1882.05.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 73

τῆς 18 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπράουν, ἐργοστασιάρχης πνευματωδῶν ποτῶν ἐν Κερκύρᾳ, ἐξαιτεῖται ἵνα συμπεριληφθῇ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἤτοι τοῦ ἀραβοσίτου καὶ τῆς κριθῆς, χρησίμων διὰ τὴν πνευματοποιΐαν.—Ὁ Ἀνδρέας Γεννατᾶς Εὐθυμιώτης, ἐκ Κεφαλληνίας, ἐξαιτεῖται τὴν ἀπόλυσιν τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ του ἐκ τῆς ἐφετεινῆς κληρώσεως, ὡς μόνου στηρίγματος τῆς οἰκογενείας του.— Αἴτησις πολιτῶν τῆς πόλεως Πατρῶν περὶ ἐλαττώσεως τῆς θητείας τῶν κληρωτῶν στρατευσίμων. — Ὁ Παναγιώτης Φεῤῥαῖος ζητεῖ νὰ τῷ χορηγηθῇ ἀνάλογον μηνιαῖον βοήθημα διὰ τὰς γνωστὰς ἐκδουλεύσεις τῆς οἰκογενείας του πρὸς τὸ Ἔθνος. — Ὁ Ματθαῖος Καλλεμπασᾶς, Ἕλλην ναυτικός, διαμένων προσωρινῶς ἐν Σουλινᾷ, παραπονεῖται κατὰ τοῦ ἐκεῖ Ἕλληνος ὑποπροξένου Α. Τσιμπουράκη, ὅτι οὗτος πιέζει τοὺς πλοιάρχους, ἐμπόρους κλπ. εἰσπράττων παράνομα τέλη καὶ τὰ τοιαῦτα. — Ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Σολιώτης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς Α. Βαλαβάνης ὑποβάλλει ἐπερώτησιν.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Βάλτου βουλευτὴς κ. Κωνστ. Στράτος ὑποβάλλει τρεῖς ἐπερωτήσεις.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Ζαρμάνης, Ζαφειριάδης, Παπαδόπουλος, κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ τοποθετήσεως τοῦ πρώην Ἐπισκόπου Κίτρους Νικολάου. — Κατετέθη τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Μαντινείας κ. Ζέγγελη καὶ ἑτέρα τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος κ. Τράκα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς πρὸς δήλωσιν φυτειῶν προθεσμίας. (Ὅρα Παράρτημα).

§8ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ τῆς Κωπαΐδος· τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη, ἀλλὰ δὲν ἐκυρώθη. Ἀπὸ τὴν συζήτησιν προέκυψεν, ὅτι εἶναι ἀμφίβολον τοὐλάχιστον τὸ γεγονός; ἐὰν ἡ ἑταιρία, μὴ ἀρξαμένων τῶν ἐργασιῶν της ἐντὸς τῆς προθεσμίας, δύναται νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος. Εἶχον ἐρωτήσει περὶ τούτου τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅστις μοὶ εἶπεν, ὅτι μόνον ἡ ἑταιρία διατείνεται, ὅτι ἐποιήσατο ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τούτων, ἀλλ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν περὶ τούτου γνωρίζει ἐπισήμως. Τὸν ἠρώτησα προσέτι ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ εἶπε τοιοῦτόν τι, καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἄλλην ἐντολήν. Ἐπειδὴ δὲ, κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, διότι ἐὰν τῳόντι προκύψῃ ἓν τοιοῦτον δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, δύνανται νὰ διασωθῶσι σπουδαῖα συμφέροντα καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν περιοίκων τῆς Λίμνης, ὑποβάλλω τὴν ἑπομένην ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἐπειδὴ ἀναγινώσκονται πᾶσαι αἱ ἐπερωτήσεις, κατὰ τὰ ἄρτι ἀποφασισθέντα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν καὶ ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ προσεχὲς Σάββατον ἐὰν οἱ τέως ἐν ταῖς νέαις τοῦ Κράτους ἐπαρχίαις συλληφθέντες καὶ προφυλακισθέντες ὑπάγωνται ἢ ὄχι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀμνηστευτέων κατὰ τὸ 17 ἄρθρον τῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Πρὸς τούτοις ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν. Προτείνω, ὅπως δυνάμει τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος ἡ Βουλὴ αὕτη διορίσῃ ἐκ τῶν μελῶν αὑτῆς ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴν κτλ. (Ὅρα Παράρτημ.)

§10ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὡς ἐνθυμεῖται καὶ ὁ κ. Πρόεδρος, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως διεκόπη ἡ συζήτησις ἐκείνη, ἐπιφυλάσσομαι πάντοτε νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου καὶ ἐγώ. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ προτίθεμαι νὰ παρουσιάσω μίαν νέαν διοργάνωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καθυποβάλω νομοσχέδιον περὶ τούτου, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν καθυποβεβλημένων, τότε ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἀναπτύξω τὸ σχέδιον τοῦτο. (Ὅρα Παράρτημα).

§11ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ συστάσεως τελωνιακοῦ σταθμοῦ ἐν τῷ ὅρμῳ Σελινίτζης ἐν τῷ δήμῳ Λεύκτρου. Ὁ Δῆμος οὗτος εἶναι εἷς ἐκ τῶν πολυπληθεστέρων τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, ὁ δὲ ὅρμος τῆς Σελινίτζης κατοικεῖται ὑπὸ 40– 50 οἰκογενειῶν, ὑπάρχουσιν ἐκεῖ 30 καταστήματα πλήρη ἐμπορευμάτων, ὑπάρχουσι δὲ καὶ 3–4 ἐλαιομηχαναὶ καὶ καταστήματα πλήρη ἐμπορευμάτων καὶ ἐλαίου. Ἐπειδὴ τὸ μέρος αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἐπιτηρηθῇ ἐκ τῶν παρακειμένων μερῶν, διότι τὸ μὲν Οἴτυλον ἀπέχει 8 ὥρας περίπου, ἡ δὲ Καρδαμύλη 3, δὲν εἶναι τόσον εὔκολον τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα μεταβιβάζουν ἐκεῖ οἱ κάτοικοι νὰ τὰ μεταφέρωσιν ἐδῶ· ἐξάγεται δὲ περὶ τὰς 250 χιλ. ὀκάδας ἐλαίου, τὸ ὁποῖον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον λαθραίως μεταφέρεται, καθὼς καὶ διάφορα ἄλλα ἐμπορεύματα, διότι, ὅπως συμβαίνει ἀτυχῶς εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, τὸ λαθρεμπόριον ἐπιπολάζει, ὅταν δὲν ὑπάρχωσιν οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι νὰ ἐπιτηρῶσι. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασίν μου ταύτην, διότι καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ὠφελῆται περὶ τὰς 40 χιλ. δραχμὰς, ἐνῷ τώρα λαμβάνει μόλις 5,000. (Ὅρα Παράρτημα).

§12ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Κύριοι, τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον, ἵδρυμα τόσον ζωτικὸν διὰ τὴν ναυτιλίαν, ἐντὸς ὀλίγου δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἱδρύθη. Πέρυσιν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὑπουργὸς τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, εἶχεν ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Νόμου περὶ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην εἴτε νὰ εἰσαγάγῃ ἴδιον νομοσχέδιον, εἴτε νὰ δεχθῇ τὸ εἰσαχθὲν ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, τροποποιοῦσα αὐτὸ, διότι ἔχει ἀνάγκην βεβαίως τροποποιήσεως. Συνιστῶ τοῦτο θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ἂν ἡ κατάστασις διατελέσῃ οἵα ὑπάρχει, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ταχέως τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον δὲν θὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἱδρύθη.

§13Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκ Πύλου αὐτὴν τὴν νύκτα ἔλαβον τηλεγράφημα. Ἀναγινώσκω αὐτὸ πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἁπλῆ ἀνάγνωσις· ὁμιλεῖ αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα περὶ τῆς ἐκεῖ ἀθλίας καταστάσεως. (Ἀναγινώσκει): «Ἔνοπλοι ἄνδρες ὀκτὼ περιφέρονται εἰς δῆμον Πυλίας, φέροντες μεθ’ ἑαυτῶν παῖδα αἰχμάλωτον, ἀπειλοῦσι ζωὴν ἐμοῦ καὶ μητρός μου ὡς καὶ ἄλλων γαιοκτημόνων, αἰτοῦντες λύτρα δι’ ἀνωνύμων· ἄλλως φονεύουσιν ἀμφοτέρους· Διαμαρτυρόμεθα δικαιοσύνην, ζητοῦντες ἐξασφάλισιν.» Ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος μοὶ τηλεγραφεῖ, ὀνομάζεται Θ. Μπόμπολας, εἶναι εἷς ἐκ τῶν καλῶν οἰκοκυραίων, καὶ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν τηλεγραφεῖ πρὸς σκοπὸν ἀντιπολιτεύσεως. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα καὶ νὰ εἰδοποιήσῃ τὰς Ἀρχὰς, ὅπως προληφθῶσι δυστυχήματα.

§14ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, ἀναφορὰν, διὰ τῆς ὁποίας συμπολῖταί μού τινες παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν Νόμον ΠΛΔʹ τοῦ 1851 περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν καθυστερούντων, καὶ ἰδίως τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Νόμου, διότι, ἐνῷ ὁ εὐεργετικὸς σκοπὸς τῆς Βουλῆς ἦτο νὰ ἀπαλειφθῶσι πάντα τὰ μέχρι τοῦ 1851 ὀφειλόμενα, ὡς πεπαλαιωμένα καὶ παραγεγραμμένα, τοιαῦτα δὲ ἦσαν καὶ τὰ ἐξ ἐνοικιάσεως ἰχθυοτροφείων, ἅτινα ἦσαν τὰ μᾶλλον ἐπισφαλῆ, ἐδόθη ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν ἑρμηνεία ἀντίθετος τοῦ σκοποῦ τοῦ Νόμου. Ὅθεν παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, καὶ χάριν δικαιοσύνης, καὶ χάριν ἐπιεικείας, νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸ εἰρημένον ἄρθρον 2 τοῦ ΠΛΔʹ Νόμου ὡς ἐκτεινόμενον καὶ ἐπὶ τῶν ἐξ ἐνοικιάσεως ἰχθυοτροφείων καθυστερούντων μέχρι τοῦ 1851.

§15ΒΑΛΒΗΣ. Πληροφορῶ, κύριοι, τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐν Λαυρίῳ Γαλλικὴ Ἑταιρία ἔφερε φορτώματα χόρτου ἐκ Γαλλίας. Γνωρίζετε, ὅτι μετὰ τὴν φυλλοξήραν ἐν Γαλλίᾳ ἠναγκάσθησαν νὰ ἐκριζώσωσι πολλὰς ἀμπέλους· ἀλλ’ ἵνα μὴν ἀφίνωσι τὰς γαίας των ἀκαλλιεργήτους, ἤρχισαν νὰ φυτεύωσι χόρτον, τὸ ὁποῖον ἀποστέλλουσιν εἰς διάφορα μέρη. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θεωρῶ ἀναγκαῖον, ὅπως συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξετάσῃ μήπως ἐκ τοῦ χόρτου αὐτοῦ μεταφέρεται καὶ τὸ μόλυσμα τῆς φυλλοξήρας.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν 1 Ἰουλίου λήγει ἡ διορία ἡ χορηγηθεῖσα εἰς τοὺς καθυστεροῦντας ἐπιστράτους, ὅπως παρουσιαζόμενοι ἀπαλλαγῶσι τῆς καταδιώξεως καὶ ὑποβληθῶσι μόνον εἰς 15 ἡμερῶν κράτησιν, ὑποχρεούμενοι εἰς ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν. Ἐν τούτοις ὁ ἀριθμὸς τῶν καθυστερούντων ἐπιστράτων εἶναι μέγιστος, καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἠναγκάσθημεν νὰ ἐξετάσωμεν σπουδαίως διὰ τίνος μέτρου ἠδυνάμεθα νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν διεξαγωγὴν τῶν δικῶν αὐτῶν, ἐὰν θεωρηθῇ πρέπον νὰ ἐξακολουθήσωμεν κατὰ τοῦτο τὸ σύστημα, ἐκτελοῦντες τὰ τοῦ Νόμου. Ὁ ἀριθμὸς τῶν καθυστερούντων ἐπιστράτων δὲν εἶναι ἔτι ἀκριβῶς ὡρισμένος. Ὑποθέτω, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ γνωρίζω αὐτὸν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ· ἀλλὰ σήμερον δύναμαι νὰ εἴπω κατὰ προσέγγισιν, ὅτι εἶναι περίπου 20,000. Ἐὰν λοιπὸν ἀναλογισθῆτε ὁποῖαι δικογραφίαι πρέπει νὰ διεξαχθῶσιν, ἵνα ἐκτελεσθῇ ἡ διάταξις τοῦ Νόμου, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ποινικὴν καταδίωξιν, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ποινὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ καὶ ὅτι θέλει μετατραπῆ ἡ ποινὴ εἰς παρατεινομένην ὑποδικίαν. Τοῦτο ἐπιβάλλει εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν σκέψεις περὶ τῆς διατάξεως, τουτέστιν ἐὰν διὰ τοιαύτης ποινῆς ἐπιτυγχάνεται ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς ἢ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐξευρεθῇ ἄλλος τρόπος ἐκβιασμοῦ τῶν ἐπιστράτων, καὶ ἐν γένει τῶν στρατευσίμων εἰς ὑπηρεσίαν. Ἡ σκέψις, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέληξα μετὰ τὴν μελέτην ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, εἶναι, ὅτι ἐν γένει ὁ στρατολογικὸς Νόμος δέον νὰ μεταβληθῇ καὶ κατὰ τὸ μέρος τοῦτο, δέον τουτέστιν, ἀντὶ καταδιώξεως ποινικῆς, νὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος ὑπηρεσία εἰς τοὺς μὴ ἐγκαίρως προσερχομένους στρατευσίμους εἴτε ἐκ κληρώσεως, εἴτε ἐξ ἐπιστρατεύσεως. Καὶ κατὰ τὰς ἰδέας ταύτας παρεσκεύασα νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἔχει ἤδη ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς ἕτερον γενικώτερον νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπάρχοντος Νόμου περὶ στρατολογίας, ἐθεώρησα, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νέου νομοσχεδίου εἶναι ὀρθότερον νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίῳ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ στρατολογίας Νόμου. Συνάμα δὲ μετὰ τῶν μεταῤῥυθμιστικῶν τούτων διατάξεων περιέλαβα καὶ ἄλλας τινὰς, ἀφορώσας εἰς τὴν Χωροφυλακήν. Περὶ τούτων ἐποιησάμην λόγον καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν· εἶπον ὅτι ἀπεδεικνύετο ἡ ἀνάγκη σήμερον, ὅτε κατατάσσομεν εἰς τὴν Χωροφυλακὴν ἄνδρας μὴ προϋπηρετήσαντας, νὰ ἐπιφυλάξωμεν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα, τοὺς ἄνδρας τούτους νὰ ἀποβάλλῃ, ἐὰν μὴ ἀπεδεικνύοντο ἔχοντες τὰ προσόντα, ἢ ἂν μὴ ἀνταπεκρίνοντο πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας· τοῦτο δὲ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἐπετυγχάνετο, ἐὰν ἐπετρέπετο ἡ κατάταξις εἰς τὴν Χωροφυλακὴν ἐπὶ ἓν ἔτος μόνον ἐκείνων, ὅσοι δὲν εἶχον προϋπηρετήσει· ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους, διατηροῦμεν τὴν προϋπάρχουσαν θητείαν· καὶ τοῦτο προτείνεται διὰ προσθήκης εἰς τὸ ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Νόμου περὶ στρατολογίας, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο περιεῖχε διατάξεις περὶ Χωροφυλακῆς. Ὑποβάλλω δὲ ἤδη τὴν προσθήκην, ὅπως δημοσιευθῇ καὶ συζητουμένου εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία αὕτη ὡς κείμενον. (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Διὰ δὲ τοὺς ἐθελοντὰς τί θὰ γείνῃ; Θὰ δικάζωνται κατὰ σειράν;

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Βώλου βουλευτὴς κ. Φιλάρετος κατέθεσεν ἀναφορὰν τῶν ἐν Σιμπὶν–ἐλ–Κὸμ τῆς Αἰγύπτου Ἑλλήνων ὑπηκόων, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρουσιν, ὅτι εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὴν συμπεριφορὰν καὶ διοίκησιν τοῦ Ὑποπροξένου Μιλτιάδου Λὰντζ καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν ὅπως συσταθῇ ἡ αἴτησίς των εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα διατηρηθῇ ἐν τῇ θέσει του ὁ εἰρημένος Ὑποπρόξενος.

§19ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, πρὸς τακτοποίησιν τῆς ταμιακῆς ὑπηρεσίας τῆς κεντρικῆς, ὑποβάλλω νομοσχέδιον, δι’ οὗ προτείνεται ἡ προσθήκη καὶ ἑτέρου ὑποταμίου· ὑπάρχουσι δύω καὶ ζητῶ τὴν προσθήκην τρίτου· ἰδοὺ διατί. Γνωρίζετε, ὅτι πρὸ καιροῦ ἀνετέθη τοῖς ὑποταμίαις ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐνσφραγίστου χάρτου, τῶν ἐπαρχιακῶν πληρωμῶν καὶ τῶν εἰσπράξεων· τοιουτοτρόπως ἀπηλλάγη ὁ κεντρικὸς ταμίας αὐτῶν τῶν ὀχληρῶν ὑπηρεσιῶν, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου. Καθ’ ἡμέραν αὐξάνουν αἱ ὑπηρεσίαι, καὶ δὲν πρέπει νὰ φανῇ παράδοξον, διατὶ ζητῶ τὴν προσθήκην καὶ τρίτου ὑποταμίου. Διῃρέθη ἡ ὑπηρεσία ὡς ἑξῆς: Εἷς ὑποταμίας ἔχει τὰς εἰσπράξεις, ὁ ἕτερος ἔχει τὸν σφραγιστὸν χάρτην καὶ τὰς ἐπαρχιακὰς πληρωμάς, οἷον συντάξεις καὶ λοιπά. Ὁ ἔχων τὸν σφραγιστὸν χάρτην καὶ τὰς ἐπαρχιακὰς πληρωμὰς δὲν ἐπαρκεῖ, καὶ μὴ ἐπαρκῶν ζητεῖ ἐπικουρίαν. Τοιοῦτον ἐπίκουρον προσέλαβε τὸν γραμματέα τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου· ἀλλ’ οὗτος, ἐκτελῶν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐπαρχιακῶν πληρωμῶν, δὲν εἶναι ἀτομικῶς ὑπεύθυνος. Δὲν ζητῶ αὔξησιν δαπάνης· αὕτη δύναται νὰ μένῃ ἡ αὐτὴ, καὶ μάλιστα θὰ γείνῃ ἐλάττωσις δαπάνης, διότι σήμερον διὰ τοῦ μισθοῦ καὶ τῶν ποσοστῶν, ἐνῷ δὲν ἔχει εὐθύνην, λαμβάνει ἀνώτερον ποσὸν τοῦ μισθοῦ, ὅστις προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχωσι τρεῖς ὑποταμίαι, ὁ μὲν ἔχει τὸν σφραγιστὸν χάρτην, οὗ ἡ ὑπηρεσία εἶναι πολὺ σπουδαία, ἀπαιτοῦσα ἐπαγρύπνησιν μεγάλην, ὥστε δὲν δύναται νὰ ἀπασχολῆται εἰς ἐπαρχιακὰς πληρωμάς· πρέπει δὲ νὰ διαιρέσωμεν τὴν λοιπὴν ὑπηρεσίαν, ὥστε αἱ ἐπαρχιακαὶ πληρωμαὶ ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς χωριστὸν ὑποταμίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπὴν· παρακαλῶ δὲ ταύτην νὰ ἐπιληφθῇ ὅσον τάχιον τῆς ἐξετάσεως αὐτοῦ διὰ νὰ φέρῃ ἔκθεσιν καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον. (Ὄρα Παράρτημα).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταθέσεως εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα τῶν διαπιστευομένων εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, ἕνεκα τῆς ὑπηρεσίας των, χρημάτων. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§21ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν). (Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ νομοσχέδια· 1) περὶ προσθήκης ὑπαλλήλων διὰ τὴν στατιστικήν· 2) περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 693,331 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1881· 3) περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1880 ἐκ δραχμῶν 29,500).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1881 ἐκ δραχμῶν 2,129,352.15.

§23Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κύριον ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνωμοδοτήσεις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τὰ Διατάγματα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων προεκλήθησαν τὰ Διατάγματα αὐτά· διότι εἶναι καλὸν, ὅταν ἡ Βουλὴ συζητῇ ἐπὶ τῶν πιστώσεων τούτων, νὰ γνωρίζῃ ποῦ ἐδαπανήθησαν καὶ ποῖαι αἱ ἀνάγκαι.

§24ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πραγματικῶς ὑπεσχέθην νὰ τὰ φέρω καὶ τὰ παρέλειψα, τὸ ἐλησμόνησα. Τώρα, ἂν θέλετε, ἂς γείνῃ ἡ δευτέρα συζήτησις, καὶ εἰς τὴν τρίτην τὰ φέρω.

§25ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Ταῦτα εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς.

§26ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν.

§27ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βλέπετε, τὰ ἔχει ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω δικαίωμα νὰ τὰ ζητήσω καὶ ἐγώ.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὥστε θὰ παρακαλέσωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ τὰ καταθέσῃ, διὰ νὰ τὰ ἴδῃ ὁ κ. βουλευτής.

§31ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὁ κατάλογος τῶν δαπανῶν τῆς πιστώσεως ταύτης, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐγνωμοδότησε περὶ τῆς πιστώσεως αὐτῆς τῶν 2,129,352, καθότι δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της αὐτὸν τὸν κατάλογον.

§32ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα ἐνθυμοῦμαι, ὅτι δὲν ὑπεγράφη ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ λόγου. Ὥστε, ἀφοῦ δὲν ὑπεγράφη ἡ ἔκθεσις, δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ εἰσαχθῇ ἡ πίστωσις αὐτὴ πρὸς συζήτησιν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1,740,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1884. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεων).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐντὸς τῶν σταφιδαμπέλων κτλ.

§35ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀναγνωσθῇ.

§36Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συγκατατεθῇ, ὅπως παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐξετασθῇ αὐστηρῶς· διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχει διατάξεις, διὰ τῶν ὁποίων θὰ νομιμοποιήσωμεν τὴν ζωοκλοπήν, καθόσον βλέπετε, ὅτι εἴτε ζῶα μεγάλα, εἴτε ζῶα μικρὰ εὑρεθῶσιν εἰς γεωργουμένην περιφέρειαν καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ ἰδιοκτήτης διὰ νὰ γνωστοποιήσῃ, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος, αὐτὰ τὰ ζῶα μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐκποιοῦνται. Γνωρίζετε τί θὰ συμβῇ; Εἷς ζωοκλέπτης θὰ εὕρῃ τὸ ἄλογόν σας, θὰ τὸ μεταφέρῃ ἀπὸ μιᾶς ἐπαρχίας εἰς ἄλλην, ὁ ἰδιοκτήτης δὲν θὰ γνωρίζῃ ποῦ εἶναι τὸ ἄλογόν του καὶ μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας τὸ ζῶον θὰ πωληθῇ εἰς δημοπρασίαν καὶ θὰ γείνῃ ἄλλος νόμιμος κύριος αὐτοῦ ἐν συμπαιγνίᾳ μετὰ τοῦ ζωοκλέπτου. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο αὐστηρῶς, μήπως ἀντὶ νὰ ὠφελήσωμεν, προξενήσωμεν μέγα κακόν· τόσῳ δὲ μᾶλλον, καθ’ ὅσον νομίζω, ὅτι αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 65, 66 καὶ 67 τοῦ περὶ Ἀγροτικῆς ἀστυνομίας νόμου εἶναι σοφώταται, ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμοσθῶσι. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἐφαρμόζεται· ὑπάρχει μάλιστα καὶ Διάταγμα τῆς 31 Δεκεμβρίου 1836, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ ὑφιστάμενοι περὶ Ἀγροτικῆς ἀστυνομίας σοφώτατοι νόμοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν, ὡς ἐκ τῶν ἐλλείψεων τῆς διοικήσεως, πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ παρών; Ἄπειρα δὲ παραδείγματα ἔχει ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι τοιαῦτα πράγματα ἐκ συμπαιγνίας ἐγένοντο, καὶ ἀπωλέσθησαν τὰ ζῶα οἰκοκυραίων ἐν δημοπρασίαις καὶ ἔχασαν οὗτοι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον εἶχον ἐπ’ αὐτῶν. Πρέπει λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ μελετηθῇ σπουδαίως, διότι ὅσον συμφέρον ἔχομεν ἀφ’ ἑνὸς νὰ προφυλάξωμεν τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν καὶ νὰ πείσωμεν τὴν κοινωνίαν, ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι εἶναι σεβαστὴ, ἄλλο τόσον συμφέρον ἔχομεν νὰ προφυλάξωμεν καὶ τὴν κινητὴν περιουσίαν καὶ νὰ μὴν ἐκθέσωμεν διὰ τῆς προφυλάξεως τῆς μιᾶς ἐντελῶς τὴν ἑτέραν. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§37ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων εὑρίσκεται, φαίνεται, ἀπρομελέτητος ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νομίζει, ὅτι τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι πᾶς ἄλλος εἶναι ἀπρομελέτητος. Ἀλλὰ λησμονεῖ, πῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσάγεται. Ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐν Ἠλείᾳ, ἀνεβλήθη ἡ περὶ αὐτοῦ συζήτησις, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ὑποβληθῶσι γενικώτεραι διατάξεις, ἃς πλεῖστοι ἐξέφρασαν, ὅτι ἐπιθυμοῦσιν ὑπὲρ τῆς ἰδίας αὑτῶν ἐπαρχίας. Τοιαύτης ἐψηφίσαμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ὑπὲρ τῆς Ἀττικῆς, ὑπὲρ τῆς Ζακύνθου, ὑπὲρ τῆς Κεφαλληνίας, ὑπὲρ τῆς Ἰθάκης καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ὑπὲρ τίνος ἄλλης ἐπαρχίας. Γενικεύεται λοιπὸν ἡ ἐφαρμογή, διότι ἐγένετο ἐπαισθητὴ ἡ ἀνάγκη. Οὐδὲν ἄλλο συμβαίνει ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἢ ὅ,τι ἐπὶ παντὸς ἄλλου. Εἰσάγεται πρότασις, διανέμεται, ὁ βουλόμενος δίδει τροπολογίαν. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν ἤδη φέρει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας. Αὐταὶ τυπωθεῖσαι διενεμήθησαν, ὥστε ἕκαστος ἠδυνήθη νὰ συγκεντρώσῃ τὰς σκέψεις του καὶ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν τὸ προτεινόμενον συμφέρῃ ἢ ὄχι. Ἔρχομαι εἰς τοὺς λόγους, οἵτινες ἐτάραξαν τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων. Εἶπεν ὅτι τοῦτο δὲν θὰ ἐμποδίσῃ τὴν ζωοκλοπὴν, ἀλλὰ θὰ νομιμοποιηθῇ αὕτη· τοὐναντίον μάλιστα διὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ζωοκλοπὴ καθίσταται πλέον συνεσταλμένη, διότι ὅταν συλλαμβάνεται κτῆνος ἐντὸς καλλιεργουμένου τόπου, προστατευομένου λόγῳ τῆς καλλιεργείας, πρέπει πάραυτα νὰ γίνεται πρωτόκολλον ἐπὶ τόπου.

§38ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μεταφορά.

§39ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βεβαίως καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μεταφορά· ἐξ ἐναντίας, ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας πρέπει τὸ ζῶον νὰ κρατῆται καὶ νὰ περιμένεται νὰ εὑρεθῇ ὁ κύριός του· ὅταν δὲ δὲν εὑρίσκεται, ἐκποιεῖται παρὰ τῆς Ἀρχῆς, ὄχι παρὰ τοῦ ζωοκλόπου.

§40Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πολεμεῖτε τώρα, δὲν τὸ εἶπον.

§41ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Χαίρω, ὅτι δὲν τὸ εἴπατε· δέχομαι ὅτι εἶναι παρεννόησις ἐδική μου· ἀλλὰ δὲν μοὶ μένει τίποτε εἰς τὸν νοῦν μου, ἐξ ὅσων εἴπατε, ὅταν ἀφικνεῖτο αὐτό.

§42Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον, ὅτι δὲν σᾶς μένει. Δὲν πειράζει.

§43ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς λέγει «ὑπάρχουν σοφαὶ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἀγροτικῆς ἀστυνομίας». Μάλιστα, ὑπάρχουν τοιαῦται διατάξεις. Ἀλλ’ ἠρώτησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, διατί οὐδέποτε ἐφαρμόσθησαν; Καὶ σήμερον εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ δώσω τὸν λόγον, διατὶ δὲν ἐφαρμόσθησαν· διότι βλέπω, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων δὲν δίδει τὸν λόγον τοῦτον, οὐδὲ πρὸς ἑαυτὸν, οὐδὲ εἰς ἡμᾶς. Δὲν ἐφαρμόσθησαν, διότι δὲν εἶναι διατάξεις, αἵτινες ἐπιβάλλονται ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀλλ’ αἵτινες ἐπιτρέπουσιν εἰς τὴν δημοτικὴν Ἀρχὴν νὰ κάμνῃ χρῆσιν αὐτῶν. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν δημοτικὴν Ἀρχὴν, ἂν θέλῃ, νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν ἢ ὄχι. Ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι, ἂν ἔχετε δημοτικὴν Ἀρχὴν, ἥτις δὲν θέλει νὰ δυσαρεστήσῃ τοὺς κτηνοτρόφους, διὰ νὰ μὴν ἀπολέσῃ τὴν εὔνοιαν αὐτῶν, τῇ ἐπιτρέπεται νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν τῶν διατάξεων τούτων. Διαφέρει ὅμως ὅταν καταστήσωμεν τὰς διατάξεις ταύτας ὑποχρεωτικάς. Σήμερον δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου πρόκειται αἱ διατάξεις αὗται νὰ ἐπιβληθῶσι καθ’ ὅλους τοὺς δήμους, καὶ οὐδεμία δημοτικὴ Ἀρχὴ δύναται νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἐφαρμογήν, ἀλλὰ θὰ ὀφείλῃ νὰ τηρῇ αὐτὰς καὶ δὲν θὰ ἦναι εἰς χεῖρας αὐτῆς νὰ τὰς κανονίσῃ κατὰ τὰς σχέσεις, τὰς ὁποίας ἔχει μετὰ κτηνοτρόφων. Εἶναι παράδοξον τῳόντι, ὅταν ἔρχεται νομοσχέδιον καὶ φέρωνται τροπολογίαι, νὰ λέγωμεν, δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι, δὲν εἶναι ἕτοιμος ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ.

§44ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ εἶπον. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§45ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα, νὰ συζητηθῇ. Ἔλθετε νὰ τὸ βασανίσητε, ἀλλὰ μὲ συναίσθησιν τῆς ἀξίας τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν διατάξεών του. Ἀλλ’ ὅταν λέγετε «οὔτε αὐτὸ δὲν εἶπον, οὔτε ἐκεῖνο,» τότε πῶς θὰ συζητήσωμεν; Ἄλλως τε δὲ τὸ θέμα τοῦτο δὲν εἶναι νέον· συνεζητήθη, ὅταν ἔγεινε λόγος περὶ τῆς Ἀττικῆς, καὶ ἔγεινε μακρὰ συζήτησις τότε· συνεζητήθη, ὅταν ἔγεινε λόγος περὶ Ζακύνθου, καὶ ἔγεινε καὶ τότε μακρὰ συζήτησις. Περὶ τῆς Κεφαλληνίας δὲν ἔγεινε πλέον συζήτησις, διότι ἡ Βουλὴ ἦτον ἀρκούντως πεπεισμένη, ὅτι πρέπει νὰ προφυλάξωμεν τὴν καλλιέργειαν.

§46Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον οἱ βουλευταὶ ἐξ Ἠλείας, ἀπέβλεπε μόνον τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, καὶ ἦτο σύμφωνον πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ πρὸς ὅσα εἶχε ψηφίσει ἡ Βουλὴ ἐξαιρετικῶς διὰ τὸ λεκανοπέδιον Ἀθηνῶν, διὰ τὴν Ζάκυνθον τὴν Κεφαλληνίαν καὶ τὴν Ἰθάκην. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐψήφισεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἡ Βουλὴ καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ἐβασάνισε καὶ δι’ ἐκθέσεως, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, συνιστᾷ τὴν ἐπιψήφισίν του. Ἐξέφρασεν ἡ Βουλὴ τὴν εὐχὴν νὰ γενικευθῇ τὸ νομοσχέδιον· μοὶ φαίνεται μάλιστα, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος ἀνέγνωσε πρὸ ἡμερῶν τηλεγράφημα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λαμίας, εὐχομένου νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ἐπαρχία Λαμίας· ὁμοίως καὶ αἱ Πάτραι, τὸ Αἴγιον, ἡ Τριφυλία καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι. Ἡ Κυβέρνησις διὰ ταῦτα ἠθέλησε νὰ υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον. Παρουσίασεν ὡς τροπολογίαν νομοσχέδιον σχεδὸν ὅμοιον, ὅπερ καὶ ἡμεῖς παρεδέχθημεν καὶ συμμεριζόμεθα ὡς καλῶς ἔχον, καὶ διὰ τοῦτο συνεχωνεύσαμεν καὶ τὸ ἰδικόν μας νομοσχέδιον, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ Ὑπουργείου θὰ συζητηθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, διότι εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιόν μας.

§47ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐπιψηφισθῇ.

§48ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ὅμως διατί τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει ἐπιτείνει τὴν ζωοκλοπίαν, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πετιμεζᾶς· ἀπεναντίας μάλιστα τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα θὰ συλλαμβάνωνται ἐν τοῖς κτήμασι, θὰ παρουσιάζωνται εἰς τὴν σχετικὴν Ἀρχὴν, ὅπου ὁ κύριος παρουσιαζόμενος καὶ καταθέτων τὰ ἔξοδα θὰ τὰ λαμβάνῃ· ἄλλως, θὰ ἐκποιῶνται. Οὐδὲν δὲ συμφέρον εὑρίσκει εἰς ταῦτα ὁ ζωοκλέπτης. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, ἵνα σωθῶσι τὰ κτήματα ἐκ τῶν καταστροφῶν.

§49Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ εἴπω μόνον αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρέπει, ἀφοῦ μὲ ἐγκατέλιπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτής, ὁ ὁποῖος πρῶτος, ὅταν ἦλθε τὸ νομοσχέδιον ἐκ μέρους τῶν κυρίων βουλευτῶν Ἠλείας, τὸ ἀπέκρουσε.

§50ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ προταχθῇ τότε τὸ περὶ Ναυτιλίας.

§51Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βεβαίως δὲν ἔχω ἐγὼ τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλω ἀποτρέψει τὴν πλειοψηφίαν εἴτε τὴν μειοψηφίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπικυρώσουν τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἀλλ’ ὅ,τι ἐγὼ ὑπεστήριξα, εἶναι καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου· ὅ,τι δὲ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος, δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν, οὔτε δίκαιον, διότι ἐγὼ εἶχον ἐνώπιόν μου τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ εἰς αὐτὴν εὑρίσκω ἓν νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ ἄλλο νομοσχέδιον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐν Ἠλείᾳ. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον παρουσίασαν οἱ βουλευταὶ Ἠλείας. Σᾶς ἀφίνω, κύριοι, ν’ ἀναγνώσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦ βουλευτοῦ Ἠλείας καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ, ἂν ἠμπορέσητε, πείσατε τὴν συνείδησίν σας, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ παρουσιαζόμενον ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι τροπολογία ἐκείνου, τὸ ὁποῖον παρουσίασαν οἱ βουλευταὶ Ἠλείας. Διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ παραπεμφῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, λέγει ὁ κ. Καλλιγᾶς «τί πράγματα εἶναι αὐτά; αὐτὰ δὲν εἶναι σπουδαῖα!» Λέγει ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι τοιαῦται ἐκθέσεις ἐπιτροπῶν παρουσιάσθησαν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν πρὸ πέντε ἐτῶν, πρὸ τεσσάρων, πρὸ τριῶν. Τί χρειάζεται νὰ παρουσιασθῶσι πάλιν; Δὲν ἐπαρουσιάσθησαν, λέγει, τοιαῦται ἐκθέσεις ἐπὶ τῶν νόμων, οἵτινες ἐγένοντο διὰ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας; Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει κανὲν κοινὸν μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται σήμερον, διότι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπεψηφίσθησαν, ἀφεώρων εἰς τὴν τήρησιν τῶν κτημάτων τῆς Ἀττικῆς, τῆς Ζακύνθου, τῆς Κεφαλληνίας καὶ τῆς Ἰθάκης, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν της ὅ,τι πρέπει νὰ ἔχῃ τώρα, διότι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ ζωοκλοπὴ εἶναι φοβερά, ἐνῷ εἰς τὴν Ἀττικὴν δὲν ὑπάρχει. Ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ὡρμήθην. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἔχω καὶ ἐγώ, καθὼς καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος, κτήματα, καὶ ἔχω καὶ αἶγας καὶ πρόβατα, τὰ ὁποῖα τὰ ἔχω εἰς τὰ βουνὰ καὶ θέλω ἐπίσης καὶ ἐγὼ νὰ προφυλαχθῶσι τὰ κτήματά μου, ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ κάμωμεν νόμον, δι’ οὗ νὰ καταστρέψωμεν ἐντελῶς τὴν κτηνοτροφίαν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς λέγει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Ἀγροτικοῦ νόμου. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Καλαμογδάρτου δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω. Κατὰ τὸ 1836 ἦτο δήμαρχος Πατραίων ὁ μακαρίτης Μπουκουόρης, ὁ ἀείμνηστος Μπουκαούρης. Ἔγεινε τότε ζημία τις εἰς τὰ κτήματα; Ὄχι. Διατί; διότι ὁ Δήμαρχος καὶ ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ ἐπέβαλλον τὴν τήρησιν τῶν διατάξεων τούτων τοῦ νόμου. Τώρα τί θὰ γείνῃ; Ὁ κάτοικος τῶν Καλαβρύτων, — διὰ νὰ μὴ προσβάλω ἄλλον, — θὰ κλέπτῃ τὸ ἄλογόν μου καὶ θὰ τὸ φέρῃ εἰς τὸν Δήμαρχον, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ἦναι συνεννοημένος...

