1882.05.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 74

τῆς 19 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὰ πρακτικά;

§2Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει φέρει τὸ νομοσχέδιον περὶ ναυτιλίας. Καὶ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διορθωθῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται.—Οἱ ἐμποροπλοίαρχοι Σύρου παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐμψυχώσεως τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, ὡς ἀνακουφιστικὸν εἰς τὴν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν. — Ὁ κ. Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον.

§4ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, πολλάκις ἠκούσαμεν παράπονα γενόμενα, ὅτι ἐν τῷ σταθμῷ τοῦ σιδηροδρόμου ἐν Πειραιεῖ, τὸ πλέον ἐλάχιστον πρᾶγμα ἐάν τις ἀποκομίζῃ ἐκ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας ὑφίσταται μίαν δεινὴν φορολογίαν· τοῦτο ἀντελήφθημεν πολλάκις, ὁσάκις ἀνήλθομεν ἐκ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας, παραστάντες μάρτυρες ἐρίδων καὶ διαμάχης μεταξὺ φορολόγου καὶ ταξειδιώτου· τοῦτο ἔπαθον καὶ ἐγὼ ὁσάκις συνέπεσε νὰ ἔλθω εἰς Ἀθήνας, ἀποκομίζων τι ἐκ Πειραιῶς, πλὴν ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἶχον ἐντύχει εἰσέτι φορολόγον θρασυλόγον. Ἀλλὰ χθὲς ἀνηρχόμην ἐκ Πειραιῶς ἀποκομίζων μετ’ ἐμαυτοῦ ἐκ τῆς ἰδίας μου πατρίδος μικρὰ ἀντικείμενα ἐντεθειμένα ἐν δοχείοις, τὰ ὁποῖα ἀπετελοῦντο ἐκ τριῶν μικρῶν καλαθίων, τόσον μικρῶν ὅσον εἷς παῖς δεκαετὴς ἠδύνατο νὰ τὰ φέρῃ καὶ τὰ ἔφερε καὶ τὰ τρία ὁμοῦ, καὶ ἐξ ὧν περιεῖχον τὸ μὲν ἓν μέρος ἱματισμοῦ, τὸ δὲ ὀλίγους καρποὺς ἐκ τῶν περιβολίων μου καὶ τὸ ἄλλο ἐπίσης μερικὰ οἰκιακὰ παρασκευάσματα· συνηθίζω πάντοτε εἰς τὰς τοιαύτας μεταφορὰς νὰ δίδω κἄτι τι, ὅταν τοῦτο ζητῆται παρὰ τῶν φορολόγων, χωρὶς νὰ συγκροτῶ περὶ τούτου συζήτησιν. Ἔβλεπον δὲ πολλάκις πολλοὺς διαμαχομένους περὶ ἑνὸς ἰχθύος καὶ τῶν τοιούτων. Χθὲς τί συνέβη; Προσῆλθεν ὁ φορολόγος, ἀλλ’ οὐχὶ ὑπὸ αἰσθήματος ἀγόμενος εὐγενοῦς, ἀλλ’ ἀπηνὴς καὶ τραχὺς καὶ ζητεῖ παρ’ ἐμοῦ πληρωμήν· τῷ λέγω μάλιστα, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πόσον νὰ σοῦ δώσω, καὶ τῷ δίδω 15 λεπτά· τὰ λαμβάνει καὶ τὰ ῥίπτει, λέγων πρὸς ἐμὲ, νὰ ὑπάγῃς νὰ τὰ πίῃς καφέ· τῷ τὰ ἀντεπιῤῥίπτω ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἀνταποδίδων τὴν ὁμοίαν παρακέλευσιν πρὸς τὴν αὐτὴν χρῆσιν καὶ τῷ ἀπαντῶ, ὅτι τοιαύτη ἀποστροφὴ δὲν εἶναι ἁρμόζουσα εἰς ὑπάλληλον, ὅτι δύναται οὕτω νὰ προκαλέσῃ ἄλλην ἀπάντησιν καὶ οὕτω καθεξῆς· οὕτως ἔμειναν ἐπὶ ἱκανὸν τὰ τρία πεντάλεπτα χαμαί. Ὀφείλω δὲ ἐνταῦθα νὰ ἐπαινέσω τὴν διαγωγὴν τῶν ἐν Ἑλλάδι πληβαίων, τῶν μικρῶν λέγω αὐτῶν ἐκεῖ τότε, ὡς ἔθος, παρεστώτων παίδων τῶν λούστρων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπέπεσαν ἐπὶ τοῦ μικροῦ ἐκείνου κερματίου, ἀλλὰ τὸ παρετήρουν μετὰ σεβασμοῦ· τὴν ὥραν, ὅτε ἐπρόκειτο ν’ ἀναχωρήσῃ ὁ σιδηρόδρομος, προσῆλθε πάλιν ὁ φορολόγος ἀναμιμνησκόμενος τὸ προτερινὸν συμβὰν καὶ ζητῶν παρ’ ἐμοῦ νὰ τὸν πληρώσω· ἐπηκολούθησε δευτέρα λογοτριβὴ καὶ διεχωρίσθημεν ἐξηγριωμένοι. Ἔρχομαι λοιπὸν, ἵνα ζητήσω παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ πληροφορίας, πρὸς διαφώτισιν τοῦ κοινοῦ περὶ τῶν φορολογητέων ἀντικειμένων, καὶ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. (Ἀναγινώσκει. Ὅρα Παράρτημα). Ἐὰν ἀπαντήσῃ ἡ ὑπηρεσία διαφορετικὰ, τότε φρονῶ, ὅτι ἡ ἐν Ἀθήναις διατριβὴ καταντᾷ χειροτέρα παρὰ τὸ πάλαι ἡ ἐν Κορίνθῳ, καὶ ὅτι δυνάμεθα τότε νὰ εἴπωμεν: οὐ παντὸς εἰς Ἀθήνας πλεῖν, καὶ θέλομεν φθάσει εἰς ὅ,τι ὁ Βίσμαρκ ἔφθασε, νὰ θελήσῃ νὰ μεταφέρῃ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Πρωσσικοῦ Βασιλείου εἰς δευτερεύουσαν πόλιν. Ἔρχομαι εἰς δευτέραν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης (Ἀναγινώσκει. Ὅρα Παράρτημα). Ἤμην σήμερον ἐν Μενδρεσὲ πρὸς ἐπίσκεψιν συμπολίτου μου καταδίκου, καὶ ἐνῷ ἤμην εἰς τὸ δωμάτιον τοῦ ἐπιστάτου, προσκαλοῦμαι νὰ ἴδω κἄτι τι, μοὶ εἶπαν, τὸν δήμιον· βλέπω λοιπὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ διέρχηται πρὰ τῆς θύρας τοῦ δωματίου ἐνωμοτία, συνοδεύουσα δεδεμένον ἕνα ἄνθρωπον, τοῦ ὁποίου ἡ φυσιογνωμία ἐπεδείκνυε τὴν κατωτάτην αὐτοῦ ἠθικὴν διάπλασιν· εἰσέρχεται λοιπὸν οὕτω φερόμενος ὁ δήμιος· λέγω, πόθεν εἰσῆλθεν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην οὗτος, καὶ πότε; Μοὶ λέγουν σήμερον· «ἰδοὺ τώρα ἐλάβομεν τὸ ἔγγραφον τῆς ὁρκοδοσίας του». Καὶ ὁρκίζεται ὁ δήμιος νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν του! δηλαδὴ τί; Νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ δι’ ἃ κατεδικάσθη ἐγκλήματα, νὰ μένῃ πιστὸς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν θανατικῶν ποινῶν, νὰ ἀποκεφαλίζῃ τοὺς ὁμοίους του! Διὰ τοῦτο ἔκαμα τὴν πρώτην ἐπερωτήσεως σκέψιν, πῶς, ἀφοῦ ἡ δικαιοσύνη ἔχει ἀνάγκην συνεταιρισμοῦ μετὰ προσώπων παρ’ αὐτῆς ταύτης καταδικασθέντων ὡς ἀναξίων καὶ αὐτῆς τῆς ἐπὶ γῆς ὑπάρξεως, ἀφοῦ ἔχει ἀνάγκην πρὸς λειτουργίαν τῆς ἐσχάτης ἀπογνώσεως κακούργων, πῶς δύναται νὰ θεωρηθῇ αὐτὴ σεμνὴ δικαιοσύνη; Αὐτὸ δὲν ἐνδεικνύει, ὅτι ἡ ἐπιτέλεσις τοῦ ἔργου, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην τοῦ τοιούτου συνεταιρισμοῦ ἡ δικαιοσύνη, δὲν ἐνδεικνύει, ὅτι τὸ τοιοῦτον γίνεται κατ’ ἀποδοκιμασίαν καὶ ἐναντίον τῆς κοινῆς συνειδήσεως;

§5ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐννοεῖτε νὰ καταργήσωμεν τὴν κεφαλικὴν ποινήν; Τότε ὑποβάλετε νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§6ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀτομικῆς πρωτοβουλίας τὰ τοιαῦτα, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων θέλω νὰ προκληθῇ ἡ μελέτη τῶν ἁρμοδίων, ὅπως μὴ ὑστερῇ τῆς κοινῆς συνειδήσεως ἡ ποινικὴ νομοθεσία. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἡμετέρα νομοθεσία, ὅπως παρὰ τῶν Γερμανῶν εἰσήχθη ἐν Ἑλλάδι, οὐδεμίαν ὑπέστη βελτίωσιν. Εἰς τὴν πολιτικὴν νομοθεσίαν ἐπῆλθόν τινες μεταῤῥυθμίσεις, ἀλλ’ ὄχι καὶ αὐταὶ συντελεστικώταται, ἀλλ’ ὅπως καταστήσωσι τὴν λειτουργίαν τῆς πολιτικῆς νομοθεσίας ἧττον δυσχερῆ. Ἀλλὰ εἰς τὴν ποινικὴν πολλὰ ὀλίγα ἐβελτιώθησαν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ κατ’ αὐτὴν ἐκτέλεσις αὐτῶν τῶν ὑψίστων ἔργων ἀπαιτεῖ συνεταιρισμὸν μετὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐσχάτης ἀπογνώσεως, τὰ ὁποῖα πρόσωπα ἐξ αἰσθήματος ζωώδους αὐτοσυντηρησίας ἀναγκάζονται νὰ ὀμνύωσιν ἐμμονὴν εἰς τὰς δι’ ἃς κατεδικάσθησαν ἀνθρωποκτόνους τάσεις καὶ ν’ ἀπαρνηθῶσιν ἐνόρκως πᾶσαν ἔμφυτον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἠθικὴν πρόοδον, θεωρῶ ἀναξίαν πεπολιτισμένης κοινωνίας τὴν νομοθεσίαν, τὴν ὠθοῦσαν τοὺς ἠτυχηκότας ἠθικῆς μορφώσεως τῶν πολιτῶν νὰ διαπράττωσι διπλᾶ ἐγκλήματα, νὰ βεβηλώνουν καὶ τὴν θρησκείαν καὶ τὴν δημοσίαν ἠθικὴν, ἤτοι ν’ ἀποφασίζουν νὰ ὀμνύωσιν ἐπὶ τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου νὰ μὴ δύνανται νὰ ἠθικοποιηθῶσιν, ἀλλ’ ἐφ’ ὅρου ζωῆς νὰ καρατομῶσι τοὺς ὁμοίους των, διὰ νὰ παραταθῇ ὁ βίος των Τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναται καὶ πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν μελέτην τῶν ἁρμοδίων, πρὸς ἠθικοποίησιν τῆς ποινῆς, καθόσον φρονῶ, ὅτι ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει δὲν ὑποστηρίζεται ἡ τοιαύτη κατάστασις. Ἑπομένως ὑποβάλλω αὐτὰς τὰς ἐπερωτήσεις, ἵνα ἡ ὑπηρεσία σκεφθῇ περὶ τοῦ πρακτέου.

§7ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς, κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ εἴπατε, ὅτι θέλει σταλῆ εἰς τὸ Τυπογραφεῖον, ἵνα τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Ἐπληροφορήθην, ὅτι μόλις αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐστάλη εἰς τὸ Τυπογραφεῖον. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε, ὥστε νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως ἀπὸ χθὲς ἔδωσα τὰς ἀπαιτουμένας διαταγὰς, ὥστε νὰ τυπωθῇ.

§9ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὑποβάλω, κύριοι, νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν ὑποψηφίων Ἐπισκόπων καὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν. Προτείνεται καταλληλότερος τρόπος τῆς ἐκλογῆς συμφώνως μὲ τοὺς ἱεροὺς κανόνας, ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀκριβῆ τήρησιν τῶν κανόνων. Ἐπίσης ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς λεγομένης Πατρωνίας ἐπὶ τῶν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις ἐκκλησιῶν. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἠκούσατε. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ προσθήκης δύω γραφέων εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἀπὸ τῆς συστάσεώς της μέχρι τοῦ νῦν ἔμενε μὲ τοὺς αὐτοὺς ὑπαλλήλους. Μετὰ τὴν πρόσκτησιν τῆς Ἑπτανήσου, τῆς Θεσσαλίας καὶ μέρους τῆς Ἠπείρου εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ προσθήκη τῶν δύω γραφέων. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ ἀποχωρήσεως τῶν Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Προτείνεται ὅπως, ὅταν ὁ καθηγητὴς φθάσῃ νὰ ἔχῃ 40 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, δύναται ν’ ἀποχωρήσῃ, λαμβάνων πλήρη τὸν μισθόν. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ συντάξεως τοῦ πρώην Καθηγητοῦ καὶ νῦν πάσχοντος Νικολαΐδου. Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ ὑπαλλήλων τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης καὶ βραχείας διακοπῆς τῆς χρήσεώς της. Συνοδεύεται μὲ ἔκθεσιν τοῦ Ἐφόρου. Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ βοηθοῦ ἐν τῷ Ἀστεροσκοπείῳ Ἀθηνῶν. Ὁ Διευθυντὴς προτείνει οἱ δύω ὑπάρχοντες βοηθοὶ νὰ συγχωνευθῶσιν εἰς ἕνα, ὅστις νὰ λαμβάνῃ μισθὸν ἀνώτερον ἀπὸ τὸν τοῦ ἑνὸς μικρότερον δὲ ἀπὸ τὸν μισθὸν τῶν δύω. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ προσθήκης δύω ἐφόρων τῶν Ἀρχαιοτήτων. Καὶ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, ἕνεκα τῆς προσθήκης τῆς Θεσσαλίας καὶ μέρους τῆς Ἠπείρου, φρονεῖ καὶ εἶναι δίκαιον, ὅτι δὲν ἀρκοῦν τρεῖς Ἔφοροι τῶν Ἀρχαιοτήτων, καὶ πρέπει νὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλοι δύω. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ πρακτικῶν Γυμνασίων Σχέδιον νόμου περὶ συστάσεως ἐν Πειραιεῖ δημοσυντηρήτου Γυμνασίου. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς μέσης καὶ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ὅπως παύσῃ ἡ βιβλιοκαπηλία. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Μαζῇ μὲ τοῦτο συνδέονται δύω ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶναι, τὸ μὲν περὶ συστάσεως Κεντρικοῦ Συμβουλίου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ δὲ περὶ Ἐπαρχιακῶν Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Λαρίσσῃ. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ προσθήκης δύω ὑπαλλήλων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκεῖ διωρισμένοι, δὲν ἀρκοῦν δι’ ὅλην τὴν ἐργασίαν, καὶ ὁ ὑπουργὸς βιάζεται πολλάκις νὰ προσλαμβάνῃ προσθέτους ὑπαλλήλους. Ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ εὐθυγραμμήσεως τοῦ Κεντρικοῦ Μουσείου. Νομίζετε, ὅτι εἶναι πολλά· ἀλλ’ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν, ἂν θέλωμεν, ἠμποροῦμεν νὰ τὰ τελειώσωμεν ὅλα. Ἐν τούτοις παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ ὡς κατεπεῖγον τὸ περὶ διδακτικῶν βιβλίων, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἀνέλαβα τὴν εὐθύνην νὰ σταματήσω τὴν ἐνέργειαν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, δηλαδὴ ἔληξεν ἡ προθεσμία τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἦτο διωρισμένη διὰ τὰ βιβλία, καὶ δὲν προέβην εἰς τὴν ἐκλογὴν νέας, ἀκριβῶς διὰ νὰ ψηφισθῇ αὐτὸς ὁ νόμος. Νὰ θεωρήσῃ ἐπίσης κατεπεῖγον τὸ περὶ ἐκλογῆς Ἐπισκόπων. Ἐπίσης εἶναι κατεπεῖγον τὸ περὶ καταργήσεως τῆς Πατρωνίας ἐν Ἑπτανήσῳ, διὰ νὰ τελειώσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον φέρει κἄποια δυσκολίαν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν Ἐκκλησιῶν. Ἐπίσης τὸ περὶ τοῦ Καθηγητοῦ Νικολαΐδου, διότι καὶ αὐτὸς ἔχει ἀνάγκην βοηθείας. — Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διατάξῃ νὰ τυπωθῶσιν. (Ὅρα Παράρτημ.)

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προθήκης ὑπαλλήλων διὰ τὴν στατιστικήν.

§11Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἔχωμεν ἡσυχίαν, διὰ νὰ ἀκούωμεν, διότι ἡ ἡμερησία διάταξις φέρει 30 ἕως 40 νομοσχέδια, καὶ νομίζω, ὅτι ὅλοι πρέπει νὰ προσέχωμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ κ. Γραμματέως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία λοιπόν, κύριοι· ἔχει δίκαιον ὁ κ. βουλευτής. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. συζήτησιν).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως 1880 ἐκ δραχ. 29,500.

§14Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπάρχει, κύριε Πρόεδρε;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων τῆς χρήσεως 1881 ἐκ δραχ. 2,129,352 καὶ 45/00.

§17Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐτυπώθη ἀκόμη ἡ ἔκθεσις, κύριε Πρόεδρε;

§18ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἐτυπώθη.

§19Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβα.

§20ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, διότι αὐτὴ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ παρεδέχθη ὡς δικαιολογημένας, καὶ ἡ Βουλή, νομίζω, θὰ τὰς παραδεχθῇ· ἀλλ’ ἔρχομαι σήμερον νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν διὰ νόμου δὲν ἐμποδίσωμεν τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις, οὐδέποτε θὰ ἔλθῃ ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, οὔτε θὰ παγιώσωμεν τὴν πίστιν τοῦ Τόπου, δὲν θὰ ἐκτελίσωμεν τὰ πρὸς εὐημερίαν τοῦ λαοῦ ἔργα, οὔτε θὰ ἄρωμεν τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἥτις πιέζει τὸ ἐμπόριον, καὶ οὐδέποτε θὰ ἀπαλείψωμεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοὺς ἐπαχθεῖς φόρους, τοὺς ὁποίους ἐπεβάλομεν καὶ θὰ ἐπιβάλλομεν ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, καθ’ ἃς εὑρέθη τὸ ἔθνος. Φέρω δὲ ὡς παράδειγμα τὴν Ἰταλίαν, ἣν πολλοὶ ἐκ τῶν ἐντίμων βουλευτῶν ἐπεκαλέσθησαν ἰδίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης· καὶ ὁ μὲν κ. Καλλιγᾶς, ὡς ἐνθυμεῖσθε, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Ἰταλία εὑρεθεῖσα εἰς παρομίας δυσχερεῖς περιστάσεις, ἐπέβαλε εἰς τὸ ἔθνος θυσίας, ἤτοι φόρους διὰ νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον, καὶ διὰ νὰ μᾶς πείσῃ ἔφερεν ἀριθμοὺς, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1878, 1879, καὶ καθεξῆς, καὶ εἴδομεν ὅτι ἀναλόγως τῆς προσθήκης φόρων ηὔξανον τὰ εἰσοδήματα, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ δὲν εἴδομεν ἰσοζύγιον εἰς τοὺς προϋπολογισμούς. Τοῦτον ἀντικρούων ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ἡ Ἰταλία ἔφερε πρῶτον τὸ ἰσοζύγιον δι’ οἰκονομιῶν καὶ ἀκολούθως ἐπέβαλε φόρους διὰ τὰ ἔργα. Ἀλλ’ ἀμφότεροι ἐλησμόνησαν, ὅτι αὐτὰ τὰ συντελεστικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν οἱ ἐν Ἰταλίᾳ, δὲν ἤθελον ἐπανορθώσει τὰ οἰκονομικά των, ἐὰν δὲν ἐψήφιζον νόμον ἀπαγορεύοντα τὴν χρῆσιν ἐκτάκτων πιστώσεων. Διὰ τοῦτο αὐτοὶ ὑπολογίσαντες μαθηματικῶς ὡς ἔγγιστα τὰ ἔξοδά των καὶ ἐγγράψαντες ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον ἀνάλογον διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, τοῦ ὁποίου ἐγένετο χρῆσις διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων, ἐπέβαλον φόρους καὶ ἔφερον τὸ ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τότε ἅπασαι αἱ πολιτικαὶ μερίδες ἐψήφισαν νόμον ἀπαγορεύοντα τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις, καὶ ἀποκατέστησαν τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεύθυνον διὰ πᾶσαν χορήγησιν ἐκτάκτων πιστώσεων. Οὕτω πως ἡ Ἰταλία ἔφερε τὸ ἰσοζύγιον, καὶ ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ περίσσευμα, διότι καὶ τοὺς ἐπαχθεῖς φόρους ἠλάττωσε καὶ τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν θὰ ἄρῃ κατ’ αὐτὰς διὰ δανείου. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρῶτος γενόμενος παράδειγμα εἰς τοὺς διαδόχους του θέλει μελετήσει τὸ ζήτημα τὸ νὰ φέρῃ αὐτὸν τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ Θέλει παραδεχθῆ, ἀφοῦ προηγουμένως ἐγγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον ἀνάλογον τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς μας, τοῦ ὁποίου ἡ χρῆσις νὰ γίνεται διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις· καὶ οὕτω διὰ τοῦ νόμου τούτου τοῦ ἀπαγορεύοντος τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις καὶ ἀποκαθιστῶντος τὸν ὑπουργὸν ὑπεύθυνον, θὰ βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου)

§21Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν διενεμήθησαν, κύριε πρόεδρε, αἱ ἐκθέσεις τῆς Ἐπιτροπῆς· δὲν τὰς ἔχομεν.

§22ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ὅλαι ἐδῶ.

§23Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον τίποτε.

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χθὲς παρεπέμφθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ αὕτη ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ὁ κ. Δηλιγιάννης λέγει, ὅτι δὲν τὰς ἔλαβεν.—Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἑπόμενον. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1,740,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1881.

§26Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἔκθεσιν, κύριε Πρόεδρε.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ τὰς ἔχουν.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς ἐδήλωσε χθὲς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν πιστώσεων. Αἱ ἐκθέσεις τῶν νομοσχεδίων παρεπέμφθησαν χθὲς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις συνέταξεν ἐπὶ τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν τὴν σύντομον ἔκθεσίν της.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπῆς. (Τὴν ἀναγινώσκει).

§30ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰς τὰς ἐκθέσεις καὶ ἐγνωμοδότησεν ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔλαβον τοιαύτην ἔκθεσιν. Δὲν ἐτυπώθησαν;

§31ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐτυπώθησαν. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου).

§32Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύω λέξεις. — Ἐπειδὴ, κύριοι, εἶναι δαπάνη, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν, δέον διὰ νὰ διακανονισθῇ, νὰ ψηφίσωμεν αὐτήν· ἀλλ’ ἐὰν ῥίψητε ἓν βλέμμα μόνον ἐπὶ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐπὶ τῶν διαφόρων ὁδῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐκφράσητε ἀπορίαν, καθότι διὰ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον, ἢ ἀπὸ Ἀγρινίου εἰς Κραβασαρᾶν, ἢ καὶ ἄλλων τινῶν ἀκόμη, ἡ δαπάνη εἶναι πλέον τῶν 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον· παραδείγματος χάριν ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον εἶναι 90 χιλιόμετρα, ἐκ τούτων θὰ ὑπολογίσωμεν, ὅτι τὰ 60 τοὐλάχιστον ἢ τὰ 50 εἶναι ἐν πεδιάδι καθ’ ὁλοκληρίαν· λογαριάσατε ἤδη ἀπὸ 5,000 τὸ χιλιόμετρον καὶ ὅτι ἡ ὁδὸς, ἡ ὁποία κατεσκευάσθη, δὲν ὑπερβαίνει τὰ 6 μέτρα πλάτος, προσθέσατε καὶ ἄλλα δύω τὸ ὅλον 8 μέτρα τὸ πλάτος. Λοιπὸν ἡ δαπάνη δὲν δύναταί ποτε νὰ φθάσῃ εἰς 10 δραχμὰς τὸ μέτρον· ἑπομένως κατὰ χιλιόμετρον εἰς 10,000 δραχμὰς, περιλαμβανομένων τῶν ἐξόδων διὰ τὰ γεφυρίδια καὶ τῆς βʹ τάξεως γεφύρας. Ἐν τούτοις ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λαμίας μέχρι Καρπενησίου, ἡ ὁποία εἶναι 90 χιλιόμετρα, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας τὰ 60 ἢ τὰ 50 εἶναι διὰ πεδιάδος, τὰ δὲ ἄλλα 50 διὰ ὀρέων, τῶν ὁποίων ὅμως τὸ ἔδαφος εἶναι σχεδὸν χωματῶδες μέ τινα διαφοράν, ὅτι ἐγένοντο ἐπιχώματά τινα καὶ ἐκχώματα καί τινες γέφυραι, παρουσιάζουσιν 20,000 τὸ χιλιόμετρον, διότι ἐπὶ τῶν 90 χιλιομέτρων εἶναι ἡ ποσότης 1,900,000 περίπου. Τὸ τοιοῦτον λοιπὸν τὸ θεωρῶ λίαν ὑπερβολικὸν, καὶ βεβαίως, ὡς εἶπον εἰς τὰς ἀρχὰς, ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ γενόμενα δὲν δύναται νὰ φέρῃ ἀντίστασιν, ἀλλ’ εἶναι καλὸν νὰ προκύψῃ εἷς ἔλεγχος· τοιουτοτρόπως ἡ Βουλὴ σήμερον θὰ ψηφίσῃ τὴν πίστωσιν, οὐχ ἧττον ὅμως πρέπει νὰ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξελέγξῃ τὴν ὁδὸν αὐτὴν, καθὼς καὶ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Ἀγρινίου εἰς Κραβασαρᾶν, ἡ ὁποία καὶ κάκιστα ἐχαράχθη, καὶ κάκιστα ἐξετελέσθη. Εἶναι λίαν ἀναγκαῖον, ὁπόταν ἐπιψηφίζωμεν τόσον μεγάλας δαπάνας, νὰ πείσωμεν καὶ τὴν συνείδησίν μας, ὅτι καλῶς δαπανῶνται. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ παραδεχθῇ τὴν παρατήρησίν μου αὐτὴν, ὡς καὶ τὴν πρότασίν μου.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πίστωσις).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν φυτειῶν.

§35Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν, ἵνα παραταθῶσιν αἱ προθεσμίαι καὶ ὡς πρὸς τὴν δήλωσιν γαιῶν ἀσκεπῶν, καὶ ὡς λόγον προτείνει τὸ ἀκανόνιστον καὶ τὴν σύγχυσιν, ἡ ὁποία προῆλθεν ἀπὸ τὰς μέχρι τοῦδε δηλώσεις ἐπὶ ἀορίστοις, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς αὐτῆς γῆς πολλοὶ ὑπέβαλον δήλωσιν· οὐδεὶς ἑπομένως ἔχει βέβαιον τὸ δίκαιόν του, καὶ τοῦτο πολλὰς δίκας θὰ γεννήσῃ. Πρῶτον, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ κηδεμονία, τὴν ὁποίαν συνήθως λαμβάνουσι, κηδεμονία τῶν συμφερόντων τῶν ἰδιωτῶν, δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὴ, οὔτε ἀσφαλὴς ἐγγύησις πρὸς προγωγὴν τῶν ἰδιαιτέρων καὶ κοινῶν συμφερόντων. Νομίζω, ὅτι καλλίτεροι διαχειρισταὶ καὶ γνῶσται τῶν συμφερόντων των εἶναι αὐτοὶ οἱ ἰδιῶται, καὶ καλῶς θὰ ἐπράττομεν, ἐὰν ἀφίνωμεν αὐτοὺς νὰ διαχειρίζωνται μόνοι τὰς ὑποθέσεις των. Εἰς τὴν περίστασιν μάλιστα αὐτὴν ἀπέδειξε τοῦτο ἀληθέστατον τὸ παρελθόν· διότι, ἐὰν συνεμορφοῦντο μὲ τὰ ἀλλεπάλληλα ἐκδοθέντα Διατάγματα καὶ νόμους, τοὺς περιορίζοντας τὴν ἐνέργειαν ὡς πρὸς τὰς ἐθνικὰς γαίας, ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος δὲν ἤθελεν εἶσθαι οἷα εἶναι σήμερον, καὶ πλεῖσται, πάμπολλαι καλλιέργειαι καὶ φυτεῖαι δὲν θὰ ὑπῆρχον. Ὁ λαὸς ὅμως, ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποκατασταθῇ, νὰ προαχθῇ, νὰ βελτιωθῇ, παρεβίασε πολλάκις αὐτὰ τὰ Διατάγματα καὶ τοὺς περιορισμοὺς, ἐπελήφθη τῆς καλλιεργείας τῶν γαιῶν καὶ ἀποκατέστησε τὴν Ἑλλάδα ὁποία σήμερον εἶναι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι καλόν. Μόλον τοῦτο, διατί ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δέχεται νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία ὡς πρὸς τὰς φυτείας καὶ ὄχι ὡς πρὸς τὰς γαίας; Διότι ἡ δηλουμένη φυτεία εἶναι γνωστὴ καὶ ἀναμφισβήτητος. Λοιπὸν δὲν συμφωνεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν πρόκηται περὶ γαιῶν, εἰς τοιαύτην εὑρισκομένων κατάστασιν, δηλαδὴ ὅταν ὑπάρχωσι κάτοικοι, ἔχοντες κατοχὴν ἀναμφισβήτητον καὶ βεβαιωμένην ἀπὸ οἱονδήποτε πιστοποιητικὸν τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς, νὰ παραταθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς ἡ προθεσμία; Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ δώσητε καὶ εἰς τὸν κάτοχον τοῦτον τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσῃ τὴν γῆν, ἣν κατέχει; Κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐξετάσητε ἐπαρκῶς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἡ τάσις τοῦ λαοῦ πρὸς καλλιέργειαν καὶ φυτείαν εἶναι ἀκατάσχετος· δὲν δύναται νὰ σταματήσῃ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, εἰς ὃ εὑρίσκεται σήμερον, ἡ πρόοδος τοῦ Τόπου. Ὁ Τόπος προοδεύει, αὐξάνουσιν αἱ οἰκογένειαι, καὶ αὐξανομένων τῶν οἰκογενειῶν, αὐξάνουσι καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς μείζονος προσόδου, καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην νέων γαιῶν πρὸς ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας· καὶ ἂν ἀρνηθῶμεν αὐτοῖς σήμερον τοῦτο, θὰ συμβῇ ἢ νὰ σταματήσῃ ἡ καλλιέργεια, ἢ νὰ προβῶσιν οἱ κάτοικοι εἰς καταπάτησιν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Τὸ σύστημα τῆς διὰ δημοπρασίας ἀποκτήσεως τῶν γαιῶν δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐπαναφέρωμεν· ἀπεδείχθη ἀτυχὲς καὶ ἐπιβλαβές. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θέλει ἐνδώσει νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν καὶ ὡς πρὸς ἐκείνους τοὐλάχιστον τοὺς κατόχους γαιῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀποδεδειγμένην κατοχὴν, διότι ἐπ’ αὐτῶν τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον παρετήρησε, δὲν ὑφίσταται. Ἄλλως, θέλετε πράξει κακὸν μέγα καὶ θέλετε ὠθήσει τοὺς πολίτας πρὸς τὴν παρανομίαν, καταπάτησιν τῶν γαιῶν, ἢ θέλετε ἐμποδίσει τὴν αὔξησιν τῆς καλλιεργείας καὶ παραγωγῆς, θέλετε νὰ κρατῆτε τὸν πολίτην πτωχόν· καὶ τοῦτο εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἔχει κατὰ νοῦν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρεξηγήθην, φαίνεται, πολὺ, ἐὰν ὁ ἔντιμος προλαλήσας νομίζῃ, ὅτι ἐκ πνεύματος κηδεμονίας τῶν συμφερόντων τῶν ἰδιωτῶν εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν. Οὐδόλως ἀναδέχομαι αὐτὸ τὸ ἔργον νὰ κηδεμονεύω τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιωτῶν, ἀρκοῦν αἱ φροντίδες, ἃς ἔχω περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, αἵτινες βεβαίως εἶναι ὑπέρτεροι τῶν δυνάμεών μου, διὰ νὰ μὴ περιπλεχθῶ καὶ εἰς ἄλλας φροντίδας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνης, πῶς θεωρεῖ αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ὅτι εἶναι μικρᾶς ἀξίας; Ἐξετίμησεν ὁποία εἶναι ἡ ἀξία αὐτῶν τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν; Ἔδωσε λόγον πρὸς ἑαυτὸν, κατὰ πόσον συντελεῖ ἡ ἀξία αὐτὴ εἰς τὰ βάρη, εἰς ἃ ὑποκείμεθα; Ἡμεῖς σήμερον φέρομεν βάρη τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἄνω τῶν 20,000,000· πόθεν θὰ πληρωθῇ τὸ χρέος τοῦτο; ἐὰν ἀφ’ ἑνὸς σκορπίσητε τὴν Ἐθνικὴν γῆν, ἀφ’ ἑτέρου δὲν προσθέσητε φόρους, δὲν θὰ ἦναι ἀποτέλεσμα ἡ χρεωκοπία; ὑπελόγισε πόσοι φόροι πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσιν, ἵνα ἀναπληρώσωμεν τὴν ἀξίαν τῶν γαιῶν; Διὰ τῶν δηλώσεων ἡ ἀξία αὐτὴ τῶν γαιῶν κατεστράφη καὶ δὲν ἀνεπτύχθη ἡ καλλιέργεια, οὔτε εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ μὲ δείξετε, ποῦ ἀνεπτύχθη ἡ καλλιέργεια.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὰς ἐπαρχίας.

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔπρεπε διὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν ἀσκεπῶν τούτων γαιῶν νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ καλλιέργεια τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι φυτεύεται ἐλάχιστον ποσὸν καὶ τὸ ἄλλο καλλιεργεῖται, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ μοὶ τὸ ἀποδείξητε. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι ἔγεινεν ἐπέκτασις τῆς σπορᾶς δημητριακῶν καρπῶν καὶ ἐπέκτασις τῆς φυτείας· τίς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ μᾶς δώσῃ λόγον; Οὐδεὶς, διότι οὐδεὶς ἔχει τοῦτο βεβαιωμένον. Περιγηταὶ ξένοι ἔρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐξετάζουν τὰ πράγματα, δημοσιεύουν τὰς παρατηρήσεις των τὰς στατιστικὰς καὶ γνωρίζουν περισσότερα ἡμῶν. Ἐρευνήσας εἰς τὰ γραφεῖα ἡμῶν, οὐδὲν εὑρίσκω περὶ αὐτῶν. Δὲν εἶμαι ἀπολύτως ἐναντίος εἰς τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας τῶν δηλώσεων ἐπὶ τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρωτεῦον ἔργον, ὑπαγορευόμενον ὑπὸ τῆς φρονήσεως, εἶναι νὰ ἐρευνήσωμεν, ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν μέχρι τοῦδε δηλώσεων, διὰ νὰ μὴ πράττωμεν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, διὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν ἀπαιτήσεις, διότι δὲν ἁρμόζει δι’ ἀπαιτήσεις ἰδιωτικὰς νὰ θυσιάζωμεν μεγάλα συμφέροντα τοῦ Κράτους. Δύνασθε νὰ συμπεράνητε, ὅτι οὔτε τὸ ἐλάχιστον τῆς ἀξίας τῶν γαιῶν τούτων δίδεται εἰς καλλιέργειαν καὶ ἐκ τούτου πολὺ κατώτερον ποσὸν, ἢ ὅσου ἡ ἀξία εἰσέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλ’ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἀναπληροῦται ἡ ζημία αὕτη διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας. Περὶ τούτου μὲ λέγετε νὰ ἐπισκεφθῶ τὰς ἐπαρχίας διὰ νὰ πιστεύσω. Ἀλλὰ μὲ ἀρκεῖ νὰ πιστεύσω μίαν μόνην περιήγησιν μεθ’ ὑμῶν, καὶ ὅταν μοὶ δείξητε τοῦτο, ἐγὼ ἀκολουθῶ τὴν γνώμην σας. Ἀλλὰ κανεὶς δὲν δύναται νὰ μοὶ δείξῃ τοιοῦτόν τι. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν δευτέραν παρατήρησιν, ὅτι ἡ διάθεσις τοιούτων πραγμάτων δέον νὰ γίνεται σκοπίμως, δέον νὰ γίνεται ἐντὸς τῶν ὅρων, οἵτινες παρέχουν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις· αὐταὶ αἱ ἐγγυήσεις εἶναι αἱ καταμετρήσεις, εἶναι ἡ παραχώρησις ὡρισμένου καὶ γνωστοῦ κτήματος. Σεῖς θέλετε πιστοποιητικὸν δημάρχου· γνωρίζετε ποίαν ἀξίαν ἔχουν τοιαῦτα πιστοποιητικά; Ἄλλοτε εἶναι γνωστὸν, ὅτι διὰ νὰ λαμβάνουν ἐπὶ ὑποθήκῃ δάνεια, παρουσίαζον πιστοποιητικὰ κατοχῆς καὶ κυριότητος τῶν δημάρχων. Ἀπεδείχθη, ὅτι οὐδὲν τούτων ἐστηρίζετο εἰς τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τοῦτο σᾶς ἐζήτησα νὰ χορηγήσητε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὀκτὼ γεωμέτρας, καὶ σᾶς εὐγνωμονῶ διὰ τὴν προθυμίαν σας, διότι δι’ αὐτῶν θὰ ἐπιταχύνωμεν τὴν ἐργασίαν, θὰ βεβαιώσωμεν τὰ κατὰ τὰς παραχωρήσεις καὶ δὲν θὰ μένουν ἐπὶ πολὺν χρόνον αἱ γαῖαι αὗται ἄγονοι. Μοὶ λέγετε, διατί ν’ ἀδικῶνται οἱ κάτοχοι αὐτῶν· δὲν ἀδικοῦνται. Ἀπὸ τοῦ 1871 ἐδόθη εἰς αὐτοὺς προθεσμία καὶ πάλιν ἄλλη προθεσμία καὶ ἄλλη προθεσμία. Τί εἶναι τοῦτο, ἢ τεκμήριον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη αὐτῶν, ἴσως μία ἐπιθυμία ἁπλῆ, οὐχὶ ὅμως ἀνάγκη κατεπείγουσα. Ἐὰν ἦτον ἀνάγκη κατεπείγουσα, θὰ ἤρχοντο εἰς τὴν πρώτην, εἰς τὴν δευτέραν προθεσμίαν νὰ δηλώσουν. Ἀλλὰ νὰ ἐρχώμεθα εἰς ἑκάστην Σύνοδον νὰ ζητῶμεν παράτασιν τῆς προθεσμίας αὐτῆς, εἶναι μόνον διὰ νὰ κερδίσωμεν εὔνοιαν· καὶ ἀτόπως τὴν κερδίζομεν, διότι καθ’ ὃν χρόνον ἐγένοντο καταμετρήσεις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐξεδίδοντο παραχωρητήρια, ἐτύγχανον καὶ ἐγὼ Νομικὸς Σύμβουλος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔλεγον δὲ, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ πίστις εἰς ταῦτα καὶ οὐδέποτε ἡ Τράπεζα ἠρνεῖτο νὰ παραχωρήσῃ ἐπ’ αὐτῶν δάνεια. Ἀφ’ ὅτου ὅμως ἔπαυσαν αἱ καταμετρήσεις, ἔπαυσα μὲν καὶ ἐγὼ νὰ ἦμαι εἰς αὐτὸν τὸν κλάδον Νομικὸς Σύμβουλος, ἀλλ’ ὁ ἕτερος Νομικὸς Σύμβουλος, ὅστις μὲ διεδέχθη καὶ ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα αὐστηρότερον, εὗρεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ δίδῃ πλέον πίστιν εἰς αὐτὰ καὶ ἑπομένως οὔτε δάνειον δύνανται νὰ εὕρουν καὶ αὐτοὶ οἱ κάτοχοι τῶν γαιῶν τούτων· ἄνευ δὲ τῆς εὑρέσεως δανείων, οὔτε ὠφέλειαν καμμίαν ἔχουν, διότι δὲν ἔχουν τὰ κεφάλαια νὰ ἐκχερσώσουν τὴν γῆν, ἥτις παραχωρεῖται. Αὐτὰ τὰ παραχωρητήρια εἶναι ἐκδεδομένα ὑπὲρ διαφόρων διὰ τὸ αὐτὸ κτῆμα ἢ καὶ διὰ μέρος τοῦ αὐτοῦ κτήματος, ὥστε ὅταν δὲν παρακολουθῇ τὰς παραχωρήσεις ἡ πίστις, ἡ παραχώρησις εἶναι πρᾶγμα ἀνωφελές. Νομίζω, ὅτι προτιμότερον εἶναι ν’ ἀναμείνωμεν δὲν εἶναι μακρὰ ἡ ἄλλη Σύνοδος καὶ τότε θέλομεν παρασκευασθῆ, θέλομεν ἐξετάσει τὰ πράγματα, διὰ νὰ βεβαιώσωμεν τὰ παραχωρητήρια, ὅσα καθημέραν ὑπογράφονται ἀνὰ διακόσια ἢ τριακόσια καὶ ὅταν ἴδωμεν ποῖον ἀποτέλεσμα φέρουν, ὅταν βεβαιωθῶμεν, ὅτι εἶναι εὐεργετικὸν καὶ γνωρίσωμεν περὶ τίνος πρόκειται καὶ ὑπὲρ τίνος πρόκειται, τότε, ὅταν γίνωσιν ὅλα αὐτὰ γνωστὰ, ἐπιτρέπεται νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς· οὐδεὶς θέλει εὑρεθῆ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ, ὅτι δεσμεύει τὴν ἐθνικὴν γῆν καὶ παρακωλύει τὴν ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας.

§39Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλλιγᾶς ὡμίλησεν, ὡς νὰ ἐπρόκειτο νὰ δωρήσωμεν τὴν ἐθνικὴν γῆν.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφοῦ δὲν εἰσπράττομεν τίποτε, εἶναι τὸ αὐτό.

§41Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἰσπράττετε οὔτε ὅλους τοὺς φόρους, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τοὺς καταργήσητε; Ἐὰν δὲν δύνασθε νὰ εἰσπράξητε, πταίετε σεῖς καὶ ὄχι τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων· προσθέτει δὲ, «ἔχομεν τόσον ἔλλειμμα»· καὶ διὰ τοῦτο τὴν γῆν δὲν θὰ τὴν διαθέσητε; Δι’ αὐτὴν θὰ πληρωθῆτε, ὁ δηλώσας ὀφείλει νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον καὶ τὸ ὡρισμένον ποσὸν τῆς ἀξίας κατὰ δόσεις, ὑπάρχουσι δὲ εἰς τὸν νόμον, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, ποιναί.

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ὑπάρχουσι ποιναί.

§43Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέσατε, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι. — Κύριοι, ἐὰν θέλετε νὰ καλύψητε τὸ ἔλλειμμα, ἀποφύγετε νὰ ἐπιβαρύνητε τὸν προϋπολογισμὸν μὲ τόσα νέα βάρη, μὲ προσθήκας θέσεων καὶ ἐξόδων· ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ χαρίσητε, ἀλλὰ νὰ πωλήσητε, καὶ ὀφείλετε πωλήσητε εἰς τὸν Ἕλληνα, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὴν διάθεσιν νὰ καλλιεργήσῃ τὴν γῆν. Ἀλλὰ προώδευσε, λέγουν, ὁ Τόπος, ἐνῷ τόσας γαίας κατέλαβε; Κύριοι, εἶναι ἐντροπὴ νὰ λέγωνται ἐνώπιόν σας τοιαῦτα. Λάβετε τὸν προϋπολογισμὸν, κ. Καλλιγᾶ, ἵνα συγκρίνητε τὸν προϋπολογισμὸν τὸν πρὸ ἐτῶν καὶ τὸν τοῦ παρόντος, παραβάλετε τὴν ἐξαγωγὴν, τὴν πρὸ τριῶν ἐτῶν καὶ τὴν σημερινὴν καὶ θέλετε ἴδει ἐὰν προώδευεν ὁ Τόπος ἢ ὄχι.

§44ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ δὲν εὑρίσκω πρόοδον εἰς τὴν ἐξαγωγήν.

§45Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ σταφὶς ἀπὸ 30 ἑκατομμύρια ἀνῆλθεν εἰς 300. Τὰ σῦκα ἀπὸ 300 δραχμὰς ἀνῆλθον εἰς ἑκατομμύρια, τὸ ἔλαιον, ὁ οἶνος κλπ. δὲν εἶναι ταῦτα πρόοδος; Τί εἶναι λοιπόν; Ἄλλην ἀπόδειξιν δὲν δύναμαι νὰ εὕρω. Δὲν εἶναι ἀρκεταὶ αὗται; Καὶ ἠξεύρετε διὰ τοῦ μέτρου σας τί κάμνετε; καταδικάζετε τὴν γεωργίαν ἰδίως εἰς τὰς φυτείας χορηγεῖτε εὐκολίας πρὸς ἀπόκτησιν καὶ ἐπέκτασιν εἰς τὴν γεωργίαν τὰς ἀρνεῖσθε. Ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ὡμίλησε περὶ ἀνεπαρκείας τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, καὶ βεβαίως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκτάσεως· ἐγὼ ὅμως δὲν ἐπρότεινα ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ βεβαιοῖ τὴν ἔκτασιν τῶν δηλουμένων γαιῶν, αὐτὸ θὰ βεβαιωθῇ διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς καταμετρήσεως καὶ ἐξετάσεως· τὸ πιστοποιητικὸν τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς θὰ χρησιμεύῃ εἰς ἀπόδειξιν καὶ βεβαίωσιν τῆς κατοχῆς καὶ οὕτω νὰ λείψῃ ἡ σύγχυσις καὶ ἀμφιβολία, ὅτι τὸ δηλούμενον ἀνήκει εἰς ἄλλον, ἢ τὸν δηλώσαντα. Μετὰ δὲ τὴν δήλωσιν βεβαίως τὰ παραχωρηθέντα θὰ καταμετρηθῶσι, καὶ ἂν ἡ ἔκτασις ἦναι περισσοτέρα τῆς δηλωθείσης, θέλει ἀφαιρεθῆ ἢ θὰ ἀποζημιωθῇ τὸ Δημόσιον διὰ τοῦτο. Ἀλλὰ λέγουν, περιμένετε νὰ καταμετρηθῶσι 240,000 τεμάχια παραχωρηθέντα μέχρι τοῦδε καὶ ἔπειτα δίδομεν ἄδειαν εἰς τοὺς κατοίκους νὰ δηλώσωσιν, ἂς σταματήσῃ ἕως τότε ἡ καλλιέργεια καὶ αἱ φυτεῖαι· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν συμφέρει οὔτε εἰς τὸ Δημόσιον· τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου κεῖται ἐν τῇ ἀναπτύξει καὶ προόδῳ τῶν πολιτῶν· εὐκολύνοντες καὶ προάγοντες τὴν παραγωγὴν, ὠφελοῦμεν τὸ Δημόσιον. Καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς παραγνωρίζει τὰς ἀληθείας αὐτὰς καὶ παρουσιάζει δυσκολίας. Ταῦτα πάντα θὰ ἔχουν ἀποτέλεσμα νὰ ζημιώσῃ τὸ Δημόσιον καὶ τοὺς πολίτας. Ἐὰν ἐπιμένετε νὰ καταμετρηθῶσι πρῶτον διὰ τῶν γεωμετρῶν σας τὰ παραχωρηθέντα τεμάχια καὶ ἔπειτα νὰ ἐκχωρήσητε νέα, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐπὶ δεκαετίαν θὰ περιμένετε, καὶ θὰ κάμετε μέγα ἄδικον καὶ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τοὺς πολίτας. Ἐὰν πρόκηται νὰ καταμετρηθῶσι διακόσιαι χιλ. τεμάχια, τί βλάπτει τάχα ἂν προστεθῶσι καὶ 5 10 χιλ. ἔτι; Διὰ ταῦτα νομίζω, κύριε ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι καλήτερον θέλετε πράξει καὶ συμφερώτερον, ἐὰν παρατείνετε καὶ ὡς πρὸς τὰς γαίας τὴν προθεσμίαν τῆς δηλώσεως.

§46ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπιχειρήσω ἄλλην ἀνάπτυξιν, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ δώσω τινὰς διασαφήσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει τις πάντοτε προχείρους καὶ διὰ τοῦτο παρέλειψα. Εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅτι διὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ηὔξησεν ἡ παραγωγὴ ἰδίως τῆς σταφίδος καὶ τῶν σύκων καὶ ὅτι εἰς ἄλλα δὲν εὑρίσκει αὔξησιν.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὡς παράδειγμα ἀνέφερε ταῦτα...

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔστω, θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ παραδείγματος. Ἡ παραχώρησις ἐπετράπη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1871 καὶ ἔκτοτε ἤρξατο νὰ γίνεται χρῆσις τῶν δηλώσεων, οὐχὶ βεβαίως ἀμέσως καὶ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου, ὥστε μετὰ δύω ἢ τρία ἔτη ἤρχισεν ἡ παραχώρησις καὶ βλέπομεν, ὅτι τὰ παραχωρούμενα πρὸ τοῦ 1875 εἶναι ἐλάχιστα. Ἐρωτῶ λοιπὸν εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα ἦτο δυνατὸν νὰ φυτευθῇ σταφὶς καὶ νὰ δώσῃ αὕτη καρπόν;

§49ΤΙΝΕΣ. Εἰς 4 ἔτη δίδει καρπόν.

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχει τὸ ἐλάχιστον καὶ τὸ μέγιστον, δηλαδή, τὸ ἐλάχιστον δύναται νὰ ἦναι 4 ἔτη καὶ τὸ μέγιστον 7 ἔτη.

§51ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῆτε τὸν μέσον ὅρον κατὰ 5 ἔτη, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι μετὰ 5 ἔτη δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε πλήρη καρπόν.

§53ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Μάλιστα.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν τί φωνάζετε 4 ἔτη.

§55ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δίδει καρπὸν καὶ εἰς 4, ὄχι πολὺν βεβαίως.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βλέπετε πῶς μεταβάλλομεν τὸ ζήτημα. Νομίζει τις, ὅτι ὅλοι ὅσοι εἴμεθα ἐδῶ ἐσπουδάσαμεν τὰ τοπικὰ τοῦ Ἀριστοτέλους. Μελετήσατε ἐκεῖ καὶ θέλετε ἴδει μετὰ πόσης τέχνης μεταβάλλεται τὸ ζήτημα. Δὲν σᾶς ἐρωτῶ ἐγώ, ἐὰν δίδῃ καρπὸν, ἀλλὰ σᾶς λέγω ἐὰν διὰ τοῦ καρποῦ, ὃν δίδει εἰς 4 ἔτη, ἐπαυξάνεται ἡ ἐξαγωγή. Ἐσπουδάσατε καὶ σεῖς πολὺ καλὰ τὰ τοπικὰ τοῦ Ἀριστοτέλους· τώρα τὸ γνωρίζω καὶ θὰ τὰ σπουδάσω καὶ ἐγώ.

§57Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πότε ἤρχισαν αἱ δηλώσεις;

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἤρχισαν ἀπὸ τὸ 1871.

§59Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι λοιπὸν ὀκτὼ ἔτη.

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πόσον ηὔξησεν ἡ παραγωγὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν ἐτῶν;

§61ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ἐξετάσατε τὴν στατιστικήν.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποίαν στατιστικὴν, τὴν στατιστικὴν τῶν προκατόχων μου; Ὁ πατήρ μου δὲν μοῦ ἄφησε στατιστικήν.

§63ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτὰ μὲ τὸ ζήτημα.

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφοῦ μᾶς δίδετε αὐτὴν τὴν αὐθεντίαν, ἠμποροῦμεν νὰ τὸ ἀφήσωμεν, ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ μίαν αὐθεντίαν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἐὰν ἔχῃ σχέσιν, ὅταν ὁμιλῇ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὅταν ὁμιλῶ ἐγὼ, διατὶ δὲν ἔχει σχέσιν; αὐτὰ εἶναι τὰ τοπικὰ τοῦ Ἀριστοτέλους, φαίνεται καὶ σεῖς τὰ σπουδάζετε· ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὰ σπουδάσετε. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο· ἠξεύρετε τί γίνεται καθ’ ἡμέραν, ὅπως εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ νόμου; Εἶναι τεχνικώτατος τωόντι, διότι παρέχει ὀπτικὴν ἀπάτην. Σοῦ δίδω τὴν ἐθνικὴν γῆν, ἣν δηλώνεις, ἀλλ’ ὅμως ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ. Οἱ πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς τὰς ἀγαθὰς προαιρέσεις, ὅπως λέγει ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὅτι σκοπεῖται ἡ βελτίωσις τῆς γεωργίας, ἐπίστευσαν καὶ ὑπέβαλον δηλώσεις, λέγοντες δηλῶ 80 στρέμματα, 100 στρέμματα, καὶ καταβάλλω τὴν πρώτην δόσιν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ δευτέρα δόσις, τότε σκέπτεται: ἔχω γῆν, δὲν ἔχω, καὶ τότε παραιτεῖται. Ἐὰν ἔλθετε εἰς τὸ ὑπουργεῖον, δύναμαι νὰ σᾶς δείξω, ὅτι καθημέραν γίνονται παραιτήσεις, διατί; διότι θέλουν ν’ ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ τὸ βάρος τῆς δηλώσεως.

§65ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ κατόχων.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομιζομένων κατόχων, ὥστε καὶ σεῖς εἶσθε τῶν τοπικῶν τοῦ Ἀριστοτέλους ὀπαδός;

§67Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Τράπεζα δὲν δανείζει;

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα δὲν δανείζει.—Ἐὰν στείλετε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δύναμαι νὰ σᾶς δείξω τὰς παραιτήσεις. Διατί παραιτοῦνται; Διότι εὑρίσκονται ἠπατημένοι· ἐνόμισαν, ὅτι ἐδήλωσαν γῆν καὶ αὐτὴ δὲν εὑρίσκεται. Ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ ἄλλο· ἐὰν ἐτηρεῖτο ὁ τρόπος, ἄνευ καταμετρήσεως, νὰ μὴ ἐκδίδωνται παραχωρητήρια, δὲν ἤθελομεν φθάσει εἰς αὐτὸ τὸ κακὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνόμισαν, ὅτι διὰ πηδημάτων ὑπερνικῶνται τὰ πάντα, ἐπηδήσαμεν καὶ ἰδοὺ τὶ συμβαίνει· συμβαίνει τὸ ἑξῆς· ὁ νόμος λέγει, ὅτι δὲν εἶναι τὸ Δημόσιον ὑπεύθυνον, οὐδὲ ὑπόχρεων νὰ ἐπιστρέψῃ τὸ καταβληθέν. Τί ἕπεται; Ὅσοι νομίζουν, ὅτι ἔχουν δικαιώματα ἐκ τῆς παραχωρήσεως, θὰ ἔλθουν καὶ θὰ διεκδικήσουν, ἀλλ’ ἐκτὸς ὅτι θὰ ἐξοδεύσουν, θὰ καταδικασθῶσι καὶ εἰς τὰ ἔξοδα. Δὲν θεραπεύεται τὸ ἀτόπημα, ἐὰν στηριχθῶμεν εἰς τὰ πιστοποιητικὰ τοῦ δημάρχου. Δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ προχωρῶμεν ἐπιπολαίως.

§69ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσσήνης βουλευτής· καὶ τοῦτο, διότι, ὅτε ἐσυζητεῖτο ὁ Νόμος περὶ παραχωρήσεως τῶν Ἐθνικῶν γαιῶν, εὐρύτατα ἐσυζητήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἀπεδέχθη ἡ Βουλή, ὡς ἐνθυμεῖσθε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, οἵτινες εἴχατε τὴν τιμὴν νὰ ἦσθε βουλευταὶ τότε, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἦτον ὠφέλιμος εἴς τε τὴν ἀποκατάστασιν μιᾶς μεγάλης τάξεως πολιτῶν, ἤτοι τῶν γεωργῶν, καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας. Μάλιστα, κύριοι, ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω πρὸς ἡμᾶς παρεμπιπτόντως, ὅτι, ἐὰν ἐγένετο δεκτὴ πρότασις δικαιοτάτη, ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τότε, τοῦ νὰ συστηθῇ γεωργικὴ Τράπεζα καὶ νὰ ἠδύναντο ὡς ἐκ τούτου οἱ γεωργοὶ νὰ λαμβάνωσι τὰ ἀναγκαῖα χρηματικὰ μέσα, πρὸς τε τὴν ἀπόκτησιν τῶν γαιῶν αὐτῶν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς καλλιεργείας, βεβαίως τ’ ἀποτελέσματα ἤθελον εἶσθαι μεγάλα. Ἀλλὰ δὲν ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τῇ τότε Κυβερνήσει, ἧς προΐστατο, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσσήνης βουλευτής. Ἐγὼ, κύριοι βουλευταί, θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα εἰς ὑμᾶς. Ἐφρόνουν, κύριοι, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ποιοῦσα, προσδίδουσα εὐεργετήματα εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τούτων καὶ τοῦ Δημοσίου, ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ ἐπεκτείνῃ αὐτὰ καὶ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ κατόχους τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, οἵτινες εἶναι καὶ περισσότεροι καὶ εὐφορώτεροι καὶ ὑπὲρ τῶν ὁποίων πάντοτε, κύριοι, πρέπει νὰ προνοῇ ἡ Πολιτεία. Καὶ ὠφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ πολλάκις ἀπέδειξε τὴν πρὸς τοῦτο πρωτοβουλίαν αὐτῆς. Καὶ νομίζω τοῦτο καὶ δίκαιον, κύριοι, διὰ τὸν λόγον, ὅτι οὐδεμία βλάβη ἠδύνατο νὰ προέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον, ἐνῷ ἐξ ἄλλου οἱ καλλιεργηταὶ αὐτοὶ ἤθελον ἀπολαύσει τῶν εὐεργετημάτων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐσκόπει ἀπ’ ἀρχῆς νὰ χορηγήσῃ. Διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον καὶ ἰδιαιτέρως παρεκάλεσα τὸν ἔντιμον βουλευτὴν κ. Καλλιγᾶν καὶ ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι, παρόντων σήμερον καὶ πολλῶν ἐκ τῶν ἐντίμων βουλευτῶν, παρετήρησα, ὅτι ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως καὶ σήμερον εἶπε πρὸς ὑμᾶς, οὐδεμίαν ἔχει ἀντίῤῥησιν νὰ ἐπεκτείνῃ τὰ δικαιώματα ταῦτα καὶ εἰς τὴν τάξιν αὐτὴν τῶν πολιτῶν, φρονεῖ ὅμως, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπιβλαβὲς καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τοὺς καλλιεργητὰς, ἀλλὰ κυρίως διὰ τὸ πρῶτον, ἐὰν ἀποφασίσωμεν σήμερον πρὶν ἢ διὰ τῶν ὁρισθησομένων γεωμετρῶν καταμετρηθῶσιν αἱ γαῖαι αὗται. Μοὶ ἀνέφερε μάλιστα καὶ πολλὰς δίκας, παραιτήσεις δηλώσεων καὶ δυσχερείας ἄλλας, αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν ἐκ τοῦ ἀκαθαρίστου καὶ ἀορίστου τῆς βεβαιώσεως τῆς ἐκτάσεως καὶ ταυτότητος τῶν τοιούτων παραχωρήσεων. Καὶ ἐγὼ ἐπείσθην περὶ τῶν δυσχερειῶν, καὶ στηριζόμενος εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὅτι ἔχει τὸν αὐτὸν σκοπὸν, καὶ ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ εἰσαγάγῃ νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ δικαίωμα τῆς δηλώσεως καὶ εἰς τοὺς τοιούτους καλλιεργητάς, καὶ ἀφοῦ δὲν ἐπίκειται κίνδυνος, οὔτε ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ ἐκποιήσῃ τὰ χαρακτηριζόμενα ταῦτα ὡς φθαρτὰ κτήματα, καὶ περὶ τούτου δὲν εὑρίσκω λόγον νὰ ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἰσαγάγῃ νόμον μετ’ οὐ πολὺ, ἕνεκα τούτου θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου.

§70ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Δὲν ἐγείρεται, κύριοι, εἰς ὅλους σας μία ἀπορία, ὅτι ἐνῷ ἐπανειλημμένως ἐδόθησαν παρατάσεις ἐπὶ τῆς πρὸς δήλωσιν τῶν γαιῶν προθεσμίας, μολαταῦτα πιεζόμεθα καὶ ἡμεῖς παρὰ τῶν ἐντολέων μας καὶ πιέζομεν τὴν Κυβέρνησιν ἐκ νέου νὰ δώσῃ παράτασιν; Τίς εἶναι ὁ λόγος, κύριοι; Αὐτὸ εἶναι τὸ ὁποῖον κυρίως μᾶς ἐνδιαφέρει νὰ ἐξετάσωμεν. Τὸ ζήτημα τῆς παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν εἶναι σήμερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ λύσῃ ἡ Βουλὴ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Θὰ ἐξηγήσω δὲ ἐὰν ἀφορᾷ τοὺς κατόχους ἢ τοὺς μὴ κατόχους. Ὁμολογουμένως, κύριοι, ἐνῷ ἐπανειλημμένως ἐχορηγήθη παράτασις προθεσμίας, ἐξακολουθοῦν οἱ καλλιεργηταὶ νὰ ζητοῦν νέαν παράτασιν. Τίς εἶναι ὁ λόγος; Ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος· ἐγένετο ὁ νόμος ὁ πρῶτος διὰ τοῦ ὁποίου ἐχορηγήθη εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσουν τοὺς παρ’ αὐτῶν καλλιεργουμένους ἀγροὺς καὶ ἐπὶ ὡρισμένῃ δόσει νὰ γείνωσι κύριοι τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον δηλώσει. Ἀλλ’ ὅλοι αὐτοὶ οἱ νόμοι, κύριοι, ἀμέσως δὲν γίνονται εὐεργετικοὶ εἰς τὸν λαὸν, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ στρεμματικὴ φορολογία, ἡ ὁποία ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἠδύνατο νὰ ὠφελήσῃ τὸ Δημόσιον, ἐπολεμήθη, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔλθει ὁ καιρὸς τοιαῦτα νομοσχέδια νὰ δύνανται νὰ ἐφαρμοσθοῦν καθ’ ὃ πνεῦμα ψηφίζονται ἀπὸ τὴν Βουλήν. Λοιπὸν ὅταν ἐδόθη τὸ δικαίωμα εἰς τὸν λαὸν νὰ δηλώσῃ τὰς γαίας, ὁ λαὸς δὲν ὠφελήθη ἀμέσως ἐκ τοῦ εὐεργετικοῦ αὐτοῦ νόμου. Δὲν ὠφελήθη δὲ πρῶτον διὰ τὴν ἄγνοιαν. Ἐγένετο τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ποῖοι δὲ νομίζετε ὅτι ὠφελήθησαν; Μόνον οἱ δυνατοὶ, ὁ δὲ λαὸς ἔμεινε πάλιν εἰς δουλοπαροικίαν, διότι ἀφοῦ διενεμήθησαν τὰς γαίας οἱ δυνάμενοι καὶ πεπειραμένοι, εἰς τὸν λαὸν περιῆλθον τοιαῦτα τεμάχια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον οὔτε ἀξίαν ἴσην μὲ τὰ χρήματα, ἅτινα ἔλαβον οἱ γεωμέτραι! Λοιπὸν ἕνεκα τῆς ἀγνοίας πολλοὶ δὲν ἐδήλωσαν τὰς γαίας ἐντὸς τῆς προθεσμίας· ἀλλὰ καὶ ἕνεκα ἀπειρίας ἄλλοι δὲν ἐδήλωσαν ὅσα στρέμματα ἐκαλλιέργουν. Ἐπῆλθε κατόπιν ἡ ἑτέρα διάταξις τοῦ νόμου, δι’ ἧς ἐπεξετάθη τὸ δικαίωμα τῆς δηλώσεως καὶ εἰς τοὺς μὴ κατόχους ἀδιακρίτως. Οἱ μὴ κάτοχοι εὐθὺς ὡς παρῆλθεν ἡ προθεσμία ἐπωφελήθησαν ἀπὸ τὴν δυστυχίαν τῶν χωρικῶν, καὶ ἀμέσως ἐδήλωσαν τοὺς ἀγροὺς, τοὺς ὁποίους δὲν προέλαβον νὰ δηλώσουν οἱ κάτοχοι ἢ ἐκείνους οὓς ἐδήλωσαν ἐλλιπῶς. Κατόπιν ἐνῷ ἔχομεν τὰς δηλώσεις τῶν μὴ κατόχων, δίδεται νέα προθεσμία νὰ δηλώσουν ἐκ νέου, καὶ δηλώνουν τὰς αὐτὰς γαίας, τὰς ὁποίας ἐδήλωσαν οἱ μὴ κάτοχοι, τὰς δηλώνουν καὶ οἱ κάτοχοι· πληρώνουν καὶ οἱ μὲν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ οἱ δὲ καὶ εἰσέρχονται τὰ χρήματα εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον καὶ οὔτε οἱ κάτοχοι δύνανται νὰ λάβωσιν ὀπίσω τὰ χρήματά των οὔτε οἱ μὴ κάτοχοι. Τί γίνεται δέ; βλέπετε ὅτι συμβαίνει ἓν κακὸν, διότι ἐκ τῶν δύω, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν τὰς αὐτὰς γαίας, οὐδεὶς εἶναι κύριος, καὶ ἐν τούτοις εἶναι ὑποχρεωμένοι ἀμφότεροι νὰ πληρώσωσι τὰς δόσεις, διότι ἄλλως καταδιώκονται. Τώρα ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ κατάστασις εἰς τὰς ἐπαρχίας, οἱ μὴ κάτοχοι ἐξακολουθοῦν νὰ ζητῶσι τὰς γαίας, οἱ δὲ κάτοχοι δὲν ἐννοοῦν νὰ τὰς παραδώσουν, ἐλπίζοντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ εὐεργετικὸν μέτρον τῆς παρατάσεως, ἡ δὲ γῆ εὑρίσκεται ἀνήκουσα εἰς πολλοὺς κυρίους, ὑπάρχουν δὲ δίκαι καὶ διαφοραὶ σπουδαῖαι. Διατί ὅμως ζητεῖται ἤδη ἡ παράτασις; ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος, διὰ νὰ κατορθώσωσιν οἱ κάτοχοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ὠφεληθοῦν ἐκ τῆς πρώτης παρατάσεως, νὰ δυνηθοῦν ἤδη νὰ δηλώσουν τὰς γαίας, νὰ γείνουν δεκτοὶ καὶ πληρώσουν εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ ἐνῷ ζητοῦν αὐτὸ, σᾶς δίδω καὶ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον τὸν ζητοῦν. Ὁ λόγος κύριε ὑπουργὲ, εἶναι ἁπλούστατος· δὲν ἠδυνήθησαν νὰ δηλώσωσιν ἐγκαίρως. Τώρα ζητοῦν νὰ ὠφεληθοῦν, διότι σήμερον ὑπάρχουν οἱ κάτοχοι οἱ μὴ δηλώσαντες καὶ οἱ μὴ κάτοχοι δηλώσαντες· ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν πρέπει νὰ φροντίσῃ συντόνως νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, νὰ φροντίσῃ, ὅταν εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀγροῦ δηλώσας κάτοχος καὶ μὴ κάτοχος νὰ ἀποφανθῇ ὁριστικῶς ποῖος εἶναι ὁ κύριος· εἶναι οἱ κάτοχοι; πρέπει ν’ ἀποδοθῶσιν αἱ γαῖαι εἰς τοὺς κατόχους· εἶναι οἱ μὴ κάτοχοι; πρέπει ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ τότε νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν καὶ δὲν ἔχουν σήμερον γαίας. Τὸ δὲ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ ἦναι ποτὲ ὠφέλιμον καὶ εὐεργετικὸν εἰς τὸν Τόπον, ὅταν λέγῃ: σοῦ δίδω τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσῃς ἄνευ εὐθύνης· διότι δι’ αὐτοῦ εἰς ποῖον δίδει τὸ δικαίωμα; τὸ δίδει εἰς τοὺς δυνατωτέρους. Κύριοι, τὸ ἔθνος μας, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς μίαν κατάστασιν κηδεμονευτικήν. Αὐτὴ δὲ ἀνήκει ὁλόκληρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ λαὸς δὲν ἠδυνήθη ἔτι νὰ ἐννοήσῃ τὰ δικαιώματα καὶ τὰ εὐεργετήματα, τὰ ὁποῖα τῷ ἐχορήγησεν τὸ Σύνταγμα, διὰ τοῦτο τὰ πάντα περιμένει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίζῃ περὶ ὅλων αὐτῶν. Σήμερον ὁ λαὸς καταπιέζεται οἰκτρῶς καὶ ἐκ τῶν δηλωσάντων μὴ κατόχων καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, διότι ζητεῖ νὰ ἐκποιήσῃ τὰς γαίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τὸν λαόν· ἐκποιοῦν δὲ τὰς γαίας, ἐνῷ γυμνόνει τὸν γεωργὸν καὶ ὠφελεῖ τὸν κερδοσκόπον, βλάπτεται ἐξ ἄλλου τὸ Δημόσιον, διότι οὐδεὶς κερδοσκόπος θέλει ἀγοράσει ἀφόρους γαίας, οὔτε ὁ γεωργὸς δύναται νὰ καλλιεργήσῃ αὐτὰς ὡς μὴ παραγωγοὺς, ἅμα αἱ παραγωγικαὶ ἁρπαγῶσιν ὑπὸ τῶν κερδοσκόπων· καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τὴν παράτασιν τῶν δηλώσεων, πρέπει νὰ προηγηθῇ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν φυτειῶν. Θὰ παρακαλέσω μάλιστα τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διὰ νὰ ἴδωμεν τίνες εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν νὰ παραταθῇ τὸ εὐεργέτημα εἰς τὸν λαὸν καὶ τίνες ἐννοοῦν, ὅτι πρέπει νὰ παραταθῇ τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον δικαιωματικῶς εἰς αὐτὸν ἀνήκει. Ἐὰν, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔχετε χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον, δὲν ὀφείλει νὰ τὰ πληρώσῃ ὁ πτωχὸς λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν· εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅταν εἰσήχθη ὁ νόμος περὶ φορολογίας, διατί νὰ μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς φόρον τὰ οἰκόπεδα καὶ τὰ πολυτελῆ μέγαρα τῶν Ἀθηνῶν; καὶ διατί οἱ ἄνθρωποι τῶν ἐπαρχιῶν, οἵτινες στεροῦνται ὅλων τῶν μέσων, δὲν ἔχουν συγκοινωνίαν, δὲν ἔχουν ἀσφάλειαν, δὲν ἔχουν τίποτε ἐξ αὐτῶν, διατί εἰς αὐτοὺς πάντοτε νὰ καταφεύγωμεν, ἵνα ἐξοικονομήσωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ δὲν καταφεύγομεν εἰς τοὺς πλουσίους τῶν Ἀθηνῶν, οἵτινες πλουτοῦν ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων; Κατήντησεν ὅλη ἡ Ἑλλὰς νὰ περιορίζεται εἰς μόνην τὴν πρωτεύουσαν. Τί εἶναι ὁ ἄλλος λαὸς τῆς Ἑλλάδος; Διατί τὰ πάντα νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, καὶ οἱ κάτοικοι αὐτῆς νὰ μὴ φορολογῶνται ὅπως καὶ ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν; Αὐτὸ εἶναι ἀδίκημα, ὅπερ ὀφείλει νὰ λυθῇ, καὶ ἂν δὲν τὸ λύσωμεν νομοθετικῶς, θὰ λυθῇ ἀναγκαστικῶς, ὅταν ὁ λαὸς ἐκεῖνος θὰ ἀρνηθῇ νὰ δώσῃ εἰς τοὺς εἰσπράκτορας τοὺς φόρους, διότι κατήντησεν ἐνδεής. Λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς παρατάσεως πρέπει νὰ χορηγηθῇ καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ ἐχορηγήθη ἀπὸ τὴν Βουλήν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Κυβέρνησιν νὰ λύσῃ καὶ τὸ σπουδαιότατον ζήτημα τίνες πρέπει νὰ ἦναι οἱ κύριοι τῶν ἀγρῶν τῶν δηλωθέντων· οἱ κάτοχοι, οἵτινες ἐδήλωσαν, ἢ οἱ μὴ κάτοχοι; καὶ ἀφοῦ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, τότε πρέπει νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐδήλωσαν καὶ δὲν κατέχουν, καὶ ἐν γένει πρέπει νὰ φροντίσῃ ὥστε ὁ δηλωτὴς γαιῶν ἀφοῦ πληρόνῃ τὰς δόσεις πρέπει νὰ ἐγκαθίσταται ἐπὶ τῆς δηλωθείσης γῆς καὶ ὄχι νὰ πληρόνῃ χωρὶς νὰ ἀπολαμβάνῃ τὴν ἀντίτιμον ἔκτασιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία πρὸς δήλωσιν τῶν γαιῶν. Ἔπειτα εἶναι καὶ εἷς ἄλλος λόγος σπουδαῖος. Καὶ ἐὰν γείνῃ παράτασις πρέπει νὰ ὁρισθῇ σαφῶς: αὕτη ἀφορᾷ τοὺς κατόχους τῶν γαιῶν ἢ ὄχι καὶ ὑπὲρ τίνων γίνεται ἡ παράτασις; Ἤδη ἐξετάζω καὶ τὸ ζήτημα τῶν καταμετρήσεων καὶ ἐκτιμήσεων. Ἠξεύρετε δὲ τί συνέβη εἰς τὰς καταμετρήσεις καὶ ἐκτιμήσεις; Ἐκεῖνοι οἵτινες δὲν εἶχον τὰ μέσα καὶ τὴν φιλίαν τῶν δυνατῶν, ἠναγκάσθησαν νὰ πληρώσουν διὰ γαίας, αἵτινες ἔχουν ἐλαχίστην ἀξίαν, ἀνώτερον ποσὸν ἐκείνου ὅπερ ἐπλήρωσαν ἐκεῖνοι οἵτινες εἶχον γαίας δεκαπλασίας ἀξίας καὶ καλλιτέρας ποιότητος. Ἑπομένως μετὰ τὴν πρώτην ἢ τὴν δευτέραν δόσιν ἠναγκάσθησαν νὰ παραιτήσουν τὰς κακῶς ἐκτιμηθείσας γαίας των, ἀφοῦ δὲν ἐλάμβανον ἐκ τοῦ εἰσοδήματος οὔτε ἴσον ποσὸν πρὸς τὴν δόσιν, ἣν ὤφειλον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπῆρχον εἰς δηλωθείσας γαίας σποραδικῶς ἐλαιόδενδρα ἢ ἄλλα δένδρα· οἱ ἐνοικιασταὶ καὶ αἱ ἀρχαὶ κατὰ τόπους συνεννοούμενοι ἤθελον νὰ τὰ φορολογήσουν ὡς ἐθνικά. Καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ἔφερον τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: Τὰ σποραδικῶς εὑρισκόμενα ἐλαιόδενδρα ἢ ἄλλου εἴδους δένδρα ἐντὸς τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν πρέπει νὰ θεωρῶνται ὡς ἰδιοκτησία τοῦ δηλώσαντος καὶ κυρίου τῆς δηλωθηθείσης γῆς· διότι ἐνδεχόμενον νὰ χαρακτηρίσωσι καὶ τὰς ἐλαίας αὐτὰς ὡς ἐθνικὰς, καὶ εἶναι ἄδικον νὰ ἦναι κύριος ὁ δηλωτὴς τῆς γῆς, καὶ νὰ μὴ ἦναι κύριος τῶν ἐν αὐτῷ σποραδικῶς κειμένων δένδρων. Ἐπίσης ἐν τῇ τροπολογίᾳ ἐτέθη, ὅτι ὅστις ἔχει ἔκτασιν μεγαλειτέραν τῆς δηλωθείσης νὰ πληρώνῃ περισσότερον, καθὼς καὶ ἂν ἡ δηλωθεῖσα γῆ ἦναι κατωτέρας ποιότητος καὶ ἐξετιμήθη ὑπερβολικῶς, νὰ ἐλαττοῦται ἡ δόσις συμφώνως πρὸς τὴν ποιότητα τῆς γῆς. Λοιπὸν παρακαλεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας, καὶ τὴν τροπολογίαν αὐτήν, ἐὰν θέλῃ πράγματι νὰ εὐεργετήσῃ τὸν λαόν. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παλαμίδη καὶ ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως).

§71ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Νὰ ἐξηγηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς, ἐὰν θεωρῶνται ὡς ἐμφυτεύσεις καὶ τὰ σποραδικῶς εὑρισκόμενα ἐλαιόδενδρα.

§72ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ εἶναι πρᾶγμα ἀόριστον. Ὅταν μοὶ εἴπητε ὡρισμένον ζήτημα, δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§73ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Εἰς τὰς δηλωθείσας γαίας ὑπάρχουν καὶ ἐλαιόδενδρα σποραδικῶς. Αὐτὰ θεωροῦνται ἐθνικά;

§74ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Βέβαια. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζέγγελη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν ἦναι ἀμφιβολία, νὰ ἐπαναλάβητε.

§77ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης ἐδήλωσεν, ὅτι ἀποσύρει τὴν τροπολογίαν του.

§78Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἐψηφοφορήθη.

§79ΦΩΤΗΛΑΣ. Κακῶς.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ θὰ ἐπαναληφθῇ, θὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι τὴν τροπολογίαν ταύτην δὲν δέχεται. Αὕτη ἐπροτάθη πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐὰν αὕτη ψηφισθῇ, τὸ νομοσχέδιον πίπτει, διότι δὲν θέλει ἐπικυρωθῆ.

§81ΤΙΝΕΣ. Ἀπειλεῖτε;

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀπειλῆς· πρόκειται περὶ ἀσκήσεως δικαιώματος. Τοῦτο τὸ δικαίωμα ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου τὸ ἐξήσκησε, καὶ σήμερον ἔσχον ἀφορμὴν νὰ διασκεφθῶ ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου μὴ ἐπικυρωθέντος παρ’ αὐτοῦ. Ὥστε, ἐὰν ἐνδιαφέρεσθε ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, δὲν δύνασθε νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν· ἡ τροπολογία δύναται νὰ παρουσιασθῇ ὡς ἴδιον νομοσχέδιον, νὰ συζητηθῇ, καὶ δὲν εἶναι ἀδύνατον ὑπὸ ἄλλους ὅρους νὰ γείνῃ δεκτόν. Ἀλλὰ τὴν παρεμβολὴν αὐτῆς ἐνταῦθα ἐν νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὁ προτείνας θεωρεῖ ἀνεπίδεκτον τοιαύτης μεταῤῥυθμίσεως, πιστεύω, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν θέλουσιν ἐπιδιώξει.

§83Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι περίεργον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται. Ἔρχεται ἓν νομοσχέδιον, παρουσιάζεται μία τροπολογία· ψηφοφορεῖται ἡ τροπολογία, γίνεται ἀποδεκτή, ἀπαγγέλλεται τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ τότε σᾶς λέγουν «δὲν δεχόμεθα τὴν τροπολογίαν· ἂν τὴν δεχθῆτε, δὲν ὑποβάλλομεν εἰς κύρωσιν τὸ νομοσχέδιον». Ἂν οὕτω καθιερωθῇ αὐτὴ ἡ ἀρχή, τροπολογίαι δὲν πρέπει νὰ παρουσιάζωνται, ἀλλὰ νὰ ἐρωτῶμεν προηγουμένως τοὺς ὑπουργούς, «δέχεσθε τὰς τροπολογίας;» ἐὰν εἴπωσιν ὄχι, νὰ κύπτῃ ἡ Βουλή. Βεβαίως ἡ Κυβέρνης εἶναι κυρία νὰ μὴ ὑποβάλῃ τὸν νόμον εἰς κύρωσιν· ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ προτείνῃ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἀπειλῇ καὶ νὰ ἐμποδίζῃ πᾶσαν σκέψιν καὶ πᾶσαν βελτίωσιν τῶν προτεινομένων. Αὐτὸ εἶναι προτοφανὴς πίεσις, καταστρέφουσα τὴν νομοθετικὴν δικαιοδοσίαν καὶ ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπόσχονται εἶναι οὐδέν: «μὴ ψηφοφορήσητε τὴν τροπολογίαν, σᾶς λέγουσι, ψηφοφορήσατε μόνον τὸ νομοσχέδιον, καὶ κατόπιν ἔρχεται ὡς ἴδιον νομοσχέδιον ἡ τροπολογία». Ἀλλ’ ἀφοῦ τὴν ἀποκρούωσι, πῶς θὰ τὴν φέρωσιν ὕστερον; Τὸ νομοσχέδιον πρέπει θὰ ψηφοφορηθῇ καὶ θὰ πέσῃ βεβαίως· τότε ὅμως θὰ ὑποφέρουν ὅλα τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν καὶ οὕτω θ’ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ θεραπεύσῃ, ἑπομένως καὶ τὸ περὶ οὗ πρόκειται· ἀλλὰ πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἂς κάμῃ ὅ,τι νομίσῃ καλὸν ἔπειτα. Παρατηρῶ προσέτι, ὅτι μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ζήτημα ἐμπιστοσύνης δὲν τίθεται, ἐκτὸς ἐὰν θέλωσι ν’ ἀτιμάσωσι τὴν Βουλήν, ἀναγκάζοντες αὐτὴν ν’ ἀναιρέσῃ τὴν ἀπόφασίν της καὶ ν’ ἀρνηθῇ τὰς πεποιθήσεις της. Ἄλλως, μικρὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, ἁπλῶς ζητήματα μερικῶν συμφερόντων, δὲν τὰ νοθεύουσι διὰ πολιτικῆς πιέσεως καὶ δι’ ἁπλῆς κυβερνητικῆς ἀνατροπῆς.

§84ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφορᾷ εἰς φυτείας.

§85ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Περὶ τίνος πρόκειται; Ἡ ψηφοφορία ἐτελείωσε.

§86ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία ἔχει τὸ μεγαλείτερον συμφέρον νὰ δοθῇ παράτασις εἰς δηλώσεις ἐθνικῶν γαιῶν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς (Θόρυβος) πείθομαι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐθνικῶν γαιῶν δὲν εἶναι ἔτι ὤριμον· ὅταν δὲ παρουσιασθῇ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, τότε βεβαίως θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§87Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ συζήτησις ἡ νέα εἶναι ὅλως διόλου περιττή. Τὸ ζήτημα ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν· τὸ Προεδρεῖον ἐκήρυξε τὸ ἀποτέλεσμα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καθὼς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ δικαιώματί των εἶπον, ὅτι εἶναι ἀμφισβυτούμενον τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ εἶναι δικαίωμά των νὰ ζητήσουν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. Οὐδὲν ἄλλο ζήτημα δύναται νὰ ἐξετασθῇ. Τί θέλει αὐτὴ ἡ συζήτησις; Ὅστις θέλει ἂς ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ, ὅστις δὲν θέλει, ἂς ψηφοφορήσῃ κατά.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι βέβαιον, κύριοι, ὅτι ἤδη δὲν ἔχομεν ἄλλο τι νὰ πράξωμεν εἰμὴ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἠνέχθη παρατηρήσεις, γενομένας παρ’ ἄλλου βουλευτοῦ, δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ δεχθῇ καὶ τὴν ἀπάντησιν. Ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ ὑπουργείου, ὅτι δὲν προτίθεται νὰ ἐπικυρώσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἂν ψηφισθῇ, εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, εἶναι πιεστική....

§89Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι δικαίωμά σας, εἶπον.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τοῦτο. Τουναντίον, θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἐπιτέλεσις καθήκοντος. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει πάντοτε νὰ ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς προθέσεις της, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θεωρῇ τὰς προθέσεις ταύτας μὴ συμφερούσας εἰς τὸ Κράτος, δύναται νὰ ἀποσύρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἤδη ἡ Βουλὴ γινώσκει, ὅτι, ἂν προστεθῇ ἡ τροπολογία αὕτη εἰς τὸ νομοσχέδιον, δὲν θέλομεν προτείνει ὅπως ὁ νόμος οὗτος ἐπικυρωθῇ ὑπὸ τοῦ βασιλέως, δύναται δὲ ἡ Βουλὴ, ἔχουσα τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, νὰ ἀποσύρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἄρα ἔχῃ σκοπὸν νὰ μὴν ἀποσύρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, θέλει ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἐπροτάθη, μὴ παραδεχομένη τὴν τροπολογίαν, ἐπιφυλαττομένη ὅμως, εὐθὺς κατόπιν, τὰ τῆς τροπολογίας ταύτης νὰ ἐξετάσῃ ἐν ἰδίῳ νομοσχεδίῳ, ὅτε καὶ πάλιν θέλομεν ἀντιταχθῆ, ἀλλ’ ἄνευ τοῦ κινδύνου τῆς ὡς ἐκ τούτου ἀποτυχίας τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου.

§91Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οὐδεὶς ἐφιλονίκησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦ ὑποβάλλειν ἢ μὴ τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ βασιλέως. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τὰ καθήκοντα ἑκάστης Ἐξουσίας εἶναι περιωρισμένα· νομίζω δὲ, ὅτι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θέτῃ ζητήματα ἐμπιστοσύνης, οὕτως ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ τὰ ἀποκρούῃ· διότι, ἂν ἑκάστοτε εἰς πᾶσαν συζήτησιν θέτῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐξασκεῖ πράγματι μίαν πίεσιν ἐπὶ τῆς Βουλῆς. Ἄλλως τε, κύριοι, εἰς τί χρησιμεύουσιν αἱ συζητήσεις; Τὰ νομοσχέδια τῶν ὑπουργῶν μάλιστα δύνανται νὰ ἦναι μελετημένα, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἠμποροῦν οὔτε αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ νὰ εἴπουν, ὅτι φέρουν τὴν σφραγῖδα τοῦ ἀλανθάστου. Αἱ συζητήσεις χρησιμεύουσιν εἰς τὸ νὰ διαφωτίσωσι καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου. Τὸ ζήτημα αὐτὸ συνεζητήθη ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἔλαβεν ἐπανειλημμένως τὸν λόγον, καὶ ὑπεστήριξε τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν θέλει τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν. Ἀλλ’ ἡ τελευταία ἀγόρευσις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, νομίζω, δὲν ἦτον ἐντελῶς κοινοβουλευτική. Βεβαίως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπιφυλάσσεται μετὰ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ καθῆκόν της τῇ ὑπαγορεύει· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δὲν δύναται, πιστεύω, ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, καὶ ἐπὶ ζητημάτων μάλιστα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐφάπτονται οὔτε τῆς προσωπικότητος τῶν ὑπουργῶν, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ θέτῃ ζητήματα ἐμπιστοσύνης. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς ν’ ἀπαλλοτριωθῇ τῶν δικαιωμάτων της, δὲν δύναται νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§92ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς σεβαστῆς ἡμῶν Κυβερνήσεως, ἀποτεινόμενος πρὸς ὑμᾶς, σᾶς λέγω, ὅτι ἀπορῶ πῶς δὲν δέχεσθε κατ’ ἀρχὴν τροποποίησίν τινα εἰς τὸ παρουσιαζόμενον νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῆς δηλώσεως τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν προτεινομένην παρά τινος βουλευτοῦ. Τότε διατί ὀνομάζετε ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι εἰσάγετε νομοσχέδιον πρὸς ἐπιψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν λέγετε ῥητῶς καὶ σαφῶς, ὅτι προσάγετε νόμον ἐντελῶς καὶ καλῶς κατηρτισμένον, καὶ μὴ ἐπιδεχόμενον οὐδεμιᾶς κρίσεως καὶ ἐπικρίσεως; Ὅθεν, ἀφοῦ λέγετε, ὅτι εἰσάγετε νομοσχέδιον, ἔχει πᾶς τις βουλευτὴς καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιήσῃ καὶ ἐξαλείψῃ καὶ πολλὰ κεφάλαια τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν πιστεύω νὰ κατέχηται ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τόσον ἐγωϊσμὸν καὶ σοφίαν, καὶ νὰ μὴ θέλῃ νὰ ἀκούσῃ καὶ τὴν γνώμην τῶν 215 βουλευτῶν ἐπί τινος τροποποιήσεως νομοσχεδίου τινός. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς τροποποιήσεως, οὐδὲ συνηγορῶ ὑπὲρ αὐτῆς κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ μόνον εἶμαι συνήγορος ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ὅτι πᾶς βουλευτὴς κέκτηται τοῦ δικαιώματος τοῦ κρίνειν καὶ ἐπικρίνειν καὶ τροποποιεῖν πᾶν νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ φέρῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, προκειμένου λόγου περὶ ἐπιψηφίσεως νομοσχεδίου τινὸς, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ ἐμμέσου ἀπειλητικοῦ τρόπου πιέζεται ἡ ἐλευθέρα θέλησις τῶν βουλευτῶν, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος θεωρῇ τοὺς βουλευτὰς Φελλάχους, καὶ τότε μούντζες νἄχῃ ἡ Βουλὴ τοῦ Κεδίβη τῆς Αἰγύπτου ἀπέναντί μας. — Ἐγὼ θέλω ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν θέλω νὰ πέσῃ τὸ Ὑπουργεῖον.

§93ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. Πρόεδρε. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§94ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριοι, ὀλίγας λέξεις θέλω εἰπεῖ εἰς ὑμᾶς, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου· εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς τροπολογίας μου ἔφερον, εἶναι ὀρθὴ, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, καὶ δικαία καὶ συμφέρουσα εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ παραδεχόμενος τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τὰ ὑπὲρ τῶν ἐμφυτευτῶν ἀναγραφόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ εὐεργετήματα θέλει ἐπεκτείνει καὶ ὑπὲρ τῶν κατόχων καὶ καλλιεργητῶν ἀσκεπῶν γαιῶν δι’ ἰδιαιτέρου νομοσχεδίου, καὶ μὴ διστάζων εἰς τὴν τοιαύτην διαβεβαίωσιν, δὲν ἐπιμένω, καὶ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου. Διότι ὅμως ἄλλοι συνάδελφοι, υἱοθετήσαντες αὐτὴν ἐζήτησαν, ἵνα ψηφισθῇ καὶ ἐψηφίσθη δι’ ἀναστάσεως, ἐζητήθη δὲ ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις καὶ πρόκειται ἤδη νὰ ψηφίσω, λέγω ὑμῖν, ὅτι θέλω συνταχθῆ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους σᾶς προεῖπον, ἐννοῶν τουτέστιν, ὅτι οὐδόλως παραβλάπτεται ἡ πρότασίς μου, ὅταν αὕτη, γιγνομένη ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἤδη, θέλει εἰσαχθῆ κατόπιν δι’ ἰδιαιτέρου νομοσχεδίου...

§95ΤΙΝΕΣ. Τὴν υἱοθετοῦμεν ἡμεῖς...

§96ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι καθόλου δὲν τηροῦνται αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη ἐψηφοφορήθη. Ὁ κ. Ζέγγελη δὲν εἶναι πλέον εἰς καιρὸν νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του, διότι ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ἐγένετο συζήτησις, καὶ μακρὰ συζήτησις, ὅτε ἡμεῖς, παρακολουθήσαντες τὴν συζήτησιν, ἐψηφοφορήσαμεν ὑπὲρ αὐτῆς. Οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον ἔπρεπε νὰ τὰ φέρῃ ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης μετὰ ταῦτα, διότι, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει φιλοτιμίαν, οὕτω πρέπει νὰ σέβηται καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῶν Βουλευτῶν, νὰ σέβηται τὴν φιλοτιμίαν τῆς Βουλῆς. Ἂν ὁ κ. Ζέγγελης ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, τοῦτο δὲν θὰ εἴπῃ τίποτε. Ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου πρὶν ψηφοφορήσωμεν, διότι ἂν εἴχομεν αὐτὴν τὴν γνώμην, πρὶν ψηφοφορήσωμεν, καὶ ἐγὼ ἤθελον ψηφίσει κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ζέγγελη. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν εἴχομεν αὐτὴν τὴν γνώμην, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον ἐθεωρήθη συζητήσιμον καὶ τροποποιήσιμον, καὶ οὐδεμίαν τοιαύτην γνώμην παρουσίασε τὸ Ὑπουργεῖον, μετὰ τὴν ψηφορίαν δὲ μᾶς λέγει, ὅτι τὸ θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης, μᾶς θέτει οὕτω εἰς δύσκολον θέσιν. Ἢ νὰ ψηφοφορήσωμεν ὑπὲρ τῆς φιλοτιμίας τοῦ Ὑπουργείου, ἢ κατὰ τῆς φιλοτιμίας τῆς ἰδικῆς μας, καὶ τότε νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἐδῶ δὲν ἔχομεν πλέον οὐδεμίαν θέσιν, διότι τότε τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ ἔρχωνται — τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει ὁμολογουμένως τὴν πλειοψηφίαν καὶ εἶναι περιττὴ πᾶσα ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις — νὰ ψηφίζωνται ἀσυζητητί, νὰ τελειώνουν καὶ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως. Ἀλλ’ ἀφοῦ, ἅπαξ ἐψηφοφορήθη τὸ ζήτημα, οὔτε ὁ κ. Ζέγγελης εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του, οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν, εἶναι ἐλεύθεροι νὰ κάμουν ὡς θέλουν. Ἀλλὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ ἄλλοτε δὲν πρέπει νὰ γείνῃ.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ φιλοτιμίας τῆς Βουλῆς, οὐδὲ περὶ μεταβολῆς γνώμης. Πρόκειται περὶ βεβαιώσεως, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Ὅταν γίνηται ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως, πολλάκις ἐν τῇ συγχύσει δὲν δύναται νὰ διακριθῇ ὁποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς. Πολλάκις ἡ ψηφοφορία γίνεται χωρὶς νὰ γεώσκῃ ἡ Βουλὴ ἐκ τῆς ὑπαρχούσης ταραχῆς περὶ τίνος ἐγένετο ἡ ψηφοφορία, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ὄχι ἐξ ὑπαρχῆς, ἀλλὰ κατόπιν τῆς ἀποκτηθείσης πείρας, ἐθέσπισεν, ὅτι μετὰ πᾶσαν τοιαύτην ψηφοφορίαν ἐπιτρέπεται εἰς 15 Βουλευτὰς νὰ ζητήσωσι τὴν ἐπανάληψιν τῆς ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἀκριβῶς διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἐν ἐπιγνώσει, καὶ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ἂν ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐδόθη ὑπὲρ ἢ κατά. Τοῦτο συνέβη ἀκριβῶς καὶ σήμερον. Εἴδομεν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐδόθη ψῆφος ὡς καὶ εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα διέρχονται σχεδὸν τυπικῶς, καὶ ἰδόντες τοῦτο, ἐζητήσαμεν, ὅπως προέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὅτε, προκαλουμένης τῆς προσοχῆς, θέλει δώσει ἕκαστος ψῆφον ἐν ἐπιγνώσει.

§98ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς μὴ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀπευθύνω εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ὅταν γίνηται ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως, εἴτε διότι δὲν διεγνώσθη τὸ ἀποτέλεσμα, εἴτε διότι ὑπάρχουν ἐν τῇ Βουλῇ δισταγμοὶ, ὅτι τὸ ἀπαγγελθὲν ὑπὸ τοῦ Προεδρείου ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι ἀκριβές, ἔχουσι βεβαίως τὸ δικαίωμα 15 βουλευταὶ νὰ ζητήσωσι τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ δέχηται τὴν πρότασιν ταύτην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι εἰθισμένον ἐν τῇ Βουλῇ ἐν τῷ μεταξὺ τῆς δι’ ἀναστάσεως καὶ τῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίας νὰ μεσολαβῇ συζήτησις, καὶ νὰ λέγῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θεωρεῖ τὸ δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορηθὲν ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα. Καθ’ ὅλην τὴν συζήτησιν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως καὶ οἱ ὑπουργοὶ νὰ προηγῶνται ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀγορευσόντων ἐγγεγραμμένους ὡς ζητήσαντας τὸν λόγον. Ἔχει λοιπὸν ὅλην τὴν εὐκολίαν νὰ ἀνακοινώνῃ τὰς ἰδέας ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, νὰ ἐξηγήσῃ αὐτὰς, νὰ ἑρμηνεύσῃ ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἦναι σύμφωνα μὲ τὸ πολιτικόν της πρόγραμμα, ἂν ἡ ψήφισίς των διαταράσσῃ τὴν πολιτικήν της, τὴν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἀποκαταστήσῃ εἰς τὸ Κράτος· ἀλλὰ δὲν ἔχουσιν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ τὸ δικαίωμα, ἀφοῦ γίνεται ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως, νὰ ἀναγγέλλωσιν, ὅτι θέτουσι τὸ ζήτημα ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι τοιουτοτρόπως ἀφαιροῦσι τὴν ἐλευθερίαν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ νομοσχεδίου, ἀσκούσης μεγάλην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν τύχην τῶν γεωργικῶν τάξεων· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχε κηρυχθῆ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως, ὑποχωρήσας εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἐσιώπησα· καὶ ἀφοῦ ἐσιώπησα, ἐπετράπη εἰς πλείστους ἄλλους νὰ ὁμιλήσωσι, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐπέτρεψε μάλιστα εἰς ἑαυτὸν νὰ ἀναγγείλῃ, ὅτι θεωρεῖ πολιτικὸν ζήτημα τὴν τροπολογίαν ταύτην καὶ ὁ βουλευτὴς Μαντινείας νὰ εἴπῃ τί ἐννοεῖ διὰ τῆς τροπολογίας του. Ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἀταξίαν, ζημιοῦσαν τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς καὶ αὐτῶν τῶν βουλευτῶν. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 169, ἐξ ὧν 101 κατὰ τῆς προτάσεως, 68 δὲ ὑπὲρ αὐτῆς. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§100ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τούτου νομίζω, ὅτι εἶναι παρὰ πολὺ αὐστηρὸς ὁ νόμος· ἂν δηλαδὴ δὲν κατατεθῇ τὸ τίμημα, νὰ χάνουν ἐντελῶς τὸ κτῆμα εἶναι κάτοχοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ 20 ἐτῶν καλλιεργοῦν κτῆμά τι, καὶ ἂν δὲν πληρώσουν τὸ τίμημα, νὰ χάσουν τὸ κτῆμα ἐντελῶς;

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν καινοτομοῦμεν. Οὕτως ὑπάρχει καὶ εἰς τοὺς προηγουμένους νόμους. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπεκτάσεως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων προνομιούχων καὶ ἀνεγνωρισμένων Τραπεζῶν, τῶν ἰσχυουσῶν ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δυνάμει εἰδικῶν συμβάσεων καὶ νόμων, διατάξεων ὡς πρὸς τὰς ἀναγκαστικὰς ἐκτελέσεις κλπ.

§103ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς προκειμένης τροπολογίας. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπουσιώδους διασκευῆς ἢ βελτιώσεων ὑπάρχοντος νομοσχεδίου, ἀλλὰ περὶ τροπολογίας, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν κρίσιν μου, θὰ ἐξασκήσῃ μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς προόδου πάσης παραγωγικῆς ἐργασίας ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Οἱ παρακολουθήσαντες τὰς ἐργασίας τῶν ἡμετέρων πολιτικῶν δικαστηρίων θὰ ὁμολογήσωσι, πιστεύω, ὅτι πλεῖσται τῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς ἡμῶν Δικονομίας, δι’ ὧν ὁ νομοθέτης ἐσκόπει νὰ περιφρουρήσῃ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ δικαιώματα τῶν διαδίκων, ἀνεδείχθησαν ἐκ πείρας οὐ μόνον ἀλυσιτελεῖς πρὸς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν ἐτέθησαν, ἀλλὰ τοὐναντίον, χρήσιμοι εἰς μόνην τὴν κακὴν πίστιν, εἰς μόνην τὴν στρεψοδικίαν, ἡ ὁποία δι’ αὐτῶν κατορθοῖ τὴν ἐπ’ ἄπειρον παρέλευσιν τῶν δικῶν. Ἐντεῦθεν δὲ δύω ἐπέρχονται ὀλέθρια ἀποτελέσματα. Πρῶτον, ὅτι πολλαπλασιάζονται αἱ ἐργασίαι τῶν δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα πρὸ πολλοῦ δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν ἐμπρόθεσμον διεκπεραίωσιν τῶν παρ’ αὐτοῖς ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων’ δεύτερον δὲ παρακωλύονται αἱ συναλλαγαί, ὅτι τὰ κεφάλαια ἀποσύρονται πρὸς βλάβην τῶν παραγωγικῶν ἐργασιῶν, καὶ ἰδίως τῶν γεωργικῶν καὶ ἐν γένει τῶν μὴ ἐμπορικῶν’ διότι ἕκαστος διστάζει νὰ παράσχῃ τὰ χρήματά του εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις, ἀναλογιζόμενος, ὅτι ἐν περιπτώσει δυστροπίας τοῦ ὀφειλέτου ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα θὰ κατατρύχεται εἰς τὰ δικαστήρια μέχρις οὗ ἀναλάβῃ τὰ κεφάλαιά του. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, Κυβερνήσεις ἔλαβον μέριμναν περὶ θεραπείας τινῶν ἐκ τῶν ἐλλείψεων τούτων, καὶ εἰς τὸ μέλλον συντονωτέρα πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, διότι, δύναταί τις εἰπεῖν, κύριοι, ὅτι τὸ κακὸν ὑπερεπλεόνασε. Φρονῶ, ὅτι μεταῤῥύθμισις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὑπὸ πνεῦμα ταχυτέρας καὶ ἁπλουστέρας διεξαγωγῆς τῶν ὑποθέσεων, θέλει ἐξασκήσει εὐεργετικωτάτην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν κοινωνίαν, συντελοῦσα ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν πρόληψιν ἢ ματαίωσιν τῶν στρεψοδικῶν καὶ καθιστῶσα οὕτω ἐνήμερα τὰ δικαστήρια, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς πίστεως, καθιστῶσα οὕτω προσιτὰ τὰ κεφάλαια εἰς πᾶσαν παραγωγικὴν ἐπιχείρησιν. Αἱ τοιαῦται ἐλλείψεις τῆς νομοθεσίας δὲν διέφυγον τὴν ὀξυδέρκειαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ κατάστημα τοῦτο, διοικούμενον ὑπὸ ἐπιφανῶν καὶ πολυπείρων ἀνδρῶν, καὶ διατελοῦν ὑπὸ τὰς συμβουλὰς ἐξόχων νομοδιδασκάλων, πολλάκις κατενόησεν, ὅτι κατὰ τὴν πορείαν τῶν ἐργασιῶν του διάφορα ὡς ἐκ τοῦ νόμου παρεμβάλλονται προσκόμματα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συναλλαγῶν καὶ ἐπεζήτησε διὰ τῶν Κυβερνήσεων καὶ ἐπέτυχε νομοθετικῶς τὴν ἄρσιν τῶν κωλυμάτων τούτων. Τοιαῦτα σπουδαῖα κωλύματα παρουσιάζει ἡ περὶ τὴν ἐκτέλεσιν διαδικασία τῆς ἡμετέρας Πολιτικῆς Δικονομίας. Ὁ μετὰ πολυχρόνιον δικαστικὸν ἀγῶνα ἐπιτυγχάνων ἀπόφασιν ἐπιδικάζουσαν τὸ δίκαιον αὐτοῦ εὑρίσκεται πολὺ μακρὰν εἰσέτι τῶν πραγματικῶν ἀπολαύσεων τοῦ δικαίου του. Πρέπει πρὸς τοῦτο νὰ ἀρχίσῃ νέαν διαδικασίαν ἐκτελέσεως, αἱ δὲ διατυπώσεις αὐτῆς εἶναι τοσοῦτον περίπλοκοι καὶ τοσοῦτον δαπανηραὶ, ὥστε πολλάκις πολὺς παρέρχεται χρόνος μέχρις οὗ κατορθωθῇ ἡ ἔγκυρος αὐτῶν διεξαγωγή. Μία κατάσχεσις ἀκινήτου καθίσταται ἀδύνατος πολλάκις εἰς μεμακρυσμένα μέρη ἕνεκα ἐλλείψεως συμπράξεως δημαρχικοῦ παρέδρου. Εἰς ἐμὲ αὐτὸν πολλάκις ἀνεφέρθησαν διάδικοι ἐπανειλημμένως ζητοῦντες ὁδηγίας πῶς ἠδύναντο νὰ ἐξαναγκάσωσι δημαρχικοὺς παρέδρους νὰ παρευρεθῶσιν εἰς κατάσχεσιν ἀκινήτων. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρατείνει ἐπ’ ἄπειρον περὶ τὴν ἐκτέλεσιν δίκης εἶναι ἡ ἀξιοθρήνητος εὐκολία μετὰ τῆς ὁποίας οἱ πρόεδροι ἢ οἱ προεδρεύοντες τῶν δικαστηρίων χορηγοῦσιν ἀναστολὰς ἐπὶ ἀνυποστάτοις προφάσεσι. Τὸ μέσον τοῦτο, ἐπανειλημμένως πολλάκις χορηγούμενον καὶ μὲ τὴν νομολογίαν, ἥτις θεωρεῖ τὰ δικαστήρια ἀναρμόδια νὰ ἀνακαλέσωσι τὰς περὶ αὐτοῦ διατάξεις τῶν προέδρων, δύναται νὰ καταστήσῃ τὰς περὶ τὴν ἐκτέλεσιν δίκας μακροτέρας καὶ αὐτῶν τῶν περὶ τοῦ κατ’ οὐσίαν δικαίου δικῶν. Ἕτερον, κύριοι, μέσον καθιστῶν ἀδύνατον τὴν ἐκτέλεσιν εἶναι αἱ παρὰ τρίτων κατασχέσεις. Ὁ καθ’ οὗ ἡ ἐκτέλεσις ὀφειλέτης θέλων νὰ ματαιώσῃ τὴν ἐκτέλεσιν συνεννοεῖται μετ’ ἄλλου δανειστοῦ δῆθεν τοῦ ἐκτελοῦντος, ὅστις τῇ ἀδείᾳ τοῦ προέδρου, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει ἀμφιβόλων ἢ καὶ ἀνυπάρκτων ἐγγράφων, κατάσχει εἰς χεῖρας τοῦ ὀφειλέτου ὅσα οὗτος ὀφείλει πρὸς τὸν ἐκτελοῦντα. Συνέπεια τῆς κατασχέσεως ταύτης εἶναι, ὅτι ὁ καθ’ οὗ ἡ ἐκτέλεσις ὀφειλέτης καθίσταται μεσεγγυοῦχος τοῦ ἐκτελουμένου ποσοῦ, καὶ ὅτι ἡ ἐκτέλεσις σταματᾷ μέχρις οὗ λυθῇ ὁ νέος δικαστικὸς ἀγὼν μεταξὺ τοῦ ἐκτελοῦντος καὶ τοῦ δῆθεν δανειστοῦ του. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἀναλαβοῦσα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαθέσῃ ἓν μέγα μέρος τῶν κεφαλαίων της ὑπὲρ ἐνυποθήκων δανείων, κατενόησεν, ὅτι πρὶν προβῇ εἰς τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν ὤφειλε νὰ κατορθώσῃ νὰ ἄρῃ νομοθετικῶς τὰ κωλύματα αὐτά. Κατὰ συνέπειαν ἀπήτησε καὶ ἐπεψηφίσθη κατὰ τὸ 1859 νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Τράπεζα, ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς ὑπὸ τοῦ ὀφειλέτου, ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς μεσεγγυήσεως τοῦ ἐνυποθήκου κτήματος καὶ τῆς ἐκποιήσεως αὐτοῦ ἄνευ κατασχέσεως καὶ διὰ διαδικασίας πολὺ ταχυτέρας καὶ ἁπλουστέρας τῆς ὑπὸ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας διαγραφομένης. Συγχρόνως διετάχθη, ὥστε αἱ ἀντιῤῥήσεις τοῦ ὀφειλέτου κατὰ τῆς ἐκτελέσεως νὰ ὑποβάλλωνται ἐντὸς βραχυτάτης προθεσμίας, ἐνῷ κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν καὶ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν. Ἐπίσης, τῇ αἰτήσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀφῃρέθη δι’ ἑτέρου νόμου τοῦ 1880 ἀπὸ τὸν πρόεδρον τὸ δικαίωμα τῆς ἀναστολῆς τῆς ἐκτελέσεως καὶ ἀνετέθη εἰς ὁλόκληρον τὸ δικαστήριον μετὰ προηγουμένην κλήτευσιν τῆς Τραπέζης. Τέλος καὶ περὶ τῶν εἰς χεῖρας τῶν ὀφειλετῶν τῆς Τραπέζης ὑπὸ δανειστῶν αὐτῆς κατασχέσεων διετάχθη, ὅτι δὲν ἀναστέλλουσι τὴν ἐκτέλεσιν, εἰμὴ ὅταν γίνωνται δυνάμει ἐκτελεστῶν ἐγγράφων. Αὐταὶ εἶναι, κύριοι, αἱ προνομιακαὶ ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διατάξεις, αἵτινες βεβαίως δὲν ἐψηφίσθησαν χάριν προσωπικῆς περιποιήσεως καὶ ὑποστηρίξεως τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ χάριν ἐνισχύσεων τῶν κτηματικῶν πίστεων, χάριν ὑποστηρίξεως τῶν γεωργῶν καὶ κτηματιῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους ἄνευ τῶν διατάξεων ἐκείνων ἡ Τράπεζα ἠρνεῖτο νὰ παράσχῃ ἰσχυρὰν τὴν συνδρομήν της, χορηγοῦσα ἐνυπόθηκα δάνεια. Ἀλλ’ ἐξεταστέον, αἱ διατάξεις αὗται ἐμπεριέχουσί τι τὸ ἐπίψογον; Ἓν μόνον θεωρῶ ὡς ἐπίψογον, τὴν μεσεγγύησιν. Φρονῶ, ὅτι αὕτη ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τῶν νομίμων ἐξασφαλίσεων τοῦ δανειστοῦ καὶ μετατρέπεται εἰς ἀδικαιολόγητον πίεσιν τοῦ ὀφειλέτου, διότι μετὰ παρέλευσιν ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῶν μὴ πληρωμῶν δύναται νὰ ζητήσῃ ἡ Τράπεζα νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ κτῆμα ἀπὸ τοῦ ὀφειλέτου καὶ νὰ δοθῇ εἰς μεσεγγυοῦχον, ὅστις εἶναι ἀδύνατον νὰ καταβάλῃ ἐπὶ τοῦ κτήματος τὴν ἐπιμέλειαν καὶ φροντίδα, ἣν καταβάλλει ἀληθὴς ἰδιοκτήτης. Ἔπειτα διατί νὰ στερηθῇ ὁ ὀφειλέτης τῆς ἰδιοκτησίας του, ἐνῷ δύναται ἡ Τράπεζα, προβαίνουσα εἰς τὴν ἐκποίησιν τοῦ κτήματος, νὰ φθάσῃ τάχιστα εἰς ἀνάκτησιν τῶν κεφαλαίων της; Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως ἔχουσιν. Ἤδη ζητεῖται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἡ ἐπέκτασις ὅλων αὐτῶν τῶν προνομιακῶν διατάξεων, αἵτινες παρεχωρήθησαν ἤδη εἰς τὴν Πιστωτικὴν ὡς καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, καὶ εἰς τὰς λοιπὰς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος Τραπέζας. Ὡς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν τούτων ἐν γένει δὲν φέρω ἀντίῤῥησιν, ἂν καὶ ἠδύνατό τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἀντὶ τῆς παραχωρήσεως τούτων, ἠδύναντο νὰ ὑποχρεωθῶσιν αἱ Τράπεζαι νὰ διαθέσωσιν ὡρισμένα κεφάλαια ὑπὲρ τῆς γεωργίας. Μόνον ὡς πρὸς τὴν μεσεγγύησιν εἶχον ἀντίῤῥησιν, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς συνήνεσε νὰ διαγραφῇ αὕτη ἐκ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ τοῦτο εἶναι, κατ’ ἐμὲ, εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα τῶν γενομένων συζητήσεων. Ἀλλὰ, κύριοι, προκειμένου νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰς προνομιακὰς ταύτας διατάξεις ὑπὲρ ὅλων τῶν Τραπεζῶν, δὲν εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν ἂν δὲν πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς γενικωτέραν ἐπέκτασιν, καὶ νὰ ἐπεκτείνωμεν ταύτας καὶ ὑπὲρ τῶν ἰδιωτῶν; Δὲν εἶναι μόνον αἱ Τράπεζαι, αἱ δυνάμεναι νὰ διαθέσωσι κεφάλαια ὑπὲρ τῆς γεωργίας· μείζονα τοιαῦτα κεφάλαια εὑρίσκονται εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν καὶ προθύμως ἤθελον διατεθῆ παρ’ αὐτῶν εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια, ἂν εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι εὐχερῶς ἠδύναντο νὰ ἀνακτήσωσι τὰ κεφάλαιά των καὶ ἐν περιπτώσει δυστροπίας τῶν ὀφειλετῶν. Ἤκουσα, κύριοι, προχθὲς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν λέγοντα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νομοσχεδίου, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄπειρα κεφάλαια καὶ εὐκόλως δυνάμεθα νὰ τὰ εὕρωμεν, ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν πίστιν. Ἤκουσα τὸν αὐτὸν κ. ὑπουργὸν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ναυτιλίας εἰπόντα, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν πίστιν τῆς ναυτιλίας καὶ τότε πολλὰ κεφάλαια δύνανται νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ αὐτῆς. Τοῦτ’ αὐτὸ λέγω πρὸς ὑμᾶς, ἐνισχύσατε τὴν πίστιν τῆς γεωργίας καὶ ἄφθονα κεφάλαια θὰ διατεθῶσιν εἰς ἀρωγὴν αὐτῆς. Πολλάκις πλούσιοι ἰδιῶται μοὶ παρέστησαν, ὅτι εὐχαρίστως ἤθελον προτιμήσει νὰ διαθέτωσι τὰ κεφάλαιά των εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια, ἂν εἶχον τὰ εἰς τὰς Τραπέζας παραχωρηθέντα ἰσχυρὰ τῆς ἐκτελέσεως μέσα, ἀντὶ νὰ διακινδυνεύωσιν εἰς ἀγορὰν χρεωγράφων καὶ εἰς προεξόφλησιν ἐμπορικῶν γραμματίων πολλάκις λίαν ἐπισφαλῶν. Ἐγένετο πολλάκις λόγος περὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης συστάσεως γεωργικῶν Τραπεζῶν. Ἐν πεποιθήσει λέγω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι πλείστας γεωργικὰς Τραπέζας θέλετε συστήσει ἐπεκτείνοντες τὰ ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν προνόμια τῶν Τραπεζῶν καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας. Εἶναι μάλιστα πολὺ εὐκολώτεραι αἱ πρὸς τοὺς ἰδιώτας δανειστὰς συναλλαγαὶ τῶν γεωργῶν, διότι εὑρίσκονται ἐγγύτερον αὐτῶν καὶ δὲν ὑποβάλλουσιν αὐτοὺς εἰς τὰς ὀχληρὰς καὶ δαπανηρὰς διατυπώσεις, ἃς λαμβάνουσιν αἱ Τράπεζαι ἐπὶ ἐνυποθήκων δανείων. Ὁ ἰδιώτης δανειστὴς δὲν ἔχει ἀνάγκην πολλῶν ἐξετάσεων, διότι γινώσκει ἂν τὸ κτῆμα τοῦ γεωργοῦ ἦναι ἰδικόν του καὶ δύναται ἀσφαλῶς νὰ δανείσῃ. Οὐδεὶς λοιπὸν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ ἐπεκτείνωμεν τὰς ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν περὶ ἐκτελέσεως διατάξεις καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἰδιωτῶν. Ἀλλὰ μοὶ ἐπροτάθη ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι τινὲς τῶν διατάξεων τούτων ἐφαρμόζονται μόνον ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐπὶ ἰδιωτῶν. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ ἀντίῤῥησις δὲν εἶναι βάσιμος καὶ ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ διατάξεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια ἐπ’ ἀνοικτῶν λογαριασμῶν, δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι μετά τινων τροποποιήσεων καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, ἂν ἤθελέ τις αὐτῶν συνάψῃ τοιοῦτον δάνειον, ὅπερ ἀπίθανον. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι τινὲς τῶν διατάξεων εἶναι ἀνεφάρμοστοι ἐπὶ ἰδιωτῶν, τί ἐμποδίζει νὰ ἐξαιρέσωμεν τὰς διατάξεις αὐτάς; Συγκεφαλαιῶν, κύριοι, λέγω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐπιβάλλουν τὴν ἐπέκτασιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται διατάξεων καὶ ὑπὲρ τῶν ἰδιωτῶν, καὶ πρὸς τοῦτο εἰσήγαγον τὴν τροπολογίαν μου. Αἱ Τράπεζαι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπλειστηριάζωσι τὰ ἐνυπόθηκα κτήματα ἄνευ κατασχέσεων, δι’ ἀμέσου ἐκδόσεως προγράμματος καὶ διὰ διαδικασίας ματαιούσης πᾶσαν στρεψοδικίαν τοῦ ὀφειλέτου. Ἔχουν προσέτι τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἀναστέλλῃ ὁ πρόεδρος τὴν ἐκτέλεσιν, ἀλλὰ τὸ δικαστήριον μετὰ πρόσκλησιν τῆς Τραπέζης. Τὰ δικαιώματα ταῦτα ἐπεκτείνω καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς τροπολογίας μου. Αἱ Τράπεζαι ἔχουσι προσέτι τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἀναστέλλωσι τὰς ἐκτελέσεις των αἱ παρὰ τῷ ὀφειλέτῃ των κατασχέσεις, εἰμὴ ἂν γίνωνται δυνάμει ἐκτελεστοῦ ἐγγράφου. Ἀλλὰ πρὸς ἀποφυγὴν τῶν στρεψοδίκων εἰς χεῖρας τρίτων κατασχέσεων ὑπάρχει ἕτερον ἁπλούστερον καὶ γενικώτερον μέσον, ἐφαρμοζόμενον οὐ μόνον ἐπὶ ἐνυποθήκων δανείων, ἀλλ’ εἰς πᾶσαν ἐν γένει ἐκτέλεσιν. Τοῦτο εἶναι ἡ πρόοδος τῆς ἐκτελέσεως μέχρι τῆς ὑπὸ τοῦ τρίτου παρακαταθέσεως τοῦ ὀφειλομένου εἰς ταμεῖον ἢ Τράπεζαν. Τὸ μέσον τοῦτο εἰσάγω διὰ τοῦ ἄρθρ. 2 τῆς τροπολογίας μου. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἀντέταξεν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ εἰσπράξῃ ὁ ἐκτελῶν τὸ ὀφειλόμενον πρὸς βλάβην τοῦ κατασχόντος. Ὁ κίνδυνος οὗτος δὲν εἶναι πιθανὸς, διότι μένει ὑπεύθυνος ὁ καθ’ οὗ ἡ ἐκτέλεσις ἀπέναντι τοῦ κατασχόντος καὶ ἔχει συμφέρον νὰ προτιμήσῃ τὴν παρακατάθεσιν. Ἀλλὰ πρὸς ἀποφυγὴν καὶ τοῦ κινδύνου τούτου προσέθεσα εἰς τὴν τροπολογίαν μου, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις ἐξακολουθεῖ πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς παρακαταθέσεως καὶ ὅτι εἰς τὸ ταμεῖον ὀφείλει νὰ δώσῃ τὰ χρήματα ὁ κλητὴρ ἢ ὁ συμβολαιογράφος. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι σχετικὴ μὲ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσήγαγεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Τίποτε δὲν φέρω νέον εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, καὶ ἀνυπόστατοι εἰσὶν οἱ περὶ τοῦ ἐναντίου ἰσχυρισμοί του. Κατὰ τῆς τροπολογίας μου ἐγένετο καὶ ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι αἱ δι’ αὐτῆς εἰσαγόμεναι μεταβολαὶ τῆς νομοθεσίας ἔδει νὰ γείνωσι διὰ γενικῆς ἀναθεωρήσεως καὶ διορθώσεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι τακτικώτερον, ἀλλ’ ἡ ἀναθεώρησις αὕτη εἶναι ἔργον δυσχερὲς καὶ πιθανῶς πολὺς θέλει παρέλθει χρόνος μέχρις οὗ ἐκπληρωθῇ. Εἶναι λοιπὸν, ἐρωτῶ, ὀρθὸν καὶ δίκαιον νὰ ἀναβάλλωμεν ἐπ’ ἀόριστον, καὶ ἴσως εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας, τὴν εἰσαγωγὴν μεταῤῥυθμίσεων, τῶν ὁποίων ἡ κατεπείγουσα ἀνάγκη καὶ ἡ μεγίστη χρησιμότης παρὰ πάντων ὁμολογεῖται; Ἔπειτα αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, ἀντίκειται εἰς τὸν κανόνα τῆς γενικῆς ἀναθεωρήσεως, ὃν ἐπικαλοῦνται, διότι δὲν εἶναι εἰμὴ μεταῤῥύθμισις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Διατί νὰ μὴ ἐπεκτείνωμεν τὴν μεταῤῥύθμισιν ταύτην καὶ ἐπὶ ἰδιωτῶν, ἀφοῦ καὶ ἡ μὲν καὶ ἡ δὲ πρὸς τὸν αὐτὸν τείνουσι σκοπὸν, πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν καὶ ἑδραίωσιν τῆς κτηματικῆς πίστεως; Μίαν ἀντίῤῥησιν ἠδύναντο ἴσως νὰ μοὶ ἀντιτάξωσιν, ὅτι οἱ ἰδιῶται δανεισταὶ ἐνδέχεται νὰ παρεκτραπῶσιν εἰς πίεσιν τῶν ὀφειλετῶν, ἐνῷ οἱ Τράπεζαι παρέχουσι μείζονας πιθανότητας ἐπιεικείας πρὸς αὐτούς Ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχῃ πίστις καὶ ἑπομένως ἄφθονα τὰ κεφάλαια, καὶ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι εὐχερῶς δύναται ὁ ὀφειλέτης νὰ εὕρῃ νέον δάνειον καὶ νὰ πληρώσῃ τὸν δύστροπον δανειστήν του. Ἔπειτα προστατεύει ἆρά γε τὸν ὀφειλέτην ἡ ἰσχύουσα διαδικασία τῆς ἐκτελέσεως; Ἐπὶ τῶν κεφαλῶν αὐτῶν δὲν ἐπιπίπτουσιν ἐπὶ τέλους καὶ αἱ δαπάναι τῆς ἐκτελέσεως καὶ αἱ δαπάναι τῶν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν δικῶν, καὶ οἱ ἐπιγενόμενοι τόκοι καὶ ζημίαι; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἄνευ παραβάσεως ἀρχῆς τινος καὶ πρὸς μεγίστην προστασίαν τῆς γεωργίας καὶ ἐν γένει τῆς κτηματικῆς πίστεως αἱ διατάξεις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δύνανται νὰ ἐπεκταθῶσι καὶ εἰς ἰδιώτας, καὶ πρὸς τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραδοχὴν τῆς τροπολογίας μου.

§104ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα Παράρτημα).

§105ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Κωνσταντόπουλος. Ὁ παρ’ ᾧ ἐγένετο ἡ κατάσχεσις τρίτος τότε μόνον, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, παύει νὰ ὑπόκηται εἰς καταδίωξιν ἐκ μέρους τοῦ δανειστοῦ αὐτοῦ, καίτοι ὑπαρχούσης ἐπὶ τοῦ ὀφειλομένου κατασχέσεως, ὅταν καταθέσῃ ὅ,τι ὀφείλει. Ὁ δανειστὴς δὲ τοῦ παρ’ ᾧ ἐγένετο ἡ κατάσχεσις δικαιοῦται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν, καὶ μετὰ τὴν κατάσχεσιν, ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ αὕτη σκοπεῖ οὐχὶ νὰ εἰσπράξῃ αὐτὸς τὰ χρήματα, ἀλλὰ νὰ κατατεθῶσι ταῦτα παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἢ τῷ Ταμείῳ· οὕτω ὁ ὀφειλέτης δὲν ἔχει λόγον νὰ γίνεται κατάσχεσις εἰς χεῖράς του. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς τοιαύτης δι’ ἐκτελέσεως παρακαταθήκης τοῦ ὀφειλομένου θέλει αὕτη γίγνεσθαι, προκειμένου μὲν περὶ ἐκποιήσεως πράγματος, διὰ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ πλειστηριασμοῦ ὑπαλλήλου νὰ καταθέσῃ παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἢ τῷ Ταμείῳ τὸ ἐκπλειστηρίασμα. Προκειμένου δὲ περὶ ἀμέσου καταβολῆς χρημάτων ὑπὸ τοῦ ὀφειλέτου, διὰ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ὀφειλέτου μὲν νὰ καταθέτῃ ταῦτα, τοῦ κλητῆρος δὲ ἐπὶ τῇ καταθέσει νὰ δίδῃ ἐξόφλησιν.

§106ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα Παράρτημα).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον.

§108ΛΑΠΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι σύμφωνος, διατί ἐπιμένετε νὰ χάνωμεν τὸν καιρόν μας;

§109ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅτι τὸ περὶ ἐκτελέσεως μέρος τῆς ἡμετέρας Δικονομίας χρήζει μεταῤῥυθμίσεως καὶ ὡς ἔγγιστα προσπελάσεως εἰς ἁπλουστέρους τύπους εἶναι ἀναντίῤῥητον. Εἰς πᾶν βῆμα ἐν ἐπιχειρήσει ἐκτελέσεως ἀπαντῶμεν ἀμέσως ἐκείνας τὰς δυσκολίας, οἵτινες αἴρουν τὴν πίστιν ἀπὸ τὴν διάνοιαν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς διατάξεις τῶν δικονομικῶν τύπων. Τοῦτο ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ὑπερεξῆρε, τουτέστι τὸ ὑπεραπέδειξεν· ἀλλὰ τίς τὸ ἀμφισβητεῖ; Ἀπὸ χρόνου πολλοῦ κατεδείχθησαν αἱ πλημμέλειαι αὗται τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ ἀκόμη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἔχομεν ἄλλην τινὰ ἀξίωσιν περὶ νομοσχεδίου, ὅπως τροποποιήσωμεν ἄλλας τινὰς τῶν διατάξεων τῆς Δικονομίας, ἤτοι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως ἐφέσεων κατὰ τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων. Καὶ εἰς τοῦτο θέλετε μὲ εὕρει ἐναντίον, ὡς καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην τοιαύτην μονομερῆ διόρθωσιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ φέρωμεν διόρθωσιν κατὰ τμήματα, ὀφείλομεν ν’ ἀρχίσωμεν ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων καὶ πρῶτον ἐκ τοῦ μέρους περὶ ἐκτελέσεως, καὶ ἔχω ἑτοίμους περὶ τούτου σκέψεις τὸ κατὰ δύναμιν, ἀλλὰ δὲν τὰς ὑποβάλλω, διότι βλέπω τὴν τύχην τῶν νομοσχεδίων πιπτόντων εἰς βάραθρον. Τί εἶναι τὸ πρώτιστον μέλημα ἐπὶ ἐκτελέσεων; ταχύτης μετὰ ἀσφαλείας· καὶ ἡ ἐμὴ μελέτη ἐπιδιώκει τοῦτο, μεταβάλλουσα τὸν ἄξονα τῶν κινήσεων, καὶ ἀντικαθιστῶσα ἐπισπεύδοντα αὐτὸν τὸν τὰ μάλα ἐνδιαφερόμενον, τὸν ὀφειλέτην. Τίς εἶναι ἡ ἔννοια αὐτοῦ τοῦ νόμου; ἡ προστασία τοῦ ἀδυνάτου, τοῦ ὀφειλέτου· λοιπὸν πρὸς τὸ συμφέρον τούτου, ἂν μεταφέρωμεν τὸ βάρος τῆς ἐκτελέσεως ἀπὸ τοῦ δανειστοῦ εἰς τὸν ὀφειλέτην, τότε παύει πᾶσα ἀμφισβήτησις περὶ τὴν ἐκτέλεσιν, ὅταν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκποιήσεως τοῦ ἐνυποθήκου ἢ πάσης περιουσίας μεταβιβάσητε ἀπὸ τὸν δανειστὴν εἰς τὸν ὀφειλέτην.

§110ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τίνι τρόπῳ;

§111ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐνταῦθα δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω· ἀλλ’ ἐὰν θέλετε, φέρω τὸ νομοσχέδιον αὔριον.

§112ΠΟΛΛΟΙ. Φέρετέ το. Μάλιστα.

§113ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἰδίως ἔχομεν πολυτέλειαν περὶ τὴν κατάσχεσιν περὶ τὰς κοινοποιήσεις τῆς δηλοποιήσεως. Λοιπὸν ὅλαι αὐταὶ αἱ δυσχέρειαι συνίστανται εἰς τὸ νὰ ἐκπληρωθῇ ἡ θέλησις τοῦ νομοθέτου τοῦ νὰ δοθῇ ὅσῳ τὸ δυνατὸν μείζων δημοσίευσις τοῦ γεγονότος τῆς ἐκποιήσεως, ὅπως προληφθῇ ἡ ἐν ὑποτιμημένῃ διατιμήσει ἐκποίησις τοῦ κτήματος, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐπὶ μὴ ἱκανῇ περιγραφῇ ἀναβολὴ τῆς ἐκτελέσεως. Αὕτη λοιπὸν εἶναι ἡ κυριεύουσα εἰς τὸν νοῦν τοῦ νομοθετήσαντος περὶ ἐκτελέσεως ἔννοια, ἡ προφύλαξις τῶν συμφερόντων τοῦ ὀφειλέτου· τὸν ὀφειλέτην ἤθελε νὰ προστατεύῃ, διότι ὁ δανειστὴς ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ, καθὸ ἰσχυρότερος, μὲ τρόπον ὥστε, νὰ ἀπογυμνώσῃ αὐτόν. Ἤδη ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ αὐτὸ μέτρον, ἂς παραδώσωμεν αὐτὴν τὴν ἐκποίησιν τοῦ κτήματος εἰς τὸν ὀφειλέτην, ἀλλ’ ἐν ὡρισμένῃ προθεσμίᾳ. Ἀλλ’ ἐὰν ἀντὶ τοιούτου γενικοῦ μέτρου θελήσωμεν νὰ προσκολληθῶμεν περὶ ἑνὸς μέρους ἐκτελέσεως εἰς τὴν Τράπεζαν, περὶ ἄλλου εἰς ἄλλο κατάστημα, θὰ καταντήσωμεν τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν, Πανδέκτην, καὶ θὰ χρειασθῶμεν νὰ συστήσωμεν ἐπιτροπὴν ὅπως ὡς ἄλλοι Ἰουστινιανοὶ ἐνεργήσωμεν ἀναθεώρησιν τῶν νόμων, διότι καθίστανται κυκεών. Καὶ τί νομίζετε, ὅτι συμβαίνει σήμερον μὲ τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν καὶ τοὺς ἄλλους νόμους; Ἐνῷ ὑπάρχει ἐν τοῖς κώδιξιν τὸ σύνολον τῆς νομοθεσίας, ἔχομεν καὶ παραπομπὰς καὶ ἰδιαιτέρους νόμους ὑπὸ διάφορα χαρακτηριζομένους ψηφεῖα, ὧν ἡ ἀλλεπάλληλος ἀλληλεπιδιόρθωσις πρόκειται πρόβλημα εἰς γνῶσιν καὶ αὐτῶν τῶν περὶ τὴν νομοθεσίαν ἐντριβεστέρων· αἱ κατ’ ἄρθρα τινὰ ἑπομένως ἀνασκευαὶ χειροτερεύουν τὸ νομοθετικὸν χάος. Ἐπ’ ἐσχάτων ἔτι ἐψηφίσθη, ἐν ἀπουσίᾳ μου, προθεσμία, ὅπως ὁ εἰς χεῖρας τρίτου κατασχὼν ἦναι ὑπόχρεως ν’ ἀνακόψῃ τὴν δήλωσιν τούτου ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας· καὶ τί συνέβη; Τὸ ἀτοπώτατον, ὅπως, ἐάν τις ἐνεργήσῃ κατάσχεσιν εἰς χεῖρας τρίτου, καὶ εἰσέτι ἦναι ἄδηλον ἐὰν ἡ κατάσχεσις θέλει ἐπικυρωθῆ, νὰ ἔλθῃ εἰς ἕνα ἀγῶνα δικαστικόν, ὅπως ἀνακόψῃ τὴν δήλωσιν καὶ μετὰ μίαν δικομαχίαν ἐκτενῆ καὶ πολυδάπανον ἔρχεται νὰ συζητήσῃ τὸ κῦρος τῆς κατασχέσεως καὶ κατάσχεσις δὲν ὑπάρχει, διότι ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀγωγή του· τίνα λοιπὸν ἔννοιαν εἶχεν ὁ περὶ δηλώσεως ἀγὼν, ἐνῷ οὐσία ἀπαιτήσεως δὲν ὑφίσταται; Εἶναι αὐτὸ διευκόλυνσις τῆς ἐκτελέσεως; Διὰ τοιούτων λοιπὸν τμηματικῶν μεταῤῥυθμίσεων δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἱκανοποίησιν, ἣν ζητοῦμεν, ὅπως ἐπενέγκωμεν τὴν εὐκολίαν τῆς ἐκτελέσεως· ἀλλὰ προσθέσατε καὶ τοῦτο, ὅτι διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου τούτου ἔχομεν καὶ τὸ ἄτοπον, ὅπερ ὑπέδειξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι εἰς τὴν Τράπεζαν ὑπάρχουν ἐχέγγυα, ἐνῷ εἰς τοὺς ἰδιώτας δὲν ὑπάρχουν, καὶ ἂν ἤδη εὐνοῇ τοὺς ὀφειλέτας διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου, θέλομεν ἔχει εὐνοϊκωτέραν τὴν θέσιν τοῦ δανειστοῦ καὶ ἂν ἔχωμεν δανειστὰς ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους εὕρομεν ἐν τοῖς δικαστικοῖς χρονικοῖς, συλλογισθῆτε ποία ἔσται ἡ θέσις τοῦ ὀφειλέτου. Ἔχομεν καὶ ἄλλας τοιαύτας διατάξεις τῶν κειμένων νόμων, καὶ ὡς παράδειγμα ἐκεῖνο, περὶ οὗ καὶ ἄλλοτε ὡμίλησα. Ἔχομεν τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου· ὁ ὀφειλέτης ἔρχεται εἰς ἀνάγκην, δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ τὸν δανειστὴν, καὶ ὁ δανειστὴς ἐπιλαμβάνεται τῆς περιουσίας του· ὁ νόμος διὰ νὰ καταστήσῃ ἔτι ἀνεφικτοτέραν τὴν πληρωμὴν τοῦ χρέους εἰς τὸν ὀφειλέτην ἔτι ἀφερεγγυώτερον, ἐπιβάλλει καὶ τέλος χαρτοσήμου διὰ τὴν ἐκποίησιν τῆς περιουσίας, δηλαδὴ φορολογοῦμεν οὐχὶ τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ τὴν δυστυχίαν. Αὐτὰ ὅλα βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι θέσιν ἐν Δικονομίᾳ εὐνομουμένου ἔθνους. Αὐτὰ ὅλα πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῶσιν, ἀλλ’ οὐχὶ τμηματικῶς· κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἔχοντες ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐκτελέσεως σύστημα, νὰ γείνῃ δὲ ὡς τάχιον μελέτη τοῦ συστήματος τούτου, ἰδίως δὲ νὰ μεταβιβασθῇ τὸ βάρος ἀπὸ τοῦ δανειστοῦ εἰς τὸν ὀφειλέτην, καὶ τότε συζητοῦμεν ἐκτενέστερον.

§114ΤΖΑΝΕΣ. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, κύριοι βουλευταὶ, τὰς δυσχερείας ἐν αἷς τὰ δικαστήριά μας περιπίπτουσιν ἕνεκα τοῦ πλημμελοῦς τῆς Πολιτικῆς ἡμῶν Δικονομίας, εἰς τὸ περὶ ἐκτελέσεως μέρος· ὅσοι εἶχον τὴν κακὴν τύχην νὰ ἐκτελέσωσι λόγῳ τῶν πρὸς αὐτοὺς ὀφειλομένων, ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφου, ἀνεπιδέκτου μάλιστα ἀντιῤῥήσεως, αὐτοὶ καὶ μόνοι γνωρίζουσι τί ἔπαθον· πολλάκις παρῆλθον ἔτη πολλά, καὶ ὁ ἐκτελεστὸς τίτλος αὐτῶν ἔμεινεν εἰς τὰ δικαστήρια, δυνάμει ὄχι ἀνακοπῆς καὶ ἀναστολῆς, ἀλλ’ ἀνακοπῶν καὶ ἐπανειλημένων ἀναστολῶν, ἀνεκτέλεστος· ἀνάγκη λοιπὸν ἐπείγουσα νὰ ἐξευρεθῇ θεραπεία ἐπὶ τοῦ πλημμελοῦς τούτου τῆς νομοθεσίας ἡμῶν μέρους, καὶ τοιαύτην βλέπω, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δεχθῇ νὰ ἐπεκταθῇ ἐν τῷ συζητουμένῳ νόμῳ καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἰδιώτας τὸ προνόμιον τῶν Τραπεζῶν· ἂν μάλιστα γείνῃ δεκτὸν τοῦτο, καὶ τὸ περὶ ἀπαγορεύσεως τῶν ἐφέσεων τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων, ὡς ἔχει τὸ περὶ Ἀρείου Πάγου Νομοσχέδιον, εἶμαι λίαν βέβαιος, ὅτι τὸ ἥμισυ τῶν δικῶν θέλει λείψει, καὶ τὰ ἡμέτερα δικαστήρια θέλουσιν εἰς τὸ μέλλον βαδίσει ἐπὶ ὁμαλωτέρας ὁδοῦ. Ὅτε, κύριοι Βουλευταί, ἀρθῶσιν ἐκ τῶν μέσων τὰ δίδοντα ἰσχὺν εἰς τὰς στρεψοδικίας μέσα· ὅτε τὸ στάδιον τῆς καταδολιεύσεως τῶν περὶ ἐκτελέσεως τῆς ἡμετέρας Δικονομίας διατάξεων φραγῇ· ὅτε παύσῃ ἡ ἀσώτευσις, εἴτε ἐκ τῆς ἀμαθείας τῶν προϊσταμένων τῶν δικαστηρίων προερχομένη, εἴτε καὶ ἄλλοθεν ὁποθενδήποτε, τῶν ἀναστολῶν, κατ’ ἀνάγκην, τότε θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀσφάλεια τῶν δανειστῶν καὶ ἡ τῶν ὀφειλετῶν περίσκεψις περὶ τοῦ σεβασμοῦ εἰς τὰ συμφέροντα ἐκείνων· ἤδη, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, νέων στρεψοδίκων μέσων ἡ ἀνακάλυψις ἐπιδιώκεται, ὅπερ ἀντίκειται εἰς τὴν ἠθικήν, τὸ συμφέρον καὶ αὐτὴν τὴν ἀληθῆ τῶν νόμων ὕπαρξιν, Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θ’ ἀποκρούσῃ τὴν ὑπὸ τῶν κ. Κωνσταντοπούλου ὑποβληθεῖσαν τροποποίησιν, ἢ ἄλλως κρίνω ἀναγκαῖον ν’ ἀναβληθῇ σήμερον ἡ τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα μελετηθῇ καλλίτερον.

§115ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα Παράρτημα).

§116ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ κατεπεῖγον, διότι ὅπως σήμερον ἔχει τὸ περὶ ἐκτελέσεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, τὰ συμφέροντα τῆς γεωργικῆς τάξεως ὑποφέρουσι σπουδαίως. Καὶ ὑποφέρουσι σπουδαίως διὰ δύω λόγους· ὁ πρῶτος εἶναι, ὅτι τὰ κεφάλαια τῶν Τραπεζῶν εἶναι ἐντελῶς ξένα εἰς τὴν γεωργίαν, διότι ἅπαντα τὰ κτήματα τῶν γεωργῶν ἐν Ἑλλάδι στεροῦνται τίτλων. Καὶ πρῶτον αἱ κατοικίαι τῶν γεωργῶν πᾶσαι ᾠκοδομήθησαν ἐπὶ οἰκοπέδων, τὰ ὁποῖα ἐχορήγει πρὸς τὴν γεωργικὴν τάξιν τὸ ψήφισμα τοῦ Κυβερνήτου, ὅπερ προέβλεπε περὶ χορηγίας ἑνὸς στρέμματος εἰς ἕκαστον γεωργὸν, δὲν προέβλεπεν ὅμως τὴν περὶ ἐκδόσεως παραχωρητηρίων. Ἑπομένως πᾶσαι αἱ κατοικίαι τῶν γεωργῶν δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς χορηγίαν ἐνυποθηκοδανείων παρὰ τῶν Τραπεζῶν. Αἱ παλαιαὶ ἰδιοκτησίαι τῶν γεωργῶν κατὰ δεύτερον λόγον στεροῦνται τίτλων, καὶ τοιούτους χρησίμους ἔχουσι τοὺς πρὸ τριακονταετίας ἕνεκα ἀγοραπωλησίας, προικὸς, δωρεᾶς ἢ πλειστηριασμοῦ, καὶ μόνον οἱ τίτλοι οὗτοι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν. Ἑπομένως καὶ αἱ παλαιαὶ ἰδιοκτησίαι ὡς ἐστερημέναι τίτλων δὲν χρησιμεύουσι πρὸς πορισμὸν ἐνυποθηκοδανείων. Τρίτον εἶδος κτημάτων ἔχομεν τὰς δηλωθείσας γαίας· περὶ τούτων ἠκούσατε προχθὲς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν τί σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν δέχεται τὰ τοιαῦτα κτήματα πρὸς ἐνυπόθηκα δάνεια διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέπτυξεν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ γεωργία δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ παρὰ τῶν Τραπεζῶν (καὶ δὲν γιωρίζω τὶ συμβαίνει εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ἐπισήμως, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Θηβῶν, καί τοι πολλοὶ γεωργοὶ ἐζήτησαν νὰ συνάψωσι δάνεια ἐνυπόθηκα ἡ προσπάθεια ἀπέβη ματαία, διότι οὐδεὶς ἔλαβε) ποῦ νὰ καταφύγωσιν οἱ γεωργοί; Θὰ καταφύγουν εἰς τοὺς ἰδιώτας τοκιστάς. Ὁ δὲ ἰδιώτης, εὑρισκόμενος ἀπέναντι παντοίων σκοπέλων καὶ τόσων κινδύνων προερχομένων ἐκ τοῦ πλημμελοῦς τὴν σήμερον συστήματος τῆς ἐκτελέσεως, δανείζει μὲ ὑπέρογκον τόκον, διότι ἢ θὰ λάβῃ ὁ δανείζων τὰ χρήματά του, μετὰ αἰῶνας, ἢ θὰ τὰ χάσῃ ἐντελῶς, ἢ θὰ συμβῇ νὰ μὴ τὰ λάβῃ οὔτε ὁ δανειστής, οὔτε νὰ τὰ ὠφεληθῇ ὁ ὀφειλέτης, ἀλλὰ θὰ τ’ ἀποῤῥοφήσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ὑπάρχον πολυτελὲς καὶ πολυδάπανον σύστημα τῆς ἐκτελέσεως. Εἶδον κτήματα ἐκποιηθέντα, ὧν τὸ ἀντίτιμον μόλις ἐκάλυψε τὰ ἔξοδα τῆς ἐκτελέσεως. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι εἶναι καλόν, ἀφοῦ μάλιστα μία μεγάλη τάξις, καὶ ἐκείνη μάλιστα, ἥτις χρῄζει τῆς σπουδαιοτέρας προνοίας ἡμῶν, ὑποφέρει, ὅτι τὸ ζήτημα, καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ ἐπί τινας ἡμέρας, ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ νὰ ἐπέλθῃ συμβιβασμός τις μεταξὺ τῶν ἀντιῤῥήσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν τροπολογιῶν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ κ. Κωνσταντοπούλου. Καὶ ἂν μετὰ τὴν μικρὰν αὐτὴν μελέτην εἴδομεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ὁ συμβιβασμὸς, τότε ἤθελον παρακαλέσει.......

§117ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ παρεμποδίσωμεν ἐν τῷ μεταξὺ τὰ κεφάλαια τῶν Τραπεζῶν.

§118ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἀστειεύεσθε, κ. Ὑπουργέ, ἐν οὐ δέοντι.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μεταῤῥυθμίζονται ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§120ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Τότε λέγω ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, ὅπως λάβῃ ταχεῖαν πρόνοιαν περὶ διορθώσεως τοῦ περὶ ἐκτελέσεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας μέρους, ἀλλὰ ταχέως, ὅπως ᾖ ὥριμος ἡ ὑπόθεσις πρὸς συζήτησιν κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον.

§121ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἡ δυσπιστία, ἥτις μαστίζει τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν εὑρίσκει τις δάνειον εὐχερῶς, δὲν προέρχεται ἐξ αἰτίας τῆς σχοινοτενοῦς διαδικασίας τῆς ἐκτελέσεως καὶ τῆς κατασχέσεως, ὡς διατείνεται ὁ ἐκ Μαντινείας βουλευτὴς κ. Κωνσταντόπουλος. Αἱ διατυπώσεις εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς κατασχέσεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἐτέθησαν ὑπὸ τοῦ νομοθέτου σκοπίμως, καὶ χρησιμεύουσιν ὡς ἄγρυπνοι φύλακες τῆς ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν ἀπέναντι τῶν δανειστῶν κεφαλαιούχων, καθόσον ὁ νομοθέτης ἐσκόπει νὰ ἔχῃ ὅλους τοὺς πολίτας ἰδιοκτήτας, καὶ νὰ μὴ δύνανται οἱ δανεισταὶ τόσον εὐχερῶς ν’ ἀποστερῶσι πάσης ἰδιοκτησίας αὐτούς. Ἄν παραδεχθῆτε τὴν διαδικασίαν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν, τὴν ὁποίαν προνομιακῶς ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, τότε σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου πάντες οἱ κτηματικοὶ θέλουν ἀποκατασταθῆ ἀκτήμονες ἀπέναντι τῶν κεφαλαιούχων· διότι κανεὶς χρεώστης δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ ἐμπροθέσμως τὸ χρέος του, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπί τινος κτήματος, καὶ οὐδὲ ἡ πρόσοδος τοῦ κτήματος εἶναι ἱκανὴ πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους τούτου. Ὅθεν πρέπει νὰ ἀφεθῇ ὅπως ἔχει ἡ νομοθεσία μας ἄθικτος, καὶ ἰδίως τὸ περὶ κατασχέσεων κεφάλαιον τῶν ἀκινήτων κτημάτων. Τὸ νόσημα ἐν τῇ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ κεῖται εἰς ἄλλο μέρος τῆς νομοθεσίας μας, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ δικαστήρια ἐξ ἀβελτηρίας δὲν ἔδωσαν προσοχὴν τοῦ νὰ ὦσι φειδωλὰ καὶ λίαν προσεκτικὰ εἰς τὰς ἀποφάσεις των· εἶναι δὲ τὸ ἄρθρον 687 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας τὸ περὶ παραχωρήσεως κτημάτων τοῦ ὀφειλέτου, τὸ ὁποῖον ἄρθρον ἐθεσπίσθη ὡς εὐεργετικὸν πρὸς τὴν κοινωνίαν διὰ τοὺς τιμίους ὀφειλέτας, καὶ δυστυχήσαντας ἕνεκα αἰτίων ἀπροόπτων, καὶ μὴ δυναμένους νὰ ἱκανοποιήσωσι τοὺς δανειστάς των. Ἀλλὰ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο εἰς τὰς χεῖρας τῶν κακῆς πίστεως ὀφειλετῶν, καὶ ἕνεκα τῆς ἀναπτυχθείσης στρεψοδικίας, κατήντησε μάστιξ τῆς κοινωνίας, καθότι πολλοὶ χρεῶσται κακῆς πίστεως, ποιούμενοι χρῆσιν τῆς διατάξεως 687 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ζητοῦσι τὴν παραχώρησιν τῶν κτημάτων ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον, ἐπὶ τῇ ἁπλῇ αἰτήσει τοῦ ὀφειλέτου, καὶ χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ προηγουμένως ἄν πράγματι ὁ ὀφειλέτης ὑπέστη δυστυχήματα καὶ ἕνεκα τίνος αἰτίας καὶ ἐκ ποίων περιστάσεων, κατὰ τὸ δοκοῦν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 690 τῆς Πολ. Δικονομίας διατάσσει ἐκ μονομερίας τὴν ἀναστολὴν πάσης καταδιώξεως ἐπὶ 6 μῆνας, ἢ καὶ ἔτος, καὶ ὑποχρεοῖ τὸν ὀφειλέτην νὰ ἀποδείξῃ τὰ δυστυχήματά του· ληξάσης δὲ τῆς πρὸς ἀπόδειξιν προθεσμίας καὶ τῆς ἀναστολῆς, ἀνανεοῦται καὶ πάλιν ἡ ἀναστολὴ καὶ οὕτως ἐφ’ ἑξῆς, ὥστε αἱ ἀποφάσεις οὐδόλως δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσι κατὰ τῶν ὀφειλετῶν. Ἐκ τούτου προέρχεται καὶ προῆλθεν ἡ δυσπιστία τῶν κεφαλαιούχων, καὶ δὲν δανείζουν εὐχερῶς εἰς τὸν τυχόντα, ἔστω καὶ ἀξιόχρεων καὶ τίμιον, διότι φοβοῦνται ἐπὶ τέλους τὰς παραχωρήσεις τῶν ὀφειλετῶν, τὰς τόσον καταχρηστικῶς ἐπιπολαζούσας ἐν τοῖς δικαστηρίοις· ὅθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐναπόκειται νὰ τροποποιήσῃ τὸ ἄρθρον 690 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας διὰ νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ μὴ δύναται τὸ δικαστήριον ἐκ προοιμίων, ἐν ἀρχῇ τῆς ἐπ’ ἀναφορᾷ αἰτήσει τοῦ ὀφειλέτου διαδικασίας, νὰ ἀναστέλλῃ πᾶσαν καταδίωξιν κατὰ τοῦ ὀφειλέτου, εἰμὴ μετὰ τὴν ἀπόδειξιν τῶν δυστυχημάτων, εἰς ἃ ὑπεβλήθη ὁ τίμιος ὀφειλέτης, ἕνεκα περιστατικῶν ὅλως ἀπρονοήτων ὑπὸ τῆς ἀνθρωπίνης διανοίας καὶ πείρας καλοῦ οἰκοκυραίου καὶ φρονίμου διαχειρίσεως τῆς περιουσίας του.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον περιέχει διατάξεις εἰδικὰς διὰ τὰς Τραπέζας, αἵτινες μὴ συμπεριληφθεῖσαι εἰς τὰς συμβάσεις προτείνονται ἤδη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς συμπληροῦσαι τὰς συμβάσεις τὰς ὑφισταμένας. Δὲν ἐννοῶ πῶς εἰς τοιαῦτα νομοσχέδια παρενείρει ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἡμῶν κ. Κωνσταντόπουλος τὴν τροποποίησιν, ἣν ὑπέβαλεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἀπορῶ δὲ πῶς, ἀφ’ οὗ ἀπεφάσισε νὰ ὑποβάλῃ τὴν τροπολογίαν τῆς τροποποιήσεως αὐτοῦ, περιώρισεν εἰς μόνας τὰς ἐκτελέσεις ἐπὶ ἐνυποθήκων δανείων καταλιπὼν ἔξω τοῦ εὐεργετήματος πάντας τοὺς ἄλλους δανειστάς· ἀλλ’ οὕτω θέλομεν ἔχει τὸ μοναδικὸν ἀληθῶς ἐν πάσαις ταῖς χώραις, ταῖς ἐχούσαις νομοθεσίαν ὁμοίαν τῆς ἡμετέρας, παράδειγμα, ἄλλως νὰ ἐκτελῶ ἐγώ, ὅστις εἶχον τὴν πρόνοιαν νὰ δανείζω ἐπὶ ὑποθήκῃ, καὶ ἄλλως νὰ ἐκτελῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐδάνεισαν οὐχὶ ἐπὶ ὑποθήκῃ, καὶ τοῦτο ἐνῷ μεταξὺ τῶν ἄνευ ὑποθήκης δανείων ὑπάρχουσι καὶ δάνεια, εὐνοούμενα ἐξαιρετικῶς ὑπὸ τοῦ νομοθέτου.

§123ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί τὸ ἔχουσιν αἱ Τράπεζαι αὐτὸ τὸ εὐεργέτημα;

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι εἶναι πρόσωπα ἠθικὰ, ἅτινα πρὸς κοινὸν ὄφελος συνεβλήθησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· διὰ τοῦτο λαμβάνουσι τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἐξαιρετικόν· διότι, ὡς γινώσκετε, αἱ Τράπεζαι μόνον ἐνυποθήκως δανείζουν, οὐδέποτε ἐγχειρογράφως ἢ διὰ γραμματίων· καὶ ἐπὶ μὲν γραμματίων ἔχουσι τὰ εὐεργετήματα τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου, ἐπὶ δὲ ὑποθήκης, ἔχουσι τὰ εὐεργετήματα, ἅτινα αἱ συμβάσεις παραχωροῦσι· οὐδεμία δὲ Τράπεζα δανείζει ἄνευ τοιούτων ἐγγυήσεων. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι δὲν εἶναι κυρίως οἱ δανεισταὶ οἱ ἔχοντες ἀνάγκην ὑποστηρίξεως, καὶ κάλλιστα εἶπεν ὁ κ. Στεφανίδης, ὅτι πρὸ πάντων πρέπει νὰ προστατευθῇ ὁ ὀφειλέτης. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι δι’ ὅλης τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας διαθέτει πνεῦμα προστασίας τοῦ ὀφειλέτου καὶ τοῦ ἐναγομένου, πνεῦμα στηριζόμενον ἐπὶ τῆς μελέτης καὶ τῆς πείρας πολλῶν αἰώνων. Πρέπει βεβαίως νὰ φροντίσωμεν νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν στρεψοδικίαν, ἀλλὰ τοῦτο πρέπει μᾶλλον νὰ ἐπιδιώξωμεν διορθοῦντες τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Ὀφείλομεν ὅμως ἰδίως νὰ προστατεύσωμεν τὸν ὀφειλέτην ἀπὸ τῆς καταστροφῆς, ἥτις ἐπέρχεται κατὰ τὸ τέλος τῆς ἐκτελέσεως. Ὁ δανειστὴς λαμβάνει ἐπὶ τέλους ἑκάστοτε τὰ χρήματά του· ἀλλ’ ὁ ὀφειλέτης, ἐκτὸς τοῦ κεφαλαίου καὶ τῶν τόκων, πληρόνει καὶ ὑπέρογκα ἔξοδα, ὧν παραίτιος εἶναι πολλάκις αὐτὸς ὁ δανειστής, πάντοτε δὲ οἱ ἐπιμελούμενοι τὴν ἐκτέλεσιν κλητῆρες. Ἀλλὰ ταῦτα ἀποδεικνύουσιν ἁπλῶς ὅτι ἡ Πολιτικὴ Δικονομία ἔχει ἀνάγκην ἀναθεωρήσεως. Πλὴν ποῦ ἠκούσατε ἀναθεώρησιν τοιούτων νόμων κατὰ τοιοῦτον τρόπον; Αἱ ἀναθεωρήσεις τῶν κωδίκων γίνονται μετὰ προηγουμένην μελέτην καὶ ἐπεξεργασίαν καὶ ἐρώτησιν τῶν γνωμῶν τῶν δικαστηρίων τῶν Ἐφετείων. Ἠκούσατε εἰς κανὲν μέρος νὰ ὑποβληθῇ τροπολογία ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ κώδικος, ἢ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἄνευ γνωμοδοτήσεως τοὐλάχιστον τῶν Δικαστηρίων τῶν Ἐφετείων; Καὶ δέχεται αὐτὸς ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ὅστις ἀποτελεῖ αὐθεντίαν εἰς τὰ ποινικά, δέχεται διὰ τροπολογίας παρεμπιπτούσης νὰ μεταβληθῶσιν ἄρθρα τῆς Ποινικῆς Δικονομίας; οὐδέποτε.

§125ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐν τούτοις, δὲν ἐτροποποιήθησαν;

§126ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὀλίγα ἄρθρα τῶν νόμων τούτων ἐτροποποιήθησαν, μετὰ μελέτην καὶ ἀφοῦ ἀπεφάνθησαν ἐπ’ αὐτῶν τὰ Δικαστήρια. Λοιπὸν λέγω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπονται τροποποιήσεις κωδίκων διὰ τροπολογιῶν, παρεμβαλλομένων εἰς ξένα νομοσχέδια. Καὶ ἀπόδειξις ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπωνται, εἶναι αὐτὸ τὸ περιεχόμενον τοῦ 2 ἄρθρου τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου. Ἐν αὐτῷ ζητεῖ νὰ προλάβῃ καταχρήσεις, γινομένας διὰ κατασχέσεως εἰς χεῖρας τρίτου. Ἀλλὰ λησμονεῖ ὅτι πολλῷ μεγαλειτέρα κατάχρησις γίνεται, ὅταν ἐπὶ κατασχέσεων κτημάτων παρουσιάζεται τριτανακόπτον πρόσωπον, οὐδὲν ἀληθὲς ἔχον δικαίωμα καὶ ὅμως ἰσχυριζόμενον, ὅτι εἶναι κύριον τοῦ κτήματος· τότε ἀμέσως ἐπέρχεται ἀναστολή.

§127ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχῃ τίτλον.

§128ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βέβαιον εἶναι ὅτι ἐπεκράτησεν ἐκ προαιρέσεως ἀγαθῆς τοῦ νὰ καταπολεμηθῇ ἡ κατάχρησις, νὰ ἀποφασίζῃ ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου περὶ τῆς ἀναστολῆς ἢ μή· ἀλλ’ ἂν θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε ἀκριβῶς τὸν νόμον, ἡ ἀναστολὴ ἐπέρχεται αὐτοδικαίως. Πλὴν δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἐνταῦθα ἡ κατάχρησις καὶ μεγαλειτέρα εἶναι καὶ πολὺ σημαντικωτέρα· καὶ ἐν τούτοις ταύτην παρερχόμεθα καὶ θέλομεν νὰ διορθώσωμεν τὴν ἄλλην. Ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ νὰ ψηφίσωμεν τοιαύτας προτάσεις. Ἐλπίζω δὲ ὅτι οἱ προτείναντες δὲν θὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, διότι αὕτη εἰς οὐδὲν θέλει χρησιμεύσει. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ μακαρίτης Δελιγιώργης ἐπὶ διαφόρων μεταβολῶν τῆς Δικονομίας, ἐζήτησε τὴν γνώμην τῶν Ἐφετείων, ἅτινα καὶ ἐγνωμοδότησαν, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐκεῖνος λίαν συνετῶς δὲν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ αὐτῶν νομοσχέδιον, διότι καὶ οὕτως ἐφρόνει, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὥριμον.

§129ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν ὑπέβαλον πρότασιν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ παρεμβάλω πρόσκομμα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου οὔτε ν’ ἀναβληθῇ. Εἶπον, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ἐὰν θέλῃ, ν’ ἀναβάλῃ, διότι τὸ ἀντικείμενον εἶναι σπουδαῖον καὶ ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ. Προσέθηκα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία νὰ προβλέπῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, ὥστε ἐν πᾶσι περιπτώσει δύναται καὶ τὴν εὐθύνην ν’ ἀναλαμβάνῃ.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Ἐγένετο πρότασις περὶ ἀναβολῆς. Ἐπιμένουσιν οἱ προτείναντες;

§131ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπέβαλον πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§132ΤΙΝΕΣ. Ὑπέβαλεν ὁ κ. Διαμάντης.

§133ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν, ἡ τροπολογία μου εἶναι νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἰδιωτῶν τὸ δικαίωμα ὥστε πρέπει νὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν ἰδέαν, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἰδιωτῶν.

§134ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀρχὴ δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ τροπολογίᾳ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ εἶναι ἡ τῆς ἐπεκτάσεως. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος θέλει τὴν ἐπέκτασιν ἔτι μεγαλειτέραν. Περὶ αὐτοῦ κατόπιν θὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Ὥστε πρῶτον θὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, κατόπιν δὲ θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν παραδέχεται τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου.

§135ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ σειρὰ τῆς ψηφοφορίας. Ἐὰν δὲν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐπεκτάσεως καὶ ὑπὲρ τῶν ἰδιωτῶν....

§136ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀποκρούει, θέλει τὴν ἐπέκτασιν. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ εἶναι τοῦ νομοσχεδίου.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τῆς τροπολογίας καὶ ἀποῤῥίπτονται δι’ ἀναστάσεως.— Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου).

§138ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 τῆς τροπολογίας δὲν ἔχει κἀμμίαν ἔννοιαν.

§139ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια. (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς καὶ τὸ σύνολον εἰς γʹ. συζήτησιν).

§140ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Αὔριον θὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ σιδηροδρόμων.

§141ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἐγγεγραμμένον τὸ νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως 690,000 δραχμῶν. Πρέπει νὰ διαγραφῇ, διότι δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις.

§142ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ περὶ σιδηροδρόμων νὰ τεθῇ πρῶτον. Ὅλη ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος. (Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 καὶ 20′ μ. μ.)