1882.06.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 86

τῆς 3 Ἰουνίου 1882.

Ὥρα 8 π. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐμάθομεν ὅλοι μετὰ λύπης τὸν θάνατον τοῦ συναδέλφου ἡμῶν βουλευτοῦ ἐκ Τρικκάλων Ἀθανασίου Χαντζηγάκη, καὶ ἀνταποκρίνομαι βεβαίως πρὸς τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς, διερμηνεύων τὴν θλῖψιν αὐτῆς. Ἀλλὰ τὸ κενὸν, ὅπερ ὁ θάνατος οὗτος ἀφῆκεν, ἐπιβάλλει ἡμῖν καὶ ἄλλο καθῆκον· ἀναγκάζει τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ μέτρα περὶ ἀντικαταστάσεως, διότι ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας ἐλήφθη πρόνοια μόνον περὶ τῶν τότε κενῶν θέσεων ἐν τῇ ἀντιπροσωπείᾳ Καλαμπάκας καὶ Τζουμέρκων, ὡς θεωρηθέντος, ὅτι, προκειμένου περὶ προσωρινῶν μέτρων, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἄλλου, εἰμὴ περὶ τῶν κενῶν, ἅτινα παρουσιάζοντο τότε ὑφιστάμενα. Τούτου ἕνεκα σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔργον αὐτῆς, διατάττουσα τὴν ἐνέργειαν νέων ἐκλογῶν ἐν Τρικκάλοις. Δέον ἄρα ἡ ἀρχὴ, ἡ ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ τεθεῖσα ὡς πρὸς τὰς ἐκλογὰς Καλαμπάκας καὶ Τζουμέρκων, νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ πάσης ἐκλογῆς ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις μέχρι τοῦ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ὁριστικοῦ αὐτόθι διακανονισμοῦ τῶν ἀφορώντων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, εἰς τὰ τμήματα, εἰς τὰς ἐφορευτικὰς ἐπιτροπὰς, ὁσάκις παρουσιάζεται περίστασις ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς διὰ παραιτήσεως, θανάτου ἢ ἄλλης τῶν ἐν ἄρθρῳ 96 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου αἰτίας. Εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσάγω. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πολὺς θόρυβος ἔγινε, κ. Πρόεδρε, καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν ταῖς συζητήσεσι τῆς Βουλῆς διὰ τὴν σπατάλην, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ πρώην Κυβέρνησις, δίδουσα κατασχετήρια εἰς τὸν τύπον καὶ ὅτι δι’ αὐτῶν διαφθείρει τὸν τύπον, ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατέκρινον τὰς πράξεις αὐτὰς, ὤφειλον νὰ μὴ μιμηθῶσι τοὺς ἐπικριθέντας. Πρώτην φορὰν ἔρχεται ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς εἰς συνδρομὴν τῶν περιποιήσεων τῆς Κυβερνήσεως πρὸς διαφθορὰν τοῦ τύπου. Πρώτην φορὰν διορίζει ἡ Βουλὴ κλητῆρας τοὺς διανομεῖς τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων. Ὁ κλητὴρ τοῦ Στενογραφικοῦ γραφείου εἶναι ὁ διανομεὺς τῆς «Παλιγγενεσίας», λαμβάνει τὰ στενογραφήματα, τὰ ὁποῖα τοῦ δίδουν οἱ ὑπάλληλοι διὰ νὰ τὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἀγορεύσαντας, ἀλλ’ αὐτὸς ὀφείλει νὰ τελειώσῃ πρῶτον τὴν ἐργασίαν τῆς Παλιγγενεσίας καὶ τότε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος καὶ τὸ γραφεῖον ὁλόκληρον δὲν δύναται νὰ εὕρῃ σήμερον τὸν κλητῆρα αὐτόν.

§3Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δανείου διὰ τὰ πλοῖα, νὰ μοὶ δώσῃ τὰς ἑξῆς πληροφορίας, ἐὰν ἦναι δυνατόν: «Ἔχομεν ἀνάγκην τῶν σχεδίων, τῶν φύλλων τῶν λεπτομερειῶν καὶ τοῦ προγράμματος, δι’ οὗ θὰ γείνῃ ὁ συναγωνισμὸς, διὰ νὰ μάθωμεν· ά. Πόσα καὶ ποίου εἴδους πλοῖα κατασκευασθήσονται. βʹ. Ποία ἔσεται ἡ δύναμις τῆς ἐπιθέσεως αὐτῶν καὶ ποίου συστήματος. γʹ. Ποία ἔσεται ἡ δύναμις ἡ ἀμυντικὴ αὐτῶν καὶ ποίου εἴδους. δʹ. Ποία ἔσεται ἡ ταχύτης αὐτῶν μεθ’ ὅλου τοῦ ὁπλισμοῦ των, τῶν τροφῶν καὶ τῶν γαιανθραποθηκῶν πεπληρωμένων, ἄνευ τεχνικοῦ ἑλκυσμοῦ. εʹ. Ἐὰν ἡ κατασκευὴ τῶν πλοίων θὰ γείνῃ ἄνευ ἢ μετὰ συναγωνισμοῦ, μονομεροῦς ἢ μεταξὺ τῶν ἐν Εὐρώπῃ ἀνεγνωρισμένων ναυπηγείων. ϛʹ. Ποία ἔσεται ἡ ἐγγύησις, ἣν θὰ δώσῃ ἡ ἐργολάβος ἑταιρία περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν συμπεφωνημένων ὅρων καὶ πρὸς ἀσφάλειαν τῶν καταβαλλομένων δόσεων ἀπὸ πάσης ἐνδεχομένης πτωχεύσεως τῆς ἑταιρίας. ζʹ. Ἐὰν ὁ συναγωνισμὸς θὰ γείνῃ ἐνταῦθα ἢ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν.»

§4ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.). Ἐὰν ἦναι εἰς τὸν κύκλον μας, μάλιστα.

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε τί νὰ κάμωμεν;

§6ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀρνεῖσθε τὴν πίστωσιν.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ καθορίζει τί ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀνακοινώσῃ. Ὅταν ζητῶνται πληροφορίαι πέραν ἐκείνων, ἃς καθῆκον ἔχει νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως, ἐὰν αὗται θέλουσι δοθῆ ἢ ὄχι. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀρνηθῇ νὰ δώσῃ πληροφορίας, δύναται ἡ Βουλὴ διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ μόνον νὰ ἀρνηθῇ τὴν πίστωσιν· ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ὑπόχρεως εἰς ἀνακοίνωσιν ἐκ τοῦ νόμου, νὰ ἀρνηθῇ τὰς πληροφορίας ἐκείνας, ὧν τὴν δημοσίευσιν θεωρεῖ ἐπιζήμιον.

§8ΚΡΙΕΖΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις.......

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις τώρα· ὅταν ἔλθῃ καιρὸς, θὰ δώσῃ πληροφορίας ἡ Κυβέρνησις.

§10ΚΡΙΕΖΗΣ. Δύω λέξεις θὰ εἴπω· νομίζω, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε προετοιμάσει πληροφορίας τοιαύτας.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποίαν ἀξίαν ἀποδίδομεν εἰς τὰ ἔργα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, δὲν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ ἐκφράσωμεν. Ὁ κ. βουλευτὴς Ὕδρας τὰ ἔργα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἠμπορεῖ νὰ φρονῇ, ὅτι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς βάσις τῆς ἐργασίας ἡμῶν· ἡμεῖς ὅμως εἴμεθα ἐλεύθεροι ν’ ἀκολουθήσωμεν ὁποιονδήποτε σύστημα ἠθέλομεν προτιμήσει· θεωροῦμεν δὲ τὰ παρασκευασθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὡς μὴ ἔχοντα τὴν σημασίαν, ἥτις θὰ ἐδικαιολόγει τοιαύτην προτίμησιν.

§12Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς τὸ λέγομεν αὐτὸ, διότι αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, ἥτις γίνεται, θεωροῦμεν ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν.

§13ΚΡΙΕΖΗΣ. Τὸ λέγω, διότι εἰς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ στρατώνων καὶ ὀχυρωματικῶν ἔργων ἡ κατάστασις τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν λέγει, ὅτι ἐπισυνάπτονται καὶ τὰ σχέδια, ὥστε τὸ αὐτὸ νομίζω ἠμπορεῖ νὰ παρακολουθήσῃ καὶ τώρα.

§14ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα· ἂν θέλητε, καὶ τῶν λέμβων ἀκόμη.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ τῶν λέμβων, μάλιστα· εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ τὰ φέρητε.

§16ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑποβάλλω, κύριε πρόεδρε, τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. (Ὅρα παράρτημα).

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὁ κ. βουλευτὴς Αἰγιαλείας ἔθεσε τὸ ζήτημα διὰ τρόπου ὥστε, ἐὰν δὲν μεταβληθῇ ἡ θέσις αὐτοῦ, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσωμεν ἡμεῖς οἱ ἔχοντες ἐναντίαν γνώμην. Λέγει διατὶ καταργεῖται τὸ ὀχύρωμα τὸ τοσοῦτον κατάλληλον, καὶ ἐὰν ἦναι τοσοῦτον κατάλληλον, βεβαίως κακῶς πράττομεν καταργοῦντες αὐτό· ἀλλ’ ἡμεῖς τὸ καταργοῦμεν, διότι τὸ θεωροῦμεν ἐντελῶς ἀκατάλληλον. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ἄλλα ἔργα τὰ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, καὶ πρὸς ταῦτα ἔχομεν γνώμας ἀντιθέτους πρὸς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας. Τὸ ὅτι ὁ μηχανικός, ὁ ἀξιότιμος κύριος Couzin εἶχεν ἄλλην γνώμην, τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν δεσμεύει τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὴν Βουλὴν, οὐδὲ ἀπαλλάσσει τὴν Κυβέρνησιν τῆς ὑποχρεώσεως νὰ πράξῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ καταλληλότερα καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐργασίαν τοῦ κ. Couzin εἰς τὸν ἔλεγχον ἄλλου μηχανικοῦ ἢ ἐπιτροπῆς. Ταῦτα πάντα ἐπράξαμεν καὶ θέλομεν καταγίνει ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν καθηκόντων ἡμῶν, ἵνα πράξωμεν ὅ,τι θεωροῦμεν ὡς ὠφέλιμον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§18ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑπέβαλα τὴν ἐπερώτησιν, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ συζήτησις.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§21ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Πρὶν εἰσέλθῃ, κύριοι, ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προτάξω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ἡμερησίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τοῦτο, ὅπως συμπεράνω εἰς μέτρον, ὅπερ ἐγὼ τοὐλάχιστον θεωρῶ ὡς τὸ μόνον δυνάμενον νὰ ἐπαναφέρῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν ὁρίων. Καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 φέρει ἐπίσης τὰ δύω ἐλαττώματα, τὰ καταστάντα χρόνια ἐλαττώματα ὅλων τῶν προϋπολογισμῶν τῆς Ἑλλάδος· ὅτι πρῶτον θὰ ψηφισθῇ μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔτους, τοῦ ὁποίου τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα προϋπολογίζει, καὶ δεύτερον, ὅτι θὰ συζητηθῇ, οὐδενὸς ὁδηγοῦντος ἀπολογισμοῦ. Ἂν αἱ ἀνωμαλίαι αὗται ἦσαν ἐπιζήμιοι εἰς παρελθόντας χρόνους, κατέστησαν καὶ θὰ καταστῶσιν, ἂν ἐξακολουθήσωσι, πολλῷ δεινότεραι εἰς τὸ μέλλον, ἕνεκα τῆς προϊούσης αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, συνεπαγούσης καθ’ ἡμέραν νέα δάνεια καὶ νέους φόρους. Οἱ ὑπερήμεροι προϋπολογισμοὶ καὶ ἡ παντελὴς ἔλλειψις ἀπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἁπλαῖ παραβάσεις συνταγματικαὶ καὶ λογιστικαί, ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἀνάγκης καὶ ἔργα ἐσπευσμένα καὶ ἀβασάνιστα καὶ διὰ τὰς Κυβερνήσεις καὶ διὰ τὰς Βουλάς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἔλλειψιν ἀπολογισμῶν, οὐδὲν θέλω εἰπεῖ σήμερον, διότι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἅμα ἐλθοῦσα εἰς τὰ πράγματα, διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὡμολόγησε καὶ ᾤκτειρεν αὐτήν. Γνωρίζομεν δὲ, ὅτι ὑπέβαλεν ἤδη, ἐλπίζω δ’ ὅτι θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλα μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἐνήμερον τοῦ ἀπολογισμοῦ συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν λογιστικὸν νόμον. Νομίζω δὲ, ὅτι ἓν τῶν πρὸς τοῦτο συντελεστικωτάτων μέτρων θὰ ἦναι ἡ ὑποβολὴ καὶ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἀπαιτεῖ, τοῦ νόμου δηλαδὴ περὶ παύσεως τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ δέον νὰ μεταχειρισθῇ ὡς μία τῶν περιπτώσεων παύσεως ἡ μὴ ὑποβολὴ ἐντὸς τῶν ταχθησομένων προθεσμιῶν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τῶν ἀπολογισμῶν, ὅταν βεβαιῶται, ὅτι ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ὅλων τῶν ὑπολόγων καὶ διαχειριστῶν ὑπεβλήθησαν ἐμπροθέσμως. Σήμερον θέλω περιορισθῆ μόνον εἰς τὸ μέτρον, δι’ οὗ μόνου νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ προϋπολογισμοὶ νὰ καταστῶσιν ἐμπρόθεσμοι. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι σήμερον τὸ μόνον Ἔθνος μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν, ὅπερ δὲν κατορθοῖ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν αὑτοῦ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους. Ἡ μίμησις κατὰ τοῦτο τῶν ἄλλων εὐρωπαϊκῶν κρατῶν δὲν ἐπιβάλλεται μόνον ἐκ τοῦ γενικοῦ παραδείγματος ἐθνῶν, μᾶλλον πεπειραμένων ἡμῶν περὶ τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς φύσεως καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Κυριωτάτη ἀποστολὴ τῶν Κοινοβουλίων εἶναι ἡ ἔγκαιρος καὶ βεβασανισμένη προεπιψήφισις τῶν ἐτησίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἡ ἐξέλεγξις, ἡ ταχεῖα καὶ λεπτομερής, τῆς διὰ τῶν ἀπολογισμῶν διδομένης λογοδοσίας ὑπὸ τῶν διαχειρισθέντων τὰ δημόσια χρήματα. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα ἠθέλησε καὶ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν τοῦ 1864, σπανίως ἐπεψηφίσθη προϋπολογισμὸς πρὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου, δηλαδὴ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ λογιστικοῦ ἔτους. Συνήθεια παρ’ ἡμῖν ἐπεκράτησεν, ὅπως ὑπεύθυνοι ἐπὶ τῇ ἀνωμαλίᾳ ταύτῃ θεωρῶνται αἱ Κυβερνήσεις ἢ αἱ Βουλαί, καὶ χθὲς ἀκόμη τὸ αἴσθημα τοῦτο ἐξεδηλώθη παρά τινων, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὅπως γίνωνται δύω συνεδριάσεις καθ’ ἡμέραν. Συνήθεια ἐπεκράτησε νὰ θεωρῶνται ὑπεύθυνοι πότε μὲν αἱ αἱ Κυβερνήσεις, ὡς βραδέως ὑποβαλοῦσαι τὸν προϋπολογισμόν, πότε δ’ αἱ Βουλαί, ὡς μὴ ἐγκαίρως ἐξελέγξασαι ἐν ταῖς Ἐπιτροπαῖς, καὶ ὡς βραδέως συζητοῦσαι τὸν προϋπολογισμόν. Χθὲς ἐῤῥίφθησαν μομφαὶ κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ὑπὲρ τὸ δέον βραδυνάσης. Ἐν τούτοις, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἐνῷ περὶ τὰς 40 συνεδριάσεις ἐγένοντο, ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχει ἓν τῶν μελῶν, ὅπερ δὲν αἰσθάνεται, ὅτι ἐσπευσμένη ἐγένετο ἡ προεξέτασις. Διὰ τὴν προεξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ διὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ἐν ταῖς δημοσίαις συνεδριάσεσιν, ὁ χρόνος, ὅστις συνήθως δίδεται, εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ διὰ τὴν ἔγκαιρον ἐπιψήφισιν καὶ διὰ τὴν ἄνετον καὶ λεπτομερῆ βάσανον αὐτοῦ. Μᾶλλον δ’ εἰς τὰς ἀτελεῖς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἢ εἰς τὰ πρόσωπα πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἡ καθυστέρησις καὶ τὸ ἐσπευσμένον τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν προϋπολογισμῶν. Τὸ Σύνταγμα ἐν τῷ ἄρθρῳ 60 ὁρίζει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ψηφίζεται κατ’ ἔτος καὶ ὅτι εἰσάγεται ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν ἑκάστης Συνόδου· ἄλλο ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὁρίζει, ὅτι ἡ Βουλὴ συνέρχεται κατ’ ἔτος αὐτοδικαίως τῇ 1 Νοεμβρίου, καὶ ὅτι ἑκάστη τακτικὴ Σύνοδος κατ’ ἐλάχιστον ὅρον διαρκεῖ τρεῖς μῆνας. Πρὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, ὁ λογιστικὸς νόμος ἐν ἄρθρῳ 5 διέτασσεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ψηφίζηται καὶ κυρῶται ἐντὸς τῆς Συνόδου, τῆς ληγούσης πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, τοῦ ὁποίου τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα προϋπολογίζει. Ἐπειδὴ ὅμως παρ’ ἡμῖν αἱ τακτικαὶ Σύνοδοι σπανίως ἄρχονται πρὸ τῆς 1 Ὀκτωβρίου, ἐξ ἀνάγκης λήγουσι μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ λογιστικοῦ ἔτους, καὶ ἐπὶ τοιούτων Συνόδων ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Διὰ νὰ ψηφισθῇ συμφώνως μὲ τὸν λογιστικὸν νόμον προϋπολογισμὸς παρ’ ἡμῖν, πρέπει ἡ Σύνοδος νὰ ἤρξατο τοὐλάχιστον τῇ 1 Ὀκτωβρίου, ἤτοι τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὁ προϋπολογισμός, ἢ νὰ ἐψηφίσθη κατὰ τὴν ἔτι ἀπωτέραν Σύνοδον. Ἐπὶ παραδείγματι, ἂν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν 1 τοῦ προσεχοῦς Νοεμβρίου, ἡ Βουλὴ αὐτὴ δὲν δύναται κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, νὰ ψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1883, διότι τοιαύτη Σύνοδος λήγει μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔτους 1883. Ἡ διάταξις ὅμως αὕτη τοῦ λογιστικοῦ νόμου δὲν ἐφηρμόσθη, ὡς μὴ ὑποστηριζομένη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ἐπεκράτησε δὲ ὡς συνταγματικὴ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν τῆς Συνόδου, ἥτις ἀμέσως προηγεῖται τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, ἤτοι ἐντὸς τοῦ ἀμέσως προηγουμένου Νοεμβρίου ἢ Δεκεμβρίου.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ βραδύτερον.

§23ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ὅτι γίνεται πάντοτε, ἀλλ’ ἐν τῇ πρακτικῇ γίνεται σχεδὸν πάντοτε καὶ θὰ γίνετε.

§24ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ πρακτικῇ γίνεται τὸ ἐναντίον.

§25ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Αἱ τακτικαὶ Σύνοδοι ἐν Ἑλλάδι, νομίζω, ὅτι εἰσὶ καταδεδικασμέναι νὰ μὴ συγκαλῶνται πρὸ τῆς 1 Νοεμβρίου. Αὐτὸ ἀπαιτοῦσιν αἱ κλιματολογικαὶ περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος· δὲν εἶναι εὔκολον πάντοτε τὸν Σεπτέμβριον ἢ τὸν Ὀκτώβριον νὰ συγκαλῶνται αἱ ἑλληνικαὶ Βουλαί· πρέπει νὰ ἐργάζωνται ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου μέχρι τῆς 1 Μαΐου τὸ πολύ. Λοιπόν, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἐθεωρήθη συνταγματικὸν νὰ ὑποβάλληται ὁ προϋπολογισμὸς ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν τῆς Συνόδου, ὅπερ ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ φέρῃ σχεδὸν πάντοτε εἰς ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐντὸς τοῦ Νοεμβρίου ἢ τοῦ Δεκεμβρίου ἑκάστου ἔτους. Ἂν ἤδη ὑποθέσωμεν, ὅτι τακτική τις Σύνοδος ἄρχεται τῇ 1 Νοεμβρίου, γνωστὸν εἶναι ὑπὸ ποίων ἐργασιῶν συνήθως κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας ἐπασχολεῖται· πρῶτον ἔχομεν τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν καθ’ ἑκάστην νέαν Περίοδον· ἔχομεν ἐν ἀρχῇ τῶν Συνόδων τὰς μὴ ἀπαρτίας, συχνάκις ἔχομεν τὰς ὑπουργικὰς κρίσεις, ἃς συχνότατα παρ’ ἡμῖν προκαλεῖ ἡ ἐκλογὴ τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς· ἔπειτα τὰς μακρὰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ βασιλικοῦ λόγου καὶ τῶν πολιτικῶν ζητημάτων καὶ ἐπερωτήσεων, αἵτινες καὶ χρόνον δαπανῶσιν οὐ μικρὸν καὶ τὰς ἄλλας ἐργασίας ματαιοῦσι. Καὶ ἂν ὅμως ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὑπεβλήθη εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τῆς Συνόδου, πάλιν τρεῖς καὶ τέσσαρες μῆνες ἀπὸ τῆς τυπώσεως καὶ διανομῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι μόλις ἐπαρκεῖς εἰς ἐργαζομένην ἐπιτροπὴν καὶ Βουλήν, ὅπως ἐπεξεργασθῇ καὶ εἰσηγήσηται αὐτοῦ, καὶ ὅπως συζητήσῃ αὐτὸν ἐπωφελῶς διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις ὁ προϋπολογισμός, ἢ ἐσπευσμένως παρ’ ἡμῶν ἐξεταζόμενος καὶ ψηφιζόμενος ἀποτυγχάνει τοῦ σκοποῦ του, ἢ ἀνετώτερον ἐξεταζόμενος ἀποβαίνει ἔργον ὑπερήμερον καὶ ἀντισυνταγματικόν. Ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ διὰ πρωϊμωτέρας συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ διὰ νόμου, ὡς ἐναντίον εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ εἶναι καὶ δυσεκτέλεστος, διότι ὑπὸ τὸ κλίμα τῆς Ἑλλάδος αἱ Βουλαὶ δὲν δύνανται νὰ ἐργάζωνται ἢ ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου μέχρι τέλους Μαΐου τὸ πολύ. Ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλλωμεν οὕτω τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἡμῶν, οὔτε τὰς κλιματολογικὰς περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος, οὔτε τὰς κοινοβουλευτικὰς ἕξεις, αἵτινες εἰσὶν οὐ μόνον ἡμῶν ἀλλ’ ὅλων τῶν Κοινοβουλίων, νομίζω, ὅτι μόνον προστρέχοντες εἰς τὸν λογιστικὸν νόμον δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν μεταβολήν, ἥτις ἐγγυᾶται τὴν ἔγκαιρον καὶ ἀκριβῆ καὶ λεπτομερῆ ἐξέτασιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, τὸ λογιστικὸν λεγόμενον ἢ οἰκονομικὸν ἔτος ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου καὶ λήγει τῇ 31 Δεκεμβρίου, παρατεινόμενον διὰ τὰς εἰσπράξεις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων μέχρι τῆς 30 Ὀκτωβρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ἐὰν ὁρίσωμεν, ὅτι τὸ ἔτος τὸ λογιστικὸν παρ’ ἡμῖν θὰ ἄρχηται ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου καὶ θὰ περατοῦται τῇ 31 Μαρτίου, παρατεινόμενον μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους· ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ κατ’ ἀνώτατον μὲν ὅρον πέντε σχεδὸν μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ λογιστικοῦ ἔτους, ὑποτιθεμένου, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὑπεβλήθη κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Νοεμβρίου, κατ’ ἐλάχιστον δὲ ὅρον τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ λογιστικοῦ ἔτους, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι τῇ 31 Δεκεμβρίου ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις τὸν προϋπολογισμόν. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον σήμερον, καὶ ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἐν ἀρχῇ τῆς Συνόδου ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη ὁ προϋπολογισμὸς, μόλις θὰ ἔχωμεν δύω μῆνας πρὸς ἐξέλεγξιν καὶ ἐπιψήφισιν ἔγκαιρον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα θὰ ἔχωμεν πέντε μῆνας· ἐὰν δ’ ὑποθέσωμεν, ὅτι κατὰ τὸ τέλος τοῦ Δεκεμβρίου ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις τὸν προϋπολογισμὸν, ὀλίγαι ἡμέραι θὰ ὑπολειφθῶσι πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ μεταβολὴ αὕτη τοῦ λογιστικοῦ ἔτους μὴ νομίσῃ τις, ὅτι εἶναι πρωτοφανής. Τὰ πλεῖστα Κοινοβούλια ἐθεώρησαν, ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν οὔτε 6, οὔτε 7 καὶ 10 μῆνες πρὸς πλήρη συζήτησιν, ἐξέλεγξιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πολλὰ Κράτη μετέβαλον, λόγῳ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, τὴν ἔναρξιν τοῦ λογιστικοῦ ἔτους π. χ. ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Δανιμαρκία ἔχουσι λογιστικὸν ἔτος, ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου καὶ λῆγον τῇ 31 Μαρτίου ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Βαυαρία ὥρισαν ὡς ἔναρξιν τὴν 1 Νοεμβρίου καὶ τέλος τὴν 31 Ὀκτωβρίου. Ἡ Πορτογαλλία καὶ ἡ Ἀμερικὴ ἔχουσι λογιστικὸν ἔτος ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου καὶ τελειῶνον τῇ 30 Ἰουνίου. Μολονότι δὲ καὶ ἐκεῖ εἶναι διάφορον τὸ λογιστικὸν καὶ τὸ ἐμπορικὸν λεγόμενον ἔτος, ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν ἐθεωρήθη ὡς ἐπαρκὴς λόγος πρὸς διατήρησιν τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Καὶ ἡ Γαλλία ἤθελεν ἔχει ἤδη μεταβεβλημένον τὸ λογιστικὸν αὐτῆς ἔτος, ἄν δὲν ὑπῆρχεν ἄλλο σπουδαῖον κώλυμα, ἂν δὲν ὑπῆρχε δηλονότι τὸ διανεμητικὸν σύστημα εἴς τινας φόρους αὐτῆς, ὅπερ ἀπαιτεῖ ἑξάμηνον ἐργασίαν τῶν γενικῶν συμβουλίων μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸς διανομὴν τῶν φόρων εἰς τοὺς διαφόρους δήμους. Ἕνεκα τούτου εἶναι ἠναγκασμένη, τοὐλάχιστον ἕξ μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, νὰ ἐπιψηφίζῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ἡ Γαλλία. Ἡ μεταβολὴ αὕτη ὑποθέτω, ὅτι οὐδένα θὰ φοβήσῃ, διότι οὐδεμία δυσκολία σπουδαία θὰ προέλθῃ ἐξ αὐτῆς· μόνον ἄρθρα τινὰ τοῦ λογιστικοῦ νόμου θὰ μεταβληθῶσιν, ἐκεῖνα δηλαδὴ, τὰ ὁποῖα ὁρίζουσι τὰς ἐποχὰς, καθ’ ἃς διάφοροι ὑπουργοὶ καὶ διατάκται ἐκδίδουσι τὰ ἐντάλματα, ἢ οἱ ταμίαι ὀφείλουσι νὰ πέμπωσι τὰς καταστάσεις τῶν καθυστερούντων ἢ οἱ ὑπόλογοι νὰ κλείωσι τὰ βιβλία των. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, οὐδεμίαν θὰ ὑποστῶσι διατάραξιν λόγῳ τῆς μεταβολῆς τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ τέλους τοῦ λογιστικοῦ ἔτους, τινὰ μάλιστα ἔσοδα θ’ ἀντιστοιχῶσιν εἰς ἐποχὰς καλλιτέρας. Ἐπίσης οὐδεμία ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς δύναται νὰ ληφθῇ ἐκ τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα, λέγον ὅτι κατ’ ἔτος ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς, ἐννοεῖ ἁπλῶς χρονικὸν διάστημα δώδεκα μηνῶν, ἀδιάφορον δὲ πότε τοῦτο ἄρχεται καὶ πότε λήγει. Τὸ Σύνταγμα, ὁρίζον κατ’ ἔτος νὰ ψηφίζηται ὁ προϋπολογισμὸς, ἐνόησε ν’ ἀπαγορεύσῃ ἁπλῶς τοὺς πολυετεῖς προϋπολογισμούς, τοὺς ὁποίους εἶχον καὶ ἔχουσι Κράτη τινά. Ἡ μόνη ἀνωμαλία, ἥτις ἐν ἀρχῇ τοῦ συστήματος θὰ ἐπέλθῃ, εἶναι ὅτι οἱ τρεῖς πρῶτοι μῆνες τοῦ ἑπομένου ἔτους 1883, δηλ. ὁ Ἰανουάριος, ὁ Φεβρουάριος καὶ ὁ Μάρτιος θ’ ἀποτελέσωσι παράρτημα καὶ συνέχειαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους· μετὰ τὸν προσεχῆ Δεκέμβριον θὰ παρακολουθήσωσιν οἱ τρεῖς αὐτοὶ μῆνες ὡς παράρτημα τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τοιαύτη μεταβολὴ τοῦ λογιστικοῦ ἔτους ὅμως δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἢ διὰ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν αὕτη, ἐγκρίνουσα τὴν πρότασίν μου καὶ μελετήσασα τὰς λεπτομερείας τῆς μεταβολῆς καὶ τῆς ἐκτελέσεως, παρασκευάσῃ αὐτὸ διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἂν τοῦτο γίνῃ δεκτὸν, θέλει παύσει καὶ ἡ ἀνωμαλία τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους τῶν δωδεκατημορίων, ἅτινα τόσας προεκάλεσαν συζητήσεις κατὰ τὴν αἴτησιν τῆς πιστώσεως τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου. Αἱ συζητήσεις ἐκεῖναι δὲν ἔλυσαν τὸ ζήτημα οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς γνώμης οὔτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης, διότι εἴτε τὰ δωδεκατημόρια αὐτὰ λαμβάνονται ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους, εἴτε ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ μέλλοντος νὰ ψηφισθῇ, εἶναί τι ἀντισυνταγματικὸν καὶ ἀντιλογιστικόν, διότι εἶναι ἄτοπον νὰ δαπανᾷ τις ἐπὶ προϋπολογισμοῦ νεκροῦ, οὕτως εἰπεῖν, ὅστις ἐψηφίσθη ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις, ὑπὸ ἄλλην Κυβέρνησιν καὶ ἄλλην πλειονοψηφίαν, ἐχούσας ἄλλας ἰδέας καὶ ἐπίσης ἄτοπον νὰ κανονίζωνται αἱ δαπάναι ἐπὶ τῇ βάσει προϋπολογισμοῦ, ὅστις οὔτε συνεζητήθη, οὔτε ἐβασανίσθη ἀκόμη ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§26ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ συνέρχηται τακτικῶς κατὰ Ἰανουάριον, δὲν ἐκλείπουσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ δυσκολίαι;

§27ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ ὅπερ λέγετε, θὰ ἔχῃ τὸ ἑξῆς ἐλάττωμα· θὰ παρασκευάζηται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὁ προϋπολογισμὸς ἓν ἔτος πρὶν οἱ προϋπολογισμοὶ πρέπει νὰ γίνωνται ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἐγγύτερον τοῦ ἔτους, οὗτινος τὰ ἔξοδα προϋπολογίζουσι, διότι προϋπολογισμὸς καταρτιζόμενος κατὰ Ἰανουάριον καὶ ψηφιζόμενος μετὰ δύω τρεῖς μῆνας, θὰ ἦναι προϋπολογισμὸς μεμακρυσμένος λίαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ ἑπομένως ἥκιστα πιθανῶς θὰ προϋπολογίζῃ τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα. Τοῦτο δὲ εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα αἰτία τῶν ἀτάκτων καὶ συμπληρωτικῶν πιστώσεων.

§28ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ λάβω πρῶτος τὸν λόγον, διότι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ὑπέγραψα· δὲν ὑπέγραψα δὲ ὄχι ὡς μὴ ἀποδεχόμενος τὰς πλείστας τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξήνεγκε, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων συνεζήτησα καὶ ἐγὼ καὶ συνεψήφισα μετὰ τῆς πλειονοψηφίας ἢ τῆς μειονοψηφίας αὐτῆς, ἀλλὰ διότι ἐφρόνω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἠδύνατο νὰ συζητήσῃ τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὸ ἐπόψεις εὐρυτέρας. Περὶ τούτων ἐν ἀρχῇ τῶν ἐργασιῶν ὑπέβαλα πληροφορίας καὶ γνώμας εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ Ἐπιτροπὴ ἔλαβεν αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν, ἐγὼ δὲ φρονῶ, ὅτι ὀφείλω νὰ ὑποβάλω ταύτας ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Τόπου. Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμόν, εἶπεν ἀνελπίστως μίαν μεγάλην ἀλήθειαν· εἶπεν ὅτι τὸ ἔργον αὐτοῦ δὲν εἶναι ὥριμον, ὅτι τουτέστιν τὸ ἔργον αὐτοῦ εἶναι ἄωρον, ὄμφαξ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε μείζονα πονηρίαν· δὲν ἀφῆκεν αὐτὸς τὸν ὄμφακα, ἀλλ’ ἔδρεψεν αὐτόν, τὸν ἔδρεψε διὰ νὰ τὸν προσφέρῃ εἰς τὸν στόμαχον τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὸν καταπεπονημένον οἰκονομικῶς στόμαχον τοῦ Ἔθνους. Τί εἶναι ὁ εἰσαγόμενος προϋπολογισμὸς ὑπὸ ἔποψιν πολιτικήν; τί δὲ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν; Ὑπὸ μὲν ἔποψιν οἰκονομικήν, εἶναι οἰκονομικὸν ναυάγιον, εἶναι χρεωκοπία, εἶναι χάος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐξωθούμεθα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀκατασχέτως· ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τὴν πολιτικήν, οὐδὲν ἐκφράζει, ἀπολύτως οὐδὲν, εἰμὴ ἐπιδείξεις καὶ ταύτας ἀώρους, ὡς εἶναι τὸ ἔργον ὁλόκληρον. Ἀναγράφει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ἔλλειμμα τοῦ ἐ. ἐ. 11 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἄλλοτε, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, αὐτὸς οὗτος εἶπεν, ὅτι δύνανται νὰ ἀναβῶσι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα τοῦ ἐλλείμματος εἰς 15. Καὶ τῷ ὄντι, ἡ δευτέρα πληροφορία, ἡ δι’ ἄλλους σκοποὺς δοθεῖσα πρὸς ἡμᾶς τότε, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκριβεστέρα. Εἰς πλείονα μάλιστα τῶν 15 ἑκατομμυρίων θὰ ἀναβῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐ. ἐ. Ἀλλὰ κρίνοντες περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 κατὰ τὸν 6 μῆνα τοῦ ἔτους αὐτοῦ πολὺ ἁπλοῖ θὰ εἴμεθα, ἐὰν ἐφρονοῦμεν, ὅτι τῷ ὄντι περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν. Εἶπον ἁπλοῖ, ἐνῷ ὤφειλον νὰ εἰπῶ, ὅτι θὰ ἐγινόμεθα οὕτως ἐπιλήσμονες τῶν ἱερωτέρων καθηκόντων ἡμῶν πρὸς τὴν Πολιτείαν. Κρίνοντες περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ε. ε. ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ μετὰ ἕξ μῆνας ἀρχόμενον ἔτος· ὀφείλομεν νὰ ἐρευνήσωμεν τί μετὰ τοὺς ἓξ αὐτοὺς μῆνας μᾶς περιμένει. Δὲν ἐννοῶ δὲ διὰ τί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνῷ ἀνωμολόγησε τὸ ἄωρον τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, δὲν ἐπωφελήθη τοῦ μεσολαβήσαντος χρόνου, τὸν ὁποῖον καὶ ἀδίκως κατελόγισεν ἡμῖν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προχθές, δὲν ἐπωφελήθη, λέγω, τοῦ μεσολαβήσαντος χρόνου διὰ νὰ ὡριμάσῃ τὸν καρπόν. Τί δὲ νομίζετε, ὅτι ἔπραξεν ἀπεναντίας ἐντὸς τοῦ χρόνου αὐτοῦ; ἀνεῦρεν, ἐπελθόντα ἀνελπίστως, ἔσοδά τινα νεώτερα, τυχηρὰ λεγόμενα. Ηὐξήθη ἡ ἀξία τῶν πωληθέντων ἵππων τοῦ στρατοῦ, πωλεῖται ὀρύζιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ στρατὸς, καὶ τοποθετοῦνται καὶ ὁμολογίαι τινες, ἐπὶ τόκῳ, οὕτω δὲ αὐξάνει ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων κατὰ δρ. 1,300,000. Τὸ ποσὸν αὐτὸ μᾶς τὸ παρουσίαζεν ὁ κ. Καλλιγᾶς διὰ τῆς δηλώσεώς του, ἀλλὰ καταβροχθίζεται καὶ τοῦτο, διότι διὰ τῆς αὐτῆς δηλώσεως προσθέτει καὶ ἔξοδα πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Καὶ αὕτη εἶναι, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν, ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμός, ὥριμος μελέτη, τὴν ὁποίαν κατώρθωσε νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ ἀνεῦρε τέλος ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ πόρον τινὰ νέον. Εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν πνευματωδῶν ποτῶν· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ αὐξήσῃ βεβαίως ἂν ὄχι κατὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπολογίζει, ἀλλὰ θὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἐφέτος μὲν ἐπὶ ἐλάχιστον ποσὸν ἕνεκα τῆς παρόδου τοῦ χρόνου, τὸ ἑπόμενον δὲ ἔτος πλειότερον, διότι τότε θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Θὰ ὑπολογίσω λοιπὸν τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω τὸν κ. Καλλιγᾶν. Ἀλλὰ διατεθειμένος νὰ μὴ ἀδικήσω αὐτόν, δικαιοῦμαι καὶ νὰ ἦμαι αὐστηρὸς ἐξελεγκτὴς τῶν σφαλμάτων αὐτοῦ. Ἦτο δὲ σφάλμα μέγιστον, τὸ ὅτι ἀφῆκε νὰ παρέλθωσι τρεῖς ὅλοι μῆνες, χωρὶς νὰ μελετήσῃ βαθύτερον τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, καὶ χωρὶς νὰ λάβῃ πρόνοιαν σωστικωτέραν περὶ τοῦ μέλλοντος. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀναγράφει ὡς ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἑ. ἔτους 11,013,229· ἀλλὰ δὲν εἶναι, δυστυχῶς, τοῦτο τὸ ἔλλειμμα τὸ πραγματικὸν· τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα εἶναι πολλῷ ἀνώτερον. Τί νομίζετε, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐξογκώσῃ τὰ ἔσοδα, προσθέτει ὡς ἔσοδον ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ; Τὰ περισσεύματα ἢ μᾶλλον τὰ πιθανὰ πλεονάσματα τῶν διαφόρων ἐσόδων, καὶ ἐχαρακτήρισε μάλιστα ταῦτα μὲ τὴν γνωστὴν φράσιν τὴν Γαλλικὴν «la plus value».

§29ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸ πλεονάσματα.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. La plus value εἶναι ἡ αὔξησις, τὴν ὁποίαν ἀποφέρει ὁ αὐτὸς φόρος κατὰ διάφορα χρονικὰ διαστήματα.

§31ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τί ἄλλο λέγω ἐγώ; Ἔχομεν τὸν φόρον τῶν τελωνιακῶν, π. χ. ὅπως ἐννοηθῶμεν μὴ αὐξάνοντες δὲ τὸν ὅρον τοῦ φόρου, προϋπολογίζομεν τὸ πιθανὸν εἰσπρακτέον ποσὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, ἢ ἄλλως κατὰ πιθανότητα· ἀλλ’ αἱ εἰσπράξεις, ἕνεκα τῆς προόδου τῆς χώρας ἢ ἄλλων αἰτίων, ἀποβαίνουσι πλειότεραι τῶν ὑπολογισθεισῶν. Καὶ περὶ τούτου πρόκειται. Δὲν εἶναι ἀληθές, κ. Καλλιγᾶ;

§32ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ εἶναι «plus value».

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ αὔξησις εἶναι σχετικὴ πρὸς τὸ ὑπάρχον ἔσοδον. Ὅταν κατὰ ὡρισμένον ἔτος ἔχωμεν ἔκ τινος φόρου ὡρισμένον ποσόν, κατ’ ἄλλο δὲ ἔτος ἔχωμεν ἐκ τοῦ αὐτοῦ φόρου ποσὸν μεγαλείτερον, τοῦτο ὀνομάζεται plus value τοῦ φόρου.

§34ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτου πρόκειται, κύριε Πρωθυπουργέ, περὶ τούτου ἀκριβῶς. Ἐσημείωσε λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀτόπως τὴν plus valua ταύτην ὡς ἔσοδον. Καὶ μέχρι τίνος ὑποθέτετε, ὅτι ἀνέρχεται τὸ ποσὸν αὐτό; Εἰς 3,589,000. Ἐπεθύμουν νὰ πιστεύσω, ὅτι αὐτὴ ἡ plus value ἡ προϋπολογισθεῖσα, κατὰ καινοφανὲς σύστημα, ὑπὸ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, εἶναι τουλάχιστον ἀκριβής· ἐπεθύμουν τοῦτο, διὰ νὰ ἦναι τὸ κακὸν ὀλιγώτερον, καὶ προσέτι, διότι καὶ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο ἀριθμητικῶς ἀκριβὴς ἡ προσθήκη αὕτη πάλιν εἶναι ἀδικαιολόγητος; δὲν εἶναι οἰκονομικῶς ὀρθή, δὲν εἶνε δὲ καὶ πραγματική, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν οὔτε οἱ ὑπολογισμοί, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν αὔξησιν ταύτην τῶν κονδυλίων, καὶ ἤδη νενομοθετημένων εἰσοδημάτων, εἶναι ἀνακριβεῖς. Παράδειγμα φέρω τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου· ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου παρήγαγε τῷ μὲν 1879, 4,765,000 (περιορίζομαι μέχρι τῶν χιλιάδων), κατὰ τὸ 1880, 5,493,000 καὶ κατὰ τὸ 1881, 5,399,000. Ὁ δὲ μέσος ὅρος, τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ ὀρθότατος τῶν οἰκονομικῶν κανόνων ἐπιβάλλει, ὁ μέσος οὗτος ὅρος εἶναι 5,222,008. Ὁ φόρος δὲ ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου παρέχει ἀσφαλῆ μέσον ὅρον, διότι δὲν εἶναι ἔσοδον, τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι αὐξάνει ἢ ἐλαττοῦται ἐκτάκτως, ὡς ὅταν πρόκηται περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐλαίου π. χ. ἢ περὶ τῆς κτηνοτροφίας, ἥτις ἐνδέχεται εἴτε νὰ εὐδοκιμήσῃ εἴτε νὰ καταστραφῇ. Ὁ μέσος λοιπὸν ὅρος τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου εἶναι 5,222,000. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐσημείωσεν 7 ἑκατομμύρια· ἐσημείωσε δὲ 7 ἑκατομμύρια, διότι προσέθηκε 1,200,000 διὰ τὰς νέας Ἐπαρχίας· ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ταύτας ἀπὸ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ μέσου ὅρου καὶ τοῦ μένοντος διὰ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας ποσοῦ, θὰ ἴδωμεν ὅτι μόνον ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τοῦ χαρτοσήμου ἔκαμεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐσφαλμένον ὑπολογισμὸν δραχ. 600,000. Τὴν αὐτὴν ἠκολούθησε μέθοδο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰς ὅλα τὰ λοιπὰ εἰσοδήματα, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ αὐξήσῃ διὰ τῆς πεφιλημένης plus value τὸ πιθανῶς εἰσπραχθησόμενον ἐξ αὐτῶν. Τὸ αὐτὸ ἔπραξε π. χ. καὶ ἐπὶ τῶν τελωνιακῶν· τὰ τελωνιακὰ τέλη κατὰ μέσον ὅρον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἤδη ἰσχυόντων νόμων, ἐκτὸς τοῦ τελευταίου δεκατημορίου, τοῦ ὁποίου τὸ ἔσοδον ἀφαιρῶ, ὁ μέσος ὅρος τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, κατὰ τὸν πίνακα τὸν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δοθέντα τῇ ἐπιτροπῇ τῇ αἰτήσει μου, ἀνέρχεται εἰς δρ. 14,700,000· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐσημείωσεν ἀπὸ τέλη εἰσαγωγῆς δραχ. 22,000,000. Ἐξ αὐτῶν 2,500,000 ἀνήκουσιν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, 1,500,000 ἀνήκουσιν εἰς τοὺς 8 ἢ 9 μῆνας τοῦ ἄρτι ἐπιψηφισθέντος δεκατημορίου, ἑπομένως ηὔξησε τὸ τελωνιακὸν ἔσοδον τῆς εἰσαγωγῆς κατὰ 2,300,000. Ἐσημείωσα μόνον τὰ δύο ταῦτα παραδείγματα διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην, ἣν ἔχω καὶ ἥτις εἶναι ἐν ἐμοὶ πεποίθησις, διότι ἐμελέτησα μετὰ ἐπιμελείας τὸν προϋπολογισμόν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔκαμε αὐξήσεις αὐθαιρέτους ὅπως ἐλαττώσῃ κατὰ ἐπίφασιν τὸ ἔλλειμμα. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν τυχόν, ὅτι αἱ αὐξήσεις αὗται εἶναι πιθαναί, ἔπρεπεν ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, κατανοῶν τὸ καθῆκον αὐτοῦ, νὰ τὰς σημειώσῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ; Βεβαίως ὄχι. Δὲν ὑπάρχει ἔτος ἐν Ἑλλάδι, δὲν ὑπάρχει ἔτος ἐν ὅλοις τοῖς συνταγματικοῖς ἔθνεσιν τοῦ κόσμου, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ ἔκτακτοι καὶ αἱ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις νὰ μὴ ἀναβαίνωσιν εἰς ποσὸν τοὐλάχιστον ἴσον πρὸς τὸ 1|15 τοῦ προϋπολογισμοῦ· τοῦτο συμβαίνει ἐν Γαλλίᾳ διαρκῶς πρὸ 20 ἐτῶν· ἄλλοτε ἦτο μάλιστα τὸ ⅐ ἐν Γαλλίᾳ, καὶ εἶχεν ἐξεγερθῆ ἡ γνωστὴ βεβαίως εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν πάλη κατὰ τῶν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Ἤδη διαρκῶς, ἀπὸ τοῦ 1865 μέχρι τοῦδε, αἱ ἔκτακτοι καὶ αἱ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἀναβαίνουσιν ἐν Γαλλίᾳ εἰς 120 καὶ 150,000,000. Τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι εἴμεθα κανονικώτεροι ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, θέλομεν ἔχει ἐκτάκτους πιστώσεις πλείονας τῶν δρ. 4,000,000, αἱ ὁποῖαι ἀποῤῥοφῶσι, καθ’ ὑπέρβασιν, τὴν ἀνακαλυφθεῖσαν plus value τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Δὲν δύναται δὲ νὰ μοὶ γείνῃ σπουδαίως ἡ παρατήρησις, ὅτι μεταξὺ τῶν προϋπολογιζομένων ἐξόδων ὑπάρχουσι καὶ πιστώσεις καταργούμεναι, διότι τὸ ποσὸν αὐτῶν καὶ εἰς ὅλους τοῦ λοιποῦ κόσμου τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ἡμέτερον εἶναι πάντοτε ἐλάχιστον· ἐν Γαλλίᾳ ποικίλλεται μεταξὺ 20 καὶ 25 ἑκατομμυρίων· ἐν Ἑλλάδι δὲ οὐδέποτε ὑπερέβη τὰς 400,000. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον αἱ ἔκτακτοι καὶ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβαρύνουσι τὸν προϋπολογισμὸν πλέον τοῦ γενομένου ὑπολογισμοῦ· εἶναι καὶ ἡ φυσικὴ τῶν πραγμάτων πρόοδος, καὶ ὅταν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, διότι τῷ συνέφερε, τὴν πρόοδον ταύτην, ἵνα ποιήσῃ ἀδικαιολόγητον προσθήκην ἐσόδων, ὤφειλε νὰ μὴ λησμονήσῃ αὐτήν, προκειμένου περὶ ἐξόδων, τῶν ὁποίων ἡ ἀκριβὴς γνῶσις ἐνδιαφέρει τὰ μέγιστα καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος. Οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους αὐξάνουσι κατὰ διαρκῆ πρόοδον τὰ ἔξοδα ὅλων τῶν Κρατῶν κατ’ ἔτος, εἶναι διττοὶ, εἶναι διοικητικοὶ, εἶναι καὶ πολιτικοί. Εἷς τῶν λόγων τούτων τὴν ἐπίδρασιν ὅλα τὰ ἔθνη ὑπόκεινται, ἑπομένως καὶ ἡμεῖς. Μεταξὺ τῶν διοικητικῶν λόγων εἶναι ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τῶν πραγμάτων, ἑπομένως τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία ἐπιφέρει αὔξησιν ὅλων ἐκείνων τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, αἵτινες ἀπαιτοῦσι προσφορὰν ἐργασίας, καὶ ἡ ὁποία ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, νὰ αὐξήσῃ πολλάκις τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, διότι αὐτοὶ τοῖς παρέχουσιν ἐργασίαν καὶ διὰ τῶν μισθῶν των μέχρι τοῦδε δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης ὑπερτιμήσεως· ἕτερος διοικητικὸς λόγος εἶναι ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἡ μὲν κοινωνία ἀπαιτεῖ, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀναγκάζεται νὰ λαμβάνῃ ὑπὲρ τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ἐθνικῆς δραστηριότητος. Γίνεται π. χ. αὔξησις σχολείων, αὔξησις ἔργων κοινῆς ὠφελείας, αὔξησις δικαστικῶν καθιδρυμάτων, βελτίωσις τῶν κατ’ αὐτὰ, βελτίωσις τοῦ συστήματος τῶν φυλακῶν κλπ. Αὐτὰ δὲ πάντα μετροῦνται μὲ χρήματα, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ ἀποφύγωμεν. Πολιτικοὶ δὲ λόγοι αὐξήσεως ἐξόδων εἰσὶν ἡ ὑπηρεσία τῶν ὁσημέραι αὐξανομένων δανείων, καὶ ἡ ἀδιάκοπος ἀνάπτυξις τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῶν ἐθνῶν. Ἄν δὲ μάλιστα ἐπρόκειτο νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν διοικητικῶν ἰδίως αὐξήσεων ἐκ τῆς πορείας τοῦ παρόντος ὑπουργείου, ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν μὴ τὸ ἥμισυ ἴσως τοῦ προϋπολογισμοῦ καταβροχθισθῇ, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον ἐξακολουθῇ διευθυνόμενον εἰς τὸ τέρμα τῆς ἀτέρμονος ὁδοῦ, ἣν μέχρι τοῦδε ἐβάδισεν, ἤτοι νὰ προσθέτῃ ἔξοδα ἐπὶ ἐξόδων διὰ νομοσχεδίων καὶ διὰ πιστώσεων.

§35ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἡμεῖς τὰ ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, δὲν τὰ ἐξοδεύομεν μόνοι μας.

§36ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ταῦτα δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ ν’ ἀπαντήσω· ἐσφάλατε περὶ τὴν διεύθυνσιν, κ. ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν. Λοιπόν, ἐὰν λάβωμεν ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, καὶ χωρὶς κἂν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅπερ ὅμως εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ προσθήκη τῶν 3,579,000 τῆς plus value ἐγένετο κακῶς, ποῖον εἶναι τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἔπρεπε ν’ ἀναγράψῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1882; 14,602,229. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ δυστυχῶς· ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰς 500,000 δραχμὰς, τὰς ὁποίας, ἀντιλέγοντος ἕως τέλους, ἀλλ’ οὐχὶ ἀκάμπτως τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἡ πρὸς τοὺς κτηνοτρόφους βραδεῖα εὐμένεια τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ μᾶς ἐδώρησε· κατὰ τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἴδιος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς 2,500,000 ἀνέρχεται ὁ ἀριθμὸς τῶν αἰγῶν. Ἐσώθησαν τὰ ἀθῶα ταῦτα κτήνη ἀπὸ τὰ 20 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα, ὅπως τὰ ἐξοντώσῃ, τοῖς ἐπέβαλεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, οὕτω δὲ ἐλαττοῦται τὸ ποσὸν τοῦ ἐπὶ τῶν ζώων φόρου κατὰ δραχ. 600,000, καὶ ταύτας ἀκριβέστατα μέχρι λεπτοῦ. Ἡ Ἐπιτροπὴ μάλιστα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν ἀποκρούω τὴν γνώμην αὐτῆς, φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐντελῶς καὶ τὸ ποσὸν τῆς ὑπερβάσεως τῶν 300,000, αἱ ὁποῖαι μένουν, διότι, ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ, ἐφέτος ἐπῆλθε μεγίστη καταστροφὴ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν· ἑπομένως τὸ σύνολον τοῦ φόρου δὲν θέλει φθάσει ποτὲ τὸ σύνολον τοῦ φόρου τοῦ περυσινοῦ.

§37ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶσθε βέβαιος;

§38ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ 20 μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὰ ὁποῖα παρέχω, ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα τὰ πράγματα τοῦ Τόπου, πλειοτέραν πίστιν παρὰ εἰς σᾶς, ὅστις πᾶν ἄλλο γνωρίζετε ἢ τὸν Τόπον, οὗ διευθύνετε τὰ οἰκονομικά. Ἐξήτασα προσέτι καὶ τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέγραψεν ὡς εἰσπραχθησόμενα ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, καὶ μὲ ὅλην τὴν ἀγαθὴν θέλησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, εὗρον, ὅτι ἀνέγραψε πλειότερον τοὐλάχιστον 1,000,000 δραχμῶν. Λοιπὸν τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς δρ. 16,220,000. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔφερεν ἡμῖν τὴν δήλωσίν του τὴν προχθεσινὴν, διὰ τῆς ὁποίας προσέθηκε τυχηρά τινα ἐκ δραχμῶν 1,326,000. Αὐτὰ τὰ ἀφαιρῶ ἀπὸ τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ οὕτω κατέρχεται εἰς δραχμὰς 14,894,000. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς εἶπον, τὸ ἀνακαλυφθὲν χρῆμα καταβροχθίζεται ἀμέσως, προσετέθησαν διὰ τῆς αὐτῆς δηλώσεως νέα ἔξοδα, ὑπερβαίνοντα τὸ ἑκατομμύριον, καὶ ἀνέρχεται αὖθις τὸ ἔλλειμμα εἰς τὸ ἀξιοσέβαστον ποσὸν τῶν δραχμῶν 15,800,000 περίπου. Αὐτὸ εἶναι τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἔχωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1882· ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐλλείμματος τούτου, οὗ φροντὶς τῷ κ. Καλλιγᾷ, ἔχει τὸ χρῆμα τῶν δανείων, καὶ διὰ τοῦτο ἀντετάχθη καὶ αὐτὸς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τόσον σθεναρῶς κατὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν οἱ ὄντως πονοῦντες, μετὰ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον, ἐπρότειναν νὰ τῷ δοθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ εἶχον ἀνάγκην χρημάτων διὰ νὰ ζήσουν καὶ συμβάσεως τραπεζικῆς....... Ἀλλὰ μήπως περιωρίσθησαν ἕως ἐδῶ οἱ κύριοι Ὑπουργοί; Ἐγὼ δὲν ἠδυνήθην νὰ καταδιώξω καὶ νὰ συλλάβω ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πίπτοντα ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν βροχηδὸν, ἐπρότειναν δαπάνας ὑπερόγκους, ὑπερβολικὰς, μὴ ἀναγκαίας, δαπάνας πολυτελείας, δαπάνας προσωπικῶν περιποιήσεων. Διὰ τὰς δαπάνας ταύτας εἶχον καιρὸν νὰ μεριμνήσωσιν οἱ κυβερνῶντες τὴν χώραν· περὶ αὐξήσεως ὅμως τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Τόπου, ἢ περὶ ἐλαττώσεως τῶν περιττῶν δαπανῶν δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ μεριμνήσωσι. Διὰ τὰς δαπάνας μᾶς ὑπέβαλον ὡρίμους, κατ’ αὐτοὺς, ἐργασίας, διὰ τὰ ἔσοδα ὅμως, ὧν ἄνευ αἱ δαπάναι εἶναι ἀφροσύνη, μᾶς ὑπέβαλον ἐργασίαν ἄωρον. Καὶ ἐνῷ μὲ τοιοῦτον παρουσιάζονται προϋπολογισμὸν, δὲν διστάζουσι νὰ λέγωσιν, ὅτι σκέπτονται αὐτοὶ νὰ προπαρασκευάσωσι τὸ Κράτος διὰ μελλούσας μεγάλας καὶ ἐθνικὰς ἐργασίας. Θαυμασία ὄντως πολιτική! Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, συνετῶς καὶ ὄντως μετὰ φιλοπατρίας σκεπτομένη, σᾶς εἶπε ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς προπαρασκευὴ τῆς χώρας. Σᾶς εἶπεν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι πρωτίστη πρὸς σπουδαίαν ἐνέργειαν προπαρασκευὴ εἶναι ἡ οἰκονομική. Ἄνευ χρημάτων οὐδὲν δύνασθε νὰ πράξητε. Τί τὰ θέλετε τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα θὰ κατασκευάσητε, ἐὰν θὰ τὰ κατασκευάσητε πράγματι, ὅταν δὲν ἔχητε νὰ συντηρήσητε τοὺς ναύτας αὐτῶν, ὅταν δὲν ἔχητε τὰ μέσα νὰ προμηθεύσητε εἰς αὐτὰ τὸ ἀναγκαῖον ὑλικόν; Τί τὸν θέλετε τὸν στρατὸν, ὅταν ἔχητε τὰς ἀποθήκας αὐτοῦ κενὰς, ὅταν δὲν ἔχητε νὰ πληρώσητε τὸν μισθὸν τῶν στρατιωτῶν; Καὶ ὅτι οὐδὲν τούτων θὰ ἔχητε, μαρτυρεῖ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἐν ὀνόματι τοῦ διαδόχου αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1883. Ἐὰν ὡς ὀφείλομεν, ἀπὸ τοῦ 1883 ἀφαιρέσωμεν ὅλα τὰ τυχηρὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882, ἰδοὺ ποῦ καταντῶμεν διὰ τὸ 1883. Τὰ ἔσοδα ταῦτα εἶναι ἡ ἐκ τῶν χαλκίνων νομισμάτων πρόσοδος, ἀνερχομένη εἰς δρ. 1,600,000, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, ἡ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ, ἡ ὁποία ἀνῆλθεν εἰς 1,226,000, ἡ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τοῦ ὀρυζίου, σημειουμένη εἰς δρ. 400,000, ἡ ἐκ τοῦ τόκου τῶν εἰς τὰς Τραπέζας κατατεθειμένων κεφαλαίων τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἐκ δρ. 300,000. Ὅλα ταῦτα δὲν θὰ τὰ ἔχωμεν τὸ ἑπόμενον ἔτος, ἀποτελοῦσι δὲ ποσὸν 3,526,000 δρ. Προσθέτω εἰς ταύτας τὰς 140,000 δρ. τῶν ὁμολογιῶν, ὡς καὶ τὰς 600,000 δραχ. τῶν αἰγῶν μολονότι δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ στόμφου διεβεβαίωσεν ἡμᾶς, ὅτι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἢ δύο τὸ πολὺ δύναται αὐτὸς καὶ 15 καὶ 25 καὶ 35 ἑκατομμύρια νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, περιορίζομαι νὰ προσθέσω μόνον 350,000 δραχμῶν διὰ τοὺς τόκους τοῦ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ληφθησομένου δανείου ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ὅπερ ὁρίζω, μετὰ τῶν ἐφέτος ζητουμένων κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν 2 ἑκατομμυρίων, εἰς πέντε μόνον ἑκατομμύρια. Τὰ ποσὰ ταῦτα ἀνέρχονται εἰς δρ. 4,616,000, αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὸ ἐφετεινὸν ἔλλειμμα προαναγγέλλουσι τὸ τοῦ 1882 ὡς ἀνελευσόμενον εἰς δραχ. 20,416,000. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς εἶπον, θέλω νὰ ἦμαι δίκαιος πρὸς τὸν κ. Καλλιγᾶν, θὰ προσθέσω ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπόσχεται ἐκ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Τὸ ποσὸν τοῦτο ὁρίζει ὁ κ. Καλλιγᾶς εἰς 1, 800,000 δρ. ἂν δὲ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883 ἔσται δρ. 18, 616,000. Καὶ μὲ τοιοῦτον προϋπολογισμὸν, ἐρχόμενον μετὰ ἕξ μόνον μῆνας, προβαίνουσιν οἱ κ.κ. ὑπουργοὶ εἰς συνομολόγησιν ὑποχρεώσεων, αἵτινες θ’ ἀπαιτήσωσι προσθήκην ἐξόδου τεσσάρων ἔτι τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίων. Ἂν πρόκηται νὰ προπαρασκευάσωσι κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν τὴν χώραν, θὰ τὸ πράξωσι βεβαίως ἐντὸς τοῦ 1883. Θὰ λάβωσι λοιπὸν ὅλον τὸ δάνειον τῶν 40,000,000 καὶ θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τόκου καὶ χρεωλύτρου δρ. 2,800,000. Εἰς μόνον δὲ 1,200,000 ἂν ὑπολογίσωμεν τὴν συνδρομὴν ὑπὲρ τῶν σιδηροδρόμων, ἔχομεν πλήρη τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια, καὶ ἔλλειμμα δραχμῶν 22, 616, 000. Αὐτὸ τὸ μέλλον προπαρασκευάζει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν πατρίδα, τὴν ὁποίαν ὑπόσχεται νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὰ πεδία τῆς τιμῆς. Καὶ προσέξατε εἰς τοῦτο καλῶς, κύριοι βουλευταὶ, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον ὅλης ὑμῶν τῆς προσοχῆς ὡς περικλεῖον κινδύνους, κίνδυνον οἰκονομικόν, καὶ κίνδυνον πολιτικόν. Ποῖος δὲ πολιτικὸς κίνδυνος δεινότερος καὶ μᾶλλον φοβερὸς ἢ τὸ νὰ εὑρεθῇ ἡ Ἑλλὰς ἐν περιστάσεσιν, καθ’ ἃς τὸ καθῆκον αὑτῆς, ἡ τιμὴ αὑτῆς, τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῇ ἐπιβάλλει ἐνέργειαν, νὰ εὑρεθῇ, λέγω, γυμνὴ καὶ τετραχηλισμένη, ὡς παραδίδουσι τὴν πατρίδα εἰς τὸ ἔτος 1883 οἱ κύριοι ὑπουργοί; Ἔλλειμμα 23,000,000 δραχ. εἶναι πλέον τοῦ ⅓ τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Καὶ μὲ τὸ ἀφόρητον τοῦτο βάρος θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ βαδίσῃ μετ’ αὐτῆς ἡ Ἑλλάς; Ποῦ νὰ ὑπάγῃ; Εἰς τὸ βάραθρον, εἰς τὴν χρεωκοπίαν, εἰς τὴν ταπείνωσιν;

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἔργον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τὰ ἐλλείμματα αὐτά.

§40ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν δὲν εἶναι ἔργον οὐδενός. Εἶναι ἔργον τῶν περιστάσεων καὶ τῶν ἀναγκῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ἡ πατρὶς καὶ πρὸς θεραπείαν τῶν ὁποίων οἱ πάντες συνέπραξαν. Δὲν ὑπάρχει πολιτικὸς ἐκ τῶν ζώντων οὐδὲ ἐκ τῶν τεθνεώτων, ὅστις δὲν συνέπραξε ἀπὸ τοῦ 1867, ἀφ’ ὅτου οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς ἔμεινεν ἥσυχος ἀπέναντι τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος ἢ μᾶλλον τοῦ ζητήματος τοῦ ἐθνικοῦ. Διὰ νὰ διατηρήσῃ τὸ γόητρον αὑτῆς ἡ Ἑλλὰς ἐν τῇ Ἀνατολῇ, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὤφειλε νὰ θυσιάσῃ. Καὶ οὕτω συνετελέσθησαν καὶ ἐπολλαπλασιάσθησαν, ἐν ὀνόματι καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν καθηκόντων ἱερῶν, τὰ ἐλλείμματα, περὶ τῶν ὁποίων λέγετε. Λοιπὸν δὲν εἶναι δίκαιον, οὔτε ὀρθὸν νὰ ἀναφέρωμεν πρόσωπα καὶ πολιτικὰς μερίδας, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἐλλειμμάτων· εἶναι ἀνάξιον τοῦτο, δὲν εἶναι δὲ καὶ ἀληθές. Ἀλλ’ οὐδὲ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πταίει, διότι εὑρίσκει εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους· πταίει ὅμως καὶ πταίει θανασίμως, διότι ἐλθοῦσα εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν εὐτυχῶς δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν συνετώτερον ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, χωρὶς νὰ παραλείψωμεν καὶ τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν ὑποχρεώσεις, δὲν ἐσκέφθη οὔτε οἰκονομικῶς οὔτε πατριωτικῶς. Βεβαίως συνεπάγεται εὐθύνην βαρεῖαν καὶ δύναται νὰ προξενήσῃ δυσαρέσκειαν ἡ ἐπιβολὴ νέων φόρων· ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι ἀπόλυτος ἡ ἀνάγκη, πῶς δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἡ συνταγματικὴ Κυβέρνησις, ἡ ἐργαζομένη ἐν τῷ φωτὶ, ἡ ὑπὸ μεγάλης πλειονοψηφίας ὑποστηριζομένη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν τολμᾷ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου, ἀλλ’ ἀφίνει τὸ Κράτος γυμνὸν πόρων καὶ ἐστερημένον καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν τῆς ὑπάρξεως μέσων; Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπέδειξε διάφορα ἀντικείμενα ὡς ἀντικείμενα φορολογίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ— καὶ τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου — ὅτι ἁρμοδία νὰ κρίνῃ περὶ πάντων τούτων εἶναι μόνη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἔχουσα ἐν χερσὶν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν δύναται νὰ πιστοποιήσῃ τὴν κατάστασιν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, νὰ ἐξεύρῃ ποῦ ὑπάρχει μείζων φορολογικὴ ἱκανότης καὶ ἐν γνώσει νὰ προβῇ εἰς αὐξήσεις φόρων ἐκεῖ ὅπου ἡ παραγωγὴ δὲν δύναται νὰ παραβλαφθῇ. Διὰ τοῦτο οὔτε ἐπρότεινα, οὔτε θὰ προτείνω ποτὲ εἰδικόν τινα φόρον ὡς βουλευτής. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως, ἡ ἔχουσα, ὡς εἶπον, τὰ στοιχεῖα ἅπαντα, ἡ λαβοῦσα τόσον καιρόν, ὃν ματαίως κατεσπατάλησε μέχρι σήμερον, διατί δὲν ἐσκέφθη, διατί δὲ παραδίδει ἡμᾶς μετὰ ἓξ μῆνας εἰς τοὺς ὄνυχας ἐλλείμματος δρ. 23,000,000; Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις περιωρίζετο τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἀκατανόητον ταύτην ἀκηδίαν περὶ προσθήκης ἐσόδων, θὰ εἴχομεν μόνον νὰ κατακρίνωμεν τὴν κυβερνητικὴν ἀμέλειαν καὶ ἀνικανότητα· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις εἰσῆλθεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων καλπάζουσα καὶ ἐξώγκωσεν αὐτὰ δι’ ἐξόδων περιττῶν, καὶ τὸ χείριστον δι’ ἐξόδων ἐντελῶς προσωπικῶν. Οἱ κκ. Ὑπουργοὶ ἐνόμισαν, ὅτι εὗρον θησαυρὸν καὶ ἔσπευσαν ποῖος ἐξ αὐτῶν νὰ διαρπάσῃ ἐξ αὐτοῦ πλειότερον. Οὕτω δὲ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὁ ἁρμοδιώτερος, ἁρπάζει 194,000 δραχμῶν προσθήκην ἐξόδων προσωπικῶν, τὰ ὁποῖα μάλιστα αὐτοὶ οἱ ἴδιοι Ὑπουργοὶ τῆς σήμερον πρὸ 1 καὶ ½ ἔτους κατεδίκασαν ὡς σπατάλην, καὶ ἐπιτυχόντες τὴν πλειονοψηφίαν διέγραψαν ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880. Νῦν ὅμως τὰ πρόσωπα ταῦτα εἶναι ἀναγκαῖα· οἱ Βουλευταί, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, γνωρίζουσι τὸ διατί ..... Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀδικώτερος τοῦ κ. Καλλιγᾶ, λαμβάνει 264,000 δραχμῶν.

§41ΡΑΛΛΗΣ. 200,000 εἶναι διὰ τὰς φυλακάς. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος πάσης προσθήκης εἰς τὰ δικαστήρια· ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχουν ἐκθέσεις προέδρων καὶ εἰσαγγελέων, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶσι, τί νὰ κάμω;

§42ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φυλακὰς ἐξεταστικὰς δὲν ἔχομεν πρὸ 50 ἐτῶν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης· ἠδυνάμεθα, πιστεύω, νὰ ὑπάρξωμεν ἄνευ αὐτῶν ἓν ἀκόμη ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν πῶς νὰ ζήσωμεν. Τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν προσθέτει — εἶναι Πρωθυπουργὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν μερίδα τοῦ λέοντος — τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο λαμβάνει 1,023,000. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ἔμεινεν ὀπίσω· λαμβάνει καὶ αὐτὸς δραχ. 192,000. Ὁ δὲ προσφιλὴς προξενικὸς νόμος προσθέτει νέον ἔξοδον 200 περίπου χιλιάδων δραχμῶν, περιλαμβανομένου καὶ τοῦ ἐξόδου τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς. Ὅλα ταῦτα ἀποδεικνύουσι δυστυχῶς, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον σπουδαίας κυβερνητικῆς ἐνεργείας. Κυβέρνησις ἀξία τοῦ ὀνόματος καὶ ἐννοοῦσα τὸ καθῆκον αὐτῆς, ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ ἀναλαμβάνουσα πᾶσαν εὐθύνην, ὅπως ὁ Τόπος ἀρχίσῃ τουλάχιστον τὴν ἐλάττωσιν τοῦ πιέζοντος τὰ στήθη αὐτοῦ ἐφιάλτου, τοῦ ἐλλείμματος. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τῆς σήμερον ἀντὶ τούτου διπλασιάζει τὸ ἔλλειμμα καὶ ἐξωθεῖ ἀκατασχέτως τὸ Κράτος εἰς τὴν χρεωκοπίαν, ὅπερ σημαίνει εἰς τὴν ἐντελῆ ἀδυναμίαν νὰ πράξῃ ὅ,τι δήποτε, εἰς τὴν ταπείνωσιν. Καὶ ἔπειτα ὁμιλεῖ περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν, καὶ προτείνει δάνεια ἐπὶ δανείων! Ἀπόδειξις δὲ ὅτι τοσοῦτον ὀλεθρία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ὅτι ὅσα κατ’ αὐτῆς ἐκ καθήκοντος λέγω δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια ἀντιπολιτευτικοῦ πνεύματος, εἶναι ἡ σπουδαία ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐν ᾗ τὴν πλειονοψηφίαν ἐπὶ τῶν ζητημάτων ὅλων σχεδὸν κατήρτισαν οἱ πλεῖστοι τῶν φίλων τοῦ ὑπουργείου, φίλων δ’ αὐτοῦ καὶ σήμερον, ἀλλὰ φίλων πεφωτισμένων καὶ εἰλικρινῶν. Ὁ φίλος ὁ ἀληθὴς λέγει τὴν ἀλήθειαν ἅπασαν ὅσον καὶ ἂν ἦναι αὕτη πικρά, πρὸς τοιοῦτον δὲ φίλον πρέπει τις ν’ ἀποδίδῃ πᾶσαν τιμὴν καὶ πᾶσαν πίστιν. Ἡμεῖς δὲ οἱ τῆς ἀντιπολιτεύσεως μὴ ἐξερχόμενοι τῶν ὁρίων τῆς ἀληθείας, οὐδὲν ἐξογκοῦντες, οὐδὲν ἐλαττοῦντες, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν ἀποκρύπτοντες, παρουσιάζοντες δὲ ἐνώπιον ὑμῶν ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ φοβερᾷ θέᾳ τὸ βάραθρον τὸ οἰκονομικὸν καὶ τὸ βάραθρον τὸ πολιτικόν, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς ὠθεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἐκπληροῦμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν πρός τε τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν πατρίδα.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Χθὲς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐζήτησε νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν ἐμφαίνεται, ὅτι τὸ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πολιτικὸν πρακτορεῖον τῆς Ἑλλάδος ἐζήτησε τὴν ἀποστολὴν πλοίων ἐκεῖ, καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ τηλεγραφήματα. Ὁ ὅλος φάκελλος περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι λίαν ὀγκώδης, εἶναι δὲ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἐγγράφων ἐμπιστευτικά, ἀλλὰ δύναμαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφά τινα καὶ τηλεγραφήματα, δεικνύοντα, ὅτι τὰ πλοῖα ἀπεστάλησαν εἰς Αἴγυπτον, κατόπιν αἰτήσεως τοῦ Πολιτικοῦ πρακτορείου, ὅτι ἀφιχθέντα ἐκεῖ, ἐγένοντο δεκτὰ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ὑπὸ τῆς ἑλληνικῆς κοινότητος καὶ ὅτι ἐν γένει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μεταβάσεως τῶν πλοίων ἐκεῖ, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν πρακτορείου, ὑπῆρξεν ἄριστον. Καί τοι τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶναι τὰ ἧττον ἀπόῤῥητα τοῦ φακέλλου, οὐχ ἧττον καὶ ταῦτα νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δημοσιευθῶσιν, ἀλλὰ δύναται ἕκαστος τῶν βουλευτῶν νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν ἐν τῷ Προεδρείῳ.

§44ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει, ἐπὶ τροχάδην μόνον ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰ λεχθέντα περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι καὶ ὁ χρόνος ἐπείγει, καὶ τὰ λεχθέντα δύνανται δι’ ὀλίγων νὰ ἐξετασθῶσιν. Ἦτο φυσικὸν νὰ γεννηθῇ ἀμέσως ἡ ἰδέα μεταῤῥυθμίσεων εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἡ μηχανὴ δὲν κινεῖται, δὲν λειτουργεῖ, καὶ ὅταν ἡ μηχανὴ δὲν λειτουργῇ, ὑπάρχει ἀνάγκη διορθώσεως· ἀλλ’ ἐρωτᾶται, εἶναι πάντοτε ἀνάγκη ἡ διόρθωσις νὰ γίνηται διὰ νέου νόμου, διὰ μεταῤῥυθμίσεως νομοθετικῆς; Τὸ κατ’ ἐμέ, νομίζω, ὅτι τελευταία θεραπεία πρέπει νὰ ἦναι ἡ νομοθετική, ὅταν ἡ διοικητικὴ ἐξαντληθῇ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ μηχανὴ δὲν λειτουργεῖ, διότι ἐκωλύθη εἰς τὴν λειτουργίαν της. Ὁ θεσμὸς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ ἀτελείας· δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ βεβαιώσω, ποῖαι εἶναι αὗται, καὶ ἀμφιβάλλω, ἐξ ὅσων μάλιστα ἀνέγνωσα, ἂν αἱ γινόμεναι παρατηρήσεις ἦσαν εὔστοχοι, οὐδεὶς ὅμως θὰ δυνηθῇ νὰ βεβαιώσῃ, κατὰ τί εἶναι ἀτελὴς αὐτὸς ὁ θεσμὸς, ἂν προηγουμένως δὲν λειτουργήσῃ. Δυστυχῶς ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει δὲν ἐλειτούργησεν. Τὰ παρεμβληθέντα προσκόμματα ἐπέφεραν τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν. Τὰ καθήκοντα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κυρίως εἶναι διττά· ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ ἐπιτήρησις. Εἰς τί συνίσταται ὁ ἔλεγχος; Ὁ ἔλεγχος κυρίως συνίσταται, εἰς τὸ νὰ δώσῃ τὴν βεβαίωσιν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τῶν ὑπολόγων εἶναι ἀκριβεῖς καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα εἶναι πραγματικά. Ἡ ἐξέλεγξις λογαριασμοῦ δύναται νὰ γείνῃ παρ’ οἱουδήποτε· ἀλλ’ ἡ βεβαίωσις, ὅτι τὰ ὑποβαλλόμενα εἶναι ἀληθῆ, αὐτὸ δύναται νὰ γείνῃ μόνον παρὰ Σώματος ἀνεξαρτήτου, παρὰ Σώματος, ὅπερ ἐν τῇ ὑπάρξει του κέκτηται τὰ ἐχέγγυα τῆς ἀνεξαρτησίας· τότε δύναται νὰ ἔχῃ κῦρος ἡ βεβαίωσις, καὶ τοῦτο εὑρίσκομεν ἐν τῷ ἡμετέρῳ θεσμῷ. Ὁ ἡμέτερος θεσμὸς κατέστησε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον Σῶμα ἀνεξάρτητον, ἔδωκεν εἰς αὐτὸ ἰσοβιότητα, παρέσχεν εἰς αὐτὸ, ἐπὶ πλέον τῆς ἰσοβιότητος, τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἰδίων μελῶν, δι’ ἐκλογῆς προερχομένης ἐξ αὐτοῦ τοῦ Σώματος, τὴν λεγομένην cooption. Δυστυχῶς αἱ Κυβερνήσεις διαδοχικῶς εἰργάσθησαν εἰς τὸ νὰ ὑποτάξωσι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ νὰ κατεδαφίσωσι τὸ κρηπίδωμα τῆς ἀνεξαρτησίας. Πολλὰ νομοσχέδια παρεσκευάσθησαν, οἱ δὲ παρασκευάσαντες αὐτὰ δὲν ἐνόησαν, ὅτι δι’ αὐτῶν καταστρέφουσι τὴν ἀξίαν τοῦ Σώματος, καὶ τὸ σοφώτερον μέτρον, ὅπερ ἤθελεν ἐπινοήσει ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἄλλου τρόπου νὰ συντάξῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἤθελε κατὰ κράτος καταστρέψει τὴν ἀξίαν αὐτοῦ. Τότε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἤθελε συγχωνευθῆ μὲ τὸ Γενικὸν λογιστήριον. Ταῦτα λέγω, διότι παρετήρησα, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει ἄλλας ἰδέας περὶ τῆς σχέσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τοῦ Γενικοῦ λογιστηρίου. Νομίζει, ὅτι τὸ Γενικὸν λογιστήριον εἶναι περιττὸν, καὶ ὅτι δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἴσως καὶ ἐν αὐτῇ τινὲς μόνον, διότι ἐξ ὅσων ἀνέγνωσα ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν δύναμαι νὰ ἐξάξω, ποία εἶναι ἡ ἰδέα τῆς πλειοψηφίας. Βλέπω πλειοψηφήσαντας ἐδῶ, πλειοψηφήσαντας ἐκεῖ, ἄλλοι συμμερίζονται αὐτὴν τὴν γνώμην, ἄλλοι συμμερίζονται τὴν ἄλλην· ὑπάρχουσι δὲ τοσοῦτον ποικίλαι γνῶμαι, ὥστε ἠκούσατε, ὅτι ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅστις εἶναι ἐγκρατὴς τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἔχει πεῖραν, ἐδίστασε νὰ θέσῃ τὴν ὑπογραφήν του. Ὑπάρχει τοσαύτη ποικιλία, ὥστε δὲν ἤξευρε τί ὑπογράφει, περὶ τίνος συμφωνεῖ καὶ περὶ τίνος διαφωνεῖ καὶ εἰς τί ν’ ἀποβλέψῃ. Τοιουτοτρόπως διεφύλαξε τὴν ὑπογραφήν του ἁγνήν. (Ἱλαρότης).

§45Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλ’ ἁγνήν.

§46ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βέβαια, ἀφοῦ δὲν ἐγένετο χρῆσις αὐτῆς, ἢ ἂν θέλετε ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι κατέστη ἄχρηστος, ἀφοῦ δὲν ἔγεινε χρῆσις (Ἱλαρότης). Μεταξὺ αὐτῶν τῶν ποικίλων ἰδεῶν καὶ γνωμῶν ῥίπτεται καὶ τοῦτο, ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εἶναι περιττόν. Δὲν ἠξεύρω, ποῖοι συμμερίζονται αὐτῶν τῶν γνωμῶν καὶ ποῖοι τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ὅμως ἄλλο εἶναι τὸ ἔργον τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ ἄλλο τὸ ἔργον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐργάζεται πρὸς συγκέντρωσιν ὅλων τῶν στοιχείων τῆς διαχειρίσεως τῆς οἰκονομικῆς· αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτοῦ, ὅτι δύναται ὁ διευθύνων τὰ οἰκονομικὰ ἐν πάσῃ περιστάσει νὰ γνωρίσῃ τὴν κατάστασιν τῆς ὅλης διαχειρίσεως καὶ τῆς κατὰ μέρος, ὥστε νὰ ἐνασκῇ τὴν ἐπιτήρησιν καὶ ἐπαγρύπνησιν κατὰ πᾶν βῆμα καὶ κατὰ τὴν πρόοδον καὶ ἐξέλεξιν αὐτῆς μετ’ ἀκριβείας. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει ἄλλο καθῆκον· αὐτὸ ἐπιλαμβάνεται, ὅταν ἀποσταλῶσι τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα τῆς διαχειρίσεως πρὸς βεβαίωσιν, ἐὰν τὰ προσαγόμενα ἦναι πραγματικὰ καὶ ὑπαρκτά. Αὐτὸ τοῦτο εἶναι, οὗ μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο χρῆσις, ἢ ἐγένετο ἀτάκτως καὶ ἀτελῶς, ὥστε εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς ἂν δὲν ἐγένετο χρῆσις. Διὰ νὰ γείνῃ ἀποτελεσματικῶς, πρέπει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ ἦναι ἀνεξάρτητον, διότι οἱ κυβερνῶντες εἶναι οἱ ὑπόλογοι, ἀπέναντι τοῦ Σώματος· τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἔρευναν, ἀλλὰ παραλαμβάνον τὰ ἐξηκριβωμένα τῆς διαχειρίσεως, κρίνει περὶ τοῦ ὅλου ἀπολογισμοῦ, ὅστις κατὰ τὸν νόμον πρέπει νὰ ὑποβάλληται κατ’ ἔτος· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς νὰ ἐξετάσῃ τὰ καθέκαστα τῆς διαχειρίσεως, ἐὰν στηρίζεται εἰς δικαιολογητικὰ ἔγγραφα πραγματικὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Αὐτὰ ἐξετάζει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὅμως περιορίζεται εἰς τοῦτο, νὰ εἴπῃ ἂν ὁ ὑπόλογος, ὅστις παρέστησε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαχειρίσεως καὶ τὰ δικαιολογητικὰ, παρέστησε πράγματι τὴν ἀλήθειαν. Τὴν ἀλήθειαν διὰ τοῦ κύρους αὐτοῦ βεβαιοῖ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἡ Βουλὴ τί ἔχει νὰ ἐξετάσῃ; ἔχει ἐνώπιον αὐτῆς τετελεσμένα τὰ ἔργα Τοῦτο βεβαιοῦται ἀπὸ Σῶμα ἀνεξάρτητον, ὅπερ δὲν ἔχει αἰτίαν νὰ διστάσῃ, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, νὰ προβῇ εἰς ἄλλας ἐνεργείας, ἐνόσῳ διατηρεῖ αὐτὴν τὴν ἀνεξαρτησίαν. Ἡ Βουλὴ, ἔχουσα τὰ ἀποτελέσματα βεβαιωμένα τῆς διαχειρίσεως καὶ τὴν πιστοποίησιν, ὅτι εἶναι ἀληθῆ τὰ ἐξελεγχθέντα, ἐξετάζει ἂν ἐτηρήθησαν οἱ νόμοι· αὐτὴ εἶναι ἡ σχέσις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου πρὸς τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἐξουσία, ἡ δικαστικὴ, καὶ ἂν ἀποφανθῇ, ὅτι ὁ ὑπόλογος εἶναι ἐλλειμματίας, ἄρχεται τότε ἡ δικαστικὴ ἐξουσία. Ἡ εὐθύνη τοῦ ὑπολόγου εἶναι τότε ἀτομικὴ καὶ ὑπάγεται εἰς δίκην διεξαγομένην ὁριστικῶς. Ὁ ἔλεγχος ὅμως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὡς πρὸς τὸ σύνολον συνίσταται εἰς τοῦτο, νὰ βεβαιώσῃ τὸ ἀληθὲς τῶν ἀποσταλέντων πρὸς αὐτὸ δικαιολογητικῶν ἐγγράφων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐσκέφθη καὶ αὐτὴ περὶ τούτου γενικῶς καὶ σᾶς εἶπε, τί ἀπαιτεῖται πρὸς διόρθωσιν. Ἔρχομαι ἤδη καὶ ἐγὼ εἰς τὰ μέσα τῆς θεραπείας, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν κατάστασιν, ἣν ἐζήτησα παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Πρὸ πάσης ἐνεργείας, εἰς τοῦτο προέβην, διότι ὤφειλον νὰ μάθω, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ πάσχοντος σώματος. Εἶναι οἰκτροτάτη, οὐδὲ προβαίνω εἰς τὰ καθέκαστα· ἐν συνόψει σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι 2,294 ἀνεξέλεγκτοι ὑπόλογοι, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν 2,294, χίλιοι τρεῖς ἀνήκουσιν εἰς τὴν ταμιακὴν διαχείρισιν. Αὐτὸ σᾶς λέγω μεταξὺ τῶν πολλῶν. Ὁ βουλόμενος δύναται νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως.

§47ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τυπωθῶσι;

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, τὸ Ἔθνος πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰ παθήματά του.

§49Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν ἀναφέρονται καὶ οἱ λόγοι;

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀναφέρονται, ἀλλὰ μὴ νομίζετε, ὅτι ἡ γνῶσις αὐτῶν θὰ βλάψῃ.

§51Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι θὰ δώσῃ αἰτίαν νὰ σκεφθῇ τὸ ἔθνος πῶς θὰ διορθώσῃ τὸ κακόν.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περιττὸν νομίζω, κύριοι, νὰ ἐξετάσω περὶ τιμωρίας τῶν Ἐλεγκτῶν ὡς μὴ ἐργαζομένων, διότι ὅταν δὲν παρέχεται εἰς αὐτοὺς ἐργασία, ὅταν δὲν ὑποβάλλωνται παρὰ τῶν ὑπολόγων τ’ ἀποτελέσματα τῆς διαχειρίσεως, πῶς θὰ ἐργασθῇ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Πρέπει ὁ ὑπόλογος νὰ ὑποβάλῃ τ’ ἀποτελέσματα τῆς διαχειρίσεως καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα· ἀλλ’ ὅταν εὑρίσκῃ ὑποστήριξιν ἄνωθεν εἰς τὸ νὰ μὴ ἀποστείλῃ τὴν λογοδοσίαν τῆς διαχειρίσεως, ὅταν δὲν παροτρύνεται ἐπιτακτικῶς, ἰδοὺ πόθεν προέρχεται ἡ ἀργία τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Διατί τοσοῦτοι ὑπόλογοι ταμίαι δὲν ἔδωκαν λόγον; Διότι εὕρισκον ὑπουργοὺς, οἵτινες δὲν ἀπῄτουν ἀπὸ τοὺς ταμίας νὰ ἀποστείλουν τὴν λογοδοσίαν τῆς διαχειρίσεως. Ὑποθέσατε, ὅτι τώρα γίνεται τὸ ἐναντίον, ὅτι ὑπάρχει Κυβέρνησις, δὲν λέγω, ὅτι ἔχομεν ἐξαιρετικὴν ἱκανότητα, ἀλλὰ ὑποθέτω, ὅτι ἐπὶ τέλους θὰ ὑπάρξῃ φροντὶς καὶ ἐξυπνήσῃ ὁ νοῦς περὶ τούτου. Νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια νομοθετική; οἱ νόμοι παρέχουσι πλεῖστα μέσα, δι’ ὧν οἱ ὑπόλογοι ἐκβιάζονται νὰ ὑποβάλωσι λογοδοσίαν τῆς διαχειρίσεως. Δὲν προτίθεμαι νὰ παραστήσω, ὅσα ἀνακαλύπτονται ἐν τῇ οἰκονομικῇ ὑπηρεσίᾳ, πῶς προῆλθεν αὐτὴ ἡ ἀμέλεια, πῶς ἦτο δυνατὸν ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία νὰ ἀνέχηται τοιαύτην κατάστασιν. Καὶ καθ’ ὑπόθεσιν τὸ ταμεῖον Μαντινείας ἀπώλεσε τὰ πλεῖστα τῶν παραστατικῶν ἐγγράφων καὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παραστήσῃ τὶ ἔγειναν, τὶ θὰ πράξῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Τί συμβαίνει μάλιστα; Ὁ 2 διάδοχος, ὁ 3 καὶ ὁ 4 εὗρον αὐτὸ τὸ κενόν. Δὲν σκέπτονται περὶ ἀνευρέσεως, διότι θεωροῦσιν ἑαυτοὺς ἀνευθύνους, οὐδὲ εὐκόλως σήμερον γνωρίζονται, ποῖοι εἶναι ὑπόλογοι. Ὑποθέσατε διαδοχικῶς 15, ποῖοι εὐθύνονται ἐξ αὐτῶν, ἀφοῦ εἶναι 1003 οἱ μὴ ἐξελεγχθέντες; ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε, ποῖοι εἶναι οἱ καθαυτὸ ὑπεύθυνοι; Ἐν τῇ ἐκθέσει εὑρίσκετε, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον οὐδέποτε ἔλαβε λόγον ἐκ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς καὶ Σύρου, πῶς τὸ ἀνέχεται ἡ κεντρικὴ ἐξουσία, νὰ μὴ δίδεται λόγος, ὅταν τοῦτο πράττωσι τὰ σπουδαιότερα ταμεῖα τοῦ Κράτους; Τί πταίει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἔλεγχος; αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Τόπου. Αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἔχω ἐνώπιόν μου. Ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ χάους ἐργάζομαι ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας. Καὶ ἂν εἰργαζόμην ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελέσω Ἡράκλεια ἔργα πέραν τῶν δυνάμεών μου. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται ἄλλο παρὰ θέλησις σιδηρᾶ καὶ ἀδυσώπητος.

§53ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει ἐξουσίαν νὰ καταδιώξῃ τοὺς ὑπολόγους.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἰδοὺ, ὅτι τὸ Συνέδριον εἶχε πρόεδρον τὸν συνάδελφόν σας· σᾶς ἐρωτῶ, τί ἔκαμεν ἐξελθὼν τοῦ Συνεδρίου; Δὲν ἔκαμε τίποτε. Ἐσκέφθη ἂν ἔπιπτε βροχὴ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἢ ἂν ἔπνεεν ἄνεμος; Τί ἐκάματε σεῖς; ἠνοίξατε τὴν ὀμπρέλλαν σας, ὅταν ἔβρεχε.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μᾶς ὁμοιάζετε;

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἁπλῶς εἴπατε «Ῥάβδος ἐν γωνίᾳ, ἄρα βρέχει.» Ἀλλὰ δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅλοι οἱ προκάτοχοι ὑπῆρξαν βουκολικοὶ καὶ ἐλάμβανον μόνον τὴν φλογέραν εἰς χεῖρα καὶ ηὔλουν ᾄδοντες τὰ βουκολικὰ τοῦ Βιργιλίου. Tityre tu patulae sub umbra recubans phagi. Ὁ κ. Τζάνες θέλει σᾶς τὰ ἐξηγήσει. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ἔῤῥιψαν ἅπαξ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διότι δὲν εὑρίσκεται οὐδὲ ἑνὸς ἐγγράφου ἴχνος, οὐδὲ ὑμῶν, οὐδὲ τοῦ συναδέλφου σας καὶ προκατόχου μου ὅτι ἐπράχθη τι. Ἐχωρίσατε τὰ ῥοῦχά σας ἀπὸ τῶν τοῦ συναδέλφου σας; Δὲν εἶσθε εἰς κατάστασιν.

§57ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἦσαν ἄπλυτα.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πολὺ ἐπιτυχῶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Στεφανίδης, ἦσαν ὅλα ἄπλυτα. Ταῦτα λέγω μόνον διὰ νὰ δείξω, ὅτι κατ’ ἐμὲ, ὅταν ὁ ὑπουργὸς ἦναι ἀδυσώπητος, καὶ ἐξακολουθεῖ αὐτὸ τὸ ἔργον ἀπαιτῶν τὰς εὐθύνας, δὲν εἶναι ἀνάγκη πολὺ νὰ ἱδρώσῃ οὔτε νὰ στενοχωρηθῇ, οὔτε νὰ στερηθῇ καὶ αὐτῶν τῶν διασκεδάσεων. Ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐπαγρυπνῇ.

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δύναται νὰ πηγαίνῃ καὶ εἰς τὸ θέατρον.

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀρκεῖ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὸ νὰ ἐκτελῇ ἕκαστος τὸ χρέος του καὶ νὰ μὴ ἀφίνῃ οἱονδήποτε ν’ ἀναπνέῃ, ἐὰν δὲν δίδῃ λόγον τῆς διαχειρίσεως του, δὲν στέλλῃ ἐγκαίρως τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, καὶ τότε οὐδὲν ἔχει νὰ εἰπῇ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον πρὸς ἰδίαν δικαιολόγησιν. Ἀλλ’ ὅταν ἐλλείπῃ αὐτὴ ἡ θέλησις, τί θέλετε νὰ γείνῃ; Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὅλα τὰ προτεινόμενα περὶ διορθώσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου εἶναι πρόωρα. Ἐνδέχεται ὁ θεσμὸς νὰ μὴ ἦναι ἐπαρκής· ἂς ἴδωμεν ὅμως νὰ λειτουργήσῃ, ἂς κινήσωμεν ὅλους τοὺς τροχοὺς καὶ ὅταν ἴδωμεν, ὅτι δὲν φέρουν τὸ προϊὸν, ὅπερ θέλομεν, τότε δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ διορθώσεως. Διὰ τοῦτο ἐπαινῶ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ λόγος περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλὰ δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην αὐτοῦ· διότι φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ δοκιμάσωμεν τὰ διοικητικὰ μέσα· ἂς ἀρχίσῃ ἡ ἐργασία, καὶ ὅταν ἴδωμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα οὕτω νὰ προχωρήσωμεν, τότε εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν πῶς πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ δέουσα θεραπεία. Θέλετε μοὶ παρατηρήσει, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καθυστερεῖ, καὶ ὅτι αἱ καθυστερήσεις αὐτοῦ εἶναι μεγάλαι. Ὡς ἐκ τούτου δὲν ἀπελπίζομαι. Πρέπει νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ ἑξῆς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη πολλῶν χειρῶν, ἐλεγκτῶν, μᾶλλον εἶναι ἀνάγκη λογιστικῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες προπαρασκευάζουσι τὰς ἐργασίας, καὶ προσέτι μαθητευομένων. Διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον περὶ μαθητευομένων, κατὰ πρότασιν αὐτοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· δὲν εἶναι ἐπινόημα τῆς κεφαλῆς μου. Ἴσως τινὲς ἔλεγον ν’ ἀναβληθῇ, διότι τὸ ἀπέδιδον εἰς ἐμέ· ἀλλ’ ἐγὼ πολλὰ ὀλίγα πράγματα δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐπινοῶ. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὑπέβαλεν αὐτὴν τὴν σκέψιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη μαθητευομένων, οἵτινες πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῶσι, διότι ὁ καταγινόμενος εἰς τὰ λογιστικὰ, δὲν δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος εἰς ἄλλον κλάδον· αὐτὸ ἔχει ἡ λογιστικὴ, δι’ αὐτὸ καὶ ἡ παροιμία «purus mathematicus»

§61ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Πολλοὶ ὅμως τὰ χάνουν ὅλως διόλου.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τουλάχιστον σεῖς τὰ μαθηματικὰ τὰ παρητήσατε.

§63ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν ἐπασχολοῦμαι πλέον εἰς τὰ μαθηματικά, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὸν Νικολαΐδην.

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οἱ μαθητευόμενοι, διὰ νὰ γείνουν χρήσιμοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, πρέπει εἰς τὸ ἔργον τοῦτο ἀσχολούμενοι νὰ ἦναι βέβαιοι, ὅτι θὰ μείνουν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν καὶ θὰ ἔχουν προαγωγήν· ἂν δὲν βλέπουν, ὅτι θὰ προχωρήσουν εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον, δὲν θὰ ἐργάζωνται μετὰ ζήλου ὡς ἄχρηστοι εἰς πᾶσαν ἄλλην ὑπηρεσίαν. Ἐὰν ἔχητε λογιστικοὺς ὑπαλλήλους, δύνασθε νὰ ἔχητε γραμματεῖς τῶν ταμείων, ταμίας, καὶ οὕτω σχηματίζετε φυτώριον, ἐξ οὗ λαμβάνετε ὑπαλλήλους, οἵτινες νὰ ἔχουν τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν θέλησιν νὰ ἐργασθῶσιν. Οἱ μαθητευόμενοι καὶ λογισταὶ προπαρασκευάζουσι τὴν ἐργασίαν. Ὁ Ἐλεγκτὴς εὑρίσκει αὐτὴν ἑτοίμην, καὶ δὲν ἔχει ἢ νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀλήθειαν. Τοῦτο εἶναι καθαυτὸ τὸ ἔργον τοῦ Ἐλεγκτοῦ, οὐχὶ νὰ καταναλίσκηται εἰς τὴν ἐξέτασιν ἀριθμοῦ πρὸς ἀριθμόν. Ὅταν ἔχητε τοὺς λογιστὰς, οἵτινες ἐξετάζουσι τοὺς ἀριθμοὺς ὅλους καὶ συσχετίζουσι τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, τότε ὁ Ἐλεγκτὴς ἔχει ἑτοίμην ἐργασίαν καὶ εἶναι εἰς κατάστασιν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ 10 ἀπολογισμοὺς ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ ἐξελέγξῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι ἑτοίμη ἡ ἐργασία. Εἰ καὶ ζητεῖται ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Ἐλεγκτῶν, φρονῶ, ὅτι καὶ διὰ τοῦ ὑπάρχοντος εἶναι δυνατὸν νὰ συλλεχθῶσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ νὰ προπαρασκευασθῶσι, καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους 10 ἀπολογισμοὶ νὰ ὑποβληθῶσιν, ἀρκεῖ μόνον νὰ δώσηται μαθητευομένους, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ βραδύνητε νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον περὶ μαθητευομένων. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶπε νὰ μεταβάλωμεν τὸ ἔτος τὸ οἰκονομικὸν, ἀντὶ νὰ λήγῃ τὸν Ὀκτώβριον, νὰ λήγῃ τὸν Ἀπρίλιον. Νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι πρόωρον. Δὲν προέρχεται ἡ οἰκτρὰ κατάστασις ἐκ τούτου. Ἐὰν θέλητε νὰ φθάσητε εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν καὶ πεποίθησιν, δὲν δύνασθε νὰ λάβητε ἄλλο παράδειγμα παρὰ τὸ τελευταῖον τῆς Ἰταλίας. Γνωρίζομεν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ Γαλλικὸν, τὸ νὰ ψηφίζηται δύω ἔτη πρότερον ὁ προϋπολογισμὸς, κατακρίνεται παρὰ πάντων· διότι εἶναι ὑπὲρ τὰς δυνάμεις τοῦ ὑπουργοῦ νὰ προμαντεύσῃ τὰς ἀνάγκας πρὸ δύω ἐτῶν. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπάρχῃ τις, ὅστις νὰ τὸ ὑπερασπίζηται. Βλέπω τοὺς σπουδαιοτέρους οἰκονομολόγους κατακρίνοντας καὶ διὰ τοῦτο ἀλλέως ἔπραξεν ἡ Ἀγγλία, ἔνθα ψηφίζεται ἐντὸς τοῦ ἔτους ὁ προϋπολογισμὸς, ὥστε ὁ ὑπουργὸς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παραστήσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐνεστώσας, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ἐν Ἀγγλίᾳ σπανίως διαφέρει τοῦ ἀπολογισμοῦ, καὶ ἂν ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀπολογισμοῦ, ποτὲ δὲν φθάνει εἰς ἑκατομμύριον ἀλλ’ εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων. Ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν, τηρεῖται ἄλλο σύστημα, ἀκριβέστερον. Ἐν Ἰταλίᾳ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολομισμοῦ ἐκλέγεται εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, καὶ ἅμα ἀρχίσῃ τὰ ἔργα αὐτῆς ἡ ἄλλη Σύνοδος, ἀμέσως ἐπιλαμβάνεται τοῦ οἰκείου ἔργου ἡ Ἐπιτροπή· ἀμέσως ὑποβάλλεται ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἀπολογισμὸς, καὶ ἐνῷ ἐπιλαμβάνεται ἀμέσως τοῦ ἔργου της ἡ Ἐπιτροπὴ, οὐχ ἧττον ὁ προϋπολογισμὸς διαιρεῖται εἰς 2· πρῶτον ψηφίζεται ὁ προσωρινὸς προϋπολογισμὸς ἐκείνων τῶν δαπανῶν, αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι εἰς τὸ Κράτος, καὶ δὲν ὑπάγονται εἰς μεταβολὰς, καὶ δεύτερον ὁ ὁριστικὸς προϋπολογισμὸς, ὅστις ψηφίζεται εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων καὶ τὴν τῶν πολιτικῶν συζητήσεων, ὅτε γίνονται καταφανεῖς αἱ προσθῆκαι καὶ αἱ μειώσεις, τότε ἐπιψηφίζεται ὁ ὁριστικὸς προϋπολογισμός. Ὁ προϋπολογισμὸς συμβαδίζει μετὰ τῆς διαχειρίσεως, οὗτος δὲ εἶναι ὁ μόνος τρόπος πρὸς ἀποφυγὴν ἐκτάκτων πιστώσεων καὶ ἀναπληρωματικῶν, ἐξ ὧν πάσχει ἡ Γαλλία, πάσχομεν καὶ ἡμεῖς. Παρ’ ἡμῖν μήπως περιορίζεται ἡ δαπάνη εἰς τὸν προϋπολογισμόν; ἐπέρχεται πληθὺς πιστώσεων, δι’ ὧν μεταβάλλονται τὰ πάντα. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἁπλῆ ἱκανοποίησις προσφερομένη εἰς τὸ Νομοθετικὸν σῶμα κατὰ φαντασίαν, ὅτι ἐκτελεῖ τὰ ἔργα αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ὅλον κεφάλαιον τῶν δαπανῶν, αἵτινες γίνονται κατόπιν· δὲν εἶναι ὁ λογαριασμὸς τοῦ ξενοδόχου. Τί θέλετε νὰ εἴπητε; ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν προμαντεύουν, δὲν σκέπτονται, δὲν προβλέπουν, δὲν προνοοῦν, δὲν προλαμβάνουν; Ἐὰν εἶχον ταύτην τὴν πρόνοιαν, δὲν ἠθέλομεν καταφεύγει εἰς τὰς πιστώσεις, δι’ ὧν ἀλλοιοῦνται ἐντελῶς ἡ ἄξια τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐκλείπει ἡ ἰσοῤῥοπία. Ἰσοῤῥοπία δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἂν δὲν ἦναι βέβαιον, ὅτι ὅ,τι ψηφίζεται ἐνταῦθα, εἶναι ἀνυπέρβλητον. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι παρ’ ἡμῖν οἱ προϋπολογισμοὶ εἶναι κατὰ φαντασίαν ἱκανοποίησις καὶ ἡ περὶ αὐτοῦ πάλη περιστρέφεται εἰς εἰκοτολογίας. Ἤκουσα τὸν ἔντιμον συνάδελφον ἐξ Εὐρυτανίας, ὅστις ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀλήθεια τὰ προϋπολογισθέντα, καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ σᾶς φέρω πολλὰ εἰκοτολογήματα, καὶ ἠθέλατε ἰδεῖ, ὅτι εἶναι πιθανώτερα ὅσα λέγω ἐγώ, ἢ ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας. Αὐτὰ εἶναι τῶν παλαιῶν παραδόσεων.

§65ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν γενικῶν γραμματέων.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα ἐπείσθητε καὶ σεῖς· ἐγίνοντο ἄλλοτε σοβαραὶ καὶ σπουδαῖαι συζητήσεις, καὶ διὰ νὰ ἰδῆτε τὴν ἀξίαν των, παραβάλλετε τὸν προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅσα εἶπον προϋπολογισθέντα, ἦσαν μακρὰν τῶν ἐπελθόντων. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους οὐδὲ κἂν προσάγεται, εἶναι ἐλεύθεροι νὰ ἀγορεύουν ἀπὸ τοῦ βήματος μετὰ πολλοῦ στόμφου· εἴδατε μετὰ πόσης εὐκολίας ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπεν, ὅτι εἶναι λανθασμένοι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν ἔχει ὑπόληψιν εἰς αὐτὸν ὡς οἰκονομολόγον. Ἂν ἦμαι ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶμαι αὐτοσχέδιος, ἀλλὰ τοῦτο μὲ παρηγορεῖ, ὅτι ἄλλοι, οἵτινες δὲν εἶναι αὐτοσχέδιοι, δὲν μοὶ καταδεικνύουν σφάλματα· αὐτὸ μὲ παρηγορεῖ· ἄλλως...

§67ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠθέλατε αὐτοκτονήσει.

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ἤθελον συλλέξει τὰ χαρτιά μου καὶ ὑπάγει εἰς τὴν δουλειά μου.

§69Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§70ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐντὸς δέκα λεπτῶν τελειόνω. Μᾶς λέγει, ὅτι ἐπὶ τῶν ζώων ὁ προϋπολογισμὸς ὑπέστη ἐλάττωσιν, καὶ ὑπολογίζει ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς 700,000· ἀλλὰ δὲν εἶναι τόσαι. Ἐν συντόμῳ σᾶς λέγω, ὅτι ἐκ τῶν γενομένων δηλώσεων ἐξάγεται, ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν 2,613,192· ἐκ τῶν χοίρων 100,000 καὶ ἐξ ἐνοικιάσεως τῶν ἀδηλώτων θέτω 80,000, θὰ φανῇ δὲ περισσότερον. Ὥστε εἶναι βέβαιον περίπου ποσὸν 2,800,000. Ἡ διαφορὰ πρὸς τὰ 3,400,000 εἶναι ὀλιγωτέρα τῶν 600,000. Δὲν προτείνω σχεδὸν νὰ γείνῃ διόρθωσις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι ἐξ ἄλλων φόρων προβλέπεται αὔξησις, ἰδίως ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν· ἔχομεν αὐξήσεις πανταχοῦ καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους, καὶ ἔχομεν αὐξήσεις, αἵτινες μέλλουν νὰ ὑπερβῶσι τὰς 600,000. Ἀλλ’ ὅλα εἶναι εἰκοτολογίαι καὶ εἰς τὰς εἰκοτολογίας δὲν δίδω πολλὴν ἀξίαν. Ἐκ τῶν βεβαιουμένων μόνον ἐξάγομεν τὴν ἀλήθειαν. Εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας ἀνακαλύπτομεν καθ’ ἑκάστην λειβάδια, ἰχθυοτροφεῖα, ἐξ ὧν προστίθενται νέοι πόροι. Ἡ ἐκ τῶν τελωνείων ἐν γένει αὔξησις βεβαιοῦται, διότι ἐν διαστήματι 3 μηνῶν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου τὰ τελωνεῖα παρέσχον αὔξησιν, 1,260,000· οὕτω ἀντὶ 16,000,000 προϋπολογίζομεν τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις εἰς 22 ἑκατομ. Ὅσα εἴπατε ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου εἶναι εἰκοτολογία, δὲν γνωρίζομεν τί μέλλει νὰ εἰσπραχθῇ μέχρι τέλος τοῦ ἔτους, ἰδίως ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν· αὐταὶ αἱ δρ. 500,000, ὅσας θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε, δὲν εἶναι βέβαιοι, διότι δὲν θέλετε νὰ δεχθῆτε, ὅτι μέχρι τέλους τοῦ ἔτους εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ αὐταὶ νὰ εἰσπραχθῶσι καὶ δύνασθε νὰ τὸ συμπεράνετε, διότι εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας τώρα ἀρχίζει ἡ χρῆσις τοῦ χαρτοσήμου.

§71ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. ...... (Θόρυβος).

§72ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφ’ ὅτου σᾶς ἤκουσα, πῶς ὑπολογίζεται τὰ περὶ αἰγῶν, δὲν δίδω προσοχὴν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας.

§73ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὸ ἔκαμεν ὥστε νὰ σωθοῦν αἱ αἶγες.

§74ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἐσώθηκαν μέχρι τέλους· ὁ ἐχθρὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ, καὶ ἐνόσῳ ὑπάρχει δύνασθε νὰ περιμένητε ἐχθροπραξίας. Εὑρέθησαν ὅμως διαθέσιμα καὶ ἄλλα χρήματα 3,035,000 ἄγνωστα· ἡ ὑπηρεσία δὲν ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ καταδείξῃ αὐτὰ μέχρι τοῦδε. Προέρχονται ἐκ τῶν ἐγγραφῶν ἐν τοῖς Προξενείοις εἰς τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων, διότι ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἔπραξε τὸ ἀνεπιτηδειότερον, ὅπερ ἐδύνατο νὰ πράξῃ. Ἐπέτρεψε νὰ γείνῃ ἐγγραφὴ εἰς τὸ δάνειον ἐν τοῖς Προξενείοις· οὕτω δὲ ἐξηυτέλισε τὸ δάνειον παρὰ τὰς προτροπὰς τῶν προκαταβαλλόντων. Ἐν τοῖς Προξενείοις μέχρι τῆς τελευταίας ὥρας οὐδεὶς ἐνεγράφη. Κατὰ τὴν τελευταίαν ὅμως στιγμὴν πολλοὶ ἔσπευσαν καὶ ἐνεγράφησαν εἰς τὴν εὐτελῆ τιμὴν τῶν 68. Τὰ ἐντεῦθεν χρήματα συνεκεντρώθησαν ὅλα εἰς τὸν οἶκον Ῥοδοκανάκη, ὅστις ἔλαβε παραγγελίαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀνοίξῃ πίστωσιν εἰς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα διὰ προμηθείας· ἦτον ἄγνωστον ἂν ἐγένετο χρῆσις, ἂν ἐγένοντο παραγγελίαι προμηθειῶν, μέχρις οὗ ἀποταθέντες εἰς τὸν οἶκον αὐτὸν ἐλάβομεν τοὺς λογαριασμοὺς, καθ’ οὓς ὑπῆρξεν περίσσευμα 3,035,000. Αὐτὸ ἦτον ἄγνωστον εἰς τὸ Γενικὸν λογιστήριον, εἰς ὃ τὰ πλεῖστα ἦσαν ἄγνωστα. Δὲν λέγω, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ νέον πόρον, εἶναι περίσσευμα ἐκ τοῦ καταναλωθέντος ποσοῦ τῶν 120,000,000.

§75ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εὑρίσκετο πάντοτε.

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω πάντα τὰ πρόσθετα ἔξοδα ἰδιαιτέρως, διότι π. χ. σᾶς ἐζήτησα διὰ τὴν στατιστικὴν ὑπηρεσίαν ὑπαλλήλους καὶ σεῖς ἐψηφίσατε τὸν νόμον. Σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι ἀνάγκη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ δικαιολογήσωμεν καὶ πάλιν τὸ κονδύλιον; Διὰ τὸν κ. Βουλευτὴν Εὐρυτανίας βεβαίως ποτὲ δὲν λήγει ἡ συζήτησις, εἶναι ἱκανὸς νὰ φέρῃ ἐκ νέου εἰς τὸ μέσον τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος τὸ ζήτημα τῶν σιδηροδρόμων, τοῦ δανείου ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας. Οὕτω διατηρεῖται θέμα διὰ τὴν ἐφημεριδογραφίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη πολιτικὴ, ἐν ὀνόματι τῆς ὁποίας ἤθελον νὰ σᾶς εἴπωσι, προσέξατε, διότι καταστρέφετε τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ἐπροτείναμεν, κύριοι, αὔξησιν δαπάνης, εἶναι δεδικαιολογημένη, διότι ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ ὄργανα καὶ χεῖρας, καὶ ἂν δὲν αὐξήσωμεν τὰ ὄργανα, θέλομεν ἔχει καὶ πάλιν τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς ἣν κατάστασιν εὕρομεν αὐτήν. Θέλετε λοιπὸν νὰ ἦναι ἡ κατάστασις ἐλεεινὴ, μὴ ψηφίσετε τὴν αὔξησιν, θέλετε νὰ βελτιώσητε αὐτὴν, ψηφίσατε τὰ ζητούμενα. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 12 τῆς μεσημβρίας) Ὥρα 4 Μ. Μ. (Γενομένης ἀπαρτίας, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κεφαλληνίας κ. Μοντεσάντος ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἡ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις τοῦ ἐκ Κεφαλληνίας Π. Λιβαδᾶ περὶ ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ Π. Λιβαδᾶς ἐξαιτεῖται τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς τε Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ τῆς Ποινικῆς, διότι πολλαὶ διατάξεις αὐτῶν εἰσὶν ἐπιβλαβεῖς ἐν τῇ Πολιτείᾳ.—Γεώργιος Ἕλλην, ἀγωνισθεὶς κατὰ τὴν Θεσσαλικὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1878 καὶ πληγωθεὶς κατ’ αὐτὴν, πάσχων δ’ ἔτι ἐκ τῶν πληγῶν του, ἐξαιτεῖται τὴν αὔξησιν τοῦ εἰς αὐτὸν ἀπονεμομένου ἐλαχίστου μηνιαίου βοηθήματος ἐκ 40 δραχμῶν εἰς ἀνάλογον πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ τε καὶ τῆς οἰκογενείας του. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.—Μαριγὼ χήρα Ἀναστασίου Μαυροκεφάλου ἐξαιτεῖται, ἵνα ἀπονεμηθῇ αὐτῇ μετὰ τῶν δύω θυγατέρων της, Σοφίας καὶ Ἄννης, ἀγάμων, ἀνάλογος σύνταξις διὰ τὰς ἐπί τε τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος τοῦ 1821 καὶ μετὰ ταῦτα ἐκδουλεύσεις τοῦ συζύγου της, ἢ προσκαίρως νὰ αὐξηθῇ τὸ βοήθημα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὡς ἀνεπαρκὲς ὅλως εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκογενείας της. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.—Κάτοικοι Πλατάνου τῆς Θεσσαλίας, διὰ τὰς καταστροφὰς καὶ ἐρημώσεις, τὰς ὁποίας ἔπαθεν ὁ τόπος των, ἐξαιτοῦνται νὰ τοῖς χορηγηθῶσι τὰ μέσα, ἵνα δυνηθῶσι νὰ κατασκευάσωσι προσωρινὴν στέγην πρὸς πορισμὸν τῶν πρὸς τὸ ζῆν.—Ἑτερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Ῥοβέρτου Ῥώμα.

§78ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει.) Ὅρα Παράρτημα).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Γόρτυνος κ. Παλαμίδου.

§80ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει) Ὅρα Παράρτημα).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§82ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1.)

§83Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὑπάρχει μία τροπολογία μου. (Ἀναγινώσκει). Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς δέχεται τὴν τροπολογίαν μου.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τροπολογίαν δὲν δύναται νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχουσι συντάγματα· μὴ ὑπαρχόντων συνταγμάτων, οἱ συνταγματάρχαι, ἐὰν δὲν προσμετρῆται ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον ἐν τῷ ὅπλῳ διανύεται, δὲν θὰ δυνηθῶσι ποτὲ νὰ προβιβασθῶσι, διότι, ὡς σήμερον ἔχουσι τὰ πράγματα, ὅτε κατὰ τὸν νόμον τοῦ κ. Μαυρομιχάλη δὲν ὑπάρχουσι συντάγματα, οἱ συνταγματάρχαι δὲν ἔχουσιν ὑπηρεσίαν ὅπλου. Ἐγὼ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, ἠκολούθησα τὰς ἀρχὰς τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ προέτεινα εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπέμενος εἰς τὸ παράδειγμα αὐτοῦ, ὅπως μὴ παραδεχθῇ τὰ συντάγματα. Ἐὰν ἄρα ἡ Βουλὴ ἔχῃ σκοπὸν νὰ δεχθῇ τὰς ἰδέας τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ ἐμοῦ ὡς πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, δὲν δύναται παρὰ νὰ δεχθῇ τὰς ἐμὰς ἰδέας ὡς πρὸς τὸ 1 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἄρθρον—διὰ νὰ μὴν ἐπανερχώμεθα, νομίζω καλὸν νὰ συζητήσωμεν γενικῶς — ὁ κ. Μαυρομιχάλης προτείνει ὡς τροπολογίαν νὰ μὴ θεωρηθῶσιν αἱ ὑπηρεσίαι προσμετροῦσαι πρὸς τὸν προβιβασμὸν ὡς ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐν τοῖς ἀρχηγείοις τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν τῷ στρατιωτικῷ σχολείῳ. Ταύτας τὰς τρεῖς τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον θεωρεῖ ὡς προσμετρούσας, ἡ δὲ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη ὡς μὴ προσμετρούσας. Ὡς πρὸς τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ὁ προβιβαζόμενος ἀξιωματικὸς εὐθὺς μετὰ τὸν προβιβασμὸν τάσσεται ἐν ταῖς ὑπηρεσίαις ταῖς προσμετρούσαις· ἐὰν ἄρα γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ διωρισμένος καθηγητὴς ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ, εὐθὺς ὡς προβιβασθῇ, πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν καὶ νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν μάχιμον στρατόν. Πιθανὸν ἡ θέσις νὰ ἦναι ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, ὥστε νὰ μὴν δύναται μετὰ τῆς θέσεως αὐτῆς νὰ ἐξακολουθῇ κατέχων καὶ τὴν ἕδραν ἐν τῷ στρατιωτικῷ σχολείῳ· τοιουτοτρόπως οἱ μαθηταὶ θέλουσιν εὑρεθῆ ἐντελῶς ἐγκαταλειμμένοι, οὐδεὶς δὲ θέλει παραδεχθῆ ὅπως ὁ ὀργανισμὸς τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἐπιτρέψῃ, ἵνα ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους καθηγηταὶ, ἀναγκαῖοι διὰ τὰς παραδόσεις, ἀπομακρυνθῶσιν ἀπὸ τῆς Σχολῆς· δέον ἄρα νὰ προσμετρῇ ἡ ὑπηρεσία τῶν καθηγητῶν, οὐχὶ χάριν αὐτῶν, ἀλλὰ χάριν τῶν μαθητῶν καὶ τοῦ ἀνωτέρου συμφέροντος τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ. Ὡς πρὸς τὴν παρὰ τοῖς ἀρχηγείοις τοῦ στρατοῦ καὶ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπηρεσίαν, παρατηρῶ, ὅτι αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, δὲν εἶναι ἀκριβῶς ὀρθαὶ, ὡς μὴ στηριζόμεναι ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἰδίως ἀπέκρουσε τὴν ἰδέαν τῆς προσμετρήσεως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐν τοῖς ἀρχηγείοις — περὶ τούτων δὲν ὡμίλησε ῥητῶς, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι τὰς αὐτὰς σκέψεις ἐφαρμόζει καὶ πρὸς αὐτὰ — ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἶναι ἄτοπον ἀξιωματικοὶ, ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ οὐχὶ ἐν τῷ μαχίμῳ στρατῷ, νὰ προβιβάζωνται ἀπὸ τῶν κατωτάτων ἕως τῶν ἀνωτάτων βαθμῶν. Τοῦτο κατὰ τὸ σύστημα τὸ νομοθετικὸν, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν γίνεται, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ αἱ ἐπιτελικαὶ ὑπηρεσίαι, τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐν τοῖς ἀρχηγείοις, δὲν δύνανται νὰ κατέχωνται παρὰ τῶν ἀξιωματικῶν πλέον τῆς τριετίας. Αἱ ἐπιτελικαὶ ὑπηρεσίαι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καθορίζονται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν ὑπηρεσιῶν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐν τοῖς ἀρχηγείοις δὲν δύναται ἢ νὰ περιλάβῃ αὐτὰς μεταξὺ τῶν ἐπιτελικῶν, εὐθὺς δὲ ὡς αὗται αἱ ὑπηρεσίαι χαρακτηρισθῶσι διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὡς ἐπιτελικαὶ, δὲν δύνανται νὰ κατέχωνται παρὰ τοῦ αὐτοῦ προσώπου πλέον τῶν τριῶν ἐτῶν, οὐδὲ δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ὑπηρεσίας ταύτας οἱ κατέχοντες πρότερον αὐτὰς εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν ἄλλων τριῶν ἐτῶν. Πιστεύω, ὅτι τοῦτο ἱκανοποιεῖ πληρέστατα τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη· ὥστε δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ φέρωμεν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν στενοχωρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ περιήρχετο, ἐὰν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ τροπολογία αὐτοῦ. Εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα φέρει ἡ τροπολογία αὐτοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἄγει ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἤτοι εἰς τὸ νὰ μὴ μένῃ διαρκῶς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐκείνῃ ὁ ἀξιωματικός. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι αὕτη, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ δὲν εὑρισκόμεθα ἐν τῇ ἀβεβαιότητι ὡς πρὸς τὸν χρόνον, ἐφ’ ὃν θέλει διαμείνει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ ὁ ἀξιωματικὸς, τουτέστι δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ προβιβασμοῦ ἢ ἀποχωρήσεως ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου ἀξιωματικοῦ δυσαναπληρώτου ἴσως κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ἃς ὑπέμνησα, ἐκ τῶν προτέρων θέλει ληφθῆ πᾶσα πρόνοια, ὅπως πληρωθῇ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον θέλει ἀφήσει ὁ ἀξιωματικὸς ἀπερχόμενος. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἀναπτύσσων χθὲς τὰς ἰδέας αὐτοῦ ὡς πρὸς τὴν μὴ περίληψιν τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐν ταῖς προσμετρούσαις, ὡμίλησε μεταξὺ τῶν ἄλλων περὶ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ βασιλέως· παρέστησεν ὅτι ὑπηρεσία στρατιωτικὴ εἶναι πολλῷ μᾶλλον ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπασπιστοῦ τοῦ βασιλέως παρὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπασπιστοῦ τοῦ ὑπουργοῦ. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς τὰς τοιαύτας σκέψεις, ἀφοῦ ἐκ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ἱκανοποιοῦνται πληρέστατα αἱ ἰδέαι τοῦ κ. Μαυρομιχάλη· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχωσι, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν πρακτικὴν νομοθεσίαν καὶ ὄχι εἰς τὴν θεωρητικήν. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, καθ’ ὃ οἱ ὑπασπισταὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μείνωσιν ἐν τῇ θέσει ἐπὶ τρία ἔτη· οἱ ὑπασπισταὶ παρακολουθοῦσι τοὺς ὑπουργοὺς καὶ οἱ ὑπουργοὶ δὲν μένουσιν ἐφ’ ἱκανὸν χρόνον ὑπουργοὶ, ὅπως θεωρηθῇ, ὅτι ἀξιωματικὸς θέλει εἰσέλθει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὡς ἀνθυπολοχαγὸς καὶ νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ὡς ὑπασπιστὴς τοῦ ὑπουργοῦ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου. Συνήθως αἱ ὑπηρεσίαι τῶν ὑπασπιστῶν παρὰ τῷ ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν διαρκοῦσι μῆνας· ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρετικά τινα παραδείγματα, καθ’ ἃ διήρκεσεν ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἓν ἢ δύω ἔτη. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχουσιν ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦσιν εἰδικότητα, καὶ ὡς πρὸς τὰς ὑπηρεσίας ταύτας εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἤθελε φέρει τινὰ στενοχωρίαν, ἐὰν συνάμα τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἐπρονόει περὶ συστάσεως σώματος οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν· διότι ἐὰν δὲν συστήσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν καὶ παραδεχθῶμεν ἢ τὴν διάταξιν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἢ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργείου περὶ ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς μεγάλην δυσκολίαν ὡς πρὸς τοὺς οἰκονομικοὺς ἀξιωματικοὺς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ ὑπουργείου. Καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Μαυρομιχάλης, μὴ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἡμῶν περὶ οἰκονομικοῦ σώματος, ἔφερε τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελε νὰ μὴ θεωρηθῇ ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς ὑπηρεσία προσμετροῦσα· διότι ἐὰν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη ἄνευ τῆς ταυτοχρόνου ἐπιψηφίσεως διατάξεως, ὁποία ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἡ συνιστῶσα σῶμα ἀξιωματικῶν τοῦ οἰκονομικοῦ, ἤθελον ἐξέλθει ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου εὐθὺς 6 ἢ 7 ἀξιωματικοὶ μὴ ἀνήκοντες εἰς τὸν οἰκονομικὸν κλάδον, ἀλλ’ ἐκπληροῦντες σήμερον οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ ὑπουργείῳ, καὶ ὧν ἡ ἔλλειψις βεβαίως ἀναγνωρίζεται ὑπὸ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ὅτι θὰ κατέλιπε κενὸν δυσαναπλήρωτον. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ περιλαμβάνει διατάξεις περὶ συστάσεως οἰκονομικοῦ σώματος, τὸ κακὸν τοῦτο δὲν θέλει ὑπάρχει, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, γινόμενοι ἀξιωματικοὶ τοῦ σώματος τοῦ οἰκονομικοῦ, δὲν θὰ ὑπάγωνται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 2, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰδικῶς εἰς ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ, τοῦ ἱππικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ. Ἡ διαφορὰ ἄρα μεταξὺ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ τῆς διατάξεως τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἑπομένη, ὅτι κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον δὲν προσμετροῦσιν εἰς προβιβασμὸν αἱ ὑπηρεσίαι ἐν τοῖς φρουραρχείοις, ἐν τοῖς στρατοδικείοις, ἐν τοῖς στρατολογικοῖς γραφείοις καὶ ἐν τῇ Αὐλῇ, κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Μαυρομιχάλη ἐπιπροστίθενται εἰς τὰς τέσσαρας ταύτας ὑπηρεσίας αἱ ὑπηρεσίαι παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, παρὰ τοῖς ἀρχηγείοις καὶ παρὰ τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ.

§85Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε τί ἔμεινε; Τὰ τάγματα.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη μένουσι τὰ τάγματα· ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι διὰ τοιαύτης προσθήκης θὰ κινδυνεύῃ νὰ μὴν ἐκτελῆται πάντοτε ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3, ἡ ὁποία εἶναι σχετικὴ καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἐν τῇ τροπολογίᾳ πρὸς τὴν διάκρισιν τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς προσμετρούσας καὶ μὴ προσμετρούσας, τουτέστιν ἡ διάταξις, καθ’ ἣν οἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 μνημονευόμενοι ἀξιωματικοί, ἅμα προβιβαζόμενοι ἑκάστοτε εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμὸν, δὲν δύνανται νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς ἄλλην ὀργανικὴν θέσιν τοῦ στρατοῦ πρὶν διανύσωσι τὸν πρὸς περαιτέρω προβιβασμὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ἔν τινι τῶν ἐν τῷ εἰρημένῳ ἄρθρῳ ὁριζομένων θέσεων.» Ὅταν τοιουτοτρόπως περιορίσωμεν τὰς θέσεις, ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, εἰς μόνα τὰ τάγματα, ἄρα θὰ ὑπάρχωσι πάντοτε ἐν τοῖς τάγμασι θέσεις, ὅπως καταλαμβάνωνται παρὰ τῶν προβιβαζομένων; Τὸ πιθανώτερον εἶναι, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχωσιν, οὐδεμία ὅμως λαμβάνεται περὶ τούτου πρόνοια. Τοὐναντίον, ὅταν εἰς τὰς ὑπηρεσίας τὰς προσμετρούσας εἰς προβιβασμὸν, κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἐπιπροστεθῶσιν αἱ τρεῖς ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, ἡ τῶν Ὑπουργείων, τῶν Ἀρχηγείων καὶ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, εὐρύνεται ἐφ’ ἱκανὸν ὁ κύκλος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θέλει πραγματοποιεῖσθαι ἡ μετὰ τὸν προβιβασμὸν τοποθέτησις, ὥστε νὰ ᾖ ὅλως ἀπίθανον, ὅτι δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ θέσις, ὅπως καταλάβῃ αὐτὴν ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 δικαιούμενος. Ὅπως περιώρισεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης τὰς προσμετρούσας θέσεις, ἐπερχομένων προβιβασμῶν, ὁ νόμος πολλάκις δὲν θὰ δύναται νὰ λειτουργήσῃ, καίτοι ὡς πρὸς μίαν τῶν τριῶν ὑπηρεσιῶν, αἵτινες κατὰ τὴν τροπολογίαν αὐτοῦ δὲν προσμετροῦσιν, ἤτοι τῶν τοῦ Ὑπουργείου, τῶν Ἀρχηγείων καὶ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, νομίζω, ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του ὁ κ. Μαυρομιχάλης εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνῃ, ὅτι ὡς πρὸς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν δύναται νὰ ποιήσῃ τινὰ ὑποχώρησιν· ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰς δύω ἄλλας ἐλπίζω, ὅτι παρατηρῶν σήμερον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ Ὑπουργείου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τὴν διάταξιν περὶ ἐπιτελικῶν ὑπηρεσιῶν, θέλει ἀποδεχθῆ, ὅτι ἡ ἰδέα αὐτοῦ ἱκανοποιεῖται, καὶ οὕτω συμφωνοῦμεν καθ’ ὅλα. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης εἶχεν εἰπεῖ τινα, πρὸς ἃ δὲν συμφωνῶ· ἰδίως δὲ παρέστησε τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ὑπηρεσίας παρὰ τῇ Αὐλῇ ἀπὸ τῶν προσμετρουσῶν ὑπηρεσιῶν, ὡς ἔχοντά τι τὸ ἀνευλαβές. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου ἠθέλησεν, ὅπως ἡ ὑπηρεσία παρὰ τῇ Αὐλῇ θεωρηθῇ ὡς ὑπηρεσία προσμετροῦσα, ἐνῷ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅπως καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, θεωροῦσι τὴν ὑπηρεσίαν ὡς φύσει μὴ προσμετροῦσαν. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶπεν, ὅτι χαρακτηρίζοντες τὴν ὑπηρεσίαν παρὰ τῇ Αὐλῇ ὡς μὴ προσμετροῦσαν, ἀποχωρίζομεν τὴν Αὐλὴν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ καὶ τοιουτοτρόπως βλάπτομεν καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὴν Αὐλήν. Καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ὁ ἀποχωρισμὸς τῆς Αὐλῆς ἀπὸ τοῦ στρατοῦ βλάπτει, καὶ διότι βλάπτονται ἀμφότερα, διὰ τοῦτο ἰδίως ἐπιμένω εἰς τὴν διάταξιν, ὅπως κατεχωρίσθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ ὅπως ἐπανέλαβεν αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐν τῇ τροπολογίᾳ του. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἐπιτυγχάνεται ὁ σύνδεσμος τῆς Αὐλῆς μετὰ τοῦ στρατοῦ, διὰ δὲ τῆς διατάξεως, οἵαν θέλει αὐτὴν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ἐπέρχεται ὁ πλήρης ἀποχωρισμὸς τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῆς Αὐλῆς. Κατὰ τὴν διάταξιν, ὅπως θέλει αὐτὴν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὁ ἀξιωματικὸς διοριζόμενος ἐν τῇ Αὐλῇ δύναται ἐν τῇ Αὐλῇ νὰ προβιβάζηται, διότι ἡ ἐκεῖ ὑπηρεσία του προσμετρεῖται, ὁ ἀξιωματικὸς ὅμως κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργείου καὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μαυρομιχάλη δὲν δύναται νὰ προβιβάζηται ἐν τῇ Αὐλῇ ὑπηρετῶν, ἀλλὰ δέον νὰ μεταβαίνῃ μετὰ τὸν προβιβασμὸν εἰς τὸν στρατὸν, ὅπως ἐκεῖ διανύσῃ τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον ὑπὸ τοῦ νόμου πρὸς προβιβασμόν· μετὰ τὴν διάνυσιν δὲ τοῦ χρόνου τούτου δύναται νὰ ἐπανέλθῃ πάλιν εἰς τὴν Αὐλήν. Ἡ τοιαύτη δὲ ἐπιμιξία μεταξὺ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Αὐλῆς καὶ τοῦ στρατοῦ εἶναι χρησιμωτάτη· οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Αὐλῆς, ἐπανερχόμενοι εἰς τὸν στρατὸν, εἶναι ὠφέλιμοι εἰς αὐτὸν, μεταδίδοντες τὰς γνώσεις, ἃς ἀπέκτησαν ἐν τῷ εὐρυτέρῳ κύκλῳ τῆς Αὐλῆς, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐν ταῖς τάξεσι καλούμενοι ἢ ἐπανερχόμενοι ἐκ τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν Αὐλὴν φέρουσι τὰς ἰδέας τῆς ὑπαρισίας προσφάτους, καὶ μεταδίδοντες αὐτὰς γίνονται χρήσιμοι εἰς τὴν Αὐλήν. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὸν σύνδεσμον Αὐλῆς καὶ στρατοῦ. Ἑπομένως θεωρῶ, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ὤφειλε νὰ ἦναι ὑπέρμαχος τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν πρεσβεύῃ τὴν ἀρχὴν, δι’ ἧς ἐδικαιολόγησε τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἀντιῤῥήσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις διάταξις ἐν ἐδαφίῳ 2 τοῦ ἄρθρου 2, εἰς ἣν φέρει ἀντίῤῥησιν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου· εἶναι ἡ ἐξαίρεσις τῶν ἐν διπλωματικῇ ἢ εἰδικῇ ἀποστολῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἐθεωρήθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ εἰδικὴ μνεία ἐν ἐδαφίῳ, διότι ἐν ὡρισμέναις περιπτώσεσιν δύναται νὰ ἦναι ἀναγκαία ἡ ἀποστολὴ προσώπου τινὸς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μὴ ἀποκτήσαντος ἔτι τὸ δικαίωμα πρὸς τὸν προβιβασμόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν δὲν περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ διάταξις αὕτη, δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν ἀποστολὴν τὸ πρόσωπον τοῦτο, διότι ὁ ἐλάχιστος χρόνος διαμονῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δύναται νὰ φέρῃ μεταβολὴν εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ ἐν τῇ ἀρχαιότητι. Ὑποθέτω, ὅτι πολλοὶ ἀξιωματικοὶ προεβιβάσθησαν διὰ τοῦ αὐτοῦ διατάγματος· οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δὲν ἔχουσιν ἔτι κεκτημένον τὸ δικαίωμα πρὸς προβιβασμὸν ὡς μήπω διανύσαντες τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ὑπηρεσίας ἐν τῷ βαθμῷ. Μεταξὺ αὐτῶν, ἐὰν ἓν ἢ δύω πρόσωπα ἦναι ἀναγκαῖα νὰ σταλῶσι διὰ προμήθειάν τινα, ἢ διὰ πληροφορίαν τινά, ἢ ἐνέργειαν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ταῦτα εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶσι τὴν ἀποστολὴν, ἐὰν γένηται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη· διότι, ἐὰν μίαν μόνον ἡμέραν λείψωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τάσσονται κατόπιν τῶν ὁμοιοβάθμων αὐτῶν τῶν διὰ τοῦ αὐτοῦ διατάγματος προβιβασθέντων. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τάξις ἀξιωματικῶν ἀποστελλομένων εἰς τὸ ἐξωτερικόν· εἶναι ἡ τῶν ἀποστελλομένων πρὸς ἐκπαίδευσιν· ὑπάρχουσι προσέτι καὶ οἱ ἐν ἀδείᾳ πρὸς ἐκπαίδευσιν μεταβαίνοντες εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Χθὲς ἠρωτήθην ἐὰν περιλαμβάνωνται ἐν τοῖς προσμετροῦσιν οἱ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς ἐκπαίδευσιν ἀποστελλόμενοι ἢ μεταβαίνοντες ἐν ἀδείᾳ· ἀπαντῶ, ὅτι περιλαμβάνονται καὶ πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται. Τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀξιωματικῶν ὀφείλομεν διὰ παντὸς μέσου νὰ ὑποστηρίξωμεν· δὲν πρέπει διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης χθὲς τῆς ἐνδεχομένης καταχρήσεως τῆς διατάξεως ταύτης, νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ συμπληρώσωσι τὰς γνώσεις αὐτῶν διὰ τῆς ἐπιτοπίου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ μελέτης τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Τοιοῦτος περιορισμὸς ἤθελε σπουδαίως βλάψει τὸν ἡμέτερον στρατόν. Παρατηροῦμεν, ὅτι ὑπάρχει μεγίστη τάσις παρὰ τοῖς ἡμετέροις ἀξιωματικοῖς, ὅπως μεταβαίνωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ἵνα μεταβαίνωσιν ὄχι μόνον δαπάναις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ μόνῃ τῇ ἀπολήψει τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ ἄνευ τῆς ἀπολήψεως αὐτοῦ. Τοιαύτη ὑπάρχει ἡ τάσις τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεώς των. Ταύτην τὴν τάσιν νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ ἀποθαῤῥύνωμεν· νομίζω τοὐναντίον, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν αὐτὴν παρὰ τοῖς ἀξιωματικοῖς· διὰ τοῦτο περιλαμβάνεται καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσόν τι διὰ χορηγήματα πρὸς τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς μεταβαίνοντας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἤθελε θεωρηθῆ πρέπον νὰ καταχωρισθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, βεβαίως ὅμως δὲν πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ποινὴ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς μόρφωσιν, ἵνα ἐπιστρέφοντες ἀποβῶσιν ὠφέλιμοι εἰς τὴν πατρίδα.

§87Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐν πρώτοις, κύριοι, εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ν’ ἀνταποδώσω τὰ ἴσα εἰς τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐνῷ ἐγὼ ἐγκατέλειψα τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνεγράφετο ὡς τακτικὴ μονὰς τὸ Σύνταγμα, μοὶ λέγει, ὅτι ἀκολουθεῖ τὰς ἰδέας μου. Ἀλλὰ δὲν ἀγνοεῖ ἡ Βουλὴ, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦλθον εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ πράγματα ἦσαν τόσον προκεχωρημένα, ὥστε πᾶσα ἀλλοίωσις τοῦ ὀργανισμοῦ ἤθελε φέρει κακὸν εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸν στρατόν. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐνεργείας ὁ χειρότερος ὀργανισμὸς εἶναι πάντοτε ὁ καλλίτερος παντὸς νέου. Ἦτο πάντοτε ἐν γνώσει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφρασα, ὡς πρὸς τὴν διαίρεσιν τοῦ στρατοῦ κατὰ συντάγματα. Ἡ ἐποχὴ τοῦ τρέχοντος ἔτους ὅλως ἐξομοιοῦται μὲ τὴν τοῦ παρελθόντος, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καθῆκον εἶχεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ ὀργανισμὸν ἀνάλογον πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, ὅστις μὲ ἠνάγκασε νὰ μὴ προσμετρήσω χρόνον προβιβασμοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου, διότι τὸν ἐθεώρησα ἀναγκαῖον εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν, καὶ ἐλπίζω ἂν δὲν θέλει νὰ ἐπιμείνῃ ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἂν οὐχὶ ἐφέτος εἰς τὸ μέλλος ἡ σύνταξις τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὅπως ὑπάρχει τώρα.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§89ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἤμεθα σύμφωνοι, ὅτι ὁ μόνιμος στρατὸς πρέπει νὰ συνταχθῇ κατὰ συντάγματα.....

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι σήμερον.

§91ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ σήμερον παρά ποτε, διότι σήμερον ἔχετε τὸν χρόνον, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶσθε κύριοι, ἂν θὰ τὸν ἔχητε καὶ κατὰ τὸ προσεχές. Ὁ βαθμὸς τοῦ συνταγματάρχου εἶναι βαθμὸς συντελῶν εἰς τὴν καλὴν διοίκησιν καὶ εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ στρατοῦ.

§92Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θεωρεῖτε τὰ συντάγματα ὡς τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς στρατιωτικῆς διοικήσεως;

§93ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑποχρεωτικῶς, δὲν ὑπάρχει ἐξαίρεσις. Ἐκ τῶν ἰδεῶν αὐτῶν αἴρεται ἡ πρόληψις τοῦ κ. Στράτου, ὁ ὁποῖος, ἐπειδὴ ἐξησφάλισε τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου, εἶπεν, ὅτι δέχομαι ἐπιεικῶς κἄπως τὸ νομοσχέδιον μὴ προβλέπον περὶ τῶν κατωτέρων βαθμῶν, ὅπως ἠθέλησε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν τροπολογίαν τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου, τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ ἔντιμος συνάδελφος. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὸ ά ἄρθρον τῆς τροπολογίας. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὰς λοιπὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἀντέταξεν ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς, πράγματι ἀναγνωρίζω, ὅτι βασιλικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον θέλει ἐκδοθῆ, θέλει χαρακτηρίσει τὰς ἐπιτελικὰς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἐγὼ ὑπῆρξα πάντοτε δύσπιστος πρὸς τὰς Κυβερνήσεις καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῆς Βουλῆς εἶναι διαρκὴς δυσπιστία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Τόπου, διότι ἐνασκεῖ ἔλεγχον· ἄλλως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων ἐγένετο κατάχρησις, ποῖαι δὲ αἱ πράξεις τοῦ Κοινοβουλίου ἐπὶ τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων; Σήμερον, κύριοι, οὐχὶ παρ’ ἡμῖν, ὅπου ἐγένετο χρῆσις τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων, ἀλλὰ παρ’ ἅπασι τοῖς ὀργανισμοῖς τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἐμπεριέχονται διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ἐμπεριλαμβάνοντο εἰς ἐγκυκλίους· καὶ ὅμως ἐθεώρησαν καὶ τὰς τελευταίας τῶν διατάξεων ἀναγκαῖον νὰ συμπεριλάβωσιν εἰς τοὺς νόμους ἕνεκα τῆς κακῆς χρήσεως. Τὰ Κοινοβούλια τείνουν εἰς τὸ νὰ περιορίσουν τὰ δικαιώματα τὰ διακριτικὰ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Σήμερον εἷς ὑπουργὸς ἐκδίδει διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζει τὴν δεῖνα ὡς ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ τὴν δεῖνα ὡς μὴ ἐπιτελικήν, καὶ γίνεται ἀπειρία ἀδικημάτων· διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ παύσῃ ἡ χρῆσις τῶν Β. διαταγμάτων εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν δημοσίων πραγμάτων καὶ νὰ κανονίζωνται ὅλα τὰ ζητήματα ἐν ταῖς λεπτομερείαις διὰ νόμου. Εἶπον λοιπὸν πρῶτον θὰ ἦναι ἄδικον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν νὰ μὴ προσμετρῆται ὁ χρόνος τῶν ἐν τῇ Στρατιωτικῇ Σχολῇ ὑπηρετούντων. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπάρχουν δύω τάξεις, ἡ τάξις τῶν καθηγητῶν καὶ ἡ τάξις τῶν ἀξιωματικῶν. Ὡς πρὸς τοὺς καθηγητὰς, λέγω δυστυχῶς, ὅτι ἐξαιρέσει ἐλαχίστων, καὶ περὶ ἐξαιρέσεων δὲν γίνεται λόγος, ἀλλὰ περὶ κανόνων γενικῶν, οἱ ὁποῖοι διέπουν τὰ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι δὲν ἐμορφώθησαν ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ εἰδικοὶ οἱ καθηγηταὶ, διότι ὑφίστανται τὴν πίεσιν· διότι κατὰ τὸ 1882 ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη θεωρεῖται δόγμα τῶν Κυβερνήσεων, καὶ αὐτὸ τὸ δόγμα ἔκαμε μεγάλας προόδους, ἰδίως δὲ τελευταῖον παρενέβη εἰς τοὺς προβιβασμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν. Μέχρι τινὸς χρόνου τὸ ζήτημα τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης περιωρίζετο ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἦτο ζήτημα παραδοχῆς ἢ μὴ ἑνὸς νομοσχεδίου, ἀλλὰ σήμερον εἰσεχώρησεν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἔπρεπεν, εἰς τοὺς προβιβασμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν. Ὡς πρὸς τοῦτο, δὲν δέχομαι κατ’ ἀρχὴν τὸ ζήτημα τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης καὶ θέλω νὰ ἀποκεντρώσω, νὰ ἐξουδετερώσω ὁλοσχερῶς τὴν ἐξωτερικὴν πίεσιν· διὰ τοῦτο, κύριοι, παρετηρήθη, ὅτι ἐν τῇ Στρατιωτικῇ Σχολῇ τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ διδάξωσιν ἐπὶ μακρὸν χρόνον καθηγηταὶ, ὥστε νὰ γίνωσιν εἰδικοί. Ἐγὼ εἶπον τότε, ὡς ὑπέμνησεν ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ τοὺς καθηγητὰς τοῦ στρατιωτικοῦ Σχολείου εἶμαι εὐδιάθετος νὰ προσμετρήσω χρόνον, ἀλλ’ οὐχὶ τώρα, ὅτε ἐπὶ πενταετίαν διδάξωσι, νὰ ἔχωσι δικαίωμα προσμετρήσεως χρόνου. Σήμερον οἱ καθηγηταὶ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι ἀλλάζουσιν ὡς οἱ τελωνοφύλακες ἐν πάσῃ ὑπουργικῇ μεταβολῇ· καὶ ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος ἐν τῷ ὁποίῳ διαρκεῖ μία Κυβέρνησις μεταβάλλεται τὸ προσωπικόν. Ἐννοῶ τὰ δικαιώματα τῶν καθηγητῶν καὶ τὰς πολυτίμους ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσφέρουσιν· ἀλλὰ τὸ δικαίωμα αὐτῶν πρέπει νὰ ἀντλήσωσι μετὰ εὐδόκιμον διδασκαλίαν ἐπί τινα ἔτη. Ἀφήσατε σήμερον νὰ λειτουργῶσι κανονικῶς οἱ νόμοι, καὶ ἂν κατὰ τὴν λειτουργίαν αὐτῶν παρουσιασθῇ ἐλάττωμα, νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις. Οἱ νόμοι οἱ κείμενοι ἐξασφαλίζουν ὅλα τὰ δικαιώματα· ἂν δὲν ἐφαρμόζωνται, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἔνοχοι. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, εἶναι πρόωρον καὶ ἄκαιρον νὰ χορηγήσωμεν περισσότερα δικαιώματα εἰς τοὺς καθηγητὰς τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς παρὰ εἰς τοὺς λοιποὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν καθηγητῶν, ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ νέοι, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν τὰ καθήκοντα τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐπιθεωρήσεως, καὶ οἱ ὁποῖοι βοηθοῦσι τοὺς μαθητὰς εἰς τὰς μελέτας των. Εἰς αὐτοὺς χορηγοῦνται δικαιώματα προσμετρήσεως· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ἀδικεῖ τὸ νομοσχέδιον καὶ τοὺς ἐν τῷ στρατῷ ἐργαζομένους, προσμετροῦν, χρόνον ὑπηρεσίας, ἐνῷ δὲν προσμετρεῖ οὔτε εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς στρατιωτικοὺς, οὔτε εἰς τοὺς στρατοδίκας. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ, κύριοι, ἄλλως τε λίαν ἀξιότιμοι, ἔχουσιν ὑπηρεσίαν παθητικὴν, δὲν ἐκτίθενται εἰς κινδύνους καὶ κακουχίας, καὶ ἐνῷ περὶ τούτων λαμβάνετε πρόνοιαν, δὲν λαμβάνετε περὶ τῆς καθαρᾶς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας τῶν στρατοδικῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα, διότι εἶναι ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἔπρεπε περὶ τούτων ὁ ὑπουργὸς νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Δὲν προσέθεσε καὶ τοὺς φρουραρχικοὺς ἐπιτελεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι διαρκεῖς ἀστυνόμοι καὶ ἐπόπται τῆς στρατιωτικῆς τάξεως· καὶ δὲν τοὺς ἔθεσεν εἰς ἴσην μοῖραν τοὐλάχιστον μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν τῇ Στρατιωτικῇ Σχολῇ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἄλλην ἐντολὴν, παρὰ νὰ παρίστανται εἴτε εἰς τὰ συσσίτια, εἴτε εἰς τὰς μελέτας τῶν μαθητῶν. Ὡς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσάγεται μία μεταῤῥύθμισις ἢ σύστασις οἰκονομικοῦ σώματος καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ τροπολογία μου δὲν ἀφορᾷ τοὺς οἰκονομικοὺς ἀξιωματικοὺς, καὶ ἡ ἐπὶ πολὺν χρόνον συνεχὴς διαμονὴ τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν αἴρεται διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἔφερα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπωπτεύθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι περιορίζοντες τὸν χρόνον τῆς προσμετρήσεως πρὸς προβιβασμὸν, εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ μὴ λειτουργήσῃ ὁ νόμος, νομίζω, ὅτι εἶναι μία ὑπόθεσις, ἡ ὁποία δὲν στηρίζεται ὀρθῶς· ἂν κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἐλαχίστου χρόνου ὅλοι οἱ βαθμολόγοι λαμβάνουν ἕνα βαθμὸν παραπάνω, τότε καὶ μόνον ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ, διότι θὰ εὑρεθῇ ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι ἀξιωματικῶν ὅλων νεοπροβιβασθέντων, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐὰν τοὺς τοποθετήσῃ εἰς τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, δὲν θὰ δεχθῇ οὐδεὶς, διότι δὲν προσμετροῦν χρόνον ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ τοιοῦτον ἀπεύχομαι· πιστεύω δὲ καὶ εὔχομαι, ὥστε ἡ προαγωγὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ νὰ ἦναι βαθμιαία καὶ κανονικὴ, διότι ὅ,τι εἶναι ἀπότομον, εἶναι κακὸν, δὲν εἶναι πραγματικὸν, δὲν εἶναι ἀληθές· καὶ τὴν σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, ὅτι ἐκτὸς ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων, οἱ πλεῖστοι ἀξιωματικοὶ σήμερον δὲν ἔχουσι τὸν ἐλάχιστον χρόνον πρὸς προβιβασμόν· αὐτὸ, κύριοι, εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς ἐκτάκτου περιστάσεως καὶ ἐκτάκτου ὑπὸ πολλοὺς λόγους, ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν πολιτικῶν περιπετειῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἔμεινε δυστυχῶς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἰς στασιμότητα, καὶ ἕνεκα τούτου, ὅταν ἐπῆλθον αἱ περιστάσεις, ἠναγκάσθη καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κράτος νὰ τὸν τριπλασιάσῃ καὶ νὰ τὸν τετραπλασιάσῃ, καὶ μολονότι ὑπέστη τὴν δαπάνην τοῦ τετραπλασιασμοῦ, δὲν ἀπήλαυσεν ὅμως καὶ τοὺς καρποὺς τῆς τετραπλασίας ἰσχύος. Ἐνῷ ὑπεβλήθη εἰς ὅλας τὰς δαπάνας καὶ εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, δὲν ἀπήλαυσεν ἀναλόγῳ; τῶν δαπανῶν τὸ Κράτος, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπολαύσῃ, διότι ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος ἑβδομάδων ἢ μηνῶν στρατὸς δὲν μορφοῦται, οὔτε ἀναπτύσσεται στρατιωτικῶς. Ἄλλως τε, κύριοι, ὑποβάλλων τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὡρμήθην ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία μολονότι δύναται νὰ θεωρηθῇ θεωρητικὴ, θίγει πολὺ τὴν εὐαισθησίαν τοῦ στρατοῦ. Ἂν, κύριοι, ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἀναγκαία διὰ πᾶσαν κοινωνίαν, ἡ δικαιοσύνη τῶν στρατῶν ἦναι ὑποχρέωσις, διότι ἄνευ αὐτῆς σαλεύεται ἡ πειθαρχία, καὶ ἄνευ πειθαρχίας ὁ στρατὸς μεταβάλλεται εἰς σῶμα ἀνθρώπων ἀναρχικῶν, οἱ ὁποῖοι ὅσον μέγα καλὸν ἠδύνατο νὰ προσφέρουν εἰς τὴν Πατρίδα ἐν πειθαρχίᾳ διατελοῦντες, ἄλλο τόσῳ μέγα κακὸν κάμνουν εἰς αὐτὴν, ὅταν λείψῃ ἡ πειθαρχία· ἡ δὲ πειθαρχία εἶναι ἀποτέλεσμα πλήρους καὶ ἀκεραίας δικαιοσύνης. Ὅταν τὸ νομοσχέδιον μὲ ὅλας τὰς ἀντιῤῥήσεις θεωρῆται μὲν ὡς ἀντισυνταγματικὸν, διότι προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ παρακαθημένων, ὅταν τὸ νομοσχέδιον καλῶς ποιοῦν τὴν ὑπηρεσίαν παρὰ τῷ βασιλεῖ, δὲν θεωρεῖ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς προβιβασμὸν, πῶς, κύριοι, τὴν τοιαύτην ἐγχείρησιν, ἥτις εἶναι ἐπαισθητὴ εἰς τοὺς πλείστους, πῶς δὲν θέλετε νὰ τὴν ἐφαρμόσητε ἐφ’ ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν ἀδιακρίτως; Καὶ μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, πῶς θέλετε νὰ περιορίσητε τὸν ὀργασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ πρὸς ἐκπαίδευσιν εἰς τὴν Εὐρώπην; Κύριοι, ἡ ἐκπαίδευσις εἰς τὴν Εὐρώπην ἀξιωματικῶν ἔχει πολλὰ τὰ πλεονεκτήματα, ἀλλὰ καὶ ἔχει ἀνάγκην χειραγωγίας ἐκ μέρους τῆς Ἐξουσίας. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐκπαίδευσις, ὡς μέχρι τοῦδε ἐγένετο, δὲν θὰ παράξῃ τίποτε· ἐὰν ὅμως πρόκηται ἡ ἐκπαίδευσις νὰ φέρῃ τοὺς καρπούς της, αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· μὴ νομήσητε δὲ, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις εἰς ἀξιωματικοὺς δύναται νὰ γείνῃ ἀπὸ τοὺς μικροὺς βαθμοὺς, καὶ ἔχετε τὸ παράδειγμα ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν· διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἄλλων μικρῶν Κρατῶν ἀποστέλλονται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι κάτοχοι τοῦ τόπου καὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων τοῦ τόπου, εἰς τοὺς ὁποίοις ἀνήκουν καὶ δὲν πρόκειται παρὰ νὰ συμπληρώσουν ὅ,τι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν θεωριῶν καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἄλλης μελέτης δὲν κατώρθωσαν ν’ ἀποκτήσουν. Τὸ νὰ στέλλωνται ὅμως μικροὶ βαθμοφόροι εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς ἐκπαίδευσιν ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι ἀλυσιτελές. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι ἀποδίδοντες δικαιοσύνην καὶ μὴ μεροληπτοῦντες πρὸς οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν, πρέπει ν’ ἀπαιτήσωμεν, ὥστε ὁ προβιβασμὸς νὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατεύματι· καὶ ἰδοὺ διατὶ λέγω ἐν τῷ στρατεύματι· τὸ μηχανικὸν, ὡς γνωρίζετε, ἔχει δύω εἰδῶν ὑπηρεσίας, ἔχει τὴν ὑπηρεσίαν τῶν στρατευμάτων καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν διευθύνσεων. Ποία εἶναι ἡ ὑπηρεσία τῶν διευθύνσεων τοῦ μηχανικοῦ; εἶναι ἡ αὐτὴ ὑπὸ μικροτέρας διαστάσεις τῶν νομομηχανικῶν. Τί κάμνει ὁ στρατιωτικὸς διευθυντὴς τοῦ μηχανικοῦ; Μήπως καταγίνεται εἰς τὴν ἀνέγερσιν φρουρίων καὶ τὴν ἔγερσιν ὀχυρωμάτων ἢ εἰς τὴν μελέτην στρατιωτικῶν γραμμῶν συγκοινωνίας; Ὄχι, κύριοι, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπισκευὴν στρατώνων, εἰς τὴν τοποθέτησιν ὑαλοπινάκων, εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῶν κοινῶν τοίχων, καὶ διανύουν ὁλόκληρον τὸν βίον των εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἂν ὅπως συνέβη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος νὰ καταργήσωμεν τὰς διευθύνσεις τοῦ μηχανικοῦ καὶ νὰ δώσωμεν ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν διευθύνσεων εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἠξεύρετε τί παρουσιάσθη; Πολλοὶ ἀξιωματικοὶ, χωρὶς νὰ τοὺς ἀδικήσω, δὲν ἦτο δυνατὸν ὄχι μόνον νὰ ἱππεύσωσιν, ἀλλ’ ἴσως δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ νὰ περιπατήσωσι· καὶ ὅταν καταδικάζεται εἷς ἀξιωματικὸς εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ 10 καὶ 20 ἔτη, ἐννοεῖται, ὅτι μεταβάλλεται ὁ ἄνθρωπος, ἐξοικειοῦται μὲ ἓν εἶδος βίου, ἀπὸ τὸν ὁποῖον, ἐὰν θέλετε νὰ τὸν ἀποσπάσητε, θὰ καταστρέψητε καὶ τὰς δύω ὑπηρεσίας, καὶ ἐκείνην ἀπὸ τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ τὸν ἀποχωρίσητε, καὶ ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ τὸν τοποθετήσητε. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει εἰς τὸ μέτρον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον, ἂς ἐννοήσῃ, ἅπτεται καὶ τῆς προσωπικῆς της φιλοτιμίας, διότι ὅταν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς συναδέλφους τοὺς παρακαθημένους νὰ μὴ προσμετρῶσι χρόνον ὑπηρεσίας κατὰ τὴν διαμονήν των ἐν τῇ Βουλῇ, νομίζω, ὅτι μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον πρέπει νὰ μεταχειρισθῇ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς. Ἡ δὲ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἠξεύρητε, ὅτι ὑπῆρξε μεγάλη κατάχρησις, διότι ἐκεῖ παρουσιάσθη ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἔρχεται σήμερον τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα τὰ αὐτὰ πρόσωπα ἐργάζονται· εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν παρουσιάσθη τοιοῦτόν τι, μόνον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὴν Αὐλὴν τοῦ Βασιλέως, ἐκεῖ εἴδομεν εἰσελθόντας μὲ τοὺς βαθμοὺς τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ἀποθανόντας μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου. Ἐκτὸς τῶν δύω αὐτῶν ὑπηρεσιῶν αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι δὲν παρουσίασαν τοιοῦτόν τι· καὶ ἐνῷ οἱ αὐτοὶ λόγοι ἔπρεπε νὰ δώσουν τὴν ἀφορμὴν τῆς ὑποβολῆς αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἐρχόμεθα διὰ διατάξεων ἄλλων νὰ προσμετρήσωμεν χρόνον ὑπηρεσίας εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς καὶ τοὺς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀποστελλομένους.

§94Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖος συνταγματάρχης ἀπέθανεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν;

§95ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἔζη ὁ μακαρίτης Κωνσταντέλης, ἤθελον ἀποθάνει συνταγματάρχης.—Εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἀποστολῆς ἀξιωματικῶν ἐκτάκτων πρὸς πληροφορίας διαφόρους καὶ νὰ μὴ κατορθώσῃ τοῦτο, διότι ὁ χρόνος τῆς ἐν Εὐρώπῃ διαμονῆς αὐτῶν δὲν θὰ θεωρεῖται χρόνος πρὸς προβιβασμόν. Κύριοι, αὐτὸ ὑποπτεύω, καὶ εὔχομαι νὰ πλανῶμαι· ἤδη ἐκάμαμεν ἀρχὴν αὐτοῦ τοῦ συστήματος τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἔχομεν πρόσφατον παράδειγμα, ἔχομεν ἀξιωματικὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν μένει διαρκῶς ἐκεῖ, ἐκτὸς ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ ἐπὶ τῆς ὁροθεσίας Ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς προσελήφθη μετὰ τῶν ἄλλων. Ἂν κύριοι, ἡ Βουλὴ κανονίσῃ ὥστε οἱ ἐν Εὐρώπῃ διαμένοντες ἀξιωματικοὶ ἐν ταῖς Πρεσβείαις ἢ διὰ διπλωματικὴν ἀποστολὴν, θὰ ἀνοίξωμεν μίαν θύραν πρὸς τὴν προστασίαν, πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἄλλοτε ὠνόμασαν λίαν εὐφυῶς ὡς ἀνήκοντας εἰς τὴν σχολὴν τῶν ἐπιτηδείων, θὰ ἴδωμεν, ὅτι αἱ Πρεσβεῖαι τῆς Ἑλλάδος ἐν Εὐρώπῃ θὰ ἔχωσι παρ’ αὐταῖς διαρκῶς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀρεστοὶ τῇ Κυβερνήσει, καὶ μάθετε, κύριοι, ὅτι οἱ ἀρεστοὶ μιᾷ Κυβερνήσει εἶναι ἀρεστοὶ εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις, καὶ θὰ ἦναι ἄδικον καὶ θὰ ἦναι πικρὸν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐργαζομένους ἐν τῷ τόπῳ καὶ τῷ στρατεύματι, καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπόκεινται εἰς ὅλα τὰ βάρη καὶ εἰς ὅλας τὰς ζημίας καὶ εἰς ὅλους τοὺς κινδύνους, νὰ ἔχωσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μακρὰν τῆς πατρίδος των καθήμενοι καὶ διανύοντες τὸν βίον ἀνέτως, νὰ προβιβάζωνται διαρκῶς. Ὅταν τὰ πράγματα ἀποδείξουν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐχειραφετήθη ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, ὅταν τὰ πράγματα ἀποδείξωσιν, ὅτι ὁ στρατὸς ἐξῆλθεν ἀπὸ τὸν πλημμελῆ κύκλον, εἰς τὸν ὁποῖον τὸν ἐθέσαμεν, ὅταν τὰ πράγματα ἀποδείξωσιν, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἀνήκει εἰς τὰς Κυβερνήσεις, οὔτε εἰς τοὺς κατὰ καιροὺς ὑπουργοὺς, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, καὶ εἰς μόνον τὸ Κράτος, καὶ ὅτι αἱ διάφοροι ἐξουσίαι ὅσον σεβασταὶ καὶ ἂν ὦσι σέβονται τὰ δικαιώματά των καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν των, καὶ δὲν καταγίνονται πῶς ἑκάστοτε νὰ ὑποστηρίζουν ἢ νὰ θεραπεύσουν ἀτομικὰς ἀπαιτήσεις, τότε καὶ μόνον, κύριοι, δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἰδέας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀποστολὴν ἀξιωματικῶν εἰς Εὐρώπην· ἐν ὅσῳ ὅμως ἔχομεν τὴν γάγγραιναν πλήρη, πρέπει, κύριοι, νὰ τὴν ἀποκόψωμεν, πρέπει τὸ σύστημα τῆς προστασίας, τὸ σύστημα τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες κατώρθωσαν μέχρι τοῦδε διὰ τῆς προσλιπαρήσεως παρὰ ταῖς Κυβερνήσεσι νὰ κατορθώνωσιν ὅ,τι θέλουσι πάντοτε, πρέπει τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ παύσῃ, καὶ διὰ νὰ παύσῃ πρέπει νὰ τοὺς θέσητε εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ κοπιάζουν καὶ κινδυνεύουν ἐν τῷ τόπῳ των. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ ἐν ὅσῳ τὰ πράγματα δὲν ἀποδείξουν τὸ ἐναντίον τῶν λόγων μου, νομίζω, ὅτι ἡ προσμέτρησις τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀπαιτουμένου χρόνου πρέπει νὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας.

§96Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις; (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1 καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ἀποριφθείσης τῆς τροπολογίας. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2):

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνταῦθα προτείνω τροπολογίαν εἰς ἐπεξήγησιν. Μετὰ τὰς λέξεις «τῶν ἀξιωματικῶν» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ ἡ αὐτόθι ἐπ’ ἀδείᾳ πρὸς ἐκπαίδευσιν διαμονὴ αὐτῶν.»

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§100ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ἰδικήν μου, τὸ ἄρθρον 4 θ’ ἀπαλειφθῇ καὶ θ’ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ ἑξῆς ἄρθρου. Ἄρθ. 4. «Αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου δὲν ἐφαρμόζονται ἐπὶ τῶν βουλευτῶν ἀξιωματικῶν, ὧν ἡ κατάστασις καὶ τὰ δικαιώματα ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος». Λέγω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι ὀρθὴ νὰ περιληφθῇ ἐν νόμῳ. Κατ’ αὐτὴν ἡ ἕναρξις τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ἀτομικῶν περιστάσεων ἑκάστου ἀξιωματικοῦ. Ἐκτὸς δὲ τούτου τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι καὶ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ νομοθέτου· διότι, ὅπως προδήλως φαίνεται, ἀφορᾷ εἰς προσωρινὴν περιποίησιν τοῦ συμφέροντος τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ὑπαρχόντων ἀξιωματικῶν. Ὥστε προτείνω τὴν ἀπάλειψιν αὐτῆς καὶ τὴν ἀντικατάστασιν διὰ τοῦ ἄρθρου τῆς τροπολογίας μου. Κατ’ αὐτὸ πρόκειται νὰ ἀποδείξῃ ἡ Βουλὴ τὸν σεβασμὸν αὑτῆς πρὸς τὰ δικαιώματα τὰ ἀναγραφέντα ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, καὶ παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον τοῦτο.

§101ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἄρχεται ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις). Ἄς μείνῃ, κύριε Πρόεδρε, παραιτούμεθα.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§103ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων.

§104Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἢ μᾶλλον εἰπεῖν κατὰ διατάξεων τινῶν τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀδίκους· τὰς θεωρῶ ἀδίκους καὶ γεννώσας τὴν ἀνισότητα. Ὅ,τι χθὲς ἐν ὀλίγοις ὑπεστήριξεν ὁ κ. Δημητρακάκης, τὸ θεωρῶ ὀρθόν. Τὸ νομοσχέδιον παραδέχεται, ὅτι ἢ εἰσερχόμενοι ἢ εἰσελευσόμενοι τοῦ λοιποῦ εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν, πρέπει νὰ ἔχωσιν ἡλικίαν ἐλάσσονα τῶν 17 ἐτῶν συμπεπληρωμένων, πρέπει συνάμα νὰ ἔχωσιν ἀποφοιτητήριον ἑνὸς τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους· πρέπει νὰ ἔχωσι τὰς γνώσεις ὅλης τῆς ἀριθμητικῆς, ὁλοκλήρου τῆς Γεωμετρίας, ὅλης τῆς κατωτέρας Ἀλγέβρας καὶ τῆς Μαθηματικῆς Γεωγραφίας ἢ Κοσμογραφίας· συνάμα δὲ νὰ ἦναι ἐγκρατεῖς τῆς Γαλλικῆς, ὥστε νὰ μεταφράζωσιν ἐλευθέρως ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, ἐκτὸς ἐὰν ἐξαιρέσωμεν μίαν τάξιν ἀνθρώπων εὑρισκομένων ἐν τῷ κέντρῳ τῶν φώτων καὶ τοὺς ὁποίους ἡ τύχη συνέπεσε πρὸς τοῖς ἄλλοις νὰ καταστήσῃ εὐπόρους, εἶναι ἀδύνατον λέγω, νὰ ἔχητε μαθητὰς ἀπὸ τὰς Ἐπαρχίας ἀποφοιτήσαντας τὸ Γυμνάσιον καὶ ἔχοντας τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς ἄλλα Κράτη ἐπεβλήθησαν νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων ὡρίσθησαν πόθεν πρέπει νὰ λαμβάνωνται μαθηταὶ, καὶ πόσοι ἀπὸ ἑκάστην Ἐπαρχίαν. Ὑποστηρίζοντες λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, βεβαιωθῆτε, ὅτι θέλετε ἀποκλείσει ἐντελῶς τὰς ἐπαρχίας ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα καὶ αὐταὶ νὰ στέλλωσιν εἰς τὸ Σχολεῖον μαθητάς. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συγκρινόμενον πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κτλ. δὲν εὑρίσκεται εἰς ἴσην μοῖραν, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει σχέσιν μεγάλην μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, τί ἐξάγεται; Ἐξάγεται, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς, ἀφοῦ δώσῃ τὰς ἐξετάσεις αὐτοῦ εἰς τὴν Εὐρώπην, δύναται νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν στρατόν. Ποίαν δὲ ἡλικίαν δύναται νὰ ἔχῃ; Δύναται νὰ ἔχῃ ἡλικίαν 24 ἐτῶν καὶ 11 μηνῶν. Παραδέχεται νὰ ἔχῃ ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὴν τὴν ἡλικίαν, ὁ ὁποῖος κατετάχθη εἰς τὴν ξένην Σχολήν. Ποίαν δὲ ἡλικίαν παραδέχεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐνταῦθα; Καθιεροῖ ὡς ὅριον τὴν ἡλικίαν τῶν 22 ἐτῶν, καὶ διὰ ποῖον λόγον οἱ μὲν ἀξιωματικοὶ οἱ ἐκπαιδευόμενοι εἰς τὰ ξένα Σχολεῖα νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὴν ἡλικίαν τῶν 24 ἐτῶν καὶ 11 μηνῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τουτέστιν 25 ἐτῶν, οἱ δὲ ἐκπαιδευόμενοι ἐνταῦθα νὰ εἰσέρχωνται μὲ τὴν ἡλικίαν τῶν 22 ἐτῶν, καὶ αὐτὴν μὴ συμπεπληρωμένην κατὰ τὸ νομοσχέδιον; Διότι κατὰ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερον, τὸ 3, ἀπαιτεῖται εἰς τὸν εἰσερχόμενον εἰς τὴν Σχολὴν νὰ ἔχῃ ἡλικίαν ἐλάσσονα τῶν 17 ἐτῶν συμπεπληρωμένην, ἐνῷ κατὰ τὸ 1 ἄρθρον περὶ κατατάξεως μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ἀνθυπασπιστοῦ, λέγει ὅτι οἱ ἐκπαιδευόμενοι εἰς τὰ ξένα Σχολεῖα πρέπει νὰ ἔχωσιν ἡλικίαν ἐλάσσονα τῶν 25 ἐτῶν.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ δὲ ἄρθρον 10 τί λέγει, τὸ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων; ὅτι δύναταί τις νὰ μένῃ εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν δύω ἔτη.

§106Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ, θὰ τὸ ἐξετάσω, διότι εὑρίσκω καὶ εἰς αὐτὸ ἐλλείψεις....

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπα, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§108Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα θὰ τὸ ἐξετάσω καὶ αὐτό. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν, οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰς ἐπαρχίας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὰ μέσα πρὸς ἐκπαίδευσιν, καὶ δὲν εὑρίσκονται εἰς τὸ κέντρον τῶν φώτων, ὅπως εὑρίσκονται οἱ νέοι ἐν Ἀθήναις, οἵτινες ἅμα γεννῶνται ἀρχίζουν ἀπὸ τὴν παιδικὴν ἡλικίαν νὰ σπουδάζωσιν εἰς τὸ Νηπιακὸν σχολεῖον, κατόπιν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ ἀλληλοδακτικὸν καὶ οὕτω καθεξῆς, καὶ δύνανται εἰς ἡλικίαν μικρὰν νὰ λάβουν ἀνατροφὴν καὶ ἐκ τοῦ σχολείου καὶ ἰδιαιτέρως, ὥστε εἰς τὴν νεαρὰν αὐτῶν καὶ μικρὰν ἡλικίαν νὰ γνωρίζωσι καὶ μίαν καὶ δύω καὶ πολλάκις τρεῖς γλώσσας, διότι ἔχουσι παιδαγωγοὺς ξένους; Νομίζετε, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Εὐρυτανίας, τῶν Καλαβρύτων, τῆς Γορτυνίας, τῆς Τριφυλίας καὶ εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας, θέλετε δυνηθῆ νὰ εὕρητε νέον τελειώσαντα τὸ Γυμνάσιον εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν 16 ἐτῶν καὶ ἔχοντα ὅλας αὐτὰς τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον; Τοῦτο, κύριοι, εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον· πολὺ δὲ ὀλιγώτερον διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας, ὅπου δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσιν οἱ νέοι τὴν ἀνάπτυξιν ὅπως εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Δεύτερον, διατί λέγει εἰς τὸ ἄρθρον 5 τὸ νομοσχέδιον: «Οἱ κάτοχοι ἄλλης ξένης γλώσσης (Ἀγγλικῆς, Γερμανικῆς, Τουρκικῆς) ἐξετάζονται καὶ ἐπ’ αὐτῆς· οἱ δὲ ἀριθμοὶ, οὓς λαμβάνουσι, δὲν συνυπολογίζονται μετὰ τῶν ἄλλων μαθημάτων ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς πρὸς κατάταξιν ἱκανότητος, ἀλλὰ μόνον διὰ τοὺς ἐπιτυχόντας ὡς πρὸς τὴν σχετικὴν σειρὰν αὐτῶν.» Οἱ ἀριθμοὶ δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν, ὅταν πρόκηται νὰ εἰσέλθητε εἰς τὸν στρατὸν, λαμβάνονται ὅμως ὑπ’ ὄψιν, ὅταν πρόκηται νὰ ἐξετασθοῦν καὶ σημειωθῶσιν ὡς πρὸς τὴν σειρὰν τῶν ἐξετάσεων τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν τῶν Εὐελπίδων, ποῖα εἶναι; Νὰ γνωρίζωσι τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, ὅπως δι’ αὐτῆς δύνανται νὰ ἐκπαιδεύωνται εἰς τὰ στρατιωτικὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν ἰδικήν μας. Αἱ ἄλλαι γλῶσσαι εἶναι πλέον γλῶσσαι πολυτελείας. Καὶ βεβαίως χρήσιμοι, δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἶναι χρήσιμοι, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς, ὥστε εἷς μαθητὴς, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει ἢ μόνον τὴν Γαλλικὴν, νὰ τεθῇ κάτωθεν ἑνὸς ἄλλου ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἔτυχε κατὰ τὴν νεότητά του νὰ ἔχῃ Γκουβερνάντες καὶ νὰ μάθῃ καὶ ἄλλας γλώσσας. Ἤθελον ἀναγνωρίσει τοῦτο καὶ μόνον ν’ ἀποτελέσῃ ἐξαίρεσιν ὡς πρὸς τὴν Τουρκικὴν γλῶσσαν· διότι τὴν Τουρκικὴν γλῶσσαν, ἐὰν κατορθώσωσι νὰ τὴν γνωρίζωσιν οἱ ἀξιωματικοί μας, βεβαίως πρέπει αὐτοὶ, διὰ τὴν γλῶσσαν αὐτὴν, νὰ λαμβάνωσι προτίμησιν· διότι ἔχει καὶ στρατιωτικὸν καὶ πολιτικὸν σκοπόν. Προβαίνω καὶ περαιτέρω προσθέτων καὶ τὴν Ἀλβανικὴν γλῶσσαν, διότι εἰς στενὰς εὑρισκόμεθα σχέσεις μὲ τοὺς Ἀλβανοὺς, ὥστε οὐ μόνον τὴν Τουρκικὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἀλβανικὴν γλῶσσαν εἶναι πολὺ ἀναγκαιότερον νὰ γνωρίζωσιν οἱ ἀξιωματικοί μας. Δὲν ἐννοῶ ὅμως, διότι τινὲς εὐμοιρήσαντες νὰ μάθωσιν ὀλίγα Ἀγγλικὰ ἢ Γερμανικὰ, τὰ ὁποῖα δὲν συντελοῦν πλέον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, αὐτοὶ νὰ τάσσωνται ὑπεράνω τῶν συμμαθητῶν των, οἵτινες κατὰ τὰ στρατιωτικὰ μαθήματα καὶ τὰς ἄλλας γνώσεις εἶναι ἀνώτεροι αὐτῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἄδικος, θέλω δὲ τὴν παραδεχθῇ μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Τουρκικὴν γλῶσσαν καὶ εἰ δυνατὸν καὶ τὴν Ἀλβανικήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ εἶπε, καὶ ἔχει δίκαιον, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 10, εἰς τὸ ὁποῖον γίνεται μνεία, ὅτι μαθητὴς, ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελεν ἐπιτύχει εἰς τὰς ἐξετάσεις κατὰ τὸ σχολικὸν ἔτος, μενεῖ εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν ἀκούων τὰ μαθήματα, καὶ ἐὰν καὶ δεύτερον ἀποτύχῃ, ἀπολύεται. Αὐτὴ ἡ διάταξις ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν. Δὲν δύναται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπικαλεσθῇ αὐτὴν τὴν διάταξιν, διὰ ν’ ἀναβιβάσῃ τὴν ἡλικίαν τῶν μαθητῶν. Ὁ κανὼν εἶναι, ὅτι ἕκαστος τῶν μαθητῶν, διὰ νὰ φθάσῃ μάλιστα εἰς τὴν ἡλικίαν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὑποτίθεται, ὅτι ἔχει ὅλην τὴν ἐπιμέλειαν καὶ τὴν φυσικὴν εὐφυΐαν, ἡ ὁποία τοῦ ἐγγυᾶται ἐκ τῶν προτέρων τὴν προαγωγὴν καὶ τὸν προβιβασμὸν ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν χωρὶς νὰ μένῃ εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν· ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν μείνῃ, τοῦτο δὲν θὰ ἀποτελῇ παρὰ μίαν ἐξαίρεσιν. Ἔρχομαι κατόπιν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἄρθρου 11. Τὸ ἄρθρον 11 εἰς τὴν πρώτην αὐτοῦ παράγραφον λέγει. (Ἀναγινώσκει). Τὸ 6 ἄρθρον εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον λέγει. (Ἀναγινώσκει). Διατί ἀναφέρονται τὰ μαθήματα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ δώσῃ ἐξετάσεις. Τὴν ἀνάγνωσιν τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἕκτου ἄρθρου καὶ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ 11 ἄρθρου τὴν ἔκαμα ἐξεπίτηδες, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, περὶ κατατάξεως ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν διδαχθέντων ἐν ξέναις σχολαῖς, πρέπει νὰ τὸ φέρωμεν εἰς σύγκρισιν μὲ τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον κάμνομεν διὰ τὴν στρατιωτικὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων. Ποία εἶναι ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἰς ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον; ὅτι ἐκεῖνοι εἰς τὴν σχολὴν δίδουν ἐξετάσεις καὶ ἑπομένως ἀφοῦ λάβουν τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, ἢ τὸ πτυχίον, ὅπως θέλετε, τότε δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν ἐνταῦθα ὡς ἀνθυπολοχαγοί, ἐὰν θὰ ἔλθουν εἰς τὸ πυροβολικὸν ἢ μηχανικὸν, ὡς ἀνθυπασπισταὶ ἢ ἐὰν θὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ ἱππικὸν ἢ τὸ πεζικόν. Τί ἀπαιτοῦμεν δὲ ἀπὸ τοὺς εἰδικούς μας ἀξιωματικούς; ἀπαιτοῦμεν αὐστηροτάτας ἐξετάσεις· καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἀπαιτοῦμεν αὐστηρὰς τὰς ἐξετάσεις αὐτῶν, ὥστε μαθητὴς, ὅστις ἔφθασεν εἰς τὴν ἀνωτάτην τάξιν τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων ἐὰν λάβῃ κατὰ τὰς ἐξετάσεις ταύτας κατώτερον βαθμὸν τοῦ καλῶς, τότε αὐτὸς θὰ κατατάσσηται εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου. Εἶναι τῳόντι δι’ ὅλους τοὺς σπουδάζοντας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ μία ἔλλειψις αὐστηρᾶς ἐπιτηρήσεως, διότι αὐτοὶ, ὅταν ἔρχωνται ἐν Ἑλλάδι, δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὰς ἐξετάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται καὶ οἱ μαθηταὶ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων· οἱ δὲ σπουδάζοντες ἐνταῦθα ὑποβάλλονται εἰς διαφόρους καὶ αὐστηροτάτας ἐξετάσεις, ὥστε μετὰ πέντε ἔτη ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων δύνανται νὰ ἐξέλθωσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὡς λοχίαι. Τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ἄδικον, διότι ὅταν εἷς μαθητὴς κατορθώσῃ νὰ διανύσῃ ὅλας τὰς τάξεις τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, καὶ φθάσῃ εἰς τὴν ἀνωτάτην τάξιν, εἶναι δίκαιον νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι αὐτὸς ὁ μαθητὴς, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη εἰς τέσσαρας ἐξετάσεις, διότι ὑπεβλήθη εἰς τὴν πρώτην τάξιν, εἰς τὴν δευτέραν, εἰς τὴν τρίτην καὶ εἰς τὴν τετάρτην καὶ κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος, ἀφοῦ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ἔδειξεν ἱκανότητα καὶ εὐφυΐαν, ἐνδεχόμενον ν’ ἀποτύχῃ κατὰ τὰς ἐξετάσεις, εἴτε εἰς ἓν εἴτε εἰς δύω μαθήματα, εἶναι δικαιοσύνη νὰ τίθεται εἰς κατωτέραν θέσιν ἀπὸ τοὺς σπουδάσαντας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, εἰς τοὺς ὁποίους γνωρίζετε πάντες πῶς δίδονται τὰ πτυχία, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τοὺς ἐπιστήμονας τῆς Ἀνατολῆς, ἀφοῦ ἔχομεν πολλὰ παραδείγματα;

§109ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς ὡρισμένα μέρη γίνεται.

§110Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς αὐτὰ τὰ ὡρισμένα μέρη θὰ ὑπάγω ἐγώ. — Καὶ ἔχομεν παραδείγματα, ἔχομεν ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν εἰς τὰς στρατιωτικὰς σχολὰς τῆς Εὐρώπης, καὶ ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, καὶ μετὰ θάῤῥους λέγω, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς στρατιωτ. σχολῆς τῶν Εὐελπίδων τῆς ἐδικῆς μας μὲ τὸν κανονισμὸν καὶ τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχει καὶ ἐπικρατεῖ μέχρι σήμερον, εἶναι πολὺ ἀνώτεροι. Ὁ μαθητὴς μανθάνει εἰς τὴν Σχολὴν τὸν τρόπον μόνον τοῦ διδάσκεσθαι, ὅταν ἐξέλθῃ δὲ, ἐὰν ἦναι εὐφυὴς καὶ ἐπιμελὴς, ἐπανερχόμενος εἰς τὸν πρακτικὸν βίον τοῦ ἐπαγγέλματός του, θὰ ἀποδείξῃ τὴν ἱκανότητα διὰ τῆς μελέτης, τῆς πείρας καὶ τῆς εὐφυΐας του. Καὶ ἤθελον ἐννοήσει νὰ κάμωμεν πᾶσαν θυσίαν διὰ τοὺς ἀξιωματικούς μας, ἀφοῦ ἐξέλθωσιν ἀπὸ τὴν Σχολὴν, ἀφοῦ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἀφοῦ γνωρίσωσι τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἐλλείψεις τοῦ στρατοῦ, νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπως παρασταθῶσιν εἴτε εἰς τὰ θεωρητικὰ σχολεῖα, εἴτε πρὸ πάντων εἰς τὰ πρακτικὰ γυμνάσια, τὰ ὁποῖα κατ’ ἔτος γίνονται εἰς ὅλους τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης, καὶ εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, καὶ ἐκεῖ νὰ λάβωσι τὴν πρακτικὴν διδασκαλίαν, τῆς ὁποίας πρὸ πάντων ἔχομεν ἀνάγκην, νὰ ἀποκλείσωμεν δὲ τὰς σχολὰς τῆς Εὐρώπης τὰς στρατιωτικάς. Ἡ διάταξις, ἡ ὁποία χορηγεῖ τὸ δικαίωμα νὰ γίνωνται ἀνθυπολοχαγοὶ οἱ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν σπουδάσαντες, ἔχει ὡς ἀκολούθως, εἶναι τὸ ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκει.) Αὐτὴ εἶναι ἡ διάταξις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, καὶ περὶ τῆς ὁποίας καὶ χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε καὶ διὰ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον. Μὲ συγχωρεῖτε, διότι κάμω λόγον καὶ διὰ τὰ δύω, διότι τὰ θεωρῶ ὡς συνδεόμενα. Εἶπεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσίασε, θέτει φραγμοὺς περισσοτέρους. Δὲν βλέπω τοῦτο.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ ἄλλου νόμου, διότι ἀνεγνώσατε τὸ ἄρθρ. 3.

§112Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔχετε ἔκθεσιν, δὲν ἐκάματε εἰσαγωγήν. Ἐγὼ τὸ ἀνέγνωσα μετ’ ἄλλων καὶ ἐσυμφωνήσαμεν, ὅτι τὸ ἄρθρον 5 ἀφορᾷ μόνον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν ἤδη εἰς τὸν στρατὸν, οὐχὶ διὰ τοὺς μέλλοντας νὰ ἔλθωσιν ἐκ ξένων Σχολῶν.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου τοῦ 1861, ἀντεκατεστάθη ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1878 δι’ ἑτέρου ἄρθρου· ὁ νόμος τοῦ 1878 εἶναι εὐρύτερος.

§114ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ εἶχον ἰδεῖ καὶ δὲν τὸ ἐγνώριζον, δὲν εἶμαι κατακριτέος. Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἐκ τῶν πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου εὐδοκιμησάντων κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις ξένου στρατιωτικοῦ σχολείου, δύνανται νὰ καταταχθῶσιν εἰς διάφορα ὅπλα τοῦ στρατοῦ, ἀναλόγως τοῦ προορισμοῦ τοῦ σχολείου, εἰς ὃ ἐξεπαιδεύθησαν, μὲ τὸν βαθμὸν μὲν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ οἱ ἔχοντες τότε συμπεπληρωμένην ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν ἀξιωματικοῦ ἢ ἐνιαύσιον ἀνθυπασπιστοῦ παρὰ ξένῳ στρατῷ μετὰ προηγηθεῖσαν ἄδειαν τοῦ Βασιλέως, ἢ ὅσοι ἐφεξῆς ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ τοιαύτῃ ἀδείᾳ παρὰ ξένῳ στρατῷ ἐπὶ ἓν ἔτος, μὲ τὸν βαθμὸν δὲ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ οἱ μὴ ὑπηρετήσαντες παρὰ ξένῳ στρατῷ.» Αὐτὸ ἀφορᾷ εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἤδη, λέγω τώρα δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸ μέλλον δὲν ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχουν αἱ ἐγγυήσεις εἰς τὰ ἄλλα ἄρθρα. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι μεταβατικὴ περὶ τῶν κεκτημένων δικαιώματα, στηριζόμενα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νέου νόμου, δηλαδὴ τοῦ ἀντικαθιστῶντος τὸ παλαιὸν 5 ἄρθρον· τοῦτο δὲ τὸ 5 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἐπανάληψις τοῦ νόμου τοῦ 1878.

§116ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ 5 ἄρθρου εἶναι μεταβατικὴ, δὲν εἶναι παγία.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παγία εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου πρώτου· ἔχει ἄλλο σύστημα, νὰ ἀφομοιώσῃ τοὺς ἐκ ξένων Σχολῶν ἐρχομένους πρὸς τοὺς ἐκπαιδευομένους ἐν τῇ σχολῇ τῶν Εὐελπίδων.

§118ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εὑρίσκω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτὰς τὰ, ἐγγυήσεις, διότι ἀφῃρέσατε αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν εἶχεν εἴτε ὁ νόμος τοῦ 1861 ἢ τοῦ 1878.

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μὴ παρεμβάλλετε τρίτον ζήτημα. Ἀφήσατε τὸν νόμον τοῦ 1861 καὶ τὸν τοῦ 1878 καὶ παραβάλλετε τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1 πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἵνα ἴδητε ἂν ὑπάρχωσι ὀλιγώτεραι ἐγγυήσεις.

§120ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχουν αἱ αὐταὶ ἐγγυήσεις. Ποῖαι εἶναι οἱ νόμοι οἱ κανονίζοντες τοὺς βαθμοὺς τῶν μέχρι τοῦδε ἐρχομένων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ τῶν ἐξερχομένων ἐκ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς; Καὶ πρῶτον σᾶς λέγω, ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη ὑπηγορεύθη κατ’ ἀνάγκην ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, διότι ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ τῶν Εὐελπίδων δὲν εἶχε τότε τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον· διὰ τοῦτο νομίζω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ σήμερον· τὸ πολὺ ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἓν μεταβατικὸν νομοσχέδιο, ἵνα ἐξασφαλίσῃ ἐκείνους, οἵτινες ἐκπαιδεύονται εἰς τὰς στρατιωτικὰς σχολὰς, καὶ νὰ κλείσῃ τὴν θύραν, καὶ ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ γείνῃ στρατιωτικὸς; νὰ ἐκπαιδευθῇ εἰς τὴν, στρατιωτικὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων τοῦ τόπου.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πόσοι ἐκ τῶν εἰς τὰ εἰδικὰ σώματα καταταχθέντων νομίζετε, ὅτι ἐσπούδασαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν; τρεῖς Νομίζετε, ὅτι ἐσπούδασαν πολλοὶ καὶ ἐπλημμύρησεν ὁ τόπος; Ὁ εἷς κατετάχθη ὡς ἀνθυπολοχαγὸς καὶ οἱ ἄλλοι ὡς ἀνθυπασπισταί.

§122ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἶναι ἴσως ἀληθέστατον, ἀλλ’ οἱ νόμοι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται διὰ τόσον ὀλίγα πρόσωπα· ἄλλως εἶναι καθαρῶς προσωπικοί.

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τὸ μέλλον.

§124ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀναλογία εἰς τὸ μέλλον; ὄχι. Ὅσῳ περισσότερον εὐπορεῖ ὁ τόπος, κατὰ τοσοῦτον δύνανται οἱ πολῖται ν’ ἀποφεύγωσι τὰς αὐστηρὰς ἐξετάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται ἐνταῦθα οἱ μαθηταὶ τῆς στρατιωτικῆς Σχολῆς, θὰ μετέβαινον εἰς τὴν Εὐρώπην, θὰ ἐλάμβανον ἓν πτυχίον, καὶ θὰ ἐπανήρχοντο ἀξιωματικοὶ χωρὶς νὰ λάβουν ἐκπαίδευσιν ἑλληνικὴν, χωρὶς νὰ συναναστραφῶσι μετὰ τῶν λοιπῶν μαθητῶν, μεθ’ ὧν μίαν ἡμέραν θὰ συναγωνισθῶσιν. Ὁ μικρὸς λοιπὸν ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον εἴπατε, ἔτι μᾶλλον ὑποστηρίζει τὴν ἰδέαν μου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἐντελῶς περιττὸν, ἀφοῦ ὀργανίζετε στρατιωτικὴν Σχολὴν καὶ δαπανᾶτε τόσα χρήματα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὰς αὐτὰς ἐγγυήσεις, διότι οἱ ἐρχόμενοι ἐκ ξένων Σχολῶν δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὸν αὐστηρὸν ἔλεγχον, εἰς τὰς ἐξετάσεις, εἰς ἃς ὑποβάλλονται οἱ μαθηταὶ τῆς ἰδικῆς μας Σχολῆς. Τί εἴχομεν μὲ τὸν παλαιὸν νόμον; Εἴχομεν τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἑξάμηνον ἢ ἐνιαύσιον εἰς ξένον στρατόν. Λείπει καὶ τοῦτο· πρέπει τοὐλάχιστον, ἂν θελήσητε νὰ ἐπιμείνετε εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν, νὰ τεθῇ μιὰ διάταξις, ὥστε ὁ ἐρχόμενος ἐκ ξένων Σχολῶν νὰ ὑποβάλληται εἰς τὰς ἐξετάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται καὶ οἱ ἰδικοί μας μαθηταί. Ὑπάρχει ἀκόμη διάταξις εἰς τὸ ἄρθρον 13, κατὰ τὸ ὁποῖον λέγετε: (Ἀναγινώσκει). Αὐτὴ ἡ διάταξις εἶναι λίαν αὐστηρὰ διὰ τὴν ἡλικίαν αὐτήν· διότι νέοι 17 ἐτῶν ἡλικίας, ἔστω καὶ ἂν ἐπῆραν καὶ τὸ ἀποφοιτήριον Γυμνασίου καὶ ἔμαθον νὰ μεταφράζουν τὴν Γαλλικὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ὑπαγάγητε εἰς τὰς αὐστηρὰς διατάξεις τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου. Εἶναι νέοι καὶ δύνανται νὰ ὑποπέσουν εἰς παραπτώματα μικρὰ μὲν, ἀλλ’ αὐστηρῶς τιμωρούμενα ὑπὸ τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι καθὼς εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἔχομεν περὶ τῶν σπουδαζόντων καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ σπουδάσωσιν εἰς τὰς ξένας Σχολὰς, προσδιωρίσαμεν τὴν ἡλικίαν τῶν 25 ἐτῶν, αὐτὴν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ διὰ τοὺς μαθητὰς τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, διότι δίδομεν καιρὸν αὐτοὶ οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ διανύουν ὡς σήμερον 7 τάξεις, νὰ ἔχουν συμπεπληρωμένην τὴν ἡλικίαν τῶν 19 ἢ τῶν 20 ἐτῶν, διότι κατὰ γενικὸν κανόνα 5 ἔτη θὰ μείνουν εἰς τὸ σχολεῖον, τινὲς δύνανται νὰ μείνουν καὶ 2 ἔτη εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν καὶ πολλοὶ τὸ τρίτον ἔτος ἀποβάλλονται, μὴ δυνάμενοι νὰ φθάσωσι μέχρι τῆς πέμπτης τάξεως, ὅπου παραδίδονται τὰ ὑψηλὰ μαθηματικὰ, ἡ ἀνωτέρα ἄλγεβρα, ἡ σφαιρικὴ γεωμετρία κτλ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἡλικία, ἀφοῦ καταργοῦμεν τὰς 2 τελευταίας τάξεις, νὰ ἦναι τὸ 20 ἔτος. Ἡ ἡλικία διὰ τὸ 22 ἔτος διὰ νὰ ἐξέλθῃ τις ἀνθυπολοχαγὸς ἦναι μικρὰ, διότι ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις θὰ διοικήσῃ ἄνδρας, πρέπει νὰ ἦναι εἰκοσιπενταετὴς, διότι μόνον τότε ἐπιβάλλεται (Θόρυβος). Ἀκούω νὰ μοῦ λέγουν ὁ Ναπολέων. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ Ναπολέων καὶ ὁ Καῖσαρ καὶ οἱ ἄλλοι δὲν ἀποτελοῦν τὸν γενικὸν κανόνα. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς θέλει τὰς παραδεχθῆ, διότι εἶναι ὀρθαὶ καὶ φέρουσι πρὸς διόρθωσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ θὰ ἐπεθύμουν νὰ συμφωνήσω πρὸς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, διότι ἐγένοντο ἐκ προθέσεως ἀγαθῆς, ἀλλ’ οὐδὲν τῶν συμπερασμάτων αὐτοῦ δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, διότι ὡς θέλετε ἰδεῖ ἐκ τῆς ἀναλύσεως αὐτῶν, ἡ ἀποδοχὴ μιᾶς οἱασδήποτε τῶν προτάσεών του φέρει σπουδαίαν ζημίαν. Ἤρξατο ὁ κ. βουλευτὴς διὰ τῆς παρατηρήσεως, ὅτι ἡ ἡλικία τῶν 17 ἐτῶν, ἣν ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν εἴσοδον εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν, εἶναι μικρὰ καὶ ἀποτελεῖ ἀνισότητα μεταξὺ ἐπαρχιῶν καὶ πρωτευούσης, μεταξὺ εὐπόρων καὶ ἀπόρων. Δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ λόγος οὗτος τῆς ἀνισότητος δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, προκειμένου περὶ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ· διότι ἐξετάζοντες πῶς κάλλιον δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν τὸν στρατὸν, ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὰ μέσα, δι’ ὧν δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες θὰ διοικήσωσι τὸν στρατὸν, τὰ προσόντα τὰ ἀπαιτούμενα· πᾶσα δὲ ἄλλη σκέψις παρεμβαίνουσα δὲν δύναται ἢ νὰ φέρῃ ζημίαν. Θὰ ἐνόουν πρότασιν περὶ μικρᾶς διαφορᾶς μὴ ἐχούσης ἀποτελέσματα σπουδαῖα. Ἐὰν ἐλέγετε, ὅτι προτιμοτέρα θὰ ἦτο ἡ ἡλικία τῶν 18 ἐτῶν, ἠδυνάμην νὰ παραδεχθῶ τοῦτο προσωρινῶς μέχρις ὅτου καὶ τὰ γυμνάσια τῆς Ἑλλάδος ἀποφέρουσι καρποὺς πρωΐμους, ὅπως τὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ἀλλαχοῦ, καί τοι το γυμνάσια εἶναι τελειότερα τῶν ἡμετέρων, οἱ νέοι ἐξέρχονται κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς ἡλικίαν 16 ἐτῶν. Ἐπὶ τοιούτῳ λόγῳ θὰ ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ ἐπὶ πενταετίαν ἡλικίαν 18 ἐτῶν, ἀλλ’ οὐχὶ ποτὲ αὔξησιν ὁρίου ἡλικίας μεγαλειτέραν καὶ διαρκῆ ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς ἐξισώσεως τῆς ἀμαθείας καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Οὐδαμῶς δύναμαι νὰ συντελέσω, ὅπως ψηφισθῇ νομοσχέδιον ὑπὲρ τῆς ἀμαθείας, οὐδὲ νὰ συναινέσω, ὅπως ἐν τῷ συναγωνισμῷ, ὃν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν πρὸς εἴσοδον εἰς τὴν Σχολὴν, ἐπιβαρύνωμεν τὴν ἀληθῆ ἐκπαίδευσιν, ἵνα φέρωμεν αὐτὴν εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον μετὰ τῆς ἀμαθείας. Ὡς πρὸς τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς εἴσοδον εἰς τὴν Σχολὴν, ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας παρετήρησεν ὅτι εἶναι πολλά. Δὲν ἀντέκρουσε τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ζητῆται ἀπολυτήριον γυμνασίου, οὐδ’ ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὁ ὑποψήφιος εἰς τὰ μαθήματα, ἅτινα ἀναγράφει τὸ 4 ἄρθρον, οὐχ ἧττον ἐθεώρησε τὴν ἐξέτασιν αὐστηράν, ἰδίως δ’ ἀντετάχθη κατὰ τοῦ ἄρθρου 5, καθ’ ὃ ἐπιτρέπεται ἡ ἐξέτασις καὶ εἰς ἄλλας ξένας γλώσσας πλὴν τῆς Γαλλικῆς. Παρετήρησεν, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5, καθ’ ἣν ἡ ἐξέτασις εἰς τὰς γλώσσας ἐκείνας προσμετρεῖται ὑπὲρ τοῦ ἐξετασθέντος, εἶναι ἄδικος. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 5 ὁμιλοῦν περὶ τῆς Ἀγγλικῆς, τῆς Γερμανικῆς, τῆς Τουρκικῆς γλώσσης, δὲν παρέχει εἰς αὐτὰς ἐν ταῖς ἐξετάσεσι τοὺς αὐτοὺς ἀριθμοὺς τῶν μαθημάτων τοῦ ἄρθρου 4. Τὰ τοῦ ἄρθρου 4 ἔχουσιν ἕκαστον ἀξίαν ἀριθμῶν 10, ἐνῷ τὰ τοῦ ἄρθρου 5 ἔχουσιν ἀξίαν ἀριθμῶν 5. Ἀλλὰ τὰ τοῦ ἄρθρου 5 δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν, προκειμένου περὶ ἐκτιμήσεως τῆς ἱκανότητος πρὸς εἴσοδον εἰς τὸ σχολεῖον, λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν μόνον ὡς πρὸς τὴν σειρὰν τῶν ἐπιτυχόντων καὶ ἐνταῦθα ἠπατήθη ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων νομίσας, ὅτι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ὡς πρὸς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἡ σειρὰ τῶν μαθητῶν ἐν τῇ εἰσιτηρίῳ τάξει, εἶναι ζήτημα τοῦ ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ τῆς Σχολῆς, δὲν εἶναι ζήτημα, εἰς ὃ ἐνδιαφέρεται ἡ Βουλή. Ἡ σειρὰ ἐν τῇ τάξει τῇ εἰσιτηρίῳ οὐδεμίαν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐν τῷ στρατῷ, ἥτις ὁρίζεται διὰ τοῦ ἄρθρου 11, πραγματευομένου περὶ ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ εἰσιτηρίων ἐξετάσεων. Τρίτην παρατήρησιν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς περὶ τῆς ἀνισότητος, ἣν ἀνευρίσκει μεταξὺ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου περὶ Στρατιωτικῆς Σχολῆς καὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κανονίζοντος τὰ τῶν ἐκπαιδευμένων ἀξιωματικῶν ἐν ξέναις Σχολαῖς. Καὶ πρῶτον εὗρεν ἀνισότητα ἐν τῇ ἡλικίᾳ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ὁρίζει, ὅτι ἡ ἡλικία τοῦ εἰσερχομένου δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνωτέρα τοῦ 17 ἔτους συμπεπληρωμένου. Ἐπὶ τούτου στηρίζει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς παρατήρησιν, ὅτι ἐκ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων θὰ ἐξέρχωνται οἱ νέοι εἰς ἡλικίαν 22 ἐτῶν συμπεπληρωμένων, καὶ ἑπομένως, ὅτι ὑπάρχει ἀνισότης πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, τοῦ ἐπιτρέποντος τὴν κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκπαιδευθέντων μέχρις ἡλικίας 25 ἐτῶν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀντιπαραβολῆς ἡλικίας εἰσόδου εἰς τὸν στρατὸν πρὸς ἡλικίαν εἴσοδον εἰς τὴν Σχολὴν, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν πάσας τὰς περιστάσεις τὰς ἐν τῷ νόμῳ περὶ τῆς Σχολῆς, αἵτινες κανονίζουσι τὰ τῆς διαρκείας τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῇ Σχολῇ. Δὲν δύνασθε νὰ παραλείψητε οὐδεμίαν περίπτωσιν, διότι ἡ ἡλικία τοῦ 25 ἔτους, ἡ κανονιζομένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῶν ἐν ξέναις Σχολαῖς ἐκπαιδευομένων, τάσσεται εἰς ἀνώτατον ὅριον, ἑπομένως τὸ ἀνώτατον ὅριον κατὰ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἀνεύρωμεν, ἵνα παραβάλωμεν αὐτὰ πρὸς ἄλληλα. Ποῖος εἶναι ὁ ἀπὸ τῆς εἰσόδου ἕως εἰς τὴν ἔξοδον χρόνος κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ Στρατιωτικῆς Σχολῆς; Ὁ κανονικὸς εἶναι 5 ἔτη, ἅτινα ἐπιπροστιθέμενα εἰς τὰ 17 ἀποτελοῦσι τὴν κανονικὴν ἡλικίαν τοῦ ἐξερχομένου· ἀλλὰ δύνανται κατὰ νόμον νὰ ἦναι 6 καὶ 7 καὶ 8 καὶ 10, καίτοι πράγματι ὡς παρετήρησεν ὁ κ. βουλευτὴς δὲν δύναται νὰ συμβῇ παρὰ ἅπαξ ἢ δὶς νὰ διαμείνῃ ὁ μαθητὴς δεύτερον ἔτος ἐν τῇ αὐτῇ τάξει· ἀλλὰ καὶ δύω ἂν συμβῇ, ἰδοὺ, ὅτι φθάνομεν εἰς τὴν ἰσότητα, διότι ἔχομεν τὸν αὐτὸν ὅρον καὶ διὰ τούτους καὶ δι’ ἐκείνους, ἀφοῦ τὰ 25 ἔτη ἀγόμενα εἶναι 24 συμπεπληρωμένα· ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶμεν πολὺ ἀπὸ τῆς ἰσότητος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκπαιδευομένων, νὰ θέσωμεν ἄλλον ὅρον παρὰ τὸν ἀνώτατον τοῦ 25 ἔτους. Ἠδυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὴν ἡλικίαν τοῦ 26 καὶ 27 χωρὶς νὰ θίξωμεν τὸ ἄκρον ὅριον τῆς ἰσότητος· ἐθεωρήσαμεν ὅμως, ὅτι ἡ τοῦ 25 ἀνταπεκρίνατο ἱκανῶς πρὸς τὴν συνήθη ἡλικίαν τῆς ἐξόδου ἀπὸ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, τοῦτο δὲ ὑποτιθεμένης τῆς εἰσόδου εἰς τὴν Σχολὴν ἐν ἡλικίᾳ 17 ἐτῶν συμπεπληρωμένων· ἐὰν ὅμως ἀποδεχθῶμεν προσωρινῶς ὡς ἀνώτατον ὅριον ἡλικίας πρὸς εἴσοδον εἰς τὴν σχολὴν τὸ 18 ἔτος συμπεπληρωμένον, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἀνισότης ὑπὲρ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων εἶναι μεγαλειτέρα.

§126Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ 18 ἔτος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δεχθῶμεν· τότε αὐξάνομεν τὸ ἄλλο εἰς 26.

§127ΚΡΙΕΖΗΣ. Δὲν θὰ παρουσιασθῇ ποτέ.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ ζήτημα δυσκόλως θέλει παρουσιασθῆ, καὶ δὲν ἔχει πολλὴν σημασίαν ἓν ἔτος ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον. Τὰ ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, εἶναι τὰ θεμελιώδη· πρέπει τῷ ὄντι νὰ ἐξετάσωμεν ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἰσότης ἐν ταῖς διατάξεσι τῶν δύω νομοσχεδίων, ἂν αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἦναι ὀρθαὶ, τοὐτέστιν, ὅτι ὁ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐκπαιδευόμενος εὑρίσκεται ἐν μοίρᾳ κρείττονι τοῦ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων ἐκπαιδευομένου. Διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν αὑτοῦ ταύτην ἠξίωσεν ὁ κ. βουλευτὴς, ὅτι αἱ σπουδαὶ ἐν ταῖς ξέναις Σχολαῖς εἶναι εὐχερέστεραι ἢ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ. Δὲν ὁμιλοῦμεν ἐνταῦθα περὶ τῶν σχολῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ, ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν τεχνικῶν Σχολῶν, τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐκπαίδευσιν, μόνον οἱ ἐκ τῶν Σχολῶν τούτων τῶν τεχνικῶν ἐξερχόμενοι εἰσέρχονται εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἀνθυπολοχαγοὶ, τοὐτέστιν ἐν τῷ βαθμῷ, τὸν ὁποῖον λαμβάνουσιν οἱ ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἐξερχόμενοι ὡς ἐπιτυχόντες. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς παρετήρησεν, ὅτι ἡ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐκπαίδευσι, ἐν Σχολαῖς τεχνικαῖς εἶναί τι εἰκονικὸν, εἶναί τι τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν παρουσιάζει ἐγγύησιν. Ἀλλὰ τὰ πράγματα παρουσιάζονται ἀντιθέτως· ἡ ἐν ταῖς τεχνικαῖς Σχολαῖς τοῦ ἐξωτερικοῦ εἴσοδος εἶναι τόσον δύσκολος καὶ ἡ ἐν αὐταῖς ἐκπαίδευσις εἶναι τόσον ἀκανθώδης, ὥστε ὀλίγιστοι εἶναι οἱ ἀποπειρώμενοι κἂν νὰ εἰσέλθωσιν σήμερον εἰς αὐτὰς, καὶ διὰ τοῦτο δὲ ἔχομεν παράδειγμα εἰσόδου εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν μὲ βαθμὸν ἀξιωματικοῦ νέου ἐξελθόντος ἐκ Σχολῆς τεχνικῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰ μὴ μόνον ἓν, τοῦ μακαρίτου Ἀρ. Ῥαγκαβῆ· καὶ βεβαίως ὁ μακαρίτης Ἀρ. Ῥαγκαβῆς ἀποδεικνύει διὰ τῆς μεγάλης αὑτοῦ ἀξίας ποῖα εἶναι τὰ προϊόντα τῶν Σχολῶν ἐκείνων, καὶ εἴθε νὰ ἠδύνατο ὁ στρατὸς ἡμῶν νὰ ἀποκτήσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ, πολλοὺς τοιούτους νέους μὲ βαθμὸν ἀξιωματικοῦ. Πλὴν τοῦ μακαρίτου Ῥαγκαβῆ, εἰσήχθησαν εἰς τὸν στρατὸν ἐκπαιδευθέντες ἐν ξέναις τεχνικαῖς Σχολαῖς δύω νέοι· οὗτοι εἰσήχθησαν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ οὗτοι ἀποτελοῦν τὸ ὅλον τῶν νέων Ἑλλήνων, τῶν ἐκπαιδευθέντων ἐν ξέναις τεχνικαῖς Σχολαῖς. Καίτοι ἡ εἴσοδος εἰς τὰς Σχολὰς ἐκείνας εἶναι λίαν δυσχερὴς, πολὺ δυσχερεστέρα ἢ ὅ,τι εἶναι ἡ εἴσοδος εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, ἀπῃτήσαμεν ὅμως ῥητῶς ὅπως ὁ εἰσερχόμενος εἰς αὐτὰς, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταταχθῇ κατόπιν ὡς ἀξιωματικὸς ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ, ἔχῃ καὶ αὐτὸ τὸ προηγούμενον προσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτοῦμεν παρὰ τοῦ εἰσελευσομένου εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, τοὐτέστιν ἀπολυτήριον γυμνασίου. Εἰς τὰς Σχολὰς τοῦ ἐξωτερικοῦ δὲν εἰσέρχεταί τις μὲ μόνον τὸ ἀπολυτήριον γυμνασίου· ἀπαιτεῖται, πλὴν τοῦ ἀπολυτηρίου τούτου, καὶ ἀπολυτήριον ἰδιαιτέρας προπαρασκευαστικῆς Σχολῆς, εἰς τὴν ὁποίαν διαμένει ὁ ἐπιθυμῶν νὰ εἰσέλθῃ εἰς Σχολὴν στρατιωτικὴν ἓν ἢ δύω ἔτη, ἀλλὰ χάριν τῆς ἰσότητος ἐμνημονεύθη ὡς ἀπαραίτητον προσὸν τὸ ἀπολυτήριον γυμνασίου· ὥστε προκειμένου περὶ ἀνισότητος, ὡς πρὸς τὰς δυσχερείας τῆς εἰσόδου εἰς τὰς Σχολὰς τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἡ ἀνισότης ὑπάρχει πᾶσα κατὰ τῶν Σχολῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ, τουτέστιν οἱ ἐκεῖ εἰσερχόμενοι ὑποβάλλονται εἰς δοκιμασίας πολλῷ μεγαλειτέρας. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἐκ τῶν Σχολῶν ἐκείνων ἐξερχόμενοι ὑφίστανται δοκιμασίας ἀσυγκρίτως αὐστηροτέρας τῶν κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις τῆς ἡμετέρας Σχολῆς. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ τὰς μεγάλας δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρεμβάλλει τὸ νομοσχέδιον περὶ σχολῆς τῶν Εὐελπίδων εἰς τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις τῆς Σχολῆς ταύτης, εἰπὼν, ὅτι διὰ νὰ ἐξέλθῃ τις ὡς ἀνθυπολοχαγὸς, πρέπει νὰ λάβῃ βαθμὸν «καλῶς» ἢ ἀνώτερον, κατατάσσεται δ’ ἐν τῷ στρατῷ μόνον ὡς ἀνθυπασπιστὴς, ὁ λαβὼν βαθμὸν «σχεδὸν καλῶς» καὶ ὡς λοχίας ὁ λαβὼν βαθμὸν «μετρίως». Ἀλλὰ τί σημαίνει τοῦτο; Ὅτι ὁ ἀποτυγχάνων μόνον δὲν γίνεται ἀξιωματικὸς, ἀρκεῖ νὰ λάβῃ τις μόνον τὸν βαθμὸν «καλῶς» καὶ ἐξέρχεται ὡς ἀνθυπολοχαγός· ἂν ἐξέρχωνταί τινες μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου ἢ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, τοῦτο οὐδόλως ἀποδεικνύει τὴν αὐστηρότητα τῶν ἐξετάσεων καὶ τοῦ κανονισμοῦ, διότι οἱ βαθμοὶ οὗτοι εἶναι βαθμοὶ ἀποτυχίας, καὶ τὰ ὡς πρὸς τὴν ἀποτυχίαν κανονιζόμενα εἶναι κανονισμὸς κατ’ ἐπιείκειαν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ παραβάλωμεν τὰ κατ’ ἐπιείκειαν ἐνταῦθα γινόμενα πρὸς τὰ γινόμενα κατὰ κανόνα ἀλλαχοῦ· πρόκειται νὰ παραβάλωμεν τὰς δυσχερείας τῆς ἀπολύσεως ἀπὸ τῆς ἡμετέρας Σχολῆς πρὸς τὰς δυσχερείας τῆς ἀπολύσεως ἀπὸ Σχολῆς ξένου Κράτους, καὶ βεβαίως αἱ δυσχέρειαι ἐν ξένῳ Κράτει εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλείτεραι. Ἔπρεπεν ἴσως χάριν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ νὰ δώσωμεν πλεονεκτήματα εἰς τοὺς ἐν ξέναις Σχολαῖς ἐκπαιδευομένους, ὥστε νὰ δυνηθῇ ὁ στρατὸς ἡμῶν ν’ ἀποκτήσῃ ἀφθονώτερα τὰ φῶτα τῶν ἐν ταῖς Σχολαῖς ἐκείναις διδασκομένων, ἀλλὰ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἀπομακρυνθῶμεν τῶν ὅρων τῆς ἰσότητος, ἔπρεπε τοὐλάχιστον χάριν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν φιλοτιμίας νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἡμετέραν Σχολὴν εἰς τὴν αὐτὴν παράλληλον πρὸς τὰς ξένας Σχολὰς, ἐλπίζοντες, ὅτι θὰ φθάσωμεν ἐντὸς ὀλίγου εἰς τὸ σημεῖον τῆς τελειότητος ἐκείνων· σήμερον ὅμως δυνάμεθα μετριοφρόνως νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἡ Σχολὴ ἡμῶν εἰς τὸ ὕψος τῶν Σχολῶν τῶν ξένων Κρατῶν. Ἀντέταξεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων καὶ ἄλλην ἔνστασιν κατὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, εἰπὼν ὅτι ἡ ἀπαίτησις, ὅπως ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν στρατιωτικὸν νόμον οἱ ἄγοντες ἡλικίαν 17 ἐτῶν, εἶναι ὑπερβολικὴ καὶ ἄδικος, καὶ ὅτι οἱ μαθηταὶ, οἱ συμπληρώσαντες τὴν ἡλικίαν ταύτην, δὲν δύνανται ν’ ἀποφεύγωσι τὰς παρεκτροπὰς καὶ θὰ ὑποβάλλωνται ὡς ἐκ τούτου εἰς τὰς βαρείας ποινὰς τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος ἀπαιτεῖ νὰ περιλάβωμεν τὴν διάταξιν ταύτην, πλὴν τῶν ἀπαιτήσεων τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς τάξεως ἐν τῇ Σχολῇ. Ὁ νέος, ὁ ἔχων συμπεπληρωμένον τὸ 17 ἔτος τῆς ἡλικίας, κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας δύναται νὰ καταταχθῇ ὡς ἐθελοντὴς, δύναται νὰ γείνῃ στρατιώτης, καὶ γινόμενος στρατιώτης ὑποβάλλεται εἰς πάσας τὰς διατάξεις τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου· ἀφοῦ λοιπὸν ὡς στρατιώτης ὑποβάλλεται εἰς τὰς διατάξεις ταύτας, διατί καταταχθεὶς ἐν τῇ Σχολῇ ὡς μέλλων ἀξιωματικὸς νὰ μὴ ὑποβάλληται εἰς αὐτάς; Ἀφοῦ ὁ νέος πρόκειται μετὰ ἓν ἢ δύω ἔτη νὰ ἐξέλθῃ ὡς ἀξιωματικὸς, εἶναι πρέπον νὰ παρασκευάσωμεν αὐτὸν πρὸς τὸ ἔργον τοῦ ἀξιωματικοῦ, διδάσκοντες αὐτὸν, ὅτι ἐν τῇ αὐτῇ ἡλικίᾳ μετὰ τοῦ στρατιώτου αὐτὸς θὰ ὀφείλει νὰ ὑποτάσσηται εἰς τὸν νόμον τῆς πειθαρχίας, ὅπως ὀφείλει νὰ ὑποτάσσηται πᾶς στρατιώτης. Τοσοῦτον εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ προωρισμένος νὰ διοικήσῃ στρατιώτας πρέπει ὅσον ἔνεστι ταχύτερον νὰ συνειθίσῃ, ὅπως ὑποτάσσηται εἰς τοὺς νόμους τῆς πειθαρχίας, ὥστε ἂν ἦτο δυνατὸν ἠθέλομεν ὑποβάλει τοὺς μαθητὰς εἰς τὸν στρατιωτικὸν νόμον εὐθὺς ἀπὸ τῆς εἰσόδου αὐτῶν ἐν τῇ Σχολῇ. Τοῦτο θὰ ἦτο ἄτοπον, διότι μόνον εἰς ἄνδρας δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ στρατιωτικὸς νόμος· ἀλλὰ κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας ἀνὴρ εἶναι ὁ δεκτὸς ὡς ἐθελοντὴς, καὶ ἂν παραγνωρίσωμεν τοῦτο, θέλομεν ἀποδείξει, ὅτι ἡ Σχολὴ αὕτη δὲν καταρτίζεται σπουδαίως πρὸς μόρφωσιν ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ὅτι καταρτίζεται ὡς παιδοτροφεῖον πρὸς παροχὴν εἴς τινας οἰκογενείας εὐκολίας πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν τέκνων των. Ἀλλ’ ἡμεῖς καταρτίζομεν τὴν Σχολὴν ταύτην ὡς θεσμὸν τοῦ Κράτους, καὶ ἀφοῦ εἶναι θεσμὸς τοῦ Κράτους, τοὺς συμπληρώσαντας τὴν ἡλικίαν τῶν 17 ἐτῶν θεωρεῖ ἄνδρας ὀφείλοντας νὰ ὑφίστανται τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ στρατιώτου.

§129Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ εἴπω ὀλίγας μόνον λέξεις ἐπὶ ἀμφοτέρων τῶν νομοσχεδίων. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ συνδυάσωμεν δύω προσόντα, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην, καὶ τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς ἀπαιτεῖ, τὸ προσὸν τῆς 17ετοῦς ἡλικίας, καὶ τὸ προσὸν τῆς περατώσεως τῶν γυμνασιακῶν μαθημάτων. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης νὰ μὴ ἀπαιτήσητε, ἵνα ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὴν Στρατιωτικὴν σχολὴν ἔχῃ ἀπολυτήριον γυμνασίου, θεωρῶ μάλιστα τοῦτο ἀπολύτως ἀναγκαῖον· ἑπομένως δὲν δύναταί τις ν’ ἀπευθύνῃ εἰς ἐμὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ζητῶ βραβεῖον ἀμαθείας. Ἐπιθυμῶ οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν εἰσέλθει εἰς τὴν Στρατιωτικὴν σχολὴν, νὰ εἰσέλθωσιν εἰς αὐτὴν ὡς οἷόν τε πλειότερον παρεσκευσμένοι. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρητε μαθητὰς τελειώσαντας τὸ γυμνάσιον καὶ νὰ μὴ ὑπερέβησαν τὴν ἡλικίαν τῶν 17 ἐτῶν, καὶ εἶναι ἀδύνατον ἕνεκα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ κρατοῦντος παρ’ ἡμῖν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν κατωτάτην ἐκπαίδευσιν, τὸ δημοτικὸν σχολεῖον· ἀλλὰ τὸ ἡμέτερον δημοτικὸν σχολεῖον δὲν λειτουργεῖ ὡς λειτουργεῖ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ἐν Γερμανίᾳ. Ἐψηφίσαμεν νόμον κατὰ τὸ 1877, ὁ ὁποῖος λειτουργεῖ· ἐψηφίσαμεν ἐκτὸς τοῦ νόμου τούτου ἄλλον νόμον κατὰ τὸ 1880 καὶ συνεστήσαμεν δύω ἄλλα, πλὴν τοῦ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1877 συστηθέντος ἐν Ἀθήναις, Διδασκαλεῖα, ἀλλὰ διὰ τῶν δύω αὐτῶν Διδασκαλείων δὲν ἠδυνήθημεν νὰ καταρτίσωμεν ἀκόμη δημοδιδασκάλους τοιούτους, ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην· ἡ δὲ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις παρ’ ἡμῖν λειτουργεῖ ὡς καὶ πρότερον. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἔχομεν ἀτελῆ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἔχωμεν ἕνα μέσον βαθμὸν μεταξὺ δημοτικῶν σχολείων καὶ γυμνασίων, τὸν τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου. Ἐντεῦθεν οἱ μαθηταὶ ἀναγκάζονται νὰ καταναλίσκωσι 4 ἔτη εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, 3 ἔτη εἰς τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον καὶ 5 ἔτη εἰς τὸ γυμνάσιον, ἤτοι ἐν ὅλῳ χρόνον 12 ἐτῶν· ἐὰν δὲ προσθέσητε εἰς τὰ 12 ταῦτα ἔτη τὴν ἡλικίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ παῖς διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ σχολεῖον, ἤτοι τὴν τῶν 7 ἐτῶν, ἔχετε 19 ἔτη. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ παῖδες ἡμῶν, οἱ λαμβάνοντες τὴν ἐκπαίδευσιν αὑτῶν ἐν τοῖς δημοσίοις δημοτικοῖς σχολείοις, νὰ τελειώνωσι τὸ γυμνάσιον πρὸ τοῦ 17 ἔτους. Μόνην ἐξαίρεσιν θέλετε ἔχει ὑπὲρ τῶν παίδων τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων, αἵτινες ἔχουσι τὰ μέσα νὰ ἐκπαιδεύωσι τὰ τέκνα των οἴκοι, καὶ νὰ ἀπαλλάσσωσιν αὐτὰ ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ διέλθωσι τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ἴσως καὶ τὰς πρώτας τάξεις τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου. Διὰ τοῦτο παρετηρήθη ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων, ὅτι ὑπάρχει ἀνισότης μεταξὺ εὐπόρων καὶ ἀπόρων. Καὶ διὰ τοῦτο ηὐχόμην νὰ ἀπαιτηθῇ μὲν ἀπολυτήριον γυμνασίου, νὰ ἀναβιβασθῇ ὅμως ἡ ἡλικία τῶν εἰσερχομένων εἰς τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον εἰς τὸ 19 ἔτος τῆς ἡλικίας. Ἐκτὸς τῆς παρατηρήσεως ταύτης εἶχον καὶ ἄλλην τινὰ παρατήρησιν· τὸ νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν τῶν σπουδασάντων ἐν στρατιωτικαῖς σχολαῖς τῆς ἀλλοδαπῆς ἐν παραβολῇ πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, καὶ εἰς ἐμὲ φαίνεται, ὅτι τίθησιν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ τοὺς ἀπολυομένους ἐκ τῆς ἡμετέρας Στρατιωτικῆς Σχολῆς καὶ τοὺς ἀπολυομένους ἀπὸ στρατιωτικὰς σχολὰς τῆς ἀλλοδαπῆς. Μόνον μίαν διαφορὰν παρετήρησα, καὶ ηὐχόμην νὰ λείψῃ· ἴσως διέφυγε τὴν προσοχὴν τῶν συνταξάντων, πιστεύω δὲ, ὅτι οἱ συντάξαντες δὲν εἶχον τὴν ἔννοιαν νὰ εἰσαγάγωσι τὴν διαφορὰν ταύτην. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ Στρατιωτικῆς Σχολῆς οἱ ἀπολυόμενοι ἀπὸ ταύτης (ἀναγινώσκει) «οἱ λαβόντες κατὰ τὰς ἐξετάσεις διὰ τὸ σύνολον τῶν μαθημάτων τὸν βαθμὸν καλῶς ἢ ἀνώτερον αὐτοῦ κατατάσσονται εἰς τὰ διάφορα ὅπλα τοῦ στρατοῦ ὡς ἀνθυπολοχαγοί. Οἱ κατὰ προηγούμενον ἐδάφιον δικαιούμενοι νὰ καταταχθῶσι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κατατάσσονται εἰς τὰ σώματα, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν, ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑπάρχουσιν ἐν αὐτοῖς χηρεύουσαι θέσεις ἀνθυπολοχαγῶν, λαμβανόμενοι κατὰ τὴν σειρὰν τῆς εἰς τὰς ἐξετάσεις ἐπιτυχίας των». Ἀλλὰ ὑπάρχει τελευταία περίοδος τοῦ ἄρθρου, ἥτις διατάσσει: «Οἱ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων ἀνθυπολοχαγοῦ πλεονάζοντες κατατάσσονται εἰς τὰ διάφορα ὅπλα ὡς ὑπεράριθμοι». Αἱ χηρεύουσαι θέσεις τοῦ στρατοῦ θέλουσι κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην πληροῦσθαι ἀπὸ τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῆς ἡμετέρας Στρατιωτικῆς Σχολῆς μὲ βαθμὸν καλῶς ἢ ἀνώτερον αὐτοῦ, ἀλλὰ θέλουσι πληροῦσθαι καὶ ἀπὸ τοὺς ἔχοντας διπλώματα στρατιωτικῶν σχολῶν ἀλλοδαπῶν. Τίς ἐκ τῶν κατηγοριῶν τούτων θέλει προτιμηθῆ διὰ νὰ καταλάβῃ τὰς χηρευούσας θέσεις ἐν τῷ στρατῷ; Ἐν μὲν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῶν σπουδασάντων ἐν ταῖς ξέναις στρατιωτικαῖς σχολαῖς οὐδεμία διάταξις ὑπάρχει, ὅτι ἐὰν ἐπληρώθησαν αἱ χηρεύουσαι θέσεις κατατάσσονται ὡς ὑπεράριθμοι· ἐξ ἐναντίας, ὑπάρχει ἡ διάταξις ἡ ἐπιτακτικὴ, «κατατάσσονται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κτλ.». Κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, ὑπάρχει μὲν ἡ αὐτὴ διάταξις, ὅτι κατατάσσονται ὡς ἀνθυπολοχαγοί, ἀλλὰ προετέθη καὶ ἑτέρα τις, ὅτι «οἱ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων ἀνθυπολοχαγοῦ πλεονάζοντες, κατατάσσονται εἰς τὰ διάφορα ὅπλα ὡς ὑπεράριθμοι κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας». Αὐτὴ ἡ διάταξις μοὶ ἐνδεικνύει, ὅτι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νομοσχεδίων τούτων θέλουσι προηγεῖσθαι οἱ ἀπολυόμενοι ἀπὸ τὰς ξένας σχολὰς, καὶ ὅτι οὗτοι μὲν ἀναγκαίως κατατάσσονται ὡς ἀνθυπολοχαγοὶ εἰς τὰς χηρευούσας θέσεις, οὐδέποτε δὲ γίνονται ὑπεράριθμοι· ὑπεράριθμοι δὲ γίνονται οἱ ἐκ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, ἐὰν πληρωθῶσιν αἱ χηρεύουσαι θέσεις ἀνθυπολοχαγοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς παραβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς Σχολῆς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς κατατάξεως ἀξιωματικῶν ἐν Σχολαῖς στρατιωτικαῖς τῆς ἀλλοδαπῆς ἐκπαιδευθέντων. Ἂν ὅμως παραβάλω τὸ τελευταῖον νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως τῶν σπουδασάντων ἐν ξέναις σχολαῖς πρὸς τὴν καθεστῶσαν νομοθεσίαν, δὲν ἀπολήγω εἰς τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα καταλήγει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐπετίμησε τὸν κ. Δημητρακάκην, πῶς δὲν ἐνόησε τὸν νόμον τοῦ 1878, τὸν ἀποτελοῦντα τὴν μέχρι τοῦδε ἐπικρατοῦσαν νομοθεσίαν, ἀφοῦ ἐψήφισεν αὐτόν! Ὁ κ. Δημητρακάκης χθὲς παρεπονέθη, διατὶ νὰ τεθῶσιν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ οἱ ἐν ταῖς στρατιωτικαῖς σχολαῖς τῇ ἀλλοδαπῆς σπουδάσαντες πρὸς τοὺς ἐκ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς ἀπολυομένους· ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σᾶς προέβαλε περὶ κατατάξεως ἐν τῷ στρατῷ τῶν σπουδασάντων ἐν ξέναις στρατιωτικαῖς σχολαῖς, εἶναι νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου καταπαύει κατάχρησις, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν ἐτελεῖτο, διότι ὁ νόμος τοῦ 1878 εἶχεν ἀνοίξει εὐρεῖαν θύραν, καὶ αὐτὴν τὸ ὑπουργεῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου του σκοπεῖ νὰ κλείσῃ ἢ νὰ στενεύσῃ διὰ νὰ περιορίσῃ τὴν κατάχρησιν. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ παραβάλω τὴν μέχρι τοῦδε ἰσχύουσαν νομοθεσίαν μετὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀλλὰ οὐδὲν εὑρίσκω ἀκριβὲς ἐξ ὅσων ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε χθὲς τὸ ἑσπέρας. Δὲν εὑρίσκω, ὅτι στενεύει τὴν θύραν τῶν καταχρήσεων. Κατὰ τὸν νόμον τῆς 25 Δεκεμβρίου 1878 (ἀναγινώσκει). «Οὐδεὶς διορίζεται ἀνθυπολοχαγὸς, ἂν, διατελέσας μαθητὴς στρατιωτικῆς τινος εἰδικῆς σχολῆς, καὶ εὐδοκιμήσας κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, δὲν ὑπηρέτησεν, ἀδείᾳ τοῦ βασιλέως, παρὰ ξένῳ στρατῷ ἕξ τοὐλάχιστον μῆνας ὡς ἀξιωματικὸς, ἢ ἕν ἔτος ὡς ἀνθυπασπιστής· ἐκτὸς μόνον, ἐὰν εἰς τὸ ὅπλον ἢ σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον διορισθήσεται οὗτος, ὑπάρχωσιν ἀνθυπασπισταὶ ἐξελθόντες ὡς τελειοδίδακτοι τῆς ἐν Πειραιεῖ Στρατιωτικῆς Σχολῆς, ἔχοντες μείζονα χρόνον ὑπηρεσίας τούτων». Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὅμως, τὸ ὁποῖον συζητεῖται σήμερον, δὲν ἀπαιτεῖται ἡ ἑξάμηνος ὑπηρεσία ἐν τῷ ξενικῷ στρατῷ, ἀρκεῖ μόνον τὸ δίπλωμα τῆς ξένης Σχολῆς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν στενεύετε τὴν εὐρύτητα τῆς θύρας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἀνοίξει ἡ μέχρι τοῦδε ἰσχύουσα νομοθεσία, οὐδ’ ἦτο ἐν τόπῳ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπηύθυνε χθὲς πρὸς τὸν κ. Δημητρακάκην. Ὑπῆρχεν ἀκόμη κατὰ τὴν κρατοῦσαν νομοθεσίαν καὶ ἄλλη τις προτίμησις ὑπὲρ τῶν περατωσάντων τὰς σπουδάς των ἐν τῇ Στρατιωτικῇ Σχολῇ Πειραιῶς, ὡς ἠκούσατε ὅταν ἀνέγνων τὸν νόμον τῆς 25 Δεκεμβρίου 1878 (ἀναγινώσκει). «Οὐδεὶς διορίζεται ἀνθυπολοχαγὸς, διατάσσει ὁ εἰρημένος νόμος... ἐὰν δὲν ὑπηρέτησεν, ἀδείᾳ τοῦ βασιλέως, παρὰ ξένῳ στρατῷ ἕξ τοὐλάχιστον μῆνας ὡς ἀξιωματικὸς ἢ ἕν ἔτος ὡς ἀνθυπασπιστὴς, ἐκτὸς μόνον ἐὰν εἰς τὸ ὅπλον ἢ σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον διορισθήσεται οὗτος, ὑπάρχωσιν ἀνθυπασπισταὶ ἐξελθόντες ὡς τελειοδίδακτοι τῆς ἐν Πειραιεῖ Στρατιωτικῆς Σχολῆς, ἔχοντες μείζονα χρόνον ὑπηρεσίας τούτου». Ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἤρθη ἡ προτίμησις αὕτη ὑπὲρ τῶν μαθητῶν τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς καὶ ἐτέθη διάταξις, ἥτις ἀληθῶς ἐστένευσεν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡ κρατοῦσα νομοθεσία εἶχε· διότι, ἂν δὲν ὑπάρχῃ χηρεύουσα θέσις, ἂν τὰς χηρευούσας θέσεις κατέλαβον διορισθέντες ἀνθυπολοχαγοὶ οἱ ἐκ τῶν στρατιωτικῶν σχολῶν τῆς ἀλλοδαπῆς ἀπολυθέντες, οἱ ἐκ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἀπολυόμενοι κατατάσσονται ὡς ὑπεράριθμοι. Ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι εἰς ἀπάντησιν ὅσων εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ ἑσπέρας πρὸς τὸν κ. Δημητρακάκην. Ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ζητήσωμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον τάσσει εἰς ἴσην μοῖραν τοὺς ἐκ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς ἀπολυομένους καὶ τοὺς ἀποφοιτήσαντας ξένων σχολῶν, ἂν συναινέσῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ τελευταία περίοδος τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, περὶ κατατάξεως ὡς ὑπεραρίθμων τῶν ἐκ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς ἀπολυομένων.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος χάριν τῶν ἐκ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἐξερχομένων ζητεῖ νὰ διαγράψωμεν διάταξιν, ἥτις κατεχωρίσθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπὲρ αὐτῶν καὶ ἀποτελεῖ προνόμιον σχετικῶς πρὸς τοὺς ἐκπαιδευθέντας ἐν ξέναις σχολαῖς. Ὁ ἐκπαιδευθεὶς ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων κατατάσσεται ἐν τῷ στρατῷ, εἴτε ὑπάρχει θέσις, εἴτε δὲν ὑπάρχει· ἂν δὲν ὑπάρχῃ θέσις, κατατάσσεται ὡς ὑπεράριθμος. Ὁ δὲ ἐκπαιδευθεὶς ἐν ξέναις Σχολαῖς κατατάσσεται μόνον, ἐὰν ὑπάρχῃ θέσις χηρεύουσα· κατὰ τοῦτο δὲν ἠθελήσαμεν νὰ δώσωμεν τὴν ἰσότητα εἰς τοὺς ἐκπαιδευθέντας ἐν ξέναις Σχολαῖς. Τοῦτο λέγει ὁ κ. Δηλιγιάννης ὀφείλετε νὰ τὸ διαγράψητε χάριν τῶν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Σχολῇ ἐκπαιδευομένων. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐν ἄλλῃ Σχολῇ λογικῶς ἐξεπαιδεύθημεν ἐγὼ καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης, διότι βεβαίως δὲν συνενοούμεθα.

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω ἀμέσως.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὶν μοὶ τὸ ἀποδείξητε σᾶς τὸ ἀποδεικνύω ἐγώ. Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ ἀνὰ χεῖρας νομοσχεδίου λέγει, ὅτι ἐκ τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀναφερομένων οἱ μὲν ἐκπαιδευθέντες κλπ. κατατάσσονται μόνον, ἐὰν ὑπάρχῃ χηρεύουσα θέσις· τὸ δὲ ἄρθρον, τὸ ἀφορῶν εἰς τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, ἀφοῦ λέγει, ὅτι καταλαμβάνουσι τὰς χηρευούσας θέσεις, προσθέτει, ὅτι οἱ πλεονάζοντες κατατάσσονται εἰς τὰ διάφορα ὅπλα ὡς ὑπεράριθμοι. Ἐξητάσαμεν, ὅταν συνετάσσομεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τί ἤθελε συμβῆ, ἐὰν ἐξέλθωσι τῆς Σχολῆς πλείονες τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κενῶν θέσεων καὶ εἴπομεν, ὅτι εἶναι ἄδικον οἱ νέοι οὗτοι, οἵτινες εἰσέρχονται εἰς τὴν Σχολὴν ἐκ προσκλήσεως τοῦ Κράτους, ἐξερχόμενοι νὰ μένωσιν ἄνευ θέσεως· ἀπεφάνθημεν λοιπὸν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ πίνακες τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, πρέπει νὰ καταταχθῶσιν ὡς ὑπεράριθμοι περιμένοντες ἐν ὑπηρεσίᾳ, ὅπως κενωθῶσι θέσεις διὰ νὰ καταλάβωσιν αὐτάς. Τὸ αὐτὸ δὲν ἔγινε πρὸς τοὺς ἐκπαιδευομένους ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει μετ’ αὐτῶν τὸ αὐτὸ συνάλλαγμα τοῦ Κράτους. Ἂν ὁ κ. Δηλιγιάννης θέλῃ νὰ πολεμήσῃ τὸ προνόμιον τοῦτο τῶν ἐν τῇ Σχολῇ ἐκπαιδευομένων, πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει τὸν ἀκολουθήσει κατὰ τοῦτο. Ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀπάντησιν, ἣν ἔδωκεν εἰς ὅσα χθὲς παρετήρησα, ἐπὶ ἄλλης λογικῆς ἐστηρίχθη παρὰ ἐπὶ ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐστηρίχθην. Ἀνέγνωσε τὸν νόμον τοῦ 1878 καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀφορᾷ εἰς μόνην τὴν κατάταξιν εἰς θέσιν ἀνθυπολοχαγοῦ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878, ἀπαιτεῖται ὁ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκπαιδευθεὶς, ἔστω καὶ ἐν σχολῇ πεζικοῦ ἢ ἱππικοῦ— παρ’ ἡμῖν δὲ πρόκειται μόνον περὶ σχολῶν ἱππικοῦ, διότι οὐδεὶς τῶν ἡμετέρων εἶναι κατατεταγμένος ἐν σχολῇ τοῦ πυροβολικοῦ ἢ τοῦ μηχανικοῦ—ἀπαιτεῖται νὰ ὑπηρέτησεν ἐπὶ ἓξ μῆνας ὡς ἀξιωματικὸς ἐν ξένῳ στρατῷ ἢ ἐπὶ ἓν ἔτος ὡς ἀνθυπασπιστὴς ἐν ξένῳ στρατῷ, διὰ νὰ γείνῃ δεκτὸς ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ ὡς ἀνθυπολοχαγός. Παραβάλλων δὲ τοῦτο ὁ κ. Δηλιγιάννης πρὸς τὴν ἀντίστοιχον διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκπαιδευθέντων, ἤτοι τὴν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ τῶν ἐν Σχολαῖς ἐξωτερικαῖς τοῦ ἱππικοῦ, εὑρίσκει τὸν νόμον τοῦ 1878 αὐστηρότερον. Οἱ ἐν ταῖς Σχολαῖς τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐκπαιδευόμενοι διὰ τὸ πεζικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν δὲν κατατάσσονται, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, εὐθὺς ὡς ἀνθυπολοχαγὸς, κατατάσσονται ὡς ἀνθυπασπισταὶ, καὶ ἑπομένως δὲν ζητεῖται ὡς πρὸς αὐτοὺς ἡ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878 ἀπαιτουμένη ὑπηρεσία τῶν 6 μηνῶν ὡς ἀνθυπολοχαγῶν ἢ ἑνὸς ἔτους ὡς ἀνθυπασπιστῶν. Διὰ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878, ἀποκτῶσι τὸ προσὸν, ἵνα καταταχθῶσιν ὡς ἀνθυπολοχαγοί, ἐνῶ κατὰ τὸ ἡμέτερον νομοσχέδιον οὐ μόνον τοιαύτη ὑπηρεσία δὲν ἀρκεῖ, ἀλλ’ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐθεωρήθη, ὅτι ὁ ἐκπαιδευθεὶς ἐν ξένη Σχολῇ τοῦ πεζικοῦ ἢ τοῦ ἱππικοῦ ἔπρεπε νὰ ἦναι δεκτὸς ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ μὲ τὸν βαθμὸν ἀξιωματικοῦ εἰς τὸ πεζικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν, ἐποιησάμεθα δὲ μόνον ἐξαίρεσιν ὡς πρὸς τὰ κεκτημένα δικαιώματα. Ὡς ἀνθυπασπισταὶ δὲ κατατάσσονται οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐκπαιδευθέντες καὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1864, τὸν ὁποῖον κατὰ τοῦτο δὲν μετέβαλεν ὁ νόμος τοῦ 1878, ἄνευ ὑπηρεσίας οἱασδήποτε, οὔτε ἑνὸς ἔτους, οὔτε ἓξ μηνῶν. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος οὗτος· «Οὐδεὶς προβιβάζεται ἢ διορίζεται ἀνθυπασπιστὴς ἐὰν....... 6) διατελέσας μαθητὴς τῆς ἐν Ἑλλάδι ἢ ἄλλης τινὸς στρατιωτικῆς σχολῆς, δὲν ηὐδοκίμησεν ἐν ταῖς ἀπολυτηρίοις ἐξετάσεσιν.» Βλέπετε, ὅτι κατὰ τὸν κείμενον νόμον, ἀρκεῖ νὰ ἐκπαιδευθῇ τις ἐν ξένῃ Σχολῇ διὰ νὰ δύναται νὰ καταταχθῇ ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ ὡς ἀνθυπασπιστής· τοῦτο λέγει καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν, ὡς πρὸς τοὺς ἐν ταῖς σχολαῖς τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ ἐκπαιδευθέντας, καὶ τοῦτο παραβάλλει ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1878, τὸν ἀφορῶντα εἰς τοὺς κατατασσομένους οὐχὶ ὡς ἀνθυπασπιστὰς, ἀλλ’ ὡς ἀξιωματικούς· καὶ νομίζει, ὅτι ἀνῄρεσεν ὅσα εἶπον χθές. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, κατατάσσονται ὡς ἀξιωματικοὶ μόνοι οἱ ἐκ Σχολῶν τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ ἐξερχόμενοι· ἀλλ’ εἰς τοιαύτας Σχολὰς τοῦ ἐξωτερικοῦ ὀλίγιστοι ἐξεπαιδεύθησαν μέχρι τοῦδε ἡμέτεροι, ἡ δὲ πρακτικὴ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τοῦ 1878 ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἐκ τῶν Σχολῶν τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πεζικοῦ ἐξερχομένους, εἰς οὓς μετὰ βραχεῖαν ὑπηρεσίαν ἐπιτρέπει τὴν κατάταξιν ὡς ἀξιωματικῶν, ἣν τὸ ἀνὰ χεῖρας νομοσχέδιον ἀπαγορεύει.

§133Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παραδέχομαι ἐντελῶς, ὅτι δὲν ἀνήκομεν εἰς τὴν αὐτὴν σχολὴν τῆς λογικῆς μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου.

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὔτε μὲ ἐμέ.

§135ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ ὑμῶν δὲν γίνεται λόγος, διότι ἀπεβλήθητε ἀπὸ ὅλας τὰς σχολὰς τῆς λογικῆς. Μετὰ λύπης ὅμως θέλω ἀποδείξει, ὅτι διαφέρομεν μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ κατά τινας ἰδιότητας. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ διάταξις τῆς 1 § τοῦ ἄρθρου 11 ἐτέθη ὑπὲρ τῶν μαθητῶν τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἔλθωσι μαθηταὶ φέροντες δίπλωμα ἐκ στρατιωτικῶν σχολῶν τῆς ἀλλοδαπῆς, θέλουσι κατατάσσεσθαι, ἂν ὑπάρχωσι χηρεύουσαι θέσεις ἐν τῷ στρατῷ, ὡς ἀνθυπολοχαγοὶ, ἐνῷ διὰ τοὺς μαθητὰς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς λέγει, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχωσι θέσεις χηρεύουσαι κατατάσσωνται. Αὐτὸ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι εὐθεῖα παράστασις τῆς ἐννοίας τοῦ νομοσχεδίου, καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρω ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἵνα πεισθῆτε περὶ τούτου, ὑποθέσατε τὸ ἑξῆς: Ἔχετε εἴκοσι θέσεις χηρευούσας, ἔχετε πέντε μαθητὰς, φέροντας ἀπολυτήρια στρατιωτικῶν σχολῶν τῆς ἀλλοδαπῆς, καὶ δέκα καὶ ἑπτὰ μαθητὰς φέροντας ἀπολυτήρια τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς Πειραιῶς, ἤτοι ἔχετε ἐν ὅλῳ εἴκοσι καὶ δύω πρὸς κατάταξιν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοὺς πέντε ἐκ τῶν Σχολῶν τῆς ἀλλοδαπῆς ὀφείλετε νὰ τοὺς κατατάξητε, διότι ἐπιτακτικῶς διατάσσει τοῦτο τὸ νομοσχέδιον· ἐκ δὲ τῶν δέκα καὶ ἑπτὰ θέλετε κατατάξει τόσους, ὥστε νὰ συμπληρώσητε τὸ ὑπόλοιπον τῶν χηρευουσῶν θέσεων. Ἑπομένως ὑπεράριθμοι θέλουσι μείνει δύω ἐκ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τοῦ Πειραιῶς, καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν σπουδασάντων ἐν ταῖς στρατιωτικαῖς σχολαῖς τῆς ἀλλοδαπῆς. Καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐννοῇ τοῦτο, διατί δὲν προσθέτει εἰς τὸ νομοσχέδιον ῥητὴν περὶ τούτου διάταξιν;

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θέλω νὰ δώσω προνόμιον.

§137ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ δίδετε ὅμως. Ἡ δευτέρα ἀντίῤῥησις, ἣν θέλω προβάλει εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θέλει καὶ αὕτη βεβαιώσει, ὅτι διαφέρομεν κατὰ τὰς ἰδιότητας, τὰς ὁποίας ἔχομεν. Σᾶς ἐπανέφερε τὸν νόμον τοῦ 1861. Ὁ νόμος τοῦ 1861 δὲν ἰσχύει ὡς πρὸς τὴν εἰδικὴν περίστασιν, ἣν διαπραγματεύεται τὸ πρῶτον μέρος τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἰσχύει ὁ νόμος τοῦ 1878, τὸν ὁποῖον καὶ πάλιν σᾶς ἀναγινώσκω. «Οὐδεὶς διορίζεται ἀνθυπολοχαγὸς, ἂν, διατελέσας μαθητὴς στρατιωτικῆς τινος εἰδικῆς σχολῆς, καὶ εὐδοκιμήσας κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, δὲν ὑπηρέτησεν, ἀδείᾳ τοῦ βασιλέως, παρὰ ξένῳ στρατῷ, ἕξ τοὐλάχιστον μῆνας ὡς ἀξιωματικὸς ἢ ἓν ἔτος ὡς ἀνθυπασπιστής... ...κτλ.» Διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦ νόμου τοῦ 1878 ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ 1861. Λοιπὸν κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878, δὲν δύναταί τις νὰ καταταχθῇ ὡς ἀνθυπολοχαγὸς ἐν τῷ στρατῷ, καί περ φέρων δίπλωμα ξένης στρατιωτικῆς σχολῆς, ἐὰν δὲν εἶχεν ὑπηρετήσει ἕξ μῆνας ἐν ξένῳ στρατῷ, ἀδείᾳ τοῦ βασιλέως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου τί λέγει; «Ἄρθρον 2. Ἐκ τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀναφερομένων οἱ μὲν ἐκπαιδευθέντες ἐν εἰδικῷ σχολείῳ πυροβολικοῦ καὶ μηχανικοῦ, κατατάσσονται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ εἰς τὸ πυροβολικὸν ἢ εἰς τὸ μηχανικὸν, ἀναλόγως τῶν εἰδικῶν σπουδῶν των, ἢ εἰς τὰ λοιπὰ ὅπλα, πρὸς πλήρωσιν χηρευουσῶν θέσεων....κτλ.» Διαφορὰ λοιπὸν εἶναι, ὅτι κατὰ μὲν τὸν νόμον τοῦ 1878 ἀπαιτεῖται καὶ ἡ ἑξάμηνος ἐν τῷ ξένῳ στρατῷ ὑπηρεσία κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, δὲν ἀπαιτεῖται ἑξάμηνος ἐν τῷ ξένῳ στρατῷ ὑπηρεσία. Καὶ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος κάμνω τὴν παρατήρησιν ταύτην, δὲν ἀντετάχθην κατὰ τῆς διαφορᾶς ταύτης, ὑπολαβὼν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον, σκοπὸν εἶχε νὰ ἐξισώσῃ τούτους πρὸς τοὺς ἀπολυομένους ἐκ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς. Καθιστῶ ὅμως κατάδηλον τὴν διαφορὰν μόνον, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Λακεδαίμονος, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, καὶ προσέτι ἵνα ἀποδείξω, ὅτι εἶναι ἀληθὲς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ἤτοι ὅτι διαφέρομεν καὶ κατὰ τοῦτο μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἐγὼ οὐδέποτε δίδω ἀνακριβεῖς πληροφορίας εἰς τὸ Κοινοβούλιον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον μετὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ ἄρθρον 4.—Ἐπίσης ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἢ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ τῶν εἰς τὰ στρατιωτικὰ σχολεῖα ξένων Κρατῶν ἐκπαιδευθέντων).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Τζουμέρκων. Θὰ σταλῇ εἰς τύπωσιν. (Ὅρα Παράρτημα). Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ.