1882.05.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 75

τῆς 20 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ.μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως). (Ὁρκίζονται οἱ βουλευταὶ Κερκύρας Ἀθανάσιος Παραμυθιώτης καὶ Μέσης Κ. Βασιλάκης).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις τῆς μεγάλης Πρεσβείας, ἥτις θὰ παρευρεθῇ αὔριον εἰς τὴν Μητρόπολιν, ἐπὶ τῇ ἑορτῇ τοῦ διαδόχου Κωνσταντίνου. (Γενομένης τῆς κληρώσεως ὑπὸ τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Γεωργιάδου, ἔλαχον οἱ ἑξῆς βουλευταί: Ἰω. Καρτάλης, Φ. Κανελλόπουλος, Σπυρίδων Μοντεσάντος, Ἀσημάκης Χριστόπουλος, Ἀπόστολος Φρόνιμος, Α. Βαλέττας, Ν. Κατσικαπῆς, Σπυρίδων Κοντολέων, Π. Ζαρίμπας καὶ Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Γ. Πανταζόπουλος, κάτοικος Κρεσταίνης τοῦ δήμου Σκιλλοῦντος, ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως διὰ νόμου ἐπιτρέψῃ τὴν ὑπὸ τῶν κατοίκων Κρεσταίνης καὶ λοιπῶν χωρίων δήλωσιν τῶν παρανόμως καταληφθεισῶν γαιῶν ἐξ ὀκτὼ περίπου χιλιάδων στρεμμάτων ὑπὸ τῶν κληρονόμων Παπαλέξη, ἢ τὴν ἐνοικίασιν αὐτῶν, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου.

§3ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, νὰ συζητήσωμεν σήμερον τὰ νομοσχέδια περὶ σιδηροδρόμων, καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς δὲν ἔχομεν οὔτε δρόμους βατοὺς διὰ νὰ συγκοινωνήσωμεν. Εἰς τὴν ὁδὸν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην ἤρχισαν ἀπὸ δύω ἐτῶν αἱ ἐργασίαι, διεκόπησαν πέρυσι καὶ διετάχθησαν οἱ μηχανικοὶ νὰ μεταβῶσι διὰ νὰ λύσωσι διαφορὰν ἀναπτυχθεῖσαν ἀπὸ τὸν ἐργολάβον, ἕνεκα τῆς κακῆς γραμμῆς, ἥτις ἐδόθη εἰς τὴν ὁδὸν αὐτήν. Οἱ μηχανικοὶ οὗτοι ὑπῆγον, ὑπέβαλον τὴν ἔκθεσίν των, καὶ ἐν τούτοις μέχρι τοῦδε δὲν ἔγεινε τίποτε. Τί ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηύθηνα περὶ τούτου καὶ ἄλλοτε ἐπερώτησιν πρὸ δύω ἢ τριῶν μηνῶν περίπου; Μόνον διὰ τὸ Μεσολόγγιον ἤλθομεν ἐδῶ νὰ μεριμνῶμεν καὶ διὰ τὴν Τουρλίδα, ὅπου ηὐτύχησαν οἱ Μεσολογγῖται νὰ ἔχωσι τὸν περίπατόν των ἐν μέσῳ τῆς θαλάσσης;

§4ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ Βουλὴ, παρεμβᾶσα εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς τακτικῆς ποινικῆς Δικαιοσύνης, διότι αὕτη εἶχε προσκρούσει εἰς τὸν σκόπελον τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης, ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὴν δικογραφίαν τῶν Βελεντζικῶν. Ἡ δικογραφία αὕτη ἐδόθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ μέλος, ἡ δ’ Ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ ἐνήργησεν, ἐντολῇ τῆς Βουλῆς, παρ’ ἧς καὶ ἐξελέγη. Ἡ ὑπόθεσις ἐπὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ταμείου Θηβῶν αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἦτο φύσει λίαν κατεπείγουσα, καὶ ὑπέθετον, ὅτι, μετὰ δύω τὸ πολὺ ἡμέρας ἀπὸ τῆς διανομῆς τοῦ φυλλαδίου τῆς ἐκθέσεως, ἐπεβάλλετο καθῆκον ἀπαραίτητον εἰς τοὺς φρονοῦντας, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ πρότασις κατηγορητηρίου, νὰ ὑποβληθῇ αὕτη ἄνευ ἀναβολῆς. Τὸ κατεπεῖγον ὑπηγορεύετο ὑπὸ δύω λόγων· πρῶτον, διότι εἰς τὰς φυλακὰς εὑρίσκοντο πρὸ πολλῶν μηνῶν ὡς ὑπόδικοι συμπολῖται ἡμῶν, καὶ διὰ τῆς παρατάσεως τῆς ὑποδικίας των ἡ Βουλὴ γίνεται τρόπον τινὰ συναυτουργὸς παρανόμου κατακρατήσεως· καὶ δεύτερον, διότι ἔχομεν τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ κρατῶμεν ἐν μετεώρῳ καὶ ἀμφιβόλῳ καταστάσει ἐκείνους τῶν συναδέλφων ἡμῶν, καθ’ ὧν ἐγέρθησαν ὑπόνοιαι ἐνοχῆς. Ἐκτὸς δὲ τούτων, ἐν τῇ ὑπολήψει τῆς Βουλῆς ἔγκειται τὸ καθῆκον τῆς ταχείας περατώσεως λυπηρᾶς ὑποθέσεως· διότι ἡ ἀδικαιολόγητος παράτασις ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ. Ἰδοὺ διατί ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι, εἰ μὲν ὑπάρχουσι σπουδαῖοι εἴκοσι κατήγοροι ὑπουργῶν, πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ ὑπόθεσις, πρέπει νὰ ὑποβληθῇ πρότασις, εἰ δὲ μή, κἂν ἐπιστραφῇ ἡ δικογραφία. Τὴν παρελθοῦσαν Τρίτην ὑπεγράφη πρότασις κατηγορητηρίου ἣν ἔμαθον παρὰ 37 ἢ 38 βουλευτῶν, δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τὸν ἀριθμόν. Ὑπέγραψα ἐκ τῶν πρώτων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ῥητῇ ὑποσχέσει, ὅτι θὰ ὑπεβάλλετο αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν αὐθημερόν. Ἄλλως, ὅτε μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, οὐδεὶς πλέον λόγος ἀναβολῆς ἠδύνατο νὰ εἶναι δεδικαιολογημένος. Ἀλλὰ παραδόξως οὔτε τὴν παρελθοῦσαν Τρίτην, οὔτε χθές, οὔτε σήμερον ὑπεβλήθη ἡ μετὰ τόσης δικαίας ἀνυπομονησίας ἀναμενομένη ὑποβολὴ τῆς προτάσεως τοῦ κατηγορητηρίου· οὔτε δὲ σήμερον ἠρξάμην ὑποπτευόμενος, ὅτι ἡ περαιτέρω παράτασις ἦν σκόπιμος, μὴ θέλων νὰ μένῃ ἐκτεθειμένη ἡ ὑπογραφή μου εἰς ἄγνωστα σχέδια, ἐζήτησα νὰ διαγράψω τὴν ὑπογραφήν μου. Καὶ ἐζήτησα νὰ διαγράψω αὐτήν, διότι δὲν ἐννοῶ ἐμπαιζόμενος νὰ ἴδω ὑποβαλλομένην τὴν πρότασιν τοῦ κατηγορητηρίου τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῶν συνεδριάσεων τῆς Συνόδου ταύτης. Ὑπέγραψα ἐν σπουδαιότητι καὶ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ προχωρήσῃ ἡ πορεία τῆς ὑποθέσεως ταύτης, οὐχὶ δὲ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας. Ἀλλ’ ὁ γραφεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Γαβριὴλ, ὅστις ἔχει ἐν βαθεῖ ὕπνῳ καὶ ἐντὸς ἑρμαρίου τῆς Βουλῆς τὴν πρότασιν, ἀπουσιάζει ἀτυχῶς μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Οὕτω, μὴ δυνάμενος τὴν πρότασιν νὰ ὑποβάλω καὶ σήμερον, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐπιστροφῆς ἢ μὴ τῆς δικογραφίας, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του καταλληλότερος ἐμοῦ πρὸς τοιαύτην πρότασιν, δὲν ἠθέλησε νὰ πράξῃ ἀντ’ ἐμοῦ τοῦτο. Διὰ νὰ ἐννοηθῇ ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ ἄδεια........

§5ΤΙΝΕΣ. Ποία ἄδεια;

§6ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιστραφῇ ἡ δικογραφία εἰς τὴν τακτικὴν ποινικὴν Δικαιοσύνην, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ, εἴτε διὰ τὸν ἕνα, εἴτε διὰ τὸν ἄλλον λόγον, δὲν φαίνεται νὰ ἔχῃ τὴν διάθεσιν εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν νὰ ζητήσῃ ὑπουργικὴν εὐθύνην. Οὕτω δὲ ἐξελέγχονται ἀβάσιμα καὶ ὅσα πρὸ μηνῶν ἐκ ἀγανακτήσεως ἐλέγοντο, ὅτι ἐδημιουργήθη ἀπροχώρητον τῇ Δικαιοσύνῃ, διότι ἐκλείσθησαν αἱ πύλαι τοῦ Βουλευτηρίου. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη τῆς ὑποθέσεως, ἥτις συνεκίνησε τοὺς πάντας, δὲν εἶναι δικαιολογημένη. Ἀφοῦ ὑπεγράφη πρὸς τὸ θεαθῆναι πρότασις κατηγορητηρίου καὶ ἐκλειδώθη εἰς ἕν ντουλάπι τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ οἱ ἐκ τῶν ὑπογραψάντων, ἐπιμένοντες, μόνον διὰ ῥήξεως δύνανται πλέον νὰ τὴν λάβωσιν, ὅπως τὴν ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, φαίνεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὅση ἔπρεπε διάθεσις, καὶ εἰς μάτην ἀγωνιζόμεθα τινές. Τὸ ζήτημα ἠγέρθη πρὸ πολλῶν μηνῶν, καὶ ἐν τούτοις ἡ πρότασις τοῦ κατηγορητηρίου δὲν φαίνεται ἐρχομένη. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἐκ προκαταλήψεως ἔπρεπε νὰ σχηματίσωμεν γνώμην ἐνοχῆς· εὔχομαι μάλιστα διὰ τῆς μετέπειτα τακτικῆς τῆς Βουλῆς ἀνακρίσεως ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ ἐνδείξεις, αἵτινες κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ὑπάρχουσι, δὲν εἶναι βάσιμοι. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἡ ὑπόθεσις αὕτη πρέπει νὰ τελειώσῃ, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως. Καὶ διὰ νὰ ἐπισπευθῇ ὁπωσδήποτε μία λύσις, πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Βουλή, ἐὰν δηλαδὴ ἡ δικογραφία πρέπῃ νὰ ἐπιστραφῇ ὅθεν ἐλήφθη, διὰ νὰ λειτουργήσῃ τοὐλάχιστον ἡ τακτικὴ ποινικὴ Δικαιοσύνη. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§7ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω μίαν διασάφησιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἠρνήθην ν’ ἀναφέρω τὴν πρότασιν, ἣν ἔκαμεν ἐνώπιόν σας, ἐπὶ τῷ λόγῳ ἡλικίας.

§8ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς εἶπον.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, ἐὰν πρέπῃ νὰ μένῃ ἡ δικογραφία εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἢ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν Δικαστικὴν ἀρχήν, τὸ ζήτημα αὐτὸ ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπέβαλον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐζήτησα τὴν γνώμην, ἐὰν δυνάμεθα ἡμεῖς ν’ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης, ἢ ὀφείλομεν νὰ ὑποβάλωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὀρθὸν ν’ ἀναβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, μέχρι τῆς παρελθούσης Δευτέρας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐγένετο ὑπογραφὴ κατηγορητηρίου, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐθεώρησα πλέον ἀρθεῖσαν τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐρωτήσω τὴν Ἐπιτροπὴν ἢ τὴν Βουλήν. Ἔκτοτε νέα συνεδρίασις τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἔλαβε χώραν· συνεπῶς λοιπὸν ἐγὼ δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ ὑποβάλω ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς τοιαύτην πρότασιν. Ἰδοὺ διατί ἐσιώπησα, καὶ οὐχὶ διὰ λόγους ἄλλους.

§10ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνόσῳ κυρίως δὲν κατατίθεται κατηγορητήριον, ὑπογεγραμμένον ὑπὸ 20 μελῶν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Προεδρεῖον ἢ ἐνταῦθα, δὲν ὑπάρχει λόγος περὶ αὐτοῦ καὶ καμμία ἐξήγησις δὲν δύναται νὰ γείνῃ παρ’ οὐδεμιᾶς μερίδος ἢ Βουλευτοῦ. Ὡς πρὸς τὴν δικογραφίαν, ἐπειδὴ τὰ ἔργα τῆς Ἐπιτροπῆς ἔληξαν, ἂν θέλουν ἂς τὴν ἀποδώσουν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου.

§13ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Φιλάρετος ζητεῖ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Τί ἔχει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἡ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ ἐτελείωσε τὰς ἐργασίας της καὶ ὑπέβαλεν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς τὴν ἔκθεσίν της· οἱ θέλοντες τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς δύνανται νὰ εἰσαγάγωσιν κατηγορητήριον εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο περὶ τῆς δικογραφίας εἰς τὴν Βουλήν· νομίζω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν δικογραφίαν εἰς τὴν τακτικὴν ἀνάκρισιν. Τί δύναται σήμερον νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ περὶ αὐτοῦ; Τίποτε. Τὸ νὰ ὑποβληθῇ κατηγορητήριον εἶναι δικαίωμα τῶν βουλευτῶν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς δικογραφίας διαφεύγει τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Βουλῆς.

§14ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀπορῶ μὲ τὸν κ. Γρυπάρην, ὅστις δὲν μ’ ἐνόησεν, ἢ δὲν ἠθέλησε νὰ μ’ ἐννοήσῃ. Εὐχαριστῶ διὰ τὸ μάθημα, ὅπερ ἐπεχείρησαν νὰ μοὶ δώσωσιν οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις περὶ κατηγορίας ὑπουργῶν, μὴ ἐγχειρισθείσης τῆς προτάσεως. Ἀλλ’ ἐννοῶ καὶ ἐγὼ κάλλιστα ταῦτα, διότι πρὸ πολλοῦ τὰ ἀνέγνων εἰς τὸν περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν νόμον. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τούτου. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ δικογραφία ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπήν, συνεπείᾳ μακρᾶς περὶ ταύτης συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἀντιπροσωπεύει τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της, ἔπαυσε τὰς ἐργασίας της ὡς πρὸς τὸ ἔλλειμμα τοῦ ταμείου Θηβῶν, δι’ ὃ δὲν ὑπάρχει πλέον οὔτε πρόεδρος, οὔτε γραμματεύς, οὔτε εἰσηγητής, ἑπομένως διὰ νὰ ἐπιστραφῇ ἡ δικογραφία πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ ὑποβάλω τοιαύτην πρότασιν, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου. Ἄλλως, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ ν’ ἀποφύγῃ, ἂς τὸ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἁρμοδία ν’ ἀποφανθῇ περὶ τούτου. Ἐδῶ, κύριοι, ζωηραὶ ἐγένοντο διαμαρτυρήσεις παρὰ τῶν μὲν, διότι παρατείνεται ἡ ἐξορία τῶν κληρικῶν, παρ’ ἄλλων, ἐν οἷς καὶ ἐγὼ, διότι παρατείνεται ἐπ’ ἄπειρον ἡ ὑποδικία τῶν ἐκ Θεσσαλίας λιποτακτῶν τοῦ 1878, καὶ παρ’ ἄλλων δι’ ἀντικείμενα ἧττον σπουδαῖα. Καὶ φρονεῖτε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως, ἣν τῇ ὑποβάλλω; Ἡ Βουλὴ ἂς πράξῃ ὅ,τι ἂν φρονῇ· ἐγὼ, ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς μέλος τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, μάλιστα δὲ ὡς εἷς τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν τοῦ κατηγορητηρίου, καθῆκόν μου ἐθεώρησα νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τοιαύτην πρότασιν.

§15ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἐπιστροφῆς τῆς δικογραφίας εἶναι ζήτημα λίαν σπουδαῖον, καὶ πρέπει νὰ λυθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἐὰν ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡ Ἐπιτροπή, ὀφείλω ἐγὼ νὰ συγκαλέσω τάχιστα τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ προκαλέσω τὴν ἀπόφασίν της. Ἐὰν ὅμως ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡ Βουλὴ, πρέπει νὰ τὸ ἐξασκήσῃ, ἀποφαινομένη ἐὰν φρονῇ ἀναγκαῖον νὰ μένῃ ἀκόμη παρ’ αὐτῇ ἡ δικογραφία. Ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ καὶ δύναμαι εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ φρονεῖ, ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Ἐπιτροπὴ συνέλεξε τὰ ἔγγραφα οὐχὶ πρὸς φωτισμὸν τῆς ἰδίας ἑαυτῆς πεποιθήσεως, ἀλλὰ πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς, ὑπέβαλε δὲ τὴν ἔκθεσίν της καὶ τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλή. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της, τὰ ἔργα τῆς Ἐπιτροπῆς ἐτελείωσαν. Εἰς τὴν Βουλὴν λοιπὸν καὶ μόνην ἐναπόκειται ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην νὰ μένωσι τὰ ἔγγραφα, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιστραφῶσι, διὰ νὰ μὴν ἀφίνεται ἐπ’ ἄπειρον ἀναποφάσιστος ἡ τύχη ἀνθρώπων, κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς ὡς ὑποδίκων. Ἐὰν νομίζητε τέλος πάντων, ὅτι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀνήκει τὸ δικαίωμα αὐτὸ, ἐκδηλώσατε τὴν γνώμην ταύτην, ἵνα ὑποβάλωμεν αὐτὸ εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§16ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἐνετείλατο εἰς τὴν παρ’ αὐτῆς ἐκλεχθεῖσαν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐνεργήσῃ ἐξέτασιν περὶ τῶν πραγμάτων. Τῆς ἐξετάσεως ταύτης περαιωθείσης, ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Βουλήν. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἡ Ἐπιτροπὴ ὤφειλε νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν δικογραφίαν ἐκεῖ, ὅθεν τὴν παρέλαβε. Σήμερον τί θέλουν νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή; Νὰ ἐπιστραφῇ ἡ δικογραφία; Δὲν εἶναι τοῦτο δικαιοδοσία τῆς Βουλῆς· ἡ Ἐπιτροπὴ ὀφείλει αὐτὴ νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν δικογραφίαν.

§17ΤΙΝΕΣ. Ἂς τὸ εἴπῃ ἡ Βουλὴ αὐτό.

§18ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Μετὰ ταῦτα δὲ ἔχουσι τὸ δικαίωμα 20 βουλευταὶ νὰ ὑπογράψωσι πρότασιν κατηγορητηρίου.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ὑπάρχει πλέον, λέγουσιν. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἀκόμη καὶ τὰς συναφεῖς ὑποθέσεις πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ταμείου Θηβῶν, δηλαδὴ τὴν ὑπόθεσιν τῶν καϋμέδων καὶ τὴν τῆς παραποιήσεως τοῦ γραμματοσήμου, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀκόμη δὲν προέβη εἰς ἐργασίαν, ἑπομένως ἡ Ἐπιτροπὴ ὑφίσταται καὶ δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο νὰ πράξῃ παρὰ νὰ παραγγείλῃ τὸν ὑπάλληλόν της νὰ μεταφέρῃ τὴν δικογραφίαν ἐκ τοῦ ἰδίου ἀρχείου εἰς τὸ δικαστήριον, καθ’ ἣν περίπτωσιν κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον.

§20ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ πράγματα, ἐὰν μὴ ἀπατῶμαι, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἐδιδάχθημεν τὸ σωφρόνως πολιτεύεσθαι, ἐν δὲ τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι, νομίζω, περιττὸν πλέον νὰ μένῃ ἡ δικογραφία εἰς χεῖρας τῆς Ἐπιτροπῆς. Παρίσταται ἡ ἀνάγκη, ὅπως ἐπιστραφῇ ἡ δικογραφία εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν· διότι οἱ κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς ζητοῦσιν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ τακτικὴ ποινικὴ Δικαιοσύνη τὸ ἔργον αὑτῆς καὶ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη των. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ σύμφωνον πρὸς τοὺς κειμένους νόμους, ὅπως ἡ δικογραφία ἐπιστραφῇ παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸ δικαστήριον.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸς τοῦτο δὲν ὑπάρχει καμμία δυσκολία παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν ἐνόησα τί σχέσιν ἔχει τοῦτο πρὸς τὸ σωφρόνως πολιτεύεσθαι.

§22ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐξηγοῦμαι. Ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ πρῶτον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὑπέβαλον παρατηρήσεις κατὰ τῆς γενομένης προτάσεως περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, προβλέπων, ὅτι δὲν ἤθελε φθάσει αὕτη εἰς πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα. Καὶ εἶπον τότε, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ προβῆτε εἰς τὸν σχηματισμὸν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι ὑπάρχει ἔγκλημα, προσέθηκα, προβῆτε εἰς κατηγορητήριον. Ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην, καὶ προέβητε εἰς τὸν σχηματισμὸν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐγράφησαν πολλὰ, ἀδικοῦντα καὶ τοὺς γράφοντας καὶ τοὺς καθ’ ὧν ἐγράφησαν. Ἐπὶ τέλει ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν οἰκτρὰν κωμῳδίαν, τὴν ταύτην τὴν στιγμὴν παιζομένην· διότι ἡ Ἐπιτροπὴ ἠρκέσθη νὰ φέρῃ μίαν ἔκθεσιν, καὶ οὐδεὶς σήμερον τολμᾷ νὰ εἴπῃ ἄλλο τι, οὔτε ὅτι ἡ δικογραφία πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ. Διὰ τί σιγῶσι τὰ δύω μεγάλα πολιτικὰ κόμματα; Τολμήσατε!

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐλησμόνησεν, ὅτι τὴν περὶ ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς πρότασιν ὑπέβαλον οἱ ἀμέσως εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως ἐνδιαφερόμενοι.

§24ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος).

§25ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐκεῖνοι, οἵτινες παραπονοῦνται δι’ ἔλλειψιν τόλμης, ἂς ἐπιδείξουν αὐτοὶ τόλμην.

§26ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι, δὲν ἐγὼ νὰ ἐπιδείξω τίποτε. Εἶπον ἔκτοτε, ὅτι δὲν παρίσταμαι κατὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ἐγείρων πολιτικὴν ἀγωγήν, ὡς ἄλλοτε. Ἐδιδάχθην τὸ σωφρόνως πολιτεύεσθαι. Οὐδεὶς δύναται ἤδη νὰ μὲ διδάξῃ τοῦτο, πολὺ ὀλιγώτερον ὁ ἐκ Καλαβρύτων νεαρὸς βουλευτής.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν πρότασίν σας, κύριε Φιλάρετε.

§28ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἦτον ἁρμοδία, συγκαλουμένη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, ν’ ἀποδώσῃ τὴν δικογραφίαν. Τώρα ὅμως ἡ Βουλὴ δύναται ν’ ἀποφασίσῃ καὶ ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὰ περὶ τούτου, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ ἀποδώσῃ τὴν δικογραφίαν ἢ ὄχι. Τὸ δὲ ζήτημα τοῦ κατηγορητηρίου εἶναι ἄλλο. Δύνανται 20 βουλευταὶ, ἂν νομίζωσιν, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν, νὰ φέρωσι τὸ κατηγορητήριον. Διατί αἱ ἀντεγκλήσεις αὗται;

§29ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ, κύριε Πρόεδρε, διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφασίσῃ αὐτὴ περὶ ἐπιστροφῆς ἢ μὴ τῆς δικογραφίας. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δώσῃ τὴν ἐξουσίαν ταύτην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, τότε βεβαίως θὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ ζητήματος. Ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου.

§30ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀγνοῶ, κύριοι, διατί φαίνονταί τινες μὴ ἐννοοῦντες τί προτείνω. Ἡ Βουλὴ θέλει ἐκτιμήσει, ἐὰν ἐξ ἐπιδείξεως θάῤῥους, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ναυπλίας, ἔφερα τοιαύτην πρότασιν, ἢ ἐκ πόθου ἐκπληρώσεως καθήκοντος. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη πρέπει νὰ τελειώσῃ οὕτως ἢ ἄλλως, πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῆς Βουλῆς καὶ ἄλλων, πρὸ πάντων δὲ τῶν συναδέλφων ἡμῶν ἐκείνων, καθ’ ὧν ἐπιῤῥίπτονται ἐνδείξεις ἐνοχῆς. Εἶναι γεγονός, ὅτι ὑπεγράφη κατηγορητήριον παρά τινων τῶν συναδέλφων.

§31ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πῶς εἶναι γεγονός;

§32ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι γεγονός. Καὶ ἐγὼ μὲν δὲν ἐννοῶ ν’ ἀνακαλῶ τὴν ὑπογραφήν μου, ἀλλὰ θέλων νὰ μὴ συμμετέχω εἰς τὴν παιζομένην κωμῳδίαν, θὰ τὴν ἀνακαλέσω, ὅπως ἦλθον τὰ πράγματα. Διατί γελᾶτε, κ. Ῥάλλη;

§33ΡΑΛΛΗΣ. Διότι λέγετε, ὅτι δὲν τὴν ἀνακαλεῖτε, ἀλλὰ θὰ τὴν ἀνακαλέσητε.

§34ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ λέγω, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ γείνῃ ἀντικείμενον γέλωτος ἡ ὑπογραφή μου, νὰ γείνῃ περίγελως τῆς διπλωματίας καὶ τῆς πολιτικῆς· διότι σχηματίσας τὴν πεποίθησιν περὶ ὑπάρξεως ἱκανῶν ἐνδείξεων ὑπουργικῆς εὐθύνης, ἐνόουν νὰ γείνῃ πρότασις καὶ νὰ ἔλθῃ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, διὰ νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ὅλη ὑπόθεσις.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Ἀσχολεῖτε τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἀντικειμένου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ.

§36ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης φρονεῖ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ κατακρατεῖ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν δικογραφίαν ὑποδίκων στερουμένων τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας των, καὶ ἐπανειλημμένως διὰ τοῦτο παραπονεθέντων. Λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ, παρεμβᾶσα λόγῳ τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης, δὲν ἔχει πλέον ἀνάγκην τῆς δικογραφίας ταύτης, ἥτις ἔπρεπε νὰ κρατηθῇ μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχει πρότασις κατηγορητηρίου, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ὑπάρχει, διότι ἐκλειδώθη ἐπιμελῶς εἰς τὸ ντουλάπι. Ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐγένετο συζήτησις, ἐὰν ὁ πρόεδρος τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς δύναται νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν δικογραφίαν, καὶ ὑπερίσχυσεν ἡ γνώμη, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιστρέψῃ αὐτὴν ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς. Ἐγώ, μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης καὶ ὑπογράψας τὴν πρότασιν τοῦ κατηγορητηρίου, ἐθεώρησα τὸν ἑαυτόν μου ὑπόχρεων νὰ φέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ δὲ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ. Καὶ ἐὰν φρονῇ, ὅτι θεωρεῖ ταῦτα πάντα ἀνάξια τῆς προσοχῆς της, νὰ τὸ εἴπῃ σαφῶς. Δὲν ἀξιῶ τὸ ἀλάνθαστον τοῦ Πάπα· εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχω, καὶ πιστεύω, ὅτι τοιαύτη γνώμη δὲν πρέπει νὰ προκαλέσῃ ὑπουργικοὺς γέλωτας. Ἰδοὺ ἡ πρότασίς μου: «Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν τακτικὴν ποινικὴν Δικαιοσύνην ἡ δικογραφία ἐπὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ταμείου Θηβῶν διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς».

§37ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, ὑποβάλω ἰδίαν πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ οὓς λόγους προανέφερον, τὴν ἑξῆς: «Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ταμείου Θηβῶν ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῆς ἐκ τῆς ἀνακρίσεως ληφθείσης δικογραφίας ἢ μή».

§38ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις, διότι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ Βουλὴ ἀνέθεσε νὰ ἐξετάσῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν Βελεντζιακῶν καὶ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ἤχθη ἐνώπιον ἡμῶν. Ὥστε πλέον ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται νομίμως· δὲν ὑπάρχει Ἐπιτροπὴ εἰς ἡμᾶς· ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν ἂν θὰ προβῶμεν ἀνδρικῶς εἰς τὴν σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἢ θὰ ἐπιστρέψωμεν τὴν δικογραφίαν καὶ θὰ δηλώσωμεν οὕτως, ὅτι ἐγένετο συμφωνία πρὸς κάλυψιν.

§39Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπή, μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Δραγούμης, δὲν ὑφίσταται, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξελέχθη τὸ πρῶτον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ταμείου Θηβῶν. Αὐτὰ ἐξητάσθησαν καὶ ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις κατόπιν ἡ Ἐπιτροπὴ ἠρώτησεν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰ ἀναγόμενα εἰς τοὺς καϊμέδες, καὶ αὐτὴ ἡ ἐντολὴ τῆς Βουλῆς ἐξακολουθεῖ νὰ κρατῇ τὴν Ἐπιτροπὴν μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς καϊμέδες, καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἀναφερομένην εἰς τὰ Θηβαϊκὰ Ἐπιτροπὴ δὲν ὑπάρχει, διότι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐτελείωσε τὴν ἐντολήν της. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ διατί νὰ γίνηται τόσος θόρυβος, ἂν ἡ Βουλὴ πρέπῃ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἐπιστροφῆς τῆς δικογραφίας ἢ ἡ Ἐπιτροπὴ ἢ ἡ Βουλὴ ἀποφασίσει νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ ἔγγραφα, ἢ ἡ Ἐπιτροπή, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, καὶ δὲν δύναται οὔτε ἡ Βουλὴ οὔτε ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐπιστροφήν, διότι τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν ἀνθρώπων, κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς, ὁ δὲ κ. Φιλάρετος εἶχε πλῆρες δίκαιον εἰς ὅσα εἶπεν. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν πρέπει ν’ ἀποφανθῇ, τόσῳ δὲ περισσότερον, καθόσον ἐκ τῆς ὁμολογίας αὐτοῦ τοῦ προέδρου τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς προέκυψεν, ὅτι ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ λέγει, ὅτι εἶναι ἀναρμοδία νὰ ἀποφανθῇ καὶ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ ἀνέθεσεν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι λυπηρὸν, τὰ πράγματα νὰ μετατίθενται ἀπὸ τοῦ πραγματικοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εὑρίσκωνται. Ἐνθυμεῖται κάλλιστα ἡ Βουλὴ, ὅτι, ὅτε ἐζητήθη ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς καὶ διετυπώθη ἐπὶ τέλους εἰς πρότασιν ἡ αἴτησις αὕτη, τότε ἐγὼ αὐτὸς ἀναβὰς τὸ βῆμα, ἠρώτησα τὴν Βουλήν: Ἐννοεῖ ὅτι πρόκειται νὰ ἐξετασθῶσι μόνον τὰ τοῦ Θηβαϊκοῦ ταμείου, ἢ καὶ τὰ σχετιζόμενα καὶ συναφῆ πρὸς αὐτό; Καὶ ἀπήντησεν ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ὅλα. Ὅτε κατόπιν προώδευσαν αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐπιτροπῆς, ἠγέρθη ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν εἴχομεν λάβει, καὶ τὴν ἑρμηνείαν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἐζητήσαμεν παρ’ αὐτῆς διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Προέδρου, ἐδόθη δὲ ἑρμηνεία, ὅτι ἡ ἐντολὴ τῆς Ἐπιτροπῆς ἦτο νὰ ἐξετάσῃ τρία κεφάλαια, ὧν τὸ πρώτιστον τὸ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ταμείου Θηβῶν, καὶ κατόπιν τὰ δύω ἄλλα τὰ συναφῆ. Λοιπὸν μέχρις ὅτου περατωθῶσι καὶ ἐξετασθῶσι καὶ τὰ δύω ἄλλα ἀντικείμενα, ἡ Ἐπιτροπὴ ὑφίσταται, καὶ μόνον διὰ καταργήσεως τῆς λογικῆς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν ὑφίσταται. Ἐν ὅσῳ δὲ ὑφίσταται ἡ Ἐπιτροπὴ, ἔχει αὐτὴ πᾶσαν τὴν ἱκανότητα καὶ πᾶσαν τὴν ἐλευθερίαν νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ χρησίμου ἢ μὴ τῆς δικογραφίας παρ’ αὐτῇ. — Ἐλέχθη παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Αἰγιαλείας, ὡς λεχθὲν παρὰ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, ὅτι ἀπεφάνθη ἡ Ἐπιτροπὴ, ὅτι εἶναι ἀναρμοδία νὰ ἀποφασίσῃ. Τοῦτο δὲν ἐλέχθη, ὅτι ἀπεφασίσθη. Ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς εἶπεν ἁπλῶς, ὅτι, καθ’ ὅσον ἀντελήφθη, αἱ γνῶμαι ἦσαν τοιαῦται. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ὁριστικῶς δὲν ἐλύθη. Ἑπομένως ἡ Ἐπιτροπὴ ὑφίσταται, καὶ καλὸν εἶναι νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ταχεῖαν περὶ τοῦ ἐγερθέντος ζητήματος.

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔγεινε ψηφοφορία ῥητὴ, καὶ ὅτι ὅλαι αἱ ψῆφοι, πλὴν τῆς τοῦ προαγορεύσαντος, ἦσαν ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ νὰ ἀφεθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Τότε ἐπροτάθη ἡ ἰδέα τῆς ἀναβολῆς καὶ ἐγένετο δεκτή· οὕτω δὲ ἐματαιώθη ἡ ψηφοφορία.

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἴμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι· ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν καὶ ἀνεβλήθη.

§43ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἡ ἐκκρεμότης αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως βλάπτει τρεῖς κατηγορίας προσώπων· πρῶτον, τοὺς κρατουμένους εἰς τὰς φυλακὰς, τῶν ὁποίων παρατείνεται ἡ φυλάκισις, ὅπερ δὲν εἶναι δίκαιον, ἐφ’ ὅσον ἐλπίζεται μία ἀπόφασις εἴτε ἀθωωτική, εἴτε καταδικαστική· δεύτερον βλάπτει τοὺς συναδέλφους ἐκείνους, κατὰ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ὑπόνοια, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ ἐξέλθουν ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τὴν ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν ὑπόληψίν των· τρίτον βλάπτει σπουδαίως ὁλόκληρον τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ὑπόληψιν αὐτῆς. Ὁ κόσμος ἐρωτᾷ, τί γίνεται αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις; Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ τὰ καλύψῃ καὶ νὰ συγχωρήσῃ τοὺς ἐνόχους; Πρέπει ν’ ἀποφανθῶμεν ὡρισμένως, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐνοχὴ, καὶ τελειώνει τὸ ζήτημα. Ὀφείλομεν ὅμως νὰ θέσωμεν καὶ ἕνα κανόνα, ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴ κλέπτουν. Δὲν θέλει ἡ Βουλὴ νὰ τὰ καλύψῃ; Πρέπει νὰ ὀνομάσῃ ὡρισμένα πρόσωπα. Τὰ ἄλλα τί τὰ θέλετε; Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξήτασε τὰ πράγματα, τὰ ὑπέβαλεν ἐνώπιόν σας, καὶ ὅλοι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς ὑποθέσεως. Πολλοὶ δὲ βουλευταὶ ὑπέγραψαν κατηγορητήριον, καὶ ὥρισαν ἐνόχους. Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ συζητῶμεν σήμερον περὶ ἀνέμων καὶ ὑδάτων καὶ νὰ μένουν οἱ ἄνθρωποι εἰς τὰς φυλακὰς, δὲν ἠξεύρω τί εἴδους λύσις εἶναι αὐτὴ ἀπὸ ἓν Κοινοβούλιον, παρὰ τοῦ ὁποίου ἐξήρτησε τὴν τύχην του ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Κύριοι, ὅταν ὁ Πύῤῥος ἔστειλε τὸν Κινέαν εἰς τὴν ῥωμαϊκὴν Γερουσίαν νὰ προτείνῃ ὅρους εἰρήνης, οὗτος, ἅμα εἰσελθών, τόσον ἐσεβάσθη τὸ σοβαρὸν καὶ ἀξιοπρεπὲς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ῥωμαϊκοῦ λαοῦ, ὥστε ὅταν ἠρωτήθη παρὰ τοῦ Πύῤῥου τίνα ἰδέαν συνέλαβε περὶ τοῦ Συνεδρίου ἐκείνου, εἶπεν, ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς ῥωμαϊκῆς Γερουσίας ὡμοίαζον μὲ Συνέδριον Βασιλέων. Τόσον σεβασμὸν τοῦ ἐνέπνευσαν. Ὅστις ὅμως ἔλθῃ ἐδῶ καὶ ἀντιληφθῇ τῆς καταστάσεως τοῦ Κοινοβουλίου ἡμῶν θὰ φρίξῃ. Λοιπὸν ἢ θ’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν ἀποστολήν μας, ἢ νὰ λείψῃ τὸ Κοινοβούλιον· διότι ἄλλως ὑπάρχει μόνον κατὰ τύπους. Εὑρίσκει ἐνόχους; Νὰ προβῇ. Δὲν εὑρίσκει ἐνόχους; Νὰ ἐπιστραφῇ ἡ δικογραφία, καὶ νὰ ληφθῇ φροντὶς νὰ ἐξέλθουν καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς διὰ τὸ αὐτὸ ἔγκλημα.

§44ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ τὰ γρόσια τί γινῆκαν; (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου καὶ κατόπιν ἡ τοῦ κ. Γρυπάρη).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Γρυπάρη εἶναι ἡ ἀπωτέρα. — Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γρυπάρη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί. Τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον). Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γρυπάρη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Τὸ ἀποτέλεσμα λοιπὸν εἶναι, ὅτι κρίνεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀποσταλῇ ἢ μὴ τὴν δικογραφίαν. — Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων...

§46ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων, τὸ ὁποῖον ἐν ἄρθρῳ 19 προβλέπει μερικὰς διατάξεις περὶ εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν, ὑποβάλλω δύω νομοσχέδια, τὸ μὲν περὶ τῆς ταμιακῆς ὑπηρεσίας, τὸ δὲ περὶ τῶν μαθητευομένων ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ καὶ τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ. (Ὅρα Παράρτημα)

§47ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν φυλακῶν τοῦ Φρουραρχείου ἔχων ἀφορμὰς νὰ ἐπισκέπτωμαι συχνὰ τὰς φυλακὰς, ἀντελήφθην ἰδίαις αἰσθήσεσι τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ εὑρίσκονται οἱ ἐν αὐταῖς φυλακισμένοι· ὑπάρχουν συσσωρευμένοι πλέον τῶν 300 ἀνθρώπων ἐν χώρῳ στενοτάτῳ. Νομίζω, ὅτι τοιαύτη συσσώρευσις ἐν τῇ ἐποχῇ ἰδίως ταύτῃ ἀπειλεῖ τὰ μέγιστα κακά. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ παρατήρησις τοῦ κυρίου ἐκ Σύρου βουλευτοῦ χρῄζει ἀμέσου ἀπαντήσεως, διότι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ δείξῃ ἀδιαφορίαν, προκειμένου περὶ 300 ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται συσσωρευμένοι ἐκεῖ. Ἐπεσκέφθην ἐγὼ αὐτὸς τὰς φυλακὰς τοῦ Φρουραρχείου καὶ τοιαύτην κατάστασιν οὐδέποτε ἐφανταζόμην, ὅτι ἠδυνάμην ν’ ἀπαντήσω· εὐθὺς κατόπιν διετάχθη, ὅπως ὁ παλαιὸς στρατὼν τοῦ πεζικοῦ, ὁ παρὰ τὴν ἀγοράν, μετατραπῇ εἰς κρατητήριον τοῦ Φρουραρχείου· παρεσκευάσθη ἤδη καὶ ὡς φαίνεται χρῄζει ἀκόμη ἐπισκευῶν τινῶν, πιθανῶς δὲ τὸ προσεχὲς Σάββατον θὰ ἦναι ἕτοιμος ὁ στρατὼν ἐκεῖνος. Προσέτι, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, μετεῤῥυθμίσθη ὁ κανονισμὸς ὁ ἀφορῶν εἰς τοὺς ὑποδίκους τούτους, καθωρίσθη ἡμερήσιον ποσὸν πρὸς διατροφὴν αὐτῶν, διότι ἐνῷ τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ τοὺς στρατιώτας εἶναι 46 λεπτά, δι’ αὐτοὺς ἦτο μόνον 20· ἤδη θέλουσι λαμβάνει καὶ οὗτοι τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν στρατιωτῶν. Ἐνῷ εἰς τοὺς στρατιώτας δίδεται χορήγημα ὑπὸ τύπον κρατήσεως δι’ ἱματισμόν, αὐτοὶ δὲν λαμβάνουσι τοιοῦτον χορήγημα, καὶ τοῦτο ἀπεφασίσθη νὰ δίδεται εἰς αὐτούς. Ἐν γένει δὲ ἐκανονίσθησαν τὰ τῶν ὑποδίκων, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο περὶ λόχου ὑποδίκων, ὅστις ἤθελε ἐναυλίζεσθαι ἐν ταῖς φυλακαῖς, διατελῶν ὑπὸ ἐπίβλεψιν στρατιωτικὴν καὶ ὑπὸ ἐκπαίδευσιν. Ἤδη ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατιωτικοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων. (Ὅρα Παράρτημα).

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τοῦ στρατῶνος τῆς χωροφυλακῆς. Καὶ ἐκεῖ εἶναι ἓν δωμάτιον, ἐν τῷ ὁποίῳ κατακλίνονται 40 χωροφύλακες.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἕβδομον Τμῆμα, τὸ ἐπισεξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων, προτείνει τὴν παραδοχὴν τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων καὶ ἀνακηρύσσεται νόμιμος βουλευτὴς, ἔχων ὅλα τὰ προσόντα, ὁ κ. Νεοκλῆς Πετιμεζᾶς). – Εἶτα γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων τῆς χρήσεως 1881 ἐκ δραχμῶν 2,129,352 45]00).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων ἀπὸ Βώλου εἰς Λάρισαν κλπ.

§52Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἂν δὲν εἶχον συμφώνους τοὺς ὑπουργούς, βεβαίως δὲν ἤθελον τολμήσει νὰ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα, διότι ἤθελον κατακριθῆ, ὅτι ἔρχομαι ὅπως καταπολεμήσω τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τῆς συγκοινωνίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ παραγωγὸς τοῦ πλούτου, τῆς ἀναπτύξεως τοῦ πολιτισμοῦ, τῆς εὐημερίας καὶ τῆς εὐδαιμονίας τοῦ Τόπου. Τὸ ζήτημα ὅμως τῶν σιδηροδρόμων εἶναι σπουδαιότατον· καὶ ὅπου οἱ σιδηρόδρομοι ἀπέτυχαν, ἂν καὶ τὰ Κράτη ἐκεῖνα ἦσαν λίαν ἀνθηρὰ οἰκονομικῶς καὶ ἤκμαζον ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχον, λίαν ἐπίσης ἰσχυρά, οὐχ ἧττον ὑπέστησαν κλονισμούς. Καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ ἀναπτύξωσι τὴν συγκοινωνίαν, ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας, καὶ τὸ ἐμελέτησαν σπουδαίως, διώρισαν ἄνδρας εἰδικοὺς, ὅπως μελετήσωσι τὰς διαφόρους γραμμὰς ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ γείνωσι σιδηρόδρομοι, ἐμελέτησαν ποίας τάξεως πρέπει νὰ ἦναι ὁ σιδηρόδρομος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ γείνῃ ἀπὸ ἑνὸς σημείου εἰς ἕτερον, ἐμελέτησαν ποῖαι πρέπει νὰ ἦναι αἱ δαπάναι, ἐμελέτησαν ἂν πρέπῃ νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἐπικράτεια τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, ἢ ἂν πρέπῃ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν νὰ ἀναλάβωσιν αἱ ἑταιρίαι καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα ἀπησχόλησαν ἐπὶ μακρὸν καὶ τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὰ Κοινοβούλια. Ἔδωσαν δὲ τὴν παραχώρησιν τῶν σιδηροδρόμων μετὰ περισκέψεως καὶ περισκέψεως μεγάλης· διότι τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἤθελον παραχωρήσει εἰς ἑταιρίας πολλὰς καὶ κατατετμημένως τοὺς σιδηροδρόμους, καὶ κατ’ ἐκλογὴν μάλιστα ἐκείνους, οἵτινες δύνανται νὰ παρέχωσιν ὠφελείας, τὰ ἔθνη ἐκεῖνα δὲν ἐσκέφθησαν ὀρθῶς, καὶ ἑπομένως πολλὰ ἐπλήρωσαν μετὰ ταῦτα, πολλὰ ἐπλήρωσαν, λέγω, ὅταν ἠθέλησαν νὰ ἐπεκτείνωσι τὴν συγκοινωνίαν εἰς ὅλον τὸ Κράτος αὐτῶν, καθόσον τότε εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταβάλωσι πενταπλάσια ποσὰ, ὅπως ἀναπτύξωσι τὴν συγκοινωνίαν καὶ εἰς τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπέσχοντο κέρδη εἰς τὰς ἑταιρίας. Καὶ διὰ τοῦτο ἐφρόντισαν, ὡς μάλιστα εἰς ἡμᾶς, ὅπου ἡ Ἐπικράτειά μας εἶναι μικρὰ, ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτεραι ἑταιρίαι, καὶ μία εἰ δυνατὸν ἑταιρία, νὰ κατασκευάσῃ τοὺς σιδηροδρόμους, ὅπως αὐτὴ ἀναλάβῃ τὰς γραμμὰς, αἱ ὁποῖαι παρέχουν κέρδη, καὶ διὰ τῶν γραμμῶν αὐτῶν ὑποχρεωθῇ νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὰς γραμμὰς ἐκείνας, αἵτινες δὲν παρέχουσι τόσα κέρδη. Δὲν εἶναι γνώμη ἐδική μου αὐτὴ, τὴν ὁποίαν σᾶς λέγω, εἶναι γνώμη αὐτοῦ τοῦ πρωθυπουργοῦ, αὐτοῦ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, αὐτοῦ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ὅτε πέρυσι συνεζητεῖτο ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ πίστωσις, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναγράψει ἡ Κυβέρνησις, ὅπως δοθῇ εἰς ἑταιρίαν τινὰ διὰ νὰ κάμῃ μελέτην καὶ διαχάραξιν τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ἐγένετο μακρὰ συζήτησις, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἐλάβομεν ὅλοι τὸν λόγον, καὶ ἰδοὺ τί ὑπεστηρίξαμεν καὶ τί εἴπομεν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν. Πρῶτος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ στηριζόμενος ἐπὶ γνώμης σπουδαίας, ἐπὶ γνώμης συγγραφέων παρεχόντων αὐθεντίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ κυρίου Ὄπερμαν, ὁ ὁποῖος συνέγραψε περὶ σιδηροδρόμων, ἰδοὺ τί λέγει: «Τὰ ἔθνη πάντοτε ἐπρόσεξαν πολὺ εἰς τὴν καλὴν διαχάραξιν τῶν σιδηροδρόμων, διότι εἶναι τὸ πρώτιστον καὶ σημαντικώτερον στοιχεῖον οἰκονομίας εἰς τοὺς σιδηροδρόμους· διὰ τοῦτο, ὁσάκις μία ἑταιρία ὑπέβαλε πλήρη μελέτην, τὸ Κράτος δὲν ἀπεφάσιζεν, ἀλλ’ ὑπέβαλεν εἰς συμβούλιον προεξαρχόντων πρακτικῶν μηχανικῶν καὶ ἀνωτάτων πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ ὁποίου δὲν ἀπεφάσιζε τὸ Κράτος νὰ κάμῃ παραχώρησιν· τοῦτο ἐγίνετο ἐν Γαλλίᾳ.» Βλέπετε λοιπόν, τί περὶ τοῦ ζητήματος τῶν σιδηροδρόμων κατὰ τὴν ὁμιλίαν του εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος ἔφερεν ὡς αὐθεντίαν τὸν συγγραφέα Ὄπερμαν. Κατόπιν ἔχομεν τὴν ὁμιλίαν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἰδοὺ τί λέγει: «Δὲν πρόκειται (λέγει) μόνον περὶ τῶν 350,000 δραχμῶν, αἵτινες καὶ αὐταὶ εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖαι δι’ ἔθνος πτωχὸν, ὡς ἡ Ἑλλὰς, ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτῶν· τοῦτο εἶναι τὸ ἐλάχιστον. Τὸ κύριον ζήτημα ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ εἶναι ὁ τρόπος τῆς συστάσεως σιδηροδρόμων, τοῦτο δὲ τὸ ζήτημα ἀπησχόλησε τὰς Βουλὰς ἄλλων ἐθνῶν ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα, τουτέστιν, ἂν οἱ σιδηρόδρομοι πρέπῃ νὰ κατασκευασθῶσι παρ’ ἑταιριῶν ἢ τῆς Κυβερνήσεως κτλ.» Καὶ ἐξακολουθεῖ λέγων ὁ κ. Τρικούπης· «Ἔρχονται κατόπιν ἄλλα ζητήματα· οἱ σιδηρόδρομοι οἱ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαμίας καὶ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν θὰ ἦναι σιδηρόδρομοι διεθνοῦς συγκοινωνίας ἢ τοπικῆς συγκοινωνίας; Ἐὰν ἦναι διεθνοῦς συγκοινωνίας, θὰ ἦναι διπλασία ἡ τριπλασία ἡ δαπάνη τῆς τοῦ σιδηροδρόμου τοπικῆς συγκοινωνίας, ἐὰν ἦναι τοπικῆς συγκοινωνίας, θὰ στρωθῇ ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ ἢ ἐπὶ εἰδικῆς σιδηροδρομικῆς ὁδοῦ; Ταῦτα πάντα πρέπει νὰ λυθῶσι, πρὶν ἢ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς συμβάσεως, διότι ἡ σύμβασις ὑποθέτει τὰ εἰρημένα ζητήματα λελυμένα ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς κατασκευῆς δι’ ἑταιριῶν». Ἐρειδόμενος λοιπὸν ἐπὶ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας εἴχομεν περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ἔλαβον τὸν λόγον· ἔλαβον δὲ τὸν λόγον τόσῳ περισσότερον, καθόσον ἀπορῶ πῶς, ἀφοῦ ἐθεωρεῖτο, καὶ ἐθεωρεῖτο πολὺ δικαίως ἀπὸ τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς ἀναγκαία ἡ μακρὰ καὶ ἐπισταμένη ἐπιστημονικὴ μελέτη διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, ἐνῷ οἱ ἴδιοι ὑπεστήριζον, ὅτι προαπαιτεῖται νὰ γείνῃ μακρὰ καὶ σοβαρὰ ζήτησις, ὅπως λυθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων ζητήματα λίαν σπουδαῖα, ἀναφερόμενα εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, μᾶς ἔφερον συμβάσεις, καὶ χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὔτε κἂν μίαν ἔκθεσιν, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ φωτισθῶμεν ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι, δι’ οὓς τὸ ὑπουργεῖον ἔσπευσεν εἰς συνομολόγησιν τῶν συμβάσεων αὐτῶν, πῶς ἐλύθησαν τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα πέρυσιν ἐτέθησαν ἐνώπιον τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος παρὰ τῶν ἰδίων ὑπουργῶν, δηλαδὴ ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ ἐδῶ μέχρι Πατρῶν πρέπει νὰ ἦναι τοπικὴ συγκοινωνία ἢ πρέπει νὰ ἦναι σιδηρόδρομος διεθνής;

§53ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἀδιάφορον τί θὰ ἦναι, ἀρκεῖ νὰ γείνῃ.

§54ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Κοντογούρην, ὅτι καὶ αὐτὸς καὶ ἐγὼ πέρυσι δὲν ἐλέγομεν· ταῦτα εἶναι ἀδιάφορον, ἀλλ’ ὅτι ἐνδιαφέρει, νὰ προηγηθῇ ἡ μελέτη. Ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀδιάφορον, ἀλλ’ ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ὁ ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν πρέπει νὰ εἶναι πλατὺς 1 καὶ 44%, καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίαν τῶν μεγάλων σιδηροδρόμων καὶ ὑποστηρίζω τοῦτο, διότι μιᾶς τάξεως πρέπει νὰ ᾖ αὐτὴ ἡ γραμμὴ, ἥτις θὰ ἑνώσῃ τὰς Πάτρας μὲ τὸν Πειραιᾶ καὶ τὰς Ἀθήνας μὲ τὴν Λάρισσαν, καὶ αὐτὴ ἡ γραμμὴ, ὡς εἴδετε εἰς τὴν περυσινὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν δύναται παρὰ νὰ ἦναι πλατεῖα· διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ ἑνώσῃ τὸν τόπον μὲ τὴν Εὐρώπην, καθισταμένη διεθνὴς, ἔχει νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ μεγάλα συμφέροντα τοῦ τόπου, τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας, ἐν ὥρᾳ δεδομένῃ, ἐνῷ διὰ τῶν σιδηροδρόμων, τοὺς ὁποίους προτείνετε, δὲν θὰ ἐξυπηρετήσητε κανένα τῶν σκοπῶν αὐτῶν. Ἐκτὸς τούτου, ἔχομεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς χαρακτηριζούσης αὐτὸν εὐφυΐας, διὰ τῶν ἐπιστημονικῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας ἔχει, ἀπέδειξε πῶς γίνονται οἱ σιδηρόδρομοι ἐν Εὐρώπῃ. Εἶπεν, ὅτι οὐδέποτε κατασκευάζεται σιδηρόδρομος, χωρὶς νὰ προϋπολογισθῇ ἀπὸ τὸ Κράτος ἡ ἀναγκαία δαπάνη διὰ τὴν κατασκευήν. Ἰδοὺ τί λέγει: «Εἰς τὴν Γαλλίαν γίνεται λόγος περὶ διατρήσεως εἴτε τοῦ Mont Blanc, εἴτε τοῦ Simplon, περὶ τούτου διεξήχθησαν μελέται καὶ ὑπελογίσθη μέχρι λεπτοῦ ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου. Ἐδῶ δὲν ἔχομεν τοιαύτας δυσκολίας, οὐδὲν ὄρος θὰ διατρήσωμεν μέχρι Λαμίας καὶ Πατρῶν κτλ.» Τί λοιπὸν ζητοῦμεν ὁριστικῶς; Νὰ γνωρίζωμεν ποία θέλει εἶναι ἡ δαπάνη τοῦ Κράτους προηγουμένως, τὸ Ἔθνος δὲν πρέπει νὰ ἀποφασίζῃ τὴν κατασκευὴ σιδηροδρόμων, ἂν μὴ προϋπολογίσῃ τὰ τῆς κατασκευῆς μέχρις ὀβολοῦ; ἀκόμη δὲ προχωρεῖ εἰς τὴν ὁμιλίαν του περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου τῶν Πατρῶν καὶ λέγει, ποῖαι εἶναι αἱ δυσκολίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπαντηθῶσι διὰ τὴν κατασκευὴν, καὶ λέγει, ὅτι αἱ μόναι δυσκολίαι εἶναι εἰς τὰς Σκιρωνίδας πέτρας καὶ εἰς τὸν ποταμὸν τῆς Ἀκράτας, τὸν Κρᾶθιν ποταμόν. Ἀλλὰ τί ἄλλο, λέγει, ἀπαιτεῖται; Ἀπαιτεῖται νὰ γνωρίζωμεν τὸ cadastre, τουτέστι νὰ ἔχωμεν ὡρισμένως τὸ κτηματολόγιον τῶν κτημάτων ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ καταβάλωμεν τὴν ἀποζημίωσιν. Ὅλους αὐτοὺς τοὺς προϋπολογισμοὺς, τοὺς θέλει ὁ κ. Καλλιγᾶς, κατὰ τὴν περυσινὴν ὁμιλίαν του, ἐκ τῶν προτέρων λελυμένους. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς, ἐλύσαμεν αὐτὰ τὰ ζητήματα; Ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶσιν αὐταὶ αἱ συμβάσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τουλάχιστον διὰ μιᾶς ἐκθέσεως ἢ ἀναπτύξεως ἐκ μέρους τῶν κκ. ὑπουργῶν; Νομίζω, ὅτι τοῦτο ἐπέβαλε τὸ καθῆκόν των, διότι κατὰ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχον, ὤφειλον νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα δι’ ἐπιστημόνων ἀνδρῶν, καὶ νὰ φέρωσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μελέτης ταύτης, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐν ἐπιγνώσει ἀποφασίσῃ· ἀλλ’ οἱ κκ. ὑπουργοὶ δὲν τὸ ἔπραξαν, οὔτε ἠθέλησαν νὰ διαφωτίσωσι τὴν Βουλὴν, ποῖαι θὰ ἦναι αἱ δαπάναι. Καὶ βλέπετε, ὅτι αἱ δαπάναι, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον μετά τινα χρόνον, εἶναι ἀόριστοι καὶ ἄγνωστοι εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν γνωρίζομεν παρ’ ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ 20,000 δρ. δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον, καὶ ὅτι μετὰ 15 ἔτη, ἂν τὰ κέρδη τῆς ἑταιρίας ὑπερβῶσι τὸ 7%, τότε τὸ Δημόσιον θὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ τοῦ ὑπερβάλλοντος τόκου τῶν κερδῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τίνος κεφαλαίου θὰ ὑπολογισθῶσι ταῦτα; Δὲν γνωρίζομεν, διότι δὲν γνωρίζομεν τὸ δαπανηθησόμενον παρὰ τῆς ἑταιρίας κεφάλαιον, καὶ ἡ ἑταιρία αὔριον δύναται νὰ παρουσιάσῃ λογαριασμὸν 30,000,000 διὰ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν, καὶ τότε θέλομεν ὑπολογίσει, ὅτι ἡ Ἑταιρία πρέπει νὰ ἔχῃ 2,100,000 φράγκων κέρδη, καὶ ἄνω τοῦ ποσοῦ τούτου μόνον θὰ ἔχωμεν μέρος. Δὲν γνωρίζομεν λοιπὸν τὸ κεφάλαιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὑπολογίσωμεν τὸ 7%, ἐνῷ ὁ κ. Καλλιγᾶς πέρυσι μᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ τὴν διάτρησιν τοῦ Mont Blanc ὑπελογίσθησαν αἱ δαπάναι μέχρι τοῦ τελευταίου ὀβολοῦ. Δὲν ἔχομεν ὑπολογισμένην οὐδὲ κἂν τὴν δαπάνην ἑνὸς χιλιομέτρου, διότι ἂν εἴχομεν ταύτην, ἠδυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν ἡμεῖς ὁποῖον εἶναι τὸ δαπανηθησόμενον κεφάλαιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὑπολογίσωμεν τὸ 7%. Βεβαίως ἡ Ἐπικράτεια δὲν ζητεῖ νὰ ὠφεληθῇ χρηματικῶς ἀπὸ τὰς ἑταιρίας, αἵτινες κατασκευάζουσι τοὺς σιδηροδρόμους, καὶ ὡς εἶπον προχθὲς, ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ἡ Ἐπικράτεια ὀφείλει νὰ ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν τῶν ἑταιριῶν, αἵτινες θὰ κατασκευάσωσι σιδηροδρόμους· αὐτὸ ἀπαιτεῖ τὸ καλῶς ἐννούμενον αὐτῇ συμφέρον. Κακίστη δ’ εἶναι ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ Ἐπικράτεια πρέπει νὰ κηρύσσεται ὁ ἀμείλικτος πολέμιος τῶν ἑταιριῶν, καὶ τοιούτων μάλιστα ἑταιριῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη μεγίστη νὰ μελετηθῇ πῶς πρέπει νὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος, διότι ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν γίνεται στενὸς, καὶ δὲν δύναται οὔτε μεγάλα βάρη νὰ φέρῃ, οὔτε ταχύτητα νὰ ἔχῃ· αὐτοὶ δὲ οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι εὔθηνοι, διότι πρὸς τοῦτο ὑπάρχουσι λόγοι μηχανικοὶ, οἱ ὁποῖοι καθιστῶσιν αὐτοὺς εὐθηνούς· διότι αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι π. χ. αὐτῶν τῶν στενῶν σιδηροδρόμων ἔχουσι βάρος 20 χιλιογράμμων κατὰ μέτρον, ἐνῷ τῶν πλατέων σιδηροδρόμων ἔχουσι βάρος 40 καὶ 45 χιλιογράμμων· τὰ ξύλα ὡσαύτως, τὰ ὁποῖα ὑποστρώνονται, εἶναι εὐθηνότερα, διότι εἶναι κοντότερα, καὶ ὡς γνωρίζετε, ὅσον μακρύτερον εἶναι τὸ ξύλον τοσοῦτον καὶ ἀκριβώτερον. Αἱ καμπύλαι ὡσαύτως εἰς τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους εἶναι μεγάλαι, δηλαδὴ ἔχουσι μικρὰν ἀκτῖνα, ἐνῷ εἰς τοὺς πλατεῖς εἶναι μεγάλη ἡ ἀκτὶς καὶ τοῦτο εἶναι σημαντικὸν, διότι ὁ πλατὺς σιδηρόδρομος, ὢν ὑπόχρεως νὰ διανύσῃ μικρὰν καμπύλην, ἀπαιτεῖ μεγάλας δαπάνας, ἐνῷ ὁ στενὸς δὲν ἀπαιτεῖ τοιαύτας καὶ δύναται ν’ ἀποφύγῃ ἕνεκα τούτου νὰ κατασκευάσῃ tunnel. Εἰς τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους ἔχομεν ταχύτητα διπλασίαν καὶ μεταφορὰν δεκαπλασίων βαρῶν. Καὶ τί ὑποθέτετε; Πόσας ὥρας θὰ διανύῃ τὸ διάστημα ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν;

§55ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς ἕξ.

§56ΕΤΕΡΟΙ. Εἰς ὀκτώ.

§57ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δέχομαι νὰ ἀναχωρῇ ἀπὸ τὰς Πάτρας καὶ νὰ φθάνῃ εἰς Πειραιᾶ εἰς 5½ ὥρας, μὲ 4 μόνον ἁμάξας expresse· ἀλλὰ θὰ πεισθῆτε ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς θὰ ἔρχεται εἰς Πειραιᾶ εἰς 9 ὥρας, δηλαδὴ θὰ διανύῃ τὰς αὐτὰς ὥρας ὅσας καὶ τὸ ἀτμόπλοιον, μετὰ τὴν τομὴν τοῦ Ἰσθμοῦ, ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας. (Θόρυβος). Ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ ἐδῶ ἕως εἰς τὰς Πάτρας, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, πρέπει νὰ ἦναι τοπικῆς ἀνάγκης ἢ πρέπει νὰ ἦναι διεθνής; Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι διεθνὴς καὶ πλατὺς καὶ πρέπει νὰ συνδυάσητε ὅλα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐνώπιόν μας. Ποῖος εἶναι ὁ λόγος ὁ κυριώτερος, ὁ ὁποῖος ἐξεβίασεν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν περὶ σιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαυρίου; Πρῶτον μᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ εὐκολία συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαυρίου, ὅτι θὰ διέρχηται διὰ τοῦ Μαρκοπούλου, διὰ τῆς Κωροπῆς, διὰ τοῦ Λιόπεσι. Ἀλλ’ αὐτὰ δὲν εἶναι σπουδαῖα· διότι ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαυρίου ἐξυπηρετεῖται σήμερον ἐπαρκῶς ἀπὸ δύω λεωφορεῖα. Μᾶς εἶπεν ἀκόμη, ὅτι θὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἵτινες εἶναι κάτωθεν τοῦ Θωρικοῦ. Ἀλλ’ ὁ κυριώτερος σκοπὸς, δι’ ὃν γίνεται, εἶναι, διότι, ὡς ὀρθῶς λέγει ἡ ἔκθεσις, ὁ λιμὴν τοῦ Θωρικοῦ μίαν ἡμέραν θὰ χρησιμεύσῃ ὡς τόπος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἀναχωρῇ τὸ ταχυδρομεῖον καὶ τὰ ἐμπορεύματα τὰ κατεπείγοντα διὰ τὰς Ἰνδίας ἀπὸ τὴν Εὐρώπην, καὶ τἀνάπαλιν. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος, ὁ ὁποῖος προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τόσον μεγάλα συμφέροντα, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνομολογεῖται σήμερον μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρίας; Καὶ αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος ποῖον δρόμον θ’ ἀκολουθήσῃ διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ αὐτὴν τὴν μεγάλην ἰδέαν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι; Θ’ ἀκολουθήσῃ τὴν γραμμὴν ἀπὸ Λαυρίου εἰς Πάτρας ἢ μέχρι Ῥίου, καὶ ἀπὸ Ῥίου εἰς τὴν Αὐλῶνα. Ὁ σιδηρόδρομος λοιπὸν αὐτὸς ὡς τοιοῦτος πρέπει νὰ ἦναι διεθνὴς καὶ πρώτης τάξεως. Ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἐκ τῆς Κορίνθου καὶ ἐκεῖθεν δὲν πρέπει νὰ γείνῃ σιδηρόδρομος εὐρὺς, δὲν πρέπει νὰ δαπανηθῶσι μεγάλα κεφάλαια· ἀλλ’ ἀπὸ τῆς Κορίνθου καὶ ἐντεῦθεν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι στενός; Ὄχι· διατί; διότι ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Κορίνθου μέχρις Ἀθηνῶν θὰ ἔχῃ τροφὴν ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πατρῶν εἰς Κόρινθον, θὰ ἔχῃ τὴν διὰ θαλάσσης, ἔχει δὲ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ὁλοκλήρου τῆς Πελοποννήσου· διότι διὰ τῆς συμβάσεως δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἰδίαν Ἑταιρίαν νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον μέχρι Ναυπλίου καὶ Μύλων. Καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι ἐξ ὅλης τῆς Πελοποννήσου, εἴτε διὰ ξηρᾶς ἔλθῃ τις, θὰ καταλήξῃ εἰς Μύλους, εἴτε διὰ θαλάσσης, θὰ καταλήξῃ εἰς Ναύπλιον. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος θὰ λαμβάνῃ τόσην τροφὴν ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον, ἀπό τε τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, νὰ ἐπαρκέσῃ, καθ’ ὃν τρόπον διωμολογήθη ἐν τῇ συμβάσει; Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ τόπος, κύριοι, εἶναι καταδεδικασμένος νὰ χορηγήσῃ αὐτὸ τὸ προνόμιον εἰς μίαν Ἑταιρίαν ἐπὶ 99 ἔτη. Καὶ αὐτὴ θὰ ἦναι ἡ Ἑλλὰς μετὰ 99 ἔτη; Ἔχομεν νὰ κρίνωμεν ἐκ τοῦ παρελθόντος τὸ ἐνεστὼς, καὶ ἐκ τοῦ ἐνεστῶτος τὸ μέλλον. Ἡ Πελοπόννησο; μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων κατὰ τὸ 1830, εἶχε πληθυσμὸν 300,000, σήμερον δὲ μετὰ 50 ἔτη ἔχει 750,000· ἐὰν δὲ αὐτὸν τὸν ὑπολογισμὸν ἀκολουθήσωμεν, μετὰ 99 ἔτη ἡ Πελοπόννησος θὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον πληθυσμὸν 3,000,000. Αὐτὴν δὲ τὴν ἀναλογίαν θὰ τὴν ὑπερβῇ μάλιστα, διότι ἡ εὐζωΐα τοῦ λαοῦ σήμερον εἶναι πολὺ ἀνωτέρα ἀφ’ ὅ,τι ἦτο κατὰ τὸ παρελθόν. Μετὰ 99 ἔτη ὁ λιμὴν τοῦ Θωρικοῦ, ὁ ὁποῖος εὐτυχῶς, κατὰ τὰς ἐπιστημονικὰς ἐξετάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε, νομίζω, εἷς πρόξενος Αὐστριακὸς ἐν Σύρῳ, καὶ ἐξέδωκε καὶ σύγγραμμα σπουδαῖον, εἶναι ὁ πλησιέστερος λιμὴν πρὸς τὸν Ἰσθμὸν τοῦ Σουέζ.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς ἐννοεῖτε τὴν γραμμήν;

§59ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ταχυδρομεῖον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται ἀπὸ τὰς Ἰνδίας, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν δυτικὴν Εὐρώπην ταχύτερον, θὰ λαμβάνῃ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ τοῦ Θωρικοῦ μέχρι Ῥίου, ἐντεῦθεν μέχρις Αὐλῶνος, ἐκεῖθεν δὲ διὰ θαλάσσης θὰ μεταβαίνῃ διὰ τοῦ Βρεντησίου εἰς τὴν Εὐρώπην. Καὶ ἂν τὰ γράμματα τῶν Ἰνδιῶν ἔρχωνται διὰ τὴν ἀρκτικὴν Εὐρώπην, Ῥωσσίαν κτλ., τότε βεβαίως θ’ ἀκολουθήσῃ τὴν ἄλλην γραμμὴν, τὴν ὁποίαν λέγετε. Καὶ ἂν τὸ προσεχὲς μέλλον δὲν ἦναι οὔτε μετὰ 99 ἔτη, τότε ἐγὼ δὲν καταλαμβάνω ποῖον εἶναι αὐτό. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ συντρέξωμεν τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων. Μάλιστα εἶμαι σύμφωνος, ὅτι ἡ Ἑταιρία αὕτη, ὡς Ἑταιρία ἔχουσα προορισμὸν νὰ μεταλλεύσῃ καὶ ἐκκαμινεύσῃ ὅλον τὸν πλοῦτον, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνεται εἰς τὰ σπλάγχνα τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἀξία νὰ τὴν συντρέξωμεν δὲν εἶναι ὅμως ἀνάγκη σήμερον νὰ γείνῃ σιδηρόδρομος ἀπὸ ἐδῶ μέχρι Λαυρίου. Νὰ λύσωμεν μετὰ τῆς Ἑταιρίας τὰς διαφοράς μας συμβιβαστικῶς, καὶ ἂς μᾶς πληρώσῃ ἓν κεφάλαιον μικρὸν, ἂς δώσῃ δύω ἑκατομμύρια, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὰς ὁδοὺς ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος· διότι σιδηροδρομικὴ ὁδὸς ἀπὸ ἐδῶ μέχρι Λαυρίου, ἐκτὸς ὅτι δὲν πληροῖ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν προώρισται ὁ λιμὴν τοῦ Θωρικοῦ, δὲν ἔχει καὶ ἄλλον σκοπὸν ἢ σκοπὸν πολυτελείας. Ἐπειδὴ ποία συγκοινωνία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν Ἀθηνῶν καὶ Λιόπεσι καὶ τοῦ Κουβαρᾶ; τὰ Καλύβια. Πλὴν θὰ κάμνῃ ἕνα βραχίονα μέχρις Ἀμαρουσίου καὶ Κηφισσίας ἀλλὰ καὶ οὗτος εἰς τί θέλει χρησιμεύσει ἢ μόνον νὰ κατέρχωνται οἱ πλούσιοι νὰ λούωνται εἰς τὸ Φάληρον; Δὲν εἶμαι λοιπὸν ἐναντίος τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων, ἀλλὰ τὸ χρῆμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δαπανηθῇ, νὰ δαπανηθῇ εἰς σκοποὺς πλέον ἀναγκαιοτέρους καὶ πλέον κατεπείγοντας. Καὶ βεβαίως καλὸν εἶναι ἡ πρωτεύουσα, τὴν ὁποίαν ἐπισκέπτονται ὅλοι οἱ ξένοι, νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ γνωρίσματα τοῦ πολιτισμοῦ. Ἀλλ’ ἔχει σιδηρόδρομον ἀπὸ ἐδῶ μέχρι Πειραιῶς, θὰ κάμῃ αὔριον μέχρι Πατρῶν, μέχρι Ναυπλίου· ὁ δυστυχὴς ὅμως Καλαβρυτινὸς, ὁ Γορτύνιος, ὁ Καρπενησιώτης δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ περιπατήσῃ καὶ ἐκεῖνος ἀπὸ σημείου εἰς σημεῖον ἀσφαλῶς μὲ τὸ ζῶόν του; Νὰ ἔχῃ δρόμους ὄχι ἁμαξιτοὺς, ἀλλὰ τοὐλάχιστον βατούς; Ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Λαρίσσης πρέπει νὰ γείνῃ, ἐπίσης καὶ ἀπὸ Λαρίσσης εἰς Βῶλον κτλ. Ἡ Ἑταιρία ὅμως, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, πρέπει, εἰ δυνατόν, νὰ ἦναι μία, διότι μία Ἑταιρία θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου καλλίτερον. Ἡ κατάτμησις τῶν σιδηροδρόμων εἰς πολλὰς Ἑταιρίας θὰ γεννήσῃ πολλὰ κακά. Ἔχομεν μίαν Ἑταιρίαν ἀπὸ Πάτρας εἰς Πειραιᾶ, ἄλλην ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ, ἄλλην ἀπ’ ἐδῶ εἰς τὸ Λαύριον, ἄλλην ἀπὸ Λαμίας εἰς τὴν Λάρισσαν, καὶ ἄλλην συνδέουσαν τὴν Λάρισσαν μὲ τὸν Βῶλον κτλ. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Ὅλοι οἱ σιδηρόδρομοί μας δὲν εἶναι πλέον τῶν 800 χιλιομέτρων. Καὶ νομίζετε, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἄλλην ἑταιρίαν νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον ἀπὸ τοὺς Μύλους εἰς τὴν Τρίπολιν; Δὲν πιστεύω δέ, ὅτι ἡ αὐτὴ Ἑταιρία θ’ ἀναλάβῃ νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Ἄρτης εἰς Μεσολόγγιον· αὐτὸ κατ’ ἐπίφασιν ἐτέθη εἰς τὴν σύμβασιν· τὸ πολύ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γείνῃ, εἶναι νὰ κατασκευασθῇ σιδηρόδρομος ἀπὸ τὸ Μεσολόγγιον μέχρις Ἀγρινίου, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος εἶναι μᾶλλον πολυτελείας, διότι ποία συγκοινωνία θὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου; Καὶ ὅταν τοιοῦτος σιδηρόδρομος γίνεται ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον, δὲν ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ ἀπὸ Πατρῶν μέχρις Ἀθηνῶν πρέπει νὰ ἦναι πλατύτερος;

§60ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Διὰ τὴν πολυτέλειαν πλατύτερος;

§61ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, διὰ τὴν ἀνάγκην.

§62ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην.

§63ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σεῖς δὲν ἔχετε ἀνάγκην, διότι δὲν θὰ ὑπάγητε ποτὲ εἰς Πάτρας. Τώρα λοιπὸν ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι αὐτοὶ ἐξυπηρετοῦσι καὶ ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας· δὲν εἶναι δίκαιον τοὐλάχιστον νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν Ἑταιρίαν, ὁπόταν παρουσιασθῇ μία ἀνάγκη, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει τώρα, νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πλατύνῃ τοὺς σιδηροδρόμους ἐπὶ ἐγγυήσει τοῦ Δημοσίου; Αὐτὸς ὁ ὅρος εἶναι ἀναγκαιότατος νὰ τεθῇ ἐντὸς τῆς συμβάσεως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, αἱ ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας νὰ μείνωσιν εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἰς ὃ εὑρίσκονται σήμερον. Ἀνάγκη λοιπὸν, καὶ ἀνάγκη μεγίστη, ὅπως πρῶτον ἡ ὑποχρέωσις αὐτὴ τῆς Ἑταιρίας τεθῇ ἐντὸς τῆς συμβάσεως, καὶ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἐπιμεληθῇ. Δεύτερον, ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη μεγίστη, νὰ ὁρισθῇ τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μετὰ δεκαπενταετίαν θὰ γείνῃ ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ τόκου 7%. Τρίτον, νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν ἐγγύησιν, ὅτι τῷ ὄντι θὰ εἰσερχώμεθα εἰς ἕνα σιδηρόδρομον καὶ θὰ ταξειδεύωμεν ταχύτερον ἀφ’ ὅ,τι θὰ ταξειδεύσωμεν δι’ ἄλλου μέσου, ἢ καὶ δι’ ἁμάξης. Πλάνη καὶ πλάνη μεγίστη εἶναι, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος θὰ λαμβάνῃ ἐμπορεύματα ἀπὸ τὰς Πάτρας διὰ τὰς Ἀθήνας. Εἰς τὴν Εὐρώπην, κατὰ χιλιόμετρον, εἰς ἕκαστον τόννον λαμβάνουσιν ἕξ ἕως ὀκτὼ centimes, εἰς τὴν ἁμαξιτὴν ὁδὸν λαμβάνουσι 14 ἕως 16, εἰς τὰς διώρυγας 2–4 καὶ εἰς τὰς θαλάσσας ἓν λεπτόν. Τίς λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ στείλῃ τὰ ἐμπορεύματά του ἢ ἄλλα πράγματα ἀπὸ τὰς Πάτρας διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ὅταν ἔχωμεν πλοῖα, καὶ ὅταν ὁ ναῦλος, τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσῃ εἰς τὸ ἀτμόπλοιον, ἦναι κατὰ τὸ ὄγδοον μικρότερος;

§64ΑΝΤΥΠΑΣ. Θὰ μεταφέρωσι τὰ ζῶα.

§65ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐκατάλαβα. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἀγώγιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη νὰ πληρώνηται, δὲν ἔχει τὴν ἀναλογίαν τῶν ἀγωγίων, τὰ ὁποῖα πληρώνομεν ἀλλοῦ· ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν μὲ μέλλει, ἂς γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος καὶ ἂς πληρώσω περισσότερον. Ἀπὸ Παρισίων μέχρι Μασσαλίας, εἰς ἔκτασιν 840 χιλιομέτρων, εἰς τὴν πρώτην θέσιν ὁ ἐπιβάτης πληρώνει 92 φράγκα. Κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ταξειδεύοντος εἰς ἐκεῖνον τὸν σιδηρόδρομον, τὸν πλούσιον, τὸν πολυέξοδον, ἐνταῦθα ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν 24,08, ἀλλ’ ἐν τούτοις τώρα, κατὰ τὴν σύμβασιν, θὰ πληρώσωμεν 26:40. Πρῶτον λοιπὸν καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ὁρίσῃ τὸ ποσὸν, τὸ δαπανηθησόμενον παρὰ τῆς Ἑταιρίας. Ἔχω δὲ νὰ κάμω ἀκόμη μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐλησμόνησα. Γνωρίζω, ὅτι σήμερον ὑπάρχει πνεῦμα πυρετοῦ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ἐκεῖνος δὲ, ὁ ὁποῖος ἤθελεν εἴπει, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἐξέτασις, πῶς θὰ κατασκευασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι, ἴσως θὰ θεωρηθῇ ἀντιπατριώτης καὶ ὅτι παλευεῖ καὶ τὸν Ἑλληνισμὸν αὐτόν. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ γευθῶμεν σήμερον εἰς τὸ γεῦμά μας ψάρι, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ φέρωμεν εἰς τὴν τράπεζάν μας βρώμικο τοιοῦτο.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ σκέψεις τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος θὰ εἶχον πλήρη τὴν ἀξίαν αὐτῶν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἀναλώμασι τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος εἰς τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας, εἰς τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Θεσσαλίας καὶ εἰς τοὺς ἄλλους, ὅσους θὰ προτείνωμεν, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θέλει ἐξ ἀνάγκης διατεθῆ εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, ἐννοῶ ὅτι θὰ ἦτο πρέπον νὰ ἐξετάσωμεν ποίου εἴδους σιδηροδρόμους συμφέρει νὰ κατασκευάσωμεν, νὰ μελετήσωμεν τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ εἴδους τούτου ἐπὶ τοῦ ἐδάφους καὶ νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρέχει καὶ πλειοτέρας ὠφελείας εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ πλείονα οἰκονομίαν εἰς τὸ Δημόσιον. Τὸ ζήτημα τῶν εὐρέων ἢ στενῶν σιδηροδρόμων εἶναι μὲν σπουδαιότατον, ἀλλὰ δὲν παρουσιάζει δι’ ἡμᾶς τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας παρουσίασεν εἰς ἄλλας Ἐπικρατείας’ διότι ἄλλαι Ἐπικράτειαι ἰδίοις αὐτῶν ἀναλώμασιν ἔλυσαν τὸ ζήτημα διὰ πειραμάτων, τὰ ὁποῖα τοῖς ἐστοίχισαν πολλὰ καὶ ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐπωφεληθῶμεν ἡμεῖς. Οἱ πλατεῖς σιδηρόδρομοι ἔχουσι μεγάλα πλεονεκτήματα, μεγάλα πλεονεκτήματα ἐπίσης ἔχουσι καὶ οἱ στενοὶ, καὶ ἄλλου εἴδους εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τῶν εὐρέων, ἄλλου εἴδους τὰ πλεονεκτήματα τῶν στενῶν. Βλέπομεν εἰς διάφορα Κράτη ἐφαρμοζομένους καὶ τοὺς εὐρεῖς σιδηροδρόμους καὶ τοὺς στενοὺς συνάμα, ἀλλὰ τοὺς εὐρεῖς ἐπὶ ἄλλων γραμμῶν καὶ τοὺς στενοὺς ἐπὶ ἄλλων. Βλέπομεν δὲ καὶ μίαν ἐπικράτειαν, τὴν Σουηδίαν, ἥτις ἐφαρμόζει τὸ σύστημα μόνον τῶν στενῶν. Ὁ κύριος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ τοῦ ζητήματος τῶν εὐρέων καὶ στενῶν σιδηροδρόμων ὡς ἂν ἡ λύσις ἐξήρτητο ἀπὸ μόνης τῆς ἐξετάσεως ἐὰν ἦναι ταχύτερος ὁ εὐρὺς τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου, εὑρίσκων δὲ ὅτι ὁ εὐρὺς εἶναι ταχύτερος ἐρωτᾷ τὴν Κυβέρνησιν διατί ἐπροτίμησε τὸν στενὸν τοῦ εὐρέος. Ἀλλὰ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν διατί ἐπροτιμήσατε τὸν εὐρὺν τοῦ ἑνὸς μέτρου καὶ 43 ἑκατοστῶν καὶ ὄχι τὸν εὐρὺν τῶν 1,90, ἢ τῶν δύω μέτρων καὶ πλέον ἔτι ὁποῖοι ὑπάρχουν ἀλλαχοῦ καὶ εἶναι πολὺ ταχύτεροι τῶν πρώτων. Γινώσκει μάλιστα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, διότι φαίνεται μελετήσας τὸ ζήτημα, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ εἶχον εὐρύτατον σιδηρόδρομον πολλῷ ἀνωτέρας ταχύτητος τῶν συνήθων εὐρέων, τὸν κατήργησαν ὅμως, διότι εὗρον ὅτι οἰκονομικῶς δὲν συνέφερεν εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ἐξακολουθήσῃ διαχειριζομένη αὐτόν. Οἱ εὐρεῖς σιδηρόδρομοι ἀναντιῤῥήτως ἔχουσι τὸ πλεονέκτημα τῆς ἀνωτέρας ταχύτητος, καίτοι περὶ στενῶν δὲν ἀληθεύουσιν ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτής Καλαβρύτων, ὅτε ἡ ταχύτης αὐτῶν εἶναι ἀπὸ 20 ἕως 25 χιλιομέτρων καθ’ ὥραν, διότι τότε ἡ ἀξία αὐτῶν θὰ ἦτο πολὺ κατωτέρα ἢ ὅτι πραγματικῶς εἶναι, καὶ δὲν θὰ ἐπετρέπετο νὰ σκεφθῶμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο ὅταν ἐπρόκειτο νὰ κατασκευάσωμεν σιδηροδρόμους. Ἀλλ’ ἡ ἀνωτάτη ταχύτης τῶν στενῶν σιδηροδρόμων δὲν εἶναι 25 χιλιομέτρων· συνήθης ταχύτης εἶναι 30 καὶ 35 καὶ 40, φθάνει δὲ ὁ ἀνώτατος ὅρος καὶ 50 καὶ 55 χιλιόμετρα.

§67ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ὁ κ. Ζηνόπουλος, τοῦ ὁποίου ὁ ἀδελφὸς ἔχει εἰδικότητα, διότι διηύθυνε τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Λαυρίου, παρατηρεῖ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀκριβές. Οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι ἔχουσι ταχύτητα μικροτέραν τῶν εὐρέων, δὲν εἶναι ὅμως ἡ σκέψις μόνη περὶ τῆς ταχύτητος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὸ εὐρὺ καὶ στενὸν τῆς τροχιᾶς. Πλὴν τῆς ταχύτητος, ἐξεταστέον τὸ ὀλιγοδάπανον, ἐξεταστέον προσέτι τὸ ὁμοιόμορφον τῶν συνδεομένων πρὸς ἀλλήλας γραμμῶν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὁμοιομόρφου τοῦ πλάτους τῆς τροχιᾶς πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα θὰ κατασκευάσωμεν, ποίου συμπλέγματος εἶναι μέρος, εἶναι τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος συμπλήρωμα ἢ ἀνήκει εἰς τὸ τοπικὸν σύμπλεγμα; Ἐπειδὴ τὸ εὐρωπαϊκὸν σύμπλεγμα ἔχει πλάτος 1.43, πρέπει ὁ σιδηρόδρομος, ἂν ἔχῃ ἐπικρατοῦντα χαρακτῆρα τὸν διεθνῆ, νὰ κατασκευασθῇ μὲ τὸ πλάτος τοῦτο. Ἂν ὅμως ὁ σιδηρόδρομος, καίπερ συνδεόμενος πρὸς τὸ εὐρωπαϊκὸν σύμπλεγμα, ὅπως τὴν σήμερον πάντες σχεδὸν οἱ σιδηρόδρομοι, ἀφορᾷ ὅμως κυρίως εἰς τὴν ἐγχώριον κίνησιν καὶ ἀποτελεῖ ὁλοκληρωτικὸν τμῆμα τῶν σιδηροδρόμων τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὸ Κράτος νὰ παραδεχθῇ ὅπως τὸ πλάτος τοῦ σιδηροδρόμου τούτου καὶ τοῦ ὅλου συμπλέγματος τῶν σιδηροδρόμων τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας ᾖ ἑνὸς μέτρου καὶ 43 ἑκατοστῶν. Ἐν Γαλλίᾳ οἱ σιδηρόδρομοι τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας κατασκευάζονται στενοί, καὶ εἰς ἄλλα δὲ Κράτη ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀρχὴ, ὅτι διὰ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας οὐδόλως συμφέρει νὰ κατασκευάζωνται κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ εὐρείας τροχιᾶς. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς ταύτην τὴν ἀρχὴν ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας, τὸ ζήτημα ἔσται ἐὰν οἱ προτεινόμενοι ἤδη σιδηρόδρομοι πρέπῃ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς τοπικῆς συγκοινωνίας ἢ διεθνοῦς; Ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὰς διαστάσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔχωσιν οἱ σιδηρόδρομοι τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας, στενὰς, ἐν τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει θὰ ἦναι εὐρεῖς, ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἐὰν ἔχωμεν καὶ τὴν ἀπόφασιν νὰ ὑποστῶμεν καὶ τὰς ἀναγκαίας δαπάνας. Ἐνῷ ἄλλα Κράτη εἰς τοὺς σιδηροδρόμους τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας παρεδέχθησαν τὴν ἀρχὴν ἐπὶ στενῆς τροχιᾶς, πολλῷ μᾶλλον πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ταύτην ἡμεῖς, καθόσον τὸ εἶδος τοῦ ἐδάφους παρ’ ἡμῖν ἐπιβάλλει τὸ στενὸν τῆς ὁδοῦ. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα ὀρεινὴ, καὶ οἱ σιδηρόδρομοι οἱ προωρισμένοι εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐσωτερικῆς αὐτῆς συγκοινωνίας, ἐὰν δὲν στηρίζωνται ἐπὶ τῆς ἰδέας τὴν ὁποίαν ὑπαγορεύει τὸ ὀρεινὸν τῆς χώρας, θὰ παραβιάζωσι τοὺς παραδεδεγμένους κανόνας περὶ τὸ εὐμέθοδον τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τὸ ὀρεινὸν τῆς χώρας, ὅπερ ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ στενὸν τῆς τροχιᾶς, ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος· εἶναι τὸ συμφέρον τῶν ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων, διὰ τὸ ἀραιὸν τῶν κατοίκων, διὰ τὴν μικρὰν γεωργικὴν, ἐμπορικὴν, καὶ βιομηχανικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων δὲν παρουσιάζονται ἐνταῦθα εἰς τὰς σιδηροδρομικὰς ἐπιχειρήσεις αἱ ὠφέλειαι, αἵτινες παρουσιάζονται ἀλλαχοῦ, ὅπου μολαταῦτα παρεδέχθησαν τὸ σύστημα τῆς στενῆς τροχιᾶς, ὡς εἶπον, διὰ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας. Τὸ ζήτημα ἄρα ἐὰν οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Ἑλλάδος, οἱ κατασκευαζόμενοι χάριν τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας, πρέπῃ νὰ ὦσι στενοί, δὲν φαίνεται ἐπιδεκτικὸν ἀμφιβολίας, ὅ,τι ὅμως ἐπιτρέπεται ν’ ἀμφισβητηθῇ εἶναι ἂν ὡρισμένος σιδηρόδρομος πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς τοπικῆς συγκοινωνίας ἢ διεθνοῦς, τουτέστιν ἂν πρέπῃ νὰ θεωρηθῇ ὡς κύριον χαρακτηριστικὸν αὐτοῦ ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς τοπικῆς ἢ τῆς διεθνοῦς συγκοινωνίας, διότι πᾶς σιδηρόδρομος ἐξυπηρετεῖ τὴν τοπικὴν συγκοινωνίαν, θὰ ἐξυπηρετῇ δὲ καὶ τὴν διεθνῆ, ὅταν συνδεθῶμεν μετὰ τῶν εὐρωπαϊκῶν σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται ἀμφισβήτησις περὶ τὴν διάγνωσιν τοῦ ἐπικρατεστέρου χαρακτῆρος. Ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς δὲν ἠρκέσθη μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ὑπὸ τεχνικὴν ἔποψιν, ἀλλ’ ἐξήτασε τοῦτο καὶ ὑπὸ προσωπικήν, καὶ ἐζήτησε ν’ ἀποδείξῃ ἡμᾶς ἀντιφάσκοντα. Καὶ ἂν τυχὸν ἡμεῖς ἀντιφάσκωμεν, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ ὀρθὰ ἐπιχειρήματα εἶναι ἐσφαλμένα. Ἐὰν τυχὸν τὰ ὀρθὰ ἐπιχειρήματα παρεγνωρίσαμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι σήμερον δὲν πρέπει νὰ τὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει. Εὐτυχῶς καὶ τότε ἐφρονοῦμεν, ὡς σήμερον, ὁ δὲ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς ἀνέγνωσε μὲν ὅσα τότε εἴπομεν, ἀλλὰ δὲν προέβη περαιτέρω. Τί εἶπον ὑμῖν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς; Διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν περὶ τίνος ἐπρόκειτο τότε· ἐπρόκειτο περὶ δύω ζητημάτων· ἀφ’ ἑνὸς περὶ τῆς συμβάσεως διὰ τὴν μελέτην τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἀφ’ ἑτέρου περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων διὰ δαπάνης ἴσης πρὸς τὴν ἀξίαν αὐτῶν, δαπάνης γενησομένης, εἴτε παρὰ τοῦ Κράτους, εἴτε ὑπὸ ἑταιρίας ἀποζημιουμένης δι’ ὅλην αὐτῆς τὴν καταβολήν. Ἡμεῖς λοιπὸν ἐλέγομεν, ὅτι ἂν πρόκηται νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος πᾶν ὅ,τι ἀπαιτεῖται διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, δὲν πρέπει νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, πρὶν μελετήσῃ καλῶς τὰ περὶ τῶν γραμμῶν. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ τῆς μελέτης τῶν γραμμῶν, ἐλέγομεν, ὅτι ἀφοῦ τὸ Κράτος πρόκειται νὰ δαπανήσῃ πρὸς τὴν μελέτην ταύτην, πρέπει νὰ διεξαχθῇ αὕτη οὐχὶ διὰ τῶν πρακτόρων ἑταιρίας, ἐχούσης συμφέρον, ὅπως τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μελέτης ᾖ τοιόνδε ἢ τοιόνδε, ἀλλὰ διὰ μηχανικῶν ὑπηρετούντων αὐτὸ καὶ αὐτὸ καὶ μόνον. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἰδέαι, ἃς τότε ἀνεπτύξαμεν, καὶ ἦσαν τόσον ὀρθαί, ὥστε, καίτοι δὲν ἀπηλαύομεν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς πλειοψηφίας, ἐγένοντο δεκταὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τὰς ἰδέας ταύτας εἶχον τότε, αὐτὰς ἔχω καὶ σήμερον, ἐρχόμενος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑποβάλλων τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνῆψεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ μὴ ὑποστηρίζων αὐτάς. Κατὰ τὰς συμβάσεις ταύτας, τὸ Κράτος ὑπεχρεοῦτο νὰ ἐγγυηθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν ποσὸν ἴσον πρὸς πᾶσαν τὴν ἀξίαν τῶν σιδηροδρόμων καὶ οὐ μόνον πᾶσαν, κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην, ἀλλὰ καί τι πλέον. Προκειμένου δὲ περὶ τοιούτων σιδηροδρόμων κατασκευαζομένων διὰ τοιαύτης θυσίας τοῦ Δημοσίου, βεβαίως, πρὶν ἢ ἀναδεχθῶμεν τὴν ὑποχρέωσιν, θὰ εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν πάνθ’ ὅσα ἐξητάσθησαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων. Ἐὰν καὶ ἡμεῖς παρεδεχόμεθα τὸ σύστημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ ὑπεβάλλομεν εἰς τὴν Βουλὴν συμβάσεις, αἵτινες νὰ ἐπάγωνται ὑποχρεώσεις ἴσας πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν σιδηροδρόμων, εὐλόγως θὰ ἐγίνετο ἡ ἐρώτησις ἐὰν ἐξετελέσαμεν ταύτας τὰς μελέτας διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ἐὰν ἐπράξαμεν πάντα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον παρεστήσαμεν ὡς ἀπαραίτητα πρὸς τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν. Ἀλλὰ δὲν προτείνομεν ἡμεῖς τοιοῦτόν τι πρὸς τὴν Βουλὴν· ἡμεῖς προτείνομεν πρὸς τὴν Βουλὴν συμβάσεις, αἵτινες ἀπαλλάττουσι τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ βάρους τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων· διότι ἡ ἀντιπαραβολὴ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας διὰ τῶν συμβάσεων, ἃς συνήψαμεν, ἀνέλαβε τὸ Κράτος, πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἀνελάμβανε διὰ τῶν ἄλλων συμβάσεων ἢ διὰ συμβάσεων ἐπὶ ταῖς αὐταῖς ἀρχαῖς στηριζομένων, εἶναι τοιαύτη, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι σχεδὸν ἄνευ ἀναδοχῆς ὑποχρεώσεων τὸ Κράτος παραχωρεῖ τοὺς σιδηροδρόμους τούτους. Ὁποία θὰ ἦτο ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων τούτων κατὰ τὰς συμβάσεις τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἐὰν τουτέστι θεωρηθῇ τὸ μέτρον τῶν συμβάσεων ἐκείνων ὡς ἀνώτατος ὅρος τῆς δαπάνης; Κατὰ τὰς συμβάσεις ἐκείνας, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης καὶ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν ὑποχρεοῦτο τὸ Κράτος νὰ πληρώνῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν ὡς ἐγγύησιν 5,400,000 δραχμὰς ἐτησίως.

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ εἰσπράττῃ ἡ Ἑταιρία;

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κύριος βουλευτὴς μὲ ἐρωτᾷ, ἐὰν δὲν θὰ εἰσπράττῃ ἡ Ἑταιρία, ἐνδεικνύων, ὅτι ἡ ἐρώτησίς του περιέχει καὶ τὴν ἀπάντησιν. Βεβαιότητα, ὄχι μόνον δὲν ἔχει, ὅτι θὰ εἰσπράττῃ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, ἀλλὰ δύναται νὰ ὑφίσταται καὶ ζημίαν. Καὶ ὅτι τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ δῆλον καὶ ἐκ τῆς παρ’ ἡμῖν Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας. Ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία ἤρχισε λειτουργοῦσα ἐπὶ ζημίᾳ, τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου μὴ ἐπαρκούσης εἰς κάλυψιν αὐτῆς· τουτέστιν, ἀφοῦ οὐδὲν ἐκ τοῦ χορηγήματος τῆς Κυβερνήσεως διενέμετο ὡς μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους, πάλιν ὑπῆρχεν ἡ ζημία. Ὥστε ἡ ἐρώτησις, ἐὰν ἡ Ἑταιρία δὲν θὰ εἰσπράττῃ, περιέχει ἴσως τὴν ἀπάντησιν, ἀλλ’ ἀντίστροφον. Ἰδίως δὲ, προκειμένου περὶ εὐρέων σιδηροδρόμων, ἡ ἀπάντησις εἶναι τοιαύτη· διότι, προκειμένου περὶ στενῶν σιδηροδρόμων, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἰκονομικώτεροι κατὰ πολὺ, εἶναι δυνατὸν ἴσως τὰ ἔσοδα εὐθὺς κατὰ τὴν πρώτην ἀρχὴν νὰ ὑπερτερῶσι τὰ ἔξοδα, καὶ τὸ περίσσευμα νὰ ἔχῃ τινὰ σημασίαν σχετικῶς πρὸς τὰ κεφάλαια· ἀλλὰ προκειμένου περὶ εὐρέων σιδηροδρόμων, τῶν ὁποίων τὰς μεγίστας δαπάνας σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ προλαλήσας, ἐννοεῖτε, ὅτι ἐὰν ἔχητε μικρὸν κέρδος ἐπὶ τῶν στενῶν, τοῦτο τὸ κέρδος θὰ ἦναι ζημία ἐπὶ τῶν εὐρέων. Καὶ δὲν παραδέχομαι τὴν ἀναλογίαν τῆς κατὰ μέσον ὅρον δαπάνης τῶν εὐρέων πρὸς τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, ὡς ἐξετέθη παρὰ τοῦ προλαλήσαντος, δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων εἶναι κατὰ μέσον ὅρον τόσον μεγάλη, παραβαλλομένη πρὸς τὴν δαπάνην τῶν στενῶν σιδηροδρόμων· ἀλλὰ καὶ μικροτέρα ἐὰν ἦναι, πάλιν τὸ μικρὸν κέρδος τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, οὐ μόνον καταβροχθίζεται ὑπὸ τῆς μεγαλειτέρας δαπάνης τῶν εὐρέων, ἀλλὰ βεβαίως θὰ ὑπολείπεται καὶ ζημία. Πρέπει ὁ στενὸς σιδηρόδρομος νὰ ἔχῃ μέγα κέρδος, ὅπως ὁ μέγας ἔχῃ μικρόν. Οὐδεὶς πιστεύω νὰ φρονῇ, ὅτι οἱ στενοὶ ἡμῶν σιδηρόδρομοι θὰ ἔχωσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τόσον κέρδος, ὥστε νὰ καλύπτηται ὁ τόκος τῶν κεφαλαίων.

§71Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ἐρωτήσω τί;

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§73Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποία θὰ ἦναι ἡ ἀναλογία τῆς δαπάνης μεταξὺ εὐρέων καὶ στενῶν σιδηροδρόμων;

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου πλεῖστα τῶν βιβλίων ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις πραγματεύονται· ὁ κ. Φιλήμων δύναται νὰ σᾶς φέρῃ βιβλιοθήκην ὁλόκληρον.

§75Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὰ γνωρίζω.

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Στεῖλε νὰ τὰ λάβῃς.

§77Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν βιβλίων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ τόπου.

§78Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγώ, κύριε Καλλιγᾶ, ἔρχομαι ὁ ἴδιος εἰς τὴν βιβλιοθήκην.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὰ ἐξηγεῖς;

§80Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ γνωρίζω νὰ τὰ ἐξηγῶ καλλίτερα ἀπὸ σᾶς, ὅστις δὲν εἶσθε ἐπιστήμων, διότι ἐσπούδασα μηχανικήν.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ συμβάσεις αἱ παρ’ ἡμῶν γινόμεναι δὲν περιέχουσι χορήγημα δυνάμενον νὰ παραβληθῇ πρὸς τὰ ἔξοδα τῶν σιδηροδρόμων, ὁποῖα αὐτὰ καθορίζονται ἐν ταῖς συμβάσεσι τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Τὸ κατὰ τὰς συμβάσεις ἐκείνας ἐτήσιον χορήγημα τῶν 5 ἑκατομμυρίων καὶ τετρακοσίων χιλιάδων δραχμῶν ἐπὶ τῶν δύω γραμμῶν διανέμεται, νομίζω, εἰς 3,335,000 διὰ τὴν γραμμὴν Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσσης καὶ 2 ἑκατομμύρια καὶ 100 χιλιάδες, ἢ 65 χιλιάδας ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν. Ἑπομένως ἐὰν ἐπὶ δύω ἔτη ἐπλήρωνεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως τὸ Δημόσιον κατὰ τὰς συμβάσεις ἐκείνας, διὰ ταύτης τῆς ἐπὶ δύω ἔτη πληρωμῆς τῆς ἐγγυήσεως θὰ εἴχομεν δαπάνην ἴσην τῇ ὅλῃ δαπάνῃ, ἣν ἤδη πρόκειται νὰ ὑποστῇ ἐφάπαξ, ἀλλ’ ἐν διαστήματι τριετίας τὸ Δημόσιον, ὥστε διὰ δαπάνης παρὰ τοῦ Δημοσίου μόνης τῆς διετοῦς ἐγγυήσεως κατασκευάζονται οἱ σιδηρόδρομοι, ἐνῶ αὕτη ἡ δαπάνη ἐπὶ πεντηκονταετίαν παρατεινομένη ἀντιπροσωπεύει τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τῶν σιδηροδρόμων. Ὅταν λοιπὸν διὰ διετοῦς τόκου τοῦ ἀναγκαίου πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου κεφαλαίου ἀποκτᾶτε τὸν ὅλον σιδηρόδρομον, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς σκέψεις, αἵτινες θὰ ἦσαν δεδικαιολογημέναι μόνον ἐὰν ἐπρόκειτο τὸ Δημόσιον νὰ ὑποστῇ ὁλόκληρον τὴν δαπάνην. Ἡ ἐγγύησις διὰ τὸν σιδηρόδρομον τῶν Πατρῶν, κατὰ τὰς συμβάσεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τουτέστι τόκος ἐτήσιος δέκα σχεδὸν χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, θὰ ἐπληρόνετο ἐπὶ 50 ἔτη, τὸ προνόμιον δὲ θὰ ἐξηκολούθει ἐπὶ δύω πεντηκονταετίας, ὁ δὲ σιδηρόδρομος θὰ ἦτο κτῆμα τῆς ἑταιρίας. Ἤδη τί συμφωνεῖται; Συμφωνεῖται, ὅτι θὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς τριετίας 20,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, τουτέστι διὰ τὸν ὅλον σιδηρόδρομον μέχρι Πατρῶν ποσὸν 4,400,000 φράγκων, ἐὰν τὸ μῆκος τῆς γραμμῆς ἦναι 210,000 χιλιόμετρα, ὅπως ἡμεῖς γινώσκομεν.

§82ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 220,000.

§83Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς εἴχομεν καὶ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Ναυπλίου.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τούτου, διότι παραβάλλω ἐν ἀμφοτέραις ταῖς συμβάσεσι τοὺς εἰς μόνην τὴν γραμμὴν Πατρῶν ἀφορῶντας ὅρους. Τὴν γραμμὴν τοῦ Ναυπλίου κατασκευάζετε ὑμεῖς ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ, γραμμὴ δὲ τοιαύτη δὲν εἶναι σιδηρόδρομος, καίτοι σύρεται ὑπὸ ἀτμαμάξης, εἶναι ἱπποσιδηρόδρομος, ὅπως οἱ ἱπποσιδηρόδρομοι ἐνταῦθα καίτοι θὰ σύρωνται προσεχῶς ὑπὸ ἀτμαμαξῶν—καὶ τοῦτο γινώσκει καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, διότι εἶχε γίνει αἴτησις εἰδικῶς περὶ τούτου—δὲν εἶναι ὅμως διὰ τοῦτο καὶ σιδηρόδρομοι κατὰ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδομεν εἰς τὴν λέξιν ταύτην. Πρόκειται ἐνταῦθα περὶ ἀντιπαραβολῆς τῆς δαπάνης, τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν γραμμὴν Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν κατὰ τὴν παρ’ ἡμῶν γενομένην σύμβασιν, πρὸς τὴν δαπάνην κατὰ τὴν ὑπογραφεῖσαν σύμβασιν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, οὐχὶ διὰ νὰ φανῇ ἡ ὑπεροχὴ τῆς μιᾶς συμβάσεως πρὸς τὴν ἑτέραν, ἀλλὰ διότι ἔλαβον ὡς μέτρον τῆς πραγματικῆς δαπάνης τοῦ σιδηροδρόμου τὴν ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ ἀναγεγραμμένην. Εὑρίσκω λοιπὸν δαπάνην ὁλικὴν ἐν τῇ νέᾳ συμβάσει, περὶ ἧς σήμερον συζητοῦμεν, 4,400,000 δραχμῶν, ἐντὸς τριετίας καταβληθησομένην ἀπέναντι δαπάνης ἐτησίας 2,065,000 δραχ. ἐπὶ πεντηκονταετίαν ἐν τῇ συμβάσει τῶν προκατόχων.

§85ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ γήπεδα;

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἐπρόκειτο κατὰ τὴν Σύμβασιν τῶν προκατόχων περὶ εὐρέος σιδηροδρόμου καὶ πρέπει νὰ προσθέσωμεν κατὰ τὴν παρατήρησιν τοῦ κυρίου βουλευτοῦ εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἐκ τῆς νέας Συμβάσεως καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν γηπέδων. Ὡς πρὸς ταύτην, ἔδωκα τὴν ἐξήγησιν, ὅτι ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἐξαρτᾶται, ἐὰν θέλῃ τὴν ἀποζημίωσιν νὰ μετατρέψῃ εἰς χρηματικὸν χορήγημα ὡρισμένον, ἐπιβάλλουσα τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν γηπέδων, διότι αὕτη ἀποδέχεται τοῦτο ἀντὶ 1,000,000 δραχμῶν, ὥστε πρόκειται ἐν συνόλῳ κατὰ τὴν νέαν Σύμβασιν περὶ δαπάνης 5,400,000 δραχμῶν, ἥτις ὅμως πιθανὸν νὰ ἦναι ὀλιγωτέρα. Ἡμεῖς ὑπεθέσαμεν, ὅτι ἡ δαπάνη πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν γηπέδων δὲν θὰ ἀναβῇ εἰς τὸ ποσὸν τοῦ ἑκατομμυρίου, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεδέχθημεν διὰ τῆς Συμβάσεως εἰς βάρος τοῦ Κράτους τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ ἐὰν οἱ γινώσκοντες τὰ τῆς ἀξίας τῶν γηπέδων ἔχωσιν ἄλλην γνώμην, δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν μετατροπήν. Ἡ γραμμὴ τῆς Συμβάσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἶναι εὐρεῖα καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ δαπάνη εἶναι φυσικὸν νὰ ἦναι μεγαλειτέρα. Καθὰ δὲ γράφουσι τὰ βιβλία, ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης ἐπὶ τῶν συνήθων γραμμῶν παρίσταται μεταξὺ τοῦ ⅓ καὶ τοῦ ¼ ἐπὶ πλέον. Δυνάμεθα ἄρα δι’ ἀφαιρέσεως τοιούτου τινὸς ποσοστοῦ νὰ καθορίσωμεν τὴν πραγματικὴν δαπάνην τοῦ κατὰ τὴν νέαν Σύμβασιν κατασκευασθησομένου σιδηροδρόμου· ἀπέναντι δὲ τῆς δαπάνης ταύτης, τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἀναλογεῖ εἰς τὸ Δημόσιον, εἶναι ἀναντιῤῥήτως μηδαμινόν. Τοῦτο ὅμως τὸ μηδαμινὸν τοῦ βάρους εἶναι ἀποχρῶσα δικαιολόγησις πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου διὰ συστήματος τοῦ μὴ προκριτωτέρου; Ἆρα ἡ γραμμὴ ἀπ’ Ἀθηνῶν ἕως Πατρῶν ἔπρεπε νὰ ἦναι εὐρεῖα; Τοῦτο πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν· διότι, ἐὰν τῳόντι ἡ γραμμὴ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας κύριον χαρακτῆρα ἔχῃ τὸν διεθνῆ, ἴσως σφάλλομεν ἡμεῖς παραδεχόμενοι, ἵνα ἀπαλλάξωμεν τὸ Δημόσιον ἀπὸ τοῦ βάρους ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος, τὴν κατασκευὴν στενῆς γραμμῆς διὰ τῆς Συμβάσεως ταύτης, καὶ ἴσως θὰ ἦτο αἱρετώτερον νὰ μεταβάλλωμεν σύστημα, ἀποδεχόμενοι τὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ἀναλαμβάνοντες ὑπὲρ τοῦ Κράτους τὴν δαπάνην 2,065,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ὅτι θὰ ἦτον εὐχάριστον νὰ ἔχωμεν τὴν γραμμὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας εὐρεῖαν μᾶλλον ἢ στενὴν εἶναι πρόδηλον· ἀλλ’ ἀντὶ πόσων χρημάτων συμφέρει εἰς τὸ Δημόσιον τὴν ὠφέλειαν ταύτην νὰ ἀποκτήσῃ, τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ἡ ὠφέλεια αὕτη νὰ ἐκτιμηθῇ, πρέπει δὲ νὰ βεβαιωθῇ καὶ ἐὰν ἦναι ἡ ὠφέλεια ἀμιγής· Ἀποκτῶντες τὴν γραμμὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν ἕως Πατρῶν εὐρεῖαν, διὰ νὰ ἔχωμεν πᾶσαν τὴν ὠφέλειαν τῆς εὐρείας γραμμῆς, πρέπει καὶ τὰς προεκτάσεις αὐτῆς νὰ ἔχωμεν εὐρείας· διότι ἄλλως, τὸ εὐρὺ τῆς γραμμῆς, ἀντὶ νὰ ἦναι ὠφέλιμον ὡς πρὸς τὰς προεκτάσεις, εἶναι ἐπιβλαβές. Ἂν ἡ γραμμὴ δὲν ἦναι ὁμοιόμορφος, τὰ ἐμπορεύματα, τὰ μεταφερόμενα ἐντεῦθεν εἰς Πάτρας, ἵνα μετενεχθῶσιν εἰς Πύργον, θὰ ὑφίστανται μετάγγισιν, θὰ ὑποβάλλωνται εἰς πᾶσαν τὴν δαπάνην τῆς ἀποβιβάσεως ἀπὸ τῆς εὐρείας καὶ τῆς ἐπιβιβάσεως εἰς τὴν στενὴν ἁμαξοστοιχίαν. Ὥστε διὰ νὰ ἦναι ἡ ὠφέλεια ἀμιγής, ἂν κατασκευάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον τῶν Πατρῶν εὐρὺν, πρέπει καὶ τοὺς ἄλλους σιδηροδρόμους τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας νὰ ἔχωμεν εὐρεῖς. Καὶ δυνάμεθα ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι τοὺς σιδηροδρόμους τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας νὰ τοὺς καταστήσωμεν πάντας εὐρεῖς; Ποία θὰ ἦναι ἡ συνέπεια τοιαύτης ἀποφάσεως, ἐὰν τὴν παραδεχθῶμεν ὡς γενικὴν ἀρχὴν περὶ πάντων τῶν σιδηροδρόμων τῆς τοπικῆς ἀνάγκης; Τί θὰ δαπανήσωμεν ἐπὶ μόνου τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν ἕως Πατρῶν, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην; Θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ δαπανῶμεν ἐτησίως 2,065,000 δραχ. διὰ τὸν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας ἐπιπροστιθεμένας εἰς τὰ 3,335,000 διὰ τὸν ἀναμφηρίστως διεθνῆ σιδηρόδρομον ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν, τὸ ὅλον 5,400,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀναλαβοῦσα τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, δὲν ἐπρονόησε καὶ περὶ πόρων πρὸς ἔκτισιν τῶν ὑποχρεώσεων. Ἀλλὰ τίνες ἔσονται οἱ πόροι πρὸς πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ τούτου; Δὲν λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἦναι πρόθυμος νὰ ψηφίσῃ τοὺς ἀναγκαιοῦντας φόρους, ἔστω καὶ ἂν ἐπὶ τῶν αἰγῶν τεθῶσιν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπιβάλωμεν τοὺς προσθέτους τούτους φόρους, θὰ ἔχωμεν ἄλλους ὑπολειπομένους εἰς ἐπεκτάσεις τῆς σιδηροδρομικῆς ἡμῶν συγκοινωνίας; Θὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν διὰ βαρυτάτων φόρων προσθέτων καὶ θὰ ἐξαντλήσωμεν τὰ πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων μέσα τοῦ Κράτους ἐπὶ περίοδον χρόνου μακροτάτην. Τουναντίον, κατασκευάζοντες διὰ τοῦ παρ’ ἡμῶν προτεινομένου συστήματος τὸν σιδηρόδρομον μέχρι Πατρῶν, τίνα δαπάνην ἔχομεν κατ’ ἔτος; 5,000,000, πρὸς 7% ἀποφέρουσι 350,000 δραχμῶν κατὰ ἔτος· τουτέστι ποσὸν περὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι κἂν ἀνάγκη νὰ λάβωμεν εἰδικὴν πρόνοιαν, διότι τοιαῦτα ποσὰ ἀποτελοῦσι τὰς συνήθεις διαφορὰς τοῦ ἐλλείμματος ἢ περισσεύματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπὶ τοιούτου συστήματος βαίνοντες, εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν καὶ τοὺς ἀναδεχομένους τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων· ἐπὶ τοιούτου συστήματος βαίνοντες, δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν τοὺς σιδηροδρόμους ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος· νὰ κατασκευάσωμεν πλῆρες τὸ ἐσωτερικὸν ἡμῶν σύμπλεγμα. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἑταιρίας ἀποδεχομένας διὰ πάντας τοὺς σιδηροδρόμους τοὺς νῦν προτεινομένους ὅρους· εἰς τοῦτο εἴμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι· ἀλλ’ ἐπὶ τοιούτου συστήματος δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοὺς προθύμους, ἵνα διαπραγματευθῶσιν ἐπὶ ὅροις βαρυτέροις μὲν τῶν παρόντων, ἀλλὰ μὴ μεταβάλλουσι τὸν οἰκονομικὸν χαρακτῆρα τοῦ συστήματος. Ἡ γραμμὴ ἀπ’ Ἀθηνῶν ἕως Πατρῶν βεβαίως θὰ κατασκευασθῇ διὰ δαπάνης οὐχὶ ἀνωτέρας τῶν 350,000 δραχ. κατ’ ἔτος, διὰ ἄλλην ὅμως γραμμὴν καὶ ἰδίως τὴν ἀπὸ Μύλων ἕως Καλαμῶν, θ’ ἀπαιτηθῇ χορήγημα μεγαλείτερον κατὰ χιλιόμετρον, ἀλλ’ οὐχὶ τόσον μεγαλείτερον, ὥστε νὰ μεταβληθῇ ὁ χαρακτὴρ τῆς συμφωνίας. Ἀντὶ 350,000 ἐτησίως ἐπὶ ἴσης ἀποστάσεως, θ’ ἀπαιτηθῶσιν ἴσως 400 ἢ 500 χιλιάδες, ἀλλὰ δὲν μεταβάλλεται διὰ τῆς προσθήκης ὁ ἰδιάζων χαρακτὴρ τοῦ βάρους ὡς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις φορολογίας, ἃς ἐπάγεται. Ἐὰν ὅμως ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων ἕως Καλαμῶν κατεσκευάζετο εὐρεῖα, ἐπὶ ταύτης ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης δὲν θὰ ἦναι πλέον τοῦ ¼, οὐδὲ τοῦ ⅓ — τοιαύτη διαφορὰ παρουσιάζεται ἐπὶ τῶν συνήθων γραμμῶν, ὁποῖαι εἶναι αἱ ἐν ταῖς συμβάσεσι, τὰς ὁποίας ὑπεβάλομεν — ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων εἰς Καλάμας εἶναι ὅλως ἐξαιρετικὴ διὰ τὸ ὀρεινὸν τῆς χώρας, ἣν διασχίζει, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ὑπάρξῃ ὅλως ἔκτακτος διαφορά· ἐὰν ἄρα τὴν γραμμὴν ταύτην θελήσωμεν νὰ κατασκευάσωμεν εὐρεῖαν, ἡ δαπάνη θὰ ἦναι πολλαπλασία ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν νὰ ὑποστῶμεν διὰ τὴν στενὴν γραμμήν. Ὅταν τοιαῦται ἦναι αἱ ἀναλογίαι, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἐντὸς βραχέος διαστήματος χρονικοῦ θὰ εὐπορήσῃ ἐφ’ ἱκανὸν ἵνα δυνηθῇ νὰ παράσχῃ εἰς τὴν χώραν ἅπασαν σύστημα σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας ἐπὶ τῇ βάσει εὐρειῶν γραμμῶν; Βεβαίως ὄχι. Ἕκαστος ἀναγνωρίζει, ὅτι εὐθὺς ὡς κατασκευάσωμεν τὴν γραμμὴν τῶν Πατρῶν εὐρεῖαν, ἐξαντλούμεθα διὰ διάρκειαν χρόνου δέκα ἢ δεκαπέντε ἐτῶν, ἐνῷ κατ’ ἐμὲ ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν ἕως Πατρῶν εἶναι μικρὸν τεμάχιον τοῦ συμπλέγματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κατασκευασθῇ ἐν διαστήματι βραχυτάτῳ. Ἐντὸς 4 ἕως 5 τὸ πολὺ ἐτῶν, οὐ μόνον ὁ ἀπ’ Ἀθηνῶν ἕως Πατρῶν καὶ ἕως Ναυπλίου σιδηρόδρομος, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὸ σύμπλεγμα τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν σιδηροδρόμων πρέπει νὰ ἦναι κατεσκευασμένον. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ περιμένῃ πλειότερον. Περιέμενε μέχρι τινὸς, διότι τὰ μέσα αὐτῆς δὲν τῇ ἐπέτρεπον νὰ πράξῃ ἐξ ἰδίων, ἡ δὲ πίστις της δὲν τῇ ἐπέτρεπε νὰ χρησιμοποιήσῃ πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων ξένα κεφάλαια. Ἤδη ὅμως τῇ ἐπιτρέπει τοιαύτην ἐνέργειαν ἡ πίστις αὐτῆς, καὶ τὰ μέσα αὐτῆς τῇ ἐπιτρέπουσι νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ τῆς πίστεως θέλει ἀναλάβει. Ὑπαρχόντων τῶν δύω τούτων ὅρων, ἠθέλομεν διαπράξει ἔγκλημα, ἐὰν ἐπετρέπομεν νὰ παρέλθῃ ἐν ἀναβολαῖς ὁ ἐλάχιστος χρόνος, ἐὰν, χάριν πολυτελείας ἐν μιᾷ γραμμῇ καὶ ἵνα ἔχωμεν ἐν αὐτῇ ταχύτητα ὑπερτέραν τῶν 35 χιλιομέτρων καθ’ ὥραν, ἀνεβάλλομεν ἐπὶ 10 ἢ 15 ἔτη τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος, δι’ οὗ ἡ χώρα ἡμῶν πᾶσα θέλει ἀπολαύσει τῶν ἀγαθῶν τῆς διὰ σιδηροδρόμων συγκοινωνίας. Τοιοῦτον σύμπλεγμα δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν σήμερον, παραδεχόμενοι τὴν στενὴν τροχιὰν, τῆς δ’ ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην, καὶ πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς θὰ εὑρεθῇ μεταξὺ ἡμῶν ὁ ἀναλαμβάνων τοιαύτην εὐθύνην. Αἱ Πάτραι βεβαίως πρέπει νὰ ἐξυπηρετηθῶσι, τιθέμεναι εἰς σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν μετὰ τῶν Ἀθηνῶν· εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς Πελοποννήσου, ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον, ἵνα ἔχωσιν εὐρὺν καὶ οὐχὶ στενὸν τὸν σιδηρόδρομον, ἵνα γίνηται ἡ μετάβασις ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας ἐντὸς 4 ὡρῶν καὶ οὐχὶ ἐντὸς 6 ὡρῶν, διὰ τοῦτο καὶ μόνον τὸ Κράτος νὰ ἀναβάλῃ ἐπὶ 15 ἔτη τὰ τῆς συγκοινωνίας τῶν ἄλλων μερῶν, ἅτινα ἔχουσι δικαίωμα, ἵν’ ἀπαιτῶσι τὴν καὶ ἐπ’ αὐτὰ ἐπέκτασιν τοῦ ἀγαθοῦ τῶν σιδηρῶν ὁδῶν, ἀφ’ οὗ καθ’ ὡρισμένον τρόπον διαῤῥυθμιζόμεναι αὗται δύνανται νὰ φθάσωσι μέχρις αὐτῶν; Ὅτι διὰ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων ἐπὶ γραμμῶν, αἵτινες δὲν εἶναι ὡς ἡ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν διεθνεῖς, θὰ ἔχωμεν συνεπείας ὁποίας ἀνέφερα, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ· ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ τοιαύτας συνεπείας, ἐὰν τουτέστι φέρῃ ἀναβολὴν ἡ ἀποδοχὴ τοῦ συστήματος τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων κατὰ προτίμησιν πρὸς τοὺς στενοὺς, ἐὰν λέγω, φέρῃ ἀναβολὴν τῆς κατασκευῆς τοῦ γενικοῦ συμπλέγματος τοῦ Κράτους ἐπὶ 15 ἔτη; μήπως διὰ τῆς συμβάσεως δὲν ἐφροντίσαμεν, ὅπως καὶ μετὰ τὴν δεκαπενταετίαν εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν ὡς πρὸς τοὺς εὐρεῖς σιδηροδρόμους, ὡς ἐὰν δὲν εἴχομεν κατασκευάσει τοὺς στενοὺς; — Διατί περιέλαβεν ἡ σύμβασις τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας δὲν ἐνόησε, τὴν διάταξιν περὶ ἐξαγορᾶς; Διότι ἀκριβῶς ἡ ἰδέα, εἰς τὴν ὁποίαν ἐστηρίχθη ἡ Κυβέρνησις, ἦτον ἡ ἑπομένη, ὅτι διὰ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων πρόκειται νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος· πρόκειται, θεωροῦντες ὡς σιδηροδρόμους τοπικῆς συγκοινωνίας καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσι καὶ ὡς σιδηρόδρομοι διεθνοῦς συγκοινωνίας, νὰ ἐπιτύχωμεν ταχύτερον τὴν κατασκευήν· ἔπρεπεν ὅμως ἀπὸ σήμερον νὰ φροντίσωμεν, ὅπως οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι, ὅταν αἱ περιστάσεις καταστῶσιν εὐνοϊκώτεραι, ὅταν ἡ συγκοινωνία αὐξήσῃ, ὅταν ἡ ἀνάπτυξις τῆς χώρας ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς διεθνεῖς οἱ σιδηρόδρομοι οἵτινες σήμερον διὰ τοιούτους λόγους χαρακτηρίζονται ὡς σιδηρόδρομοι τοπικῆς συγκοινωνίας, ἀντικατασταθῶσι δι’ εὐρέων σιδηροδρόμων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως δεσμευόμεθα ἐπὶ 99 ἔτη. Ἐὰν τῷ ὄντι ἐδεσμευόμεθα ἐπὶ 99 ἔτη, θὰ ἦτον ἄξιον μελέτης, ἐὰν διὰ νὰ κερδίσωμεν δέκα ἔτη ταχυτέρας συγκοινωνίας, εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποστερήσωμεν τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν τῆς δι’ εὐρείας τροχιᾶς συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ὑπάρχει τοῦτο; Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἐτέθη ἡ διάταξις ἐν τῇ συμβάσει περὶ ἐξαγορᾶς, ἐπειδὴ ὑπεθέσαμεν, ὅτι μετὰ 15 ἔτη τὸ Κράτος θὰ δύναται νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους ἐπὶ εὐρυτέρων βάσεων, ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα νὰ δύναται νὰ ἐξαγοράσῃ αὐτοὺς καὶ νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτοὺς δι’ ἄλλων· ὁ δὲ ὅρος τῆς ἐξαγορᾶς δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι πραγματικῶς θέλει ἐπιβληθῆ. Εἶναι φόβητρον. Ἠρώτησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ἂν δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν ἑταιρίαν, ὅταν ἡ ἀνάγκη τοῦ Κράτους τὸ ἀπαιτήσῃ, νὰ εὐρύνῃ τοὺς σιδηροδρόμους; Δὲν τὸ ἐφροντίσαμεν διὰ ῥητῶν λέξεων, ἀλλὰ διὰ τὸν ἀναγινώσκοντα τὴν σύμβασιν καὶ ἐννοοῦντα αὐτὴν, ἐλήφθη τελεσφόρος πρόνοια, διότι ἐθέσαμεν ὅρον, ὅτι ἐὰν μετὰ 15 ἔτη δὲν πράξῃ τοῦτο ἡ ἑταιρία, ὑποχρεοῦται εἰς τὴν ἐκποίησιν τοῦ σιδηροδρόμου ἀντὶ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα τότε θ’ ἀπελάμβανεν. Ἡ ἐκποίησις ἀντὶ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπολαμβάνῃ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς δεκαπενταετίας, εἶναι μεγίστη ζημία δι’ αὐτὴν, διότι μετὰ τὰ 15 ἔτη μόλις οἱ σιδηρόδρομοι θὰ ἀρχίσωσι νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ στάδιον τῆς εὐπορίας, εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι εἰς τοὺς σιδηροδρόμους πλειότερον ἔτι ἢ εἰς τὰ ἄλλα μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐπαυξάνουσιν αἱ πρόσοδοι ἐφ’ ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος. Ἐὰν λοιπὸν ἀρχομένη ἡ ἑταιρία τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἐν ζημίᾳ, φθάσῃ μετὰ 15 ἔτη εἰς τὸ ἰσοζύγιον πραγματοποιοῦσα καὶ κέρδος, ἡ ἐπὶ τὰ βελτίω αὕτη ῥοπὴ ἔσται συνεχὴς, ἡ δὲ αὔξησις τῶν κερδῶν, βραδεῖα τὸ πρῶτον, ἀπὸ τῆς συμπληρώσεως ἰδίως τῆς δεκαετίας; θέλει βαίνει γοργότερον, καὶ θέλομεν προβαίνει ἔκτοτε κατὰ γεωμετρικήν, οὐχὶ κατ’ ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν αὐξήσεως· ὑποχρεοῦται ὅμως ἡ ἑταιρία νὰ σταματήσῃ εἰς τὰ κέρδος τῶν 15 ἐτῶν, τουτέστιν εἰς τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον θὰ πραγματοποιῇ, καθ’ ἣν ἐποχὴν μόλις ἡ ἐπιχείρησις ἐξέρχεται τῶν σπαργάνων αὐτῆς. Ἡ ἀπειλὴ ἄρα, ὅτι θέλει ἐξαγορασθῆ ἡ ἐπιχείρησις ἐπὶ τοιούτοις ὅροις θὰ ἀναγκάσῃ τὴν ἑταιρίαν, ἵνα ὑπακούσῃ εἰς πᾶσαν εὔλογον ἀπαίτησιν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τότε τὸ Κράτος ἔχῃ τὸ συμφέρον νὰ ἀπαιτήσῃ νὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος εὐρὺς, καὶ θὰ ἔχῃ τὸ συμφέρον τοῦτο μόνον, ὅταν ὁ σιδηρόδρομος καταστῇ διεθνὴς, ἡ ἑταιρία θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἀπαίτησιν ταύτην. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν καταπολέμησιν τῆς συμβάσεως ὡς πρὸς τὰς βάσεις αὐτῆς, ἀλλὰ κατέκρινε καὶ τὰς λεπτομερείας· ἐθεώρησεν, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ πληρώσωμεν, δὲν εἶναι ἀκριβῶς καθωρισμένον ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἠμπόρεσε νὰ τὸ ἀποδείξῃ. Διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ ποσὸν, ὅπερ θὰ πληρώσωμεν, δὲν εἶναι ἀκριβῶς καθωρισμένον, εἶπεν, ὅτι τὸ μερίδιον τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρία θὰ ἀποδίδῃ εἰς τὸ Κράτος, δὲν εἶναι προσδιωρισμένον διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἀπόδοσιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἤδη πρόκειται περὶ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ἀναδέχεται τὸ Κράτος· θὰ ἴδωμεν εὐθὺς κατόπιν καὶ ποία ἐξασφάλισις ὑπάρχει ἐπὶ τῆς διανομῆς τῶν κερδῶν, διότι, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος κατασκευάζεται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, χορηγούσης τῆς Κυβερνήσεως τὰ πεμπτημόρια ἴσως τῆς δαπάνης, μετὰ παρέλευσιν χρόνου τινὸς καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν ὅρων τινῶν, γίνεται συμμέτοχος ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ κέρδη τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἀναλαμβάνει τὸ Κράτος εἶναι καθαρώτατα καθωρισμένα, 20,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον καὶ ἡ ἐξαγορὰ τῶν γαιῶν δὴ ἡ ἐξαγορὰ τῶν γαιῶν δύναται νὰ ἦναι ὑποχρέωσις χρηματικῶς ἀόριστος, ἀλλ’ ὡς πρὸς ταύτην εἴπομεν, ὅτι ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἤρτηται νὰ τὴν καταστήσῃ καθωρισμένην. Ὡς πρὸς τὸ κέρδος δὲ ποίαν ἔχομεν ἐξασφάλισιν; Ὁ κύριος βουλευτὴς Καλαβρύτων εἶπεν, ὅτι δὲν εὗρεν οὐδαμοῦ τοὺς ὅρους, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηριχθῶμεν πρὸς τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ κέρδους τούτου· ἀλλὰ καθαρώτερον τούτου δὲν ἠδύνατο νὰ λεχθῇ τι ἢ ὅ,τι ἐλέχθη ἐν τῇ συμβάσει. Ἡ πρώτη διάταξις τῆς συμβάσεως λέγει, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἔσται ἀνώνυμος καὶ ἑλληνική· τί σημαίνει τοῦτο; Σημαίνει, ὅτι θὰ ἔχωμεν πάσας τὰς ἐγγυήσεις τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου. Αἱ ἀνώνυμοι Ἑταιρίαι ὑποχρεοῦνται νὰ ἐκδίδωσιν ἰσολογισμοὺς, αἱ ἀνώνυμοι Ἑταιρίαι ἔχουσι καταστατικὸν, ἐπικεκυρωμένον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, πᾶν τὸ παρ’ αὐτῶν γινόμενον εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν· ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἔχομεν συμβοηθοὺς εἰς τὸν ἀκριβῆ καθορισμὸν τοῦ κέρδους, τοὺς μετόχους τῆς Ἑταιρίας, διότι ἐξηρτήσαμεν τὴν μετοχὴν τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ διανεμητέου μερίσματος εἰς τοὺς μετόχους· διὰ νὰ κατορθώσῃ ὁ μέτοχος νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς τὴν διανομὴν τῶν κερδῶν ἡ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ἰδικόν της κέρδος, πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ νὰ μὴ γίνεται διανομὴ κερδῶν ἀνωτέρα τῶν 7%, διότι εὐθὺς ὡς τὰ κέρδη ὑπερβῶσι τὰ 7%, ἡ Κυβέρνησις ὑπεισέρχεται ὡς μέτοχος. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δύναται ἴσως νὰ συμβῇ· δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ μέτοχοι ἀπεφάσισαν νὰ στερηθῶσι τὸ ἄνω 7% κέρδος διὰ νὰ στερήσωσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς συμμετοχῆς, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ κέρδος τοῦτο μὴ διανεμόμενον θέλει αὐξήσει τὰ κεφάλαια, τὸ ἀποθεματικόν. Καί τοι σπανίως οἱ μέτοχοι ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, καὶ γινώσκομεν, ὅτι συνήθως διαφωνοῦσι πρὸς τοὺς διευθύνοντας καὶ στενοχωροῦσιν αὐτοὺς, ὅπως ὅσον ἔνεστι μικρότερον ποσὸν τῶν κερδῶν καταλογισθῇ ὑπὲρ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, οὐχ ἧττον καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης συμπαιγνίας ἐλάβομεν πᾶσαν ἐξασφάλισιν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν ἀνεγίνωσκεν ὁ κ. βουλευτὴς Καλαβρύτων τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἴσον τὸ κῦρος πρὸς τὴν σύμβασιν, ἤθελεν εὕρει διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον διανέμεται ἐξ ἴσου μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν περιπτώσει ἐξαγορᾶς ἢ καθ’ ἣν ὥραν διαλυθῆ ἡ Ἑταιρία. Ἂν εἶχεν ἀναγνώσει τοῦτο ὁ κύριος βουλευτής, βεβαίως δὲν θὰ ἔλεγεν ὅσα εἶπε περὶ τοῦ θέματος τούτου (ἀναγινώσκει) «Ἡ Ἐπικράτεια κατὰ τὴν ἔκπνευσιν τοῦ προνομίου γίνεται αὐτοδικαίως κυρία τοῦ ἡμίσεος τῶν κινητῶν ἀντικειμένων τοῦ σιδηροδρόμου, ὡς καὶ τοῦ ἡμίσεως τοῦ διαθεσίμου κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας· τουτ’ αὐτὸ γενήσεται καὶ ὅταν θὰ ἐξηγοράζετο ὁ σιδηρόδρομος κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως». Ὥστε ἔχομεν πάσας τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῇ τις περὶ τοῦ ἀκριβοῦς καθορισμοῦ τοῦ κέρδους· ἔχομεν συμπράκτορας τοὺς μετόχους· ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει οἱ μέτοχοι ἤθελον ἐκ συμπαιγνίας μετὰ τῆς διευθύνσεως τῆς ἑταιρίας ἀποφασίσει νὰ ἀποκρύψωσι τὸ ποσὸν τῶν κερδῶν, προσθέτοντες αὐτὸ εἰς τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, ἐρχόμεθα ὡς συμμέτοχοι καὶ εἰς τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον. Ἔχομεν ἄρα τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὅταν ἡ ἐπιχείρησις καταστῇ ἐπικερδής, ὅταν ἡ ἑταιρία ἄρξηται ἀπολαμβάνουσα πλέον τοῦ θεωρουμένου σήμερον ὡς φυσικοῦ τόκου τῶν χρημάτων, τῆς ἀπολαυῆς ταύτης θέλει εἶσθαι συμμέτοχος καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἡ Βουλή, συζητοῦσα ἤδη τὴν σύμβασιν περὶ τῶν σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας, δικαίως ἐπιλαμβάνεται ἐν γένει τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὰ τῆς ψηφίσεως σιδηροδρομικῶν συμβάσεων, διότι, ἀποδεχομένη ἓν μόνον τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλομεν, ἀποδέχεται ὁλόκληρον σύστημα. Ἂν ἀποδεχθῇ τὴν σύμβασιν περὶ τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, ἀποδέχεται τὴν ἀρχὴν τῆς κατανομῆς τῶν σιδηροδρομικῶν παραχωρήσεων. Ὁ κύριος βουλευτὴς Καλαβρύτων πολλὰ εἶπε περὶ τῶν πλεονεκτημάτων τῆς ὑπάρξεως μιᾶς μόνης ἑταιρίας δι’ ὅλον τὸ σύμπλεγμα τὸ ἑλληνικόν, καὶ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι καὶ τοῦτο ἔχει πολλὰ τὰ πλεονεκτήματα, εἶναι λίαν ἐπαγωγὸς ἰδέα, εἶναι ὅμως ἱκανῶς ἐπαγωγός, ὅπως μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ κλείσωμεν τὰ ὄμματα πρὸς τὰς ἄλλας ὠφελείας, τὰς ὁποίας παριστῶσι τὰ ἄλλα συστήματα; Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τὸ ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ συγκέντρωσις ἐν τοῖς σιδηροδρόμοις, πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ ἀποκέντρωσις; Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οὐδὲν σύστημα, δὲν εἶμαι οὔτε ὑπὲρ τῆς συγκεντρώσεως, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως, οὔτε ὑπὲρ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, οὔτε ὑπὲρ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων, δὲν εἶμαι οὔτε ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων παρὰ τοῦ Δημοσίου, οὔτε ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς αὐτῶν ὑπὸ ἑταιριῶν, ἀπολύτως πάντα ταῦτα τὰ ἐξετάζω σχετικῶς. Ἐὰν ἔχωμεν προτάσεις περὶ στενῶν σιδηροδρόμων, αἵτινες, παραβαλλόμεναι πρὸς τὰς προτάσεις περὶ εὐρέων σιδηροδρόμων, παρουσιάζουσιν ἄθροισμα πλεονεκτημάτων ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ ἕτερον σύστημα, εἶμαι ὑπὲρ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων· ἂν τοὐναντίον ἔχωμεν πρότασιν περὶ εὐρέων σιδηροδρόμων, ἥτις παρουσιάζει ἄθροισμα πλεονεκτημάτων ἀνώτερον τοῦ τῶν προτάσεων περὶ στενῶν σιδηροδρόμων, εἶμαι ὑπὲρ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων. Ἐὰν εὑρίσκωμεν ἑταιρίαν, ἥτις νὰ ἀναλαμβάνῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀπαιτοῦσα παρὰ τοῦ Δημοσίου ὀλιγώτερα παρ’ ὅσα ἤθελε δαπανήσει τὸ Δημόσιον, ἐὰν τὸ ἴδιον ἐπεχείρει τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, εἶμαι ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς δι’ ἑταιρίας· ἂν ὅμως παρουσιάζηται ἑταιρία ἀπαιτοῦσα πολλά, καὶ δὲν εὑρίσκωμεν ἄλλην ἑταιρίαν ἀπαιτοῦσαν ὀλιγώτερα, τότε εἶμαι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἂν τὸ Κράτος πρόκηται νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους, δαπανῶν δι’ αὐτοὺς πᾶν ὅ,τι ἀξίζει ὁ σιδηρόδρομος, ἢ ὀχλοῦν τὸ Δημόσιον εἰς πᾶσαν τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς αὐτῶν, λέγω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, τὴν διεύθυνσιν καὶ διαχείρισιν αὐτῶν νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλον· ὅταν θὰ δαπανήσῃ τὸ πᾶν, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὸ πᾶν, πρέπει τὸν σιδηρόδρομον νὰ τὸν κατασκευάσῃ δι’ ἰδίων αὐτοῦ μηχανικῶν, καὶ διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ δαπανήσῃ, δύναται νὰ τοὺς εὕρῃ, καὶ, ἀφοῦ τὸν κατασκευάσῃ, τότε ἔρχεται τὸ ζήτημα κατὰ τίνα τρόπον θὰ τὸν διαχειρισθῇ, ἂν θὰ τὸν διαχειρισθῇ ἀπ’ εὐθείας ἢ δι’ ἑταιρίας, καὶ ἂν εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην θέλῃ δώσει δικαίωμα πολυετοῦς διαχειρίσεως ἢ δικαίωμα ὀλιγοχρονίου διαχειρίσεως. Ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν συνεζητήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ θέματα ταῦτα, πάντοτε παρουσιάζετο τὸ θέμα οὕτως, ὥστε τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἀνελάμβανε τὸ Δημόσιον, νὰ ἦναι ἴσον πρὸς τὴν ὅλην δαπάνην τοῦ σιδηροδρόμου· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶμαι ἐντελῶς ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων δαπάνῃ τοῦ Κράτους καὶ δι’ ὀργάνων τοῦ Κράτους· εὐθὺς ὅμως ὡς ἴδω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευάσωμεν τοὺς σιδηροδρόμους δι’ ἑταιρίας καὶ δι’ ἐπιβαρύνσεως ὀλιγωτέρας τοῦ Δημοσίου, λέγω, ὅτι προτιμῶ τὸ σύστημα τῶν ἑταιριῶν. Ἤδη διαπραγματευόμεθα περὶ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισαν· αἱ ἑταιρίαι, πρὸς τὰς ὁποίας διαπραγματευόμεθα, προτιμῶσι τὸ σύστημα τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων, λέγουσαι, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος οὗτος εἶναι κυρίως σιδηρόδρομος διεθνής, καὶ ὅτι ὁ χαρακτὴρ αὐτὸς τοῦ διεθνοῦς εἶναι ὁ πείθων αὐτὰς νὰ ζητῶσι τὴν παραχώρησιν τοῦ προνομίου· αὐταὶ φρονοῦσιν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης, προεκτεινόμενος μέχρι Θεσσαλονίκης, θέλει καταστῆ οὐ μόνον σιδηρόδρομος διεθνής, συνδέων τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὸ εὐρωπαϊκὸν σύμπλεγμα, ἀλλὰ θὰ ἦναι καὶ διαμετακομιστικὸς τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Ἀφρικήν, ἐνῷ θὰ ἦναι πάντως καὶ τοπικοῦ συμφέροντος· ἔχουσαι δὲ ὑπ’ ὄψει τὸν τριπλοῦν χαρακτῆρα τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἤτοι τὸν διεθνῆ, τὸν διαμετακομιστικὸν καὶ τὸν τοπικόν, φρονοῦσιν, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς αὐτὰς νὰ ἀναλάβωσιν αὐτὸν ἄλλως, παρὰ ὡς σιδηρόδρομον εὐρύν· ἀλλὰ τοῦτο ἐπάγεται μεγαλειτέρας δαπάνας, καὶ ἂν τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα θέλουσι ζητήσει εἴτε ὑπὸ τύπον ἐγγυήσεως, εἴτε ὑπὸ τύπον χορηγίας, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἐκτιμώμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεωρηθῶσιν ἴσα πρὸς τὴν δαπάνην, ἣν ὁποίαν ἤθελεν ὑποστῆ τὸ Κράτος, ἵνα κατασκευάσῃ αὐτὸν ἐξ ἰδίων, θὰ ἦμαι γνώμης νὰ κατασκευάσῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις τοὺς σιδηροδρόμους δαπάναις τοῦ Κράτους. Ἂν ὅμως αἱ προτάσεις εἴτε ὑπὸ τύπον ἐγγυήσεως, εἴτε ὑπὸ τύπον χορηγήματος, ἀπαλλάξωσι τὸ Δημόσιον ἀπὸ μέρους τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον θὰ ὑφίστατο, ἂν αὐτὸ κατεσκεύαζε τὸν σιδηρόδρομον δι’ ἰδίων μηχανικῶν, τότε θὰ ἦμαι γνώμης, ὅπως ἀποδεχθῶμεν τὴν διὰ τῶν ἑταιριῶν τούτων κατασκευήν. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν εἰς τὰ ζητήματα περὶ τῶν σιδηροδρόμων νὰ μὴ ἀναχωρῇ ἀπὸ ἀρχῶν γενικῶν. Γενικὰς ἀρχὰς εἰς τὰ τῶν σιδηροδρόμων θὰ ἠδύναντο νὰ παραδεχθῶσι τὰ πλουσιώτατα τῶν Κρατῶν, ἀλλὰ καὶ ταῦτα δὲν τὰς παραδέχονται. Εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν κατὰ τοῦτο εἰς τὸν ἄκρον βαθμὸν τῆς ἀναπτύξεως, γίνεται συζήτησις περὶ γενικῶν ἀρχῶν, καὶ ἡ ἰδέα, ἥτις ἤρχισεν ἀναπτυσσομένη καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ τῆς Εὐρώπης, εἶναι ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι πρέπει νὰ ὦσι κτήματα τοῦ Κράτους, καὶ τοῦτο καὶ διὰ λόγους οἰκονομικοὺς καὶ διὰ λόγους πολιτειακούς· ἐν τούτοις, ἐνῶ παρ’ ἅπασι τοῖς Κράτεσι βλέπει τις τὴν ἰδέαν ταύτην ἀναπτυσσομένην, οὐδαμοῦ τις εἶδε αὐτὴν ἐφαρμοζομένην ὡς γενικὸν κανόνα, οὐδὲ παρ’ αὐτῶν ἐκείνων τοὺς ὁποίους γνωρίζομεν θιασώτας τῆς ἀρχῆς ταύτης. Ἐνῷ θιασῶται τῆς ἀρχῆς ταύτης συνέγραψαν συγγράμματα γνωστότατα, κλασικὰ καταστάντα ὑπὲρ τοῦ τοιούτου συστήματος, τοὺς βλέπομεν ἐφαρμόζοντας τὴν ἀντίθετον ἀρχὴν, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν εἶναι ζητήματα θεωρίας, εἶναι ζητήματα πρακτικὰ, ζητήματα συμφέροντος· πρέπει νὰ ἐξετάζωνται κατὰ τὰς παρουσιαζομένας περιστάσεις. Ἐπὶ ἠθικῶν, ἐπὶ συνταγματικῶν καὶ κοινοβουλευτικῶν ζητημάτων ὀφείλομεν νὰ ἀκολουθῶμεν ἀπαρεγκλίτως τὰς θεωρίας, ἐπὶ ζητημάτων ὅμως βιομηχανικῶν, ἐπὶ ζητημάτων ὑλικοῦ συμφέροντος, ὀφείλομεν τὰς θεωρίας νὰ τὰς ἔχωμεν ὡς γενικὸν ὁδηγὸν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἐξετάζωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα, νὰ ἐγκαταλείπωμεν δὲ τὴν θεωρίαν, ὁσάκις αἱ περιστάσεις ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ θεωρία ἤθελε μᾶς στοιχίσει ἀκριβά. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§87Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύω λέξεις θὰ εἴπω. Ὁ κ. Καλλιγᾶς συνήθως ἔχει τὸ σύστημα νὰ προσβάλῃ, καὶ ὅταν ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπηνίξατο, ὅτι τὴν πρότασιν περὶ σιδηροδρόμων ἀνέγνωσε μετὰ τοῦ Φιλήμονος......

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτὸ βεβαίως, οὐδὲ τὸ ἐνόησα.

§89Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπε «διὰ νὰ μὲ ὁδηγήσῃ ὁ Φιλήμων νὰ μελετήσω». Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ δὲν ηὐτύχησα νὰ ἀκούσω ὅσα μαθήματα ἤκουσεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, διότι ἐγὼ εἶμαι υἱὸς ἀνδρός, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὸ 1799 μὲ τὸ τουφέκι εἰς τὰς χεῖρας ἐπολέμει ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας· ὅταν δὲ ἀποκατεστάθη ἡ Ἑλλὰς, ὡς μόνον κεφάλαιον ἀποκαταστάσεως εἶχε τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἀντήχουν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας· δὲν εἶχον λοιπὸν τὴν τύχην νὰ ἐκπαιδευθῶ, διότι δὲν ἤμην καὶ ἀποφασισμένος ἂν ἡ Ἑλλὰς καταστραφῇ ἐγὼ νὰ γίνω Γάλλος ἢ Ἰταλὸς ἢ καὶ Τοῦρκος. Ἐγὼ σὺ ἃ τὰ ὀλίγα γράμματα, τὰ ὁποῖα ἔμαθον, τὰ ἔμαθον μετὰ κόπου, καὶ τὰ ὀφείλω μόνον εἰς τὴν φιλοπονίαν μου, διότι ἐγὼ δὲν ἐσπούδασα, καὶ τὰς σπουδὰς μοῦ τὰς ἔλαβον τὸ πρῶτον εἰς κοινὰς πινακίδας· δὲν πρέπει διὰ τοῦτο ὅμως ὁ κ. Καλλιγᾶς νὰ καυχᾶται ἐπὶ τῇ παιδείᾳ του, διότι ὁμολογῶ τῷ ὄντι, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶναι μία αὐθεντία ἐπὶ τῶν νομικῶν ζητημάτων, καὶ δὲν τὸ ἀρνοῦμαι καθόλου, ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι, ὅτι εἶναι αὐθεντία ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων. Ἔλεγε δέ τις πολύπειρος εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου εἰς ἕνα πεπαιδευμένον, ὁ ὁποῖος ἐκαυχᾶτο ἐπὶ τῇ παιδείᾳ του, ὅτι τὰ γράμματα, τὰ ὁποῖα ἔμαθες, τὰ ὀφείλεις εἰς τὸν πατέρα σου, ὁ ὁποῖος κατέβαλε καὶ σὲ ἐξεπαίδευσε, τὸ κεφάλι ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐδικόν σου, εἶναι πολὺ χειρότερον ἀπὸ τὸ ἐδικόν μου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ σύμβασις περὶ σιδηροδρόμου ἀπὸ Βώλου εἰς Λάρισαν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά ἀνάγνωσιν. Ὁμοίως εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὰ νομοσχέδια 1) περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας καὶ Ναύπλιον, 2) περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἀπὸ Λαυρίου εἰς Ἀθήνας· 3) περὶ παραχωρήσεων ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν οἰκοπέδων, γηπέδων καὶ κτιρίων).

§90ΨΥΛΛΑΣ. Πῶς ἐννοεῖτε, κ. ὑπουργέ, τὴν ἐκτίμησιν αὑτῶν τῶν οἰκοπέδων καὶ γηπέδων; εἰς τὴν σημερινὴν ἀξίαν καὶ διὰ πραγματογνωμόνων;

§91ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δι’ αὐτὸ ἰσχύουν αἱ κοιναὶ διατάξεις.

§92ΨΥΛΛΑΣ. Ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ προστεθῇ «διὰ πραγματογνωμόνων, εἰς τὴν τρέχουσαν αὐτῶν τιμήν». (Ἀναγινώσκεται εἰς βʹ. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ δικαστηρίου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐντὸς τῶν σταφιδαμπέλων.

§94Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου εἶναι εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὸ δεύτερον ἄρθρον. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ἀπαγορεύεται ἀπολύτως ἡ βοσκὴ τῶν σταφιδαμπέλων, σταφιδαλώνων, ἀμπέλων καὶ δενδροφυτειῶν, οἱουδήποτε εἴδους φυτειῶν. Ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ ἀπαιτεῖται ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, προσδιορίζον καὶ ὡρισμένως τὰς ἐκτάσεις καὶ περιοχὰς, ἐν αἷς ὑπάρχουσιν οἱουδήποτε εἴδους φυτεῖαι, ἐντὸς τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται ἡ βοσκὴ ζώων τινῶν· ἐννοεῖται, ὅτι τῶν ἄλλων ζώων ἐπιτρέπεται ἡ βοσκὴ, καθὼς καὶ εἰς τὰ μὴ ἀπὸ τὸ ψήφισμα ὁριζόμενα· κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ πρώτου ἄρθρου δὲν ἐπιτρέπεται ἡ βοσκὴ ἀπολύτως. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ, διότι νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἀντίφασις.

§95ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον ἀπαγορεύει ἀπολύτως τοῦ νὰ εἰσέρχωνται ποίμνια ἐντὸς σταφιδαμπέλων, ἀμπελώνων ἢ δενδροφυτειῶν· ἀλλ’ εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον ἔχει ἄλλην ἔννοιαν, ὅτι εἰς ὡρισμένας περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι δενδροφυτεῖαι, δύναται νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ εἴσοδος, διότι, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ διάταξις αὕτη, οἱ κτηνοτρόφοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ βόσκωσιν ἀλοτρόγυρα (Θόρυβος).

§96Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δεύτερον νομίζω, ὅτι ἡ παράδοσις εἰς τὸν Δήμαρχον τῶν συλληφθέντων ζώων θὰ γεννήσῃ ἄτοπα· παρετηρήθη κατὰ τὸ παρελθόν, ὅτι εἰς πολλὰ μέρη οἱ Δήμαρχοι διὰ τῶν ἀγροφυλάκων συνελάμβανον τὰ ζῶα πρὸς ἄλλον σκοπὸν καὶ οὐχὶ χάριν φυλάξεως τῶν κτημάτων καὶ ἐπίεζον τοὺς κτηνοτρόφους, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τῶν Δημάρχων τὸ ἐπικίνδυνον αὐτὸ ὅπλον. Τρίτον νομίζω, ὅτι ὁ διαρκὴς διορισμὸς τῶν ἐκτιμητῶν ὑπὸ τοῦ προέδρου εἶναι ἐπικίνδυνος· καλλίτερον εἶναι, νομίζω, νὰ ἀνανεώνηται κατὰ προθεσμίαν, διότι ἂν μείνωσι διαρκῶς οἱ ἴδιοι, θὰ γείνωσιν ἐπιβλαβεῖς, καὶ θὰ μένωσι διαρκῶς, διότι κατὰ τὸν Νόμον, ἵνα παύσωσιν, ἀπαιτεῖται ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι κακῶς ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον αὐτῶν· ἀλλὰ πῶς θέλει ἀποδειχθῇ τοῦτο; πρέπει νὰ κανονίσωμεν ἰδίαν διαδικασίαν. Ὡς πρὸς τὸ τέταρτον ζήτημα, ζητῶ μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι οἱ πταισματοδίκαι δικάζουσιν ἀνεκκλήτως τὰς πολιτικὰς ἀποζημιώσεις, παρεμπιπτόντως ἐξετάζοντες καὶ τὰ ζητήματα τῆς κυριότητος ἢ τῆς κατοχῆς, καὶ ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὗται δὲν ἀποτελοῦσι δεδικασμένον, ὁσάκις ἐν ἄλλῃ δίκῃ ἀμφισβητοῦνται τὰ αὐτὰ ζητήματα δὲν ἔχει τινὰ ἄλλην συνέπειαν ἡ τοιαύτη ἀπόφασις, ὅταν μάλιστα ὁρίζεται ἡ περίστασις, καθ’ ἣν δὲν ἔχει ἰσχύν τινα; Ὁ κάτοχος δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἔχει τίτλον τινά, τὸν ὁποῖον νὰ δύναται ν’ ἀντιτάξῃ εἰς περιστάσεις τινάς; δὲν προσκτᾶ, δικαιώματά τινα; Παρακαλῶ εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ.

§97ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐφ’ ὅσον δύναμαι προχείρως θὰ δώσω διασαφήσεις εἰς τὰς ἀπορίας, ὅσας ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν τὸ ἑξῆς, ὅτι οὐδέποτε πρέπει τις νὰ ἀποφαίνηται ἀπολύτως ἐπὶ πραγμάτων ἀνθρωπίνων, ἀλλ’ ὅσον ἔνεστι νὰ ἐπιτείνῃ τὴν προσοχήν του, καὶ εἰς ὡρισμένας περιστάσεις, καὶ τοῦτο ἐξηγεῖ τὴν μεταξὺ τῶν δύω πρώτων ἄρθρων σχέσιν. Ἐὰν θέλητε ἀπολύτως νὰ ἀπαγορεύσητε, θὰ φθάσητε εἰς περιορισμὸν ἀνεφάρμοστον καὶ ἐπιβλαβῆ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ δυνάμενον νὰ τηρηθῇ· διότι θὰ ἀπαγορεύσητε, ὅπου ἡ καλλιέργεια ἐπεκτείνεται, εἰς τὸ ἔπακρον τὴν βοσκήν. Τὸ πρῶτον ἄρθρον εἶναι ὁ κανὼν, ὅτι ἀπαγορεύεται ἐντὸς ἀμπέλων, σταφιδαμπέλων καὶ φυτειῶν ἡ εἴσοδος τῶν ζώων. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος.

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ δεξιῶν). Εἶναι ἐπέκτασις τῆς ἀπαγορεύσεως.

§99ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Τώρα βλέπω καὶ ἐγὼ, ὅτι ὡμίλησα ἐκ τοῦ προχείρου. Ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ λοιπὸν ἐπεκτείνεται ἡ περιφέρεια ἡ ἀπαγορευομένη. Ἰδοὺ, ὅτι τὸ εὑρήκαμεν. Ὁ αἰτῶν εὑρίσκει (ἱλαρότης). Τώρα ἔρχεται ἡ δευτέρα ἀπορία. Δὲν εἶναι νεωτερισμὸς ἡ παράδοσις τῶν ζώων εἰς τὸν δήμαρχον.

§100Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶπον, ὅτι εἶναι κακόν· δὲν εἶπον τοῦτο νεωτερισμόν.

§101ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γενικὴ διάταξις. Ὁ δήμαρχος εἶναι ὁ μεσεγγυοῦχος εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις καὶ κατ’ ἄλλους νόμους, οὓς ἔχομεν π.χ. ἐπὶ κατασχέσεων καὶ ἐν τῷ νόμῳ περὶ δενδροφθορῶν. Τώρα λέγετε, ὅτι ὁ δήμαρχος δύναται νὰ κάμῃ κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, ὅτι ἀνήκει εἰς πολιτικὸν κόμμα, ὅτι φατριάζει. Ἀλλὰ δὲν βλέπω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τί ἔχει νὰ κάμῃ ἡ πολιτική. Ὅταν συλληφθῇ τὸ ζῶον, ὁ ἰδιοκτήτης αὐτοῦ θὰ ἔλθῃ νὰ τὸ ζητήσῃ. Τί ἄλλο ἔχει νὰ κάμῃ ὁ δήμαρχος, παρὰ νὰ τὸ ἐπιστρέψῃ;

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πίεσις τοῦ δημάρχου γίνεται κατὰ τὴν σύλληψιν τοῦ ζώου. (Θόρυβος).

§103ΤΖΑΝΕΣ. Μακρὰν οἱ δήμαρχοι, ἂν θέλετε νὰ σώσετε τὸν Τόπον· διότι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς θὰ καταδολιευθῶσι τὸν νόμον.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καταργήσατε τοὺς δημάρχους.

§105ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις. Δὲν δύνασθε νὰ γνωρίζετε τίνες εἰσὶν οἱ δήμαρχοι τῶν ἐπαρχιῶν, ὅσοι ἐζήσατε ἐδῶ καὶ ἐν Εὐρώπῃ. Ἡμεῖς ζῶμεν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Ὑπάρχουσι δήμαρχοι, οἵτινες θὰ εὕρωσι τὸ μέσον διὰ τοῦ νόμου τούτου νὰ καταπιέζωσι τοὺς ποιμένας. Οἱ δήμαρχοι θὰ στέλλουν νὰ συλλαμβάνουν ζῶα ἐπίτηδες διὰ νὰ πιέζουν τοὺς ποιμένας. Πρέπει, κύριε ὑπουργὲ, νὰ ὑποχωρήσετε εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος γινώσκει καλλίτερα τὸν Τόπον, σιωπᾷ. Πῶς θὰ δώσωμεν εἰς τοὺς δημάρχους, εἰς αὐτοὺς τοὺς ὀλετῆρας, αὐτὰ τὰ δικαιώματα;

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πράγματι δὲν γνωρίζω τὴν ἰδιάζουσαν φύσιν τῶν ἐπαρχιακῶν δημάρχων· ἀλλὰ λέγω μὲ τὴν ἁπλότητα τοῦ νοός μου. Ἄν οἱ δήμαρχοι ἦναι τοιοῦτοι, ὁποίους τοὺς παριστάνετε, νὰ τοὺς καταργήσωμεν. Ἡμεῖς ἔχομεν νόμον δημοτικὸν καὶ δι’ αὐτοῦ ἐλάβομεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, θέλομεν οἱ δήμαρχοι νὰ ἦναι λαοπρόβλητοι, νὰ ἦναι οἱ ἐκλεκτοὶ τῆς πλειοψηφίας, κατὰ τὴν βούλησιν τῶν ἐκλογέων καὶ μετὰ ταῦτα λέγομεν, κακὸς εἶναι ὁ δήμαρχος νὰ διορθώσωμεν λοιπὸν τὸ σύστημα τὸ δημοτικόν. Τί θὰ εἴπῃ ὁ κόσμος, ὅστις μᾶς ἀκούει; Τί ἔθνος εἶναι αὐτὸ; ἔχει ὅλας τὰς ἐλευθερίας, ἔχει τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, δι’ αὐτῆς δύναται νὰ μετασχηματίσῃ τὸν θεσμὸν τὸν δημοτικὸν, καὶ ἀφοῦ σχηματίσῃ τὸν θεσμὸν αὐτὸν, καθυβρίζει τοὺς δημάρχους, οἵτινες εἶναι τὸ προϊὸν τοῦ φιλελευθέρου θεσμοῦ.

§107ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὰ εἶναι θεωρίαι.

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι θεωρίαι, μάλιστα· ἀλλὰ καὶ ἀποδεικνύουν. Οὐδὲ σεῖς φέρετε πράγματα, ἀλλὰ παριστάνετε τὰ πράγματα ὑπὸ ἓν πρῖσμα, καὶ γενικεύομεν τὰ πάντα. Εἴμεθα ἄξιοι γενικῶς νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ Ταινάρου μέχρι τοῦ ἄλλου ἄκρου τοῦ Κράτους ὅλοι οἱ δήμαρχοι εἶναι ὀλετῆρες; Ἠξεύρετε τί σημαίνει αὐτό; Τὸ λέγετε ἐν συνειδήσει; Ἔχετε παράδειγμά τι ἑνὸς, ἢ δύω, ἢ καὶ πέντε δημάρχων, διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ δήμαρχοι εἶναι ὀλετῆρες;

§109ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἶπον ὅλοι.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πόσοι εἶναι; Θέλετε νὰ φέρητε τὸν Εἰρηνοδίκην, τὸν ὁποῖον διορίζει ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία καὶ τὸν ἀνακαλεῖ, ὅταν θέλῃ, καὶ θέτετε αὐτὸν ὑπεράνω τοῦ ἀνθρώπου τῆς ἐκλογῆς τοῦ λαοῦ; Δὲν εἶσθε συνεπεῖς. Ἐγὼ λέγω, πράξατε οὕτως, ὥστε νὰ θέσητε φραγμὸν, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ ἐκλογῆς δημάρχων φροντίσατε, νὰ εὑρίσκητε τὸν μᾶλλον ἐνάρετον· μὴ δυσφημεῖτε ὅμως ὅλον τὸ γένος τῶν δημάρχων καὶ μὴ λέγετε — Σεῖς ἐδῶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ ἡμεῖς εἰς τὰς ἐπαρχίας — Δὲν εἶμαι ἐν τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ περὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ὅσον νομίζετε, διότι εὑρίσκομαι εἰς καθημερινὴν ἐπαφὴν μὲ ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ διὰ τὰ ζητήματα, ὅσα μᾶς ἀπασχολοῦν, ὅλας τὰς διενέξεις μεταξὺ δημάρχων, δημοτικῶν συμβουλίων· δὲν εἶναι πράγματα τοσοῦτον μυστηριώδη. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν τρίτην ἀπορίαν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀποφάσεως. Ἰδοὺ τί λέγω· δικάζουσιν οἱ Πταισματοδίκαι ἀνεκκλήτως, ἀλλὰ συμβαίνει, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ πταίσματος καὶ τῆς πολιτικῆς ἀποζημιώσεως, νὰ ἀναφύεται τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ κτήματος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εὑρέθη τὸ κτῆνος. Τὸ πρῶτον λοιπὸν, ὅπερ θὰ λύσῃ ὁ Πταισματοδίκης, εἶναι ἂν ἦναι ἰδιοκτήτης· ἀλλ’ ἐνῷ τίθεται εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην τοιοῦτον ζήτημα ἰδιοκτησίας καὶ κατοχῆς, δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις περὶ τοιούτου προδικαστικοῦ ζητήματος νὰ ἔχῃ συνεπείας; Ὄχι· διότι οὐχὶ πρὸς τοῦτο ἐγένετο ἡ δίκη, τίς εἶναι ὁ κύριος, ἀλλὰ δι’ ἀποζημίωσιν 30 δραχμῶν δι’ ἓν κτῆνος. Πῶς ὅμως θὰ εἴπητε, ἂν γεννηθῇ κατόπιν δίκη ἄλλης φύσεως περὶ κυριότητος, ἰδοὺ, ἐγὼ ἔχω ἀπόφασιν, ὅτι εἶμαι κύριος τοῦ κτήματος, ἀπόφασιν, ἣν ἐξέδωκεν ἁρμοδίως ὁ Εἰρηνοδίκης; Τοῦτο ἀπαγορεύει καὶ προλαμβάνει ἡ διάταξις, ὅτι ἡ συνέπεια δὲν ἐπεκτείνεται εἰς ἄλλην δίκην, διότι δὲν θεωρεῖται, ὅτι ἐλύθη τὸ ζήτημα τῆς κατοχῆς καὶ κυριότητος ἀπολύτως, ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν.

§111ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε νὰ διορθωθῇ ἡ ἔκφρασις.

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ λέγει σαφῶς, ὅτι αἱ περὶ τῶν ζητημάτων τούτων ἀποφάσεις δὲν ἀποτελοῦσι δεδικασμένον, ὁσάκις ἐν ἄλλῃ δίκῃ ἀμφισβητοῦνται τὰ αὐτὰ ζητήματα κατοχῆς καὶ κυριότητος.

§113ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἀπαγορεύεται ἡ βοσκὴ ἐντὸς τῶν σταφιδαμπέλων, σταφιδαλωνίων, ἀμπέλων καὶ δενδροφυτειῶν οἱουδήποτε εἴδους, ἐπιτρέπεται δὲ ἡ βοσκὴ τῶν ζώων αὐτῶν ἐντὸς τῶν σπαρτῶν, τῶν λειβαδίων καὶ ἄλλων ἰδιοκτησιῶν.

§114ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῦ θὰ βοσκήσουν, ἐὰν δὲν τοῖς ἐπιτρέπηται εἰς τὰ λειβάδια;

§115ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγὼ παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀφίνω τὸ 1 καὶ 2 ἄρθρον, πιστεύων ὅτι αἱ διασαφήσεις, αἵτινες πρὸ ὀλίγου ἐδόθησαν, εἶναι ἐπαρκεῖς πρὸς ἑρμηνείαν αὐτῶν. Ἔρχομαι εἰς τὸ 3 ἄρθρον, τελευταῖον ἐδάφιον, καθ’ ὃ «ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ, ἡ παραλείπουσα νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἀνωτέρω, τιμωρεῖται ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος μὲ χρηματικὴν ποινὴν 100–300 δραχμῶν.» Δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι δὲν εἶναι σαφεῖς αἱ παραβάσεις, αἵτινες καθιστῶσι τὸν δήμαρχον ὑπεύθυνον τοιαύτης ποινῆς, ὅτι δὲν ὁρίζονται σαφῶς τίνες παραλείψεις καθηκόντων δύνανται νὰ ἔχωσι τοιαύτην συνέπειαν. Ἀλλὰ ταῦτα δύνανται καὶ κατόπιν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ μελετηθῶσιν. Ἐκεῖνο περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ πάντων ἐπιθυμῶ νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι τὸ ἄρθρον 4. Τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἐμπεριέχει τίποτε νέον, περιέχει διατάξεις, αἵτινες εὑρίσκονται ἐν ἰσχύϊ εἰς τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο μόνον περὶ ἁπλῆς ἐπαναλήψεως, δὲν θὰ ἦτο μέγα τὸ κακὸν, διότι τέλος πάντων τὰ περιττὰ δὲν βλάπτουν. Δυστυχῶς ὅμως ἡ ἐπανάληψις ἐγένετο εἰς τρόπον παραβλάπτοντα καὶ ἀλλοιοῦντα τὴν ἔννοιαν τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας μας. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον: «Πᾶς ἰδιοκτήτης ἢ καλλιεργητὴς ἢ ἐπιστάτης τοῦ κτήματος, χωροφύλαξ, ἀγροφύλαξ ἢ φύλαξ, ἢ ἀστυνομικὸς κλητὴρ κατάσχει τὰ παρανόμως βόσκοντα ζῶα». Τώρα, κύριοι, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ Διατάγματος τῆς 13 Μαΐου 1835, «Ἕκαστος τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ἀγροφύλακες, οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ χωροφύλακες, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος ἄνθρωπος δύνανται... νὰ λάβουν εἰς κατάσχεσιν τὰ... ζῶα κτλ». Ἐνῷ λοιπὸν κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς πάντα ἄνθρωπον νὰ συλλάβῃ τὰ παρανόμως βόσκοντα ζῶα...

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περὶ περιπλανωμένων πρόκειται εἰς τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν.

§117ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ βιάζεσθε, θὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς αὐτό.—Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δίδει τὸ δικαίωμα τοῦτο μόνον εἰς τὸν δημόσιον ὑπηρέτην καὶ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἢ καλλιεργητὴν ἢ φύλακα, ἤγουν εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, καὶ οὐχὶ εἰς πάντα ἄνθρωπον. Διατί διὰ τῆς διατάξεως ταύτης εἰσάγομεν περιορισμὸν εἰς τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν; Δευτέρα παρατήρησις εἶναι ἐκείνη, ἣν ὑπέβαλεν ὁ διακόψας με. Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, δὲν ἐπιτρέπεται κατάσχεσις ὅλων τῶν παρανόμως βοσκόντων ζώων, ἀλλὰ μόνον τῶν βοσκόντων ἄνευ ἐπιτηρήσεως, τῶν περιπλανωμένων χωρὶς καμμίαν ἐπιτήρησιν, ὡς λέγει τὸ Διάταγμα τοῦ 1835. Ἤδη ὁποῖον σύστημα εἰσάγει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον; ἐπιτρέπει τὴν κατάσχεσιν πάντων, ἢ μόνον τῶν περιπλανωμένων ἄνευ ἐπιτηρήσεως; Ἤγουν ἐπιτρέπει τὴν κατάσχεσιν μόνον ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ποιμένος ἢ καὶ ὅταν ὁ ποιμὴν ἦναι παρών; Τὸ ζήτημα παρίσταται σκοτεινόν. Ἡ φράσις τοῦ νομοσχεδίου «κατάσχῃ τὰ παρανόμως βόσκοντα ζῷα» φαίνεται γενική. Ἀλλὰ τί ἀναγινώσκομεν ὀλίγον κατωτέρω; «ἂν δὲ ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἐμφανισθῇ ὁ κύριος ἢ ὁ φύλαξ τῶν ζῴων, ἀποδίδονται κτλ.» Λοιπὸν ἡ φράσις αὕτη ὑποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι παρὼν ὁ ἰδιοκτήτης.

§118ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐννοεῖ τοῦτο...

§119ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. — Πιθανόν· ἐν τούτοις φρονῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει ἀφίνει τὸ ζήτημα ἀσαφές· καὶ πρὸ παντὸς ὁ νόμος πρέπει νὰ ἔχῃ σαφήνειαν. Πολλάκις εἰς τὰ δικαστήρια οἱ ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον δὲν γνωρίζουσι τί νὰ πράξωσιν ἕνεκα τοιούτων ἀσαφειῶν. Λοιπὸν νὰ τεθῇ σαφῶς ἐὰν ἐπιτρέπεται καὶ παρόντος τοῦ ἰδιοκτήτου ἡ κατάσχεσις ἢ ἀπόντος μόνον αὐτοῦ. Καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι λίαν σπουδαῖον, διότι δὲν ἐπιτρέπει συνήθως ὁ παρὼν ποιμὴν τὴν κατάσχεσιν τοῦ ποιμνίου του, καὶ μάλιστα εἰς ἰδιώτας, καὶ ἐντεῦθεν ἐνδέχεται νὰ ἐπέλθωσι συγκρούσεις καὶ ῥήξεις.

§120ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχει δίκαιον.

§121ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§122ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑτέραν παρατήρησιν ὑποβάλλω ὑμῖν τὴν ἑξῆς. Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα τῆς συλλήψεως καὶ τῆς διατροφῆς; Κατὰ μὲν τὸν νόμον τῆς 13 Μαΐου 1835 «ἐν περιπτώσει κατασχέσεως ὑποχρεοῦται ὁ ἰδιοκτήτης νὰ πληρώσῃ ἀμέσως τὰ γενόμενα ἔξοδα τοῦ διὰ τροφὴν τῶν ζώων μέχρι τῆς παραλαβῆς αὐτῶν, ἐκτὸς δὲ τούτων δικαίωμα συλλήψεως, ὅπερ συνίσταται εἰς 10–20 λεπτὰ τὸ κομμάτι καὶ τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸν συλλαβόντα τὰ ζῷα». Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς συλλήψεως ἐπῆλθεν ὁ περὶ ἀγροφυλακῆς νόμος τοῦ 1856 διὰ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ ὁποίου τὸ δικαίωμα τῆς συλλήψεως ὡρίσθη εἰς μίαν δραχμὴν διὰ τὴν σύλληψιν τῶν μεγάλων ζώων, βοῶν, ἵππων, χοίρων, ὄνων, εἰς λεπτὰ 40 διὰ τὴν σύλληψιν ἑκάστης αἰγὸς ἢ τράγου καὶ εἰς λεπτὰ 10 διὰ τὴν σύλληψιν ἑκάστου προβάτου. Ἤδη τὸ προκείμενον νομοσχέδιον διατάσσει, ὅτι τὰ ζῷα ἀποδίδονται «μετὰ τὴν καταβολὴν μιᾶς δραχμῆς δι’ ἕκαστον μεγάλον καὶ εἴκοσι λεπτῶν δι’ ἕκαστον τῶν μικρῶν ζώων δι’ ἑκάστην ἡμέραν δι’ ἔξοδα συλλήψεως καὶ συντηρήσεως αὐτῶν». Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πρασδιορίζεται ἀπὸ κοινοῦ τὸ δικαίωμα τῆς συλλήψεως καὶ τὸ τῆς διατροφῆς χωρὶς μάλιστα νὰ γίνεται διάκρισις πόσον εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς συλλήψεως, ὅπερ ἀνήκει εἰς τὸν συλλαβόντα καὶ πόσον τὸ τῆς διατροφῆς, ὅπερ ὀφείλεται εἰς τὸν διαθρέψαντα. Προσδιορίζονται δὲ ἐν συνόλῳ τὰ δικαιώματα ταῦτα εἰς ποσὸν μικρότερον τοῦ ὅτι ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία ὥρισε διὰ μόνην τὴν σύλληψιν.

§123ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις αὐταὶ εἶναι σπουδαιόταται καὶ ἀφήσατέ τας διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, διότι ἤδη δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἡ Βουλὴ νὰ τὰς ἀκούσῃ.

§124ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§125ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα ποῦ ἤρχισα θὰ τελειώσω. Εἶπον λοιπόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον προσδιορίζει τὸ δικαίωμα συλλήψεως καὶ διατροφῆς μικρότερον ἢ ὅτι ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία μόνον τὸ δικαίωμα τῆς συλλήψεως, διότι τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει τὸ δικαίωμα τῆς συλλήψεως καὶ διατροφῆς τῶν αἰγῶν εἰς εἴκοσι λεπτὰ, ἐνῷ ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία προσδιορίζει μόνον τὸ δικαίωμα τῆς συλλήψεως εἰς λεπτὰ 40. Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, δὲν δύναται ὁ ἀγροφύλαξ νὰ κατάσχῃ ἅπαντα τὰ παρανόμως βόσκοντα ζῶα. Τὸ Διάταγμα τῆς 13 Μαΐου 1835 δὲν περιεῖχε περιορισμόν τινα, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τῆς 13 Δεκεμβρίου 1836 περὶ προφυλάξεων τῶν δενδροφυτειῶν ἐν ἀριθ. 13 ἐπέτρεψε τὴν κατάσχεσιν τόσων μόνον ζώων, ὅσα ἀρκοῦν πρὸς κάλυψιν τῆς βλάβης καὶ τῆς χρηματικῆς ποινῆς· ὁ δὲ περὶ ἀγροφυλακῆς νόμος τοῦ 1856 ἐν ἄρθρῳ 13 ἐπέτρεψε σαφέστερον τὴν κατάσχεσιν μέχρι πέντε ἐκ τῶν παρανόμως βοσκόντων. Τὸ νομοσχέδιον οὐδένα τίθησι περὶ τούτου περιορισμόν. Ὅθεν ἐρωτῶ, ἐννοοῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τοῦ 1835 καὶ νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν κατάσχεσιν ὅλων, ὁσαδήποτε καὶ ἂν ἦναι;

§126ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα, ὅλα μάλιστα.

§127ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταβαίνω εἰς τὸ ἐδάφιον 2 τοῦ ἄρθρου 4 καθ’ ὃ «ἐπιτρέπεται νὰ φονεύωνται μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τριῶν αἱ ἐντὸς οἱασδήποτε φυτείας βόσκουσαι αἶγες καὶ χοῖροι.» Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, ἐπιτρέπεται νὰ φονεύωνται αἶγες καὶ χοῖροι περιπλανώμενα ἄνευ ἐπιτηρήσεως εἰς τὰς ἀλλοτρίας ἰδιοκτησίας καὶ βλάπτοντα αὐτὰς, ἐπιτρέπεται δὲ τότε νὰ φονεύωνται ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν. Κατὰ συνέπειαν ἐρωτῶ, σκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν θανάτωσιν καὶ τῶν ἐπιτηρουμένων αἰγῶν καὶ χοίρων; Διατί δὲ περιώρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν φονευομένων; Προκειμένου περὶ ποινικῶν διατάξεων, ἐφαρμοζομένων μάλιστα ὑπὸ πταισματοδικῶν, ἀνάγκη νὰ δοθῇ πᾶσα διασάφησις καὶ νὰ προληφθῇ πᾶσα ἀμφιβολία. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 8, καθ’ ὃ καὶ περὶ τῶν ἐγκλημάτων τούτων ἐκδιδόμεναι ἀποφάσεις δὲν ἀποτελοῦσι δεδικασμένον. Φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου εἶναι περιττὴ, διότι οὐδέποτε αἱ ἀποφάσεις τῶν ποινικῶν δικαστηρίων δύνανται νὰ ἀποτελῶσι δεδικασμένον ὡς πρὸς τὰ δι’ αὐτῶν λυόμενα ζητήματα πολιτικῆς φύσεως. Τοιαύτη τουλάχιστον εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα γνώμη. Εἶχον καὶ ἄλλας τινὰς παρατηρήσεις νὰ ὑποβάλω, ἀλλὰ παρελθούσης τῆς ὥρας ἐπιφυλάσσομαι νὰ πράξω τοῦτο εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§128ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀνάγνωσις.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναβληθῇ, διότι πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἀκόμη.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς ἀδείας περὶ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων. Θὰ σταλῇ εἰς τύπωσιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§131ΤΙΝΕΣ. Αὔριον θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν, κ. Πρόεδρε;

§132ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ Σάββατον.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, νὰ κάμωμεν αὔριον συνεδρίασιν, διότι καὶ τὴν Δευτέραν δὲν θὰ συνεδριάσωμεν.

§134ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, τὸ Σάββατον.

§135ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ἔλθωμεν καὶ αὔριον, καὶ θὰ φύγωμεν ἄπρακτοι.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ Σάββατον. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8½ μ. μ.