1882.06.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 96

τῆς 15 Ἰουνίου 1882.

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοί τινες Ναζηρίου ἐξαιτοῦνται, ὅπως χορηγηθῶσιν αὐτοῖς τὰ καθυστερούμενα παραχωρητήρια τῶν δηλωθεισῶν ὑπ’ αὐτῶν γαιῶν, κατὰ τὸν περὶ τούτων νόμον, τὰς ὁποίας πρὸ χρόνων νέμονται. Ὑπόδικοι ἐκ Θεσσαλίας, κρατούμενοι εἰς τὰς φυλακὰς Αἰγίνης, ζητοῦσι παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως ληφθῇ μέτρον τι πρὸς ἀπελευθέρωσίν των.— Ἀνδρέας Ἀγγελάκης, ὑπολοχαγὸς τῆς Φάλαγγος, ζητεῖ ἵνα καταταχθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐνεργὸν Φάλαγγα. Ὁ κ. Γ. Μπούμπουλης διαβιβάζει πρὸς τὴν Βουλὴν μίαν ἀπάντησιν καὶ παρακαλεῖ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§3ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε, πρῶτον καὶ κατόπιν ἂς τυπωθῇ. Ἀφοῦ εἶναι ἀπὼν πρώην ὑπουργὸς καὶ πρώην συνάδελφος, πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ. Δόσατέ μοι νὰ τὴν ἀναγνώσω ἐγώ.

§4ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δὲν εἶναι ἀνάγκη, ἀφοῦ θὰ τυπωθῇ. (Θόρυβος).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγνώσατε, κύριε γραμματεῦ.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύστασις βουλευτῶν τινων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὲρ τῶν κατὰ τὴν τελευταίαν Θεσσαλικὴν καὶ Ἠπειρωτικὴν ἐπανάστασιν πληγωθέντων.

§8ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Περὶ τῆς συστάσεως αὐτῆς νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπῃ τις περισσότερα εἰς ἓν Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον γνωρίζει ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ γεγονότα, καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ἐν τῇ συστάσει ἀναφερομένων. Τώρα ἐδῶ παρουσιάζομεν ἀναφορὰν μιᾶς χήρας, κόρης Ἀντιναυάρχου κατὰ τὸ 1821 (θόρυβος). Ὁ πατὴρ αὐτῆς ἦτον Ἀντιναύαρχος τοῦ Ὀθωμανικοῦ στόλου, καὶ κατηχήθη εἰς τὴν μεγάλην ἰδέαν τῆς μεγάλης ἐποχῆς, ἥτις ἔφερε τὴν ἐλευθερίαν εἰς ἡμᾶς. Συλληφθεὶς δὲ καὶ δικασθεὶς κατὰ τὸν Σουλτανικὸν ἐκεῖνον τρόπον, ἐσφάγη καὶ ἡ περιουσία του ἐδημεύθη. Αὐτὴ ἡ δυστυχὴς κόρη του στερεῖται τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Εἶναι ἐξ Ὕδρας αὐτὸς ὁ Ἀντιναύαρχος καὶ ὀνομάζεται Ἐμμανουὴλ Γκιοῦστος· ἦτο κατηχημένος καὶ ἤθελε νὰ πάρῃ τὰ Τουρκικὰ πλοῖα, 38 τὸν ἀριθμὸν, καὶ νὰ τὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ τὸν συνέλαβον οἱ Τοῦρκοι καὶ τὸν ἀπεκεφάλισαν. Λοιπὸν αὐτὴ ἡ γυνὴ ζητεῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τὸ Ἔθνος ἀμοιβήν τινα (θόρυβος)· καὶ εἶναι δίκαιον νὰ τῆς δοθῇ, διότι ὁ Γκιοῦστος ἦτον εἷς ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ τὸ αἷμά των ᾠκοδόμησαν τὸν θρόνον καὶ μᾶς ἔδωσαν τὴν ἐλευθερίαν. Παρακαλεῖται λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ συστήσῃ τὴν προκειμένην ἀναφορὰν εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον διὰ νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τώρα ἔρχομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ διὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ περί...

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἤλθομεν ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§13ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Πολὺ καλά· κατόπιν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων ὑποβάλλει κατάλογον τῶν ἐκ τῆς πλημμύρας τοῦ Κηφισσοῦ παθόντων κηπουρῶν ἐν Σεπολίοις, καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ἐν ᾗ ἂν περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χορηγηθῇ αὐτοῖς ἀνάλογον βοήθημα, ν’ ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου διὰ τὸ ἔτος 1881.

§15ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Κύριοι, προκειμένου μετ’ ὀλίγον ν’ ἄρξηται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νόμου περὶ Προξενικῶν Ἀρχῶν καὶ τῆς δικαιοδοσίας αὐτῶν, ἀρχαῖος καὶ διακεκριμένος δικηγόρος ἐν Κωνσταντινουπόλει, λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ δι’ ἐμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν μακρὰν ἀναφορὰν, διὰ τῆς ὁποίας ὑποδεικνύει πλημμελεῖς τινας διατάξεις τοῦ ῥηθέντος νόμου, καὶ ἀναγράφει τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἀναγκαίας ἐπ’ αὐτοῦ.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι;

§17ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δικηγόρος ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀρχαῖος καὶ διακεκριμένος, ὁ κ. Γεωργαντόπουλος, ἀποδεικνύων, ὅτι ἄνευ τῶν ὑποδεικνυομένων τροποποιήσεων ἢ μεταβολῶν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἔσται οὐ μόνον δύσκολος καὶ ἀμφίβολος ἀλλὰ καὶ λίαν ἐπιβλαβής. Ἐκπληρῶν λοιπὸν τὴν ἀνατεθεῖσάν με ἐντολὴν, καταθέτω τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως οἱ μὲν βουλόμενοι ἐκ τῶν βουλευτῶν, καὶ μάλιστα οἱ νομικοὶ, λάβωσι γνῶσιν αὐτῆς, ἀποσταλῇ δὲ κατόπιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ μελετηθῇ, ἵνα ἐν καιρῷ ἐπενέγκῃ τὸ ὑπουργεῖον ὅσας μεταβολὰς νομίζει ἀναγκαίας.

§18ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ ἀπαντήσῃ σήμερον ἢ τὸ Σάββατον εἰς τὴν ἑπομένην ἐπερώτησιν. Ἐλήφθη ἡ δέουσα πρόνοια ἤδη, ὅτε τὰ γεγονότα εἰσὶ πρόσφατα, ἵνα προσηκόντως βεβαιωθῇ τὸ εἶδος καὶ τὸ μέγεθος τῶν ἐπενεχθεισῶν ζημιῶν εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους καὶ εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἐμπόριον ἐκ τῶν τελευταίων ἐν Αἰγύπτῳ αἱματηρῶν σκηνῶν; Εἰς τὴν συνδιάσκεψιν ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑποβάλλεται τὸ ζήτημα περὶ ἀποζημιώσεως, καὶ νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὅπως βεβαιωθῇ τὸ μέγεθος καὶ ἡ ἔκτασις τῶν ζημιῶν.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Τὸ Σάββατον θέλομεν ἀπαντήσει.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Νομικῶν Συμβούλων. Ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς διατρέξωμεν πρῶτον, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κατὰ τὸ σύνηθες. (Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις, ὡς ὑπαρχούσης ἀντιῤῥήσεως, διαφόρων νομοσχεδίων).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ἐμπορικῶν ναυτικῶν Σχολῶν.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–15. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 16).

§24ΕΠΑΜ. ΚΡΙΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 16, ὅπου γίνεται μνεία περὶ προσλήψεως ἐμποροπλοιάρχων ἐν καιρῷ πολέμου, νὰ διαγράφῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποπλοιάρχου καὶ νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸν τοῦ ἀνθυποπλοιάρχου, διότι νομίζω, ὅτι ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὰ κεκανονισμένα, ἐμποροπλοίαρχοι, προσλαμβανόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποπλοιάρχου, νὰ ἔχωσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὑτῶν ἀνθυποπλοιάρχους τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ.

§25ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πολὺ καλά. Θέλομεν λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις σας εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16 ὡς ἔχει, καθὼς καὶ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα, καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀσκήσεως τῶν ἰατρικῶν ἐν γένει ἐπαγγελμάτων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχουσί τινες ἀντιῤῥήσεις, παρεκλήθησαν δὲ οἱ κύριοι βουλευταὶ, ὅσοι εἶχον αὐτὰς, νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ συνενοηθῶσι μετὰ τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, τὸ ὁποῖον συνέταξε τὸ νομοσχέδιον. Τινὲς ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἰδίως ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, προσῆλθον εἰς συνεδρίασιν τοῦ ἰατροσυνεδρίου καὶ ἀπὸ κοινοῦ συνετάχθη τροπολογία, τὴν ὁποίαν καὶ ὑποβάλλω, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9. Ὑποθέτω, ὅτι αὕτη ἱκανοποιεῖ τὰς διαφόρους ἀπαιτήσεις, αἵτινες ἐξεφράσθησαν. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ καὶ ἄλλη, δυνάμεθα νὰ τὴν ἀκούσωμεν, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι, ἀφοῦ ἐδόθη εὐκαιρία εἰς πάντας νὰ παραστήσωσι τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον, καὶ δὲν ἠκούσθη ἄλλη, δὲν εἶναι πιθανὸν ἤδη νὰ προταθῇ τι νέον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀπαιτήσῃ συζήτησιν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Ὅρα Παράρτημα). (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§29Λ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρ. 4. Κατ’ αὐτὸ κλείονται φαρμακεῖα ἀνήκοντα εἰς φαρμακοποιοὺς κεκτημένους πτυχίον κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον, ἑπομένως κεκτημένους πτυχίον καὶ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, καὶ οὐ μόνον πτυχίον, ἀλλὰ καὶ ἄδειαν τοῦ ἡμετέρου Ἰατροσυνεδρίου πρὸς τὸ μετέρχεσθαι τὴν φαρμακευτικήν, μόνον διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἵδρυσαν αὐτὰ μετὰ τὴν 23 Ἰουνίου 1878, ἤτοι μετὰ τὴν συνθήκην τοῦ Βερολίνου. Ἐρωτῶ ἂν τοῦτο ἦναι οὕτω νόμιμον, ὥστε νὰ μὴ δώσῃ χώραν εἰς ἀποζημιώσεις καὶ ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου. Μετὰ τὴν ἀφομοίωσιν ἐννοῶ, ὅτι δύναται ἡ διοίκησις νὰ κλείσῃ ἓν φαρμακεῖον, ὅπερ ἐσυστήθη ἔν τινι τόπῳ μὴ ὑπαρχούσης τῆς νομίμου ἀναλογίας τοῦ πληθυσμοῦ, καί τοι ὁ συστήσας αὐτὸ εἶχε καὶ πτυχίον καὶ ἄδειαν τοῦ Ἰατροσυνεδρίου· ἀλλ’ ἂν ὁ τοιοῦτος μεταβὰς εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας ἵδρυσε τὸ φαρμακεῖον αὐτοῦ λαβὼν τὴν ἄδειαν τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου ἢ βραδύτερον τοῦ Νομάρχου, διότι ὁ πληθυσμὸς τὸ ἐπέτρεπεν, ἢ ἂν δὲν ἔλαβε τοιαύτην ἄδειαν, βεβαιοῦται οὐχ ἧττον, ὅτι ὁ πληθυσμὸς εἶναι τοσοῦτος, ὥστε ἐπιτρέπεται ἡ ἵδρυσις τοῦ φαρμακείου αὐτοῦ, καθόσον ἡ ἄδεια τοῦ Νομάρχου δὲν εἶναι συστατικὴ τῶν φαρμακείων διατύπωσις, ἀλλὰ σκοπεῖ ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἐν δεδομένῃ περιφερείᾳ ὑπάρχει ὁ κατὰ τὸν νόμον πληθυσμὸς, τότε νομίζω, ὅτι ὁ νόμος δὲν δύναται νὰ καταργήσῃ ἓν φαρμακεῖον χωρὶς νὰ βλάψῃ κεκτημένα δικαιώματα. Καὶ τὰ φαρμακεῖα εἶναι ὡς πᾶσα ἰδιοκτησία ἀναφαίρετος ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως, ἑπομένως καταργούμενα, ἐνῷ πληροῦν τοὺς ὅρους τοῦ νόμου καὶ διὰ μεταγενεστέρων πράξεων, δίδουν δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἐφιστῶ λοιπὸν ἐπὶ τούτου τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ αὐτὴν, ὅπως εἰσαγάγῃ ἐξαίρεσιν ὑπὲρ αὐτῶν.

§30Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ προλαλήσας δὲν ἔχει ἐντελῶς δίκαιον, ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα δηλαδὴ τῶν φαρμακοποιῶν, διότι ἡ ἄδεια, ἥτις δίδεται ἐκ μέρους τοῦ Νομάρχου, δὲν εἶναι μόνον ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ δίδεται ἡ τοιαύτη ἄδεια, καὶ ὡς συναίνεσις τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἐπάγγελμα ὁ ἐπαγγελματίας, διὰ τοῦτο φοβοῦμαι μήπως τὸ δημόσιον ὑποστῇ ἀποζημιώσεις. Ἐνθυμεῖσθε ὅτε ἠναγκάσθη νὰ μὴ κλείσῃ τὰ φαρμακεῖα τὰ ἀνοιχθέντα πέραν τοῦ πληθυσμοῦ. Διὰ τοῦτο ἔκαμον τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ἵνα παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, ὅπως μὴ τὸ Δημόσιον ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας τοιαύτας καὶ ζημίας.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τοῦ ἐπεκτείναντος ἐπὶ τὰς νέας ἐπαρχίας πᾶσαν τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν, τὰ περὶ φαρμακείων ἰσχύοντα ἐν τῷ Κράτει ἰσχύουσιν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, καὶ ἑπομένως πάντα τὰ φαρμακεῖα τὰ ὑπεράριθμα, τὰ πέραν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ἐπιτρεπομένου ὑπὸ τοῦ ἐν Ἑλλάδι κειμένου νόμου, θέλουσι κλεισθῆ. Ἡ διάταξις ἄρα τοῦ ἄρθρου 4, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος, δὲν καινοτομεῖ κατὰ τοῦτο· ἐὰν τὸ ἄρθρον 4 μὴ ψηφισθῇ, τὰ φαρμακεῖα ταῦτα, περὶ ὧν τὸ ἄρθρον 4 πραγματεύεται, θέλουσι κλεισθῆ, διότι δὲν δύνανται νὰ διατηρῶνται συμφώνως πρὸς τὸν κείμενον ἐν Ἑλλάδι νόμον· ὁ κείμενος ἐν Ἑλλάδι νόμος ὁμιλεῖ περὶ πληθυσμοῦ, τὸ δὲ ἄρθρον 4 ὁμιλεῖ περὶ τῶν φαρμακείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἤθελον μείνει ὑπεράριθμα κατὰ τὸν Ἑλληνικὸν νόμον. Βεβαίως ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 μόνῳ δὲν εὑρίσκετε ἁπάσας τὰς περὶ τούτου διατάξεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ συνδυάσητε πρὸς τὸ ἄρθρον 9, ὅτε συμπληροῦται ἡ ἔνοια αὐτοῦ· διότι κατὰ μὲν τὸ ἄρθρον 4, τὰ φαρμακεῖα, περὶ ὧν ἐν αὐτῷ ὁ λόγος, κλείουν, ἀλλ’ ἐὰν κατὰ τὸ ἄρθρον 9 ὑπάρχῃ ἀριθμὸς, ὅπως συστηθῶσι καὶ ἄλλα φαρμακεῖα, ταῦτα τὰ προϋπάρχοντα καὶ κλεισθέντα ἔχουσι δικαίωμα προτιμήσεως ἐπὶ παντὸς ἀλλοῦ· ἑπομένως τὸ κλείσιμον τῶν φαρμακείων εἶναι ἁπλῶς τυπικὸν, διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ ὁ ἀριθμὸς, καὶ κατόπιν λάβωσι ταῦτα τὴν ἄδειάν των κατὰ τὴν προτεραιότητα τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῶν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις. Ἐὰν δὲ ἡ παρατήρησις, ἥτις ἐγένετο ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 4, ἦτο ὀρθὴ, τουτέστιν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κλεισθῶσι τὰ φαρμακεῖα τῶν πτυχιούχων καὶ ἂν ὦσιν ὑπεράριθμα, διὰ τὸν λόγον, ὅτι οὗτοι ἔχουσι κεκτημένον δικαίωμα ὡς ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῶν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις πρὸ τῆς ἑνώσεως, ἔπρεπεν ἐπίσης νὰ μὴ κλεισθῶσι καὶ πάντα τὰ φαρμακεῖα τὰ σήμερον ἐγκατεστημένα ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, τουτέστιν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτὴ ἀρχὴ καὶ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας ἄδειαν καὶ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας πτυχίον, ἀποκτήσαντας δὲ ἐν Τουρκίᾳ δικαίωμα συστάσεως φαρμακείου. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δικαίωμα ἀποζημιώσεως δὲν θέλει ὑπάρξει, διότι ἡ παραχώρησις ἀδείας πρὸς σύστασιν φαρμακείου δὲν ἀποτελεῖ δικαίωμα διαρκές· τὰ τοιαῦτα δικαιώματα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι κεκτημένα ἀπέναντι τῆς Πολιτείας. Πάντοτε ἡ Πολιτεία ἐπιφυλάττει εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν καταστημάτων τῶν ἐπιτελούντων λειτουργίαν περὶ τὰ τῆς δημοσίας ὑγείας, καὶ μόνον, ἐὰν θεωρῇ αὐτὰ ὠφέλιμα, νὰ ἐπιτρέπῃ την διατήρησιν αὐτῶν. Ἑπομένως καὶ ἂν ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶσιν οἱ συστήσαντες τὰ κλεισμένα ἤδη φαρμακεῖα, ἡ ἀποζημίωσις δὲν θ’ ἀφορᾷ εἰς δικαίωμα ἀπηγορευμένον σήμερον συστάσεως φαρμακείων, ἀλλὰ θ’ ἀφορᾷ εἰς τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὸ ὑλικὸν τῶν καταστημάτων, πρὸς τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἐποιήσαντο διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος καὶ τὰ τοιαῦτα. Περὶ ἀποζημιώσεως ὅμως δικαιώματος, προκειμένου περὶ ὑγιεινῶν διατάξεων, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος, διότι δὲν δύναται ποτὲ νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τὸ Κράτος παρεχώρησεν εἴς τινα δικαίωμα ἀπόλυτον, τοιοῦτον ὥστε καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν τὸ Κράτος ἤθελε θεωρήσει, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὸ παραχωρηθὲν δικαίωμα, νὰ μὴ δύναται νὰ τὸ πράξῃ ἄνευ ἀποζημιώσεως ἐκείνου ὅστις τὸ ἔλαβεν. Ἔχουσα λοιπὸν ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἤδη ἰσχύει νόμος, καθ’ ὃν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 ἐφαρμόζεται αὐτοδικαίως, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀποζημίωσις, ἐὰν πρόκηται νὰ πληρωθῇ, θέλει πληρωθῇ μόνον διὰ τὸ ὑλικὸν καὶ ὄχι διὰ τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως φαρμακείου, τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖται, δὲν θὰ διστάσῃ νὰ παραδεχθῇ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου ὅπως ὑπὸ τοῦ Ἰτροσυνεδρίου συνετάχθη.

§32ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀνάπτυξις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε, καὶ οἱ δισταγμοὶ, τοὺς ὁποίους ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐξέφρασε, καταδεικνύουν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπερ, δὲν ἔκαμα μέχρι τοῦδε, ἵνα μὴ παρεμβάλω κανὲν πρόσκομμα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου· ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἤθελον ἐπικαλεσθῆ, εἶναι ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον πρὶν ἢ προηγουμένως τυπωθῇ ἡ τροπολογία, ἥτις ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ λάβωμεν γνῶσιν καὶ μελετήσωμεν αὐτὴν, καὶ ἑπομένως προβῶμεν ἐν γνώσει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν ἀνάγκην λέγω ταύτην κατέδειξε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἀπαντῶν εἰς τοὺς δισταγμοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἔφερεν, ἐπεκαλέσθη τὸ ἄρθρον 9 καὶ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογίαν, περὶ ἧς ὁ λόγος, περὶ δικαιωμάτων ἀποζημιώσεως τῶν ἐχόντων φαρμακεῖα εἴτε ἐν τῷ νέῳ, εἴτε ἐν τῷ παλαιῷ Κράτει, ὅταν κλείωνται ταῦτα ὑπὸ τῆς Ἀρχῆς. Ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ διὰ νὰ τυπωθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 προταθεῖσα τροπολογία.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα τροπολογία τοῦ ἄρθρου 9 οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου· ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9, ὅπως συνετάχθη ἐν τῇ τροπολογίᾳ τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ἀφορᾷ εἰς γενομένην παρατήρησιν παρὰ πολλῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν ἐκ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καθ’ ἣν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ, ὅπως ὁ νόμιμος ἀριθμὸς τῶν φαρμακείων ἔν τινι νέᾳ Ἐπαρχίᾳ καταληφθῇ ἀποκλειστικῶς ὑπὸ μὴ ἐχόντων πτυχία, ἤτοι ὑπὸ ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους κατ’ ἐπιείκειαν χορηγεῖται τὸ δικαίωμα τῆς διατηρήσεως αὐτῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Ἰατροσυνέδριον παρεδέχθη, ὅτι δύναται καθ’ ὑπέρβασιν τῶν νενομισμένων νὰ συστηθῇ ἓν μόνον φαρμακεῖον ἐπιπρόσθετον, διατηρούμενον ὑπὸ ἐπιστήμονος φαρμακοποιοῦ. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 9 καὶ εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀφορᾷ.

§34ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νομοσχεδίου δὲν θεραπεύει τὴν ἀτέλειαν τοῦ ἄρθρου 1, περὶ ἧς ἐλάλησα. Οἱ φαρμακοποιοὶ οἱ ἔχοντες πτυχία καὶ ἄδειαν καὶ ἀσκοῦντες τὴν φαρμακευτικὴν ἐν πόλει ἢ κωμοπόλει, ἐχούσῃ τὸν νόμιμον πληθυσμόν, θὰ ὑποσκελισθῶσιν ὑπὸ τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 φαρμακοποιῶν, δηλ. ἐκείνων, οἵτινες οὔτε πτυχίον, οὔτε ἄδειαν ἔχουσι, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι ἵδρυσαν τὸ φαρμακεῖα αὑτῶν πρὸ τῆς 23 Ἰουνίου 1878. Διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, οὗτοι ἀπώλεσαν πᾶν δικαίωμα, διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον 9 τοὺς ὑποβάλλει εἰς πρακτικὴν δοκιμασίαν ἐνώπιον τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ὅπως λάβωσι νέαν ἄδειαν. Ἐν τούτοις αὐτοὶ θὰ προτιμηθῶσι τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 4, οἵτινες καὶ πτυχίον καὶ ἄδειαν ἔχουσι, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι μεταγενέστεροι ἐκείνων ἵδρυσαν τὸ φαρμακεῖον αὑτῶν. Ἂν ὁ νόμος ἤδη ἔρχεται νὰ νομιμοποιήσῃ τὸ πρῶτον τὰ φαρμακεῖα τοῦ ἄρθρου 6, φοβοῦμαι, ὅτι οἱ τοῦ ἄρθρου 4 φαρμακοποιοὶ θὰ ἔχωσι δικαίωμα ἀποζημιώσεως, ἂν ὁ πληθυσμὸς ἐπέτρεπε τὴν ὕπαρξιν τῶν φαρμακείων των.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 δύνανται νὰ προτιμηθῶσιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐστερημένοι παντὸς προσόντος· τοὐναντίον, οὗτοι ὑποβάλλονται εἰς δοκιμασίαν αὐστηροτέραν, διότι ὑποχρεοῦνται νὰ προσέλθωσιν ἐνταῦθα ἐνώπιον τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, νὰ ἐξετασθῶσι καὶ λάβωσι παρ’ αὐτοῦ τὴν ἄδειαν. Τὸ πτυχίον τοῦ Πανεπιστημίου δὲν θεωρεῖται ὡς ἐγγύησις κατὰ τὸν ἡμέτερον νόμον· ἀπαιτεῖται καὶ συμπλήρωμα, ἡ κορωνὶς, καὶ ἄδεια τοῦ Ἰατροσυνεδρίου. Ταύτην τὴν ἄδειαν τοῦ Ἰατροσυνεδρίου ὀφείλουσι νὰ λάβωσιν οἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 6, ἄνευ δ’ αὐτῆς οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα. Οὗτοι δὲ τῳόντι θὰ προτιμηθῶσι, καὶ εἶναι δίκαιον νὰ προτιμηθῶσι, διότι, ἐνῷ διὰ τῆς ἐξετάσεως παρέχουσιν ἐγγυήσεις ἱκανότητος, ἔχουσι σχετικῶς καὶ πλείονα δικαιώματα, ἱκανὴ ἐγκατεστημένοι νομίμως πρὶν ἀναγγελθῇ ἡ μέλλουσα τῶν Ἐπαρχιῶν μετὰ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος ἕνωσις. Διὰ τοῦτο δ’ ὡρίσθη ὡς ἔσχατον χρονικὸν ὅριον ἡ 23 Ἰουνίου τοῦ 1878 ἤτοι ἡ ἡμέρα τῆς ἀποφάσεως τῆς Βερολινείου συνδιασκέψεως, ἐξ ἧς οἱ ἐγκαθιστάμενοι ἐγνώρισαν, ὅτι ἐγκαθίστανται ἐν χώρᾳ, ἥτις δὲν θὰ ἐξηκολούθει διεπομένη ὑπὸ τοῦ Τουρκικοῦ νόμου, ἀλλ’ ὡς ἑνωθητομένη μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, θὰ ἐπέβαλε τοῖς ἐγκαθισταμένοις τὴν ἀνάγκην, ἵνα συμμορφωθῶσι προσεχῶς πρὸς νέα κείμενα.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου σήμερον, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὑποβληθεῖσαν σήμερον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει, ὅτι τὰ νομοσχέδια ὑποβάλλονται εἰς τρεῖς συζητήσεις. Ἡ τροπολογία ὅμως, ἡ ὑποβληθεῖσα σήμερον, δὲν θὰ ὑποστῇ παρὰ μίαν μόνην συζήτησιν, καὶ ταύτην χωρὶς νὰ ἔχωμεν κἂν ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν. Ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει ἄλλοτε ὤν πάντοτε ἐπεκαλέσθη τὰς διατάξεις ταύτας.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὅλως περιττὰ ταῦτα. Εἴπομεν, ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἔχει ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς ἀναγνώσεως οἱουδήποτε νομοσχεδίου, καὶ λέγων τοῦτο ν’ ἀπαιτήσῃ, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§38ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ λέγω. (Ἀναβάλλεται ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου. Γίνεται δεκτὸν εἰς ά συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ πνευματικῶν ἀρχηγῶν τῶν Μωαμεθανικῶν κοινοτήτων).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας.

