1882.06.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 95

τῆς 14 Ἰουνίου 1882.

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῶν δύω προηγουμένων συνεδριάσεων).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Γεώργιος Ἀσκερόπουλος, ἀγωνιστὴς, διὰ τὰς πρὸς τὴν Πατρίδα κατὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 ἐκδουλεύσεις του, ζητεῖ νὰ τῷ χορηγηθῇ μηνιαία σύνταξις. — Διάφοροι, ἔχοντες κτήματα ἐπὶ τῆς γραμμῆς τῆς ἀνοιχθησομένης διώρυγος τοῦ Ἰσθμοῦ, ζητοῦσι νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ, κατὰ τὸν νόμον, πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ ποσοῦ τῆς ἀποζημιώσεώς των.—Τριανταφυλλιὰ χήρα τοῦ ὁπλαρχηγοῦ τῆς Θετταλο–Μαγνησίας Γεωργίου Μπασδέκη, διὰ τὰς γνωστὰς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ θυσίας τοῦ συζύγου της, ζητεῖ μηνιαίαν σύνταξιν, ἀνάλογον τῶν ἀναγκῶν της.— Παναγιώτης Σταματίου ἐξαιτεῖται παρὰ τῇ Βουλῇ, ἵνα συστηθῇ ἡ αἴτησίς του εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του ἐπὶ τῆς πρὸ δύω ἐτῶν ἐκκρεμοῦς ἐφέσεως τοῦ ἐν Πειραιεῖ ἐμπόρου Μέρμιγκα, κατηγορουμένου ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ.—Κάτοικοι τῶν χωρίων Κομπότη, Πέτα, Γεράνι, Σιλαϊδῶν κλπ. τῆς Ἄρτης, παραπονοῦνται κατὰ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς, ὡς παρεμποδιζούσης αὐτοὺς ἀπὸ τὴν ἐνάσκησιν τῶν ἀγροτικῶν των ἔργων.

§2ΠΑΧΥΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀναγινώσκονται ποτέ· στέλλονται μόνον εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§4ΠΑΧΥΣ. Τότε θὰ λάβω τὸν λόγον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§6ΠΑΧΥΣ. Κύριοι, ἡ κατάστασις τοῦ Τόπου ἐκεῖ, ὅπως θέλετε ἀκούσει ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος.... (Θόρυβος).

§7ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ Σάββατον, τὸ Σάββατον.

§8ΠΑΧΥΣ. Τὸ Σάββατον ἠμπορεῖ νὰ μὴ γείνῃ συνεδρίασις, ὅπως δὲν ἔγεινε καὶ τὸ περασμένον Σάββατον. (Θόρυβος).

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐμποδίζομεν τὰς συνεδριάσεις· ἠξεύρετε, ὅτι καὶ τὸ τελευταῖον Σάββατον, πᾶσαν προσπάθειαν κατεβάλαμεν, ἵνα γείνῃ συνεδρίασις. Ἑπομένως δὲν εἶναι ὀρθὸν τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, ἥτις εἶναι προσδιωρισμένη δι’ ἄλλα ἀντικείμενα, νὰ τὴν ἀφιερώσωμεν εἰς συζήτησιν ἐπερωτήσεων.

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἶναι ἀναφορὰ πολιτῶν καταπιεζομένων, δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ γείνῃ συζήτησις. (Θόρυβος).

§11ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, μίαν λέξιν. Δὲν ὑπάρχει ἐπερώτησις σήμερον περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μέτρων διοικητικῶν, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐπίκειται ἡ ὥρα τοῦ θερισμοῦ, καὶ ἀναγγέλλεται ἐκεῖθεν, ὅτι πρόκειται νὰ ἐμποδισθῶσιν οἱ κάτοικοι νὰ συγκομίσουν τοὺς καρπούς των, καὶ ἐκ τούτου εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθωσι συγκρούσεις. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἐπερωτήσεως τοῦ Σαββάτου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ μεταβιβασθῇ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἵνα λάβῃ τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα.

§13ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Φέρετε πρότασιν, κύριε Ζηνόπουλε.

§14ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις διὰ στρατιωτῶν καὶ κλητήρων ἐμποδίζει τοὺς ἀνθρώπους ἐκεῖ νὰ συγκομίσωσι τοὺς καρπούς των. Εἶναι κυβερνητικὸν μέτρον τοῦτο;

§15ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παρελθὸν Σάββατον δὲν ἔγεινε συνεδρίασις, δηλαδὴ κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ δὲν ἠξεύρομεν, ἐὰν θὰ γείνῃ καὶ τὸ προσεχὲς Σάββατον. Τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι πολὺ σπουδαῖον· διότι ἤρχισεν ὁ θερισμὸς καὶ θὰ λάβωσι χώραν σκηναί, ἃς πρέπει νὰ προλάβωμεν.

§16ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ τὸ ἀναπτύξητε, διότι θὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ ἡμεῖς. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις.

§17ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπῆλθον μεταβολαὶ εἰς τὰς σχέσεις τῶν καλλιεργητῶν· οἱ λεγόμενοι ἰδιοκτῆται χρῶνται τῇ βίᾳ, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει τέλος πάντων νὰ συζητήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ δώσῃ ἓν τέλος εἰς τὴν ἀθλίαν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ ἡ Θεσσαλία ἀπὸ τῆς προσαρτίσεώς της.

§18ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅσα καὶ ἂν ἐπῆλθον, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἄν θέλετε, φέρετε πρότασιν νὰ συζητηθῇ.

§19ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔφερον τοιαύτας πρὸ τριῶν ἑβδομάδων καὶ οὐδεμία μοὶ ἐδόθη ἀπάντησις. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸ ὑπουργεῖον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις καὶ προτάσεις μου. (Θόρυβος).

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἠμποροῦν, κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόπτουν τὸν ἀγορεύοντα.

§21ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἐπέλθωσι ταραχαὶ κατὰ τὸ θέρος.

§22ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μὴν φοβεῖσαι.

§23ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχετε διάθεσιν νὰ ἀκούσητε, ἀπεκδύομαι πάσης εὐθύνης, διότι ἴσως θὰ διαδραματισθῶσι σκηναὶ, ἃς δέον νὰ προλάβωμεν, λύοντες τὸ προκείμενον ζήτημα.

§24ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι, ὑποβάλλω ἀναφορὰν τοῦ κ. Θ. Α. Πασχίδου, ὅστις παρακαλεῖ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως λάβωσι τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα ὑπὲρ τῶν φυλακισμένων Ἰωαννιτῶν, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν ὑπὸ τῶν τουρκικῶν Ἀρχῶν, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, εἰμὴ διότι ἐξέφρασαν τὴν ἀγανάκτησίν των διὰ τὴν λιποταξίαν Ἑλλήνων στρατιωτῶν εἰς τὸν Τουρκικὸν στρατόν. Οἱ οὕτω συλληφθέντες ὑπὸ τῶν Τούρκων, ἐνῷ ὑπάγονται εἰς τὸ ἄρθρον 17 τῆς Συνθήκης, ἐν τούτοις κατακρατοῦνται σήμερον εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἴσως μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὑπάγουν εἰς τὸν Ἅδην. Αὐτοὶ εἶναι ἀπὸ τὰ Ἰωάννινα καὶ ἐπίστευον, ὅτι καὶ τὰ Ἰωάννινα θὰ ἠλευθεροῦντο. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ ἐρχόμενον Σάββατον νὰ ἀπαντήσῃ καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι εἶναι δυνατόν. Κατεθέτω τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§26ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Διάφοροι πολῖται ἐκ διαφόρων χωρίων ἀναφέρονται πρὸς τὸ Προεδρεῖον δι’ ἀναφορᾶς των τηλεγραφικῶς. Ὤφειλεν ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ παράπονα αὐτῶν. Καὶ νομίζετε, ὅτι εἶναι τόσον ἐπουσιῶδες τὸ ζήτημα, ὥστε δὲν πρέπει οὔτε τὸ τηλεγράφημα ν’ ἀναγνωσθῇ;

§27ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§28Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ἀνεγινώσκετο τὸ τηλεγράφημα, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἤθελε παρέλθει ὀλιγωτέρα ὥρα παρ’ ὅση ἀπωλέσθη ἄνευ λόγου.

§29ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· θὰ ἀναγνώσω ἐγὼ τὸ τηλεγράφημα. Ἰδοὺ τὶ λέγει. (Ἀναγινώσκει). Τοιοῦτον εἶναι, κύριοι, τὸ τηλεγράφημα. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἁπλουστάτου ζητήματος.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀνατροπῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§31ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ........

§32ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Καραπάνε, εἶναι ὑπογεγραμμένα ὅλα τὰ χωρία.

§33ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ συζητηθῇ τότε. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μεταβάλητε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν σήμερον.

§34ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ πλανᾶσθε λέγοντες ταῦτα, ἢ θέλετε νὰ πλανήσητε. Ὅταν πρόκηται περὶ κινδύνου διαταράξεως τῆς τάξεως, περὶ ῥήξεως μεταξὺ πολιτῶν, ἔστω καὶ ἂν ἦναι ψεῦδος τοῦτο, πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσητε.

§35ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν.

§36ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν σᾶς λέγωσιν, ὅτι ἦλθον ἄνθρωποι διὰ νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς χωρικοὺς νὰ ἁλωνίσωσι τὰ σιτηρά των, νὰ λέγητε σεῖς, ὅτι πρόκειται περὶ ἡμερησίας διατάξεως καὶ περὶ διακοπῆς αὐτῆς, δὲν σπουδάζετε. Δὲν πρόκειται λοιπὸν, κύριοι, περὶ ἀντικειμένου ἁπλοῦ, ἀλλὰ περὶ ἀντικειμένου λίαν κατεπείγοντος καὶ σπουδαιοτάτου. Ἂν ταῦτα ἦναι ἀληθῆ, ἐρωτῶ ὑμᾶς, κ. Καλλιγᾶ, ἐπειδὴ εἶσθε καὶ νομικὸς, ποῖον δικαίωμα ἔχει ὁ Νομάρχης.... (θόρυβος). Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζει τὸ Σύνταγμα. Ποῖον δικαίωμα ἔχει ὁ Νομάρχης ....

§37ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι συζήτησις τῆς οὐσίας αὐτό.

§38ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ οὐσία εἶναι τὸ πᾶν.

§39ΤΙΝΕΣ (Ἀριστερόθεν). Δὲν πρέπει νὰ διακόπτουν καὶ μάλιστα οἱ ὑπουργοί.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρόκειται περὶ δημοκοπίας.

§41ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον δικαίωμα ἔχει ὁ Νομάρχης, κύριοι βουλευταὶ, ὅστις ἐτάχθη πρὸς περιφρούρησιν τῶν δικαιωμάτων, τῶν ἀναγραφομένων ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, νὰ ἐκδώσῃ ἀστυνομικὴν διαταγὴν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἐμποδίζῃ ἢ νὰ ἐπιτρέπῃ τις τὸν θερισμόν!

§42ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Μὰ εἶναι γεγονὸς αὐτό;

§43ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Ἐννοεῖτε δὲ, ὅτι διὰ τῆς ἐρωτήσεως, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπευθύνατε, μὲ δικαιώνετε δι’ ὅσα λέγω. Ἴσα, ἴσα προκαλοῦμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοιούτου γεγονότος, τὸ ὁποῖον σεῖς μόνον ἀμφισβητεῖτε, ἡμεῖς δὲ δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ πιστεύσωμεν ἕως οὗ ἐπισήμως βεβαιωθῇ τὸ ἐναντίον. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀντικειμένου σπουδαιοτάτου, περὶ πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἀντίκεινται εἰς τοὺς καθεστῶτας νόμους. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δυσανασχετεῖ, ὑμεῖς, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, πιστεύω, ὅτι εἶσθε διατεθειμένος νὰ δώσητε τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν, διότι ἀντιπροσωπεύετε τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ φύλαξ τῶν νόμων. Φρονῶ δὲ, ὅτι πρὸς καθησύχασιν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν τυχὸν ἀδικουμένων, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐξηγήσῃ τί σκέπτεται νὰ πράξῃ.

§44ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς σκέπτεται;

§45ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Καὶ ποῖα μέτρα θὰ λάβῃ, ἵνα προλάβῃ πᾶν ἐνδεχόμενον δυστύχημα, ἐρωτῶ δὲ περὶ τούτου οὐχὶ ὑμᾶς ἀλλὰ τὸν κ. Ῥάλλην. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν βεβαιωθῇ ὅτι τῳόντι ὁ Νομάρχης ...

§46ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ ποῦ εἶναι τὸ τηλεγράφημα;

§47ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ, λάβετέ το, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐξέδοτο διαταγὴν ἀστυνομικὴν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπει εἰς στρατιώτας καὶ κλητῆρας νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς χωρικοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ θερίζουν καὶ ν’ ἁλωνίσουν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀνεχθῇ τὸν Νομάρχην ἐνεργοῦντα τὴν παράνομον ταύτην πρᾶξίν του; Καὶ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα ἐγὼ ὁ βουλευτὴς, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος νὰ μάθωμεν ἂν ἦναι ταῦτα ἀληθῆ;

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ Σάββατον.

§49ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Σάββατον; Ἐπὶ ὅλων τῶν πραγμάτων, κύριε Καλλιγᾶ, θέλει νὰ θέτετε τὸ ἅλας; Ἀλλ’ εἶναι μεμωραμένον τὸ ἅλας αὐτό. Ἂν δὲ τὸ ἅλας μωρανθῇ, ἐν τίνι ἁλισθήσεται;

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν προκαλῆτε συζήτησιν ἐν γένει περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος....

§51ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .... Βεβαίως ὑπάρχουσι λόγοι πρὸς τοιαύτην συζήτησιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι σήμερον ἡμέρα πρὸς τοῦτο. Ἄν προκαλῆτε συζήτησιν περὶ τῶν καταγγελλομένων ἐν τῷ τηλεγραφήματι, νομίζω ὅτι ἁπλῆ ἀπάντησις, ὅτι ταῦτα τὰ καταγγελλόμενα δὲν εἶναι πραγματικὰ, πρέπει νὰ ἀρκέσῃ, ἕως ὅτου οἱ παραπονούμενοι ἀναφέρωσι πράγματα ἀνασκευάζοντα τὸν ἡμέτερον ἰσχυρισμόν.

§53ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε βέβαιος, ὅτι δὲν εἶναι πραγματικά;

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.—Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ νομάρχης ἐξέδωκεν ἀστυνομικὴν διάταξιν παρὰ τὸν νόμον. Τοιαύτην πληροφορίαν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν· τοὐναντίον, ἔχομεν παρὰ τοῦ νομάρχου πληροφορίας, αἵτινες φέρουσιν εἰς ὅλως ἀντίθετον συμπέρασμα, ὅτι δηλαδὴ ἠναγκάσθη νὰ μεταβῇ εἰς τὰ χωρία, ἵνα φροντίσῃ οὐχὶ περὶ ἀδικημάτων διαπραχθέντων παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ περὶ παραβάσεων τῶν ἀγροτῶν. Ὥστε αἱ πληροφορίαι ἡμῶν οὐδόλως ἐπικυροῦσι τὰ καταγγελλόμενα. Ἐὰν ἄρα ἀμφισβητοῦνται τὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λεγόμενα, καὶ περὶ τούτου δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὡρισμένῃ πρὸς τοῦτο· σήμερον ὅμως, ὅτε ἡ Κυβέρνησις λέγει πρὸς τὴν Βουλὴν, εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐν τῷ τηλεγραφήματι, ὅτι ἀστυνομικὴ διάταξις παρὰ τὰ νενομισμένα δὲν ἐξεδόθη παρὰ τοῦ νομάρχου, νομίζω, ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ ἀρκέσῃ καὶ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὰ ἄλλα ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§55ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑπάρχουσι, κ. πρωθυπουργὲ, καὶ δύω ἄλλα τηλεγραφήματα, τὸ ἓν πρὸς ἐμὲ καὶ τὸ ἕτερον πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν Αἰγιαλείας, πρὸ ἡμερῶν σταλέντα καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινωθέντα. Σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀπαντήσητε, ἂν ἐλήφθησαν μέτρα περὶ τούτων.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μέτρα περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος λαμβάνονται καὶ ὑπάρχουσιν ὑπὸ σκέψιν πολλὰ, ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον· τὰ μέτρα σχετίζονται πρὸς τὰς πληροφορίας, τὰς ἀνακοινωθείσας εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας καὶ παρ’ ὑμῶν. Περὶ τῶν γεγονότων ὅμως, περὶ ὧν σήμερον ἐγένετο λόγος, σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ· ἄλλα γεγονότα δύνανται νὰ ἦναι ἀκριβῆ εἴτε ὡς προερχόμενα παρὰ τῶν ἀγροτῶν, εἴτε ὡς προερχόμενα παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν· ταῦτα ἀποτελοῦσι τὸ λεγόμενον ἀγροτικὸν ζήτημα, περὶ οὗ θέλει γείνει λόγος τὴν ὡρισμένην ἡμέραν.

§57ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐπεμβάσεων τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν, αἵτινες παρεμποδίζουσι τοὺς καλλιεργητὰς νὰ θερίσωσι.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμία τοιαύτη πρᾶξις ἄχρι τοῦδε ἀπεδείχθη· ὁσάκις δὲ ἔλαβον τηλεγράφημα περὶ τοιούτων πράξεων καὶ ἐζητήθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πληροφορίαι, ἀπεδείχθη, ὅτι γίνονται παρεξηγήσεις, καὶ ὡς πρὸς τὰς παρεξηγήσεις ταύτας ἐφρόντισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ τὰς ἀφορμὰς αὐτῶν ἐκποδὼν, εἴτε μεταθέτουσα τοὺς καθ’ ὧν αἱ καταγγελίαι δημοσίους λειτουργοὺς, ἂν τυχὸν ἐξ εὐλόγου αἰτίας δὲν ἐμπνέωσι πεποίθησιν περὶ τῆς ἀπροσωποληψίας αὐτῶν, εἴτε συνιστῶσα στρατιωτικοὺς σταθμοὺς ἐκεῖ, ὅπου ἐκρίνετο, ὅτι ἡ τάξις ἠπειλεῖτο, ἢ ἄλλην κατὰ τὰς περιστάσεις λαμβάνουσα πρόνοιαν.

§59ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ γείνῃ συζήτησις γενικὴ περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος· ἀλλ’ ἐντούτοις πρέπει νὰ ληφθῶσι κατεπειγόντως μέτρα κατάλληλα, πρὸς πρόληψιν αἱματηρῶν σκηνῶν.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε καὶ δίδει διαταγὰς περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου· ἐὰν τὸ ἐναντίον τούτου ἀποδειχθῇ, τότε βεβαίως δύναται νὰ προκληθῇ συζήτησις καὶ πρὸ τοῦ Σαββάτου, διότι ἡ παράβασις τῶν νόμων εἶναί τι τόσῳ σπουδαῖον, ὥστε δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν τὸ Σάββατον, ὅπως ἐξελέγξωμεν τὰ κατ’ αὐτήν· ἀλλ’ ἁπλαῖ καταγγελίαι δὲν εἶναι ἀποχρῶν λόγος, ἵνα θεωρηθῶσιν ὑφιστάμεναι ἀμφιβολίαι περὶ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν ὁδηγιῶν, ἃς ἔδωκε, καὶ περὶ τῶν πληροφοριῶν, ἃς δίδει εἰς τὴν Βουλήν.

§61ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ λόγος τῶν παραπονουμένων, κύριε Πρωθυπουργὲ, εἶναι, ὅτι ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ ἐπεμβαίνει εἰς τὰ δικαστικὰ καθήκοντα καὶ ἐκβιάζει τοὺς κατοίκους. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραγγείλῃ εἰς τὴν διοικητικὴν Ἀρχὴν νὰ μὴν ἐπεμβαίνῃ εἰς ἀλλότρια καθήκοντα, διότι τὰ δικαστήρια εἶναι τὰ μόνα ἁρμόδια. Αὐτὸ ζητοῦν οἱ παραπονούμενοι, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§63ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν, κ. Πρόεδρε, νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος καὶ νὰ ληφθῇ οἱαδήποτε ἀπόφασις.

§64ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, διότι τὸ Σάββατον ἐκ συστάσεως ματαιοῦται ἡ συζήτησις, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, ἐκ τῶν ὁποίων πολλὰ εἶναι ἀκανθώδη. Καλὸν λοιπὸν εἶναι νὰ ὁρισθῇ ἄλλη ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρετε ὅμως, ὅτι τὸ Σάββατον, ἐὰν ἐματαιώθη ἡ ἑσπερινὴ συνεδρίασις ἐματαιώθη ἐξ αἰτίας τῆς μερίδος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), καὶ τοῦ Σαββάτου ἡ πρωϊνὴ συνεδρίασις ἦτο προσδιωρισμένη δι’ ἄλλα ἀντικείμενα.

§66ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ Σάββατον μόλις ἦλθον 50–60 βουλευταὶ τῆς συμπολιτεύσεως.

§67Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ὅμως τὸ Σάββατον ἔγεινεν ἡ συνεδρίασις, τὴν ὁποίαν παρέλυσεν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἠθέλησε νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἐμείναμεν ἐδῶ μέχρι τῆς δωδεκάτης. Ὥστε δὲν πταίομεν ἡμεῖς. Ἡ Βουλὴ ἦτο πλήρης καὶ συνεζήτει καὶ ἀπεφάσιζεν, ἀδιάφορον ἐὰν ἔλειπόν τινες, ἦσαν ὅμως ἄλλοι ἐδῶ, καὶ ἡ Βουλὴ ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ συνεζήτει.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ συνεδρίασις ἡ πρωϊνὴ, ἥτις ἔλαβε χώραν τὸ Σάββατον, δὲν ἦτο ἡ συνεδρίασις ἡ ἀφιερωμένη εἰς τὰς ἐπερωτήσεις. Τοιαύτη ἦτον ἡ ἑσπερινὴ, καὶ συνεστήσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν θερμότατα νὰ συνέλθῃ τὸ ἑσπέρας, καὶ πρῶτος, ὅστις ἀντέστη, ἦτο ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης.

§69ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι........

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί ἔγεινε, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ζητήματος;

§71ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ ὁμιλήσωμεν.

§72ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περὶ τίνος ζητήματος;

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀγροτικοῦ.

§74ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω εἴδησιν.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῦ εἶσθε;

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶμαι ἀπέναντί σας. Ἤκουσα μόνον, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας......

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§78ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, μάλιστα. Ἔχετε ὄρεξιν ν’ ἀκούσητε; Λοιπὸν ἀκούσατε καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤκουσα, εἶναι, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας εἶπεν, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, καὶ ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐῤῥέθη κατόπιν.....

§79ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πῶς δὲν ἐῤῥέθη!

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰμὴ ὅτι τὸ Σάββατον εἶναι προσδιωρισμένον διὰ τὰς ἐπερωτήσεις. Σεῖς πταίετε, ἂν δὲν ἔγεινε συνεδρίασις. Περὶ τοῦ τίς ἔπταισεν, αὐτὸ ἐνδέχεται μόνον νὰ ἦναι τὸ ζήτημα.

§81ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι αὐτό.

§82ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περὶ τοῦ καταλογισμοῦ εἶναι τὸ ζήτημα, κατ’ ἐμὲ, διότι δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι πρόκειται καθ’ ἡμέραν περὶ τοῦ τί μέλλομεν νὰ συζητήσωμεν. Πᾶν πολυμελὲς σῶμα ἀπαιτεῖ τὸ modus vivendi· ἄλλως, λογομαχοῦμεν ἀδιακόπως· αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ τῶν ἐργαζομένων εἰς τὴν ματαίωσιν πάσης ἐργασίας. Τὰ πάντα ἐδοκιμάσαμεν, ἐζητήσαμεν νὰ διέλθωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἤρκεσε δὲ ἡ ἰδιοτροπία ἑνὸς μόνου νὰ ἐμποδίσῃ τὴν παραδοχὴν νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο συνεκεντρώθησαν ἐπὶ τέλους ὅλα τὰ νομοσχέδια· ἐγένετο ἀπόφασις τὸ παρελθὸν Σάββατον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν στεῤῥῷ βήματι, πρὶν δὲ προβῶμεν, ῥίπτεται εἰς τὸ μέσον τηλεγράφημα, τρέπεται δὲ ἀπροσδοκήτως εἰς ἀγροτικὸν ζήτημα, ἐνῷ οὐδεὶς σήμερον ἀνέμενεν ἀγροτικὸν ζήτημα. Ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, ἐγὼ καταβαίνω.

§83ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂν ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας, πρὸς τὸν ὁποῖον πολλὰ μέρη τῆς Θεσσαλίας ἀπέβλεψαν, παραιτεῖται ἀπὸ τοῦ νὰ ὑπερασπίσῃ μετὰ τοῦ θάῤῥους καὶ τῆς ἐπιθυμίας μὲ τὴν ὁποίαν ἤρχισε τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἐγὼ δὲν τὸ ἀφίνω, καθόσον πολλοὶ ἀπετάθησαν πρὸς ἐμὲ, τοὺς ὁποίους ἐγνώρισα ἄλλοτε ὡς πρόσφυγας εἰς τὴν Λαμίαν καὶ τοὺς ὑπολήπτομαι καὶ τοὺς ἀγαπῶ. Κύριοι, τὸ νὰ ὑποκρίνεται ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας, ὅτι θὰ συζητηθῇ τὸ Σάββατον τὸ ἀγροτικὸν αὐτὸ ζήτημα, αὐτὸ εἶναι φενάκη διὰ τοὺς ἐντολεῖς αὐτοῦ. Κύριοι, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι ἡ πίεσις αὕτη τῶν ἐκεῖ κυβερνητικῶν ὀργάνων ἐγένετο εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν ἀκόμη τί εἶναι δικαίωμα συνταγματικὸν, μόλις ἐξελθόντας ἀπὸ τὴν τουρκικὴν δεσποτείαν. Ὅταν μετὰ τὸ τέλος τοῦ μεγάλου ἀγῶνος τὸ ἔθνος ἔγεινε κληρονόμος τῶν Ὀθωμανῶν, οἵτινες εἶχον τὰ ἐθνικὰ κτήματα, καὶ εἰς πολλὰ χωρία οἱ κάτοικοι ἐζήτησαν νὰ κηρύξωσι τὰ ὁποῖα ἐκαλλιέργουν κτήματα ἰδιόκτητα, οὐδέποτε πρὸς καταστολήν των ἐστάλησαν χωροφύλακες ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐκίνησεν αὕτη ἀγωγὰς ὡς ἁπλοῦς ἰδιώτης· καὶ τώρα χάριν ἰδιωτῶν τὸ Δημόσιον ἐπεμβαίνει νὰ πιέσῃ τοὺς καλλιεργητὰς τῶν κτημάτων διὰ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως!

§84ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Πρόκειται περὶ ἡμέρας συζητήσεως, οὐχὶ περὶ συζητήσεως τῆς οὐσίας.

§85ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς τμήματος τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον τώρα ἠλευθερώθη, καὶ ἡμεῖς τοῦ λέγομεν, τοῦ χρόνου θὰ συζητήσωμεν τὰ δικαιώματά σου.

§86Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δημοκοπεῖτε. Ἐδῶ ὑπάρχουν βουλευταὶ Θεσσαλοί.

§87ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂν, κύριε Στεφανόπουλε, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Θεσσαλῶν χάριν τῶν ὑπουργῶν δὲν ἐκτελῶσι τὰ καθήκοντά των ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐκλογέων των, οὐδὲν κωλύει ἐμὲ ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ ἔθνους νὰ ὑψώσω φωνὴν καὶ νὰ ὑπερασπισθῶ πάντα καταπιεζόμενον Ἕλληνα, πολὺ μᾶλλον, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν χωρικῶν ἑνὸς μεγάλου τμήματος τῆς Ἐπικρατείας.

§88ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε λοιπὸν γενικὸς βουλευτής.

§89ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι βουλευτὴς ἀγνοεῖς τὸ Σύνταγμα καὶ τίνος εἶναι ἀντιπρόσωπος ὁ βουλευτής.—Τὸ σχέδιον λοιπὸν τῶν ἰδιοκτητῶν καταπιεζόντων τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀκόμη δὲν ἐνόησαν ποῖα εἶναι τὰ μεγάλα δικαιώματα τοῦ πολίτου, εἶναι ν’ ἀναγκάσωσιν αὐτοὺς διὰ τῆς πιέσεως νὰ ἔλθωσιν εἰς συμβιβασμὸν καὶ διὰ συμβολαίων νὰ ἀναγνωρίσουν κυρίους τοὺς λεγομένους ἰδιοκτήτας. Κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων, ὅσοι εἶχον τὴν ἡλικίαν, ὅτε ἔγεινεν ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν Ἑλλάδι, ἄν ποτε τὸ Δημόσιον ἐφιλονίκησε τὴν κατοικίαν καὶ τὸν κῆπον τῶν χωρικῶν εἰς χωρίον τι· καὶ μόλον τοῦτο εἰς Ἄρταν καὶ Θεσσαλίαν ζητοῦν νὰ τοὺς ἐκβάλουν καὶ ἀπὸ τὰς καλύβας, τὰς ὁποίας ἔκτισαν οἱ ἴδιοι! καὶ τί ἄλλο; αἱ ἰδιοκτησίαι ἐν Πελοποννήσῳ περιῆλθον εἰς τοὺς Ὀθωμανοὺς, ἀπὸ τῆς κατακτήσεως αὐτῆς, ἐν ᾧ εἶναι γνωστὸν, ὅτι εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν εἶναι ἀπὸ τῆς ἁρπαγῆς τοῦ τυράννου τῶν Ἰωαννίνων. Λοιπὸν, κύριοι, αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἀναβολῆς, τὸν ὁποῖον ἀπορῶ πῶς δὲν ἀντελήφθη ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας, ὅστις εἶναι νοήμων καὶ πεπειραμένος, καὶ ἀπορῶ πῶς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπατᾶται. Διὰ τοῦτο, κύριοι, προτείνω ὅπως ἡ Κυβέρνησις δώσῃ ῥητὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι οὐδὲν ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀναμιχθῇ πλέον εἰς τὰς μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν σχέσεις, εἰς ἃς καὶ τὰ δικαστήρια μόνα εἶναι ἁρμόδια νὰ ἐπέμβουν, καὶ ὅταν ἐκδοθοῦν ἀποφάσεις ἐκτελεσταὶ, τότε δύνανται νὰ ζητηθῶσι χωροφύλακες πρὸς ἐκτέλεσιν. Ἀλλὰ τώρα μὲ ποῖον δικαίωμα ἀναμιγνύονται οἱ χωροφύλακες, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω.

§90ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὴν ἐπιτηδειότητα τοῦ φενακίζειν δὲν τὴν ἔχω· δὲν ἔχω δὲ καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ φωνασκεῖν καὶ συκοφαντεῖν. Δὶς προεκάλεσα συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· κατὰ τὴν πρώτην δὲν ἐδέχθη ἡ Βουλὴ, οὔτε κἂν λόγος νὰ γίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ· κατὰ τὴν δευτέραν ἐγένετο συζήτησις καὶ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ἀπεφασίσθη ὁ περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ λόγος νὰ γείνῃ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν. Ἤδη δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω ἄλλο τι ἢ νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν, ὅπως διὰ προληπτικῶν μέτρων προλάβωμεν δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθωσι, διότι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος δὲν εἶναι εὔκολος, ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης νὰ προβῶμεν εἰς λύσιν τινὰ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ· διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν νὰ ὁρίσωσιν ἡμέραν, καθ’ ἣν μετὰ λελογισμένην καὶ μεμετρημένην συζήτησιν νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασίν τινα ἀνάλογον πρὸς τὰ πράγματα καὶ τοὺς καιρούς. Ἡ Κυβέρνησις ὁρίζει τὸ Σάββατον· ἐὰν θέλῃ νὰ ὁρίσῃ ἄλλην ἡμέραν, ἐγὼ δὲν τὴν ἀποκρούω, ἀλλὰ καὶ τὸ Σάββατον, νομίζω, ὅτι μετὰ τὰς ἐπερωτήσεις, θὰ ἦναι καιρὸς, ἐὰν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν τὴν ὑποβληθεῖσαν σχετικὴν πρότασιν καὶ ἀποφασίσωμεν ὅ,τι δίκαιον.

§91ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας εἶπεν, ὅτι ἐγὼ φωνασκῶ καὶ δημοκοπῶ· κατὰ τύχην εἰσήλθομεν συγχρόνως εἰς τὸ βουλευτήριον κατὰ τὰ 1861· τὰ πρακτικὰ τῆς τότε Βουλῆς μαρτυροῦσι τίς ἠθέλησε νὰ δημοκοπήσῃ, καὶ νὰ φωνασκήσῃ καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, τίς ἐξέφερε πολλάκις ἀντιθέτους γνώμας, εἰς τὴν αὐτὴν ὁμιλίαν, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος.

§92ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἤθελον νὰ προλάβω τὰ μεγάλα δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον συμβῆ εἰς τὴν πατρίδα· ἐγὼ ὡμίλησα ὡσὰν προφήτης εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· ἂς ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικά.

§93ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θέλετε, κύριοι, νὰ μάθητε ποία λογικὴ διεῖπε τὰς ὁμιλίας του; Ἰδέτε τὰ τότε πρακτικὰ καὶ ἀναγνώσατε τὰς ἰδίας του λέξεις. Ἐγὼ δὲν εἶπον, κύριε βουλευτὰ Αἰγιαλείας, ὅπως σεῖς εἴπατε ἀποτεινόμενος τότε πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς, «ψεύδεσθε λέγοντες, ὅτι δὲν ἐθέσατε ὑποψηφίους, καὶ δὲν ἐπεμβήκατε εἰς τὰς ἐκλογάς· ἐθέσατε ὑποψηφίους ἡμᾶς καὶ ἐπεμβήκατε διὰ νὰ μᾶς ἐκλέξουν, ἀλλ’ ὁ λαὸς μᾶς ἐξέλεξεν, ὄχι διότι ἤκουσε σᾶς, ἀλλὰ διότι ἠγάπα ἡμᾶς.» Ἐγὼ δὲν ἐπεζήτησα χειροκροτήματα. Ἐνθυμεῖσαι, εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἀνέβης καὶ κατέβης 15 φορὰς τὸ βῆμα, ἕως ὅτου σὲ ἐχειροκρότησαν καὶ ἡσύχασες. Ἐγὼ ἐχρημάτισα πολλὰ ἔτη εἰς τὴν ἀνωτέραν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους καὶ ἔμαθον τί ἔστι δημοκοπία, καὶ Ἑλληνικὸν πνεῦμα, καὶ ὁποῖος πρέπει νὰ ἦναι ὁ τίμιος πολιτευτής· ἂν καὶ σοὶ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ἀνέλθῃς εἰς ἀνώτερα ἀξιώματα ἀπὸ ἐμὲ, δὲν ἠδυνήθης ὅμως νὰ τηρήσῃς τὴν θέσιν σου, καὶ ἔπεσες καὶ κατέπεσες πολύ.

§94ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ καταρτισμοῦ πολεμικῆς σχολῆς τοῦ Ναυτικοῦ. (Ὅρα Παράρτημα).

§95ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος. (Θόρυβος).

§96ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, βραδέως μὲν, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, αἵτινες κατέστησαν δύσκολον τὴν ἔρευναν τῶν πραγμάτων, φέρω σήμερον νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1881 ποσοῦ σπουδαίου, ἀναγομένου εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐκ 3,600,000 δραχμῶν. Προτάσσω δὲ τὰς ἑξῆς ἐξηγήσεις, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ τὰ πράγματα ἀμέσως καὶ τοιουτρόπως νὰ ἐπιταχύνῃ καὶ τὴν ἐπιψήφισιν, συσταίνουσα εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ φέρῃ τὴν περὶ τούτου ἔκθεσιν κατεπειγόντως. Εὑρίσκομεν ἐκ τῆς διαχειρίσεως τοῦ ὑπουργείου τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα· ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1881 περιλαμβάνει ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ποσὸν 5,282,680· οὐχ ἧττον τὸ ὑπουργεῖον, ἔχον τοσαύτην πίστωσιν, ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ προκαλέσῃ Διατάγματα πιστώσεως, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς εἰσέτι καὶ ἀνερχόμενα εἰς τὸ σπουδαῖον ποσὸν τῶν 4,870,602 δραχμῶν· βλέπετε, ὅτι ἐπὶ πλέον τῶν 5,282,680 τοῦ προϋπολογισμοῦ προσετέθησαν διὰ Διαταγμάτων 4,870,602.

§97ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ προμήθειαν πολεμικοῦ ὑλικοῦ;

§98ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλει ἔλθει ἡ περίστασις νὰ τὰ ἐξετάσωμεν· δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ὑποβάλωμεν τὴν κύρωσιν τῶν Διαταγμάτων. Ἕως ἐδῶ εἶναι τὸ δεύτερον στάδιον· ἔρχομαι εἰς τὸ τρίτον στάδιον. Οὔτε τὸ ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἤρκεσεν, οὔτε τὸ ποσὸν τῶν Διαταγμάτων, ἀλλ’ ἔγεινε καὶ ὑπέρβασις εἰς διάφορα κεφάλαια ποσοῦ 1,077,000, ὡς π.χ. δι’ ἱματισμὸν 51,000, ἐπισκευὴν πλοίων 243,000, ὁπλισμὸν 469,000, συντήρησιν φάρων 2,656, ναυπηγίαν 308,000, ὁδοιπορικὰ καὶ οὕτω καθεξῆς σχηματίζεται τὸ ποσὸν τῶν 1,077,000· αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν στηρίζεται οὔτε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, οὔτε εἰς τὰ Διατάγματα, οὔτε ἐξεδόθησαν ἐντάλματα, ἐδαπανήθησαν ἐν τοσούτῳ.

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄνευ ἐνταλμάτων;

§100ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄνευ ἐνταλμάτων. Ἔγεινε χρῆσις ἐκ τῶν προκαταβολῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§101Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ κ. Τρικούπης.

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μόνον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σεῖς γνωρίζετε καὶ τοῦ ὁποίου ἀφήσατε τὰ ἴχνη διὰ νὰ ἀποτελέσῃ μνημεῖον ἀθάνατον. Ἐπ’ αὐτοῦ δύνασθε νὰ στήσητε τὸν ἀνδριάντα σας.

§103Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ φλυαρῆτε.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διότι τὸ ἔθνος δὲν θέλει τὸ λησμονήσει ποτὲ καὶ εἶναι ὁ καταλληλότερος τρόπος νὰ τὸ ἐπιτύχετε.

§105Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ φλυαρῆτε.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ γίνητε προσεκτικὸς εἰς τοὺς λόγους σας, διότι ὅ,τι λέγω εἶναι λόγοι ἐκείνου, ὅστις βλέπει τὴν διαχείρισιν.

§107Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι λόγοι αὐθάδους ἀνθρώπου. Θὰ καταβῇς ἀπὸ τὸ βῆμα χωρὶς κεφάλι... (Θόρυβος).

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἐν ὅσῳ δὲν εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ δικαιολογήσητε αὐτὴν τὴν διαχείρισιν, πολὺ κακῶς πράττετε νὰ μὲ διακόπτετε καὶ δι’ ἐπιθέτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάξια τοῦ ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ ζητήσω νὰ μὴ ἐπιτρέπωνται τοιαῦτα ἐπίθετα, ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων πραγμάτων, διότι πρέπει νὰ ἦμαι ἐλεύθερος νὰ φέρω τὸν ἔλεγχον ἐνώπιον τοῦ ἔθνους. Ἐκπληρῶ καθῆκον οὐχὶ μόνον ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ φιλοπάτριδος. Ἐδαπανήθη λοιπὸν αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 1,077,000 δρ. ἐκ τῶν χρημάτων τῶν προκαταβολῶν, τῶν χρημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ δαπανήσῃ τὸ ὑπουργεῖον μόνον συνεπείᾳ τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ ἔστω καὶ συνεπείᾳ τῶν Διαταγμάτων τῶν ὑποβλητέων εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐδαπανήθησαν ἄνευ ἐνταλμάτων, ἐδαπανήθησαν, διότι ἐδαπανήθησαν, ἐδαπανήθησαν ἁπλῶς δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς καὶ ἄνευ οἱασδήποτε τηρήσεως λογιστικῆς διατυπώσεως· ἦσαν εἰς χεῖρας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τὰ χρήματα ὡς ἐκ τῆς προκαταβολῆς· ἡ ὑπηρεσία εἶναι τοιαύτη, δίδεται μεγάλη προκαταβολὴ καὶ τὸ ὑπουργεῖον δαπανᾷ. Ἔχετε λοιπὸν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ 5,282,680, ἐκ Διαταγμάτων 4,870,000, καὶ ὑπέρβασιν 1,077,000, καὶ ὅλα ταῦτα δὲν ἐπήρκεσαν, διότι ἀνεξαρτήτως αὐτῶν τῶν ποσῶν...

§109ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ προκαταβολαὶ, τὰς ὁποίας λαμβάνει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, στηρίζονται ἢ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἢ εἰς τὰ Διατάγματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐχορηγήθησαν εἰδικαὶ πιστώσεις· ὥστε τὸ ποσὸν τοῦ 1,077 000, τὸ ὁποῖον λέγετε, ὅτι ἐδαπανήθη ἐκ τῶν προκαταβολῶν, θὰ ἦναι ἢ ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ ἐντὸς τῶν Διαταγμάτων.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὔτε ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὔτε ἐντὸς τῶν Διαταγμάτων. Σήμερον σᾶς ἐκθέτω τὰ πράγματα ὡς ἔγειναν εἰς ἐμὲ γνωστὰ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἐγγράφων· εἶναι ἐνδεχόμενον ὡς ἄνθρωπος νὰ λανθάνωμαι· τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον τερατῶδες, ὥστε πολὺ δυσκόλως πιστεύει αὐτὸ πᾶς ὅστις ἔχει συνείδησιν τῶν καθηκόντων του, αὐτὰ θέλουν ἐξετασθῆ καὶ θέλουν βεβαιωθῆ, ἂν σᾶς παρέστησά τι τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβὲς καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων τῆς διαχειρίσεως· ἡ Βουλὴ βεβαίως θέλει ἀντιληφθῆ τούτων καὶ θέλει πεισθῆ περὶ τῆς ἀληθείας· θέλει πεισθῆ λοιπὸν, ὅτι ὁ μὲν προϋπολογισμὸς περιεῖχεν ἐκεῖνο τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἶπον, τὰ δὲ Διατάγματα περιέχουν αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα· τώρα εὐκολώτατα ἐννοεῖτε πῶς ἀμέσως καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως πείθεταί τις, ὅτι δὲν λέγω τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἰδοὺ διὰ τί· τὸ Διάταγμα τῆς πιστώσεως φέρει ἓν ποσὸν ὡρισμένον διὰ ναυπηγίαν, ἐν παραδείγματι σᾶς λέγω 500,000, ἐδαπανήθησαν καθ’ ὑπέρβασιν τῶν 500 ἄλλαι 300,000· ἰδοὺ ἡ ὑπέρβασις ποῦ εἶναι· δὲν ἠμπορεῖ τις νὰ λανθασθῇ ἐπὶ τούτου. Ἐπὶ τοῦ ἱματισμοῦ δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ ποσὸν τοῦ Διατάγματος, ἀλλὰ καὶ πέραν τοῦ Διατάγματος 51,000. Αὐτὰ θέλετε τὰ ἐξετάσει μίαν ἡμέραν καὶ τὰ δικάσει καὶ θέλετε ἰδεῖ πῶς ἔγειναν· ἐγὼ δὲν ἠξεύρω διὰ ποίας χειρὸς ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸ ταμεῖον, διότι δὲν ἤμην παρὼν, δὲν μὲ ἐκάλεσαν. Λοιπὸν λέγω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον ἐξετάσεως μεταγενεστέρας· δὲν προκαλεῖται σήμερον ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ἕνεκεν ἀναγκῶν ἄλλων τῆς ὑπηρεσίας, διὰ ποσὸν ἄλλο ἀνεξάρτητον, τὸ ποσὸν τῶν 3,600,000. Αὐτὸ ἀνάγεται εἰς συμφωνίας διὰ τῶν ὁποίων τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὑπεβλήθη εἰς ὑποχρεώσεις τοιαύτας, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν, διότι ἔγεινε καὶ ἔναρξις ἐκτελέσεως καὶ ἂν ἀρνηθῇ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν σήμερον, ὑπόκειται εἰς δίκας, αἱ ὁποῖαι θέλουν εἶσθαι ἐπιζήμιοι. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἔργων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶσι πρῶτον εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς· αὐτὸ εἶναι τὸ μέγιστον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν αὐτὰ τὰ ἔργα, ἔπρεπε νὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, ὑποβαλλομένου συγχρόνως καὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ· πρὸ ἡμερῶν ἐζητήθη παρ’ ἡμῶν νὰ ὑποβληθῶσι καὶ τὰ σχέδια καὶ ἐδῶ οὔτε ὑπολογισμοὶ ὑπεβλήθησαν, οὔτε πίστωσις ὑπάρχει δι’ αὐτὰ τὰ 3,600,000. Διὰ τοῦτο ζητοῦμεν διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου πίστωσιν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν 3,600,000.

§111ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων ἀφορᾷ τὸ ἐξωτερικὸν ἢ τὸ ἐσωτερικόν;

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὸ ἐσωτερικόν· ὡς π. χ. 530,000 διὰ τὴν δεξαμενήν. Αὐτοῦ λοιπὸν τοῦ ποσοῦ ζητοῦμεν νὰ δεχθῇ τὴν πίστωσιν ἡ Βουλὴ καὶ παρακαλῶ ὅσον τάχιον νὰ ἐπιληφθῇ ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ καὶ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν.

§113Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ γνωρίσῃ βεβαίως, κύριοι, ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ὑποβληθησομένων ἐγγράφων τί ἐπράχθη καὶ διατί· ἀλλ’ ἂν ἐπράχθη ὅ,τι λέγουσιν, εἶναι ἀπομίμησις τῶν προηγουμένως πραχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη. Πῶς οἱ πρῶτοι πράξαντες ταῦτα ἐξανίστανται καὶ ἀγανακτοῦσι δῆθεν ἤδη, αὐτὸ μοὶ ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν. Ὁ κ. Τρικούπης, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, δι’ ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, ὡς ἔλεγεν, ἐδαπάνησεν ἑκατομμύρια, δὲν ἠξεύρω ἤδη πόσα, ἄνευ πιστώσεως, ἄνευ Διατάγματος, ἄνευ πρακτικοῦ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ μὲ ἁπλᾶς ἐπιστολάς· καὶ συνεζητήθη τότε τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς χώρας ἐπέβαλε τοῦτο, καὶ ἐκαυχήθη μάλιστα. Δὲν δικαιολογῶ ἤδη ταῦτα, ἀλλὰ μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, ἐπαναλέγω, ἡ προσποίησις καὶ ὁ ὕπουλος τρόπος, δι’ οὗ κατήγγειλαν δῆθεν ὑπερβάσεις. Αἱ ὑπερβάσεις αὐτῶν ἐτελέσθησαν εἰς κλίμακα μεγάλην. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἐγένετο τότε, ἀλλὰ καὶ ἐνῷ ἡ Βουλὴ εἶχεν ἐκλέξει τὸν πρόεδρόν της, καὶ τὸ ὑπουργεῖον Τρικούπη παρῃτήθη, ἡμεῖς δ’ ἐκλήθημεν νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν, ὁ κ. Τρικούπης ἄνευ προϋπολογισμοῦ, ἄνευ πιστώσεως, ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς παρανόμως ὑπέγραψε συμβόλαιον καὶ κατέστησεν ὑποχρεωτικὴν τὴν ἀγορὰν δύω πλοίων, τὰ ὁποῖα ἐκόστισαν πλέον τοῦ 1,500,000. Ὡς ὁ κ. Τρικούπης εἶπε τότε, ἡ Κυβέρνησις δαπανήσασα ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην, διότι αἱ ἀνάγκαι ὑπηγόρευσαν τὰς δαπάνας αὐτάς. Αἱ Κυβερνήσεις δὲ δὲν πρέπει νὰ ὀπισθοδρομῶσι, προκειμένου νὰ πράξωσι τὸ καλόν. Λέγω ταῦτα, ἵνα ἀποδείξω ψευδῆ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§114ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἠγανάκτησα, διότι μὲ διακόψατε, καὶ εἴπετε, ὅτι φλυαρῶ.

§115ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς διέκοψα, διότι μετήλθετε τρόπον μεταμορφώσεως τῶν πραγμάτων δι’ ἀποσιωπήσεων, τὸν ὁποῖον μετέρχονται οἱ θέλοντες νὰ προσάψωσι μῶμον, χωρὶς νὰ ἔχωσι δίκαιον, νὰ διαβάλωσιν. Ἐὰν ἐλέγετε τὰ πράγματα καθαρῶς καὶ εἰλικρινῶς, ὡς συνέβησαν, ἐὰν ἐξηγεῖτε τὰς σπουδαίας περιστάσεις καὶ ἀνάγκας, εἰς ἃς εὑρέθη τότε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐὰν δὲν ἐκάμνετε τοιαύτην παραμόρφωσιν, ἐγὼ δὲν ἤθελον ἀγανακτήσει. Δὲν ἦτο εἰλικρινὴς ὁ τρόπος, οὐδ’ ἀξιοπρεπὴς, ἀνάξιος δὲ Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις καυχᾶται, ὅτι ἔχει παιδείαν καὶ ἀνατροφήν.

§116Γ. ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι, ἀναλαβὼν τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εὑρέθην εἰς τὴν πλέον δυσχερῆ θέσιν, διότι ἡ κατάστασις τοῦ εἰδικοῦ λογιστηρίου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἀνεύρω ποία ἦτο ἡ διαχείρισις τοῦ παρελθόντος ἔτους, τὴν ὁποίαν εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπεύθυνος νὰ ἀκολουθήσω, διότι ἡ χρῆσις τοῦ 1881 γνωρίζετε καλῶς πότε λήγει. Μετὰ πολλοῦ κόπου κατώρθωσα νὰ συλλέξω ἀπὸ τὰ διάφορα γραφεῖα ὅλα τὰ σχετικά, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαχείρισιν ταύτην, καὶ ἀνεῦρον, ὅπως φαίνεται ἐν τῇ ἐκθέσει τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅτι δι’ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐδαπανήθησαν 5,282,000, διὰ Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπροκλήθησαν τὸ μὲν ἓν κατὰ τὴν 31 Ἰουλίου 1881, καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ 220,602.26 ο)ο διὰ δαπάνας ὀχυρωματικῶν ἔργων, τὸ δὲ ἕτερον ἐκ δραχμῶν 180,000 διὰ τὰ ὑποστεγάσματα, προκληθὲν τὴν 19 Νοεμβρίου 1881, καὶ ἕτερον τὴν 16 Ἰανουαρίου 1882 δραχ. 4,180,000. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ συνῆλθε τὴν 19 Ἰανουαρίου, καὶ ἐν τούτοις τὴν 16 ἐξεδίδετο Διάταγμα τοιούτου ποσοῦ.

§117ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ 3 μῆνας ἐπρόκειτο ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ νομοθετικῶς.

§118ΡΟΥΦΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω· ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, προκαλῶν τὴν πρᾶξιν τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δι’ ἐκθέσεώς του πρὸς αὐτὸ λέγει, ὅτι πρὸ πολλοῦ ἐδαπανήθησαν τὰ ποσὰ ταῦτα, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέτρεψε νὰ γείνῃ τοιαύτη χρῆσις ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἄνευ πιστώσεως. Λοιπὸν 5,282,000 ἦτο ἡ πίστωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς 4,370,000 συμψηφίζονται τὰ 3 Διατάγματα.

§119ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ 4,000,000, εἰς τί ἐχρησίμευσαν;

§120ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς τὸ κεφάλαιον 4 «ναυπηγία» 2,688,000, εἰς τὸ κεφάλαιον «ὁπλισμὸς» 1,792,000, ὥστε ἐγένετο ὑπέρβασις τῶν πιστώσεων, τῶν χορηγηθεισῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δρ. 5,948, 199· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις πρὸς τρίτους τὸ ὑπουργεῖον εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη οὔτε ἐξοπλισμοῦ, οὔτε τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα ἐκινδύνευεν, εἰς ἐποχὴν ὁμαλωτάτην, καὶ ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις 3,627,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ ὑπάρχει ὑπέρβασις τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ 9, 575,812, ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν παρουσιάζει διπλάσιον ποσὸν τοῦ χορηγηθέντος διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§121ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς τί ἀναφέρονται αἱ τελευταῖαι ὑποχρεώσεις;

§122ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς κατασκευὴν πλωτῆς δεξαμενῆς, ἡ ὁποία παρηγγέλθη κατὰ τὰ μέσα Μαΐου τοῦ 1881 ἀντὶ 1,435, 000· ἡ ἐργασία διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς δεξαμενῆς ἐσταμάτησε, διότι ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἡ παραγγελία, ἣν ἔδωκε, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας, μένει δὲ στάσιμος μέχρι τοῦδε, διότι ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔλθω εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν ἑταιρίαν, ἥτις ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τῆς δεξαμενῆς ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς· καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀναγνωρίσω τὰς δαπάνας γενομένας.

§123ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς λέγετε, ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικαί.

§124ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ δεξαμενὴ αὕτη ἐν ὅλῳ κοστίζει εἰς τὸ Κράτος 2,323,038. Παρηγγέλθη ὡσαύτως εἷς χαμουλκὸς, ὁ ὁποῖος θὰ κατασκευασθῇ μετὰ πολὺν χρόνον, διότι ἡ ἐργασία εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν ἐπιτρέπει νὰ τεθῇ ἡ ἐσχάρα χωρὶς νὰ γείνῃ ἡ λιθοδομή. Ἡ συμφωνία εἶναι ἐντὸς 7 μηνῶν καὶ θὰ ἔλθῃ ὁ χαμουλκὸς καὶ θὰ ῥιφθῇ εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Σαλαμῖνος ὡς ἄχρηστος, ὅπως ἐῤῥίφθη καὶ εἷς ἱστιοθέτης. Αὗται, κύριοι, εἶναι αἱ γενόμεναι δαπάναι, αἵτινες, εἶπον, ἀνέρχονται εἰς 9,575,812. Ὅταν τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις καὶ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, θέλω δώσει λεπτομερείας πλειοτέρας.

§125Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐζήτησα ἔκθεσιν πρὸ ἡμερῶν, καὶ εἶχον τὸν λόγον μου, διότι ἐγνώριζον εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι τὸ Λογιστήριον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ αὖθις τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην ἐκ τοῦ Λογιστηρίου. Οὕτω θὰ καθαρισθῶσι πολλὰ ζητήματα. Ὡς πρὸς τὴν ὑπέρβασιν τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, παρατηρῶ, ὅτι τὸ νῦν ὑπουργεῖον τοιαύτας ἔτι εὑρίσκει τὰς ἀνάγκας καὶ ἐλλείψεις, ὥστε ἐζήτησε 40 ἑκατομμύρια πρὸς θεραπείαν αὐτῶν, καὶ ἔχετε ἤδη ὑπ’ ὄψει ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον περὶ δανείου. Ἵνα ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ παρουσιάσῃ σημείωσιν τῶν ὑπερβάσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰς ὁποίας προεκάλεσεν ἡ πρόσκλησις τῆς ἐπιστρατείας καὶ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὸ ὑπουργεῖον Τρικούπη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Θὰ ἴδωμεν ποῖαι ἦσαν αἱ ὑπερβάσεις, καὶ ἂν τὸ ὑπουργεῖον κατὰ τὸ παρελθὸν ἠδύνατο νὰ μείνῃ ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ταῦτα ὡς ἐκ περισσοῦ· ὀφείλει δὲ τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ σημείωσιν εἰς τί ταῦτα ἐξωδεύθησαν, καὶ ἐὰν αἱ σπουδαῖαι καὶ κατεπείγουσαι περιστάσεις ἐπέτρεπον νὰ πραχθῇ ἄλλως. (Ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Ν. Βασιλάκης).

§126ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Κύριοι, ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ πνευματικῶν ἀρχηγῶν τῶν μωαμεθανικῶν κοινοτήτων. (Ὅρα Παράρτημα).

§127ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ὑπογεγραμμένον παρά τε τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ τοῦ τῆς Δικαιοσύνης, κανονίζει σχέσεις ἰδιωτικὰς καὶ οἰκογενειακὰς τῶν Ὀθωμανῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Παρακαλῶ νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§128ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§129ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ σχολείων......

§130ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ σχολείων.

§131ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔστω. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μὲ πληροφορήσῃ τί γίνεται τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τοῦ δήμου Διδύμων τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος, ἣν ἀντιπροσωπεύω, διότι πρὸ ἑνὸς μηνὸς ὁ σοφὸς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διώρισε τὸν δημοδιδάσκαλον τοῦ σχολείου ἐκείνου Οἰκονομικὸν Ἔφορον. Ἔκτοτε δὲ τὸ σχολεῖον ἐκλείσθη, καὶ οἱ παῖδες τρέχουν εἰς τοὺς δρόμους. Δὲν προτίθεμαι νὰ ταράξω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς ὃ διεξάγει ἔργον τῆς ἀναμορφώσεως τῆς ὑπηρεσίας διὰ τοῦ διορισμοῦ εἰς οἰκονομικὰς θέσεις δημοδιδασκάλων· ἔχω ὅμως δικαίωμα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τοιαύτης ἀναμορφώσεως ὡς πρὸς τὰ σχολεῖα. Εἶναι, κύριοι, ἀπελπιστικὸν, ἐνῷ ὁμιλοῦμεν περὶ συστάσεως σχολείων Ἰσραηλιτικῶν καὶ Ὀθωμανικῶν, νὰ κλείωνται τὰ δημοτικὰ σχολεῖα πρωτευουσῶν δήμων ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις, καὶ νὰ στερῶνται οἱ παῖδες τοῦ πνευματικοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, διοριζομένων τῶν διδασκάλων εἰς οἰκονομικὰς θέσεις.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζετε, ὅτι εἷς δημοδιδάσκαλος δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ Οἰκονομικὸς Ἔφορος;

§133ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ πρέπει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐρωτήσῃ τὸν συνάδελφόν του, ἐπὶ τῆς Παιδείας, περὶ τῆς τύχης τῶν σχολείων. Αὐτὸς ὁ δημοδιδάσκαλος, κύριοι, διωρίσθη τὸ πρῶτον ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ ἐπαρχίᾳ, ἀλλ’ εἶχεν αὐτὸς τὴν φρόνησιν νὰ μὴ δεχθῇ ἐκεῖ· κατόπιν δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸν μετέθεσε, καὶ τώρα εὑρίσκεται εἰς τὴν πατρίδα τοῦ συναδέλφου μου κ. Νομικοῦ, εἰς τὴν Θήραν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ ἕνα δημοδιδάσκαλον εἰς τὸ σχολεῖον τῶν Διδύμων.

§134ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπήρξατε ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ γνωρίζετε, ὅτι δὲν ὑπάρχουν δημοδιδάσκαλοι.

§135ΜΙΛΗΣΗΣ. Διὰ τοῦτο διορίζονται Οἰκονομικοὶ Ἔφοροι; Σᾶς συγχαίρω.

§136ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸς παρῃτήθη· δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ παραιτηθῇ;

§137ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν παρητήθη. Αὐτὸ εἶναι ἐπινόημα τῆς στιγμῆς.

§138ΡΑΛΛΗΣ. Τότε πῶς διωρίσθη.

§139ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐρωτήσατε τὸν συνάδελφόν σας.

§140ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐκεῖ τὰ παιδιὰ τώρα ἔχουν δουλειὰ εἰς τὰς ἁλικάς.

§141ΜΙΛΗΣΗΣ. Λυποῦμαι διὰ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Τροιζηνίας. Εἰς τὸ σχολεῖον τῶν Διδύμων φοιτῶσι διαρκῶς πλέον τῶν 120 μαθητῶν.

§142ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅλοι οἱ κάτοικοι μὲ τὰ ζῷά των μαζῆ δὲν εἶναι 120.

§143ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ κώμη τῶν Διδύμων ἀποτελεῖ μόνη δῆμον, κ. Δουζίνα. Εἶναι ἀπελπιστικόν, ἀντὶ νὰ ὑποστηρίζητε τοιαύτας ἐπερωτήσεις, νὰ ζητῆτε νὰ τὰς ἐξευτελίζητε χάριν ἐφημέρου κομματικοῦ συμφέροντος. Εὔχομαι νὰ λάβῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν σας τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ νὰ τοὺς διορίσῃ Οἰκονομικοὺς Ἐφόρους καὶ Ταμίας, διὰ νὰ αἰσθανθῆτε πόσον ἄτοποι, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλο τι, εἶναι αἱ ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἀντιτάσσετε, κ. Δουζίνα, εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου.

§144ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, θὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, καθότι ἀτόπως οἱ κκ. ὑπουργοὶ διέκοψαν τὴν συζήτησιν ταύτην ὑποβαλόντες νομοσχέδια καὶ ἀναπτύξαντες αὐτά.

§145ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν δέχεται συζήτησιν.

§146ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα ἔμεινεν εἰς τὸ μέσον· δὲν δικαιοῦσθε δὲ σεῖς διὰ τερτιπίων νὰ λήξητε ζήτημα τόσῳ ἐνδιαφέρον, οὐδὲ ν’ ἀποστομώσητε βουλευτὴν θέλοντα νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του ἀνεπηρέαστον ἐκ ῥουσφετίων.

§147ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγένετο πρότασις νὰ συζητηθῇ τὸ Σάββατον· ἐρωτήσατε, κ. Πρόεδρε, τὴν Βουλήν.

§148ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς, κ. ὑπουργὲ, κάθε Σάββατον ὑπόσχεσθε νὰ ὁμιλήσητε περὶ τῶν Μακρακιστῶν καὶ δηλώσητε τὴν γνώμην σας περὶ τῆς καταδίκης τῶν ἱερομονάχων, οἵτινες καταγγέλλουν τὴν καταδίκην των ὡς ἀντισυνταγματικὴν, καὶ τὸ ἀποφεύγετε ἐπιτηδείως. Ἐγὼ δὲν ἀποτείνομαι πρὸς σᾶς, κύριε Λομβάρδε, σεῖς εἶσθε τῆς παλαιᾶς σχολῆς, ἀγαπᾶτε τὰς ὑπεκφυγάς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὀρθῶς διήρεσε τὸ ζήτημα· πράγματι δὲ τοῦτο διαιρεῖται εἰς ἀγροτικὸν ἐν γένει, ἀφορᾶ εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν σχέσεων τῶν καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς μεγάλους κτηματίας καὶ τὴν ἀπόκτησιν ἰδιοκτησίας παρὰ τῶν ἀκτημόνων χωρικῶν, καὶ εἰς ἀγροτικὸν τμημάτων τινῶν τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Τὸ ἓν ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν δικαστηρίων, τὸ ἕτερον δ’ εἶναι γενικὸν ἀγροτικὸν ζήτημα, ὑπαγόμενον εἰς μόνην τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Βουλῆς, ἥτις ὀφείλει νὰ νομοθετήσῃ ὅσον τάχιον περὶ αὐτοῦ. Ἀτυχῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠμφισβήτησε τὴν ἀλήθειαν τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐτηλεγραφήθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀναγνωσθέντα διήγειραν βεβαίως τὴν ἀγανάκτησιν ὅλων ὑμῶν. Ἡ ἀμφισβήτησις αὕτη εἶναι μέσον ὑπεκφυγῆς, εἶναι πρόφασις. Ἡ διοίκησις ἐπεμβαίνει εἰς καθαρῶς δικαστικὸν ζήτημα καὶ θέλει νὰ ἁρπάσῃ τὴν κατοχὴν καὶ μέρος τῆς ἐσοδείας ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς καὶ δώσῃ αὐτὴν εἰς τοὺς ἀμφισβητοῦντας ταύτην ἰδιοκτήτας. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα καθαρῶς δικαστικὸν καὶ ἀπορῶ πῶς ἐπεμβαίνει ἡ διοίκησις, καὶ πῶς ἐνέχεται τοῦτο ἡ Κυβέρνησις. Ἐκ τῆς παρούσης καὶ ἀντισυνταγματικῆς ταύτης ἐπεμβάσεως θὰ ἐπέλθωσι ῥήξεις καὶ ἀγῶνες μεγάλοι. Οἱ χωρικοὶ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων των ἀγωνιζόμενοι βεβαίως δικαιοῦνται νὰ προασπίσωσι ταῦτα διὰ τῆς δυνάμεως, ἣν ἔχουσιν εἰς χεῖράς των, οἱ δὲ ἀντίδικοι αὐτῶν ἰδιοκτῆται θὰ ὁπλίζουν ἀνθρώπους κατ’ αὐτῶν καὶ οὕτω θὰ ἐπέλθῃ ῥῆξις μεγίστη. Ἡ Θεσσαλία εἶναι σήμερον σχεδὸν ἓν μέγα τσιφλίκι, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀρνηθεὶς τὰ γεγονότα κατέφυγεν εἰς δικηγορικὸν ἐπιχείρημα οὐδόλως ἀπαλλάττον αὐτὸν τῆς μεγάλης εὐθύνης, ἣν φέρει ἀκεραίαν. Ἐλησμονήσατε τὰ πέρυσι συμβάντα, κύριε πρωθυπουργὲ, ἢ καὶ ταῦτα ἀμφισβητεῖτε;

§149ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Συζητεῖτε ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§150ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἐνοήσατε τὴν διαίρεσιν τῶν ζητημάτων. Πέρυσιν ἀκριβῶς εἰς τὰ ἐν Ἄρτῃ χωρία συνέβη ὅ,τι ἤρχισε νὰ συμβαίνῃ καὶ σήμερον. Οἱ χωρικοὶ τῶν πέριξ τῆς Ἄρτης χωρίων κατὰ τὴν ἐποχὴν σχεδὸν τῆς καταλήψεως εἶχον συνάξει τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, ἅτε παρανόμως προσεβλήθησαν καὶ ἐναντίον πάσης φιλανθρωπίας διὰ τῆς λόγχης ἐπληγώθησαν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν, οἵτινες εἶχον σταλῆ διὰ νὰ πολεμήσωσι κατὰ τῶν Ὀθωμανῶν. Εἰσῆλθον λοιπὸν οἱ Ἕλληνες στρατιῶται, οἱ ἐλευθερωταὶ, διὰ τῆς λόγχης καὶ ἔλαβον ὅλον τὸν σῖτον ἀπὸ τὰς οἰκίας τῶν χωρικῶν ὡς εἰσπράκτορες τῶν ἰδιοκτητῶν. Διετάχθησαν δὲ ἀτυχῶς, ὡς ἔμαθον, καὶ ἀπ’ αὐτὸν τὸν βασιλικὸν ἐπίτροπον, ἄνδρα σεβαστὸν ἄλλως τε καὶ δικαστικὸν μάλιστα, νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς οἰκίας τῶν χωρικῶν, καὶ ν’ ἀφαιρέσωσι ἐκεῖθεν τοὺς καρποὺς, παρεβιάσθη δηλαδὴ ἀσυστόλως τὸ ἱερώτερον τοῦ πολίτου ἄσυλον. (Θόρυβος).

§151ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σεῖς δὲν ἔχετε τίποτε καὶ δι’ αὐτὸ τὰ λέτε αὐτά.

§152ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς ἔχετε τσιφλίκια, εἶσθε τσιφλιτζῆς, καὶ ἐκ λεπτότητος τοὐλάχιστον δὲν πρέπει νὰ μὲ διακόπτητε. Δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν εἶσθε ἀξιόπιστος; Τὰ αὐτὰ συμβαίνουσι καὶ σήμερον καὶ ἔτι χείρονα, καὶ θέλετε νὰ τὰ καταπνίξητε ἐν τῇ σιγῇ; Ἐπειδὴ σήμερον ὁ κίνδυνος εἶναι μέγας καὶ ἐπειδὴ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἔρχωνται τηλεγραφήματα πανταχόθεν ὅπως καὶ ἤδη τοιαῦτα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ διαφόρων βουλευτῶν περὶ τοιούτων βανδαλικῶν σκηνῶν, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ὅσον τάχιον νὰ λάβῃ ἓν μέτρον προσωρινὸν, τὸ ὁποῖον νὰ ἐμποδίσῃ τὰς ῥήξεις καὶ τὰς σφαγὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ συμβοῦν.

§153ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τὰ ὀνείρατα.

§154ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς κοιμᾶσθε, κύριε ὑπουργὲ, καὶ ὀνειρεύεσθε· τρέμετε ὅμως τὴν ἔγερσιν, ἥτις θὰ σᾶς ἀφυπνίσῃ. Περὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος τοῦ μεγάλου, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καλὸν εἶναι νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν, ἥτις ἐγένετο εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία κατὰ τοὺς μῆνας τῶν παύσεων θὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι κατάλληλον, καὶ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι πρὸς λύσιν φιλάνθρωπον, δικαίαν ὅσῳ καὶ πολιτικὴν, τοῦ ζητήματος ὑπὲρ τῶν χωρικῶν καὶ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸς ζημίαν τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν οὐχὶ τὸ Σάββατον, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως, ὅπως γείνῃ συζήτησις καὶ ληφθῇ ἓν μέτρον προσωρινὸν πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ ἐπικειμένου κινδύνου τῆς συγκρούσεως τῶν χωρικῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας. Ταῦτα ὤφειλον νὰ σᾶς εἴπω ἐξ ὑψίστου καθήκοντος τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους, σεῖς πράξατε ὅ,τι ἐγκρίνετε. Ἡ εὐθύνη ὅμως τῶν συμβησομένων θέλει ἐπιβαρύνει ὑμᾶς τοὺς ὑπουργοὺς καὶ τὴν ὑποστηρίζουσαν πλειοψηφίαν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων.

§156ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ὁ προϋπολογισμός.

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξηγήθημεν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει προβῆ πρῶτον εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ κατόπιν θὰ συζητήσῃ τὸν προϋπολογισμόν.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων.......

§159ΜΙΛΗΣΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου...... (διακοπαὶ Μοντεσάντου καὶ ἄλλων). Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ κρίνῃ ὅπως ὁ διὰ κραυγῶν διακόπτων με ἀξιότιμος συνάδελφος. Ὁ κ. Μοντεσάντος, τὸν ἠκούσατε, ἀνάξιον προσοχῆς θεωρεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ὡς καὶ τὸ περὶ δημοτικῶν σχολείων· αὐτὸς θέλει μεγάλα πράγματα. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἀμφιβάλλω, θὰ θεωρήσῃ τὸ θέμα ἄξιον τῆς προσοχῆς αὐτῆς, καὶ θὰ μὲ παρακολουθήσῃ εὐμενῶς εἰς τὰς ἐπ’ αὐτοῦ σκέψεις μου. Ὄχι μόνον, κύριοι, οἱ εἰδικῶς ἀσχολούμενοι περὶ τὴν ἑρμηνείαν καὶ ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, ἀλλὰ καὶ ἅπαντες ἐν γένει οἱ πολῖται ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ τέλος πάντων ἓν μέτρον περὶ τοῦ θεσμοῦ τῶν Εἰρηνοδικῶν, μάλιστα δὲ, ὅτι ἀνάγκη ὑφίσταται νὰ τροποποιηθῇ ἡ ὅλη ἡμῶν νομοθεσία, ἡ ἀντικείμενον ἔχουσα τὸν κανονισμὸν τῶν ἀστικῶν δικαιωμάτων καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν δικαστηρίων. Ὅλα τὰ Κράτη προέβησαν εἰς ῥιζικὰς τροποποιήσεις τῶν νόμων τούτων. Οὕτως ἡ Γερμανία τελευταῖον ἀνεσκεύασεν, οὕτως εἰπεῖν, τὸ ὅλον σύστημα τῆς νομοθεσίας αὐτῆς, τὴν πολιτικὴν δικονομίαν, τὴν ποινικὴν δικονομίαν, τὸν ποινικὸν νόμον καὶ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, τροποποιήσασα τὰς διατάξεις τῶν νόμων τούτων συμφώνως πρὸς τὴν πρόοδον τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς νεωτέρας κοινωνίας. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ὁμολογουμένως καὶ νοήμων εἶναι καὶ δραστήριος, γνωρίζων τὰς ἐργασίας ταύτας τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ περὶ ῥιζικῆς μεταβολῆς τῶν κειμένων νόμων· ἀλλὰ δυστυχῶς ἠκολούθησε καὶ αὐτὸς τὴν τακτικὴν τῶν συναδέλφων του. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κατελήφθη ἀπὸ τὴν παράδοξον ἰδέαν, ὅτι αὐτοσχεδιάζουσα καὶ εἰσάγουσα εἰς τὴν Βουλὴν πληθὺν νόμων ἀτελῶν, ἀχωνεύτων......

§160ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω. Ἠκολούθησα τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Κουμουνδούρου.

§161ΜΙΛΗΣΗΣ. Μεγάλη ἀπόστασις σᾶς χωρίζει.—Οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ὑπολαμβάνουν, ὅτι παρασκευάζοντες ἐν τάχει καὶ ὑποβάλλοντες ἕνα σωρὸν νομοσχέδια ἀχώνευτα, ἀτελῆ καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον πλημμελῆ, θ’ ἀποδείξουν, ὅτι εἶχον ἀντιπολιτευόμενοι ἓν σύστημα διοικήσεως, ὅτι εἶναι πάνσοφοι καὶ ἕτοιμοι πρὸς πᾶσαν τῆς Πολιτείας ἀνάγκην. Αὐτὴ ἡ πονηρὰ ἰδέα, καὶ τὴν λέγω πονηρὰν λαμβάνων τὴν ἄδειαν ἀπὸ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς, ἐπέφερε τὴν ὀλεθρίαν ἔφοδον κατὰ τῶν κειμένων νόμων...... (διακοπαί). Διακόπτοντες καὶ θορυβοῦντες οὐδὲν ἄλλο πράττετε ἢ ὅτι παρατείνετε ἀσκόπως τὴν συζήτησιν.—Λέγω, ὅτι μᾶς παρουσιάζουν ὡς νόμους αὐτοσχεδιάσματα ἀτελῆ καὶ ἀχώνευτα, ὅτι φέρουν ἄνω καὶ κάτω τοὺς κειμένους νόμους. Ἔχω ἄδικον; Παρατηρήσατε τί πράττει π. χ. ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Φέρει νομοσχέδια περὶ διδακτικῶν βιβλίων, περὶ Διδασκαλείων, περὶ συμβούλων ἐν τῷ ὑπουργείῳ, περὶ ταμείων δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ πρακτικῶν σχολείων, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ περὶ τούτων συζήτησις θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς οὐδὲ κἂν ἐννοεῖ τί εἶναι τὰ λεγόμενα Realschulen, τὰ ὁποῖα κακῶς ὀνομάζει πρακτικὰς σχολὰς, περὶ ἀποχωρήσεως......

§162ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν λέγει τὸ νομοσχέδιον περὶ πρακτικῶν σχολῶν καὶ τῶν τοιούτων· λέγει περὶ εἰρηνοδικῶν, καὶ μὴ ζητῆτε νὰ καταναλώσητε τὸν καιρόν.

§163ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἀκολουθοῦν μίαν πολιτικὴν, ἓν σύστημα, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὴν τόλμην νὰ ἐπισκοπήσω τὰ νομοσχέδιά σας ἐν συνόλῳ καὶ νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἐπιζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις μετὰ τόσης σπουδῆς, νομοσχέδια μὴ ὄντα προϊόν σκέψεως σοβαρᾶς, εἰσάγονται ἐκ συστήματος μόνον κατ’ ἐπίδειξιν. Ἐὰν ἐγίνετο λόγου ἀξία σκέψις περὶ τῆς καταστάσεως τῶν Εἰρηνοδικείων, πᾶν ἄλλο νομοσχέδιον ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ πρώτη ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ θεραπεύσῃ ὁ κύριος Ῥάλλης ἦτο ν’ ἀνυψώσῃ τὴν θέσιν τοῦ Εἰρηνοδίκου. Ὅλοι γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι οἱ εἰρηνοδίκαι κατέπεσον εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ἀποστολὴν, τὴν ὁποίαν ἀνέθηκεν εἰς αὐτοὺς ὁ νόμος. Νέοι ἀνίκανοι καὶ τοῦ κόσμου ἄπειροι διορίζονται εἰρηνοδίκαι λαμβάνοντες εὐτελῆ μισθὸν καὶ παρέχοντες ἀνάλογον ὑπηρεσίαν, μὴ ἔχοντες δὲ μήτε ἁπλῆν συνείδησιν τῶν καθηκόντων των. Ἀλλαχοῦ ὅπου σκέπτονται καὶ ἐνεργοῦν σοβαρῶς, ὅπου οἱ νόμοι δὲν ἔχουν σκοπὸν τὴν κενὴν ἐπίδειξιν ἢ τὴν πλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ κόμματος, ἀλλὰ τὴν βελτίωσιν τῶν τῆς πολιτείας πραγμάτων, φροντὶς ἐλήφθη συστηματικὴ περὶ εἰρηνοδικῶν, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ φανῇ πρωτότυπος, ἤρκει μόνον νὰ φανῇ μετὰ λόγου μιμητὴς διὰ νὰ φέρῃ ἐνώπιόν σας ἔργον ἄξιον καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῆς Βουλῆς. Δευτέρα ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ὅλοι ὡσαύτως συναισθανόμεθα, εἶναι ἡ ἐπέκτασις τῆς δικαιοδοσίας τῶν Εἰρηνοδικῶν. Γνωστὸν, ὅτι διὰ τὴν κατοχὴν ἑνὸς ἀγροῦ ἢ δένδρου ἐλαχίστης ἀξίας εἶναι ἠναγκασμένοι οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ νὰ καταφεύγουν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον, δαπανῶντες εἰκοσαπλάσια καὶ πλέον τοῦ ἀντικειμένου τῆς δίκης. Καὶ ἄλλοι μὲν ὑποβάλλονται ἐκ πεισμονῆς εἰς τὴν θυσίαν, ἄλλοι δὲ ἐγκαταλείπουν τὴν κατοχήν των εἰς τὸν θρασύτερον, καὶ ἄλλοι, βλέποντες, ὅτι ἡ πολιτεία δὲν παρέχει αὐτοῖς συνδρομὴν, καταφεύγουν εἰς τὴν αὐτοδικίαν, καὶ ἰδοὺ μία πηγὴ τῶν αἰτιῶν, δι’ ἃς ηὐξήθησαν παρ’ ἡμῖν τὰ ἐγκλήματα (διακοπαί.) Εἶμαι πρόθυμος νὰ δώσω πᾶσαν ἐξήγησιν. Ἐρωτήσατε· διατί θορυβεῖτε; Ἐν Γαλλίᾳ, κύριοι, αἱ περὶ κατοχῆς ἀγωγαὶ εἰσάγονται εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας οἱουδήποτε ποσοῦ... (διακοπαί). Τότε δὲν θέλετε συζήτησιν· εἴπατέ το καθαρὰ, καὶ ἀφαιρέσατέ μας καὶ τὸν λόγον. Ὁ Εἰρηνοδίκης εἶναι ὁ δικαστὴς τοῦ λαοῦ· ἔρχεται εἰς ἄμεσον μετὰ τούτου κοινωνίαν καὶ σχέσιν. Εἶναι οὕτως εἰπεῖν ὁ ἀντιπρόσωπος, τὸν ὁποῖον ἔχει τεταγμένον ἡ πολιτεία ἐν τῇ κοινότητι καὶ παρὰ τὴν οἰκογένειαν, ἔχων καθήκοντα συμβιβαστοῦ μᾶλλον ἢ δικαστοῦ. Ὅσον λοιπὸν μικρὸς καὶ ἂν φαίνεται ὁ Εἰρηνοδίκης, ἡ τοιαύτη μετὰ τοῦ λαοῦ σχέσις αὐτοῦ τὸν καθιστᾷ ἄξιον μείζονος περιποιήσεως, μείζονος προσοχῆς. (Διακοπαί). Διατί καὶ πάλιν αἱ διακοπαί; Μήπως εἶπόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὀρθόν; Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ λαὸς τριῶν ὑπαλλήλων προπάντων ἔχει ἀνάγκην, Εἰρηνοδίκου, δημοδιδασκάλου καὶ δημάρχου; (Θόρυβος).

§164ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἐγκαταλειφθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τίποτε.

§165ΜΙΛΗΣΗΣ. Πολὺ καλά. Μετὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ νομοσχεδίου ἐγκαταλιμπάνω καὶ ἐγὼ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ἀγόρευσίν μου.

§166ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ συζητηθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 10 νομοσχέδιον, περὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν δυνάμεων.

§167ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἔλθῃ κατὰ σειρὰν ἡ ἡμερησία διάταξις.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.—Λοιπὸν δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποχωρήσεως τῶν Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§169ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὸν νόμον περὶ συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, τὸ ἀνώτερον ποσὸν, ὅπερ δύναται νὰ λάβῃ ὁ ἀποχωρῶν ὑπάλληλος, εἶναι τὰ ¾ τῆς μισθοδοσίας, ἣν κατὰ μέσον ὅρον ἐλάμβανε κατὰ τὰ τελευταῖα 4 ἔτη, διότι ὁ νομοθέτης ἐθεώρησεν, ὅτι τὰ ¾ εἶναι ἀρκετὴ ἀμοιβὴ τῆς ὑπηρεσίας του, ὁρίσας καὶ διάρκειαν αὐτῆς περίπου 40 ἐτῶν, ἤτοι 38 ἔτη. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ περὶ συντάξεως νόμος ἔχει ἐλάττωμα ἄξιον προσοχῆς, καθόσον ἀντὶ νὰ ὁρίζῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τεσσάρων ἐτῶν, καθ’ ἃ ἔλαβε τὸν μεγαλείτερον μισθὸν ὁ ὑπάλληλος, ὥρισε τῶν τεσσάρων τελευταίων, διότι ἐνόμισαν οἱ νομοθετοῦντες, —καὶ ἔτυχον μάλιστα ἐγὼ νὰ ἦμαι εἰσηγητὴς τοῦ νόμου ὅτε ἐψηφίζετο, τὸ 1861, —ὅτι ἕκαστος ὅσον ὑπηρετεῖ ἐπὶ τοσοῦτον αὐξάνει ἡ μισθοδοσία του, ἐνῷ εἰς τινας δὲν συνέβη οὕτω, καὶ οὗτοι ἠδικήθησαν, διότι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς ὑπηρεσίας ἐλάμβανον μικροτέραν μισθοδοσίαν, ἑπομένως καὶ ἡ σύνταξίς των ἐμειώθη. Τοιοῦτό τι ἀδίκημα συμβαίνει ἐκ τῶν καθηγητῶν εἰς μόνον τὸν κ. Γ. Ῥάλλην, ὅστις ὑπῆρξε πλέον τῶν 4 ἐτῶν ὑπουργὸς μὲ μισθὸν 800 δρ. ἑπομένως ἀναλογεῖ αὐτῷ σύνταξις 600 δρ. ἐνῷ τώρα θὰ λάβῃ μόνον 338.

§170ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸς δὲν ἀποχωρεῖ.

§171ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠρώτησα ἂν ἀποχωρῇ ὁ πατήρ σου, ἀλλ’ ἠθέλησα νὰ ἐξηγήσω τὶ συμβαίνει. Ἐκτὸς λοιπὸν τοῦ κ. Ῥάλλη, διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ὁποίου δύνασθε νὰ φέρητε εἰδικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ψηφίσῃ βεβαίως ἡ Βουλὴ, διότι γνωρίζει νὰ ἐκτιμᾷ τὰς ὑπηρεσίας ἑκάστου πρὸς τὸ Κράτος, δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς ἐξαιρέσεως διὰ τοὺς ἄλλους καθηγητὰς, ὧν ὁ ἐπιμελέστερος ἐργάζεται 80–90 ὥρας κατ’ ἔτος, πολλοὶ δὲ οὔτε εἴκοσι, καὶ θέλετε νὰ τοὺς χορηγήσητε ὁλόκληρον τὸν μισθόν των ὡς σύνταξιν, ἐνῷ εἰς τοὺς ἐργαζομένους 80 ὥρας τὴν ἑβδομάδα (διότι τόσας ἐργάζονται οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκπληροῦντες μετὰ ζήλου τὴν ὑπηρεσίαν των) χορηγεῖτε μόνον τὰ ¾ τῆς μισθοδοσίας των ὡς σύνταξιν. Θέλετε νὰ ἐκτείνητε τὸ μέτρον τῆς χορηγήσεως ὁλοκλήρου τοῦ μισθοῦ ὡς σύνταξιν πρὸς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους; δὲν ἀντιτείνω! Συμβαίνει, κύριοι, καὶ ἄλλο τι εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Πάντες οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι, μὴ δυνάμενοι νὰ μετέλθωσι καὶ ἄλλην ἐργασίαν, ἔχουσι μόνην ἀπολαυὴν τὴν μισθοδοσίαν των, ἐνῷ οἱ καθηγηταὶ μετέρχονται ἐλευθέρως τὴν ἐπιστήμην των οἱ νομικοὶ ὡς δικηγόροι, οἱ ἰατροὶ ὡς τοιοῦτοι, οἱ φιλόλογοι ὡς καθηγηταὶ εἰς ἰδιαίτερα σχολεῖα, καὶ διὰ τοῦτο πάντες ἐσχημάτισαν καὶ περιουσίαν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἄδικον πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἐργάζονται κατ’ ἀνώτατον ὅρον 80 ὥρας τὸ ἔτος καὶ οἱ πλεῖστοι ἔχουσι περιουσίαν σημαντικὴν, νὰ δεικνύωμεν μίαν τοιαύτην ἐλευθεριότητα, ἣν μᾶς προτείνει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον; Τοῦτο θὰ γεννήσῃ σκάνδαλον εἰς τὰς τάξεις τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων. Τί ἄλλο ὑποδεικνύει παρ’ ὅτι καὶ ὁ νόμος οὗτος ἐγένετο χάριν ὡρισμένων προσώπων, ὑπὲρ ὧν συμπαθοῦσιν οἱ ὑπουργοὶ, καὶ διὰ τοῦτο ἐφώναξα πολλάκις, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον φέρει καθ’ ἑκάστην νόμους ὄχι διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ διὰ νὰ περιποιηθῇ ὡρισμένα πρόσωπα. Ἔφερον ἐξωδίκως τινὲς ὡς δικαιολόγημα, ὅτι μὴ γινομένου τοῦ νόμου τούτου, ἔνιοι τῶν γηρασάντων καθηγητῶν καὶ μὴ δυναμένων πλέον νὰ παραδώσωσι, μὴ θέλοντες νὰ ἐλαττώσωσι διὰ τῆς συντάξεως τὴν μηνιαίαν ἀπολαβήν των δὲν παραιτοῦνται, ἑπομένως δὲν κενοῦσι τὰς θέσεις των διὰ νὰ διορισθῶσιν ἄλλοι ἱκανοὶ νὰ παραδώσωσιν ἀντ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ ὁ διϊσχυρισμὸς οὗτος τῶν ὑποστηριζόντων τὸ νομοσχέδιον, ὄχι μόνον εἶναι ἀσθενὴς, ἀλλὰ καθιστᾷ ἐπικριτέους τοὺς ὑπουργοὺς τῆς Παιδείας, οἵτινες ἠδύναντο τοὺς ἀνικάνους νὰ παραδίδωσι καθηγητὰς νὰ παύσωσι, δίδοντες αὐτοῖς ἕν ἀνώτερον παράσημον ἡ δὲ σύνταξις τῶν ¾ τῆς μισθοδοσίας των εἶναι ἀρκετὴ δι’ αὐτοὺς, σχηματίσαντας, ὡς εἶπον, καὶ περιουσίαν, καὶ τὸ τοιοῦτον μέτρον τῶν ὑπουργῶν οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ νὰ κατακρίνῃ ὡς ἄδικον ἢ ἀπρεπές.

§172Τ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε πόσος εἶναι ὁ μισθός;

§173ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Γνωρίζω ὅτι ὁ μισθὸς εἶναι 250 δραχ. ἀλλὰ φθάνει αὐξανόμενος κατὰ πενταετίαν μέχρι 450 δραχ. ὥστε διὰ 80 ὡρῶν ἐργασίαν λαμβάνουσιν ἀμοιβὴν 5400 δραχ. Ποῖος εἶναι ὁ μισθὸς τῶν λοιπῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων; Πόσον λαμβάνουσιν οἱ Ἀρειοπαγῖται, ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν; Πόσον αὐτὸς ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, οἵτινες ἐργάζονται νυχθημερόν; Λοιπὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ οὐδὲν ἄλλο ἐπιδιώκεται, εἰμὴ ἡ ἐξυπηρέτησις προσώπων διακειμένων φιλικῶς πρὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψίν τους.

§174ΤΡΑΚΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, κύριοι, τὸ θεωρῶ ὡς ὀρθὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς παρετηρήθη, σπουδαίους καθηγητὰς τῆς φιλολογικῆς καὶ μαθηματικῆς σχολῆς πολὺ ὀλίγους ἔχομεν, διότι ὅλοι οἱ νέοι ἀποδύονται εἰς τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην, καὶ τὴν νομικὴν καὶ σπανίως εἰς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ ἐπειδὴ καθηγητὰς τῆς ἰατρικῆς καὶ νομικῆς ἔχομεν πολλοὺς καὶ ἐκείνους, οἵτινες ἔχουν πελατίαν καὶ ἀπολαμβάνουν ἐξ αὐτῆς, διὰ τοῦτο οἱ καθηγηταὶ αὐτῶν τῶν σχολῶν δὲν εἶναι δίκαιον νὰ λαμβάνουν ὁλόκληρον τὴν μισθοδοσίαν των διὰ σύνταξιν. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τοὺς καθηγητὰς τῆς μαθηματικῆς σχολῆς καὶ τῆς φιλολογικῆς, συμφωνῶ νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὁλόκληρος ἡ μισθοδοσία διὰ σύνταξιν, ἵνα ἔχωμεν νέους, οἵτινες νὰ προσέλθωσιν εἰς τὰς ἐπιστήμας αὐτὰς, καὶ οὕτως ἔχωμεν τοὺς ἀναγκαίους καθηγητὰς τῶν μαθηματικῶν καὶ τῆς φιλολογίας.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης ἔχει τὸν λόγον.

§176ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀντὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ θέλω ἀπαντήσει ἐγὼ εἰς τὸν προαγορεύσαντα. Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§177ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε μὴν ὁμιλῆτε, διὰ νὰ περάσῃ.

§178ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη, κύριοι, ἐμερίμνησαν περὶ τοῦ μέλλοντος τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§179ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἀποσύρω τότε, κύριε πρόεδρε.

§180ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱ κύριοι ὑπουργοὶ εἶπαν ὅτι θέλουν νὰ συζητηθῇ.

§181ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἀποσύρω. (Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διαφόρων νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων προβάλλεται ἀντίῤῥησις. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῶν τηλεγραφημάτων).

§182ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων καὶ καθηκόντων τῶν λειτουργῶν τοῦ Φρενοκομείου Κερκύρας.

§183ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§184ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ συζητηθῇ.

§185Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔρχονται καλῇ τῇ πίστει οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, διότι εἴπομεν νὰ συζητηθῶσιν ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, περὶ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§186ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. κ. βουλευτῶν).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι εἶναι 126 παρόντες, ἑπομένως θὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§188ΤΙΝΕΣ. Νὰ συζητηθῇ.

§189ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θέλων νὰ εὐχαριστήσῃ τὸν συμπέθερόν του, ἐπιμένει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲ, μὴ θέλων νὰ κατασταθῇ ἡ Κέρκυρα τιμάριον τῆς Λευκάδος, διαμαρτύρομαι, ἐναπόκειται δὲ καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς ἀντιπροσώπους Κερκύρας νὰ διαμαρτυρηθῶσι καὶ οὗτοι. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἐπίσης ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους).

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομικῶν συμβούλων.

§191ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§192ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνη.). Νὰ συζητηθῇ.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Γόρτυνος κ. Ἰωάννης Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§194Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καὶ ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὡς δικηγόρος ἐνόμισα, ὅτι ἔχω καθῆκον ἀπαραίτητον νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἵνα ἐκφράσω ὑμῖν τὰς ἐπ’ αὐτοῦ γνώμας μου, ἃς ἠδυνήθην νὰ σχηματίσω ἐκ τῆς μικρᾶς μου πείρας παρ’ ἅπασι τοῖς ἐνταῦθα δικαστηρίοις ὡς δικηγόρος, εἰς ὑποθέσεις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, καὶ εἰς ὑποθέσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου. Τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς διεξαγωγῆς τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου δὲν εἶναι ζήτημα μελετηθὲν τὸ πρῶτον παρὰ τῶν εἰσαγαγόντων τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον κ. ὑπουργῶν· τὸ ζήτημα τοῦτο παρέσχεν ἀνέκαθεν ἀφορμὴν εἰς μελέτην καὶ εἰς τοὺς προγενεστέρους, οἵτινες ὄχι μόνον ἐμελέτησαν καὶ συνεζήτησαν τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐφήρμοσαν διὰ νόμου, διορίσαντες ἐμμίσθους λεγομένους δικηγόρους· ἀλλὰ μετ’ οὐ πολὺ τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἀπέβη ἀλυσιτελές, ἀπέβη πρὸς βλάβην τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τοῦτο καταδικασθὲν παρ’ ὅλων ἐτέθη εἰς ἀργίαν. Τὸ σύστημα λοιπὸν αὐτό, ὅπερ κατεδικάσθη, ἐπανέρχεται σήμερον ὑπὸ ἄλλην μορφήν, ὑπὸ ἑτέραν ὄψιν καὶ μέ τινας τροποποιήσεις· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ θέλει ἔχει τὴν τύχην ἐκείνου, ἐὰν ἀτυχῶς ψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Μολονότι τοιαύτη ἐστὶν ἡ ἐμὴ πεποίθησις, το αὕτη ἡ πεποίθησις ἡ γενικὴ τῶν νομικῶν, ἐν τούτοις ἐπειγόμεθα σήμερον νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἐν πολιορκίᾳ διατελοῦντες, ὡς καὶ ἕτερα νομοσχέδια μεγίστης σπουδαιότητος καὶ ἀξίας, καίτοι μὴ ἔχοντες ἐνώπιόν μας οὔτε ἔκθεσιν εἰδικῆς τινος ἐπιτροπῆς, οὔτε αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐννοῶ, κύριοι, ὅταν τὰ Κράτη εὑρίσκωνται ἐν ἀνωμάλοις καιροῖς, ὅταν ἀναγεννῶνται καὶ ἀναμορφοῦται ἡ ἠθικὴ ἢ κοινωνικὴ αὐτῶν κατάστασις, νὰ βλέπωμεν ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις ἢ ἐν Ἐθνοσυνελεύσεσιν εἰσαγομένους καὶ ψηφιζομένους γενικοὺς ὀργανικοὺς τῆς Ἐπικρατείας νόμους καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν περὶ τῆς τελειότητος, περὶ τῆς πλήρους, ἀσφαλοῦς καὶ ἐπιτυχοῦς αὐτῶν ἐφαρμογῆς, διότι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι σκοποῦσι νὰ προλάβωσιν ἐπικειμένους κινδύνους, σκοποῦσι νὰ στηρίξωσιν τὸ προσωρινὸν καθεστώς, σκοποῦσι τέλος νὰ συνδέσωσι τὰς σχέσεις κοινωνίας εὑρισκομένης ἐν μεταπολιτεύσει, ἢ ἐν μεσοβασιλείᾳ. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, ὡς ἡμεῖς σήμερον, τὰ Κράτη εὑρίσκωνται ἐν ὁμαλῇ καταστάσει, ὅταν διατελῶσιν ἐν χρόνοις εὐθέτοις, πρέπει νὰ προβαίνωσιν εἰς τὴν καινοτομίαν τῶν νόμων, εἰς τὴν συμπλήρωσιν καὶ τροποποίησιν αὐτῶν μετὰ μεγάλης περισκέψεως, πρέπει τὰ ζητήματα νὰ ἦναι ὥριμα, πρέπει νὰ ἦναι γενικὴ ἡ πεποίθησις, ὅτι συμφέρει νὰ γείνῃ τροποποίησις, πρέπει ἡ συζήτησις νὰ ἦναι εὐρεῖα, ξένη καὶ ἀμιγὴς πάσης πολιτικῆς ἐννοίας, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ προσεγγίσωμεν εἰς ἔργον τι τέλειον. Καὶ μὴ λησμονῶμεν, κύριοι, ὅτι ἄλλοτε καὶ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου προέβαλον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τοῦτο νομοσχέδια εἴτε ἐκ πεποιθήσεως, ὅτι θέλουσι διορθώσει τὰ κακῶς κείμενα, εἴτε ἐκ πνεύματος νεωτερισμοῦ, τὰ ὁποῖα ψηφισθέντα ἀπέβησαν εἰς βλάβην τῆς Ἐπικρατείας. Ἐκπλησσόμεθα ἀπέναντι τῆς πληθύος τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου, ταρασσόμεθα ἀπέναντι τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν καὶ σκεπτόμεθα τίνι τρόπῳ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν διεξαγωγήν των, ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθημεν ποτὲ τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν, ὅπως ἀνεύρωμεν τὰς πηγὰς, τὰς αἰτίας ἐκείνας, αἵτινες παράγουσι ταύτας, καὶ ἀφοῦ διὰ τῆς σκέψεως ταύτης, διὰ τῆς συζητήσεως, ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν πηγήν, εἰς τὸ κέντρον, νὰ κτυπήσωμεν τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὰς δίκας, καὶ ἐξασφαλίσωμεν οὕτω τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὴν κυριωτέραν πηγήν: Ἐγώ, κύριοι, μετὰ θάῤῥους θὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ γονιμωτέρα πηγὴ εἶναι αὐτὴ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία. Εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὰ ὄργανα τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας εἴτε ἐξ ἀγνοίας τοῦ νόμου, εἴτε ἐκ διαστροφῆς ἢ κακῆς ἐφαρμογῆς καὶ ἐκτελέσεως αὐτῶν χορηγοῦσιν ἀφορμὴν εἰς ἔγερσιν τοιούτων δικῶν, ἀλλ’ ἡ γονιμωτέρα πηγὴ εἶναι αὐτὴ ἐπαναλαμβάνω, ἡ Βουλή, διότι ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ ἐψηφίσθησαν νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων οὐχὶ μόνον κατηργήθησαν δικαιώματα κεκτημένα καὶ ἀναφαίρετα, ἀλλὰ καὶ νόμοι, δι’ ὧν ἐδημεύθησαν περιουσίαι. Μὴ ἐπιθυμῶν νὰ ἀναφέρω νόμους διὰ τῶν ὁποίων ἐδημεύθησαν περιουσίαι, ὡς κατὰ τὸ 1873 ὅτε ἐψηφίσθησαν οἱ γνωστοὶ ἐκεῖνοι νόμοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶναι πολλαὶ ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, μὴ ἐπιθυμῶν λέγω ν’ ἀναφέρω τοιούτους, ἔρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου σχηματίζεται καὶ δεύτερον ὑπουργεῖον, τὸ ὑπουργεῖον τῶν ὀκτὼ, εἶναι ἀλυσιτελὲς, εἶναι ἐπιβλαβὲς καὶ ἐπιζήμιον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς καλῆς διεξαγωγῆς τῶν ὑποθέσεων. Κατὰ τὴν ἐπίσημον, κύριοι, ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οἱ ἐν Ἀθήναις δικηγόροι τοῦ Δημοσίου λαμβάνουσι κατ’ ἔτος ὡς ἀμοιβὴν τῶν δικηγορικῶν των δικαιωμάτων 55,000 δραχμὰς, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἐμπεριέχονται αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας προκαταβάλλουσιν οἱ δικηγόροι, πρῶτον μὲν εἰς τὰς κοινοποιήσεις τῶν δικογράφων, δεύτερον δὲ εἰς ἐγγραφὴν τῶν ὑποθέσεων ἐν τοῖς διαφόροις τῶν δικαστηρίων πινακίοις. Αἱ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Δικαστικοῦ συμβούλου, εἶναι ὑπὲρ τὰς 3,000, ἂν δὲ ὑποθέσωμεν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ὅτι ἑκάστη ὑπόθεσις συζητεῖται ἅπαξ τοῦ ἔτους, ἀπαιτοῦνται πρὸς ἐγγραφὴν ἐν τοῖς πινακίοις κατ’ ἀναλογίαν 2 φράγκα δι’ ἑκάστην ὑπόθεσιν, ἑπομένως ἔχομεν ποσὸν 6,000 φράγκων, θέλομεν δὲ ἔχει καὶ ἐκ τῆς κοινοποιήσεως τῶν δικογράφων ἑτέρας 9,000, ὥστε ἀναγκαίως πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν 15,000. Μᾶς ὑπολείπονται ὅθεν 40,000 δραχμαὶ καθαραί. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, κύριο, ἐξ ἀντιθέτου, τί θέλομεν πληρόνει ὡς μισθολόγια εἰς τοὺς ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ὑφυπουργούς. Κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου κανονιζομένην μισθοδοσίαν οἱ κκ. σύμβουλοι μετὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ αὐτῶν θέλουσι λαμβάνει κατ’ ἔτος 63,000 δραχμὰς, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν συμπεριλαμβάνονται τὰ δικαιώματα τῆς ἐγγραφῆς καὶ αἱ δαπάναι τῆς ἐπιδόσεως τῶν δικογράφων, πρέπει ὅθεν νὰ προσθέσωμεν 15,000 τοὐλάχιστον δραχμὰς εἰς ἀμοιβὴν δικηγόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπερασπίζωνται τὰς κατὰ τὸ νομοσχέδιον κατεπειγούσας δίκας, θὰ διεξάγωσι τὰς ἀποδείξεις, καὶ τὰς διεξαγομένας ἐνώπιον τῶν εἰρηνοδικείων ὑποθέσεις, ἑπομένως τὸ ποσὸν ὅλον ἀνέρχεται εἰς 93,000 ἐνῷ κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα θέλομεν πληρόνει μόνον 40 χιλιάδας· ἡ διαφορὰ ἄρα, ἡ ἄνευ ἀνάγκης πολυτέλεια, ἀνέρχεται εἰς 55 χιλ. δραχ. κατ’ ἔτος. Ἐκτὸς δὲ τούτου, τὸ Δημόσιον θέλει ὑποχρεωθῆ νὰ πληρώσῃ ἀμέσως ἅμα τῇ δημοσιεύσει τοῦ νόμου 150,000 περίπου δραχμὰς εἰς τοὺς δικηγόρους, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, διότι εἶναι πλεῖσται ὑποθέσεις ἐκκρεμεῖς, αἵτινες δὲν ἔχουσι πληρωθῆ, ὡς καὶ τὸ ἡμιόλιον αὐτῶν, καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι, φρονῶ, ἐλάχιστον. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν δαπάνην, θὰ ἔχωμεν ἀφ’ ἑτέρου ἀσφάλειαν καὶ καλὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θέλουν νὰ καθιερώσουν οἱ κκ. Ὑπουργοί; Νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Ὁμολογοῦσιν, ὅτι οἱ δικηγόροι προσφέρουσι μεγάλας καὶ πολυτίμους ὑπηρεσίας, ὁμολογεῖται διὰ τῆς στατιστικῆς αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου, ὅτι αἱ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου ἀποβαίνουσι κατὰ τὰ ¾ ὑπὲρ αὐτοῦ· ἐνῷ δὲ ἔχουσι τοιαύτας ὁμολογίας ἐπισήμους, θέλουσιν ἐν τούτοις νὰ μεταβάλωσιν ἕνα νόμον λειτουργοῦντα κανονικῶς καὶ νὰ ἐπαναφέρωσι σύστημα, τὸ ὁποῖον κατεδικάσθη πρὸ πολλοῦ. Ὁμολογοῦνται αἱ ὑπηρεσίαι τῶν δικηγόρων, δὲν ἀμφισβητεῖται ἡ ἀκραιφνὴς καὶ μετὰ αὐταπαρνήσεως ἐργασία αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶς προβάλλουσιν οὐχὶ ἰσχυροὺς λόγους, ἀλλ’ ἐπιχειρήματα, καὶ ταῦτα λίαν ἀσθενῆ· μᾶς λέγουσιν, εἶναι ἀληθές, οἱ δικηγόροι προσφέρουσιν πολυτίμους ὑπηρεσίας, ἀλλὰ τὸ γλίσχρον, τὸ εὐτελὲς τῆς ἀμοιβῆς δὲν κινεῖ τὸν ζῆλον τῶν δικηγόρων. Τοῦτο ὤφειλεν ἴσως νὰ προσελκύῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ βελτιώσῃ τὴν ἀμοιβὴν τῶν δικηγόρων τὴν ὁρισθεῖσαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ 1836.

§195ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μελετᾶται τὸ ζήτημα τῆς διατιμήσεως.

§196Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ἀνίσχυρος, διότι οὐδείς ποτε τῶν δικηγόρων ἠρνήθη τὴν ὑπηρεσίαν του εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τὸ εὐτελὲς τῆς ἀμοιβῆς, ἀπεναντίας, καὶ ἂς ὁμολογήσωμεν μίαν ἀλήθειαν, πάντες οἱ δικηγόροι ἀναλαμβάνουσιν ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου προθύμως· δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, ὅτι δικηγόρος ποτὲ τοῦ Δημοσίου ἐπέστρεψε δικογραφίαν ἢ ἠρνήθη τὴν ὑπηρεσίαν του διὰ τὸ εὐτελές, διὰ τὰς ἀνεπαρκεῖς ἀποζημιώσεις. Μᾶς προβάλλουσι δεύτερον ἐπιχείρημα, ὅτι οἱ δικηγόροι ἀσχολοῦνται εἰς ἄλλας ὑποθέσεις ἰδιωτικάς· ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, δύναται ν’ ἀπασχολήσῃ τὸν δικηγόρον; Ὁ δικηγόρος δύναται νὰ ἐργασθῇ κατὰ τὴν ἡμέραν καὶ τὴν νύκτα, ἐνῷ ὁ δικαστικὸς σύμβουλος, ὁ ὑπάλληλος, θὰ ἐργασθῇ μόνον τὴν ἡμέραν· καὶ εἷς δικηγόρος ὅστις θὰ ἔχῃ τὸ πολὺ 30 ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ τὰς διεξαγάγῃ καλῶς; Ἐν Ἀθήναις ὑπάρχουσι, κύριοι, 400 δικηγόροι, νέοι φιλότιμοι καὶ ἱκανοί, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐργασθῶσι λίαν ἀποτελεσματικῶς ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου· διατί ἄρα καὶ ἂν τοῦτο ᾖ ἀληθές, νὰ μὴ εὐρύνωσι τὸν κύκλον τῶν δικηγόρων; Μᾶς προβάλλουσι τρίτον ἐπιχείρημα, ὅτι οἱ δικηγόροι δὲν εἶναι εἰς ἄμεσον συνάφειαν μετὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα ἀντλῶσιν ἐκεῖθεν τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως· ἀλλὰ τοῦτο ἐπίσης δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως δὲν εἶναι ἐν τοῖς ὑπουργείοις, ἀλλ’ ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Κράτους, αἱ δὲ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου δὲν ἀνάγονται μόνον εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Ἀττικῆς, ἀλλ’ εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Ἑπομένως ἡ ἀλληλογραφία, ἡ δυναμένη νὰ μετακομισθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δύναται νὰ μετακομισθῇ ὡς σήμερον συμβαίνει εἰς τὰ γραφεῖα τῶν δικηγόρων· οὐδεμία δὲ βλάβη, οὐδεμία ζημία δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐντεῦθεν, διότι οἱ δικηγόροι δὲν εἶναι ἐγκατεσταμένοι ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ ὑπουργείου. Τέταρτον ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι εὔκολον, δὲν εἶναι ἀνυπέρβλητον κώλυμα νὰ συνέρχωνται οἱ δικηγόροι εἰς συμβούλια καὶ ἀποφασίζουν, καὶ τοιουτοτρόπως ὑπερασπίζουν καλλίτερον καὶ ἀσφαλέστερον τὰς ὑποθέσεις, διότι, λέγουσιν, οἱ ἰδιῶται δικηγόροι σκέπτονται καὶ ἐπὶ ἄλλων ὑποθέσεων καὶ δὲν εὐκαιροῦν. Τοῦτο εἶναι ἀνακριβές, καὶ διαμαρτύρομαι ἐπὶ τούτῳ, διότι οἱ ἐξοχώτεροι παρ’ ἡμῖν ἄνδρες νομικοὶ οὐδέποτε ἠρνήθησαν τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ Δημόσιον, ἂν καὶ ἦναι ἰδιῶται δικηγόροι, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐξόχων παρ’ ἡμῖν νομομαθῶν, ἤτοι τῶν κ. Οἰκονομίδου, Γ. Ῥάλλη, Παπαῤῥηγοπούλου, τοῦ κ. Ψαρᾶ, τοῦ κ. Καλλιγᾶ καὶ λοιπῶν, οἱ ὁποῖοι πλειστάκις προσεκλήθησαν ἀπὸ διαφόρους ὑπουργοὺς νὰ διασκεφθῶσιν ἐν συμβουλίῳ καὶ οὐδέποτε ἠρνήθησαν· ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα, προθύμως καὶ μετὰ ζήλου προσῆλθον καὶ προσέφερον τὰς αἰτηθείσας ὑπηρεσίας των. Ἀλλὰ μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ δεχθῶσι πλέον νὰ λάβωσι μέρος; Θὰ σᾶς εἴπωσι, δικαίως, προστρέξατε εἰς τοὺς συμβούλους σας. Λοιπὸν τί ἐπιδιώκετε; Ποίαν φέρετε θεραπείαν; Κατὰ τί τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα εἶναι ἐπιβλαβές; Ἐλέχθη, ὅτι πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῇ ὑπὲρ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου ἡ ταχύτης καὶ ἡ καλὴ διεξαγωγή· τοῦτο δὲν εἶναι ἐπιχείρημα, διότι ἡ ἐπίσπευσις τῶν ὑποθέσεων δὲν ἀνήκει εἰς τὸν ἕνα τῶν διαδίκων, ἀλλ’ εἰς ἀμφοτέρους, ἢ μᾶλλον ἀνήκει εἰς τὸν ἐπισπεύδοντα, εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι ἐνάγομενος· ἐὰν ἔχῃ δίκας ὡς ἐνάγων, αὗται θὰ εἶναι μόνον 50–100–150 λοιπὸν τὸ συμφέρον τῆς ἐπισπεύσεως τὸ ἔχουν αὐτοὶ οἱ διάδικοι, αὐτοὶ ἰδίως οἱ ἐνάγοντες. Ἀλλ’ ἂν ὑποτεθῇ καὶ αὐτὸ ἀληθὲς, τίς ἔχει τὸ συμφέρον νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου; ὁ δικηγόρος τοῦ Δημοσίου, ὁ ὁποῖος ἔχει συμφέρον νὰ λάβῃ τὴν ἀμοιβὴν, ὅστις ἔχει συμφέρον νὰ συστηθῇ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διὰ νὰ ἔχῃ περισσοτέρας ὑποθέσεις ἢ οἱ σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς προικίσωσι μὲ ἀνατροπὰς καὶ ἐρημοδικίας; Ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ σύμβουλοι νὰ εὑρίσκωσι τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως ἐν συμβουλίῳ· τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως, ὡς γνωρίζουσιν ὁ κ. Ῥάλλης καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς, κεῖνται ἀλλαχοῦ. Γνωρίζομεν πῶς διεξάγονται αἱ δίκαι ἐν Ἀθήναις καὶ πῶς εὑρίσκονται τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως. Καὶ παρακαλῶ τοὺς ὑπουργοὺς, τοὺς ἑπτὰ, καὶ τοὺς ἄλλους ἑπτὰ δικηγόρους ὑπουργοὺς, νά μοι εἴπωσιν: θὰ δυνηθῶσι ν’ ἀναπληρώσωσιν ἕνα δικηγόρον, τὸν Μανέγαν; Δὲν θὰ τὸν ἀπληρώσωσιν εἰς τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως· διότι γνωρίζετε, ἐπαναλαμβάνω, τίνι τρόπῳ παρασκευάζονται αἱ ἀποδείξεις, καὶ διὰ τίνων τρόπων ἐπίσης ῥυθμίζονται ἐν Ἀθήναις τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως, γνωρίζετε δὲ ἐπίσης εἰς ποίας σχέσεις, εἰς ποίαν συνάφειαν εὑρίσκονται οἱ δικηγόροι ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των μὲ ὅλας τὰς τάξεις τῶν ἀνθρώπων. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ συμφέρει νὰ μεταβάλωμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ κανονικῶς, ν’ ἀφήσωμεν τὸ πιθανὸν, τὸ θετικὸν καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀβεβαιότητα, ἀφοῦ ἔχομεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ, ἐὰν ἀφήσωμεν νὰ λειτουργήσῃ, δὲν θέλει λειτουργήσει κανονικῶς· αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας φέρετε, εἶναι προσθῆκαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται ἴσως νὰ ἔχωσιν ἀξίαν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὸ τμῆμα τὸ δικαστικόν. Ἐν τῷ δικαστικῷ τμήματι ὑπάρχει τῷ ὄντι ἀνὴρ διακεκριμένος διὰ τὰς γνώσεις του, τὴν φιλοπονίαν του καὶ τὸν χαρακτῆρά του, καὶ ὅστις ὁμολογουμένως διαχειρίζεται δεξιῶς τρεῖς περίπου χιλιάδας ὑποθέσεις. Ὁ σύμβουλος οὗτος ἴσως ἔχει ἀνάγκην ἀρωγῆς, καὶ εἰς αὐτὸ καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, νὰ συντρέξῃ τὸν σύμβουλον αὐτὸν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ θὰ ἔπραττε καλῶς, ἐὰν ἐχορήγει εἰς αὐτὸν δύω βοηθοὺς, ἂς τοὺς ὀνομάσω συμβούλους, μὲ μισθὸν 500–600 δραχμῶν κατὰ μῆνα, διότι εἰς πολλὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, καίτοι οὔσας προφανῶς κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὁ Δικαστικὸς σύμβουλος ἐκ φόβου παρεξηγήσεων δὲν θέλει νὰ προβῇ εἰς ἐνέργειαν τῶν ὑποθέσεων ἐκείνων. Ἐνισχύσατέ τον λοιπὸν διὰ τῆς προσθήκης αὐτῶν καὶ τότε ὁμολογῶ, ὅτι θέλει ἐπέλθει ὠφέλεια. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ἂν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἔχουν ἀνάγκην νομικῶν συμβούλων· δὲν ἠξεύρω ποῖα ζητήματα παρουσιάζονται ἐν τοῖς ὑπουργείοις ἐκείνοις, καὶ δὲν γνωρίζω πρὸς τούτοις, ἐὰν οἱ διορισθησόμενοι σύμβουλοι θὰ ἦναι ἀνώτεροι τοῦ ὑπουργοῦ ἢ τοῦ γενικοῦ γραμματέως ἢ θὰ γνωρίζωσι περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι γνωρίζουσιν οἱ τμηματάρχαι. Δὲν μαντεύω τὰ πρόσωπα τῶν διορισθησομένων συμβούλων, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι οὗτοι θὰ ἦναι δύω ἢ τρεῖς ἐφέται, δύω ἢ τρεῖς ἀρειοπαγῖται· δυνατὸν νὰ ὦσιν ἄριστοι καὶ ἔξοχοι δικασταὶ, δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ὅμως καλοὶ δικηγόροι, διότι οὗτοι ἐσυνείθισαν νὰ δικάζωσι κατὰ τοὺς νόμους μόνον, πολλῷ μᾶλλον θέλουσιν εἶναι ἄχρηστοι εἰς τὴν προπαρασκευὴν τῶν νόμων καὶ ὡς τοιοῦτοι καὶ ὡς ἀγνοοῦντες τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Πρόκειται σὺν τοῖς ἄλλοις νὰ τοὺς ἐπιβαρύνετε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ μὲ ἄλλα ἔργα, τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, μὲ τὰς τελωνιακὰς ὑποθέσεις, μὲ τὰς περὶ παραβάσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου καὶ μὲ τὰς περὶ παιγνιοχάρτων ἐργασίας, καὶ δὲν ἠξεύρω μὲ ποίας ἄλλας θὰ εἶναι λοιπὸν εἰς θέσιν νὰ ἐργάζωνται; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν πολύ. Οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ ἔχουν συμφέρον πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἀφήσουν τὸ νομοσχέδιον νὰ ὡριμάσῃ, νὰ ζητήσωσι τὰς γνώμας καὶ ἄλλων ἀνδρῶν πεπειραμένων, τὰς ὁποίας σήμερον δὲν ἔχομεν ἐνώπιόν μας, διότι ἂν λάβητε, κύριοι ὑπουργοί, ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας ἐκείνας, θὰ πεισθῆτε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου τόσῳ ἐπιβλαβοῦς. Τελευτῶν, κύριοι, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ εἰσάγει ἐπιβλαβεῖς καινοτομίας, ἐφιστῶ δὲ τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργείου ἰδίως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασίν μου τοῦ νὰ προσθέσῃ μόνον εἰς τὸ δικαστικὸν τμῆμα δύω συμβούλους μὲ 500–600 δραχμὰς ἕκαστον, ὅπερ νομίζω ἤθελεν εἶσθαι μεγαλειτέρα ὠφέλεια τοῦ δικαστικοῦ τμήματος. Ἄλλως τε συλλογισθῆτε, ὅτι ἐλεύσεται χρόνος, καθ’ ὃν ἐπὶ ματαίῳ θ’ ἀναλογίζεσθε τὰς συνεπείας τῶν πράξεών σας.

§197ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ ὁμιλήσουν οἱ κύριοι ὑπουργοί;

§198ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§199ΜΙΛΗΣΗΣ. Αἱ ἀναγνώσεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα, δὲν εἶναι τυπικαὶ, ἀλλ’ ἔχουν πρακτικὸν σκοπόν. Ἡ ά ἀνάγνωσις γίνεται ἐπὶ τοῦ κατ’ ἀρχὴν παραδεκτοῦ, ἡ βʹ γίνεται ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος διατάξεων, ὅτε εἰσάγονται καὶ αἱ τροπολογίαι, ἡ δὲ γʹ γίνεται μετὰ τὴν συναρμολόγησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁριστικὴ καὶ τελειωτική. Ἐπὶ τῆς βʹ ἀναγνώσεως ἐγένοντο, ὡς ἠκούσατε, παρατηρήσεις παρ’ ἐντίμου βουλευτοῦ σοβαρώταται. Φρονῶ....

§200ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θὰ διδάξητε σεῖς τοὺς ὑπουργοὺς ἐὰν πρέπῃ νὰ ἀπαντήσωσιν ἢ ὄχι.

§201ΜΙΛΗΣΗΣ. Φρονῶ, λέγω, μεθ’ ὅλην τὴν διακοπὴν τοῦ ὑπουργοῦ, ὅτι ἔχουσι καθῆκον ἠθικὸν οἱ κ. ὑπουργοὶ ν’ ἀπαντήσωσι....

§202ΡΑΛΛΗΣ. Ὁσάκις γίνεται σοβαρὰ συζήτησις ἐκ μέρους βουλευτοῦ, βεβαίως ὀφείλεται ἀπάντησις. Ἡ ἀπάντησις θὰ δοθῇ εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν.

§203ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί ὠφελεῖ νὰ ἐπαναλαμβάνητε πάντοτε τὸ αὐτὸ πρᾶγμα; Λοιπὸν, κύριε πρόεδρε, λέγω ὅτι ἡ συζήτησις προϋποθέτει ἀναγκαίως ἀγορεύσεις ὑπὲρ καὶ κατά· ἡ συζήτησις δὲν εἶναι ἁπλῆ σειρὰ μονολόγων. Δὲν ὁμιλοῦμεν ἐδῶ διὰ νὰ ἐπιδεικνυώμεθα· συζητοῦμεν, καὶ ὀφείλουν νὰ ὁμιλήσουν οἱ κκ. ὑπουργοί, ὀφείλουν νὰ ἐκθέσουν τὰς ἰδέας καὶ τὰς παρατηρήσεις των ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν, τόσῳ μᾶλλον καθόσον δὲν ἔχομεν κἂν μίαν δικαιολογιτικὴν ἔκθεσιν...

§204ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑπάρχει· εἶναι ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τοῦ Δικαστικοῦ συμβούλου.

§205ΜΙΛΗΣΗΣ. Θέλομεν τὰς ἰδικάς σας ἰδέας, κ. ὑπουργέ. Ἔχομεν λοιπὸν δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις δικαιολογήσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ἐνώπιόν μας· ὅταν δὲν ἀπαντᾷ ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἰπῇ ὅτι φυγομαχεῖ, καὶ εἶναι ἄπορον πῶς, ἐνῷ καθ’ ἑκάστην στιγμὴν διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἐπισείει ἐδῶ τὴν μομφὴν τῆς φυγομαχίας, φυγομαχεῖ αὐτὴ, καὶ φυγομαχεῖ εἰς τὸ οὐσιωδέστερον καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει τοῦ νὰ φωτίζῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων της. Ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, καθῆκον ἀποῤῥέον ἐκ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεως, ἣν ἐχαρακτήρισε διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὡς σοβαράν. Εἰς ποίαν θέσιν μᾶς θέτει ἡ σιωπή σας;

§206ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἔχητε νέα ἐπιχειρήματα, ὁρίστε.

§207ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐννοεῖτε τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν, καὶ διὰ τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον δεικνύετε πρὸς τὸ Σῶμα. Εἰς τοιαύτην συζήτησιν οὐδεμίαν ἔχω ὄρεξιν νὰ λάβω μέρος.

§208ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Καταλαμβάνετε τὶ λέγετε;

§209ΜΙΛΗΣΗΣ. Λέγω, ὅτι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ πρέπει ν’ ἀπαντήσουν.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ οἱ ὑπουργοὶ δὲν θέλουν ν’ ἀπαντήσουν, δὲν δύνασθε νὰ τοὺς ὑποχρεώσετε.

§211ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐρωτήσατε ἂν ζητῇ ἕτερος τὸν λόγον.

§212ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀφίνει τὰ νομοσχέδιά της ἄνευ συζητήσεως.

§213ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ πιέζῃ τὴν μειονοψηφίαν καὶ νὰ λαμβάνῃ ἐξ ὑφαρπαγῆς νομοσχέδια σπουδαιότατα.... (Θόρυβος). Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Θόρυβος).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε;

§215ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπιμένω. (Γίνεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εὑρέθησαν 122. Ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ.