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν εἴδετε ἔτι ἔργα ἀρξάμενα. Τὸ ἔργον, ὅπερ ἐπαύσατο οὐχὶ ἐκ κακῆς προθέσεως ἐκείνων, οἵτινες τὸ διέταξαν, ἀλλὰ διότι ἡ τότε μελέτη δὲν ἦτο ἐπαρκὴς, δὲν ἦτο τὸ πρέπον, καὶ ἡ μελέτη ἡ κατόπιν μᾶς ἔπεισεν, ὅτι ἄλλως ἔπρεπε νὰ ἐργασθῶμεν καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ διέλθωμεν διὰ τοῦ ὑμετέρου δήμου, διὰ τῆς Κατούνας. Ἀφοῦ δὲ τὴν μελέτην ταύτην συνετελέσαμεν, προβαίνομεν ἤδη εἰς τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σχεδίου, ὅπερ ἐθεωρήθη τὸ συμφερώτερον. Πᾶν ἄλλο λοιπὸν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἢ ὅτι παρημελήθη αὕτη ἢ ὅτι εἶναι ἀπόκληρος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οὐδεμία ἐπαρχία δύναται νὰ εἴπῃ τοῦτο· δὲν ὑπάρχει ἐπαρχία, εἰς ἣν δὲν προέβημεν εἰς μελέτας ὡς πρὸς τὰ τῆς ὁδοποιΐας.

§66ΛΑΜΠΡΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Γορτυνία.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ὡς πρὸς τὴν Γορτυνίαν εἶναι δεδομένη διαταγὴ εἰς τὸν Ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοσίων ἔργων, τὸν κ. Βλάσην, ἔχοντα εἰδικὴν ἐντολὴν περὶ τῆς ὁδοῦ, περὶ ἧς ὡμίλησε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀγυιᾶς. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐλλείψει τοῦ προσωπικοῦ, ἥτις ὑπάρχει ἔτι ἐνταῦθα, δὲν εἶναι παράδοξον, ἐὰν βραδύνῃ ἡ ἐκτέλεσις τῶν διδομένων διαταγῶν. Ἡ ὁδὸς, ἡ συνδέουσα τὴν Γορτυνίαν πρὸς τὴν Τρίπολιν, εἶναι ἐκ τῶν ἀναγκαιοτάτων, ἐκ τῶν ἀρτηριακῶν ὁδῶν. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω προηγουμένας Κυβερνήσεις, διότι δὲν ἔλαβον μέτρα περὶ τούτου. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ἦτο πτωχὸν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνωσι πολλὰ ἔργα σπουδαῖα, δὲν ἦτο δυνατὸν πολλαὶ ἀρτηριακαὶ ὁδοὶ νὰ πραγματοποιηθῶσιν· ἀλλὰ σήμερον, ὅτε τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας εὐπορεῖ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ ὁδὸς ἐκείνη, καὶ νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μεταξὺ τῶν πρώτων, καὶ ὅπως εἶπον, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, ἐδόθησαν δὲ πᾶσαι αἱ διαταγαὶ, ὅπως γένηται ἔναρξις τῆς μελέτης τῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν θέλει ἐπακολουθήσει εὐθὺς ἀμέσως καὶ ἡ ἐκτέλεσις. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου ἔκαμε λόγον καὶ περὶ ἄλλων ὡς πρὸς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν, περί τινος παρεκτροπῆς διοικητοῦ μεταβατικοῦ, καὶ ἐθαύμασε διατί περὶ αὐτοῦ δὲν ἐλήφθη πρόνοια, ἐνῷ ἐλήφθη πρόνοια περὶ ἄλλου διοικητοῦ μεταβατικοῦ ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἂν ἡ καταγγελία κατὰ τοῦ διοικητοῦ τοῦ μεταβατικοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἔχῃ ὑπόστασιν ἢ οὔ· τοῦτο θέλει ἀποδειχθῆ ἐκ τῶν γινομένων ἐξετάσεων· ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ὤφειλε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ παρεκτροπὴ ἐν τῇ ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ εἶχε γείνει δύω μῆνας πρὸ τῆς παρεκτροπῆς περὶ ἧς ὡμίλησε, καὶ ἑπομένως εἶναι φυσικὸν ὅτι ὡς πρὸς ἐκείνην ἐλήφθησαν μέτρα τελεσφόρα, ἐνῷ ὡς πρὸς ταύτην παρασκευάζονται ἁπλῶς. Ἕτερος δὲ βουλευτὴς ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας ὡμίλησε καὶ περὶ ὑδραγωγείου τῆς πόλεως Ἀστακοῦ, εἰπὼν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς πόλεως ἐκείνης. Δὲν ἠξεύρω ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ· ἐγὼ ἠξεύρω, ὅτι ἔλαβον πολλάκις ἐκ τῆς πόλεως ἐκείνης ἐπισήμους ἐκφράσεις εὐγνωμοσύνης διὰ τὰς ὑπὲρ αὐτῆς ἐνεργείας μου καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως· ἑπομένως οἱονδήποτε μέτρον ἠθέλομεν λάβει περὶ τοῦ ὑδραγωγείου, εἴτε ἐγκρίνοντες αὐτὸ, εἴτε μὴ, βεβαίως τὸ μέτρον τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀποῤῥέῃ εἰμὴ ἐκ τῆς ὑπαγορεύσεως τοῦ καθήκοντος καὶ πρὸς τὴν πόλιν καὶ πρὸς τοὺς φορολογουμένους. Ἀλλὰ σπουδαῖον μέτρον περὶ τοῦ ὑδραγωγείου δὲν ἠδύνατο νὰ ληφθῇ ἄλλως ἢ διὰ νόμου, καὶ ἠξεύρουσιν οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ὅτι προέκειτο νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον περὶ αὐτοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ ὅτι, ἂν δὲν ὑπεβλήθη τότε, συνέβη τοῦτο, διότι ἡ Βουλὴ ἔσπευδεν εἰς ἄλλα μέτρα γενικώτερα.

§68ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Καὶ τὸ Οἴτυλον μετὰ τοῦ Γυθείου εἶναι δίκαιον νὰ συνδεθῇ δι’ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατόπιν τοῦ ψηφισθέντες δανείου τῶν 20,000,000, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι πᾶσα ὁδὸς ἐθνικὴ σπουδαία θέλει ἐκτελεσθῆ. Εὐθὺς δὲ ὡς φθάσωσιν οἱ μηχανικοὶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, οἱ ὁποῖοι θέλουσι συμπληρώσει τὸ ἐλλεῖπον προσωπικὸν παρ’ ἡμῖν, θέλομεν δυνηθῆ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν οὐχὶ προτιμῶντες ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ὁδὸν, ἀλλὰ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν ἁπάσας ἐκ παραλλήλου.

§70ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ Ἀγυιά.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν σειρὰν παραπόνων διὰ τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ ἐν γένει καὶ ἰδίᾳ διὰ τὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βώλου γενόμενα καὶ μὴ γενόμενα· συνεκέρασεν ὅμως τὰς ἐπικρίσεις αὐτοῦ καὶ μετὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τινῶν πραγματοποιηθέντων· ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἀποκατέστη ἐν τῷ τμήματι ἐκείνῳ· καὶ, κύριοι, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ μὴ ἐνθυμῆται ὁποία ἦτο ἡ κατάστασις τῆς Θεσσαλίας, ὅτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους.

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁποία εἶναι καὶ σήμερον.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ κατάστασις ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἐλαμβάνομεν ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐφρόνουν, ὅτι ἐκ τῆς συμβάσεως τῆς παραχωρήσεως εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀναμιχθῶσιν, ἀνακοινώσεις τῶν πρὸς αὐτοὺς ἀπευθυνθέντων παραπόνων τῆς Πύλης...

§74Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τὰς παρουσιάσητε.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ζητεῖ νὰ τὰς ὑποβάλωμεν.

§76Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰς ἐπισήμους.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰς ἐπισήμους, καὶ θέλομεν τὰς ὑποβάλει. Ἐλαμβάνομεν τὰς ἀνακοινώσεις ταύτας διὰ κατάστασιν, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ ἡμεῖς μὲν προσωπικῶς δὲν εἴμεθα ὑπόλογοι, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἦτο ὑπόλογος. Εὐτυχῶς δὲν παρῆλθε πολὺς χρόνος καὶ παρὰ τῶν αὐτῶν Κυβερνήσεων ἐλαμβάνομεν συγχαρητήρια, καὶ θὰ ἦμαι εἰς θέσιν κατόπιν τῶν παραστάσεων τῆς Πύλης νὰ ὑποβάλω καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ δεικνύοντα τὴν τοιαύτην ἐντύπωσιν τῶν ξένων. Ἡ ἐργασία αὕτη δὲν εἶναι μικρὰ, καὶ ἑπομένως, ἂν ὡς ἐκ ταύτης ἐπήρχετό τις βραδύτης περὶ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἄλλων εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων ἀφορώντων, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δικαιολογημένη ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην καὶ τῆς δικαιολογίας ταύτης. Τὸ θέμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἰδίως περιεστράφησαν αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ἦτο τὸ τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Σύνοδον, γενομένης προτάσεως παρά τινος ἐκ τῶν Βουλευτῶν ἐκ Μεσσήνης, ὅπως καθορισθῇ ἐν τῷ νόμῳ ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε γείνει ἡ διαίρεσις, ἡ Κυβέρνησις ἀνεδέχθη ὑποχρεώσεις. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐνθυμεῖται ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, δὲν ἀπεδέχθη νὰ ἐγγραφῇ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ, διότι ἡ μόνη ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἀνεδέχετο, ἦτο τὸ νὰ πράξῃ πᾶν τὸ ἐφικτόν· δὲν ἠδύνατο ὅμως νὰ βεβαιώσῃ, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τί τὸ ἐφικτὸν, καὶ ποῖα θὰ ἦτο ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ συντετελεσμένον τὸ ἔργον· ἵνα ᾖ λοιπὸν δικαιολογημένη ἡ ἐπίκρισις, ὤφειλεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς νὰ μᾶς εἴπῃ, νὰ μᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν πρότερον καὶ ἐτελειώσαμεν βραδύτερον· διότι δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐν ἄλλῃ ἐποχῇ, ὅτε ἄλλο τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἡνώθη μετὰ τοῦ Κράτους, καὶ πάλιν ἡ αὐτὴ ὑποχρέωσις ἐπεβάλλετο εἰς τὰς τότε Κυβερνήσεις, καὶ ἐν τούτοις ὄχι εἰς τρεῖς μῆνας, ὄχι εἰς ἓξ μῆνας, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς 18 μῆνας δὲν συνεπληρώθη τὸ ἔργον. Ἡ Ἑπτάνησος ἡνώθη μετὰ τῆς Ἑλλάδος τὴν 21 Μαΐου 1864, ἀλλὰ μόλις τὸ ἔαρ τοῦ 1866 ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ, τὸ δὲ θέρος ἐγκατεστάθησαν αἱ Δημοτικαὶ Ἀρχαί. Μήπως ἦτό τι δύσκολον νὰ συμπληρώσωμεν τὴν δημοτικὴν διαίρεσιν, ὄχι εἰς τρεῖς μῆνας, ἀλλ’ εἰς τρεῖς ἑβδομάδας; Ὁ χάρτης ἐδῶ εἶναι, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ συγκεντρώσωμεν ἐν περιφερείαις χωρία τινὰ, καὶ νὰ εἴπωμεν ἰδοὺ ἡ διαίρεσις τῶν δήμων. Ἀλλὰ τοῦτο ἦτο τὸ καθῆκον τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς Κυβέρνησιν εὐσυνείδητον; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου εἶπε κατὰ τίνα τρόπον αὐτὸς ἐφρόνει, ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου· κατ’ αὐτὸν, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ στείλῃ ἐκτάκτους ἐπιτρόπους, νομίζω, ἵνα περιέλθωσι τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας καὶ ἐπὶ τόπου νὰ καθορίσωσι τὴν διαίρεσιν. Τοῦτο, κατ’ ἐμὲ, θὰ ἦτο τὸ χείριστον τῶν συστημάτων· τὸ μόνον ὀρθὸν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθημεν, νὰ ἀποταθῶμεν εἰς τοὺς καθῆκον ἔχοντας ἐκ τοῦ νόμου νὰ μελετῶσι τὰ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, νὰ συμβουλευθῶμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς ἄμεσον συνάφειαν πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπηρεασθῆ ἐκ τοῦ μέτρου, νὰ συμβουλευθῶμεν τοὺς ἐπάρχους καὶ τοὺς νομάρχας καὶ προσέτι καὶ πάσας τὰς ἄλλας Ἀρχὰς τὰς ἐκεῖ εὑρισκομένας· καὶ τοῦτο ἐπράξαμεν, καὶ ἀφοῦ συνεκεντρώσαμεν τὰς πληροφορίας ἁπασῶν τῶν δημοσίων Ἀρχῶν προέβημεν εἰς τὴν κατάστρωσιν πίνακος· τὸν πίνακα ὅμως τοῦτον δὲν ἐθεωρήσαμεν ὁριστικὸν, ἀλλὰ τὸν ἀνεκοινώσαμεν εἰς πάντα, ὅστις ἠδύνατο νὰ ἔχῃ γνώμην περὶ αὐτοῦ εἴτε ἐκ συμφέροντος, εἴτε ἁπλῶς πρὸς τὸ κοινὸν καλόν. Τοῦ πίνακος τούτου ἔλαβε γνῶσιν καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου, ὅστις ὑπέβαλε καὶ τὰς παρατηρήσεις αὑτοῦ. Βεβαίως δὲν ἐνόει ὁ κ. βουλευτὴς, ὅτι ἠθέλομεν παραδεχθῆ τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ, χωρὶς νὰ τὰς ὑποβάλωμεν εἰς ἔλεγχον, χωρὶς νὰ τὰς ἀποστείλωμεν εἰς τὰς Ἀρχὰς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἵνα μᾶς εἴπωσι κατὰ πόσον θεωροῦσι βασίμους τὰς γνώμας αὐτοῦ. Πάντα ταῦτα ἀπήτουν χρόνον· πλὴν δὲ τούτου λαμβάνομεν συνεχῶς ἐπιστολὰς καὶ τηλεγραφήματα περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως περιμείνωμεν ἵνα λάβωμεν ὑπόμνημά τι σπουδαῖον περὶ ὡρισμένου τμήματος, περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως περιμείνωμεν ἐνταῦθα τὴν ἀποστολὴν εἰδικοῦ ἐπιτρόπου, ἐντολὴν ἔχοντος ἵνα ποιήσηται εἰδικὰς παραστάσεις, καὶ ἐπὶ τέλους, ἐπιστάσης τῆς ὥρας τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, θὰ ἦτο ἄτοπον νὰ προβῶμεν εἰς τὸ μέτρον, ἂν δὲν ἐπωφελούμεθα ἐκ τῆς παρουσίας ἐνταῦθα τῶν βουλευτῶν τοῦ τμήματος ἐκείνου, ἵνα ἀνακοινώσωμεν εἰς πάντας αὐτοὺς τὸν πίνακα καὶ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας αὐτῶν, καὶ ἀντιπαραβάλωμεν τὰς γνώμας αὐτῶν, παρόντων ἐνταῦθα, καὶ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς συμπέρασμα· καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἡ τελευταία αὕτη ἐργασία ὑπῆρξε λίαν γόνιμος, καὶ ὅτι, ἂν ἠθέλομεν προβῆ εἰς τὰς διαιρέσεις τῶν δήμων, πρὶν ἢ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας ταύτας, ἠθέλομεν ἀποδείξει, ὅτι θεωροῦμεν τὸ ἔργον ἐπιπόλαιον. Ὁ πίναξ οὗτος εἶναι κατεστρωμένος πρὸ πολλοῦ, ὑπέστη ἱκανὰς τροποποιήσεις, ὑφίσταται ἔτι τινὰς, ἐλπίζομεν δὲ, ὅτι ἐντὸς ὀλιγίστων ἡμερῶν θέλει ἐκδοθῆ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα. Ἀλλ’ ἂν τυχὸν ληφθῇ τις πληροφορία, ἐπαγομένη τὴν ἀνάγκην, ἵνα περιμένωμεν καὶ ἄλλας τινὰς εἰδήσεις καὶ ἄλλην τινὰ γνώμην, δὲν θέλομεν διστάσει νὰ περιμείνωμεν, ἂν τῷ ὄντι ὑποστηρίζεται ἡ ὕπαρξις τοιαύτης ἀνάγκης διὰ λόγων ἀποχρώντων· διότι θεωρῶ τὴν δημοτικὴν διαίρεσιν τῶν ἐπαρχιῶν ὡς τὸ κυριώτερον ἔργον, ὡς τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλομεν οἰκοδομήσει, καὶ ἂν σφάλωμεν εἰς τὴν διαίρεσιν ταύτην, τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον θέλομεν ἐγείρει, θὰ κινδυνεύῃ νὰ μὴ ἦναι τόσῳ ἀσφαλές. Ἡτοιμάσαμεν δὲ συνάμα μετὰ τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως καὶ τὸ σχέδιον τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως. Τὸ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι λίαν ἐπεῖγον· δύναται, ἐν ἀνάγκῃ, νὰ ἀναβληθῇ καὶ εἰς τὴν ἄλλην βουλευτικὴν Σύνοδον. Ὅ,τι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ τελειώσῃ τὸ ταχύτερον, εἶναι τὸ ἔργον τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως· καὶ ἂν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου δυνηθῇ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐβραδύναμεν, ἔστω καὶ ἐπὶ μίαν ἡμέραν, δι’ ἄλλον λόγον παρὰ διὰ τὴν παρασκευὴν τῆς βελτίονος διαιρέσεως, ὁμολογῶ, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ῥίψῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως πᾶσαν περὶ τούτου μομφήν. Εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου, ὅτι ἐκ τῆς βραδυνάσης δημοτικῆς διαιρέσεως ἐπέρχεται καὶ τὸ κακὸν, ὅτι οἱ δῆμοι δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ εἰσπράξωσι τὰ ἐφετεινὰ ἔσοδα τοῦ δημοτικοῦ φόρου τῶν ἐλαιῶν. Ἀλλὰ βεβαίως θέλει ἀναγνωρίσει, ὅτι καὶ ἂν κατ’ αὐτὸν ἐγκαίρως, τουτέστι μετὰ τρεῖς μῆνας, ἐγίνετο ἡ δημοτικὴ διαίρεσις, πάλιν δὲν θὰ ἠδυνάμεθα ἐγκαίρως διὰ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ ἔσοδον τοῦτο, διότι δὲν ἀρκεῖ πρὸς καταρτισμὸν τῶν δήμων ἡ διαίρεσις αὐτῶν· δέον μετὰ τὴν διαίρεσιν νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν νὰ γείνῃ καὶ ἡ ἐγκατάστασις. Πάντα δὲ ταῦτα ἀδύνατον ἦτο, ὅσον ταχέως καὶ ἂν ἐπραγματοποιεῖτο ἡ διαίρεσις ἡ δημοτικὴ, ἀδύνατον, λέγω, ἦτο νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἐν καιρῷ, ὅπως αἱ δημοτικαὶ Ἀρχαὶ προβῶσιν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ φόρου καὶ εἰς τὴν εἴσπραξιν αὐτοῦ. Ἡ ἀνάγκη ὅμως, τῆς ὁποίας ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου, εἶναι βεβαία, καὶ διὰ τοῦτο παρεσκεύασεν ἡ Κυβέρνησις νομοθετικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς, ὅπως γένηται δυνατὴ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου τούτου, διανεμηθῇ δὲ τὸ εἰσπραχθησόμενον εἰς τοὺς δήμους κατὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐξ ἑκάστης περιοχῆς ἤθελεν ἤδη ἀποληφθῆ. Ὥστε τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐφοβεῖτο ἐκ τούτου ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου, ἐλπίζομεν, ὅτι θέλει προληφθῆ. Ὁ κύριος Φιλάρετος ἐποιήσατο παρατηρήσεις, ἀναγομένας καὶ εἰς ἄλλα ὑπουργεῖα· ὡς πρὸς ταύτας, νομίζω, ὅτι καταλληλότεροι θὰ ἦναι ν’ ἀπαντήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοί. Πιστεύω δὲ ὅτι ἁπλοποιεῖται ἡ συζήτησις, ἂν ἐπιφυλαχθῇ ὁ κ. Φιλάρετος, ὅπως ἀνταπαντήσῃ, ἀφοῦ πᾶσα ἡ Κυβέρνησις δώσῃ ἐξηγήσεις περὶ τῶν ἐπερωτήσεων αὐτοῦ.

§78ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κατατρίβομεν τὴν ὥραν μας εἰς ἄλλα ζητήματα, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ ἀπαντήσουν εἰς τὸ περὶ νομισμάτων.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Παραδίδω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὰ φύλλα τῆς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ παρακαλῶ τὸν ἄπιστον Θωμᾶν ἐξ Εὐρυτανίας νὰ θέσῃ τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων.

§80ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ χθὲς εἶπον, ὅτι εἶναι ὕβρις εἰς τὴν Βουλὴν ἡ τόσον ταχεῖα παρουσίασις τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐὰν ἔλεγον τὸ τοιοῦτον, ὁμολογουμένως θὰ ἤμην μωρός. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔφερε τὸν προϋπολογισμὸν ἐκ μεγάλου ζήλου, ἀλλὰ τὸν ἔφερε διὰ νὰ παρουσιάσῃ διὰ ψευδῶν ὑπολογισμῶν τὸ ἰσοζύγιον, ἵνα σκεπάσῃ τὸ Διάταγμα περὶ ἀλλαγῆς τοῦ νομίσματος. Λοιπὸν εὐτυχῶς διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐκάλυψαν σήμερον τὸ ζήτημα ἄλλαι ἐπερωτήσεις, καὶ προσπαθεῖ νὰ ὑπεκφύγῃ νὰ δώσῃ τὰς ζητηθείσας χθὲς πληροφορίας περὶ χαλκοῦ.

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, πρῶτον ὑποβάλλω τρία νομοσχέδια σχετικὰ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, περὶ αὐξήσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀτμοτελωνίδων, καὶ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, καὶ τῆς τελωνιακῆς, τὰ ὁποῖα θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα παράρτημα). Διετύπωσεν ἐπερώτησιν ὁ κ. Ζυγομαλᾶς περὶ τῶν χαλκίνων νομισμάτων, καὶ εἰς αὐτὴν ἔρχομαι νὰ ἀπαντήσω. Πρῶτον ἠρώτησε πόσα χάλκινα νομίσματα ἐξετυπώθησαν κατὰ διαφόρους καιρούς. Ἰδοὺ τί ἐξάγεται. Κατὰ τὸ 1867 διὰ τοῦ νόμου περὶ τοῦ νέου νομίσματος ὡρίσθη, ὅτι θέλουν ἐκτυπωθῆ ἀνὰ δύω δραχμαὶ κατ’ ἄτομον τοῦ πληθυσμοῦ· αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν ἐπήρκεσε, καὶ τὸ 1877 ἀνεβιβάσθη τὸ ποσὸν ἀνὰ τρεῖς δραχμὰς κατ’ ἄτομον· κατὰ τὸ 1881 ηὐξήθη εἰς 4 δραχμάς· ὁ πληθυσμὸς ἐλήφθη ὡς συμποσούμενος ἐξ 1,679,775· λοιπὸν ἀνὰ 4 δραχμὰς καθ’ ἕκαστον ἄτομον τοῦ πληθυσμοῦ ἐφθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 6,719,100. Ἐξετυπώθησαν ἐν ἔτει 1869 τρία ἑκατομμύρια, ἐν ἔτει 1877 1,500,000, ἐν ἔτει 1882 ἀπεφασίσθη ἡ ἐκτύπωσις 2,320,000 ὑπὸ τοῦ πρώην ὑπουργείου· τὸ ὅλον ποσὸν 6,820,000, ὥστε ὑπάρχει ὑπέρβασις 100,000 περίπου. Ἀλλὰ πράγματι δὲν ὑπάρχει ὑπέρβασις, διότι δὲν ὑπελογίσθη ὁ πληθυσμὸς τῶν προσαρτηθεισῶν ἐπαρχιῶν· ἂν ὑπολογίσωμεν καὶ τὸν πληθυσμὸν τῶν ἐπαρχιῶν τούτων ἐκ 300,000, τότε, κατ’ αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν τῶν 4 κατ’ ἄτομον, δικαιούμεθα ἀκόμη εἰς ἐκτύπωσιν 1,200,000. Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐπαναληπτικῶς ἐγένετο αὐτὴ ἡ ἐκτύπωσις τῶν χαλκίνων νομισμάτων; διότι ἐκλείπουν κατὰ συνέχειαν· τίς ὁ λόγος, ἀφοῦ δὲν ἔχουσιν ἐσωτερικὴν ἀξίαν; ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος, διότι παρ’ ἡμῖν τὰ χάλκινα νομίσματα ἀναλογοῦν πρὸς τὴν παλαιὰν δραχμὴν καὶ εἶναι δέκα δεκάλεπτα τῆς παλαιᾶς δραχμῆς, ἐνῷ ἔχομεν τὸ σύστημα τῆς νέας δραχμῆς, σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθη ἡ Λατινικὴ Ἕνωσις, καὶ ἑπομένως τὰ δέκα δεκάλεπτα, εἰσαγόμενα ἐν χώρᾳ Λατινικῇ, ἔχουν ἀνωτέραν ἀξίαν, δίδουν κέρδος ἐπὶ μιᾶς δραχμῆς δέκα λεπτὰ· κατωρθώθη λοιπὸν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ γίνωνται ὑπερόρια τὰ χάλκινα νομίσματα καὶ νὰ κυκλοφορῶσιν ἔξω τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ κυκλοφορῶσιν ὡς δεκατημόρια τῆς νέας δραχμῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐκλείπουν· ἀπόδειξιν τούτου φέρω ἔκθεσιν τοῦ Προξένου Βρεντησίου ἐν Ἰταλίᾳ, ὅστις παριστάνει ἐκεῖ τὸ μέγα ποσὸν τῶν Ἑλληνικῶν χαλκίνων νομισμάτων καὶ τὴν δυσαρέσκειαν, ἥτις ἐγεννήθη ὡς ἐκ τῆς συῤῥοῆς αὐτῶν, νομίζων, ὅτι ἠδυνάμεθα κατά τι νὰ ἐμποδίσωμεν. Ἄλλην ἀπόδειξιν σᾶς φέρω τὴν ἑξῆς. Ἤδη διετάχθη ἀμέσως μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος ἡ ἐξακρίβωσις τοῦ ποσοῦ τῶν χαλκίνων νομισμάτων εἰς τὰ Ταμεῖα τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νέων· πόσα εὑρέθησαν, νομίζετε, ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις; εὑρέθησαν μόνον 19,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἔπρεπε τὰ Ταμεῖα νὰ ἦναι πλήρη. Ἠκούσατε πόσα ἐξετυπώθησαν, δηλαδὴ 4,500,000 πρὸ τοῦ νέου μέτρου· ἐξ αὐτῶν τῶν 4,500,000 δὲν εὑρέθησαν εἰς τὰ Ταμεῖα τοῦ Κράτους πλέον τῶν 19,380 δραχμῶν! Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὰ νέα χάλκινα νομίσματα. Τὰ νέα χάλκινα νομίσματα συνεφωνήθη νὰ παραδοθῶσιν εἰς 23 δόσεις ἀνὰ 100,000. Μέχρι τοῦδε ἐστάλησαν 1,100,000 δραχμῶν, ἐξ ὧν ἀφαιρετέα μία ἔλλειψις 2,000 δραχμῶν περίπου· ὅλα τὰ νέα νομίσματα, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν ἐνταῦθα, ἐστάλησαν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, καθ’ ἣν φέρω σημείωσιν, καταθέτων αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς γνῶσιν ἑκάστου ποσοῦ, σταλέντος εἰς τὰ Ταμεῖα Βώλου, Λαρίσσης, Τρικκάλων κλπ. ἐστάλησαν δὲ 900,000 δραχμαί, διότι ἡ τελευταία ἀποστολὴ ἐκ 200,000 παρεδόθη εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον· ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν 900,000 ἀνευρέθη ὑφιστάμενον ποσὸν 482,000, πλὴν Καλαμπάκας, διότι δὲν γνωρίζομεν τί ποσὸν ὑπάρχει ἐν τῷ Ταμείῳ αὐτῷ, μὴ λαβόντες εἰσέτι τηλεγράφημα. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω αὐτόθι νὰ ὑπάρχῃ σπουδαῖον ποσόν· ὑπάρχει λοιπὸν, ὡς εἶπον, τὸ ποσὸν 480,000, τὸ λοιπὸν βεβαίως διεσκορπίσθη. Ἐδῶ τὰ Κεντρικὸν Ταμεῖον ἔλαβε 200,000 δραχ. πρὸ 20 ἡμερῶν, νομίζω, ἢ περισσοτέρων. Ὁ δὲ Κεντρικὸς Ταμίας, μὴ ἔχων τόπον, ἠναγκάσθη φυσικῶς νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν, ὅπως ἔχῃ περισσοτέραν εὐρυχωρίαν, καὶ πολλοὶ προσελθόντες ἔλαβον ποσὰ διάφορα· ὑπολείπονται ὅμως 80,000 δραχ. περίπου, ὥστε ἔκαμε χρῆσιν 120,000 δραχμῶν μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔλαβε τὴν διαταγὴν νὰ παύσῃ. Κατεκρίθην παρὰ τοῦ ποιήσαντος τὴν ἐπερώτησιν, διατὶ δὲν ἀφέθη ἐλευθέρα ἡ χρῆσις τῶν χαλκίνων νομισμάτων, ἀλλ’ ἐκλείσθησαν προσωρινῶς· ὁ λέγων τοῦτο δεικνύει ἔλλειψιν πείρας, διότι εἰς τί ἤθελον ὠφελήσει; ὅσα χάλκινα νομίσματα καὶ ἂν ἔδιδον τὰ Ταμεῖα, δὲν ἤθελον φθάσει εἰς ἣν ἀγοράν· ὁ λαμβάνων ἤθελε τὰ φυλάττει μέχρι 1 Νοεμβρίου, διότι τότε ἀντὶ 11 χαλκίνων νομισμάτων, δι’ ἓν φράγκον, θὰ ἔδιδε 10 καὶ θὰ εἶχε τὴν ὠφέλειαν 10 λεπτῶν. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε διὰ ποίαν αἰτίαν ζητεῖ ὁ φυλάττων αὐτὸ τὸ κέρδος; αὐτὸ εἶναι ἐλάττωμα τῆς ἀνθρωπότητος. Ἀλλὰ τὸ διάστημα δὲν εἶναι μέγα, εἶναι 4 ἡμερῶν, καὶ στενοχωρία εἰς τὴν ἀγορὰν δὲν ἀνεφάνη· δὲν ἤκουσα περὶ στενοχωρίας ἢ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ζυγομαλᾶς.

§82ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν καταβαίνετε εἰς τὴν ἀγοράν.

§83ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατέβην· ἀλλ’ ὅταν ἐγὼ κατεβαίνω εἰς τὴν ἀγοράν, καταβαίνω οὐχὶ διὰ νὰ τὴν διαταράξω, ἀλλὰ διὰ νὰ μάθω τὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ ἔχω σχέσεις μὲ ὅλα τὰ πρόσωπα τῆς ἀγορᾶς καὶ ἦλθον εἰς ἐμὲ πλεῖστοι.

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς ἐξέφρασαν καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην των.

§85ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα· θὰ ἴδατε τὴν δήλωσιν τῶν ἐμπόρων εἰς τὰς ἐφημερίδας, οἱ ὁποῖοι ἀπεδέχθησαν τὸ μέτρον εὐχαρίστως, καὶ ἀμέσως παρ’ αὐτῶν ἐγένετο ἡ ἀναγωγὴ ἄρα δὲν ὑπάρχει πρόσκομμα· τὸ μόνον πρόσκομμα ἴσως εἶναι ὅτι τὸ 5,60 δὲν δύνασθε νὰ ἀλλάξητε εἰς τὴν ἀγορὰν, διὰ νὰ λάβητε 56 δεκάλεπτα μέχρι τῆς 1 Νοεμβρίου, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα τὸ πρόσκομμα θὰ ἐκλείψῃ· καὶ ὑποθέτω, ὅτι μετὰ πολλῆς σπουδῆς ἐπιζητεῖτε τὴν συζήτησιν, διότι, ὑποθέτετε, ὅτι ὑπάρχει πυρετὸς, καὶ ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἔξαψις τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἀρκέσῃ οὐδὲν φάρμακον. Ὁ νόμος, κύριοι, αὐτὸς ἐχωνεύθη καὶ ἐμελετήθη· ἐὰν θέλετε νὰ κατακρίνητε τὸ μέτρον διατί νὰ ἐφαρμοσθῇ αἰφνιδίως, τοῦτο ἐπίσης δικαιολογεῖται, διότι δὲν ἠδύνατο παρὰ οὕτω νὰ γείνῃ· ἄλλως, ἐδίδετο στάδιον εἰς τὴν κερδοσκοπίαν, ἥτις ἤθελε φέρει τόσην σύγχυσιν, ὥστε νὰ μὴ δύνασθε νὰ πράξητε τίποτε, ἐνῷ τώρα ἐπῆλθεν ἐξ ἀπροόπτου. Ἕκαστος κάμνει τοὺς ὑπολογισμούς του μήπως ὑποστῇ ζημίαν· καὶ τί παρατηρεῖτε; ὅτι βλάπτονται οἱ δανεισταὶ καὶ ὠφελοῦνται οἱ ὀφειλέται· διότι εἰς τὸν νόμον τοῦ 67 ὑπάρχουσι 2 ὑπολογισμοὶ ἀναγωγῆς, ὁ εἷς, ὅτι μία δραχμὴ ἰσοδυναμεῖ πρὸς 89 λεπτὰ, καὶ ὁ δεύτερος διὰ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἐκ τοῦ νόμου, συντάξεις, φόρους, μισθοὺς εἰς 90 λεπτὰ· εἰς τὰ 90 ὑπάρχει κέρδος. Πᾶς ὑπάλληλος ἔχει κέρδος ἴσως τὸ χαρτόσημον, ὅπερ πληρώνει διὰ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ μισθοῦ του.

§86ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ φορολογούμενος;

§87ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ φορολογούμενος ἔχει ζημίαν, τὸ παραδέχομαι, ἀλλ’ ἐλαχίστην. 3 εἰς τὰ 1000. Ἀλλὰ διατί, θὰ μοὶ εἴπητε, ἡ διαφορὰ μεταξὺ 89 καὶ 90; Ἐὰν ἐρευνήσῃ τις τὰ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἐξάγει τὸ ἑξῆς: ὅτε συνετάχθη, ὑπῆρχον ὡρισμένα νομίσματα ἐν κυκλοφορίᾳ· πρὸ πάντων ἡ σφάντσικα ἡ αὐστριακὴ· ἦσαν καὶ ἄλλα νομίσματα, τὰ Μεξικανικὰ καὶ Γερμανικὰ τάλληρα· ὅλα τὰ νομίσματα ταῦτα ἀνεξαιρέτως, παραβαλλόμενα εἰς τὴν νέαν δραχμὴν κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, ἦταν μειοβαρῆ, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Νομοθέτης ἐνόμισεν, ὅτι ἤθελεν ἀδικήσει τὸν δανειστὴν, ἂν ἤθελε τὸ ὑποχρεώσει νὰ δεχθῇ, ἀντὶ ἰσοβαροῦς νομίσματος, μειοβαρές· διήρεσε λοιπὸν ἢ μᾶλλον παρέλειψε τὸ κλάσμα, καὶ ποῦ μὲν τὸ ἀφῆκεν ὑπὲρ τοῦ ὀφειλέτου, ποῦ δὲ ὑπὲρ τοῦ δανειστοῦ. Σήμερον ὅμως ἡ στάσις τῶν πραγμάτων εἶναι διάφορος· ὡς ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐκεῖνα τὰ νομίσματα ἐξέλιπον, ὑπάρχει δὲ καὶ νόμος ἀπαγορεύων τὴν κυκλοφορίαν ἄλλου ἀργυροῦ νομίσματος, πλὴν τοῦ τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως. Σήμερον ὑπάρχει ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ὅλον τὸ παραστατικὸν νόμισμα πρὸς ἐκτέλεσιν πληρωμῆς εἶναι τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῶν ὁποίων ἡ ἀναλογία πρὸς τὴν νέαν δραχμὴν εἶναι 112 πρὸς 100· ἄρα σήμερον, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἤμεθα ἀκριβεῖς, δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν οὔτε τὸ 89, οὔτε τὸ 90, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν τοῦ 112 πρὸς 100, καὶ νὰ τὸ εὕρωμεν διὰ μιᾶς ἐξισώσεως, ὅτε ἔχομεν 89 καὶ ἓν κλάσμα. Ἐὰν τοῦτο ἀπαιτῇ διόρθωσιν, εἶναι μεταγενεστέρας σκέψεως, δὲν εἶναι πρᾶγμα κατεπεῖγον· τὸ κατεπεῖγον εἶναι ἂν τῷ ὄντι γεννᾶται δυσχέρεια εἰς τὴν ἀγοράν, ἂν διακόπτωνται αἱ συναλλαγαί· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη ποσῶς. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι τὸ μοναδικὸν Κράτος, ὅπερ ἔχει δύω συστήματα νομισματικά. Ὑπάρχουν Κράτη· καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ἐξ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὸν διμεταλλισμόν, δηλαδὴ καὶ τὸν ἄργυρον καὶ τὸν χρυσὸν, ἀλλὰ Κράτος, μὲ δύω νομισματικὰ συστήματα δὲν ὑπάρχει. Ἦτο λοιπὸν κατεπεῖγον νὰ ἐκλείψῃ ἡ κατάστασις αὕτη, καὶ ὅταν λέγουν διατί νὰ μὴ περιμείνητε τὴν 1 Ἰανουαρίου, εἶναι ὡς νὰ λέγουν διατί, ὅταν βλέπετε ἄτοπον, δὲν τὸ διορθώνετε.

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 15 ἔτη ἦτο ἄτοπον;

§89ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα· ἦτο παράχορδον, σολοικισμὸς, διασάλευσις τῶν σχέσεων τῆς συναλλαγῆς· διότι τί συνέβαινε; εἰς πᾶσαν δοσοληψίαν ἐγίνετο ὑπολογισμὸς καὶ τῆς παλαιᾶς καὶ τῆς νέας δραχμῆς· ἠθέλατε νὰ λάβητε ὄχημα καὶ ὁ ἁμαξηλάτης σᾶς ἔλεγε 3 φράγκα, καὶ σεῖς ἐκάμνατε τὴν ἀναγωγήν, ὅτι θὰ τοῦ δώσητε 3 καὶ 36, 3 καὶ 40. Εἰς πᾶσαν ἀγορὰν πράγματος τὸ αὐτὸ συνέβαινε· ἀλλ’ αὐτὸ, κύριοι, δὲν ἦτο νόμισμα, δὲν εἶχε παράστασιν, εἶναι τὸ λεγόμενον Monnaie de compte· εἰς πᾶσαν πρᾶξιν ἐκάμνατε ἀναγωγήν· εἴχατε 100 φράγκα τραπεζικὸν γραμμάτιον καὶ ὑπελογίζατε 112, εἴχατε 25 καὶ ἐλέγετε 28. Τὸ μόνον, ὅπερ ἠδύνατο νὰ φέρῃ πρόσκομμα εἰς τὰς συναλλαγὰς, ἦτο ἡ ἀναλογία τοῦ χαλκοῦ πρὸς τὸ νέον νόμισμα· καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐφηρμόσθη αὐθωρεὶ τὸ Διάταγμα· δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ταράξωμεν ὅλην τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὴν τάξιν τῆς ὑπηρεσίας· ἔπρεπε νὰ διαταχθῶσι τὰ Ταμεῖα νὰ κλείσουν τὴν 31 Ὀκτωβρίου τοὺς λογαριασμούς. Ἄλλως τε, δὲν πρέπει νὰ νομίζετε, ὅτι τὸ πᾶν εἶναι ἡ πρωτεύουσα· πρέπει νὰ σεβασθῆτε καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν· δὲν ἠδυνάμεθα διὰ τηλεγραφήματος νὰ διατάξωμέν τι, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐννοήσουν πῶς συμβαίνει. Ἐδώκαμεν ὀλίγον καιρόν· τὴν Δευτέραν ἐκλείπει ὁ θόρυβος μεταξὺ χαλκοῦ καὶ ἑτέρων νομισμάτων, καὶ θὰ μείνῃ ἡ χρῆσις τοῦ νομίσματος ἐκείνου, ὅπερ θὰ ἀποτελῇ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα. Μᾶς εἶπον, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ἐλέχθησαν τότε, διὰ νὰ κολακεύσωμεν τὸν Ναπολέοντα· ἀλλὰ τάχα εἶναι ἐσφαλμένον; εἶναι ὀρθότερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχομεν τότε; Δὲν γνωρίζετε τὰ παθήματα τοῦ συστήματος ἐκείνου; μικρὰ ἔθνη, ὅπως εἶναι καὶ ἡ Ἑλλὰς, δὲν δύνανται νὰ ἔχουν ἴδιον νόμισμα καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι ὀρθότερον, δὲν δύναται νὰ μείνῃ τὸ Ἔθνος μεμονωμένον κατὰ τὸ τὸ νόμισμα, ὅπερ οὐδὲν ἄλλο Κράτος ἔχει· μεγάλα Κράτη σήμερον ζητοῦν νὰ ἔχουν κοινὸν νόμισμα, διότι δὲν θέλουν νὰ ἦναι μεμονωμένα. Ἡ Αὐστρία δὲν εἶναι μικρὸν Κράτος· ἐν τούτοις, μετέβαλε τὸ νομισματικὸν σύστημα καὶ τὸ κατέστησεν ἀνάλογον πρὸς τὸ φράγκον καὶ τὴν Ἀγγλικὴν λίραν, καὶ ἐπὶ τοῦ νομίσματος τοῦ Αὐστριακοῦ βλέπετε, ὅτι σημειοῦται ἡ ἀναλογία πρὸς τὸ φράγκον τὸ Γαλλικόν. Καθ’ ἡμέραν ἐπαναλαμβάνονται αἱ διεθνεῖς σύνοδοι διὰ τὰ νομίσματα, ὅπως ἐπικρατήσῃ κοινὸν νόμισμα· καὶ πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐδοκίμασαν νὰ πείσουν τὴν Ἀγγλίαν νὰ προσέλθῃ· καὶ ἐκεῖ ἀναπτύσσεται αὐτὸ τὸ πνεῦμα, ἀλλ’ ὑπάρχουν ἄλλαι ἀνάγκαι, δι’ ἃς ἀποδυσπετεῖ ἡ Ἀγγλία πρὸς τὴν ἕνωσιν· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ νόμισμα τὸ Ἀγγλικὸν ἔχει ἀναλογίαν πρὸς τὸ φράγκον· 25 φράγκα εἶναι μία λίρα Ἀγγλική. Καὶ ἡ Γερμανία σήμερον μετὰ τὴν ἕνωσιν τὴν παγγερμανικὴν ἐδέχθη τὸ σύστημα τὸ Ἀγγλικὸν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐστήριξε τὸ οἰκεῖον νόμισμα. Ἡμεῖς ἐδέχθημεν τὸ τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως σύστημα, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε ἐδιστάσαμεν νὰ τὸ ἐκτελέσωμεν ἐντελῶς· δὲν προέβημεν εἰς μέτρον ἀποφασιστικὸν, διότι μεταβολὴ νομίσματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄνευ ἀνησυχίας. Τὸ νόμισμα θίγει τὰ συμφέροντα ὅλων. Τώρα ἐπεσπεύσθη, διότι οὐδεὶς βλάπτεται. Βλάπτεται ἡ Τράπεζα· εἰς αὐτὴν θὰ ἐπιπέσῃ ἡ ζημία, ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ 89 καὶ 90.

§90Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὕτη ὀφείλει νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ χαρτιά της.

§91ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Γνωρίζετε πότε θὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ; ὑπάρχει ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἴσως σεῖς ἔχετε τὴν ἄρσιν εἰς τὸ θυλάκιόν σας· θὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρός. (θόρυβος καὶ διάλογοι). Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ νομισματικὸν θὰ φέρῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς πλήρη κοινότητα μετὰ τῶν μεγάλων ἐθνῶν καὶ θὰ διευκολύνῃ ὅλας τὰς συναλλαγὰς καὶ τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑλλάδος· καὶ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον· ἐὰν περιεμέναμεν τὴν 1 Ἰανουαρίου, θὰ ἦτο τὸ αὐτὸ ὡς ἐὰν ἠθέλομεν νὰ δώσωμεν τροφὴν εἰς πᾶσαν κερδοσκοπίαν. Αὕτη ἀπεκόπη, διότι εἴδετε ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ νέου χαλκονομίσματος, ἐκ τοῦ ὁποίου προσεδοκᾶτο, ἡ ὠφέλεια θὰ περιέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον, διότι ἔχομεν ὑπόλοιπον 1,762,000.

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐκ τῶν παλαιῶν νομισμάτων;

§93ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι. Ἐγὼ σᾶς ἔφερον ἐδῶ τί εὑρέθη εἰς ἕκαστον ταμεῖον τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν, δραχ. 19,000. Αὗται εἶναι αἱ διασαφήσεις καὶ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ δώσω. Ἀφίνω τὴν σημείωσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως ὁ βουλόμενος συμβουλευθῇ αὐτὴν πρὸς ἀκριβεστέραν γνῶσιν τῶν πραγμάτων.

§94ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θέλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν σχετικῶς πρὸς τὴν ἀνακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν, ἐπειδὴ ἐφαρμόζει τὸ σύστημα τὸ νομισματικὸν, ὅπερ ἐψηφίσθη εἰς τὰ 1867. Ὁ νόμος, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι λέγει εἰς δύω αὐτοῦ ἄρθρα, ὅτι ἅμα τεθῇ εἰς ἐνέργειαν τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, γίνεται ἡ ἀναγωγὴ, περὶ τῆς ὁποίας ὁ κ. Καλλιγᾶς ἔκαμε λόγον· ὁ δὲ κ. Καλλιγᾶς σᾶς εἶπεν ὁποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς μιᾶς περιστάσεως καὶ τῆς ἄλλης ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγὴν, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι οἱ πληρώνοντες φόρον διὰ τῆς ἀναγωγῆς πληρώνουν περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι θὰ ἐπλήρωνον, κτλ. Ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Καλλιγᾶν νὰ μᾶς εἴπῃ, καθὸ καὶ νομομαθὴς, ἠδύνατο διὰ τῆς ἐγκυκλίου νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους; Θὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι στηρίζεται ἡ ἐγκύκλιος ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867. ἀλλ’ ὕπερθεν ἵσταται τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι κατ’ ἔτος ψηφίζονται οἱ φόροι, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἄνευ νόμου φόρος δὲν ἐπιβάλλεται, οἱ δὲ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς, εἶναι νεώτεροι· ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1867 καὶ ὁ νόμος αὐτὸς, ἀλλὰ εἶναι παλαιότερος. Ἠδύνατο ὁ νόμος αὐτὸς νὰ ἀναιρέσῃ ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ νόμους μεταγενεστέρους, καὶ διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου νὰ ἐπιβάλῃ φόρους; Αὐτὸ εἶναι ζήτημα, μοὶ φαίνεται, ἐξεταστέον. Καὶ εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα, διότι ἀλλοίμονον ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ δύνανται νὰ αὐξήσουν ἢ μειώσουν τοὺς φόρους δυνάμει μιᾶς ὀρέξεως ἢ ἐπιθυμίας, τὴν ὁποίαν ἔχουν. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν εἶχα νὰ κάμω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§95ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν τῳόντι διὰ τῆς ἐγκυκλίου ἐγίνετο τοῦτο, τότε βεβαίως ἡ πρᾶξις θὰ ἦτον φοβερά· ἀλλὰ δὲν ἔγεινε δι’ ἐγκυκλίου, ἀλλὰ διὰ Διατάγματος νομοθετικοῦ, διότι ἐδόθη ἡ ἐντολὴ διὰ Διατάγματος νὰ προσδιορισθῇ ἡ ἡμέρα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου· ἄρα οὐδὲν ἄλλο ἐπράχθη ἢ ἐκτέλεσις νόμου. Τὸ Σύνταγμα λέγει, διὰ νόμου πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται οἱ φόροι, αὐτὸς δὲ προβλέπει πῶς θὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν· ἄρα ἐγένοντο ὅλα διὰ νόμου, ὅστις ἀφῆκεν εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ προσδιορίσῃ τὴν ἡμέραν, καὶ αὐτὸ ἔγεινε.

§96Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸ μικροῦ ἐζήτησα νὰ διακόψω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα δώσῃ ἐξηγήσεις ἐπὶ τῆς ἀναγωγῆς, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησε, διότι νομίζω, ὅτι καὶ σήμερον καὶ ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ πρὸς τὰς οἰκονομικὰς Ἀρχὰς, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν ἡ Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐξέθεσεν ἀκριβῶς τὰ τοῦ ἄρθρου 20 τοῦ περὶ νομισματικοῦ συστήματος νόμου. Ἐν τῇ ἐγκυκλίῳ, ἣν ἀνέγνωσα σήμερον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ποιεῖται διάκρισιν ὡς πρὸς τὰ χρέη, ἥτις δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ· καθόσον ἀφορᾷ, λέγει τὰ χρέη ἐκ συμβάσεων, ἐνοικιάσεων, φόρων κλπ. ταῦτα θέλουν ἀναλογισθῆ κατὰ τὸν ἐγκύκλιον, ὡς 100 παλαιαὶ πρὸς 89 νέας δραχμὰς, τὰ δὲ χρέη, ἅτινα στηρίζονται εἰς τοὺς κειμένους νόμους, θέλουν ἀναλογισθῆ ὡς 100 πρὸς 90. Τοιοῦτόν τι δὲν λέγει ὁ νόμος. Αὐτὸς ὁμιλεῖ γενικῶς περὶ τῶν χρεῶν, ὄχι μόνον τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς ἰδιώτας ἢ τῶν ἰδιωτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἰδιωτῶν πρὸς ἀλλήλους, καὶ λέγει, ὅτι πάντα ταῦτα τὰ χρέη, τὰ ὑφιστάμενα κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν εἰσέρχεται εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος, πρέπει νὰ λογισθῶσιν ὡς 100 παλαιαὶ πρὸς 89 νέας δραχμάς. Οὐδεμία ὡς πρὸς τὰ χρέη, τουτέστιν ὡς πρὸς τὴν καταγωγὴν αὐτῶν, διάκρισις ὑπάρχει. Κατόπιν, ἀφοῦ ὁ νόμος ὥρισε τὰ περὶ τῶν χρεῶν, τῶν ὑφισταμένων κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ἠθέλησε νὰ κανονίσῃ καὶ τὰς τοῦ μέλλοντος πληρωμὰς, δηλαδὴ ἐκείνας, αἵτινες ὁρίζονται κατὰ ποσότητα ἐν τοῖς κειμένοις νόμοις, καὶ τοιαῦται εἶναι οἱ μισθοὶ, αἱ συντάξεις, οἱ φόροι καὶ ὅ,τι ἄλλα ὁρίζεται ἐν τῷ νόμῳ εἰς δραχμὰς παλαιάς. Ὡς πρὸς αὐτὰς τὰς πληρωμὰς, ἀλλὰ μόνον αὐτὰς, εἶπεν ὁ νόμος, ὅτι θέλει νὰ ἀναχθῶσιν αἱ 100 παλαιαὶ δραχμαὶ εἰς 90 νέας. Λοιπὸν ὡς πρὸς τὰ χρέη, ἅτινα θὰ ὑφίστανται κατὰ τὴν 1 προσεχοῦς Νοεμβρίου, εἴτε ἐκ συμβάσεων, εἴτε ἐκ φόρων προέρχονται, καὶ εἴτε ἀπὸ τὸ Δημόσιον ἢ πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφείλονται, εἴτε ἀπὸ ἰδιώτας πρὸς ἀλλήλους, ἡ πληρωμὴ θέλει γείνει κατ’ ἀναλογίαν ἑκατὸν παλαιῶν δραχμῶν πρὸς ὀγδοήκοντα ἐννέα νέας. Ἤδη ὡς πρὸς τὰς πληρωμὰς, ἃς ἔχει νὰ ἐνεργήσῃ τὸ Δημόσιον μετὰ τὴν 1 Νοεμβρίου διὰ μισθοὺς, συντάξεις καὶ τὰ τοιαῦτα, δυνάμει νόμων κειμένων, θὰ πληρώνῃ 90 νέας δραχμὰς ἀντὶ ἑκατὸν παλαιῶν. Τοῦτο λέγει ὁ νόμος, καὶ ἂν τὸ παραδεχθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τότε θέλομεν ἀποφύγει πάντα τ’ ἀτοπήματα καὶ πάντα τὰ ζητήματα, ἅτινα θέλει γεννήσει ἡ ἡμαρτημένη ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ὑπὸ τῶν οἰκονομικῶν Ἀρχῶν.

§97ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν διαστολὴν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι ἡ μὲν πρώτη παράγραφος ἀνάγεται εἰς τὸ παρελθὸν, ἡ δὲ δευτέρα εἰς τὸ μέλλον. Δὲν βλέπω καθόσον ἀφορᾷ τὰς συντάξεις λ. χ., ὅτι δύναται νὰ γίνηται ἡ διαστολὴ αὕτη, ὥστε φαίνεται ὅτι ἐγένετο κατὰ κατηγορίας καὶ ὄχι κατὰ τὸ παρελθὸν ἢ τὸ μέλλον. Ἐρωτῶ, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς, σχετικῶς πρὸς τὴν δευτέραν παράγραφον, λ. χ. ἔχω νὰ λάβω μισθὸν καὶ μοὶ καθυστερεῖται ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου, σήμερον δὲ μέλλω νὰ πληρωθῶ, πῶς θέλομεν τὸν ὑπολογίσει; πρὸς 89 ἢ πρὸς 90; Πρὸς 90, διότι ὁ νόμος λέγει πρὸς 90 ὡς πρὸς τοὺς μισθούς.

§98ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς του.

§99ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς ὅλα εἶναι μετὰ τὴν ἐφαρμογήν του· μήπως τὰ ἐκ συμβάσεων χρέη δὲν πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν μετὰ τὴν ἐφαρμογήν;

§100ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὰ ἐκ συμβάσεων εἶναι παρελθόντα.

§101ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ὅτι παρελθὼν μισθὸς εἶναι τοῦ μέλλοντος.

§102ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν εἶπε κανεὶς αὐτό. Θέλομεν νὰ σᾶς σώσωμεν.

§103ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἄλλος ὁμιλεῖ περὶ τοῦ σώζεσθαι· φαίνεται, ὅτι καὶ οἱ δύω εἶναι τοῦ Ἁγίου Σώζοντος.

§104ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν ἐπέτυχεν αὐτό.

§105ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποδώσητε τοιαύτην ἔννοιαν εἰς τὸν νόμον, ἐὰν λόγος ρητῶς δὲν γίνεται ἐν αὐτῷ. Δὲν δύνασθε νὰ εἰπῆτε, ὅτι μέχρι τοῦ δεῖνα μέρους προβλέπει περὶ τοῦ παρελθόντος, ἀπὸ τοῦ δεῖνος δὲ περὶ τοῦ μέλοντος· ὁ νόμος ὁμιλεῖ ἀδιαστίκτως, ὅτι ὑπάρχει αἰτία γεννηθεῖσα ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ μέλλουσα νὰ κανονισθῇ διὰ νομοθετήματος, ἤδη λαμβάνοντος ἐφαρμογήν. Ἐὰν ἡ αἰτία δὲν ἦτον παρελθοῦσα, δὲν θὰ ἐγείρετο ζήτημα· ζήτημα ἔγεινε, διότι ὑπάρχει αἰτία παρελθοῦσα τοῦ χρέους, καὶ διότι πρόκειται νὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος τῆς ἀποσβέσεως τοῦ ἐκ παρελθούσης αἰτίας χρέους. Τὸ νὰ λέγῃ τις, ὅτι ὁμιλεῖ τώρα περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τώρα περὶ τοῦ μέλλοντος, δὲν εἶναι τρόπος ἑρμηνείας, ἀλλὰ διττὴ ἐξήγησις τοῦ αὐτοῦ γράμματος καὶ ρήματος. Τὰ χρέη, λέγει, τὰ ἐκ συμβάσεων τῶν ἰδιωτῶν πρὸς ἀλλήλους ἢ τοῦ Δημοσίου πρὸς ἰδιώτας ἀναλογίζονται πρὸς 89. Δὲν λέγει τὰ χρέη τοῦ παρελθόντος ἢ μέλλοντος. Ἡ διάκρισις δὲν ὁρᾷ τὸ παρελθὸν ἢ τὸ μέλλον, ἀλλὰ τὴν ἰδιότητα, ἂν ἦναι μισθοί, συντάξεις, ἀποζημιώσεις. Δὲν ἠμποροῦμεν, ὅταν ὁ νόμος δίδῃ τὴν διάκρισιν, νὰ κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ν’ ἀντικαθιστῶμεν διακρίσεις ἄλλας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ δοθεῖσα ἐξήγησις τῆς νέας ἐγκυκλίου παρηκολούθησε κατὰ γράμμα τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἔπραξε, ἢ νὰ τὰς ἐπαναλάβῃ, ἑρμηνεύουσα.

§106Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὔτε τὸ γράμμα, οὔτε τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρ. 20 τοῦ νόμου ὑποστηρίζει τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ἄρθρον 20 ἰδοὺ τί λέγει ἐν ἀρχῇ: Ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ παρόντος νόμου ἀναχθήσονται ἅπαντα τὰ ὑφιστάμενα χρέη τοῦ τε Δημοσίο καὶ τῶν ἰδιωτῶν εἰς νέα ποσὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας δραχμῆς, τῆς ὁποίας 89 μέρη ἢ λεπτὰ ἰσοδυναμοῦσι πρὸς 1 παλαιὰν δραχμὴν, ὥστε 100 παλαιαὶ δραχμαὶ ἀντιστοιχοῦσι πρὸς νέας δραχμὰς 89. Βλέπετε, ὅτι ὁ νόμος λαλεῖ ἐνταῦθα περὶ πάντων τῶν ὑφισταμένων κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου χρεῶν. Οὐδεμίαν διάκρισιν ποιεῖται ἐξ ἐκείνων, ἃς εἰσήγαγεν ὁ κ. Καλλιγᾶς. Εἶτα ἔρχεται τὸ δεύτερον ἐδάφιον: Ἡ ἀναγωγὴ ὅμως τῶν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ὁριζομένων ποσοτήτων διὰ μισθοὺς, συντάξεις, ἀποζημιώσεις, φόρους, πρόστιμα κτλ. γενήσεται ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ ἑκατὸν παλαιῶν δραχμῶν πρὸς ἐννενήκοντα νέας, ἤτοι ἐπὶ ἐκπτώσει 10%. Τὸ ἐδάφιον αὐτὸ ἐπίσης εἶναι καθαρόν. Ὁ νόμος, μεταβαλὼν τὸ νομισματικὸν σύστημα, ὤφειλε πρώτιστα νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν χρεῶν· περὶ αὐτῶν λοιπὸν ἄνευ διαστολῆς τινος εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ πληρωθῶσι κατ’ ἀναλογίαν 100 παλαιῶν πρὸς 89 νέας δραχμάς· τοῦτο εἶναι ἐπωφελὲς εἰς τοὺς ὀφειλέτας, ἀλλ’ ὁ νόμος πάντοτε μᾶλλον αὐτοὺς εὐνοεῖ. Κανονίσας ὁ νόμος τὰ τῶν ὑφισταμένων χρεῶν, ἔπρεπε νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἀναγωγῆς καὶ τῶν μελλουσῶν πληρωμῶν, ἀλλ’ ἐκείνων τῶν πληρωμῶν, ὧν τὰς ποσότητας ὁρίζουν οἱ κείμενοι νόμοι, καθόσον τὰς μὴ τοιαύτας πληρωμὰς ὁρίζει ἡ ἐλευθερία τῶν συμβάσεων. Περὶ τῶν πληρωμῶν λοιπὸν τῶν στηριζομένων ἐπὶ τῶν κειμένων νόμων, ὡς περὶ τῶν μισθῶν π. χ. τῶν συντάξεων, τῶν ἀποζημιώσεων, τῶν φόρων, τῶν προστίμων κλ., λέγει τὸ ἄρθρ. 20 ἐν τῷ 2 ἐδ., ὅτι θὰ πληρώνονται ἐφεξῆς, δηλαδὴ μετὰ τὴν 1 Νοεμβρίου, κατ’ ἀναλογίαν 100 παλαιῶν πρὸς 90 νέας δραχ. καὶ οὐχὶ πρὸς 89. Τοῦτο εὐνοεῖ μᾶλλον τοὺς λαμβάνοντας χρήματα· ἀλλ’ ὁ νόμος ἐπροτίμησεν ὅπως ἐφεξῆς οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ συνταξιοῦχοι μᾶλλον ὠφελῶνται ἢ τὸ Δημόσιον. Ἡ διάκρισις, ἣν ποιεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδένα ἐσωτερικὸν καὶ εὔλογον λόγον ἔχει. Τὸ κείμενον ὅμως τοῦ νόμου καὶ σαφὲς εἶναι καὶ ἔλλογον.

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν διασάφησιν σχετικῶς πρὸς τὰ λεχθέντα. Ἀφοῦ κατὰ τὸν Νόμον τὰ δικαιώματα τοῦ χαρτοσήμου δὲν ὑπόκεινται εἰς οὐδεμίαν ἀναγωγὴν, τὰ ὀφειλόμενα ἐκ τοιούτων δικαιωμάτων θέλουν πληρωθῆ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκπτώσεως, λογιζομένης τῆς παλαιᾶς δραχμῆς ὡς νέας, τοὐτέστιν ὁ ὀφείλων 11,200, ὅστις δύναται σήμερον νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ χρέος του προσφέρων 10,000 νέων δραχμῶν, μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου συστήματος, ὁ ὀφειλέτης εἶναι ἠναγκασμένος νὰ πληρώσῃ 11,200 νέας δραχμάς.

§108ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο χρέος εἶναι αὐτό.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐπικρατήσῃ ἡ ἑρμηνεία τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, θέλει συμβῆ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο, διότι ἐκτὸς τῶν ὑφισταμένων χρεῶν ἀπὸ φόρους, ὑπάρχουν καὶ χρέη ἐκ τελῶν χαρτοσήμου, καὶ αὐτὰ, κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον θέτομεν εἰς ἐφαρμογὴν, δὲν ὑποβάλλονται εἰς ἀναγωγήν. Κατὰ συνέπειαν τῆς ἀρχῆς ταύτης ὁ ὀφείλων 11,200 ἀπὸ τέλη χαρτοσήμου θέλει εἶσθαι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ οὐχὶ 10,000, ἀλλὰ 11,200!! Διὰ τοῦτο συμφωνῶ ἐντελῶς μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος βουλευτοῦ Μεσολογγίου, καθ’ ἣν ὁ νόμος κανονίζων ὅτι ἡ ἀναγωγὴ θέλει γείνει οὕτως, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅλα τὰ ὑφιστάμενα χρέη, διότι πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ ὀφειλὴν πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀπὸ οἱανδήποτε αἰτίαν καὶ ἂν προέρχεται, εἶναι χρέος τοῦ ἰδιώτου ὑφιστάμενον καὶ θέλει πληρωθῆ κατὰ τὴν πρώτην διάταξιν. Ἡ ἄλλη διάταξις ἀφορᾷ βεβαίως τὸ μέλλον, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ Νομοθέτης, ὅτι ὑπάρχουσι κανονισμένοι μισθοὶ καὶ φόροι διὰ παγίων νόμων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῶσι διὰ μιᾶς· ὡς πρὸς αὐτὰ λοιπὸν καὶ μόνα ἠθέλησε νὰ κανονίσῃ, ὅτι θὰ γίνεται ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ἀναγωγὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκπτώσεως 10 τοῖς ἑκατὸν, οὐχὶ δὲ διὰ τὰ ὑφιστάμενα χρέη, ὅθεν καὶ ἂν προέρχωνται· διότι, ἐὰν δὲν παραδεχθῶμεν τοῦτο, τότε ὁ ὀφείλων ἀπὸ τέλη χαρτοσήμου θὰ πληρώσῃ 12% περισσότερον.

§110ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἰδικόν του ἔργον, τὸ περὶ τῶν ἐνοχῶν πραγματευόμενον, καὶ θὰ ἰδῇ, ὅτι αἱ σκέψεις του, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὀρθόταται, δὲν συμφωνοῦν μὲ τοὺς σημερινοὺς διϊσχυρισμούς του, ἀλλὰ μὲ ἐκείνας τοῦ κ. Δεληγεώργη· διότι, λέγει εἰς τὸ σύγγραμμά του, ὅτι, ἐν περιπτώσει ἀλλαγῆς τοῦ νομίσματος, δὲν δύναταί τις νὰ πληρώσῃ, εἰμὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς τοῦ νομίσματος καθ’ ὃν χρόνον ἐγένετο ἡ συναλλαγή· Τώρα φέρω τὸ παράδειγμα τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸν λόγον τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὁ ὀφείλων 11,200, ἀντὶ νὰ πληρώσῃ 10,000 νέας, θὰ πληρώσῃ πρὸς 90 δραχμὰς νέας 10,080. Λοιπὸν ἐπιβαρύνομεν αὐτὸν τὸν ὀφειλέτην μὲ 80 δραχμὰς περισσότερον. Αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ φυσικὸν Δίκαιον ὅλων τῶν Ἐθνῶν, ὅτι θὰ πληρώσῃ τις ὅ,τι ὑπεχρεώθη. Ἡ ἀληθὴς ἀναγωγὴ εἶναι 89 καὶ κἄτι λεπτὰ· ὥστε θὰ πληρώσῃ ὀλιγώτερα τοῦ 90. Λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅ,τι ἔγραψεν ὡς καθηγητὴς καὶ διδάσκαλος, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀναιρέσῃ ὡς ὑπουργός.

§111ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸν νόμον σήμερον.

§112ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Φωτήλας ἔχει δίκαιον. Νὰ ἑρμηνεύσωμεν σήμερον τὸν νόμον δὲν πρόκειται, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλὴ τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς ἠκύρωσε τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν χρόνον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ποσῶς ἐὰν ἐπῆλθον ἢ δὲν ἐπῆλθον ζημίαι, ἐὰν ἐπέρχωνται αὗται εἰς τοὺς δανειστὰς ἢ εἰς τοὺς ὀφειλέτας, πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπὶ μακρὸν, ἄνευ λόγου καὶ σκοποῦ, ὡμίλησεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· γνωρίζω μόνον, ὅπως καὶ πάντες ὑμεῖς, ὅτι ἡ ἀγορὰ εἶναι εἰς ἀναστάτωσιν, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀγοράσῃ, ὅτι εἰς οὐδένα δίδουσι τὸ ὑπόλοιπον εἰς χαλκὸν (θόρυβος). Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ τούτου. Ἐγὼ ἔρχομαι νὰ καταγγείλω τὸ Διάταγμα αὐτὸ ὡς παράνομον. Τὸ Διάταγμα τοῦ 1881 — καὶ τὸ εἶπε πρὸ μικροῦ ἀναγκασθεὶς ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Δεληγεώργην — εἶναι νομοθετικὸν, δὲν εἶναι ἁπλῶς διοικητικόν. Ὁ κύριος Καλλιγᾶς γνωρίζει καλῶς, διότι ἄριστα ἐξηγεῖ τοῦτο ἐν τῷ συγγράμματι αὐτοῦ, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία δὲν δύναται νὰ οἰκειοποιηθῇ ἔργα τῆς Νομοθετικῆς, καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι ἐξέδωκε τὸ τελευταῖον Διάταγμα κατ’ ἐντολὴν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἀληθές; οὐδαμῶς. Δὲν εἶχε δικαίωμα ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ τροποποιήσῃ Διάταγμα ἐκδοθὲν δυνάμει ἐντολῆς νομοθετικῆς, διότι τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἔχει ἰσχὺν Νόμου, καὶ προσέτι διότι δι’ αὐτοῦ ἀπεκτήθησαν ἔννομα δικαιώματα, παρήχθησαν ἔννομοι σχέσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο διὰ πράξεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας νὰ ἀνατρέψῃ ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὁρίσας, ὡς αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως ἔπραξεν, ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ νέου συστήματος ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1 9βρίου, ἐνῷ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρχίσῃ εἰμὴ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1883. Καταγγέλλω λοιπὸν τὸ Διάταγμα αὐτὸ ὡς ἀντισυνταγματικόν, παράνομον. Γνωρίζει καλῶς ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὅτι τὰ νομοθετικὰ Διατάγματα εἶναι νόμοι, καί, ὡς τοιοῦτοι ὑπόκεινται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἀντίκεινται εἰς τὰς βάσεις τοῦ Πολιτεύματος, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ αὐτῆς ὑπ’ ὄψιν. Τὸ Διάταγμα δὲ, περὶ οὗ πρόκειται, ἀναντιῤῥήτως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἰσχὺν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, καὶ ἰδοὺ πόθεν ἀπειλοῦνται πράγματι μεγάλαι ζημίαι. Ἡ ὠφέλεια ἐκ τῶν χαλκίνων νομισμάτων, ἣν τυχὸν εὐνοούμενοί τινες ἐξησφάλισαν, εἶναι μηδαμινή, ἐνῷ αἱ ἐκ τῆς παρανομίας ζημίαι ἔσονται μέγισται, διότι ἐπαπειλοῦνται δίκαι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν οἱ δανεισταὶ π. χ. ἀμφισβητήσωσι τὸ ἔγκυρον Διατάγματος, ὅπερ ἐπάγει αὐτοῖς ζημίαν, καθὰ ὁ κ. Καλλιγᾶς ὡμολόγησε (θόρυβος). Ὁμιλῶ, κύριοι, περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς μέγιστα συμφέροντα τῆς κοινωνίας, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ — καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ἐννοήσητε καλῶς εἰς ὕψιστα συμφέροντα τῆς Πολιτείας· διότι, ἐὰν τῷ ὄντι τὸ Διάταγμα ἦναι παράνομον, καὶ εἶναι κατ’ ἐμὲ, τί μᾶς μένει πλέον; Ποῦ αἱ συνταγματικαὶ ἐγγυήσεις; Τί εἶναι πλέον ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία; Βλέπετε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν φρονῶ, ὅτι βλάπτει σήμερον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου συστήματος, τὸ ὁποῖον ἄλλως εἶναι ἄριστον, καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς ἦτον ὅλως περιττὸν νὰ ἀγωνισθῇ τοσοῦτον, ὅπως ὑπερασπισθῇ τὸν Ἡρακλέα, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς ἔψεξεν· βλάπτει δὲ ἡ ἕνεκα τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν εἰσάγεται, διότι ὑπάρχει ἔτι ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ὑπάρχει, δυστυχῶς, ἐν ἐπιτάσει καταπληκτικῇ καὶ ὁσημέραι αὐξανούσῃ. Ἀλλὰ οὐδὲ περὶ τούτου πρόκειται σήμερον. Πρόκειται περὶ τοῦ παρανόμου, τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ, τοῦ ἀκύρου τοῦ Διατάγματος, καὶ ἐπὶ τούτου παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ, τὴν δὲ Βουλὴν νὰ σκεφθῇ ὡρίμως. Ἐὰν ἡ Βουλὴ συναισθάνεται τὰ δικαιώματά της, ἐὰν σέβηται τὸ Σύνταγμα, τοῦ ὁποίου ἐτάχθη φρουρὸς, ὀφείλει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀνάκλησιν τοῦ παρανόμου Διατάγματος. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου. Ἀπαντῶ δὲ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ σχετικῶς μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ κύριος Καλλιγᾶς μὲ ὠνόμασεν ἄπιστον Θωμᾶν. Ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς Εὐρυτανίας ἀπέχει τοσοῦτον ἀπὸ τὸν ἄπιστον Θωμᾶν, ὅσον ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος δὲν ἐπίστευσεν, ἀπὸ τὸ ψεῦδος, τὸ ὁποῖον ἐξελέγχω σήμερον. Σᾶς ἐζητήσαμεν, κύριε ὑπουργὲ, τοὺς ἀναλυτικοὺς πίνακας· μᾶς εἴπετε δὲ, ὅτι τοὺς εἴχετε στείλει εἰς τὸ Τυπογραφεῖον. Δὲν εἶναι ἀληθές· εἰς τὸ Τυπογραφεῖον δὲν ἠδύναντο νὰ ἦναι, ὡς ἔχουσι, διότι δὲν εἶναι καὶ πλήρεις· ἐλλείπουσι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν....

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸ δέκα ἡμερῶν ὑπάρχουν.

§114ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν.

§115ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχουσι προσέτι οἱ ἀναλυτικοὶ πίνακες τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§116ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχουν.

§117ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι ὑπάρχει ἓν ἔγγραφον τοῦ κυρίου Λομβάρδου, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι τοῦ λείπονται καὶ θὰ ἴδῃ...

§118ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρὸ 40 ἡμερῶν.

§119ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει προσέτι κατηρτισμένος ὁ πίναξ τῶν ἐσόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εὑρίσκεται μόνον ἀτελὲς καὶ ἀνυπόγραφον σχέδιον. Ἰδοὺ διατί σᾶς εἶπον, κύριε Καλλιγᾶ, ὅτι ἀπέχει ὁ βουλευτὴς Εὐρυτανίας ἀπὸ τὸν Θωμᾶν, ὅσον τὸ ψεῦδος ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν. Ἰδοὺ διατί δικαιοῦμαι νὰ ἐπαναλάβω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι προϋπολογισμὸς δὲν ὑπεβλήθη. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμέ τις, ὅτι δὲν ἔληξεν ἔτι ἡ συνταγματικὴ προθεσμία, αὕτη εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ σοφίσματος, ὅπερ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἐξέφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τότε ἐπιμονήν του εἰς τὸ νὰ προσαχθῶσιν οἱ πίνακες, καὶ τὴν σημερινὴν ὀλιγωρίαν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶπεν, ὅτι τότε ἐπρόκειτο περὶ ἐκπληρώσεως συνταγματικῆς διατάξεως. Πῶς δὲν ἐνόησεν ὁ κύριος Τρικούπης, ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη χαρακτηρίζει δεινότερον τὴν ὀλιγωρίαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς σήμερον; Ποῖος τὸν ἐβίασε νὰ ὑποβάλῃ τόσον ἐσπευσμένως καὶ ἀτελῆ τὸν προϋπολογισμὸν, ἀφοῦ ὑπάρχει ἔτι προθεσμία; Οὐδείς. Εἰς τί δὲ συμβάλλει ὑποβολὴ προϋπολογισμοῦ, ὅταν δὲν ὑπάρχωσιν οἱ ἀναλυτικοὶ πίνακες; εἰς οὐδὲν ἄλλο παρὰ εἰς τὴν δημοκοπίαν, καὶ εἰς τὸ νὰ ἐπιῤῥιφθῇ ἀνευλαβῶς ἡ εὐθύνη πάσης βραδύτητος εἰς τὴν Βουλήν. Ἑπομένως πρὸς τί ἡ ταχύτης αὕτη καὶ ἡ σπουδή; πρὸς τί τὸ ῥαγδαῖον τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ἰδοὺ διατί εἶπον, καὶ ἐπιμένω λέγων, ὅτι ἐχρειάζετο θεατρική τις παράστασις κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Βουλῆς, καὶ εὑρέθη ὁ ὑποκριτὴς νὰ παίξῃ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§120Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ μάλιστα ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀπαντήσας πρὸς ἐμὲ, εἶπεν, ὅτι τὸ Διάταγμα αὐτὸ εἶναι νομοθετικὸν, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπεψηφίσαμεν νόμον, δι’ οὗ κανεὶς νόμος δὲν ἰσχύει, πρὶν ἢ παρέλθουν δέκα ἡμέραι ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως· ἑπομένως τὸ Διάταγμα αὐτὸ, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι παράνομον, καθὰ ἰσχυρίσθη ὁ προλαλήσας, δὲν ἔχει ἰσχὺν, παρὰ ἀφοῦ παρέλθουν 10 ἡμέραι ἀπὸ τῆς καταχωρίσεώς του εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Πλανᾶται δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δύναται ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸ νομισματικὸν αὐτὸ σύστημα, διότι ὑπάρχουν ἀντινομίαι ἐπὶ ἀντινομιῶν, διότι τὸ Διάταγμα αὐτὸ καταστρέφει ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ Διάταγμα αὐτὸ ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον, τὸν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ψηφισθέντα περὶ τῆς δημοσιεύσεως τῶν νόμων καὶ περὶ τῆς ἰσχύος αὐτῶν.

§121ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐταὶ αἱ ἀλλεπάλληλοι ἔφοδοι μοὶ ἐνθυμίζουν ἕνα στίχον τοῦ Βιργιλίου et uno avulso recurrit alter μόλις καταβάλλει τις τὸν ἕνα, καὶ ἄλλος ἀνίσταται (ἱλαρότης). Παρανομίαν ἀνεκάλυψεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, διότι τὸ Διάταγμα εἶναι νομοθετικὸν, καὶ ὡς τοιοῦτον ἀντιπράττει εἰς ἄλλο Διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἔμελλε νὰ γείνῃ ἡ ἕναρξις. Ἐὰν τὸ Διάταγμα ὥριζεν, ὅτι ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, βεβαίως εἶχε δίκαιον. Ἀλλὰ δὲν λέγει τοῦτο, λέγει ἀναβάλλεται. Ἡ ἀναβολὴ ἀφίνει ἀκέραια τὰ πράγματα.

§122ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὰ εἶναι casuistique.

§123ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι casuistique. Ἅμα σᾶς φέρει τις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῆτε, ἀμέσως λέγετε σόφισμα. Σκεφθῆτε ὀλίγον, ἐφαρμόσατε τοὺς κανόνας τοῦ συλλογισμοῦ, καὶ τότε βλέπετε ἂν ὅσα λέγετε, εἶναι ἄξια νὰ λέγωνται. Πᾶσα πρᾶξις, δι’ ἧς ἀναβάλλεταί τι, ἀφίνει τὰ πράγματα ἀκέραια. Αὐτὸ εἶναι γνωστὸν, καὶ εἶναι μάλιστα ἀξίωμα εἰς τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις. Μένει λοιπὸν ἀκεραία ἡ ἐντολὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁρίσῃ ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν. Εἶναι ἀλλεπάλληλα τὰ Διατάγματα ἀπὸ τοῦ 1869, ἀφ’ ὅτου κατ’ ἔτος ἀναβάλλεται ἡ ἐφαρμογή. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας διατηρεῖται ἀκέραιον, οὐδ’ ἐξηντλήθη ἡ ἐντολή. Τώρα πρῶτον τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως ἔπαυσεν, ἀφ’ ἧς ὡρίσθη ἡ ἡμέρα· τώρα εἶναι δεδεσμευμένη ἡ Κυβέρνησις· ἐὰν θέλητε νὰ καταργήσητε αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔγεινε, πρέπει νὰ φέρητε νόμον, διότι δὲν ἐξετελέσθη ὁλοσχερῶς ἡ ἐντολή. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὸν εἰπόντα περὶ παρανομίας. Τώρα ἔρχεται ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύσῃ 10 ἡμέρας μετὰ τὴν διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως δημοσίευσιν. Λησμονεῖ ὅμως, ὅτι ἐν ἐκείνῳ τῷ νόμῳ ὑπάρχει ῥητὴ ἐξαίρεσις, ἐὰν ῥητῶς δὲν διατάττεται ἄλλως· ὅπως ἡμεῖς ἐν τῷ Διατάγματι ἐποιήσαμεν χρῆσιν αὐτῆς τῆς ἐξαιρέσεως, τῆς ὁποίας ζητοῦμεν νὰ γείνῃ χρῆσις καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ καταργήσεως τοῦ προσθέτου δεκατημορίου ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου.

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἔχει δίκαιον.

§125ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸν κατέβαλον αὐτὸν τοὐλάχιστον (ἱλαρότης). Ἔχει ἄλλην ἀπορίαν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλλίας, ἔχει ἀπορίαν τί γίνεται περὶ τῶν χρεωστουμένων ἐκ χαρτοσήμων. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαστείλῃ ἀκριβῶς· τί ἐννοεῖ· ἐὰν ἐννοῇ, ὅτι εἶναί τις ὀφειλέτης τοῦ Δημοσίου, διότι ἔλαβε χαρτόσημον πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, καθ’ ὑπόθεσιν εἷς συμβολαιογράφος, ἢ ἀπὸ τέλη δικαστικὰ, αὐτὸ ὑπάγεται εἰς τὴν ἀναγωγήν.

§126ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ποῖον μέρος τῆς ἀναγωγῆς;

§127ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ 90, διότι τὸ χαρτόσημον εἶναι φόρος.

§128ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐδῶ ἔχεις δίκαιον.

§129ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν κατεβλήθη καὶ ὁ ἄλλος (ἱλαρότης). Τώρα ἔρχεται καὶ ὁ ἄπιστος Θωμᾶς ὁ ἐξ Εὐρυτανίας· λέγει, δὲν εὑρίσκει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν πίνακα λεπτομερείας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§130ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ τὴν ὑπογραφὴν, ἀλλὰ τοὺς ἀναλυτικοὺς πίνακας τριῶν ὑπουργείων, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§131ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνδέχεται νὰ λείπουν· ἀλλ’ ἔρχομαι τώρα νὰ εἴπω ὄχι πλέον πρὸς δύσπιστον Θωμᾶν, ἀλλὰ πρὸς λίαν εὔπιστον ἄνθρωπον, πιστεύει ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος ἤθελε καταγείνει ἀπόψε ὅλην τὴν νύκτα νὰ μελετήσῃ τὸν προϋπολογισμόν;

§132ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ἐπιστεύετε, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἤθελε νὰ κάμῃ τὸ αὐτὸ εἰς τὰ 1879;

§133ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀναμασσήματα εἶναι αὐτά. Ἔλθετε εἰς νέα πράγματα προοδεύσατε, διότι λέγετε, ὅτι εἶσθε ὁ ἄνθρωπος τῆς προόδου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω σπουδαιότητα, ἔστω καὶ προκειμένου περὶ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅταν λέγῃ, ὅτι θέλει νὰ λάβῃ ἀμέσως εἰς χεῖράς του τὰ ἔγγραφα ὅλα πρὸς μελέτην, οὐδὲ εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ἱκανοποιήσω ἀπαίτησιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐν ὅσῳ αὕτη δὲν κατηρτίσθη.

§134ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα ταῦτα ὡς βουλευτής.

§135ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν ὡς βουλευτὴς ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν. Διὰ τί νὰ κοπιάζητε, ἐργαζόμενος τὴν νύκτα, νὰ φθείρητε τοὺς ὀφθαλμούς σας, σεῖς μάλιστα, ὁ ὁποῖος καὶ πάσχετε, νομίζω.

§136ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι δὲν ἐφέρατε προϋπολογισμόν. Ἤθελον ν’ ἀποδειχθῇ τὸ ψεῦδος, ἡ φενάκη, καὶ τοῦτο ὑπεραπεδείχθη.

§137ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριε ὑπουργέ, νὰ σᾶς δώσω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ καταβάλητε καὶ ἄλλον ἀντίπαλον· διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ ἀποδείξητε ἔτι μᾶλλον τὴν ἡράκλειον δύναμίν σας.—Ὁ τρόπος, κύριοι, καθ’ ὃν θὰ γείνῃ ἡ ἀναγωγὴ τῆς παλαιᾶς δραχμῆς εἰς τὴν νέαν ἐπί τε τῶν παρελθόντων καὶ τῶν μελλόντων χρεῶν, εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἁπλῆ λεπτομέρεια, ἐφ’ ἧς δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ σκεφθῇ, καὶ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰ λεχθέντα, νὰ διορθώσῃ τὴν ἐγκύκλιόν του κατὰ τὴν ὀρθοτέραν ἔννοιαν τοῦ νόμου. Τὸ κύριον ζήτημα, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, εἶναι ἄλλο. Ὁ ἔντιμος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς τὸ ὑπέδειξεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του, καὶ ἐγὼ ἔρχομαι νὰ τὸ θέσω κατηγορητικώτερον. Εἶναι σύμφωνον ἐρωτῶ μὲ τὸ Σύνταγμα, ἔχει νόμιμον βάσιν τὸ Διάταγμα, δι’ οὗ τὸ ὑπουργεῖον ἔθηκεν εἰς ἐνέργειαν τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα; Ἰδοὺ πρὸ πάντων τί πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλή. Ἐπὶ τούτου ἔχομεν, κύριοι, μίαν πολύτιμον ὁμολογίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀνεγνώρισεν, ὅτι, ὅταν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἀναθέτῃ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν νὰ κανονίσῃ αὕτη διὰ Διατάγματος εἰδικήν τινα λεπτομέρειαν τοῦ νόμου, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐκτελέσῃ τὴν ἐντολὴν διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος, ὁ νόμος λαμβάνει ἔκτοτε τὴν ὁριστικὴν αὐτοῦ μορφὴν, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται τοῦ λοιποῦ νὰ ἐπιθέσῃ ἐπ’ αὐτοῦ χεῖρα ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ἀλλὰ πᾶσα μεταβολὴ καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἔτι τῆς λεπτομερείας, τῆς διὰ τοῦ Διατάγματος κανονισθείσης, πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μόνον διὰ νέου νόμου. Ἂν ἡ ἀρχὴ αὕτη ἦναι ἀληθής, φανερὸν ὅτι τὸ Διάταγμα, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ἔθηκεν εἰς ἐφαρμογὴν τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα τὴν 1 Νοεμβρίου, ἐκδοθὲν, ἀφοῦ ἤδη προηγούμενον Διάταγμα εἶχε κανονίσει ἄλλως τὰ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐξεδόθη καθ’ ὑπέρβασιν καθηκόντων, καὶ ὡς τοιοῦτον ἀντίκειται εἰς τὸν θεμελιώδη νόμον, καὶ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν νόμιμον ἰσχύν. Τὸ συμπέρασμα, κύριοι, εἶναι ἀναγκαῖον, καὶ τὸ πρᾶγμα ἁπλοῦν καὶ σαφές. Πῶς ὅμως ἠγωνίσθη ὁ πολυμήχανος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σώσῃ τὴν νομιμότητα τοῦ Διατάγματος; Διὰ τοῦ προηγουμένου Διατάγματος, σᾶς εἶπε, δὲν ὡρίσθη πότε ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀνεβλήθη ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1883. Τὸ ἐπινόημα ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι εὐφυὲς, ἀλλ’ ἄνευ λογικῆς ὑποστάσεως. Προπάντων παρατηρῶ, ὅτι τὸ προηγούμενον Διάταγμα δὲν ἀναβάλλει ἁπλῶς, ἀλλὰ προσθέτει, ὅτι ὁ νόμος θὰ ἰσχύσῃ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου. Ὁρίζει ἑπομένως ῥητὴν ἡμέραν ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νόμου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, τί σημαίνει καθ’ ἑαυτὴν ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐφαρμογῆς νόμου τινὸς ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον; Σημαίνει προδήλως, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ χρόνου τούτου δὲν θέλει ὁ διατάττων τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος οὗτος. Τὸ νέον λοιπὸν Διάταγμα εἶναι εἰς προφανῆ ἀντίθεσιν μὲ τὸ προηγούμενον, διότι, ἐνῷ τοῦτο διέταξε νὰ ἰσχύῃ μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου τὸ παλαιὸν νομισματικὸν σύστημα, τὸ νέον Διάταγμα διατάττει τὸ ἐναντίον, ὅτι ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου πρέπει νὰ ἰσχύσῃ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα. Ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ ὑπουργοῦ στηρίζεται ἐπὶ βάσεως ψευδοῦς καὶ σκοπεῖ νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἐντέχνως τὴν σύγχυσιν εἰς τὰ πνεύματα. Κατ’ αὐτὴν, ὑποτίθεται, ὅτι οὐδὲν ἀπεφάνθη ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ὡς πρὸς τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1882, ὅτι ἑπομένως τὸ πεδίον τοῦτο εἶναι ἐλεύθερον, καὶ δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἀσκοῦσα τὴν ἐντολὴν τῆς Νομοθετικῆς, νὰ ὁρίσῃ οἱονδήποτε σημεῖον θέλει τῆς χρονικῆς ταύτης περιόδου, πρὸς ἔναρξιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ δὲν θ’ ἀποπλανηθῇ βεβαίως ἡ Βουλὴ διὰ τοιούτων τεχνασμάτων. Δὲν ἔχει ὡσαύτως ἀξίαν, κύριοι, καὶ ἡ ἑτέρα ἀντίῤῥησις, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἐξέδωκε πολλὰ Διατάγματα, δι’ ὧν ἀνέβαλε κατ’ ἐπανάληψιν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ νέου νομισματικοῦ συστήματος νόμου, διότι τὰ διάφορα ταῦτα Διατάγματα ἐξεδίδοντο κατὰ σειράν, καὶ ἴσχυεν ἕκαστον καθ’ ὅσον ἔπαυεν ἡ ἰσχὺς τοῦ προηγουμένου· ἀλλ’ ἐνταῦθα ἔχομεν δύω ἀντίθετα πρὸς ἄλληλα Διατάγματα, διότι ἐντὸς τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἰσχύει τὸ προηγούμενον Διάταγμα, ἐξεδόθη τὸ νέον μὲ ἀντιθέτους διατάξεις. Τὸ Διάταγμα λοιπὸν, κύριοι, κατ’ οὐδένα τρόπον δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς νομιμότητος. Ποῖον δὲ συμφέρον τοῦ Κράτους ἢ τῆς κοινωνίας ὑπηγόρευσε τὴν ἔκδοσιν Διατάγματος τοιούτου εἰς ἐποχὴν μάλιστα, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἦτο παροῦσα καὶ ἠδύναντο διὰ νόμου νὰ ὁρίσωσι τὴν ἔναρξιν τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος; Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ μᾶς ὑποδείξῃ τὸ συμφέρον τοῦτο, διὰ νὰ καταστήσῃ τοὐλάχιστον ἐπιεικῆ τὴν κρίσιν ἡμῶν ὡς πρὸς τὴν νομιμότητα τοῦ Διατάγματος. Ἐξεδώκατε Διάταγμα, ἂν μὴ φανερῶς τοῖς πᾶσι παράνομον, ἀμφιβόλου ὅμως πάντοτε νομιμότητος· συνεταράξατε τὴν ἀγορὰν καὶ τὰς ἰδιωτικὰς συναλλαγὰς, ἐπελθόντες ἐξ ἀπροόπτου ὡς Θεὸς ἀπὸ μηχανῆς μὲ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, ἐνῷ πάντες εἶχον κανονίσει τὰ καθ’ ἑαυτοὺς ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ Διατάγματος, τοῦ ὁρίζοντος τὴν ἔναρξιν τοῦ νέου συστήματος ἀπὸ τῆς 1ης τοῦ ἐπιόντος Ἰανουαρίου· καὶ δὲν μᾶς λέγετε τοὐλάχιστον ποῖος λόγος γενικὸς, ποῖον συμφέρον ἐθνικὸν ὑπηγόρευσε τὸ ἀκατανόητον τοῦτο μέτρον. Ὄχι, κύριοι, λόγος γενικὸς, συμφέρον ἐθνικὸν, δὲν ὑπηγόρευσε τὸ Διάταγμα. Μετὰ τραχύτητος ἴσως, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς βεβαίως ἀληθείας, κατέδειξε τὸ πραγματικὸν αὐτοῦ ἐλατήριον ὁ ἔντιμος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτής. Εἴχετε συμφέρον, συμφέρον κομματικὸν, συμφέρον διὰ τὸν ἑαυτόν σας καὶ ὄχι διὰ τὸ Κράτος ἢ τὴν κοινωνίαν, νὰ παρουσιάσητε ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς Συνόδου τὸν προϋπολογισμὸν οὐ μόνον ἰσοσκελῆ, ἀλλὰ καὶ μὲ περίσσευμα. Ἐπεσπεύσατε λοιπὸν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, διὰ νὰ αὐξήσητε ἐμμέσως τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ 6–7 ἑκατομμύρια δραχμῶν, χωρὶς νὰ ἀναλογισθῆτε ὁποῖα ἐπιζήμια ἀποτελέσματα ἤθελον προκύψει διὰ τὴν κοινωνίαν ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ τούτου τεχνάσματος, τὸ ὁποῖον σεῖς οἱ ἴδιοι ὠνομάσατε ἀπροσδόκητον, καὶ χωρὶς νὰ σκεφθῆτε, ὅτι ἠδύνασθε νὰ αὐξήσητε τοὺς φόρους κατὰ μέτρον λογικὸν καὶ ἐπιεικὲς, διὰ νὰ φέρητε τὴν παρὰ πάντων ποθουμένην ἰσοῤῥοπίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν ἦτο παντελῶς ἀνάγκη νὰ ἐπιπροσθέσητε εἰς τὸ βάρος τῶν νέων φόρων καὶ τὰς περιπλοκὰς καὶ ζημίας, τὰς ὁποίας κατ’ ἀνάγκην θέλει ἐπιφέρει ἡ πρόωρος εἰσαγωγὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, πρὶν ἢ ἀρθῆ μάλιστα ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἰδοὺ ὁ πραγματικὸς λόγος τοῦ Διατάγματος, ἢ ὀνομάσατε ἄλλον, ἂν ἔχετε. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει, κύριοι, ἀκόμη καιρὸν νὰ σκεφθῇ, καὶ διὰ τοῦτο προεκαλέσαμεν τὴν παροῦσαν συζήτησιν πρὸς φωτισμὸν καὶ καθοδήγησιν αὐτῆς· ἡ ὥρα τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς εὐθύνης δὲν ἦλθε, ἀκόμη. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτοῦ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐκτέλεσιν Διατάγματος, παρὰ τὸν νόμον ἐκδοθέντος καὶ ἐπιβλαβοῦς εἰς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§139ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ταμείου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ ἔλαβε τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ παρακαλῶ νὰ εἰσαχθῇ εἰς δευτέραν. Εἰς τὸν κ. Φιλάρετον ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀπαντήσω. (Ὅρα παράρτημα).

§140ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑπάρχει πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν (Θόρυβος).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων (Θόρυβος)

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπεν, ὅτι ὑπέβαλε πρότασιν. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασίν του. Ἐγὼ προτείνω ν’ ἀποῤῥίψῃ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασίν σας, ἐκτὸς ἐὰν τὴν ἀποσύρετε.

§143ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν ἔχω ν’ ἀποσύρω. Ὡμίλησα περὶ τοῦ Διατάγματος ὡς ἀντισυνταγματικοῦ, ὡς παρανόμου, καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην μου ταύτην.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, ὅστις γνωρίζει κάλλιστα τὰ ἔθιμα τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου, ἠξεύρει, ὅτι πολλάκις εἰς τὰ Κοινοβούλια γίνεται λόγος περὶ διαφόρων ἀντικειμένων, ἀναγομένων εἰς τὴν διοίκησιν, ἡ συζήτησις δὲ γίνεται πρὸς φωτισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ νὰ κατίδῃ τὴν ἰδίαν αὐτῆς εὐθύνην ἐπὶ ὡρισμένης περιστάσεως....

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. βουλευτὴν Εὐρυτανίας νὰ διατυπώσῃ τὴν πρότασίν του.

§146ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ὅτι τὸ Διάταγμα αὐτὸ θεωρεῖται ἄκυρον, διότι εἶναι παράνομον.

§147ΠΟΛΛΟΙ. Ὑποβάλετε τὴν πρότασίν σας.

§148ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω καθαρὰ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς σᾶς, κύριε Πρόεδρε, καὶ εἰς τοὺς ἀποροῦντας διατί δὲν φέρω τὴν πρότασιν, ὅτι τὸ πράττω, δι’ ὃν λόγον ὁ κ. Τρικούπης δεικνύει τὸ ἄκαιρον αὐτὸ θάῤῥος, αὐτὴν τὴν prouesse. Ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) εἶναι ἤδη κενὴ, ἀποχωρησάντων πολλῶν βουλευτῶν ἕνεκα τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας. Ἰδοὺ διατί εἶσθε τόσον ἀτρόμητος, κύριε Πρωθυπουργὲ, καὶ διατί ἐγὼ τὴν πρότασιν ταύτην θὰ φέρω τὴν δευτέραν, ὅπως κατακριθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ παράνομον αὐτὸ Διάταγμα.

§149ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ διεκόψατε πρὶν τελειώσω. Λοιπὸν, ἐξακολουθῶν τὴν ὁμιλίαν μου, λέγω, ὅτι ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν καθῆκον ἡμῶν νὰ φωτίσωμεν δι’ ὧν εἴπομεν τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς μὴ νομιμότητος καὶ σκοπιμότητος τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἔλαβε. Διὰ τοῦτο δὲν θέτομεν ἄλλην πρότασιν παρὰ τὴν ἑξῆς· «Μετὰ τὰ λεχθέντα ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Εἰς δὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐναπόκειται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν θέλῃ, ὅτα εἴπομεν, πρὸς ἀποφυγὴν τῆς εὐθύνης.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος εἶναι λίαν κανονική· εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε καὶ ἡ Κυβέρνησις· ἑπομένως μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ θέλομεν συμψηφίσει ἢ θέλει αὐτὸς ψηφίσει μεθ’ ἡμῶν, ἐὰν ἔχῃ τὴν μετριοφροσύνην ταύτην. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος, πρόκειται περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας θέλῃ νὰ φέρῃ τὴν πρότασίν του τὴν Δευτέραν, εἶναι ἐλεύθερος καὶ αὐτὸς καὶ πᾶς ἄλλος νὰ φέρῃ οἵαν δήποτε θέλει πρότασιν, ἀλλὰ περὶ Δευτέρας δὲν πρόκειται σήμερον, σήμερον πρόκειται περὶ Σαββάτου. Σήμερον, Σαββάτῳ, ὑπέβαλε πρότασιν ὁ κ. Βουλευτής· ἐννοῇ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ Σαββάτου; ἂν ἐννοεῖ νὰ ἐπιμείνῃ, ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ψηφίσωμεν· ἂν τὴν ἀνακαλῇ, ἔχει ἄλλως τὸ πρᾶγμα.

§151Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τόσῳ περισσότερον μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Μίλησης καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, εἶναι περιττὴ ἡ περαιτέρω συζήτησις· διότι οἱανδήποτε πρότασιν καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ ψηφίσωμεν ἡμεῖς, ποῖον εἶναι τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα;

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μετρηθῶμεν.

§153Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν συμφέροντα τῶν ἰδιωτῶν ἢ τοῦ Δημοσίου πάσχουν, νομίζετε, ὅτι ἐκ τῆς ψηφίσεως μιᾶς προτάσεως θέλομεν δυνηθῆ ἡμεῖς νὰ μεταβάλωμεν τὴν γνώμην τῶν Δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ ἐφαρμόσουν τὸν νόμον ὅπως τὸν ἐννοοῦν περὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ ἑνὸς Διατάγματος πρὸς τὸ ἄλλο; Ἐξηγοῦμαι καλλίτερον· ἂν τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξέδοτο ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐκδώσῃ, καὶ ἂν δι’ αὐτοῦ τοῦ Διατάγματος ἠκυρώθη ἡ ἰσχὺς τοῦ πρώτου Διατάγματος, αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πλέον θὰ κανονίσουν καὶ θὰ ἀποφασίσουν τὰ Δικαστήρια καὶ οὐδεὶς ἄλλος· ἡ ψήφισις λοιπὸν οἱασδήποτε προτάσεως δὲν ἔχει ἔννοιαν, διότι δὲν προλαμβάνει, ἂν ἐπέλθῃ καταστροφὴ εἰς συμφέροντα μεγάλα, ὡς προεῖπον. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἐπὶ ἀσκόπων πραγμάτων νὰ ψηφοφορῇ.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν διὰ τοὺς λόγους τούτους ἀνακαλεῖ τὴν πρότασίν του.

§155ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θεωρῶ περατωθεῖσαν τὴν συζήτησιν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καθήσατε, νὰ θέσω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζηνοπούλου εἰς ψηφοφορίαν.

§157ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε καμμίαν πρότασιν; Τί θὰ θέσετε εἰς ψηφοφορίαν;

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, νομίζω, διατείνεται ὅτι δὲν ὑπέβαλε πρότασιν, καὶ τοῦτο ἐπίσης μᾶς ἀρκεῖ, εἴτε ἀνακαλεῖ, εἴτε.....

§159ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν θεωρῶ τὴν συζήτησιν περατωμένην διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον· θὰ ὑποβάλω τὴν πρότασίν μου τὴν Δευτέραν.

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἡ συζήτησις δὲν ἦναι καθ’ ὑμᾶς περατωμένη, εἶσθε ἐλεύθερος νὰ ἐξακολουθήσητε· ἡμεῖς ὅμως ἐννοοῦμεν, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη θὰ κλείσῃ διὰ ψηφοφορίας. Πρότασις μομφῆς κατὰ Διατάγματος ἀφορᾷ εἰς μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· τὸ ζήτημα εἶναι πολιτικὸν, δὲν εἶναι δὲ ἡ πρότασις ἄσκοπος. Ἂν ὅμως δὲν ὑφίσταται πρότασις, εἴτε διότι τὴν ἀνακαλεῖ ὁ ὑποβαλὼν αὐτὴν, εἴτε διότι ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν ὑπέβαλε τοιαύτην πρότασιν, βεβαίως τότε δὲν θὰ γείνῃ ψηφοφορία. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον· ἠθέλησαν νὰ ἐπιῤῥίψωσιν μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, λέγοντες, ὅτι ὑπέβαλον τοιαύτην πρότασιν. Ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη πρότασις, δὲν δέχομαι νὰ μείνῃ ἐκκρεμής. Ἂν ὅμως βεβαιοῦσι πάντες, ὅτι τοιαύτη πρότασις δὲν ὑφίσταται, ἔχει καλῶς.

§161ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ Διάταγμα εἶναι ἄκυρον· καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ εἶναι πλήρης, πρὸς κατάκρισιν τῆς πράξεως θὰ ὑποβάλω τὴν πρότασίν μου· σήμερον δὲν τὴν ὑποβάλλω.

§162ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε ἔχει καλῶς.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια.

§164ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὑπάγουν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς τὰ νομοσχέδια. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς προσθέτου φορολογίας τοῦ χαρτοσήμου).

§165ΡΙΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος).

§166ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος). (Γίνεται δεκτὸν εἰς ά. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῆς ἰσχύος διατάξεων τινῶν τοῦ ΑΝ νόμου περὶ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων). (Λύεται ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 7 καὶ ½ μ. μ.)