§40ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν, διότι θὰ φέρω τροπολογίαν.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ συζητηθῇ αὐτὸ, διότι ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Εἴπατε καὶ ἄλλοτε, ὅτι θὰ φέρετε τὴν τροπολογίαν σας, καὶ δὲν τὴν ἐφέρατε.

§42ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ὅτι ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε ἂς ἀρχίσωμεν ἐξ ἀρχῆς.

§44ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, ἐξ ἀρχῆς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομικῶν συμβούλων.

§46ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸν διορισμὸν τῶν ἑπτὰ νομικῶν Συμβούλων. Πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατετέθη ἐνταῦθα ἡ ἔκθεσις, ἡ συνταχθεῖσα παρὰ τοῦ κυρίου δικαστικοῦ Συμβούλου τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐκθέσεως ταύτης δὲν προκύπτει τίποτε ἄλλο παρὰ ἓν πλῆρες κατηγορητήριον κατὰ τῆς διοικήσεως τοῦ Τόπου. Ἀναφέρει, ὅτι αἱ δίκαι τοῦ Δημοσίου προέκυψαν εἴτε ἐκ τῶν μεγάλων κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐκληρονόμησε τὸ Δημόσιον μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων τοῦ 1821, εἴτε ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ πάντων. Λέγει, ὅτι ἀφότου ὁ μακαρίτης Ἀξελὸς ἤγειρεν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ κατεδικάσθη, ἀπὸ τότε τὸ Δημόσιον ὑπεβλήθη εἰς ζημίαν δύω ἥμισυ ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὅτι κατόπιν κατὰ τὸ 1871 ἕνεκα κακῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τῶν ἀνθυπασπιστῶν τὸ Δημόσιον ἐπίσης ὑπεβλήθη εἰς δαπάνας μεγάλας, ὅτι διάφοροι ἀγωγαὶ ἠγέρθησαν κατὰ τοῦ Δημοσίου, διότι τὰ στελέχη τῶν διπλοτύπων ἀπωλέσθησαν ἀπὸ τὰ γραφεῖα τῶν Ἐφοριῶν, καὶ τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, ὅτι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων ἕνεκα παραβιάσεων τῶν νόμων οἱ ἐργολάβοι ἤγειραν ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ τὸ ὑπέβαλον εἰς μεγάλας δαπάνας. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἔχῃ ὄχι μόνον ἑπτὰ ἀλλὰ 17 νομικοὺς Συμβούλους, κατὰ τὶ ἤθελε προλάβει τὴν κατάχρησιν, ἥτις γίνεται ἐν τοῖς δημοσίοις γραφείοις, ὅταν ἡμεῖς αὐτοὶ διορίζωμεν οἰκονομικοὺς ἐφόρους ἄνδρας χθὲς μόλις ἐξελθόντας ἀπὸ τὰ δεσμωτήρια, ὅταν διορίζωμεν, ὡς χθὲς ἠκούσατε, οἰκονομικοὺς ἐφόρους δημοδιδασκάλους; Ἂς ζητήσωμεν λοιπὸν ἕνα νόμον ν’ ἀνορθώσωμεν τὴν διοίκησιν τοῦ Τόπου καὶ τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ προλάβωμεν τὰ κακά. Καὶ πῶς θὰ προλάβετε τὰς ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὅταν οἱ ὑπάλληλοι πλέον δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ἀλλ’ εἶναι αἱ συστάσεις καὶ τὰ τζιράκια τῶν διαφόρων φίλων τῆς Κυβερνήσεως! (Θόρυβος). Βάζω πρῶτον τὸν ἑαυτόν μου.—Διατί γελᾶτε, κύριε Καλλιγᾶ;

§47ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διότι ἐβάλετε πρῶτον τὸν ἑαυτόν σας.

§48ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ κάμνω διὰ νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους. Σεῖς ἔχετε τὴν ἐξουσίαν σήμερον. Ἐρωτήσατε τοὺς ὑπαλλήλους σας, ἐὰν ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντό ποτε φορτικοὶ διὰ προσωπικὰς συστάσεις. Ἰδοὺ ἕνας ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μακρὰ ἔτη ὑπηρέτει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν προκαλῶ νὰ εἴπῃ ἐάν ποτε εἶδε συστάσεις μου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν· ἂν δ’ ὡμίλησα οὕτως, ὡμίλησα διὰ νὰ μὴ διεγείρω πλειότερον τὰ νερὰ σας.—Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀνορθώσωμεν τὴν διοίκησιν πράγματι, καὶ ὄχι μόνον ἐν λόγοις, οὐδὲ νὰ ζητῶμεν διὰ νομοσχεδίων προσωπικῶν, διὰ νομοσχεδίων ῥουσφετικῶν ν’ ἀνορθώσωμεν δῆθεν τὰ πράγματα. Πόθεν γεννῶνται αἱ μύριαι δίκαι κατὰ τοῦ Δημοσίου; Κατὰ τὸ 1878 ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδημοσίευσε τοὺς προβιβασμοὺς πρὶν δημοσιευθῇ ὁ νόμος, καὶ διὰ τοῦτο κατεδικάσθη τὸ Δημόσιον. Κατὰ τί ἤθελον προλάβει οἱ νομικοὶ Σύμβουλοι τοῦτο; Κατεδικάσθη τὸ Δημόσιον εἰς πλείστας ὑποθέσεις, διότι δὲν ὑπῆρχον τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ στηρίξῃ τὰ δικαιώματά του, τὰ δὲ στοιχεῖα ἤθελον εὕρει εἰς τὰ στελέχη τῶν διπλοτύπων. Καὶ πῶς οἱ νομικοὶ Σύμβουλοι ἤθελον ἀνεύρει τὰ ἀπολεσθέντα στελέχη τῶν διπλοτύπων εἰς τὰς ἐπαρχίας; Κατεδικάσθη τὸ Δημόσιον, διότι δὲν ἐτηρήθησαν οἱ ὅροι τῆς διακηρύξεως τῆς δημοπρασίας εἴτε τοῦ συμβολαίου, τὸ ὁποῖον συνετάχθη μεταξὺ ἑνὸς νομάρχου ἢ ἑνὸς ὑπουργοῦ καὶ ἑνὸς ἐργολάβου. Κατὰ τί ἤθελον προλάβει οἱ κύριοι νομικοὶ Σύμβουλοι τὴν ἀγωγήν, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐγερθῆ ἐκ παραβιάσεως τῶν ὅρων αὐτῶν; Ἔχομεν, λέγει ἡ ἔκθεσις, ἀνάγκην νὰ ἐπιταχύνωμεν τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων κατὰ τοῦ Δημοσίου. Καὶ κατὰ τί ἤθελον συντελέσει εἰς τοῦτο οἱ νομικοὶ Σύμβουλοι; Κατὰ τί ἤθελον συντελέσει εἰς τὰς ἀποφάσεις τὰς προδικαστικὰς, αἵτινες διατάττουν ἀποδείξεις καὶ αἵτινες ὑπόκεινται εἰς ἐφέσεις, νὰ παύσῃ αὐτὸ τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον παρατείνει τὰς δίκας; Πλανᾶσθε, ὅτι διὰ τοῦ διορισμοῦ ἑπτὰ νομικῶν Συμβούλων θέλετε ἐπιταχύνει τὰς δίκας. Τοῦτο δὲ δὲν τὸ ἀρνεῖται οὔτε ὁ δικαστικὸς Σύμβουλος, ὁ ὁποῖος, ὡς πρὸς τὸ μέρος αὐτὸ, εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν ἐν τῇ ἐκθέσει του. Τί λέγει ὁ κύριος Σύμβουλος εἰς τὴν ἔκθεσίν του: Οὐδεὶς δύναται νὰ μοὶ ὁμολογήσῃ, ὅτι πολύτιμοι ἐχορηγήθησαν καὶ χορηγοῦνται ὑπηρεσίαι ἀπὸ πολλοὺς τῶν δικηγόρων, εἰς οὓς ἀνετέθησαν καὶ ἀνατίθενται πρὸς ὑπεράσπισιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων δίκαι τοῦ Δημοσίου· ἀληθὲς εἶναι ὅμως ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι σπουδαίας καὶ τὸ σύστημα τοῦτο κατέδειξεν ἐλλείψεις, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ματαιοῦται ἡ διὰ πολλοὺς λόγους, ἐξαιρετικῶς δὲ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ὑπαγορευομένη ταχύτης περὶ τὴν διεξαγωγήν Καὶ ἀνέφικτον καὶ οὐχὶ συντελεστικὸν ἀπεδείχθη τὸ νὰ ἀνατίθηται ἡ τοιαύτη ὑπεράσπισις εἰς λίαν περιωρισμένον ἀριθμὸν δικηγόρων· δὲν εἶναι εὐχερὲς, προκειμένου μάλιστα περὶ ἐνεργείας δημοσίας ὑπηρεσίας, τὸ ν’ ἀποποιηθῇ ἡ ταύτην διαχειριζομένη Ἀρχὴ ἤ ν’ ἀποφεύγῃ ἀπὸ τοῦ νὰ χορηγῇ ἀπασχόλησιν διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς ὑπερασπίσεως δικῶν καὶ εἰς ἄλλα πρόσωπα, τὰ αὐτὰ περιβεβλημένα προσόντα ἢ δυνάμενα ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς ὑποθέσεως ἀποτελεσματικῶς νὰ προστατεύσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου». Λέγει, ὅτι εἶναι δύσκολον ὀλίγοι δικηγόροι νὰ διεξαγάγουν τὰς ὑποθέσεις· καὶ τότε πῶς θὰ τὰς διεξαγάγωσιν οἱ 7 σύμβουλοι; Καὶ παρακάτω λέγει, ὅτι ἐκ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ νὰ διορίζῃ δικηγόρους, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπεκτείνῃ αὐτὸν τὸν κύκλον. Ὑπάρχουν δὲ ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται εἰδικοὶ δικηγόροι, καθὼς παραδείγματος χάριν ἐνθυμοῦμαι ἕνα δικηγόρον, τὸν κ. Ῥοντόπουλον, ὁ ὁποῖος ἰδίως μάλιστα ἐπὶ ζητημάτων ἐνοικιαστικῶν ἦτο εἷς τῶν ἱκανωτέρων δικηγόρων, εἰς τὸν ὁποῖον κατὰ προτίμησιν ἀνετίθεντο τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις. Διὰ τοῦ συστήματος ὅμως, τὸ ὁποῖον προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀποκλείετε ἐντελῶς τὰς εἰδικότητας. Πλανῶνται δὲ οἱ νομίζοντες, ὅτι ἑπτὰ νομικοὶ Σύμβουλοι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσουν εἰς τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. 3,000 δίκαι εἶναι ἐκκρεμεῖς εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ 4,000 εἰς ὅλον τὸ λοιπὸν Κράτος. Διὰ ποῖον λόγον λοιπὸν δὲν διορίζομεν καὶ νομικοὺς Συμβούλους εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ὅπως ἀντιπροσωπεύσωσι τὸ Δημόσιον εἰς τὰ δικαστήρια; Ἀλλ’ ἐγεννήθησαν ὅλαι αὐταὶ αἱ δίκαι μόνον καὶ μόνον ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεως; Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀναφέρω παραδείγματα πολλῶν δικῶν, αἵτινες ἐγεννήθησαν ἐκ τῆς κακῆς γνωμοδοτήσεως τῶν δικαστικῶν Συμβούλων, ἐκ τῆς κακῆς ἐκτιμήσεως αὐτοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐγεννήθησαν δίκαι περὶ συντάξεων, καὶ οἱ νομικοὶ Σύμβουλοι ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπεφάνθη πότε μὲν ὑπέρ, πότε δὲ κατὰ, ἐπῆλθον κατόπιν ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων καὶ ἐδικαίωσαν τοὺς ἐνάξαντας τὸ Δημόσιον. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, δὲν ἀνταπεκρίθη πληρέστατα εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν Δημοσίων συμφερόντων; Ὁ ἴδιος κύριος δικαστικὸς Σύμβουλος ἐν τῇ ἐκθέσει του σᾶς ἀναφέρει, ὅτι τὰ ⅔ τῶν δικῶν κερδίζει τὸ Δημόσιον. Ὅταν ἤμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Οἰκονομίδης, ὁ τότε δικαστικὸς Σύμβουλος εὗρε τὸ σύστημα νὰ δημοσιεύῃ διὰ φυλλαδίου τὸ ποσὸν τῶν δικῶν, τὰς ὁποίας ἔχανε τὸ Δημόσιον. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐνθυμοῦμαι, ὅτι οἱ κερδιζόμεναι παρὰ τοῦ Δημοσίου ὑποθέσεις ἀνήρχοντο εἰς τὰ ¾. Καὶ ὅταν κερδίζῃ τὸ Δημόσιον τὰ ¾ τῶν ὑποθέσεων, δὲν προστατεύονται καλῶς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ ζητοῦμεν ν’ ἀλλάξωμεν σύστημα; Μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὴ ἡ καινοτομία, τὴν ὁποίαν κάμνομεν, θὰ γείνῃ πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἀδύνατον εἶναι ἑπτὰ Σύμβουλοι νὰ ἐπαρκέσουν εἰς τὴν ὑπεράσπισιν ὅλων αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων, τὰς ὁποίας σᾶς προανέφερον, μάθετε δὲ, ὅτι οἱ πρωτίστης τάξεως δικηγόροι δὲν δέχονται αὐτὴν τὴν θέσιν τῶν Συμβούλων. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εὕρωμεν τωόντι ἑπτὰ νομικοὺς Συμβούλους ὡς τοὺς κυρίους Οἰκονομίδην, Κιάππε καὶ Ταταράκην, ὁ ὁποῖος εἶναι σήμερον σύμβουλος, τὸ ἐννοῶ, διότι τῳόντι ἡ γνώμη των ἔχει αὐθεντίαν τινά· ἀλλ’ ὅταν εὐρύνετε τὸν κύκλον, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ ἔχητε 7 συμβούλους, τῶν ὁποίων ἡ γνώμη θ’ ἀποτελῇ αὐτὴν τὴν αὐθεντίαν. Τὸ σύστημα αὐτὸ προτείνουσιν, ὅτι πρέπει νὰ πέσῃ, διότι ἡ ἀμοιβὴ, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν οἱ δικηγόροι, εἶναι γλίσχρος. «Τὸ γλίσχρον τῆς ἀμοιβῆς, ἣν δύναται νὰ χορηγῇ τὸ Δημόσιον, ἰσχυούσης εἰσέτι, ὡς μὴ ὤφειλε, τῆς δικηγορικῆς διατιμήσεως τοῦ ἔτους 1836, τὸ προσωρινὸν τῆς ὁποίας αὐτὸς οὗτος ὁ νομοθέτης κατέδειξε, διατάξας, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος προσδιωρίσθησαν τὰ τῆς ἀμοιβῆς ὡς ἐκανονίσθησαν ἐν τῇ ἀνωτέρω διατιμήσει.» Ἀλλὰ παρακάτω εἰς ἄλλην παράγραφον εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν ἡ ἔκθεσις μὲ τὸν ἑαυτόν της· διότι ἰδοὺ τί λέγει, παρακάτω· ἐδῶ ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπῃ διὰ ποῖον λόγον πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσιν αἱ δίκαι ἀπὸ τοὺς δικηγόρους καὶ διὰ τοῦτο θέτει αὐτὸν τὸν λόγον· παρακάτω, ἐπειδὴ ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπῃ, ὅτι οἰκονομικοὶ λόγοι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου ὑπηγόρευσαν τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως τῶν ἑπτὰ νομικῶν συμβούλων, ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἔκθεσις. «Μόνον ἐκ τῆς κατ’ ἔτος ἐν τῷ ὑπουργείῳ ἐξελέγξεως δικηγορικῶν πινάκων καὶ ἄλλων παραπλησίων ἀμοιβῶν, κηρυχθεισῶν ἐκτελεστῶν διὰ πράξεως τῶν προέδρων, εἰρηνοδικῶν καὶ εἰσηγητῶν, ἐπέρχεται οἰκονομία περὶ τὰς 15 καὶ 20,000 δραχμῶν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἢ νὰ δύνηται νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ εὔλογον παράπονον, ὅτι αἱ τοιαῦται περικοπαὶ δὲν ἐστηρίζοντο εἰς τὸν νόμον». Ἀλλ’ ἂν ἡ ἀμοιβή, τὴν ὁποίαν λαμβάνουν οἱ δικηγόροι, εἶναι γλίσχρος, ἡ ἀποκοπὴ ἢ ἐλάττωσις τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ἡ γινομένη ἀπὸ τὸν Δικαστικὸν σύμβουλον, δὲν εἶναι ἄδικος; Ὅπου ἤθελε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι οἰκονομικῶς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνεται, εἶναι ὠφέλιμον διὰ τὸ Δημόσιον, ὑποστηρίζει τὴν ἀνάγκην τῶν νομικῶν συμβούλων, διὰ τοῦτο ὅπου ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι οἱ δικηγόροι δὲν δύνανται νὰ ἀντιπροσωπεύσωσι καλῶς τὰ δημόσια συμφέροντα, εἶπεν, ὅτι τὸ γλίσχρον τῆς ἀμοιβῆς εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνει τοὺς δικηγόρους νὰ μὴ ἔχουν γοητείαν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ὅλοι οἱ δικηγόροι, οὐδενὸς ἐξαιρουμένου, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου μέχρι τοῦ κατωτάτου, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν στέλλῃ εἰς αὐτοὺς δίκας, λέγουν: «δὲν ἐνεθυμήθητε καὶ ἡμᾶς· δὲν ἠδυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου;» Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθές, ὅτι τὸ γλίσχρον τῆς ἀμοιβῆς κάμνει τοὺς δικηγόρους νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύωσιν ἐπαξίως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι ὡς ἀπέδειξα ἐκ τῆς στατιστικῆς τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου ἐπαρκῶς πάντοτε ἀντεπροσωπεύθησαν τὰ Δημόσια συμφέροντα ἀπὸ ὅλους τοὺς δικηγόρους. Ἐγεννήθησαν, λέγουν, δίκαι, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν τῶν δημοσίων ἔργων. Καὶ κατὰ τί θὰ προλάβουν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι τὸ κακόν; ἔχετε εἰδικὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα δικάζουν αὐτὰς τὰς δίκας; ὄχι. Διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν, προλαμβάνεται τὸ κακὸν αὐτό; ὄχι. Δὲν βλέπω λοιπὸν κανένα ἄλλον σκοπὸν εἰς τὸ νομοσχέδιον, παρὰ μόνον καὶ μόνον τὸν σκοπὸν τῆς ἐξυπηρετήσεως προσωπικῶν συμφερόντων. Ἀλλὰ καίτοι οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἐξεταζομένου τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν, οἰκονομικῶς τοὐλάχιστον διὰ τὸ Δημόσιον εἶναι συμφέρον; ὄχι· διότι σήμερον ἐξοδεύονται ἐν τῇ πρωτευούσῃ εἰς δικηγόρους 55 χιλιάδες δραχμῶν· ἐξ αὐτῶν, ὡς καὶ χθὲς εἶπεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι 15 χιλ. δραχμαί, αἵτινες καταβάλλονται ἀπὸ τοὺς δικηγόρους διὰ τὴν κοινοποίησιν τῶν δικογράφων, καὶ τὴν ἐγγραφὴν εἰς τὸ πινάκιον τῶν ὑποθέσεων· μένουν λοιπὸν καθαρῶς διὰ τοὺς δικηγόρους ἀμοιβὴ 40 χιλ. δραχμαί.

§49ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πολὺ εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 16 χιλιάδων δραχμῶν.

§50Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ λέγουν οἱ ἴδιοι.—Τί θέλομεν δαπανήσει διὰ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσάγομεν σήμερον; Ἀκούσατε. Μᾶς προτείνουσι διὰ μισθοδοσίαν τῶν συμβούλων 58,800 δραχμῶν, διὰ μισθοδοσίαν τῶν γραφέων 7,200· προσθέσατε τώρα, ὅτι μετὰ ἓξ ἔτη ἡ μισθοδοσία αὐτῶν θὰ αὐξήσῃ καὶ κατὰ 200 δραχ. τὸν μῆνα δι’ ἕκαστον, θέλει καταβάλλει 15 χιλιάδας τὰ ἔξοδα διὰ τὴν κοινοποίησιν τῶν δικογράφων καὶ τὴν ἐγγραφὴν τῶν ὑποθέσεων εἰς τὸ πινάκιον· ἀναβιβάζεται λοιπὸν τὸ ποσὸν εἰς 81 χιλ. δραχμάς. Τί ἔχετε κατόπιν; ἔχετε κατόπιν τὸ ἄρθρον 5, τὸ ὁποῖον τί σᾶς λέγει; ὅτι ἐπὶ σπουδαίων καὶ κατεπειγουσῶν ὑποθέσεων, ἢ διεξαγωγῆς μαρτυρικῶν ἀποδείξεων ἐνώπιον τῶν εἰρηνοδικείων δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν καὶ τὸν δικαστικὸν Σύμβουλον νὰ διορίζωσι καὶ ἄλλους δικηγόρους διὰ τὰς ὑποθέσεις τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ 3 ἄρθρῳ. Καὶ τί νομίζετε; δι’ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς διατάξεως δὲν θέλετε κάμει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἔχετε μὲν τοὺς νομικοὺς συμβούλους, αἱ πλεῖσται ὅμως τῶν ὑποθέσεων θὰ παραπέμπωνται εἰς τὸν δικηγόρον, διότι εἴθισται ἐνταῦθα ἅμα τις ἐξασφαλίσῃ τὴν θέσιν του νὰ μὴ φροντίζῃ τόσον πολὺ περὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, καὶ δὲν τὸ λέγω διὰ τὸν δικαστικὸν Σύμβουλον, διότι αὐτὸς εἶναι ὁμολογουμένως εἷς ἐκ τῶν ἐργατικωτάτων, οὔτε ἔχομεν ἐργατικώτερον αὐτοῦ, αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Ἀλλ’ ὅταν θὰ παρουσιασθῶσιν ὑποθέσεις καὶ πρόκηται νὰ ἐξετασθῇ ποία εἶναι κατεπείγουσα, θὰ συμβῇ νὰ θεωρηθῶσι καὶ αὕτη καὶ ἐκείνη καὶ ἡ ἄλλη κατεπείγουσαι, καὶ θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸν δικηγόρον διὰ νὰ κάθηνται οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἐλευθέρως εἰς τὰ δωμάτιά των νὰ καπνίζωσι. Διὰ τὴν διεξαγωγὴν λοιπὸν καὶ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν κατεπειγουσῶν τούτων ὑποθέσεων δὲν σᾶς βάλλω ποσὸν ἢ 20 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος· ὥστε γίνεται τὸ ποσὸν 101 χιλιάδες· προσέτι αἱ δίκαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι δεδομέναι εἰς ὅλους τοὺς δικηγόρους, θὰ ἐπιστραφῶσι καὶ θὰ πληρώσωμεν διὰ 3 χιλιάδας δίκας 120 χιλιάδας δραχμῶν, ἀπὸ 40 δραχμὰς δι’ ἑκάστην δίκην· ἀναλογίσατε τὰς 120 αὐτὰς χιλ. δραχμῶν διὰ τὴν ἑξαετίαν καὶ θέλετε ἔχει 20 χιλ. ἔτι δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ὥστε τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 120 χιλιάδας δραχμῶν, ἐνῷ μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα δὲν θὰ δαπανήσητε περισσοτέρας τῶν 40 χιλ. δραχμῶν διὰ τὴν ὑπεράσπισιν, ἥτις γίνεται ἐπαξίως καὶ ἥτις ἐπροστάτευσεν ὅσον ἦτο δυνατὸν περισσότερον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Τὸ ἄρθρον 5 ἔχει οὕτως· Ἄρθρον 5. «Ἐπὶ σπουδαίων καὶ κατεπειγουσῶν ὑποθέσεων, ἰδίως δὲ ἐπὶ τῆς διεξαγωγῆς ἀποδείξεων καὶ διὰ τὴν ἐπὶ ἀκροατηρίου παράστασιν ἐνώπιον τῶν εἰρηνοδικείων τῆς πρωτευούσης, ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν, μόνον ἐπὶ τῇ ἐγγράφῳ προτάσει τοῦ παρ’ αὐτῷ Δικαστικοῦ συμβούλου, νὰ διορίζῃ πληρεξουσίους δικηγόρους ἐπὶ τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ παρόντος νόμου ἀναφερομένων ὑποθέσεων καὶ ἄλλους, ἐκτὸς τῶν νομικῶν συμβούλων, εἴτε ἀπὸ κοινοῦ μετά τινος ἐξ αὐτῶν, εἴτε καὶ ἄνευ τοιούτου. Τὸ ἔγγραφον τοῦ διορισμοῦ τούτων ὑπογράφεται ἀπὸ τὸν Δικαστικὸν σύμβουλον.» Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ δικηγόροι διορίζοντα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, πῶς ὑπογράφεται τὸ ἔγγραφον ἀπὸ τὸν νομικὸν σύμβουλον;

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τῇ ἐντολῇ.

§52Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε τί χρειάζεται, ἀφοῦ εἶναι εὐκολώτερον νὰ δώσῃ ὑπογραφὴν ὁ ὑπουργὸς παρὰ μίαν ἐντολήν; Ἄλλη διάταξις. Ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας, προσλαμβάνεται καὶ τέταρτον μέλος ἀπὸ τοὺς ἄλλους νομικοὺς συμβούλους, κατ’ ἀρχαιότητα, καὶ ἐξετάζεται ἐκ νέου ἡ ὑπόθεσις.» Αὐτὸ δὲν τὸ καταλαμβάνω· οἱ τρεῖς δὲν ἠμποροῦν νὰ ἦναι εἰς ἰσοψηφίαν, ὅταν πάρουν τὸν τέταρτον τότε μόνον ἠμποροῦν νὰ ἔλθουν εἰς ἰσοψηφίαν.

§53ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν ἦναι τρεῖς γνῶμαι.

§54Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι 5 καὶ ἕκαστος νὰ ἔχῃ ἰδίαν γνώμην· τί θὰ κάμωμεν;

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ ἀντεγράφη ἀπὸ τὴν Δικονομίαν.

§56Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ δὲν πιστεύω, ὅτι μεταξὺ τριῶν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἰσοψηφία, μεταξὺ δὲ τεσσάρων δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ· αὐτὸ εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ἐννοῶ. Ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν νομοθετεῖτε, καί τοι τὸ νομοσχέδιον τὴν θέτει εἰς ἐξίσωσιν πρὸς τὴν θέσιν τοῦ Ἀρειοπαγίτου, εἶναι ἀληθῶς καὶ τοιαύτη; ὄχι. Ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖτε, εἶναι ἀνωτέρα καὶ αὐτῆς τῆς τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου· διότι ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἐμπεπιστευμέναι, ὄχι μόνον αἱ τύχαι τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἡ τύχη τῶν ὑποθέσεων ὅλου τοῦ Κράτους, καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι πάντοτε καὶ θὰ ἦναι (ὄχι μόνον ὁ ὑπάρχων) σεβαστὸν πρόσωπον, μισθοδοτεῖται μὲ 600 ὀνομαστικὰς δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὁ δὲ σύμβουλος ὁ νομικὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὰ προσόντα, οὔτε τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, οὔτε τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, μισθοδοτεῖται μὲ μισθοδοσίαν 700 δραχμῶν κατὰ μῆνα, καὶ μετὰ τὴν θητείαν μὲ 900 δραχμὰς, καὶ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, ἥτις θὰ δοθῇ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι θὰ δύναται καὶ κατὰ τὴν δευτέραν θητείαν νὰ αὐξήσῃ καὶ νὰ ἐξακολουθῇ αὐτὴ ἡ αὔξησις ἐπ’ ἄπειρον. Εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς, ὅτι ἐξισοῦτε τοὺς νομικοὺς συμβούλους πρὸς τοὺς Ἀρειοπαγίτας; Ἀπεναντίας, δημιουργεῖτε θέσεις ἀνωτέρας τῶν Ἀρειοπαγιτῶν, ἀνωτέρας τῆς θέσεως τοῦ προέδρου καὶ τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, δημιουργεῖτε θέσεις Γερουσιαστῶν. Ἀπορῶ διὰ ποῖον λόγον εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐτέθη ἑξαετὴς θητεία.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μόνον διὰ τὸν Δικαστικὸν σύμβουλον.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τὸν Δικαστικὸν σύμβουλον μόνον εἶναι τὸ 10 ἄρθρον.

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κάθε φορὰ θὰ αὐξάνῃ ἡ μισθοδοσία;

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, μίαν φοράν,

§61Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ἀρκετὸν εἶναι καὶ αὐτό.— Διὰ ποῖον λόγον λοιπὸν δημιουργεῖτε 7 θέσεις καὶ τὰς ὀνομάζετε μὲν εἰς τὴν νομοθεσίαν ἴσας πρὸς τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀρειοπαγίτου, ἀλλὰ πράγματι τὰς ἀποκαθιστᾶτε τὰς ἀνωτέρας θέσεις τῆς Ἐπικρατείας; Ἕτερον. Παρετήρησα εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγε τὸ ὑπουργεῖον κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ὅτι ἀπαιτεῖται ὡς βάσις τοῦ διορισμοῦ τὸ πτυχίον. Πτυχίον ἀπαιτεῖ διὰ τοὺς γραφεῖς τῶν Ἐπάρχων, πτυχίον δι’ ἄλλους γραφεῖς, πτυχίον διὰ τοὺς γραμματεῖς καὶ ὑπογραμματεῖς τῶν στρατοδικείων καὶ καθεξῆς· καὶ αὐτὸ τὸ πτυχίον ἀκριβῶς εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, ὅπου πρέπει νὰ ἦναι ὁ πρὸ πάντων τίτλος, τὸ ἀποῤῥίπτει, τὸ θεωρεῖ περιττόν· θεωρεῖ, ὅτι δύναται νὰ ἦναι νομικὸς σύμβουλος τις, ὁ ὁποῖος ἔτυχεν ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων νὰ λάβῃ μίαν θέσιν, ἀλλ’ ὅστις δὲν ἔχει νομικὸν δίπλωμα καὶ δὲν φέρει τὸ πρῶτον ἐπιστημονικὸν γνώρισμα. Τί ζητεῖ λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον; Ζητεῖ πρῶτον νὰ ἔχῃ δεκαετῆ δικαστικὴν ὑπηρεσίαν ὡς Πρωτοδίκης καὶ κατὰ τὸ ἑξαετὲς διάστημα τῆς δεκαετοῦς ὑπηρεσίας νὰ ὑπῆρξε Πρόεδρος· κατόπιν καὶ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι μετῆλθον ἐπὶ 12 ἔτη τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα καὶ οἱ ὁποῖοι νὰ ἐχρημάτισαν ἐπὶ ἑξαετίαν ὡς δικηγόροι τῶν Ἐφετῶν· ἀλλὰ διὰ τοὺς τελευταίους ἀπαιτεῖται, ἐὰν μὲν ἦναι ἐν τῇ Πρωτευούσῃ, ἡ γνωμοδότησις τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐὰν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἡ γνωμοδότησις τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν. Αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον πτυχίον, μετῆλθον τὸ ἐπάγγελμά των ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἀπέκτησαν μίαν ὑπόληψιν καὶ ἠδυνήθησαν νὰ ζήσωσι διὰ τῆς ἐπιστήμης των ἀνεξάρτητοι καὶ ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἔχομεν ἐκ τῶν προτέρων ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, πρέπει νὰ διορισθοῦν νομικοὶ σύμβουλοι, πρέπει νὰ προταθῶσιν ἀπὸ τὸν Πρόεδρον καὶ τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐὰν μένωσιν ἐν τῇ Πρωτευούσῃ, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον δὲ καὶ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν καὶ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν, ἐὰν ἦναι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Καὶ διατί οἱ πρῶτοι νὰ μὴ ὑποβληθοῦν τοὐλάχιστον εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν, ἀφοῦ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχωσι τοιοῦτοι μὴ φέροντες πτυχίον; Βεβαίως καὶ ἐκείνων ἡ ὑπηρεσία ἂς δίδῃ δικαιώματα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὰ τὰ δικαιώματα νὰ ἦναι ὑπέρτερα τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα χορηγεῖ τὸ πτυχίον, τὸ ὁποῖον δίδεται μετὰ τὴν ἐκμάθησιν τῆς ἐπιστήμης. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, τοῦ 1867 περὶ τοῦ Δικαστικοῦ συμβούλου, βλέπομεν ὅτι ὥρισε τὴν θητείαν εἰς 5 ἔτη· δὲν καταλαμβάνω διὰ τί ἐδῶ τὴν κάμνετε ἑξαετῆ; ποῖος λόγος ὑπῆρξε νὰ γείνῃ ἑξαετής; Ἐννοοῦσα ἐὰν ἐλέγετε, ὅτι ἡ θητεία εἶναι πενταετὴς, δεκαετὴς, διὰ νὰ ὑπάρχῃ στρογγύλος ἀριθμός. Διὰ τί λοιπόν; ἴσως μετὰ τὸν διορισμὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπηρετήσῃ τις 6 ἔτη διὰ νὰ σχηματίσῃ τὴν σύνταξίν του, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἄφησαν τὰ 5 ἔτη, ἀλλ’ ὥρισαν ἕξ.

§62ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι διὰ νὰ μὴ συμπίπτῃ ἡ λῆξις τῆς θητείας τοῦ Δικαστικοῦ συμβούλου μὲ τὴν λῆξιν τῆς θητείας τῶν νομικῶν συμβούλων.

§63Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει ὁ ἰσχυρισμός σας. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐδοκιμάσθη, νομίζω, κατὰ τὸ 1857 ἢ 1858.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 1856.

§65Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀδιάφορον. Ἐδοκιμάσθη, ἐκλήθησαν τότε δικηγόροι ἔμμισθοι διὰ νὰ προστατεύσουν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου· διότι καὶ τότε ἐπαρουσιάσθη ἡ ἰδέα αὕτη, ἡ ὁποία παρουσιάζεται καὶ σήμερον, καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ ἀπέτυχεν, ἔπεσε. Μὴ νομίσετε, ὅτι καὶ τὸ σύστημα, ἀντὶ ἐμμίσθων δικηγόρων νὰ ἔχωμεν τοὺς ὀνομαζομένους νομικοὺς συμβούλους, εἶναι ἄλλο τί; Θὰ ἦναι αὐτὸ τὸ ἴδιον, καὶ οὐδεμία θὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἀντιπροσωπεύσωσιν οἱ ἑπτὰ νομικοὶ σύμβουλοι. Ἀλλὰ, λέγει ἡ ἔκθεσις, ἔχομεν τὸν ἔλεγχον· ποῖον ἔλεγχον; Τὸν ἔλεγχον ἔχετε σήμερον, ὅταν ἔχετε δικηγόρους διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου· διότι οἱ δικηγόροι εὑρίσκονται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Δικαστικοῦ συμβούλου καὶ τοῦ δικαστικοῦ τμήματος. Ὅταν διορίσητε τοὺς ἑπτὰ νομικοὺς συμβούλους, οὐδεὶς πλέον θὰ ἔχῃ ἔλεγχον· διότι τίς θὰ ἐξελέγξῃ τὸν ἄλλον; Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῆτε ἢ πρέπει νὰ μάθητε μᾶλλον, ὅτι κατὰ τὰ 1857 καὶ 1858, ὅταν ἦσαν διωρισμένοι ἔμμισθοι δικηγόροι, ἀπεστάλησαν εἰς τοὺς ἐμμίσθους δικηγόρους δικογραφίαι, καὶ ὅταν μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν διετάχθη ἡ ἐπιστροφὴ τῶν δικογραφιῶν, ἐπεστράφησαν πολλαὶ ἐξ αὐτῶν, φέρουσαι τὴν σφραγῖδα τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν τεθεῖσαν, ὅταν ἀπεστάλησαν.

§66ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὡς πρὸς μερικοὺς ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε αὐτὸ, διότι ἐγὼ ἐδίκασα 150 ὑποθέσεις.

§67Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀποτελεῖτε ἐξαίρεσιν. — Ἐὰν λοιπὸν καθ’ ὅλας τὰς πιθανότητας τὸ σύστημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προτείνετε, ἀποτύχῃ, πῶς θὰ τὸ θεραπεύσετε; Διὰ ποῖον λόγον τότε δὲν θέτομεν τοὐλάχιστον εἰς τὸ νομοσχέδιον μίαν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δίδηται μία προθεσμία διετὴς ἢ καὶ μονοετὴς, διὰ νὰ ἴδητε ἐὰν δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ τὸ σύστημα εἰς τὴν ἰδέαν καὶ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο; Ἄλλως τε τί τὴν θέλετε τὴν θητείαν, διὰ ποῖον λόγον; Ὅταν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν διορίσωμεν ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι νὰ παρέχουν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις καὶ τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς ἀμεροληψίας, βεβαιωθῆτε, ὅτι οὐδεὶς τολμᾷ νὰ τοὺς ἐκτοπίσῃ. Μόνον ἐὰν διορίσωμεν ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι δὲν παρέχουν ἱκανότητα, τότε εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ σταθῶσιν. Ἐνθυμοῦμαι ἐπὶ Ὄθωνος, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἰσοβιότης ἡ δικαστικὴ, οὐδεὶς ἐκ τῶν καλῶν δικαστῶν ἐπαύθη· βεβαίως οἱ δικασταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν παρεῖχον ἐγγυήσεις ἐπαύθησαν. Τί νομίζομεν λοιπὸν, ὅτι πράττομεν διὰ τῆς θητείας; Δὲν κάμνομεν ἄλλο παρὰ δίδομεν τὴν ἄδειαν νὰ διορισθοῦν νομικοὶ σύμβουλοι, διὰ τοὺς ὁποίους νὰ δαπανῶμεν 121 χιλιάδας δραχμῶν ἄνευ σκοποῦ ἢ καὶ πρὸς βλάβην. Ἐλησμόνησα νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θέλει ἔχει καὶ 7 γραφεῖα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ θέλει δαπανήσει 50,000 δραχμὰς διὰ νὰ κάμῃ τὰ γραφεῖα τῶν νομικῶν συμβούλων. Ἀλλὰ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐκδώσωμεν ἀποφάσεις ἐπὶ τῶν λαθρεμπορίων, ἐπὶ τῶν τελωνειακῶν ζητημάτων· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐκδώσωμεν ἀποφάσεις ἐπὶ τῶν παραβάσεων τοῦ περὶ Χαρτοσήμου νόμου, καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Νομίζετε, ὅτι ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην; Ἀφήσατε τὸ σύστημα, ὅπως ὑπάρχει, διὰ τὴν ὑπεράσπιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων καὶ περιορίσατε τοὐλάχιστον τὸν ἀριθμὸν τῶν νομικῶν συμβούλων· διότι, ὅταν περιορίσητε τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, δύνασθε νὰ εὕρητε καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται τῳόντι ἐπαξίως νὰ καθέξωσι τὴν θέσιν αὐτήν. Πολλάκις ἔκαμε λόγον, ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι θέλει τὸν ἔλεγχον τὸν ἔλεγχον θέλω καὶ ἐγώ· ἀλλ’ ὅταν ἔρχεσθε διὰ τοιούτου νομοσχεδίου νὰ ἐπιβάλητε 7 ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι ἀνώτεροι καὶ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν, βεβαιωθῆτε, ὅτι διὰ νὰ κρατῆτε σεῖς τὸν ἔλεγχον εἰς τὰς χεῖρας μετὰ τῶν ἄλλων, θὰ ἔλθῃ κατόπιν ἄλλη ἐποχὴ, διότι θὰ ἀλλάξουν αἱ ἐν τῇ Βουλῇ σημεριναὶ ἀναλογίαι, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔλθουν ἄλλοι νὰ εἴπουν, θέλομεν καὶ ἡμεῖς τὸν ἔλεγχον καὶ δὲν ἐπαρκοῦν αὐτοὶ ν’ ἀντιπροσωπεύσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἰδοὺ ἄλλους ἑπτὰ καὶ ἡμεῖς· δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος τῆς θητείας, εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐξωθεῖτε τὰ πράγματα. Δύνασθε λοιπὸν νὰ ἔχητε τὸν δικαστικὸν σύμβουλον, τὸν ὁποῖον ἔχετε, καὶ αὐξήσατε καὶ τὸν μισθόν του, διότι τῷ ὄντι τῷ ἀνήκει, εἶναι ἐργατικώτατος καὶ ἐντιμότατος ἄνθρωπος· κάμετε καὶ δύω ἄλλους δικαστικοὺς συμβούλους. Καὶ εἰς μὲν τὸν Δικαστικὸν σύμβουλον ἀφήσατε τὴν διεύθυνσιν τοῦ τμήματος, τὴν εἰσήγησιν ἐπὶ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων πρὸς ἐκτέλεσιν νόμων καὶ Βασιλικῶν διαταγμάτων, τὰς γνωμοδοτήσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκτὸς τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὸ τελωνιακὸν καὶ περὶ χαρτοσήμου, καὶ τέταρτον τὴν προεδρείαν εἰς τὰς κοινὰς μετὰ τῶν λοιπῶν δύω συμβούλων συνδιασκέψεις. Εἰς τὸν δεύτερον σύμβουλον δώσατε τὴν εἰσήγησιν καὶ σύνταξιν τῶν ἀποφάσεων περὶ τῶν ἐκθέσεων τῶν τελωνιακῶν ἀρχῶν, τὰς γνωμοδοτήσεις ἐπὶ τῶν ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν καὶ Δικαιοσύνης, καὶ εἰς τὸν τρίτον τὴν εἰσήγησιν καὶ σύνταξιν τῶν ἀποφάσεων ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν περὶ χαρτοσήμου νόμων, τὴν λύσιν τῶν ἀποριῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ ἰδίως τῶν ταμιῶν τοῦ Κράτους, καὶ τρίτον τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καταρτίσατε βιβλία ἱκανότητος διὰ τοὺς δικηγόρους, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναθέτετε τὰς ὑποθέσεις· φέρετε νόμον καὶ καταστήσατε αὐτοὺς ὑπευθύνους διὰ πᾶσαν ἐρημοδικίαν καὶ διὰ πᾶσαν παράλειψιν, τὴν ὁποίαν ἤθελον κάμει τῶν καθηκόντων αὑτῶν κατὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ὑπεύθυνοι ἐκ τοῦ καθεστῶτος νόμου.

§69ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φέρετε νόμον, ὅπως, ὅταν ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς κατασταθῇ ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου διὰ διοικητικῆς ἀποφάσεως, αὕτη ἐκτελῆται. Αὐτὸν τὸν νόμον ἐννοῶ ἐγὼ, καὶ ὅταν φέρετε τοιαῦτα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων νὰ θέσητε φραγμὸν καὶ περιορισμὸν εἰς τὴν τυχὸν ἀμέλειαν, τὴν ὁποίαν ἤθελον δείξει οἱ δικηγόροι, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι τὰ πάντα ἔχετε ἐξησφαλισμένα. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐννοῶ, ὅτι τῷ ὄντι δύνανται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ οὐχὶ ἂν δημιουργήσητε θέσεις, θέσεις ἰσοβίους, διότι ἰσόβιοι καθίστανται σχεδὸν αἱ θέσεις αὗται, θέσεις Γερουσιαστικὰς, θέσεις ἀνωτέρας τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ Προέδρου καὶ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐννοῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει σκοπόν· ἄλλως, ἂν νομίζετε, ὅτι θέλετε ἀνορθώσει τὴν διοίκησιν, πλανᾶσθε, κύριοι, καὶ πλανᾶσθε οἰκτρῶς, τὰ δὲ ἀποτελέσματα θέλουν σᾶς πείσει μετὰ ταῦτα, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν διορθόνονται τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλησαν τὰ ἔγγραφα τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Πάλης. Θὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις τοῦ Τμήματος, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ παραπεμφθῇ ἡ προεξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς. (Κληροῦται τὸ Λʹ Τμῆμα).

§71Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῶν νομικῶν Συμβούλων παρακαλῶ εὐμενῶς νὰ ἀκούσητε καὶ ἐμὲ, ὅστις ἐν ὀλίγοις θέλω σᾶς παραστήσει, ὅτι καίτοι ἐπιψηφισθησόμενον παρὰ τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ἀποφέρῃ ἀγλαοὺς καρποὺς πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου ὡς ὑποστηρίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους· 1ον. Αἱ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου μέχρι τοῦδε καλῶς ὑπερασπίζοντο ὑπὸ τῶν διαφόρων δικηγόρων ἐνώπιον τῶν ἐν Ἑλλάδι Δικαστηρίων, μὲ ζῆλον καὶ ἀφοσίωσιν, ὡς τοῦτο δύναται νὰ βεβαιωθῇ ἀπὸ τὸ Τμῆμα τὸ δικαστικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ δὲν ὑπάρχει παράδειγμα ραθυμίας καὶ ὀκνηρίας ἐκ μέρους δικηγόρου πρὸς τὸ ὑπερασπίζεσθαι δεόντως, καθὸ τὸ συμφέρον αὐτῶν παρώτρυνεν ἕκαστον δικηγόρον, ὅπως καλοσυστηθῇ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς διαρκῆ πελατείαν καὶ τὴν εἰς αὐτὸν ἀποστολὴν ὑποθέσεων ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, ὥστε ὁ λόγος τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ὑπερασπίσεως τῶν ὑποθέσεων ἀκριβέστερα παρ’ ὅ,τι ὑπερασπίζοντο μέχρι τοῦδε δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθός. 2ον. Οἱ διορισθησόμενοι πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ Δημοσίου, δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ὦσιν ἐπιδεξιώτεροι τῶν παρὰ τοῖς Δικαστηρίοις ἐπιλέκτων δικηγόρων, οἵτινες διακρίνονται ἐπὶ νομομαθείᾳ, ἑτοιμότητι πνεύματος, καὶ ἀγχίνοια, στοιχεῖα ἀναπόφευκτα εἰς δικηγόρον, καὶ ἀποκτώμενα διὰ τῆς μεγάλης πείρας καὶ τριβῆς περὶ τὴν πρᾶξιν, ἐνῷ οἱ ἐκλεχθησόμενοι Σύμβουλοι, ὡς ἀνήκοντες εἰς τὴν τάξιν τῶν δικαστῶν, δὲν πιστεύω νὰ ἔχωσι τὴν εὐστροφίαν ἐκείνην πεπειραμένου δικηγόρου, κατατρίψαντος ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὸν βίον του εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματός του, καὶ ὑπερασπιζομένου παντὸς εἴδους ὑποθέσεις, ἐνῷ οἱ δικασταὶ ὡς ἐκ τῆς πολυετοῦς ἕξεώς των ἐπαρκούμενοι τοῦ νὰ ἀποφασίζωσιν ἐπὶ προτάσεων τῶν διαδίκων, δὲν θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν ἐν πρώτοις νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τοιαύτας μεγάλας ἀσχολίας καὶ μελέτας καὶ τοῦ νὰ ἐφευρίσκωσιν ἐκ τοῦ προχείρου τὰ νόμιμα ἐπιχειρήματα πρὸς ἀντίκρουσιν προτάσεων τῶν ἀντιδίκων τοῦ Δημοσίου, καθόσον δὲν ἀρκεῖ εἴς τινα νομομαθῆ μόνον αἱ γνώσεις τοῦ νὰ χρησιμεύσῃ καὶ διαπράξῃ καὶ ὡς δικηγόρος καλῶς, ἀλλὰ χρειάζεται καὶ πεῖρα καὶ πολυχρόνιος τριβὴ ἐκ τοῦ σύνεγγυς εἰς τὰς ὑποθέσεις, ἃς ἐπιλαμβάνεται ἐνώπιον δικαστηρίων, ὡς ὁ εὐπαίδευτος ἀξιωματικὸς ἄνευ γυμνασίων καὶ τῆς ὀσφρήσεως τῆς πυρίτιδος ἐν πεδίῳ τῆς μάχης δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀναφανῇ χρήσιμος εἰς τὴν διοίκησιν σώματός τινος ἐν πολέμῳ. 3ον. Ὁ λόγος, ὅτι αἱ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου διαιωνίζονται. Τοῦτο δὲν προέρχεται ἀπὸ τοὺς δικηγόρους· ἀλλὰ προέρχεται ὡς ἐκ τῆς ἀδρανείας τῶν δικαστῶν, οἵτινες δὲν δικάζουν πολλὰς ὑποθέσεις καὶ διότι εἶναι πληθώρα ὑποθέσεων ἐν τοῖς πινακίοις πολλῶν ἄλλων διαδίκων, καὶ πρέπει κατὰ σειρὰν τῆς ἐκφωνήσεως τοῦ πινακίου νὰ ἐκδικασθῶσι καὶ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, καὶ καθόσον αἱ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου θεωροῦνται ὡς φύσεως συνήθους, καὶ οἱ πρόεδροι τῶν δικαστηρίων μὲ μεγάλην δυσκολίαν προτιμῶσι πρὸς ῥητὴν δικάσιμον ἡμέραν τινὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου. Ὥστε ἂν διὰ νόμου ἀποφασισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἅπασαι ὁποιασδήποτε φύσεως ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου θεωροῦνται λίαν κατεπείγουσαι καὶ δικάζονται πρὸ πάσης ἄλλης ὑποθέσεως, τότε ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος θέλουσι περατωθῆ ἅπασαι αἱ ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις ἐν τοῖς Δικαστηρίοις, καὶ πρὸς τούτοις ἀπαγορευθῇ διὰ νόμου ἡ ἔφεσις κατὰ προδικαστικῶν ἐν γένει ἀποφάσεων κατὰ τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 181 § 1 Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ νὰ ἐφεσιβάλλωνται μετὰ τῆς ὁριστικῆς ἀποφάσεως. 4ον. Ὁ λόγος δὲ τοῦ νὰ δικάζουν οἱ λεγόμενοι νομικοὶ σύμβουλοι τὰ λαθρεμπόρια, δὲν μοὶ φαίνεται ἀρκοῦσα δικαιολόγησις, καθότι δύναται ἡ Κυβέρνησις διὰ νόμου νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν τακτικῶν Δικαστηρίων τὴν ἐκδίκασιν τοῦ λαθρεμπορίου σύμφωνα μὲ τὸ 101 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, καὶ πιστεύω ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι ἡ ἐκδίκασις αὐτῶν θὰ εὕρῃ τὸ ἀδέκαστον, καὶ πᾶν ὅ,τι ἄλλο στοιχεῖον ἀμεροληψίας πρὸς ὀρθὴν καὶ δικαίαν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης. 5ον Νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εὑρίσκεται καὶ εἰς ἀντίφασιν ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ, καθότι ἀφοῦ ἰσχυρίζεται ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα ἀπὸ ἑκατομμύρια, καὶ ζητεῖ οἰκονομίας, αἴφνης νομοθετεῖ θέσεις μὲ ὑπερόγκους μισθοὺς ἀνὰ 700 δραχμῶν εἰς ἕκαστον τῶν νομικῶν Συμβούλων, καὶ οἱ νομικοὶ οὗτοι σύμβουλοι δὲν ἔχουσί τινα ἄλλον τίτλον καὶ ἔργον, εἰμὴ κατ’ οὐσίαν τὸ ἐπαγγέλλεσθαι τὸ δικηγορεῖν, ὡς ἐκ τούτου ἀποκτοῦν διὰ ἑξαετίαν δικαίωμα συντάξεως, ἐνῷ ὁ νόμος περὶ συντάξεως ἀφορᾷ τοὺς πολυμοχθήσαντας ὑπαλλήλους καὶ δικαστὰς, ὥστε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποκτῶσι δικαιώματα ἀνώτερα καὶ οὐτῶν τῶν Ἀρειοπαγιτῶν καὶ λοιπῶν ἀνωτέρων δικαστῶν, καὶ θὰ ἔχωσι κατόπιν σύνταξιν ἀνωτέραν παντὸς συνταξιούχου, ἄνευ μακροχρονίου ἐργασίας· ὥστε κατακρίνω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ τὸ θεωρῶ μὴ λυσιτελὲς πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, καὶ τῶν καλῶς διεξαχθησομένων ὑποθέσεών του ἐν τοῖς Δικαστηρίοις, καὶ νομίζω, ὅτι ἂν μείνῃ τὸ παρὸν σύστημα τῆς ὑπερασπίσεως τῶν ὑποθέσεων εἰς τοὺς ἐπιλέκτους δικηγόρους, καὶ περιορισθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ νόμου νὰ προσλαμβάνῃ τρεῖς νομικοὺς συμβούλους, ὅπως προετοιμάζωσι τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, καὶ γνωμοδοτῶσιν ὡς ἔγγιστα ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, θέλει ἀπροσκόπτως τὸ Δημόσιον φθάσει εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὰς δικαστικὰς ἀναφυομένας διαφορὰς, καὶ ἐν γένει τῆς συντηρήσεως τῆς ἀκινήτου περιουσίας του, τὴν ὁποίαν σμῆνος πονηρῶν διαδίκων ἐπιβουλεύονται κακῇ τῇ πίστει τοῦ νὰ ἁρπάζωσιν αὐτὴν διὰ παντοίων ἐκνόμων μέσων, καὶ συνεταιρισμῶν ἀθεμίτων, ὡς εἶναι γνωστὸν τοῖς Δικαστηρίοις. Ταῦτα ἐνόμισα ἀναγκαῖα νὰ εἴπω εἰς ὑμᾶς, κύριοι βουλευταὶ, καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου θέλουσιν ἀπογυμνωθῆ ὅ τε Ἄρειος Πάγος καὶ τὰ ἐφετεῖα τῶν ἐπιλέκτων νομομαθῶν δικαστῶν ἀπὸ τοὺς διορισμοὺς τῶν νομικῶν Συμβούλων, καὶ ἡ Πολιτεία θέλει πάσχει ἀπὸ νέους δικαστὰς ἀδαεῖς τῆς πολυπειρίας, τῆς ὁποίας εἶχον ἀποκτήσει οἱ ἀποδημοῦντες ἀπὸ τὰς δικαστικὰς θέσεις, προσλαμβανόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν νομικῶν συμβούλων παρὰ τοῖς ὑπουργείοις.

§72Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι σπουδαιότερον ἢ ὅσον τὸ ἐξέλαβον· δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῶν δικηγόρων· τὸ νομοσχέδιον ἐγκαθιστᾷ Ἀρχὴν μὲ δικαιώματα καὶ ἐξουσίαν σπουδαίαν. Ἡ νέα αὕτη Ἀρχὴ διαθέτει τὰ περὶ τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου κατὰ βούλησιν, δικάζει τὰ λαθρεμπόρια, τὰς διαφορὰς περὶ χαρτοσήμου. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἁπλῶν ἐμμίσθων δικηγόρων, ὑποχρέων νὰ ὑπερασπίζωνται τὸ Δημόσιον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ περὶ Ἀρχῆς, εἰς τὴν ὁποίαν δίδομεν δικαιώματα καὶ καθήκοντα, καὶ ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ὁ συμβιβασμὸς καὶ ἡ ἐγκατάλειψις τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐνῷ, κύριοι, καθιεροῦμεν τοιαύτην Ἀρχὴν διὰ τοῦ νόμου μὲ τοιαῦτα διδόμενα, δὲν ζητοῦμεν εὐθύνας. Ποίαν εὐθύνην ἔχουν οἱ δικηγόροι αὐτοὶ δι’ ὅ,τι πράξουν ἢ συμβουλεύσωσι; Ποῦ ἠκούσθη εἰς συνταγματικὸν πολίτευμα ἐγκατάστασις ἐξουσίας ἄνευ εὐθύνης; Καὶ εἶναι ἐντὸς τοῦ νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος τοιαύτη Ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν καθιεροῦμεν σήμερον; Ποίαν ἔχει πηγὴν ὑπάρξεως ἢ ποίαν ἐγγύησιν ἔχομεν περὶ τῆς καλῆς αὐτῆς ἐκλογῆς; ἀρκεῖ τις ὁπωσδήποτε νὰ διετέλεσε Πρόεδρος ἓξ ἔτη καὶ τέσσαρα δικαστὴς, ἵνα δικαιοῦται νὰ γείνῃ Σύμβουλος. Καὶ ἠξεύρετε τί σημαίνει πρότασις ἐκ μέρους τοῦ εἰσαγγελέως καὶ τῶν Προέδρων τῶν ἀποκέντρων ἰδίως ἐπαρχιακῶν δικαστηρίων προπάντων; Τί σημαίνει πρότασις περὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος; Σημαίνει ἐκπλήρωσιν τῆς θελήσεως καὶ τῆς παραγγελίας τοῦ ὑπουργοῦ. Καὶ ἠξεύρετε τί σημαίνει σύστασις καὶ πρότασις περὶ προσωπικοῦ ζητήματος ἐκ μέρους ἀνευθύνων ὑπαλλήλων; Χάρις ἢ ἀδιαφορία περὶ τὴν ἐκλογὴν τῆς ποιότητος τῶν προσώπων. Ἰδοὺ τί μᾶλλον ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν ὡς πρὸς τὰ προσωπικὰ ζητήματα. Εἰς ἄνδρας οὕτω ἐκλεγομένους καὶ τοιαύτας ἐγγυήσεις παρέχοντας περὶ τῆς ἀξίας των, ἐμπιστευόμεθα πολυτιμότατα συμφέροντα. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἄνδρες ὅπως πρέπει, ἄνδρες συναισθανόμενοι τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀξίαν καὶ ἱκανότητα, εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶσι τοιαύτας θέσεις. Εἶναί τι ἀκατανόητον τοῦ νομοσχεδίου ἀφορῶντος εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν τῶν συμβούλων· θὰ ἐνεργοῦν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ δικαστικοῦ Συμβούλου καὶ θὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐν ὅσῳ ὁ δικαστικὸς σύμβουλος τὸ θέλῃ. Ἀνάγνωτε τὸν νόμον· ἀρκεῖ ὁ δικαστικὸς σύμβουλος νὰ ὑπογράψῃ ἔκθεσίν τινα, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ κηρύττῃ ὅν τινα κρίνῃ παυστέον, καὶ ὁ σύμβουλος παύεται. Καὶ εἶναι, κύριοι, παράδοξον, ὅτι οἱ νομικοὶ οὗτοι σύμβουλοι ἐξαρτῶνται καθ’ ὅλα ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, καὶ ὄχι τοῦ ὑπουργοῦ. Καὶ νομικὸς σύμβουλος, ὅστις οὕτως ἐκλέγεται, καὶ ἐκ τῶν προτέρων ὁρίζεται νὰ ἦναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου καὶ τὴν διατήρησίν του ὀφείλει εἰς αὐτὸν καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται, εἶναι ὁ νομικὸς σύμβουλος, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν; καὶ τίς θέλει δεχθῆ θέσιν τοιαύτην, ἐὰν ἦναι σπουδαῖος ἀνὴρ καὶ διακεκριμένος; Καὶ ὅτι περὶ σπουδαίων ἀνδρῶν δὲν σκέπτεται καὶ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον, ἀπόδειξις τὸ ἄρθρον 4, ὅπερ ἀνέφερε καὶ ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων, καθ’ ὃ εἰς σπουδαίας καὶ κατεπειγούσας ὑποθέσεις καλοῦνται καὶ ἄλλοι δικηγόροι. Καθιστῶμεν 7 συμβούλους διὰ τοῦ νομοσχεδίου· κατασκευάζομεν Ἀρχὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφιεροῦμεν τὰς δίκας τοῦ Δημοσίου· δίδομεν αὐτοῖς ἐξουσίαν νὰ διαχειρίζωνται κατὰ τὸ δοκοῦν τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, τοὺς μισθοδοτοῦμεν ὑπερόγκως, καὶ ἐν τούτοις ἐκ τῶν προτέρων κηρύττομεν αὐτοὺς ἀνεπαρκεῖς, ἐπιφορτίζονται δὲ τὴν ἐκδίκασιν τῶν μεγάλων συμφερόντων, οἷα εἶναι τὰ τελωνιακὰ λαθρεμπόρια, καὶ αἱ ἀμφισβητήσεις περὶ χαρτοσήμου· ἡ δὲ Ἀρχὴ αὕτη ποίαν φέρει εὐθύνην καὶ ἐνώπιον ποίας ἐξουσίας; Ἐπιμένω εἰς τοῦτο, καθὸ σπουδαῖον, ἀπορῶ δὲ πῶς πράττουσι τοῦτο, οἱ κύριοι ὑπουργοί. Καταργοῦμεν δὲ συγχρόνως διὰ τοῦ προκειμένου συστήματος καὶ τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην· ὁ ὑπουργὸς, ἀποφαινόμενος ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τῶν συμβούλων, ὑπέχει εὐθύνην καὶ ποίαν;

§73ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς δὲν ἔχει.

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκτὸς τῆς εὐθύνης τοῦ ποινικοῦ νόμου δὲν ὑπάρχει ἄλλη εὐθύνη ἢ ἡ πολιτικὴ τῶν ὑπαλλήλων.

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πάντοτε ὑπάρχει ἡ ἠθικὴ εὐθύνη.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὁ δικαστικὸς σύμβουλος δώσῃ κακὴν γνωμοδότησιν, ἀποφασίσῃ ἐσφαλμένως, ποίαν ἔχει εὐθύνην; Εὐθύνην ἔχουσι καὶ οἱ τμηματάρχαι τῶν ὑπουργείων· συνυπογράφοντες οὗτοι ἀναδέχονται εὐθύνην διὰ τὰς πράξεις, αἵτινες δὲν εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ ἐξ ἀσυγγνώστου ἀμελείας καὶ ἀδιαφορίας, ἐὰν ἔλαβον χώραν. Ὁ Σύμβουλος ὑπάγεται εἰς τὰς κατηγορίας ταύτας; Ὑπέχει εὐθύνην δι’ ἔγκλημα, ἀλλ’ οὐχὶ εὐθύνην καθιερωμένην διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Ἀλλὰ, κύριοι, δύνανται τῳόντι οἱ σύμβουλοι αὐτοὶ νὰ δικάσωσι τὰ λαθρεμπόρια; Τὸ Σύνταγμα τὸ ἐπιτρέπει; Νομίζω, ὅτι τὸ πρόσκομμα τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπερβῶμεν· ἡ δυσκολία εἶναι ἀνυπέρβλητος.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μέχρι τῆς ἐκδόσεως εἰδικοῦ νόμου.

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰδικὸν νόμον ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα οὐχὶ πρὸς σύστασιν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου συνιστᾶται καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ δικάζῃ τὰ λαθρεμπόρια, δηλ. δίδετε δικαστικὴν δικαιοδοσίαν. Ὁρίζον τὸ Σύνταγμα, ὅτι μέχρι τῆς ἐκδόσεως νόμου, τὰ λαθρεμπόρια θέλουσι δικάζεσθαι κατὰ τὸν ὑφιστάμενον νόμον, δὲν ἐννοεῖ τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς εἰδικῆς διὰ τοῦ ἐκδοθησομένου Νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ νόμου ὑπαγωγὴν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι καθιερωμένα ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, τῶν ὑποθέσεων τούτων. Κατ’ ἐμὲ, τὸ Σύνταγμα ἀντίκειται ὅλως εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον· δὲν ἐπιτρέπεται ἑπομένως οἱ σύμβουλοι αὐτοὶ ν’ ἀποτελῶσιν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, εἰδικὸν δικαστήριον, ἵνα ἀποφασίζῃ ἐπὶ τόσων μεγάλων συμφερόντων. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν ἐννοῶ καὶ εἰς τί χρησιμεύει ἡ πληθὺς αὕτη τῶν συμβούλων. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω διάφορα ὑπουργεῖα, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐξήτασα τὴν ἱστορίαν αὐτῶν, καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν ἀνεκάλυψα, ὅτι ἔλαβον χώραν εἰς τὰ ὑπουργεῖα αὐτὰ παραβάσεις, αἵτινες νὰ ἀπῄτησαν τὴν παρουσίαν καὶ συνδρομὴν ἰδιαιτέρων συμβούλων. Τίς λοιπὸν ἀνάγκη ὑπηγόρευσε τὸ μέτρον τοῦτο; Εἶναι δὲ γελοῖον, καὶ σύμβουλος τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὅπερ ὑποτίθεται, ὅτι κατέχει ὑπουργὸς νομομαθὴς καὶ ὅτι ἔχει ὑπαλλήλους νομομαθεῖς, νὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν κηδεμονίαν συμβούλου, καὶ ἐν τούτοις κηρύττομεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἐξ ἀμαθῶν ἀνδρῶν ὑπάρχει συγκροτούμενον. Τοῦτο εἶναι ἀπρεπές.

§79ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ λαμβάνουν διπλάσιον μισθὸν τοῦ γενικοῦ γραμματέως τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἂν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἀπετέλουν μέρος τοῦ γραφείου τῶν ὑπουργείων, ἂν αὐτοὶ ἦσαν γενικοὶ γραμματεῖς ἀμετακίνητοι, καὶ ἐκτὸς τῶν μεταβολῶν τῆς πολιτικῆς, ἐὰν ἐπεφορτίζοντο νὰ διευθύνουν τὴν ὑπηρεσίαν ἐν ταῖς λεπτομερείαις, νὰ ἐγκρίνουν τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς, ἤθελον ἐννοήσει τὸν θεσμόν· ἀλλ’ αὐτοὶ ἁπλῶς θὰ γνωμοδοτήσωσιν, ὅταν τοὺς ζητεῖται ἡ γνώμη μετὰ τὴν πρᾶξιν, δηλαδὴ ὅταν τὸ κακὸν τελεσθῇ, διότι ἡ ὑπηρεσία, ἐκ τῶν ἐλλείψεων τῆς ὁποίας προέρχονται τὰ ἄτοπα, σφάλλει ἐν ἀγνοίᾳ καὶ οὐχὶ μὲ κακὴν πρόθεσιν· ἑπομένως θὰ ἐξακολουθῇ σφάλλουσα οὕτω, καὶ τὸ ἄτοπον θὰ λαμβάνῃ χώραν. Οἱ σύμβουλοι δὲ θὰ χρησιμεύουν μόνον κατόπιν ὡς δικηγόροι ὑπερασπίσεως· πρόκειται λοιπὸν νὰ δεχθῆτε τὸ σύστημα ἐμμίσθων δικηγόρων, καὶ οὐδὲν ἄλλο· τοὐλάχιστον περιορίσατε τὸν ἀριθμὸν εἰς τοὺς ἀπολύτως ἀναγκαίους· μὴ καθιεροῦτε ἐξουσίαν, μὴ πολλαπλασιάζητε τὸν ἀριθμὸν ἀχρήστων μισθωτῶν, μὴ δίδετε τόσα δικαιώματα καὶ μὴ προσπαθῆτε νὰ τοὺς λάβητε καὶ ἀπὸ τὰ τελευταῖα δικαστικὰ στρώματα. Ἐπεθύμουν νὰ λυθῇ καὶ ἡ ἀκόλουθος ἀπορία· οἱ σύμβουλοι παύουσι νὰ ἦναι δικηγόροι;

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Παύουν ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχουν δίκας ἰδίας.

§82Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τούτων δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν. Τί σημαίνει τοῦτο; Ἐὰν δὲν θὰ ἦναι δικηγόροι, ὁποία θὰ ὑπάρχῃ σχέσις μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν δικαστηρίων νομική;

§83ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχετε λάθος· εἶναι ἀποκλειστικοὶ δικηγόροι τοῦ Δημοσίου.....

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν καθιεροῦμεν ἐξουσίαν εἰς τὸ Κράτος πλησίον τῶν ἐξουσιῶν, αἵτινες εἶναι ἐπιφορτισμέναι νὰ προστατεύωσι τὴν τιμὴν, τὴν ζωὴν καὶ τὴν περιουσίαν τῶν πολιτῶν· αἵτινες εἶναι ἐπιφορτισμέναι τὴν διοίκησιν, τὴν ἀσφάλειαν, τὴν τάξιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καὶ περὶ τούτων δὲν λαμβάνομεν πρόνοιαν· τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς ἀφίνομεν νὰ στερῶνται καὶ νὰ πεινῶσι καὶ δημιουργοῦμεν σωματεῖον, ὅπερ κατὰ τὴν βαθμολογίαν κατέχει τρίτην θέσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸν μισθὸν πρώτην. Εἶναι σκληρὸν καὶ ἄτοπον οἱ ἄνδρες, οἵτινες ἀφιέρωσαν ὅλην τὴν ἐνέργειαν καὶ ὅλον τὸν καιρόν των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Τόπου, νὰ πάσχωσι καὶ νὰ βλέπουν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν ἀνυψουμένους ἄλλους, οἵτινες δὲν εἶναι ἴσως οὔτε καλλίτεροι, οὔτε ἐντιμότεροι, ἀναδεικνυόμενοι τῇ συστάσει ἑνὸς εἰσαγγελέως. Τοῦτο θὰ γεννήσῃ ἀδιαφορίαν, ψυχρότητα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἄτοπα ἀνυπολόγιστα.

§85ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχουν ὅλοι οἱ πρωτοδίκαι τώρα 700 δραχμὰς εἰσόδημα κατὰ μῆνα....;

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀμφιβάλλω πολύ, ἐὰν τὸ σωματεῖον αὐτὸ θὰ σχηματίσητε ἀπὸ ἐξέχοντας νομικούς· ἄνθρωπος δυνάμενος νὰ διακριθῇ ὡς δικηγόρος, συναισθανόμενος τὴν ἀξίαν του δὲν θὰ θελήσῃ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ νομικοῦ συμβούλου, ὑπόκειται δὲ καὶ εἰς τὸν κίνδυνον νὰ ῥιφθῇ εἰς τοὺς δρόμους, ἀφοῦ ἀπολέσῃ τὴν πελατείαν του καὶ διακόψῃ τὸ στάδιόν του, καὶ βλάψῃ τὰ συμφέροντά του. Ἰδοὺ διατί νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εὕρητε καλοὺς νομικούς, καὶ διὰ τοῦτο φρονίμως ποιοῦντες ἐφροντίσατε ἐκ τῶν προτέρων νὰ εἴπητε, ὅτι εἰς δίκας σοβαρὰς καὶ εἰς σπουδαίας δύνασθε νὰ ἐκλέξητε ἄλλους διὰ νὰ προστατεύσωσι τὸ Δημόσιον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἐκτὸς τούτου, τὸ ἐπαναλαμβάνω, τὸ σύστημά σας εἶναι πολυτέλεια καθαρά· τὰ ὑπουργεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα δῆθεν προσκολλᾶτε τοὺς συμβούλους, δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην αὐτῶν, καὶ εἰς οὐδὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι. Τὰ ὑπουργεῖα τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἐμμίσθων δικηγόρων, συμβούλων, ὡς τοὺς ὀνομάζετε πλανῶντες. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τῶν ἐμμίσθων δικηγόρων, ὅπερ ἐφήρμοσα ἐγὼ ἐπὶ πολὺν καιρὸν, δὲν ἐπέτυχε κατὰ τὴν κοινὴν πεποίθησιν· διὰ τοῦτο καὶ δὲν ὑπεστηρίχθη, εἰ καὶ πολλοὶ τότε ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκον αὐτῶν ἐντίμως καὶ μετ’ ἐπιμελείας. Θέλετε νὰ ἐπαναφέρητε ἤδη τὸ σύστημα καὶ πράττετε καί τι πλέον· νομοθετεῖτε ἐναντίον τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος, καθιεροῦντες ἐξουσίαν ἄνευ εὐθύνης, καὶ εἰς οὐδὲν χρησιμεύουσαν, ἐνῷ οὐδὲν ἔχετε μέχρι τοῦδε παράπονον ἀπὸ τὸ δικηγορικὸν σῶμα, ὅπερ ὑπερασπίζεται τὰ δημόσια συμφέροντα ἐντίμως καὶ ἐπιτυχῶς.

§87ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Παρετήρησα, ὅτι πάντα τὰ ἐπιχειρήματα, ἅπερ ἀνέπτυξαν ἄχρι τοῦδε οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ τοῦ νομοσχεδίου ὁμιλήσαντες, ἐστράφησαν περὶ τὸν ἕτερον μόνον τῶν δύω σκοπῶν αὐτοῦ. Τὸν ἄλλον, ἢ ἀντιπαρῆλθον οἱ ἀγορεύσαντες, ἢ ὀλίγα τινὰ περὶ αὐτοῦ εἶπον καὶ ἀσθενῆ. Ἂν ἔλεγον ὅσα ἔδει, ἢ ὅσα ἐδύναντο νὰ εἴπωσιν, ἤθελε δειχθῆ ἡ κατὰ τοῦτο χρησιμότης τῶν συμβούλων. Δύω τινὰ θίγει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸν θεσμὸν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, καὶ τὸ σύστημα τῆς ὑπερασπίσεως τοῦ Δημοσίου, ὡς διαδίκου ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Κατὰ τὴν πρώτην ἀποστολὴν, ἥτις εἶναι καὶ ἡ κυρία, τὸ νομοσχέδιον εἶναι καὶ προσοχῆς πολλῆς ἄξιον καὶ ἐνισχύσεως. Ἵνα κριθῇ ὀρθῶς ἡ ἀνάγκη, εἰς ἣν τὴν θεραπείαν τείνει, λυσιτελὲς εἶναι ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸν ἀρχικὸν σκοπὸν τοῦ περὶ δικαστικοῦ Συμβούλου θεσμοῦ, ὅπως ἴδωμεν ἂν ἐπετεύχθη οὗτος ὁλοσχερῶς, ἢ μήπως εἶναι ἀνάγκη, νὰ συμπληρωθῇ ὁ σκοπὸς αὐτοῦ ἐκεῖνος. Ποία ἦτον ἡ πρόθεσις καὶ ποῖος ὁ διωχθεὶς σκοπός; διὰ τῆς συστάσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ δικαστικοῦ Συμβούλου; Σκοπὸς ἦτο νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς καταργήσεως ἢ τοῦ συμβιβασμοῦ τῶν προφανῶς κατὰ τοῦ Δημοσίου μελλουσῶν ν’ ἀποβῶσι δικῶν. Ἦτο μέγας ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν. Πολλαὶ ἀπέβαινον κατὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ οἱ ὑπουργοὶ ἐδειλίων ἢ ἠρνοῦντο νὰ συμβιβάσωσιν αὐτάς. Διὰ τοῦτο ἐζητήθη ἡ καθιέρωσις Ἀρχῆς, ἥτις νὰ δοθῇ εἰς πρόσωπον, ὑπέρτερον μὲν πάσης ὑπονοίας, παιδείας δ’ ἐπιστημονικῆς ἀναμφισβητήτου, ὅπερ νὰ συμβουλεύῃ τοῖς ὑπουργοῖς καὶ διὰ τοῦ κύρους καὶ τῶν φώτων αὑτοῦ ν’ ἀναδέχηται τὴν εὐθύνην νὰ καταργῶνται αἱ δίκαι, ἢ ν’ ἀποσοβῶνται αἱ πρὸς συμβιβασμὸν πολιτικαὶ ἀπαιτήσεις, χωρὶς νὰ ἐγείρωνται ὑποψίαι ἢ παράπονα, ὁποῖα παρ’ ἡμῖν ἀκολουθοῦσι συνήθως τὰς πράξεις τῶν ἀνωτέρων λειτουργῶν, τὰς δρώσας εἰς προσώπων συμφέροντα, χωρὶς ἡ συκοφαντία, τὸ παράσιτον τοῦτο τῆς εὐθύνης καὶ τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, νὰ γίνηται κώλυμα. Τοιοῦτος ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου, καὶ δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τοῦτο ἡ πρόθεσις αὐτοῦ ἐπέτυχε. Δὲν ὀφείλεται ἡ ἀποτυχία εἰς τοὺς ὑπουργούς. Αὐτοῖς ἀπέκειτο ἡ ἐκλογὴ προσώπων πρὸς τὸν σκοπὸν καταλλήλων, καὶ κατὰ τοῦτο ἐτέλεσαν τὸ ἐπ’ αὐτούς. Ἀπέτυχεν ἐν τούτοις, διότι παρ’ ἡμῖν, εἴτε ἕνεκα ἴσως κοινωνικῆς ἀναπτύξεως ἀνεπαρκοῦς, εἴτε ἕνεκα τῆς περὶ τὸν ἔλεγχον καταχρήσεως, ἐμπνέεται τοῖς ἔχουσιν εὐθύνην μέγας φόβος πρὸς τὸ νὰ ἐργασθῶσιν ἐλευθέρως καὶ νὰ λύωσι διαφορὰς χρηματικάς. Κηδόμενοι τῆς ἑαυτῶν ὑπολήψεως, ἐδειλίων οἱ Σύμβουλοι πρὸ τῆς συκοφαντίας, καὶ διὰ τοῦτο παρὰ πάντων κρίνεται ἀναγκαῖον, ἴνα ἐρχόμενος ὁ νόμος ἐπίκουρος μερίσῃ τὴν εὐθύνην ταύτην, προσθέτων πρόσωπα, ἐπίσης ὡς ὁ δικαστικὸς Σύμβουλος, ἄξια ἐμπιστοσύνης, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐν ἀλληλεγγύῃ, ματαιούσῃ τὴν καταλαλιὰν, προβαίνωσιν εἰς τὸν σκοπόν, καὶ ἐπιτυγχάνηται ἡ κατάργησις τῶν δικῶν, αἵτινες ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Δημοσίου σύρονται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Τὸ ἐν τῇ ἐκθέσει σημειούμενον, ὅτι αἱ προτάσεις περὶ συμβιβασμοῦ γίνονται ὑπὸ ὅρους ὀγκώδεις ἢ περιστάσεις πιεστικὰς, δὲν δικαιοῖ τὴν διὰ τοῦτο ἀπόκρουσιν ἁπασῶν τῶν προτάσεων. Ἡ ἔλλειψις δὲ πλήρων πληροφοριῶν, ἣν ὁ κ. δικαστικὸς σύμβουλος ἐπικαλεῖται, ἀποστερεῖ τὴν περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν δικηγόρων πρότασιν ἑνὸς τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἐκθέσεως ἐπιχειρημάτων, ἐκείνου δηλονότι, καθ’ ὃ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ἐγγὺς τῆς ὑπηρεσίας ὄντες, θὰ ἔχωσι καλὰς καὶ πλήρεις πληροφορίας. Ἀφοῦ δι’ ἔλλειψιν τοιούτων πληροφοριῶν δὲν γίνονται συμβιβασμοί, ἀφοῦ αὐτὸς ὁ ἴδιος δικαστικὸς σύμβουλος δὲν ἔχει τοιαύτας, πῶς οἱ νομικοὶ σύμβουλοι θέλουσι πορίζεσθαι αὐτάς; Ἤκουσα τινὰ περὶ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ τοῦ νόμου καὶ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εὗρον, οὔτε κατ’ εὐρεῖαν, οὔτε κατὰ στενὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος, ἑδραῖα τὰ λεχθέντα. Τίς ὑπάρχει λόγος, ἐμποδίζων τοὺς νομικοὺς αὐτοὺς συμβούλους νὰ δικάζωσι τὰ λαθρεμπόρια καὶ τὰς ἄλλας ὑποθέσεις, περὶ ὧν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁ λόγος; Τὸ ἄρθρον 101 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει, ὅτι αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητοῦ ὑποθέσεις θέλουν δικάζεσθαι ὡς ἐδικάζοντο πρὸ αὐτοῦ, μέχρι τῆς ἐκδόσεως εἰδικοῦ περὶ τούτου νόμου. Καὶ δὲν εἶναι οὗτος εἰδικὸς νόμος ὡς πρός τινας τῶν τοιούτων ὑποθέσεων; Ἀντέταξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὅτι καθιεροῦται Ἀρχὴ, εἰς ἣν ἀπονέμεται μεγάλη ἐξουσία ἄνευ οὐδεμιᾶς εὐθύνης. Νομίζει τάχα, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες νόμοι δὲν ἐξασφαλίζουσι τὸ Δημόσιον κατὰ τῶν λειτουργῶν τοῦ Κράτους διὰ πᾶσαν ἀμέλειαν, καὶ αὐτὴν τὴν ἐλαχίστην; Δὲν ὑπέχουσι, νομίζει, οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι εὐθύνας πρὸς τὸ Δημόσιον; Αἱ περὶ ἀμελείας καὶ πταίσματος διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ νόμου, οἱ τοῦ Ποινικοῦ νόμου ὁρισμοὶ, δὲν εἶναι φρονεῖ ἐπαρκὴς ἐγγύησις; Τί ἠδύνατο πλειότερον ὁ νόμος νὰ προβλέψῃ; Λοιπὸν περιττὴν ἐζήτησεν ἀσφάλειαν. Ἡ ἄλλη αὐτοῦ κατηγορία, ὅτι θὰ ληφθῶσιν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἀπὸ τὰ κατώτατα στρώματα, εἶναι μᾶλλον λόγου σχῆμα ἢ προνοητικὴ ἀλήθεια. Οὕτως ἐν λογικῇ βασάνῳ καταῤῥιπτομένων τῶν κατηγοριῶν καταδείκνυται, ὅτι ὁ θεσμὸς ὡς πρὸς τοῦτο καὶ οἰκονομίαν ὑπόσχεται εἰς τὸ Δημόσιον νὰ ἐπαγάγῃ διὰ τῆς καταργήσεως δικῶν, καὶ ἀσφάλειαν δίδωσιν ὡς πρὸς τὴν ἐκδίκασιν τῶν περὶ λαθρεμπορίου ἐφέσεων, καὶ ἄλλας ἀνάγκας δύναται νὰ θεραπεύσῃ. Δύνανται δηλονότι οἱ προστεθησόμενοι σύμβουλοι νὰ χρησιμεύσωσι καὶ ὡς συνεργάται τῶν ὑπουργῶν εἰς τὴν προεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων. Πάντες παρετηρήσατε βεβαίως, ὅτι τὰ εἰσαγόμενα εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια ἐλλιπῆ εἰσι κατὰ τὴν ἐπιστημονικὴν ἐκείνην κατεργασίαν, ἥτις καθιστᾷ αὐτὰ μέρη μιᾶς νομοθεσίας, μέρη ἄρτια καθ’ ἑαυτὰ καὶ πρὸς τὸ σύνολον ἁρμόζοντα. Εἶναι φυσικὴ τοῦτο συνέπεια τοῦ τρόπου, δι’ οὗ παρασκευάζονται. Ὅσον καὶ ἂν ὑποτεθῇ παραγωγικὸς καὶ πεφωτισμένος ὁ ὑπουργὸς, δὲν δύναται μόνος ἄνευ συζητήσεως νὰ προΐδῃ πάντα, καὶ πάντα νὰ διατυπώσῃ ὀρθῶς. Ἂν ὅμως συνεζήτει μετὰ πεφωτισμένων ἀνδρῶν, ἠδύνατο νὰ εὕρῃ τὰ σφαλερὰ ἢ τὰ κεχηνότα μέρη τῶν νομοσχεδίων, καὶ νὰ διασκευάζῃ αὐτὰ, ἀφοῦ ἐν κοινοβουλευτικαῖς συζητήσεσι δὲν δύνανται νὰ τύχωσιν ἠρέμου ἐρεύνης καὶ μεμελετημένης ἐξεργασίας. Καὶ διὰ τοῦτο ἀκόμη εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ ὡς πρὸς τὸν ἕτερον σκοπὸν, ὡς πρὸς ὃν ἔχω ἐνδοιασμούς. Ὅσῳ ὀρθὸν εἶναι κατ’ ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον, τοσούτῳ νομίζω, ὅτι σφάλλει ὡς πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ἤτοι τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ συστήματος τῆς ἐν δικαστηρίοις ὑπερασπίσεως τοῦ Δημοσίου. Ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. δικαστικοῦ Συμβούλου, αἰτιολογοῦσα τὴν πληθὺν τῶν δικῶν, οὐδένα φέρει λόγον, σχετιζόμενον μὲ τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ Δημοσίου ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων διὰ τῶν δικηγόρων. Ἀποδίδει τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν δικῶν (καὶ ὁμολογεῖ οὕτως αὐτὸν) εἰς τὴν ἀμέλειαν τῶν ὑπαλλήλων, εἰς τὴν κακὴν αὐτῶν πρόθεσιν, εἰς τὴν ἀμάθειαν αὐτῶν, εἰς ἀτελείας ὀργανικῶν τινων νόμων, εἰς τὴν μὴ μονιμότητα τῶν ὑπαλλήλων, καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ἀρχείων, καὶ εἰς ἄλλας ἀφορμὰς, ἀλλ’ εἰς τὴν κακὴν ὑπεράσπισιν τοῦ Δημοσίου ὄχι. Καὶ ἡ ἄλλη δὲ δικαιολογία τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν δικηγόρων φέρει ἕνα μόνον λόγον, καὶ τοῦτον οὐχὶ σαφῆ, οὐχὶ διατετυπωμένον, οὐχὶ ἀνεπτυγμένον, ὥστε νὰ πείθῃ. Λέγει δηλονότι, ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ τῶν δικηγόρων ἡ περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δικῶν ταχύτης. Ἐπεθύμουν νὰ ἐγίνετο παραβολὴ τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου πρὸς τὰς τῶν ἰδιωτῶν ὡς πρὸς τὴν ταχύτητα, ἵνα κρίνωμεν, διεξάγονται τάχα αὗται ταχύτερον; Μήπως ἡ βραδύτης ὀφείλεται εἰς αἴτια ξένα τῆς ὑπερασπίσεως; Τὰ δικαστήρια καὶ οἱ δικασταὶ, πάντες καὶ πάντοτε, τείνουσιν ἆρά γε εἰς τὴν περάτωσιν τῆς δίκης, ἢ ἀρέσκονται εἰς τὰς προδικαστικὰς ἀποφάσεις; Τὰ παρεχόμενα τοῖς ὑπερασπισταῖς μέσα ἐπιτρέπουσι τὴν ἐπίσπευσιν; Αἱ πλεῖσται δίκαι κατὰ τοῦ Δημοσίου δὲν εἶναι ἴσως τοιαῦται, ὥστε οἱ ἀντίδικοι αὐτοῦ νὰ ἐπιδιώκωσι διὰ τῆς παρελεύσεως τὴν δικονομικὴν σύγχυσιν αὐτῶν; Πάντα ταῦτα θὰ ἐδείκνυον, ὅτι οὐχὶ τὸ σύστημα τῆς ὑπερασπίσεως, ἀλλ’ ἄλλα εἰσὶ τὰ αἴτια τῆς μὴ ἐπισπεύσεως. Οἱ δικηγόροι κατὰ κανόνα ποθοῦσι τὸ πέρας.

§88ΦΩΤΗΛΑΣ. Παρατείνουσι διὰ νὰ γίνωνται συζητήσεις.

§89ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἂν τοῦτο γίνεται, εἶναι τόσῳ ὀλίγον σχετικῶς, ὥστε μόλις ἐξαίρεσιν μικροτάτην δύναται ν’ ἀποτελέσῃ. Καὶ ἂν δὲ γίνεται ὑπό τινων δικηγόρων, ἠδύνατο ὁ Σύμβουλος νὰ τὸ προΐδῃ ἢ νὰ τὸ ματαιώσῃ, διότι ἐλάχιστοί εἰσιν οἱ οὕτω σκεπτόμενοι δικηγόροι, καὶ εἰς αὐτοὺς, ἅπαξ ἢ δὶς φωρωμένους, ἠδύνατο νὰ μὴ ἀποστέλλῃ δίκας. Ἀλλὰ δὲν δικαιολογεῖ καὶ τοῦτο αὐτὸς ὁ Σύμβουλος, τὸ γλίσχρον τῆς ἀμοιβῆς ὁμολογῶν; Ἐκ τῶν πρὸ ἐμοῦ ὁμιλησάντων, ἀνέφερόν τινες πολλὰ ἄλλα κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως ἐπιχειρήματα. Τούτων πολλὰ ἦσαν ὀρθὰ καὶ δὲν θέλω ἐπαναλάβει αὐτά. Καί τοι μὴ συμφωνῶν καθ’ ὅλα πρὸς τοὺς γενομένους λογαριασμοὺς, θεωρῶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἶναι οἰκονομικωτέρα ἡ διὰ δικηγόρων ὑπεράσπισις, ὅταν μάλιστα διὰ μὲν τῶν συμβιβασμῶν περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικῶν, διὰ δὲ τῆς ὑπὸ τῶν συμβούλων διαχαράξεως τῶν ὁρίων τῆς ὑπερασπίσεως δὲν ἐπιτραπῇ τοῖς δικηγόροις ἡ ἐπίκλησις καὶ ἰδίων ἐνστάσεων, δυναμένων ἢ νὰ παρατείνωσι τὰς δίκας, ἢ νὰ ἐκθέσωσι τὸν Δημόσιον. Πλὴν ὅμως τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων δύω τινὰ, κατ’ ἐμὴν γνώμην, πρέπει πρώτιστα νὰ ἑλκύσωσι τὴν προσοχὴν καὶ ὑμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Πόθεν θ’ ἀναζητήσῃ τοὺς νομικοὺς συμβούλους, ὑπερασπιστὰς τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου ἡ Κυβέρνησις; ἐν ταῖς τάξεσι τῶν δικαστῶν, ἡ μεταξὺ τῶν δικηγόρων; Ἂν τὸ πρῶτον, πρέπει νὰ προσέξῃ πολὺ, διότι οὕτω ἀπειλεῖται μεγίστη βλάβη εἰς τὰ δικαστήρια· ἂν τὸ δεύτερον, ἂς ἐξετάσῃ· θὰ εὕρῃ ὑπερασπιστὰς οἵων ἔχει ἀνάγκην, ἢ οἵους ἐλπίζει νὰ προσδώσῃ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου; Εἶναι ὀρθὴ, φρονῶ, ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ ἀγαπῆσαι τὴν δικηγορίαν εἶναί τι ἔμφυτον. Ὁ δικηγόρος, πλὴν τῶν προσκτήτων προσόντων καὶ τῶν ἐπιστημονικῶν γνώσεων, δέον νὰ ἔχῃ καὶ φυσικάς τινας ἀρετὰς ἢ ἰδιότητας, ἀπαραιτήτους αὐτῷ, ὅπως διεξαγάγῃ ἐπιτυχῶς τὴν ἀποστολήν του. Πρέπει νὰ ἦναι φύσει συμπαθὴς πρὸς τὰ παθήματα τῶν ἄλλων, νὰ ἦναι χαρακτῆρος ἐνεργητικοῦ, νὰ ἦναι γεννητικὸς τὴν εὕρεσιν, εὔστροφος τὴν ἄμυναν, θαῤῥαλέος πρὸ πάντων· νὰ ἔχῃ ἱκανὰς καὶ προχείρους γνώσεις, καὶ ν’ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ τῆς κοινωνίας. Ὁ ἔχων ἰδιότητας τοιαύτας, ἀγαπᾷ συνήθως νὰ ἦναι ἐλεύθερος εἰς τὴν ἐργασίαν του, καὶ δὲν θὰ προτιμήσῃ βεβαίως νὰ τεθῇ ὑπὸ μισθόν. Κατὰ ταῦτα, ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀνεύρῃ ἴσως ὑπερασπιστὰς, ἔχοντας πολλὰς γνώσεις, ἀλλὰ δὲν θὰ εὕρῃ ὑπερασπιστὰς δικηγόρους, ὧν ἔχουσι χρείαν αἱ δίκαι τοῦ Δημοσίου. Θὰ εὕρῃ ἴσως ἐπιστήμονας καλοὺς, ἀλλὰ δικηγόρους καλοὺς, δυσχερὲς εἶναι νὰ εὕρῃ. Ἐὰν λάβῃ ἐκ τῶν δικαστῶν, θὰ ἐπιτύχῃ ἴσως κριτικοὺς ἄνδρας καὶ φρονίμους, ἀλλὰ θὰ εὕρῃ ὑπαλλήλους καὶ ὄχι δικηγόρους. Δὲν θὰ ἦναι τὸ ἐπαγγελματικὸν συμφέρον ἢ πρωτεύουσα ἐν αὐτοῖς κίνησις· δὲν θὰ ἦναι ἡ φύσις ἡ δικηγορικὴ, καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ συμπάθεια πρὸς τὸ ξένον συμφέρον, ἡ δραστηριότης, ἡ παῤῥησία. Ὁ δικαστὴς, ὅσῳ περισσότερον εἰργάσθη ὡς δικαστὴς, τοσούτῳ περισσότερον κατέστη ψυχρότερος, ἀσυμπαθὴς πρὸς τὰ ξένα συμφέροντα, καὶ τὸ Δημόσιον ἔχει πρὸ πάντων ἀνάγκην δικηγόρων, οἵτινες νὰ ὑπερασπίζωνται αὐτὸ μετὰ θέρμης, διότι ἀνταγωνίζεται πρὸς τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα τεχνάζονται πάντα τρόπον καὶ ἐξευρίσκουσι ποικίλα μέσα πρὸς καταγωνισμὸν τοῦ Δημοσίου. Ὁ δικαστὴς ὅσῳ πλέον εἰργάσθη ὡς δικαστής, τόσῳ ὀλιγώτερον εἶναι ἢ δύναται νὰ γείνῃ δικηγόρος. Δεύτερον, πρέπει ἴσως νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι, ἂν οἱ σύμβουλοι ληφθῶσιν ἐκ τῶν τάξεων τῶν δικαστῶν, ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβῃ ἐκ τῶν καλλίστων μεταξὺ αὐτῶν, καὶ ὅταν λάβῃ τοὺς καλλίστους, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς δὲν εἶναι πολύς, θέλει ἀφήσει τοὺς μετρίους, καὶ οὕτω θέλει ἐπενέγκει καὶ εἰς τὴν μέσην καὶ εἰς τὴν ἀνωτάτην δικαιοσύνην βλάβης ἀνεπανορθώτους. Θέλει παραδοθῆ τῶν Πρωτοδικείων ἡ προεδρεία, εἰς νεαροὺς δικαστάς, εἰς τὰ Ἐφετεῖα θὰ εἰσέλθωσι δικασταὶ μὴ καταρτισθέντες ἀκόμη, καὶ θὰ φέρῃ Ἀρειοπαγίτας ἐκ τῶν ἐφετῶν, μὴ ἀνυψωθέντας ἔτι εἰς σημεῖον ἐπιτυχοῦς ἐκπληρώσεως τῆς ἀποστολῆς τοῦ Ἀρειοπαγίτου. Ὅπως οἱ δικηγόροι, καίτοι τὴν φύσιν ἔχοντες πρὸς τοῦτο εὐτυχῆ, χρῄζουσι χρόνου πρὸς μόρφωσιν, καὶ τὸ Δημόσιον εὑρίσκει τοιούτους μεμορφωμένους, οὕτω καὶ οἱ δικασταὶ, τὰς τῷ δικαστῇ χρησίμους ἔχοντες ἀρετὰς, ἢ ἀναπτύσσοντες τοιαύτας διὰ τῆς πείρας, μορφοῦνται διὰ τοῦ χρόνου, καὶ μορφωθέντας ἔχει αὐτοὺς ἡ δικαιοσύνη. Ἂν μεταφέρωμεν αὐτοὺς ἐν τῇ ὑπερασπίσει τῶν δικῶν, καὶ ταύτας δὲν ὠφελοῦμεν, καὶ τῇ δικαιοσύνῃ βλάβη προσγίνεται. Δὲν εὑρίσκω ὀρθὴν τὴν ἰδέαν τῆς ἐκθέσεως, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ μορφωθῶσιν εἰδικότητες. Ποίου εἴδους εἰδικότητας ἐννοεῖ; ὑπερασπιστὰς θέλει τοῦ Δημοσίου εἰδικούς; Ἔχει τοιούτους τοὺς δικηγόρους, καὶ ἐν μεγάλῳ ἀριθμῷ ἐπιτρέποντι εὔκολον ἐκλογήν. Ἐννοεῖ συμβούλους τῆς ὑπηρεσίας, καὶ εἰς τοῦτο θέλει ν’ ἀσκηθῶσιν οἱ προσληφθησόμενοι; Δὲν διαφωνῶ, ἀλλὰ τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι τὴν εἰδικότητα ταύτην ἀναφέρουσι μᾶλλον πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀντικαταστάσεως, παρὰ πρὸς δικαιολόγησιν τῶν ὑπουργικῶν συμβούλων. Εἶναι ὅμως καὶ ἄλλο μειονέκτημα τῆς πρὸς μόρφωσιν εἰδικοτήτων προθέσεως, ὅτι ἂν ληφθῶσι δικαστικοί, θέλουσι παραμείνει μόνον, ὅπως ἐξασκηθῶσι μὲν ὀλίγον εἰς τὸ δικηγορεῖν, συμπληρώσωσι δὲ καὶ μορφώσωσι σύνταξιν καλήν, καὶ εἶτα ἀπέλθωσι. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος ἀνανέωσιν θεωρῶ μὴ ἐπωφελῆ, διότι θὰ ἀνανεῶσι τὴν ὑπηρεσίαν μόνον ἕως νὰ συμπληρωθῇ ὁ πρὸς σύνταξιν καλὴν χρόνος. Ἔχω καὶ δευτερευούσας τινὰς παρατηρήσεις. Τὸ νὰ ληφθῶσιν οἱ σύμβουλοι ἐκ τοῦ δικαστικοῦ σώματος, φέρει καὶ ἕτερον ἄτοπον. Οἱ δικασταὶ, οἱ μορφωθέντες μετὰ πολὺν χρόνον, δὲν δύνανται νὰ ἐξέλθωσι τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, πρὶν συμπληρώσωσι τὸ ἑξηκοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ὁ νόμος ἀπῄτησε τοῦτο, ἵνα μὴ στερηθῇ τῆς ὑπηρεσίας τῶν καλῶν λειτουργῶν τὸ Κράτος, ὅταν οὗτοι μορφωθῶσι. Διὰ τῆς ἱδρύσεως πολλῶν θέσεων νομικῶν συμβούλων, καὶ τῆς ἐλευθέρας εἰς αὐτὰς εἰσόδου τῶν δικαστῶν, ἡ μὲν Κυβέρνησις θέλει ἔχει συνήθως ἐνοχλήσεις, οἱ δὲ δικασταὶ εὐκόλως θ’ ἀποδιδράσκωσι τοῦ κλοιοῦ τῆς ὑποχρεωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἄλλη παρατήρησις, εἶναι ὅτι ἡ ἐξάρτησις τῶν νομικῶν συμβούλων ἀπὸ τοῦ δικαστικοῦ ἔχει καὶ κίνδυνόν τινα ἄξιον λόγου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ ἀναιτιολογήτῳ προτάσει τοῦ δικαστικοῦ Συμβούλου, δύνανται νὰ παυθῶσιν. Ἂν λοιπὸν συμβῇ ἐν ἄλλῃ ἐποχῇ καὶ ἄλλῳ ὑπουργείῳ νὰ ἐλλείψῃ ὁ δικαστικὸς σύμβουλος, παρέχεται τῳ ὑπουργείῳ ἐκείνῳ εὔκολος καὶ ἡ ἀντικατάστασις ὅλων τῶν νομοσυμβούλων. Θέλει ἐκλεχθῆ εἷς δικαστικὸς σύμβουλος, ὅστις νὰ δεχθῇ νὰ προτείνῃ τὴν ἀπόλυσιν τῶν ἑπτὰ ἄλλων. Οὐδεμίαν κατὰ τοῦ κινδύνου τούτου βλέπω πρόνοιαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὴν σημειῶ, ἂς τὴν σκεφθῶσι. Συμπεραίνω. Θεωρῶ τὸν προτεινόμενον νόμον, ὡς πρὸς τὸν κύριον αὐτοῦ σκοπὸν, καλόν. Εἶναι συμπλήρωσις, εἶναι ἐπίῤῥωσις τοῦ θεσμοῦ τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, καὶ θέλει ἐπαγάγει τὰ παρὰ τούτου μὴ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα. Εἶναι ἐγγύησις ἐν τῷ μέλλοντι διακανονίσεως τῆς ὑπηρεσίας, προχείρου συμβουλῆς τῶν ὑπουργῶν, προεπεξεργασίας ἐπιστημονικωτέρας τῶν νομοσχεδίων, ἀσφαλείας περὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν περὶ λαθρεμπορίου ἐφέσεων, καὶ τῶν περὶ χαρτοσήμου καὶ παιγνιοχάρτων διαφορῶν. Θεωρῶ ὅμως διὰ τοῦτο ἐπαρκῆ τὴν προσθήκην τριῶν μόνον συμβούλων. Θεωρῶ ἀσύμφορον τῷ Δημοσίῳ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ συστήματος τῆς ὑπερασπίσεώς του ἐν τοῖς δικαστηρίοις. Κρίνω δυσχερὲς νὰ εὑρεθῶσι πολλοὶ καλοὶ ὑπερασπισταὶ αὐτοῦ, καὶ φρονῶ πρὸ πάντων, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἢ μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ φειδοῦς ἐκ τῶν δικαστῶν. Τρεῖς σύμβουλοι, μὴ ἔχοντες δικαίωμα παραστάσεως ἐπὶ δικαστηρίου, ὑπόσχονται θεραπείαν τῶν φαινομένων ἀναγκῶν.

§90ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελον ἴδει τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀντιτασσόμενον πρῶτον αὐτὸν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομικῶν συμβούλων ἀνατρέπονται ἐκ βάθρων αἱ βάσεις, ἐφ’ ὧν ἑδράζονται τὰ ἐν τοῖς δικαστηρίοις γιγνόμενα. Ἐὰν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἦταν ἔμμισθοι δικηγόροι, οὐδεὶς κίνδυνος· ἀλλὰ διορίζονται νομικοὶ σύμβουλοι, ἔχοντες θέσιν ὑπαλλήλων δημοσίων, θέσιν ἀσυμβίβαστον πρὸς πᾶσαν δικαστικὴν ἢ ἄλλην δημοσίαν θέσιν, καὶ φέροντες τὸν ὕψιστον τῶν δικαστικῶν βαθμῶν, τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀρειοπαγίτου. Καὶ αὐτοὶ, οἱ τοιαύτην ἰδιότητα περιβεβλημένοι, θὰ ἀντιπροσωπεύωσι τὸ Δημόσιον ὡς δικηγόροι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων! Ποία ἡ θέσις τῶν δικαστῶν ἀπέναντι αὐτῶν; ποία ἡ δικαιοδοσία τῶν προέδρων καὶ τῶν δικαστηρίων ἐπ’ αὐτῶν; Ἐὰν ὁ νομικὸς σύμβουλος, ὁ ὁποῖος ὡς δικηγόρος παρίσταται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, παραβῇ τὸ καθῆκόν του, καὶ ὑποπέσῃ εἰς τὰς παρεκτροπὰς, τὰς ὁποίας ἀναγράφουσιν ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων καὶ ἡ πολιτικὴ καὶ ποινικὴ δικονομία, τί θὰ συμβῇ; Ἆρά γε τὰ δικαστήρια θὰ ἔχωσι δεδεμένας ἀπέναντι αὐτοῦ τὰς χεῖρας, ἢ αὐτὸς, ὁ Ἀρειοπαγίτης δικηγόρος, θὰ δικάζηται καὶ θὰ καταδικάζηται πειθαρχικῶς ὑπὸ ἑνὸς εἰρηνοδίκου;

§91ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζετε ὅτι, ὁ Jules Favre καὶ ὁ Cremiens δὲν ὤφειλον σέβας ἀπέναντι τῶν δικαστηρίων;

§92ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ ἦσαν δικηγόροι, δὲν ἦσαν ὑπάλληλοι, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ δικαιοῦμαι ν’ ἀπορῶ πολὺ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ σας διακοπῇ.

§93ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐφαρμόζηται βεβαίως καὶ ἐπὶ τῶν νομικῶν Συμβούλων ὁ ὀργανισμὸς (Θόρυβος).

§94Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν συζητοῦμεν ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 130 εἶναι παρόντες, ἑπομένως εἶναι ἀπαρτία.

§96ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σπουδαία ἡ ἀντίῤῥησις τὴν ὁποίαν μοὶ ἀντέταξαν, ὅτι οὐδὲν κωλύει τοῦ νὰ ἐφαρμόζηται ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων καὶ ἐπὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, ὁσάκις παρίστανται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, διότι ἢ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, καὶ τότε ὁ Νόμος δὲν ἔχει ἔννοιάν τινα, καὶ περ καθιστῶν θέσεις καὶ πλουσίως τιτλοφορῶν αὐτὰς, ἢ ὁ Νόμος δὲν εἶναι ἄνευ ἐννοίας καὶ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς τοὺς δικηγόρους. Μοὶ ἀντέταξαν συγχρόνως καὶ ἄλλην μὴ σπουδαίαν παρατήρησιν· ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μοὶ εἶπεν, ὅτι ἀνώτατοι δικηγόροι, ὡς ὁ Jules Favre, ὑπήγοντο, ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων παριστάμενοι, εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ προσωπικὴ ἀξία τοῦ ἀτόμου κατ’ οὐδὲν μεταβάλλει τὰς ὑποχρεώσεις τῆς δημοσίας θέσεως, ἐνταῦθα δὲ δὲν πρόκειται περὶ ἀξίας ἀτομικῆς, πρόκειται περὶ θέσεως, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει μάλιστα ὑπερτάτην. Ἰδοὺ δὲ διατὶ ἤλπιζον ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἤθελεν ἀντιταχθῆ κατ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐφρόνουν προσέτι, ὅτι ὁ αὐτὸς ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ἐπανειλημμένως εἶπεν ἐντεῦθεν, ὅτι μεριμνᾷ σπουδαίως ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, ἐφρόνουν, ὅτι ἤθελεν ἀντιταχθῆ καὶ δι’ ἕτερον λόγον. Ἡ δικαιοσύνη χωλαίνει παρ’ ἡμῖν, πρὸ πάντων διὰ τὸ ἀνεπαρκὲς, διὰ τὸ γλίσχρον τῶν μισθῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Τινὲς τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐξετραγώδησαν τὸ κακόν, πάντες δὲ εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἐλπὶς θεραπείας ἢ τὸ νὰ ὁρισθῇ εἰς τοὺς δικαστὰς μισθὸς ἀνάλογος τῆς ὑψηλῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Πολιτεία ἀνέθετο αὐτοῖς. Ἀντὶ τούτου τί πράττετε; Καθιεροῦτε σκανδαλώδη διάκρισιν μεταξὺ τῶν μισθῶν τῶν τακτικῶν δικαστῶν καὶ τῶν μισθῶν ὀργάνων πολλῷ ὑποδεεστέραν ἐχόντων ἐντολήν. Ἀλλὰ πῶς θέλετε τότε νὰ μένουν ἐν τῇ δικαστικῇ ὑπηρεσίᾳ Ἀρεοπαγῖται λαμβάνοντες σχεδὸν τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνωσιν οἱ πλαττόμενοι σήμερον νομικοὶ σύμβουλοι; Καὶ πῶς θέλετε κατὰ μείζονα ἔτι λόγον νὰ μείνωσιν οἱ ἐφέται, ἢ οἱ πρόεδροι τῶν πρωτοδικῶν ἢ οἱ πρωτοδίκαι; Ἐπιζητεῖτε λοιπὸν τὴν ἐρήμωσιν τῶν δικαστηρίων, ἢ θέλετε νὰ ἐνσπείρητε τὴν ἀπογοήτευσιν εἰς τὰ μέλη αὐτῶν; Καὶ αὕτη εἶναι ἡ μέριμνα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τοῦ δικαστικοῦ κλάδου! Καὶ ὅταν διακόπτων ὁ κ. Ῥάλλης τὸν κ. Ποταμιᾶνον, εἶπε περὶ Καλλιγᾶ, καὶ δὲν εἶπον κυρίου Καλλιγᾶ, διότι τὸ ὄνομα Καλλιγᾶ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ τοῦ δικαίου εἶναι τίτλος ἀνώτερος... (Θόρυβος)

§97ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Προστατεύσατε, κύριε πρόεδρε, τὸν ἀγορεύοντα· νὰ παύσουν αἱ διακοπαί.

§98ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπε, λέγω, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ὁ Καλλιγᾶς, ὡς δικηγόρος, εἶχε τέσσαρας χιλιάδας δραχμὰς τὸν μῆνα, καὶ τὰς εἶχε βεβαίως, καὶ ἔπρεπε νὰ τὰς ἔχῃ. Ἐν τούτοις λέγετε, ὅτι διὰ τῶν συμβούλων θὰ προστατεύσητε τὸ δημόσιον χρῆμα, καὶ ἂν δὲν ἀποβλέπετε πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, βεβαίως πράττετε σπατάλην τοῦ χρήματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ πῶς θέλετε, ἐὰν ὄντως οἱ καλοὶ δικηγόροι ἔχωσι τοιαύτας ἀπολαυὰς, πῶς θέλετε οὗτοι, οἱ δυνάμενοι ἐπιτυχῶς νὰ προστατεύσωσι τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, νὰ προσέλθωσιν ὡς νομικοὶ σύμβουλοι; Καὶ πῶς ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸν κυρίως ἀντιπρόσωπον τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ δικαίωμα, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν πρόκειται νὰ διεξαχθῶσιν ὑποθέσεις περὶ σπουδαίων συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, νὰ ζητήσῃ τὸν καλλίτερον δικηγόρον; Καὶ δὲν δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε σπουδαίως ὅτι δίδετε διὰ τοῦ νόμου τὴν ἄδειαν αὐτήν· διότι, ἐὰν εἰς ὅλας τὰς σπουδαίας ὑποθέσεις θὰ κληθῶσι δικηγόροι, τότε πρὸς τί ὁ ἀριθμὸς τῶν 8 νομικῶν συμβούλων;

§99Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν; παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§100ΤΙΝΕΣ. Τί ἐργασίαν ἐκάμαμεν, ἀφοῦ ἠρχίσαμεν ἀπὸ τὴν 6 ὥραν; (θόρυβος).

§101Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§102ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀναξιοπρεπές.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θὰ κάμωμεν; ἀνὰ 5 λεπτὰ θὰ ἀναγινώσκωμεν καὶ τὸν κατάλογον; (Θόρυβος).

§104Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§105ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κανεὶς δὲν ἔφυγε, καὶ πρὸ πέντε λεπτῶν ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος· εἶναι καὶ ἐντροπή.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε βουλευτά;

§107ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἐξακολουθήσω. Θὰ ἦμαι δὲ σύντομος.

§108ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπέρασαν 10 λεπτὰ ὅπου ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος.

§109Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω.

§110ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ δύω οἱ τρεῖς ἄλλοι βουλευταὶ τῆς ἄλλης μερίδος, οἱ ὁποῖοι μένουν, πρέπει νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι κατόπιν θὰ ἀναγνωσθῶσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Ὅλα, ὅλα.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσέξατε, κύριοι, θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ὁρίσατε, κύριε Ἀντωνόπουλε, νὰ ἐπιτηρήσητε (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ.κ. βουλευτῶν). Εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ ἤτοι τὸ ὅλον 125. Ὥστε ὁ κ. Ζηνόπουλος παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν λόγον του (Θόρυβος).

§113ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταφέρετε κτύπημα κατὰ τῆς δικαιοσύνης ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν αὐτῆς. Ἀλλὰ διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἰσάγετε, ἀναιρεῖτε, νομίζω, καὶ παρακαλῶ τοὺς κ. κ. δικηγόρους ὡς ἁρμοδιωτέρους ἐμοῦ νὰ προσέξωσιν, ἀναιρεῖτε τὸν κυριώτατον χαρακτῆρα τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος. Γενικὸς ὑπάρχει κανὼν ἐν τῇ φύσει τοῦ ἀνθρώπου, ὅτι τὸ συμφέρον, τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον, τὸ πραγματικὸν συμφέρον καὶ τὸ ἠθικὸν, ὅτι ἡ ἐλπὶς τῆς εὐδοκιμήσεως καὶ τῆς προόδου ἐν πᾶσιν, αὐτὸ εἶναι τὸ κινοῦν ἐλατήριον τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων. Οἱ δικηγόροι ἐντὸς τοῦ σταδίου αὐτῶν ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ διακριθῶσιν· ἡ ἅμιλλα εἶναι ἐν τῷ δικηγορικῷ συλλόγῳ ἡ μεγίστη τῶν ἐγγυήσεων τῆς προόδου καὶ τῶν μελῶν αὐτοῦ κατὰ μέρος καὶ τοῦ σώματος ἐν γένει. Ἡ διάκρισις δὲ γίνεται ἐν τῇ πάλη, καὶ δι’ αὐτῆς καταρτίζονται τὰ ἐπίσημα ἐκεῖνα μεταξὺ τῶν δικηγόρων πρόσωπα, τὰ ὁποῖα τιμῶσι τὸν σύλλογον αὐτῶν. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθές, καὶ ἐὰν τὸ Δημόσιον ἦναι ὁ μέγιστος τῶν πελατῶν, δὲν ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸν δικηγορικὸν σύλλογον τὸ εὐρύτερον στάδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ δραστηριότης, ἡ ἱκανότης ἡ ἐπιστήμη τῶν μελῶν αὐτοῦ δύνανται ν’ ἀναδειχθῶσιν; Ὁ ἔμμισθος νομικὸς σύμβουλος δὲν ἔχει τὸ τοιοῦτον συμφέρον. Ἔχομεν ἐν τῷ τόπῳ ἡμῶν τὸν μεταφυτευθέντα, εἶπον δὲ μεταφυτευθέντα, διότι παρήχθη ἐξ ἄλλων ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν εὐτυχῶς ἐν ταῖς νεωτέραις πολιτείαις, ἔχομεν τὸν θεσμὸν τῆς ἰσοβιότητος. Ἐὰν ὑπῆρξε κατ’ αὐτοῦ παράπονον, τὸ παράπονον ἔκειται εἰς τοῦτο κυρίως, ὅτι ἡ ἰσοβιότης ἀφαιρέσασα τὰ δικαστικὰ πρόσωπα ἀπὸ τὴν ἀποτελεσματικὴν ἐπίδρασιν τῆς ἐπιβλέψεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἀφαιρέσασα δηληδὴ αὐτὰ τὸ πραγματικὸν ἐκεῖνο καὶ ἠθικὸν συμφέρον, κατέστησαν αὐτὰ ῥαθυμότερα. Δὲν ὑπάρχει δικηγόρος, ὁ ὁποῖος δὲν παραπονεῖται κατὰ τῆς βραδύτητος τῆς διεξαγωγῆς τῶν δικαστικῶν ὑποθέσεων, καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς, ὅστις δὲν ἀποδίδει τοῦτο (διότι οἱ δικασταὶ ἡμῶν καὶ γνώσεις ἔχουσι, καὶ ἀξίαν, καὶ παιδείαν, καὶ ἱκανότητα) εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι οἱ δικασταὶ δὲν ἔχουσι νὰ φοβηθῶσι τὴν ἐπίδρασιν τῆς ἐπιβλέψεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Παραδίδομεν λοιπὸν τὰς δίκας τοῦ Δημοσίου, αὐτοῦ τοῦ πτωχοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον διὰ παντὸς τρόπου προσπαθοῦμεν νὰ συλήσωμεν, τὰς παραδίδομεν εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔχωσιν ἄμεσον συμφέρον προσωπικὸν, εἴτε ἠθικὸν, εἴτε πραγματικόν, ἀπὸ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τῶν ἀνατεθειμένων εἰς αὐτοὺς ὑποθέσεων. Ἀλλὰ πράττομεν καί τι ἄλλο. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων καὶ κατὰ τὴν θεωρίαν, ὁ δικηγόρος εἶναι ἱεροφάντης τῆς ἐπιστήμης, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορεύεται εἰς αὐτὸν νὰ ἀναλάβῃ ὑπόθεσιν, περὶ τοῦ δικαίου τῆς ὁποίας δὲν εἶναι πεπεισμένος. Ἀλλ’ ὁ νομικὸς σύμβουλος ὀφείλει ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισιν πάσης ὑποθέσεως, καί τοι πεπεισμένος περὶ τοῦ ἀδίκου τοῦ Δημοσίου, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῶν συμβούλων εἴπῃ ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ αὕτη, ἢ ἂν ὁ ὑπουργὸς τὸ ἀπαιτήσῃ. Ὀφείλει δηλαδὴ νὰ ὑπερασπισθῇ ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν ἴσως καταδικάζει ἡ συνείδησις αὑτοῦ. Ἐὰν τοῦτο τὸ πράξῃ δικηγόρος, παραβαίνει τὸ καθῆκον καὶ θεωρεῖται ἀνάξιος τῆς ἐντολῆς αὐτοῦ· ἀλλ’ ὁ νομικὸς σύμβουλος ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ καὶ νὰ ἐνεργῇ δουλικῶς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος. Εἶπον ἄλλο: ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθιεροῦν Ἀρχὴν καὶ ἀποδίδον εἰς αὐτὴν δικαιώματα κρίσεως ἐπὶ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητοῦ, παραβιάζει τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Ἀληθῶς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος ἀθετεῖται, ἀλλὰ καλῶς ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος, καὶ τὸ γράμμα αὐτοῦ παραβιάζεται. Ὅτε κατὰ πρῶτον ἀπεκτήσαμεν τοὺς θεσμοὺς τοὺς ἐλευθέρους, ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις τοῦ 1843 ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα τὰ συμβάντα ἐν τοῖς διοικητικοῖς δικαστηρίοις, ἀπεφάσισε διαῤῥήδην νὰ παραπέμψῃ ὅλας τὰς ὑπὸ τῶν δικαστηρίων ἐκείνων δικαζομένας ὑποθέσεις εἰς τὰ δικαστήρια τὰ τακτικά. Προσωρινῶς δὲ καὶ κατ’ ἀνάγκην ἐξῄρεσεν ἐκεῖνα μόνον τὰ εἰδικὰ ἀντικείμενα, ἐν οἷς καὶ τὰ τοῦ λαθρεμπορίου καὶ τοῦ χαρτοσήμου, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἠδύνατο νὰ ληφθῇ ἀμέσως ἄνευ ζημιῶν τὸ μέτρον τῆς εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια παραπομπῆς. Ἀλλὰ ῥητῶς εἶπε «μέχρις οὗ ἐκδοθῇ εἰδικὸς Νόμος», νόμος βεβαίως στηριζόμενος ἐπὶ τῆς τεθείσης γενικῆς ἀρχῆς ὅτι πᾶσαι αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις πρέπει νὰ μεταβιβασθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Αὐτὴ δὲ ἡ φράσις τοῦ ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως, καθ’ ἣν μέχρις οὗ ἐκδοθῇ αὐτὸς ὁ νόμος, θὰ δικάζωνται αἱ ἐξαιρεθεῖσαι ὑποθέσεις ὡς ἐδικάζοντο καὶ πρότερον, εἶναι σαφὴς περιορισμός. Ἢ θὰ ἐξακολουθῶσι νὰ δικάζωνται ὡς καὶ πρότερον, ἢ ἂν πρόκηται νὰ γείνῃ εἰδικὸς νόμος, ὁ νόμος κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἀνέγραψεν ἡ Συνέλευσις καὶ τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα τὸ 1864 εἶχεν ὑπ’ ὄψιν. Ὁ εἰδικὸς νόμος δὲν δικαιοῦται νὰ συστήσῃ ἐπιτροπάς· ὁ εἰδικὸς νόμος ὀφείλει νὰ ἀφορᾷ εἰς τοῦτο ἀποκλειστικῶς, εἰς τὸ νὰ ἀνατεθῶσιν ὅλαι αἱ διαφοραὶ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια.

§114ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος.

§115ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνοήσατε οὔτε τί εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, οὔτε τί λέγω ἐγώ. Ἰδοὺ, κύριοι, τί διατάσσει τὸ ψήφισμα τῆς Βʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843. «Ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 101 τοῦ Συντάγματος καὶ θεωροῦσα ἀναγκαῖον καὶ δίκαιον τοῦ νὰ μὴ ἀναβάλληται ἡ ἐκδίκασις οὐδεμιᾶς τῶν διοικητικῶν διαφορῶν, ἕως οὗ διὰ νόμου ὑπαχθῶσι καὶ αὗται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ψηφίζει ά.) Ἄχρις οὗ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία κανονίσῃ διὰ νόμου τὴν διαδικασίαν τῶν λοιπῶν διοικητικῶν διαφορῶν καὶ παραπέμψῃ αὐτὰς εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, αἱ ἁρμόδιαι Διοικητικαὶ ἀρχαὶ θέλουσιν ἐξακολουθεῖ δικάζουσαι αὐτὰς ὡς τὰς ἐδίκαζον καὶ πρότερον. Ὡς τοιαῦται θεωροῦνται αἱ περὶ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων διαφοραί, αἱ περὶ στρατευσίμων, αἱ περὶ δημοτικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ἀρχαιρεσιῶν, καὶ περὶ χαρτοσήμου, λαθρεμπορίων, καὶ παντὸς ἐμμέσου δημοσίου φόρου καὶ ὅσαι ἄλλαι τῆς αὐτῆς φύσεως θεωροῦνται ὡς διοικητικαί.» Αὐτὴν δὲ τὴν διάταξιν ἐπανέλαβε καὶ τὸ ἄρθρον 101 τοῦ Συντάγματος, ἔχον ἐπὶ λέξει ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 101. «Αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, παρ’ ὧν δικάζονται ὡς κατεπείγουσαι. Αἱ ἄρσεις συγκρούσεως δικάζονται ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Οὐδὲν δικαστήριον, οὐδεμία δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύναται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ εἰδικοῦ νόμου. Μέχρι τῆς ἐκδόσεως εἰδικῶν νόμων ἰσχύουσιν οἱ ὑφιστάμενοι περὶ διοικητικῆς δικαιοδοσίας.» Καὶ ἐὰν συνδυάσῃ τις αὐτὸ πρὸς τὸ ἄρθρον 91, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει ῥητῶς τὴν σύστασιν δικαστικῶν ἐπιτροπῶν ὑπὸ οἱονδήποτε ὄνομα, ἀμφότερα δὲ τὰ ἄρθρα ταῦτα πρὸς ἕτερον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ 8, ὅπερ διατάσσει, ὅτι οὐδεὶς ἀφαιρεῖται ἄκων τοῦ παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένου εἰς αὐτὸν δικαστοῦ, θέλει πεισθῆ ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ σχηματιζομένη ἐπιτροπή, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ὁποίας ἀνατίθενται δικαστικὰ καθήκοντα, εἶναι ἀντισυνταγματική. Καὶ τοῦτο τὸ ἐνόησε κολοβότως, διότι ἄκρα συνήθως ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἰσάγει ἐνταῦθα τὰ ἔργα του, τὸ ἐνόησε, χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ, ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ εἶπέ τι ἐν τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ, ὅπερ εἶναι ἀκατανόητον· εἶπεν ὅτι οἱ ἑπτὰ ἀποφαίνονται οὕτως ἢ ἄλλως ἐν ὀνόματι τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Προκαλῶ πάντα νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ τί τάχα σημαίνει ὁ γρῖφος οὗτος. Γνωρίζομεν, ὅτι μόνον τὰ δικαστήρια ἐκδίδουσι τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν ἐν ὀνόματι τοῦ βασιλέως, δὲν γνωρίζομεν ὅμως ὅτι ἐκδίδονται ἀποφάσεις ὑπό τινων, οἵτινες δὲν μετέχουσιν ἀνωτέρας τινὸς Ἀρχῆς, καὶ ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὗται ἐκδίδονται ἐν ὀνόματι τῆς Ἀρχῆς ἐκείνης. Ἐπέπρωτο ἡμῖν νὰ γνωρίσωμεν καὶ τοῦτο. Ἀλλὰ τίς ὑπέχει τὴν εὐθύνην; ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Τότε ὅμως ἀδικεῖτε τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνακηρύσσοντες αὐτὸν ὑπεύθυνον τῶν πράξεων ἄλλων. Ἐὰν δὲ αὐτὸς δὲν ὑπέχῃ τὴν εὐθύνην, ποία ἡ ἐγγύησις πρὸς τοὺς πολίτας, ὧν θὰ ἐκδικάζωνται αἱ διαφοραὶ καὶ πρὸς τὴν πολιτείαν, τῶν δικαιωμάτων τῆς ὁποίας γίνεται ἐνάσκησις; (παρατεταμένοι ψιθυρισμοί.) Εἶναι λυπηρόν, κύριοι, ὅτι ἐνταῦθα δὲν συζητοῦμεν πλέον· εἶναι λυπηρόν, ὅτι ἐνταῦθα ἤλθομεν, ὡς φαίνεται, ὅπως ἐπιβάλωμεν τὴν αὐθαίρετον θέλησιν ἡμῶν. Εἶναι δὲ τόσον μᾶλλον λυπηρὸν τοῦτο, καθόσον τὴν συζήτησιν καταργοῦσιν οἱ ὑπουργοί, ὧν ἐξετάζονται τὰ ἔργα, καὶ παριστάμεθα μάρτυρες φαινομένου μοναδικοῦ εἰς τὰ συνταγματικὰ κοινοβούλια, γίνεται συζήτησις σπουδαία ἐπὶ σπουδαίων ἀντικειμένων καὶ ἡ Κυβέρνησις σιγᾷ.

§116ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σπουδαία συζήτησις, ὄχι.

§117ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δίκαιον· ἡ σιγή σας εἶναι σπουδαία. Σιγᾷ δὲ διότι ἐπιθυμεῖ ἢ οὕτως ἢ ἄλλως, δι’ οἱουδήποτε τρόπου, ἔστω καὶ διὰ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τοῦ Κοινοβουλίου τῆς πατρίδος, νὰ λάβῃ τὰ προσφιλῆ της νομοσχέδια, καὶ ὄχι μόνον σιγᾷ, ἀλλὰ παραμερίζει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, παραβιάζουσα ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Ἡ πρώτη πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ διεξαγάγῃ ἡ Βουλή, εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ· ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἀναγράφει τοῦτο, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς μεταφέρεται εἰς τοὺς πόδας τῆς ἡμερησίας διατάξεως!

§118ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ θέματος.

§119ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφήσατέ τον, ἂς ἐκτραχηλισθῇ.

§120ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θαυμαστὴ εὐπρέπεια! Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο, τὸ ὁποῖον πράττω ἐγὼ, ἦναι ἐκτραχηλισμὸς, σᾶς συγχαίρω διὰ τὴν εὐκοσμίαν σας καὶ πρὸ πάντων διὰ τὴν σύνεσίν σας. Ἐὰν διότι πολεμῶ τὴν παράβασιν τοῦ Συντάγματος ἐκτραχηλίζομαι ἐγὼ, συγχαίρω ὑμᾶς διὰ τὴν φιλονομίαν σας. Ἐὰν διότι βουλευτὴς ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὰς πεποιθήσεις αὑτοῦ ἐκφέρῃ γνώμην ἀντίθετον πρὸς τὴν γνώμην σας, τοῦτο ταράττει ὑμᾶς τοσοῦτον, ὥστε νὰ λέγητε τοιαῦτα, σᾶς συγχαίρω διὰ τὸ συζητηκόν σας πνεῦμα, κύριε Καθηγητά.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐντὸς τοῦ θέματος.

§122ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάξιον παρατηρήσεως τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγω, δὲν εἶχε δὲ δικαίωμα ὁ κ. πρόεδρος νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος, διότι ἐν τῇ διατάξει τῇ ἡμερησίᾳ ἦτο ἀναγεγραμμένη ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον μέχρι χθὲς, καὶ λεληθότως, ἄνευ γνώσεως τῆς Βουλῆς, καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν δικαιωμάτων του τὸ Προεδρεῖον ἔθεσε τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὸν 18 ἀριθμόν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο οὕτως ἐκ συμφώνου μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ, κατὰ γενικὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς.

§124ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. πρόεδρον, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον μοὶ λέγει, δὲν γίνεται, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διότι ἀντίκειται εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ πρίν, ἢ ὑποβάλῃ τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὤφειλεν ὁ κ. πρόεδρος νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν Κανονισμόν, τοῦ ὁποίου εἶναι φύλαξ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις συντάσσεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς· πρέπει δὲ νὰ μεταβληθῇ προηγουμένως τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ νὰ δύναται νὰ συμβῇ ὅ,τι λέγει ὁ κ. πρόεδρος.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντοτε οὕτω ἐγένετο.

§126ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι γίνεται ἐνίοτε τῇ ἀνοχῇ τῆς Βουλῆς, δὲν καθιεροῖ προηγούμενον. Κατηργήσαμεν τὰς 3 ἀναγνώσεις καὶ ἀναγινώσκομεν ἐπὶ τροχάδην τὰ νομοσχέδια ὡσανεὶ εἶναι παληόχαρτα. Αὐτὸ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς προηγούμενον. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ὅταν ἐξ ἀνοχῆς δὲν τηρῆται αὐστηρῶς, ὅπερ κάκιστον πάντοτε, διάταξίς τις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀντιτάσσομαι λοιπὸν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι καθιεροῖ τάξιν προνομιούχων συνηγόρων, οἱ ὁποῖοι, δι’ ὧν φέρουσι βαθμοῦ καὶ δημοσίας θέσεως, θὰ ἀνατρέψωσι τὴν ἐν τοῖς δικαστηρίοις τάξιν, ἢ ἐὰν δὲν ἀνατρέψωσιν αὐτὴν, ἀντιτάσσομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ὡς μὴ ἔχοντος ἔννοιαν. Ἀντιτάσσομαι κατ’ αὐτοῦ, διότι ἀδικεῖ τοὺς τακτικοὺς δικαστὰς καὶ ἀπειλεῖ τὴν ἐρήμωσιν τῶν δικαστηρίων. Ἀντιτάσσομαι κατ’ αὐτοῦ, διότι ἀναιρεῖ, ἐν τῇ ὑπερασπίσει τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου, τὸν κυριώτατον ὅρον τῆς ἐπιτυχοῦς ἐνασκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος, ἀφαιροῦν πᾶν ἐλατήριον ἐργασίας καὶ ἁμίλλης. Ἀντιτάσσομαι κατ’ αὐτοῦ, διότι ἀφαιρεῖ προσέτι καὶ αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν τῆς κρίσεως τοῦ ἀναλαμβάνοντος νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ διότι ἢ ἐξαναγκάζει τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ἀληθῆ τοῦ Δημοσίου ἀντιπρόσωπον, νὰ ἐμπιστεύηται τὰς ὑποθέσεις αὐτοῦ εἰς πρόσωπα, ἐφ’ ὧν δύναται νὰ μὴ ἔχῃ πεποίθησιν, ἢ ἐπιβάλλει σπατάλην τοῦ χρήματος τοῦ Δημοσίου. Ἀντιτάσσομαι κατ’ αὐτοῦ ἐπὶ τέλους καὶ ἐντονώτερον, διότι καθιεροῖ ἐπιτροπὴν δικαστικὴν, ἧς ἡ σύστασις ἀπαγορεύεται ὑπὸ ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος.

§127ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἡ ὥρα παρῆλθε, κύριε Πρόεδρε· καλὸν εἶναι ν’ ἀναβάλωμεν.

§128ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι· πρέπει νὰ μείνετε. Θὰ προχωρήσωμεν... (θόρυβος).

§129ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὴ ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως νομίζω, ὅτι εἶναι ἀσυγχώρητος (θόρυβος).

§130ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης ἔχει τὸν λόγον (θόρυβος).

§132ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι εἶμαι ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐκτὸς ἐὰν δὲν εἶμαι ἐντὸς τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸς τρόπος διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§134ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι τρόπος. Νὰ ὑπάγετε, κύριε Μίληση, νὰ μάθετε ἐκεῖ, ὅπου μετήρχεσο τὸν δικηγόρον (θόρυβος).

§135ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρωτοφανὴς διαγωγὴ εἶναι αὐτὴ ἡ σημερινὴ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀκολουθούσης αὐτὴν μερίδος, καὶ πρέπει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ (θόρυβος).

§136ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς βλέπω, κύριοι, χαλεπαίνοντας καὶ ἀγανακτοῦντας, διότι ἐπιμένομεν νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς ἀντικείμενον εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην, ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὴς, ὅτι δὲν εἶναι τακτικὴ ἡ συζήτησις. Εἰς τοῦτο συμφωνοῦμεν. Ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον οἱ βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀνέρχονται ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ καταδεικνύουν ἐλλείψεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ παραβίασιν ῥητὴν τοῦ πολιτεύματος, τοῦ ὁποίου τὴν φύλαξιν εἶσθε πρὸ πάντων ἐντεταλμένοι. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τούτοις ἀκούει καὶ σιγᾷ· δὲν ἀπαντᾷ, καὶ ὅταν οἱ διαδεχόμενοι ἀλλήλους ἀναγκαζώμεθα νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα, δυσανασχετεῖτε....

§137ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀηδιάζομεν.

§138ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅταν ἀηδιάζετε, κύριε Καλλιγᾶ, ἠμπορεῖτε νὰ ἐξέλθετε τοῦ Κοινοβουλίου νὰ πάρετε ἀέρα.

§139ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις σπουδαία αὐτὴ ἡ ἐπανάληψις.

§140ΦΩΤΗΛΑΣ. «Συζητοῦμεν», λέγει. Παραλύετε τὴν συζήτησιν, ὄχι συζητεῖτε.

§141ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μέχρι ποίας ὥρας θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις;

§142ΡΑΛΛΗΣ. Ἕως τὸ πρωΐ.

§143ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σᾶς συγχαίρω.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή, συμφωνῶ μαζῇ σας. Δὲν εἶναι συζήτησις διὰ δύω λόγους· πρῶτον, διότι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν μᾶς διακόπτετε, καὶ δὲν ἀρκεῖσθε ὅτι ὡς πλειονοψηφία ἐπιβάλλετε τὸν νόμον, ἀλλὰ θέλετε νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε καὶ τὸ μόνον δικαίωμα, ὅπερ μᾶς διεφύλαξε τὸ πολίτευμα, τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, διότι εἴμεθα ὀλίγοι.

§145ΦΩΝΗ ΕΚ ΤΩΝ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΩΝ. Ὁ λαὸς σᾶς ἔκαμεν ὀλίγους.

§146ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἰδοὺ ἔχομεν καὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων διακοπὰς, ὁ λαὸς μᾶς ἔκαμεν ὀλίγους· ἡμεῖς κλίνομεν τὴν κεφαλὴν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ὅστις ἠθέλησε νὰ μᾶς κάμῃ ὀλίγους· δὲν ἀντιτασσόμεθα κατὰ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ὡς μειονοψηφία ἔχομεν ἓν ἀναφαίρετον δικαίωμα, τοῦ ὁποίου τὴν χρῆσιν κωλύετε ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. (Φωναί, καθιστῶσαι τὴν συζήτησιν ἀδύνατον (θόρυβος).

§147ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα ὡς μειονοψηφία νὰ εἴπωμεν πᾶν ὅ,τι φρονοῦμεν.... (θόρυβος).

§148ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§149ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Αὐτὸ εἶναι αἶσχος. Πρὸ 5 λεπτῶν ἠριθμήθημεν καὶ εἴμεθα 130· δὲν σᾶς ἀρκοῦν;

§150ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀσέβεια.... (θόρυβος). Ἕως τὰς 12 θὰ μείνωμεν ἐδῶ.

§151ΕΤΕΡΟΙ. Ἕως τὸ πρωΐ.

§152ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προτείνω, ὅσοι εἶναι παρόντες, λέγοντες τὸ παρών, νὰ κηρύξουν, ὅτι θὰ μείνουν πάντες μέχρις ὅτου λύσετε, κύριε Πρόεδρε, τὴν συνεδρίασιν.

§153ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἔνστασις τοῦ Δημητρακάκη εἶναι κακῆς πίστεως, εἶναι κακοηθείας ἔνστασις.

§154ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμεῖς ἐδῶ, κύριοι, ἀντιπροσωπεύομεν κόμμα.

§155ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν ἀντιπροσωπεύετε σεῖς κόμμα, ἀντιπροσωπεύετε τὴν κακοήθειαν καὶ τὴν ἀναισχετίαν (θόρυβος). (Ὁ κ. Δημητρακάκης ἀποχωρεῖ, φωναὶ καὶ ἀποδοκιμασίαι κατὰ τοῦ κ. Δημητρακάκη).

§156ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Διαλύσατε τὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Ἐδῶ θὰ μείνωμεν ἕως τὸ πρωΐ.

§158ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας ἀνεχώρησεν. Ἑπομένως θεωροῦμεν τὴν ἔνστασιν ὡς μὴ γενομένην.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῦ εἶναι ὁ κ. Δημητρακάκης;

§160ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι ἐδῶ· ἀπεσύρθη.

§161ΤΙΝΕΣ. Καλέσατε τὸν κ. Μίλησην.

§162ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἀπαρτίας ἐξετάζεται ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ ψηφοφορία· ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως οὐδέποτε ἐξετάζεται τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἀπαρτίας Ἐμπαίζεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ πλειονοψηφία.

§163ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, βέβαια (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης.)

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναχωρήσαντος τοῦ κ. Δημητρακάκη, ἐγὼ δὲν ἀναγινώσκω τὸν κατάλογον.

§165ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ ὅταν θὰ πρόκηται νὰ ψηφοφορήσωμεν, τότε νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ ἀποδεικνύεται, ὅτι τὰς ἀποφάσεις μας τὰς λαμβάνομεν ἐν ἀπαρτίᾳ διατελοῦντες. Καὶ ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ μὴν ἀκροᾶται τοῦ ἀγορεύοντο, δύναται νὰ ἀποσυρθῇ ἐντελῶς καὶ νὰ ἀφήσῃ τὸν ἀγορεύοντα νὰ ὁμιλῇ πρὸς τὰ θρανία.

§166ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατὰ τὴν νομολογίαν τῆς Βουλῆς, ὁσάκις γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος, ἀδιάφορον ἂν ὁ προτείνας τὴν ἔνστασιν ἀνεχώρησε.

§167ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι κατάχρησις· τότε ἠμπορεῖ καθεὶς νὰ ματαιώνῃ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὴν συνεδρίασιν, κάμνων τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας· τότε λοιπὸν δὲν πάρχει κοινοβούλιον· νὰ διαλυθῶμεν, διότι μόνος ὁ φίλος μου Ζυγομαλᾶς δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν διάλυσιν.

§168ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κύριος Μεσσηνέζης ὁμολογουμένως εἶναι ἁρμοδιώτατος νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἀπαρτίας, διότι καὶ ὡς πληρεξούσιος καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ὥρισε τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, ὅπως ὁ μακαρίτης Βούλγαρης πρὸ ἓξ ἐτῶν. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ὡς πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως εἶπε τότε, ὅτι δὲν γίνεται ἀπαρτία ἐκ τοῦ ἡμίσεος τῶν βουλευτῶν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἡμίσεος καὶ ἑνὸς τῶν ὑπαρχόντων βουλευτῶν· τὰς θεωρίας δὲ καὶ τὰς γνώμας του ταύτας κατεδίκασε τῷ 1875 ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος καὶ αὐτὸς οὗτος μάλιστα. Ὁ κύριος Μεσσηνέζης εἶναι ἀπηγορευμένος, δὲν τῷ ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλῇ περὶ ἀπαρτίας. Ἂν ἀκούσητε τὰς γνώμας του θὰ κρημνισθῆτε εἰς τὸ αὐτὸ βάραθρον, εἰς ὃ ἐῤῥίψατε σεῖς οἱ ἴδιοι τὸν ἀείμνηστον Βούλγαρην. Τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 56 ῥητῶς λέγει· «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ ἀπαρτίας. Ὁ Κύριος Μεσσηνέζης διατείνεται, ὅτι δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ μὲ κενὰ τὰ θρανία. Σκεφθῆτε καλῶς, κύριοι, τὸ πολιτικὸν πάθος δὲν εἶναι καλὸς ὁδηγός, οὐδὲ τὰ ἄριστα προσόντα ἑνὸς πολιτευτοῦ ἡ σπουδὴ καὶ ἡ ὁρμή. Ἐγὼ ἐντόνως καὶ κατὰ καθῆκον διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς παρανομίας καὶ εὔχομαι ποτὲ νὰ μὴ μετανοήσητε σεῖς, ἂν ἀποφασίσηται ἀντιθέτως.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§170ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅσοι ὑπηρετοῦν πρόσωπα καὶ οὐχὶ ἰδέας, ὅσοι δὲν γνωρίζουν ὁποῖον εἶναι τὸ καθῆκον τοῦ πολιτευομένου, δύνανται βεβαίως νὰ ὑποβάλλωσι τοιαύτας ἐνστάσεις καὶ νὰ προέρχωνται εἰς τοιαύτας ἐγκλήσεις. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σκέπτονται ὁποῖα εἶναι τὰ καθήκοντα καὶ αἱ εὐθύναι τοῦ πολιτευομένου, δὲν μετέρχονται τοιαύτην πολιτείαν. Ἂς μάθῃ ὁ νεανίας, (οἱ λόγοι καλύπτονται ὑπὸ χειροκροτημάτων) ὅτι ἡ πολιτεία μου ὡς Προέδρου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἶναι ἀνωτέρα πάσης ἐπικρίσεως. Εἰσὶ πολλοὶ ἀπαρηγόρητοι ὅτι ἀπώλεσαν τὴν ἐξουσίαν. Διαβεβαιῶ αὐτούς, ὅτι δὲν θὰ ἀνακτήσωσιν αὐτὴν, ματαιοῦντες τὰς συνεδριάσεις τοῦ Κοινοβουλίου.

§171ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν λυποῦμαι διὰ τὴν ἀπώλειαν τῆς ἐξουσίας, διότι ποτὲ δὲν ἔσχον αὐτήν· ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ἀνήκω εἰς κόμμα νέον, ἐπιδιώκω τὴν ἐφαρμογὴν ἀρχῶν καὶ ὄχι τὴν ἀπόλαυσιν ῥουσφετίων· ἠδυνάμην καὶ ἐγὼ νὰ γείνω ὑπουργικὸς διὰ μερικὰ ῥουσφέτια. Ἡ πολιτεία ἑκάστου θὰ δικασθῇ παρὰ τῆς κοινῆς γνώμης.

§172ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, κύριε Μίληση.

§173ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς ὑπαγορεύει... δὲν ἐξετάζω, τὴν διαγωγὴν τοῦ προτείναντος καὶ ἀναχωρήσαντος....

§174ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸς εἶναι κακοήθης.

§175ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἅμα εἷς βουλευτὴς κάμῃ ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, εἴτε ἀποχωρήσῃ, εἴτε παραμένῃ ὁ ἐνιστάμενος, ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Σώματος ὑπαγορεύει νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος....

§176ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅταν εἷς κάμῃ ἔνστασιν καὶ ἀναχωρῇ, θὰ εἰπῇ, ὅτι παρῃτήθη τῆς προτάσεώς του.

§177ΡΑΛΛΗΣ. Πᾶσαν πρότασιν πρέπει νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ ὁ προτείνας. Φέρετε σεῖς πρότασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§178ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι.

§179ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λοιπὸν σεῖς, ὅστις ἔχετε ἀξιοπρέπειαν, δὲν καταδέχεσθε νὰ φερθῆτε ὅπως ἐφέρθη ὁ Δημητρακάκης.

§180ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ἅμα ὡς ἐγένετο ἔνστασις...

§181ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐγένετο παρὰ μὴ ὑπάρχοντος.

§182ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ὁμιλεῖ ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ζήτημα, διότι ἄλλως σοῦ ἀφαιρῶ τὸν λόγον.

§184ΜΙΛΗΣΗΣ. Λέγω, κύριοι, ὅτι ἅμα ὡς γείνῃ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.... (θόρυβος).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σοῦ ἀφαιρῶ τὸν λόγον.

§186ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει παρεμπῖπτον.

§188ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅταν ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὑπάρχει.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σοῦ ἀφαιρῶ τὸν λόγον, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃς νὰ κάμνῃς σὺ ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§190ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν δύνασαι νὰ ἀφαιρέσῃς τὸν λόγον.

§191ΡΑΛΛΗΣ. Κλείσατε τὴν συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε, καὶ ζητήσατε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§192ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι..........

§193ΦΩΤΗΛΑΣ. Τί κύριοι καὶ κύριοι καὶ κύριοι!....

§194ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸν λόγον δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε.....

§195ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος νὰ σοῦ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον.

§196ΜΙΛΗΣΗΣ. Πολὺ καλά. Ἡ Βουλὴ μοῦ ἀφαιρεῖ τὸν λόγον.

§197ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ σοῦ ἀφαιρεῖ τὸν λόγον, διότι δὲν ὁμιλεῖς ἐπὶ τοῦ θέματος.

§198Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξήντλησες πλέον τὴν ὑπομονὴν τῆς Βουλῆς.

§199ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ ὁμιλήσω πολύ...

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, σοῦ ἐπιτρέπομεν, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ θέματος.

§201ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀφοῦ δὲν μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος, τὸν ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν νόμιμον συγκρότησιν τοῦ Σώματος, καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ ὁμιλῶ.;... (Θόρυβος)

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου; (Οὐδεὶς ἀποκρίνεται). Λοιπόν, ἀφοῦ δὲν θέλει νὰ ὁμιλήσῃ κανείς, προβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Νὰ προσέλθῃ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς καὶ ὁ κ. Μίλησης.

§203ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ λάβω μέρος εἰς ψηφοφορίαν, ἅμα ἐτέθη εἰς ἀμφιβολίαν ἡ νόμιμος συγκρότησις τοῦ Σώματος.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βαλαβάνη, σὲ παρακαλῶ νὰ ἔλθῃς νὰ λάβῃς τὴν θέσιν τοῦ κ. Μίληση.

§205ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν νὰ ἔλθω. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν δὲν βεβαιωθῇ ὅτι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· διότι πιθανὸν νὰ ἐσυζητήσαμεν ἐπὶ τόσην ὥραν ἄνευ νομίμου ἀπαρτίας, ὅπερ ὡς προεῖπον καὶ ἀπέδειξα εἶναι ἀντισυνταγματικόν.

§206ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ὁ κ. Μίλησης καὶ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, προσκληθέντες νὰ παρασταθῶσι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἠρνήθησαν.

§207ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ προστεθῇ δὲ ὅτι δὲν προσέρχονται, διότι ἐτέθη εἰς ἀμφιβολίαν ἡ νόμιμος συγκρότησις τοῦ Σώματος.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ Γόρτυνος κ. Βαλαβάνη).

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 126, ἐξ ὧν 115 ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ 11 κατ’ αὐτῆς. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου 40 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς τοῦ Κράτους.

§209ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνων, κύριοι, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν, συναισθάνομαι, ὅτι πρόκειται νὰ ἐκφράσω ἰδέας καὶ γνώμας μὴ ἀρεστὰς εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου, οὔτε ἴσως καὶ εἰς τὴν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐπικρατοῦσαν κοινὴν γνώμην. Ἀλλὰ φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς πεποιθήσεως τοῦ βουλευτοῦ εἶναι καθῆκον, τοῦ ὁποίου τὴν ἐκπλήρωσιν δὲν δύναται νὰ παρακωλύσῃ ἡ ἀντίθεσις ἄλλων ἰδεῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον δὲν εἶναι, κύριοι, σπάνιον καὶ τὸ φαινόμενον νὰ ἐπικρατήσωσιν ἐπὶ τέλους γνῶμαι καὶ ἰδέαι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἀνέκαθεν ὀλίγαι ὑπῆρχον πιθανότητες ἐπιτυχίας. Ἡ παρασκευή, κύριοι, τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δυνάμεων εἶναι ἰδέα κατὰ τῆς ὁποίας, ἐν γένει θεωρουμένης, οὐδεμία δύναται ν’ ἀντιταχθῇ ἀντίῤῥησις. Εἶναι ἰδέα, τῆς ὁποίας ἡ παραγνώρισις μέχρι τοῦδε ἐπήνεγκεν ἀνεπανορθώτους ζημίας εἰς τὴν πατρίδα, εἶναι ἰδέα τέλος, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ὡς καθῆκον εἰς ἐκεῖνα τὰ ἔθνη ἰδίως, ἅτινα, ὡς τὸ ἡμέτερον, ἔχουσι μεγάλην, ὑψηλὴν ἀποστολὴν νὰ ἐκπληρώσωσιν, ἀδελφοὺς ἀπὸ τὴν δουλείαν νὰ ἐλευθερώσωσι, καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῆς πολιτικῆς ἑνότητος τοῦ ἔθνους νὰ ἐπιτύχωσιν. Ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἰδέας ταύτης τῶν παρασκευῶν εἶναι ἔργον πολλὰς παρέχον δυσκολίας καὶ πλείστας δυνάμενον νὰ ἐγείρῃ ἀμφισβητήσεις. Ἡ προσήκουσα ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου τούτου πρέπει νὰ ἐπισπάσηται ὅλην τὴν προσοχὴν καὶ ὅλην τὴν μελέτην καὶ ὅλην τὴν ἐμβρίθειαν τοῦ Κοινοβουλίου. Βάσις, κύριοι, πάσης σπουδαίας καὶ ἀληθοῦς παρασκευῆς πρέπει νὰ ἦναι οὐ μόνον ἡ ἀνάπτυξις, ἀλλὰ καὶ ἡ συντήρησις τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων ἀκμαίων μέχρι τῆς στιγῆς τῆς ἐνεργείας. Ὅταν χάριν παρασκευῶν καταναλίσκωμεν τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις, ὅταν ἐξαντλῶμεν αὐτὰς, ὅταν στειρεύωμεν τὰς πηγὰς, ἐξ ὧν αἱ ἐθνικαὶ δυνάμεις ἀποῤῥέουσι, δὲν ἐκπληροῦμεν ἔργον ἀληθοῦς παρασκευῆς, ἀλλ’ οἰκοδομοῦμεν ἐπὶ τῆς ἄμμου μεγαλοπρεπῆ οἰκοδομήματα, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν πρώτην πνοὴν τῆς θυέλλης καταπίπτουσιν ἄχρηστα. Μία τῶν σπουδαιοτάτων ἐθνικῶν δυνάμεων, ἐπελθούσης τῆς στιγμῆς τῆς ἐνεργείας, εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις παντὸς ἔθνους. Ἄνευ χρημάτων οὔτε πόλεμος δύναται νὰ γείνῃ, οὔτε ἕτερόν τι τῶν δεόντων. Ἐξεταστέον ἑπομένως, κύριοι βουλευταὶ, δύνανται νὰ συμβιβασθῶσι μὲ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν αἱ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπιζητούμεναι παρασκευαί; Λαμβάνων τις ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνολον τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπάρχον μέγα ἔλλειμμα, καὶ τὴν μὴ ὑποβολὴν μέχρι τοῦδε οὐδενὸς μέσου πρὸς κάλυψιν αὐτοῦ, θέλει φθάσει ἀναγκαίως εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἐπιβολὴ νέων βαρῶν εἰς τὸ Κράτος εἶναι φορτίον ὑπεράνω τῶν δυνάμεών του, εἶναι βάρος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαντλήσῃ ἀπὸ τοῦδε, πᾶσαν εἰς τὸ μέλλον οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ ἔθνους, καὶ ἑπομένως ἐπερχομένου τοῦ πεπρωμένου χρόνου, δὲν θέλει ἔχει τὸ ἔθνος οὐδὲ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα μέσα πρὸς πᾶσαν οἱανδήποτε ἐνέργειαν. Πρόκειται, κύριοι, νὰ δαπανηθῇ ἀπὸ τοῦδε κεφάλαιον 110 ἑκατομμυρίων φράγκων ἀπέναντι δανείου 40,000,000, τοῦ ὁποίου προσεχῶς θέλει εἶσθαι ἡ πλήρης κατανάλωσις, καὶ πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ἐκτὸς τῶν τόκων τοῦ δανείου τούτου, καὶ μὲ ὑπέρογκα ἐτήσια ἔξοδα διατηρήσεως. Ἐκτὸς, κύριοι, τῆς ἐπόψεως ταύτης, ἀναγκαῖος ὅρος πάσης σπουδαίας καὶ ἀληθοῦς παρασκευῆς εἶναι, φρονῶ, ἡ σαφὴς κατανόησις τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, καὶ ἡ ἀκριβὴς ἐκτίμησις τῶν μέσων, δι’ ὧν ἡ ἐπιτυχία τοῦ σκοποῦ καθίσταται δυνατή. Ἐπιζητοῦμεν, ὡς εἶπον, τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀποκαταστάσεως· ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀντίκειται ἕτερον ἔθνος πρὸ αἰώνων κρατοῦν ἐν τῇ δουλείᾳ τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν καὶ ἕτοιμον νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ ἐκ τῆς κατακτήσεως προκύψαντα δικαιώματά του διὰ πάσης θυσίας. Ἵνα ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκομεν, ὀφείλομεν προφανῶς νὰ ἐπιχειρήσωμεν καὶ νὰ ὑποστῶμεν πάλην φοβερὰν κατὰ τοῦ ἔθνους ἐκείνου, καὶ εἰς τοῦτο τείνουσιν ὅλαι αἱ παρασκευαὶ, περὶ ὧν σήμερον πρόκειται. Τώρα, κύριοι, ἐξετάσατε, εἶναι δυνατὸν διὰ μόνων τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δυνάμεων νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπὸν αὐτόν; νὰ διεξαγάγωμεν εὐτυχῶς τὸν ἀγῶνα τοῦτον, ὃν ἐν δέοντι χρόνῳ νὰ ἐπιχειρήσωμεν; Ἐὰν πρόκηται νὰ παραιτήσῃ τις τὸν κόμπον καὶ τὴν οἴησιν καὶ τὰς ἐθνικὰς περιφιλαυτίας καὶ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς μόνην τὴν ἀκαταμάχητον ἰσχὺν τῶν κανόνων τῆς λογικῆς, θέλει ὁμολογήσει, ὅτι αἱ δυνάμεις ἡμῶν εἶναι τόσον μικραὶ, ὥστε ἀπολύτως ἀδύνατον καθίσταται ἡ ἐπιτυχὴς διεξαγωγὴ τοῦ ἀγῶνος τούτου. Ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν δύναται νὰ παρατάξῃ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν καθ’ ἡμῶν πλέον τῶν 200,000 ἐμπείρου καὶ μαχίμου στρατοῦ, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ ἀντιτάξωμεν εἰμὴ ἰσαρίθμους νεοσυλλέκτους. Ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν δύναται νὰ διαθέσῃ καθ’ ἡμῶν ἕνα τῶν φοβερωτέρων στόλων τῆς Μεσογείου, ἡμεῖς δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιτάξωμεν εἰμὴ τὰ γυμνὰ στήθη τῶν γενναίων ἡμῶν ναυτῶν. Ὁ ἐχθρὸς ἔχει ἀπείρους πόρους, οὓς δύναται ἐν ἀνάγκῃ νὰ διαθέσῃ πάντας εἰς τὸν καθ’ ἡμῶν ἀγῶνα, μὴ διστάζων οὐδὲ πρὸ τῶν μέσων τῆς ἀτίμου χρεωκοπίας, ἐνῷ οἱ πόροι ἡμῶν εἶναι μικροὶ καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν μνησθεῖσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις δυνάμεθα νὰ διεξαγάγωμεν πάλην κατὰ τοῦ ἐχθροῦ τούτου; Ἀναντιῤῥήτως ὄχι. Τί ὅμως λέγουσι πρὸ ἡμᾶς; νὰ παρασκευασθῶμεν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν δι’ οἱασδήποτε παρασκευῆς νὰ μεταβάλωμεν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ νὰ ἐλπίσωμεν ἀλλοῖα ἀποτελέσματα; Πρῶτον δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θέλομεν κατασταθῆ ἀξιόμαχοι κατὰ θάλασσαν;

§210ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μάλιστα, καὶ ἂν τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν εἰς τὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης ἐδαπανῶντο εἰς πλοῖα, θὰ εἴχομεν ἕνα τῶν ἰσχυροτέρων στόλων.

§211ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ναυτικός, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν χρειάζονται πολλαὶ ναυτικαὶ γνώσεις, ἵνα φθάσῃ τις εἰς ὅλως ἀντίθετον συμπέρασμα, ὅτι κατὰ θάλασσαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασταθῇ ἡ Ἑλλὰς ἀξιόμαχος ἀπέναντι τῆς Τουρκίας. Εἶναι τοσοῦτον μεγάλη ἡ δυσαναλογία τῶν δυνάμεων, ὥστε ἡ προσθήκη ὀλίγων θωρηκτῶν πλοίων δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ ταύτην, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι διὰ τῆς προσθήκης πλοίων ἐπέρχεται μικρά τις μείωσις τῆς δυσαναλογίας ὑπὸ οἱανδήποτε ἔποψιν, ἐστὲ πεπεισμένοι ὅτι ὁ ἐχθρὸς θέλει φροντίσει συγχρόνως μὲ ἡμᾶς ἢ μᾶλλον πρὸ ἡμῶν νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν μείωσιν ταύτην καὶ ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν προτέρα θέσιν. Ἂν ἡμεῖς κατασκευάσωμεν 5 θωρηκτὰ, ἐκεῖνος θέλει κατασκευάσει διπλάσια. Εἰς τί λοιπὸν θέλουσι χρησιμεύσει τὰ ὀλίγα ταῦτα θωρηκτὰ, ἐπικειμένης τῆς ἐνεργείας; Εἰς οὐδὲν, διότι θὰ τεθῶσιν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἐκτὸς μάχης, καθόσον οὐδὲ λιμένα ἔχομεν ἀσφαλῆ ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ ἐξασφαλισθῶσι. Ἀκούω, ὅτι μοὶ ἀντιτάσσουν τὸ παράδειγμα τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. Ἀπαντῶ, ὅτι ἄλλαι ἐποχαὶ ἐκεῖναι καὶ ἄλλαι αἱ περιστάσεις. Ἐν τούτοις προσθέτω ὅτι, ἂν ἐσώθη τότε ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Σαλαμῖνα καὶ εἰς τὴν Μυκάλην, ἐσώθη ὅμως ἐπίσης καὶ εἰς τὰς Πλαταιάς· καὶ ἄνευ τῆς νίκης ἐκείνης ἠδύνατο ὁ ἐχθρὸς νὰ εἰσέλθῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν Ἀττικὴν καὶ νὰ εἰσβάλῃ καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον, καὶ οὕτως οἱ καρποὶ τῶν κατὰ θάλασσαν νικῶν ἤθελον ματαιωθῆ. Ἐκτὸς τούτου, ἂν διὰ τοῦ στόλου ἐνίκησαν οἱ Ἀθηναῖοι, ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ὅμως περιέφερεν νικηφόρον τὴν ἑλληνικὴν σημαίαν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἀσίαν διὰ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, θαλασσοκρατοῦντος τοῦ Ξέρξου.

§212ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὅταν ἦλθεν ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος, τὸ ἔθνος ἦτο ἐξηχρειωμένον.

§213ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν παραδείγματα παλαιὰ καὶ ἀνεφάρμοστα καὶ ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἕτερα παραδείγματα πρόσφατα, χθεσινά. Πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἡ Ῥωσσία ἐκίνησε πόλεμον κατὰ τῆς Τουρκίας. Εἶχεν ἡ Ῥωσσία στόλον εἰς τὴν Βαλτικὴν καὶ πληρώματα γεγυμνασμένα, ἐντὸς δὲ ὀλίγων μηνῶν ἠδύνατο νὰ κατασκευάσῃ ὀλίγα θωρηκτὰ καὶ εἰς τὸν Εὔξεινον ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ δι’ αὐτῶν τοῦ τουρκικοῦ στόλου, καὶ ὅμως δὲν ἐπεχείρησε τὸ ἔργον τῆς τοιαύτης παρασκευῆς, ἀλλ’ ἐγκατέλιπε τὰ παράλια αὐτῆς ἐκτεθειμένα εἰς τὰς προσβολὰς τοῦ τουρκικοῦ στόλου, καὶ περιωρίσθη εἰς τὸν νατὰ ξηρὰν πόλεμον. Καὶ ὅμως ὅ,τι ἡ μεγάλη Ῥωσσία δὲν ἐνόμισε κατορθωτὸν, ἐπιχειροῦμεν νὰ κατορθώσωμεν ἡμεῖς οἱ νάνοι! Εἶναι, κύριοι, δυνατὸν νὰ γίνωμεν διὰ παρασκευῆς ἀξιόμαχοι πρὸς τὴν Τουρκίαν διὰ ξηρᾶς; Ὄχι ἐπίσης, διότι ἡ Τουρκία παρασκευαζομένη δύναται νὰ παρατάξῃ καθ’ ἡμῶν 30 μυριάδας τουρκικοῦ στρατοῦ, καὶ ἡμεῖς ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ἡμῶν καὶ τοῦ συνόλου τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων καὶ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς χθὲς ψηφισθείσης μονοετοῦς θητείας, μόλις θὰ δυνηθῶμεν νὰ παρατάξωμεν ἑκατὸν χιλιάδας νεοσυλλέκτων, καὶ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις ἡ πάλη καθίσταται ἀδύνατος. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὀφείλομεν τέλος νὰ κατανοήσωμεν πάντες τὴν πικρὰν αὐτὴν ἀλήθειαν, ὅτι διὰ μόνον τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων οὐδὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν οὔτε κατὰ ξηρὰν οὔτε κατὰ θάλασσαν. Καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς ἰδέας ταύτης, διότι πολλάκις μετ’ ἀπορίας ἤκουσα ἐκφραζομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀντιθέτους ὅλως ἰδέας, ἰδέας παρατόλμους περὶ ἀμέσου ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ ἐχθροῦ πρὸς ἐκπλήρωσιν καθηκόντων ἐπιβαλλομένων ἡμῖν ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς τιμῆς, ἰδέας στηριζομένας εἰς πιθανότητας ἀλλοτρίας συνδρομῆς, εἰς ἐλπίδας μελλούσης ἀποζημιώσεως, διὰ τὰς ἐπελευσομένας ἀμέσους συμφοράς. Ἐκτιμῶ καὶ σέβομαι τὰς ἰδέας ταύτας, ἀποδεικνυούσας τὸ γενικὸν φρόνημα, τὸν ἁγνὸν καὶ ἄδολον πατριωτισμὸν τῶν πρεσβευόντων αὐτάς, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι τοιαῦται ἰδέαι καὶ γνῶμαι δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρίσωσι σπουδαίους καὶ ἐμβριθεῖς πολιτικοὺς ἄνδρας. Τὰς πράξεις καὶ ἐνεργείας τοιούτων ἀνδρῶν πρέπει νὰ διευθύνῃ ὁ ψυχρὸς ὑπολογισμὸς τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, καὶ ἤθελον πράξει οὗτοι προδοσίαν κατὰ τῆς πατρίδος, διακινδυνεύοντες τὴν ὕπαρξιν καὶ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους πρὸς ἱκανοποίησιν αἰσθηματικῶν περὶ τῆς τιμῆς καθηκόντων, ἢ τρεφόμενοι (θόρυβος) ὑπὸ κούφων προσδοκιῶν ἀλλοτρίας συνδρομῆς, ἥτις βραδέως δυναμένη νὰ ἐπέλθῃ θέλει μετριάσει ἴσως τὸ μέγεθος τῆς καταστροφῆς ἀλλ’ ἄνευ πρακτικῆς τινος ὠφελείας. Οἱ πρεσβεύοντες τὴν ἰδέαν ταύτην ἐπεκαλέσθησαν πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς καὶ παραδείγματα ἄλλων ἐθνῶν, τὴν αὐτὴν δῆθεν τηρησάντων διαγωγήν, οἷον τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας καὶ τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ χριστιανικῶν λαῶν. Εἴθε, κύριοι, νὰ εἴχομεν εἰς τὴν πορείαν ἡμῶν πάντοτε ὑπ’ ὄψιν τὴν Ἰταλίαν, εἴθε νὰ ἐλάμβανον πάντοτε ὡς παράδειγμα οἱ πολιτικοὶ ἡμῶν ἄνδρες τὰς πράξεις καὶ τὰς ἐνεργείας τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἰταλίας. Ὄχι, κύριοι, οὐδέποτε ἡ Ἰταλία ἐξέθεσε τὴν ὕπαρξιν καὶ τὸ μέλλον αὑτῆς χάριν αἰσθηματικῶν ἱκανοποιήσεων ἢ ὑπὸ περιστάσεις καθιστώσας ἀπίθανον τὴν ἐπιτυχίαν· ὅταν ἡ ἐπαναστατικὴ θύελλα ἐνέσκηψεν εἰς τὴν Βιένην αὐτὴν κατὰ τὸ 1848 καὶ ἡ Αὐστριακὴ μοναρχία ἐκλονίσθη ἐκ βάθρων, ἡ Ἰταλία ἐπωφελήθη τῆς λαμπρᾶς ταύτης εὐκαιρίας καὶ ἐπαναστατήσασα ἀνέκτησεν ἀμαχητεὶ τὴν ἐλευθερίαν της. Ἀλλ’ ἡ θύελλα ἐκείνη παρῆλθεν, ἡ Αὐστρία ἀνέκτησε τὴν θέσιν καὶ τὰς δυνάμεις αὐτῆς καὶ ἐπεχείρησε νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν Ἰταλίαν ὑπὸ τὸν ζυγόν.

§214ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐλησμονήσατε τὸ παράδειγμα τοῦ Καρόλου Εʹ.

§215ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν αἱ Αὐστριακαὶ δυνάμεις εἰσήλασαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἡ Ἰταλία ὤφειλε νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν ἀνεξαρτησίαν της, ἐπολέμησε πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἡττήθη καὶ ἐπανῆλθεν ὑπὸ τὸν ζυγόν. Ὁποία εἶναι ἡ πορεία, ἣν ἐτήρησεν ἔκτοτε τὸ ἐκπροσωποῦν τὴν ἰταλικὴν ἰδέαν ἐλεύθερον βασίλειον τοῦ Πεδεμοντίου; Κατηνάλωσε τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις εἰς δυσαναλόγους παρασκευάς; Κατήρτισε στόλον ἵνα ἐπικρατήσῃ τοῦ Αὐστριακοῦ στόλου; Οὐχί, ἀλλὰ τοὐναντίον παρεσκευάζετο ἠρέμα καὶ ἐμφρόνως καὶ ἐπεζήτει ὅλαις δυνάμεσι συμμαχίαν ἰσχυρὰν καὶ εὐκαιρίας καταλλήλους. Ὅταν δὲ ἐπέτυχε τοιαύτης συμμαχίας, ὅταν ὁλόκληρος ὁ γαλλικὸς στρατὸς ἔσπευσεν εἰς τὴν Ἰταλίαν πρὸς βοήθειάν της, τότε καὶ μόνον ἔῤῥιψε τὸν κύβον καὶ ἐπεχείρησε τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ὁμοφύλων. Καὶ ὅταν πάλιν μετ’ ὀλίγον ὁ Ναπολέων δὲν ἐθεώρησεν ἀντικειμένην εἰς τὴν ἐθνικὴν τιμὴν νὰ παραβῇ τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδωκεν ἐνώπιον τῆς φιλοτίμου Γαλλίας καὶ ἐνώπιον ὅλης τῆς Εὐρώπης, τοῦ νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν Ἰταλίαν μέχρι τοῦ Ἀδριατικοῦ καὶ ὑπέγραψε τὴν συνθήκην τῆς Βιλαφράγκας, δὲν ἐθεώρησεν ἡ Ἰταλία ὡς ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς τιμῆς νὰ ἐξακολουθήσῃ μόνη τὸν κατὰ τῆς Αὐστρίας ἀγῶνα ἵνα ἀπελευθερώσῃ καὶ τοὺς εἰς τὴν δουλείαν ἐγκαταλειφθέντας εἰς Βενετίαν ὁμοφύλους αὐτῆς, ἀλλὰ κατέπνιξε τὴν λύπην καὶ τοὺς πόθους αὐτῆς καὶ παρεδέχθη τὴν συνθήκην καὶ διέκοψε τὸν ἀγῶνα. Ἐστράφη δὲ διὰ τῆς αὐτῆς ἰσχυρᾶς προστασίας τῆς Γαλλίας εἰς τὴν δι’ ἐπαναστάσεων συμπλήρωσιν τῆς ἰταλικῆς ἑνότητος διὰ τῆς συγχωνεύσεως τῶν νοτίων χωρῶν. Αὐξηθεῖσα καὶ μεγαλυνθεῖσα οὕτω προέβη τότε ἐκτὸς τῶν στρατιωτικῶν καὶ εἰς ναυτικὰς παρασκευάς, ἀλλὰ δὲν διενοήθη νὰ ἐπιτεθῇ μόνη κατὰ τῆς Αὐστρίας, ἀλλ’ ἐκαραδόκει ἐν ὑπομονῇ τὴν εὐκαιρίαν· καὶ μόνον ὅτε ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ σύμμαχον τὴν ἰσχυρὰν Πρωσσίαν, τότε ἐπεχείρησε πάλιν νέον ἀγῶνα· καὶ ἀνεπαρκεῖς μὲν ἀπεδείχθησαν αἱ παρασκευαὶ αὐτῆς, διότι ἡττήθη καὶ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, ἀλλ’ ἐσώθη χάρις εἰς τὴν νίκην τῆς Πρωσσίας. Ἀπέκτησε τὴν Βενετίαν καὶ τὰ πρὸς βοῤῥᾶν σύνορα. Καὶ πάλιν δὲ τότε ἐσταμάτησε καὶ δὲν προέβη εἰς κατάκτησιν τῆς Ῥώμης, ἂν καὶ θερμοκέφαλοί τινες, ἐν οἷς καὶ αὐτὸς ὁ Γαριβάλδης, οὐ μόνον προέτρεπον ἀλλὰ καὶ προέβησαν εἰς τοιαῦτα διαβήματα. Μόνον δ’ ὅταν ὁ Ναπολέων συνελήφθη αἰχμάλωτος καὶ ἡ Γαλλία ἐσφάδαζεν ὑπὸ τοὺς στρατοὺς τῆς Γερμανίας, ἐθεώρησεν ἡ Ἰταλία εὔκαιρον νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἀναγέννησίν της, καταλαμβάνουσα τὴν Ῥώμην. Βλέπετε, ὅτι ἡ μεγίστη φρόνησις ἐπεκράτησεν εἰς τὰς ἐνεργείας τῶν πολιτικῶν τῆς Ἰταλίας ἀνδρῶν καὶ οὐδέποτε διεκύβευσαν ἀπερισκέπτως τὴν ὕπαρξιν καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἰταλικοῦ ἔθνους.

§216ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἦτον ὅμως πάντοτε ἑτοίμη.

§217ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεκαλέσθησαν καὶ ἕτερα παραδείγματα τῶν χριστιανικῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς. Ἀληθῶς ἐπεχείρησεν ἡ Σερβία ἀπερίσκεπτον ἀγῶνα κατὰ τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ἡττήθη, καὶ ἐταπεινώθη καὶ περιῆλθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς καταστροφῆς. Ἐπεκαλέσθη τότε ἡ Σερβία τὴν σύμπραξιν τῆς Ῥουμανίας, ἀλλ’ ἡ ἔμφρων καὶ συνετὴ Ῥουμανία ἀπεποιήθη, καὶ μόνον ὅταν ἡ Ῥωσσία εἰσῆλθε πάνοπλος εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Τουρκίας, μετέσχεν αὐτοῦ καὶ ἡ Ῥουμανία καὶ ἐνίκησε καὶ ἐκλείσθη καὶ ηὐξήθη καὶ ἀποκατέστη βασίλειον ἀνεξάρτητον.

§218ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ αὕτη ἦτο ἑτοίμη.

§219ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ διδακτικὰ ταῦτα παραδείγματα, ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν πικρὰν ἀλήθειαν, ὅτι διὰ τῶν μικρῶν δυνάμεών μας εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Εὐρώπης, ἢ θετικὴν συμμαχίαν μετά τινος τῶν μεγάλων Δυνάμεων. Ἔπειτα! ἆράγε ἐκ τῶν σκέψεων τούτων ὅτι πρέπει νὰ παραιτήσωμεν πᾶσαν παρασκευήν; ὄχι, κύριοι· ὀφείλομεν νὰ ἐξακολουθῶμεν παρασκευαζόμενοι ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπει ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις, διότι ἡ τοιαύτη παρασκευὴ εἶναι καὶ ἀναγκαῖον μέσον ἀνευρέσεως τοῦ συμμάχου ἐκείνου, οὗτινος ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, ἀλλ’ ἐκ τῶν σκέψεων ἐκείνων κανονίζεται ὁ τρόπος καὶ ἡ διεύθυνσις, ἣν ἀπαιτεῖται νὰ δώσωμεν εἰς τὰς παρασκευὰς ἡμῶν. Ἔχομεν, εἶπον, ἀνάγκην τῆς συμμαχίας μεγάλης Δυνάμεως· ἂν ἀποκτήσωμεν σύμμαχον τοιαύτην, πᾶσα ναυτικὴ ἡμῶν παρασκευὴ ἀποβαίνει περιττή, διότι πᾶσα μεγάλη Δύναμις δύναται εὐχερῶς μόνη νὰ ἐπικρατήσῃ τοῦ τουρκικοῦ στόλου, ὅστις οὔτε θέλει κἂν ἐκτεθῆ εἰς τὴν πάλην, ἀλλὰ θέλει κρυβῆ ὄπισθεν τῶν Δαρδανελίων. (Θόρυβος). Ἐνδέχεται, κύριοι, νὰ μὴ ἐκφράζω ἰδέας εὐαρέστους, ἀλλ’ ἀποτελοῦσι τὴν ἐνδόμυχον πεποίθησίν μου καὶ ἔχω δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ἐκφράσω αὐτὰς ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ ἔθνους. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην ναυτικῶν παρασκευῶν, διότι ἂν ἔχωμεν σύμμαχον, ἡ παρασκευὴ αὕτη εἶναι ὅλως περιττὴ, εἰδὲ δὲν ἔχομεν σύμμαχον, πᾶσα ἐκ μέρους ἡμῶν, ναυτικὴ παρασκευὴ εἶναι ὅλως ἀνεπαρκής, ματαία. Τοὐναντίον, ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην παρασκευῆς κατὰ ξηρὰν, διότι οὐδεμία Δύναμις ἤθελεν εἶσθαι εὐδιάθετος νὰ διαθέσῃ ἅπαντα τὸν στρατὸν αὑτῆς εἰς διεκδίκησιν ἀλλοτρίων δικαιωμάτων. Καὶ ἂν, κύριοι, ὑποθέσωμεν, ὅτι συμμαχοῦμεν οὐχὶ μετὰ μεγάλων Δυνάμεων, ἀλλὰ μετὰ τῶν χριστιανικῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς, καὶ τότε ἡ ἀνάπτυξις τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὴν κυρίαν ἡμῶν μέριμναν· δι’ αὐτοῦ καὶ τῇ συμπράξει τοῦ στρατοῦ τῶν λαῶν ἐκείνων δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν καίριον τραῦμα κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ κίνδυνοι, εἰς οὓς θέλομεν ἐκτεθῆ ὡς ἐκ τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου, θέλουσιν ἐξουδετερωθῆ. Ἰδοὺ τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ φθάσω, ὅτι ἡ κατάστασις καὶ αἱ περιστάσεις ἡμῶν ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσωμεν ἰδιαζόντως περὶ ἀναπτύξεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, καὶ ὅτι ὡς πρὸς τὴν ναυτικὴν παρασκευὴν ὀφείλομεν νὰ περιορισθῶμεν εἰς ἁπλῆν παρασκευὴν καὶ ἐκγύμνασιν τῶν ἀνδρῶν. Ὑπάρχει δὲ, κύριοι βουλευταὶ, καί ἕτερος λόγος ἐπιβάλλων εἰς ἡμᾶς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ εἶναι ζήτημα κυρίως χρημάτων, καὶ τούτων ὑπαρχόντων ἐντὸς ὀλίγου χρόνου δύνανται νὰ συντελεσθῶσιν. Ἡ ναυτικὴ ἐντούτοις τέχνη καὶ ἐπιστήμη ἐπιτελεῖ καθ’ ἑκάστην νέας προόδους. Εἶναι, κύριοι, φρόνιμον, νὰ ἐφαρμόσωμεν ἡμεῖς τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῆς τέχνης καὶ τῆς ἐπιστήμης, ἐνῷ ἐνδεχόμενον αὔριον, ὅταν ὁ καιρὸς τῆς ἐνεργείας ἐπιστῇ ἕτεραι μέθοδοι λίαν χρησιμώτεραι νὰ ἦναι ἐν ἐνεργείᾳ, τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον τὰ μέσα νὰ χρησιμοποιήσωμεν! Καὶ ἐντεῦθεν νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἡ ἀναβολὴ τῶν κατὰ θάλασσαν παρασκευῶν. Καὶ δὲν πιστεύω νά μοι ἀντιταχθῇ, ὅτι ὁ καιρὸς τῆς ἐνεργείας ἤγγικε, διότι ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, δὲν ἠθέλομεν προβῆ, ὑποθέτω, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ χρόνου τῆς στρατιωτικῆς θητείας· ἔπρεπε τότε νὰ κρατήσωμεν ὑπὸ τὰς σημαίας ἐπὶ δύω, ἐπὶ τρία καὶ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὁλόκληρον τὸν στρατὸν καὶ νὰ ὑποστῶμεν πᾶσαν θυσίαν, ἵνα συγκροτήσωμεν δύναμιν ἱκανὴν νὰ ἐργασθῇ ἐπιτυχῶς. Χωρὶς κατὰ συνέπειαν νὰ ἔχω ἀντίῤῥησίν τινα, καθόσον ἀφορᾷ τὴν μικρὰν κατὰ ξηρὰν παρασκευὴν τὴν ἀναφερομένην εἰς δημόσια κτίρια, ὧν ἡ κατασκευὴ δύναται νὰ ἦναι κατεπείγουσα καὶ ἡ χρησιμότης διαρκὴς, ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον ἀφορᾷ ἰδίως τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, αἱ ὁποῖαι, ὡς παρατηρεῖτε, ἀποῤῥοφῶσι τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ δανείου.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον;

§221ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§223ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ζητῶ ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα παρεδέχθη.

§225ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπιμένει.

§226ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, ἐπιμένει ὁ κ. Μεσσηνέζης;

§227ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἐπιμένω τώρα, προκειμένου περὶ πρώτης συζητήσεως.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης 100 τελωνιακῶν φυλάκων.

§229ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ σταματήσωμεν ἐδῶ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις.) Ὥρα 10 καὶ 45 μ. μ.