§52ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τοὺς Δημάρχους σας.

§53ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐπαρχίαν δὲν ὑπάρχει ζωοκλοπή. Εἶπον αὐτὸ μόνον διὰ νὰ μὴ προσβάλω ἄλλους. Βλέπετε, ὅτι εἶμαι πολὺ λεπτός — Τότε θὰ ἐκποιῶνται τὰ ἄλογα. Δὲν εἶπον δ’ ἐγώ, ὅτι θὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ζωοκλοπὴν, ἀλλ’ ὅτι θὰ τὴν νομιμοποιήσωμεν.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τόσῳ τὸ χειρότερον.

§55ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι σήμερον ἔχει τοὐλάχιστον καιρὸν ὁ κύριος τοῦ ζώου νὰ ἐρευνήσῃ ποῖος τοῦ τὸ ἔκλεψεν, ἐνῷ τότε θὰ λέγουν, ὅτι εὑρέθη πεπλανημένον, ὅτι ἐξωδεύθησαν τόσα διὰ τὴν συντήρησίν του, καὶ θὰ πωλῆται ἄλογον διακοσίων δραχμῶν ἀντὶ 100. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ προσθέσω, διότι νομίζω, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον πρέπει νὰ συζητηθῇ σπουδαίως.

§56ΤΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὅπως ὁ νόμος εἰσήχθη, ἔχει καλῶς Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι διὰ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ζώων θὰ ἐνισχυθῇ ἡ ζωοκλοπή, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, διότι ὑπάρχει καὶ προγενέστερος νόμος, ὅστις ὁρίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν συλλαμβάνονται τὰ περιπλανώμενα καὶ προξενοῦντα βλάβην εἰς τὰ σπαρτὰ καὶ τὰς δενδροφυτείας ζῷα, καὶ καθ’ ὃν ἐκποιοῦνται ταῦτα μετὰ 8 ἡμέρας, ἐὰν δὲν παρουσιασθῇ ὁ ἰδιοκτήτης αὐτῶν· καὶ ὅμως δὲν ἐνισχύθη διὰ τῆς συλλήψεως καὶ ἐκποιήσεως τῶν ζώων τούτων ἡ ζωοκλοπή. Λοιπὸν αὐτὸ θὰ γείνῃ καὶ ἐνταῦθα. Τὸ μόνον δὲ, τὸ ὁποῖον παρατηρῶ, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὸ πέμπτον ἄρθρον δὲν ὁρίζεται ἡ γνωστοποίησις τῆς ἐκποιήσεως διὰ προγράμματος, ἑπομένως νὰ διαγραφῇ ἡ φράσις «ἄνευ ἄλλης πρὸς τοῦτο δηλοποιήσεως» καὶ νὰ προστεθῶσι ταῦτα: «τὰ ζῶα, τῶν ὁποίων οἱ ἰδιοκτῆται παρουσιάζονται καὶ δὲν πληρώνουν τὰ ἔξοδα, νὰ ἐκποιῶνται τὴν ἑπομένην ἡμέραν·» ὥστε νὰ γίνηται πρὸ 21 ὡρῶν μία διακήρυξις καὶ νὰ ἐκποιῶνται ταῦτα. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ζῶα, τῶν ὁποίων δὲν παρουσιάζεται ὁ ἰδιοκτήτης, ταῦτα νὰ ἐκποιῶνται μετὰ δύω ἑβδομάδας καὶ νὰ προειδοποιῇ ὁ δήμαρχος, διὰ διακηρύξεώς του, ἀποστελλομένης καὶ δημοσιευομένης ἐπὶ ἀποδείξει εἰς τε τὰ παρεδρεῖα τοῦ δήμου καὶ τοὺς γειτονικοὺς δήμους, τὴν σύλληψιν τῶν ζώων, τὰ χαρακτηριστικὰ αὐτῶν, τὴν ἡμέραν καὶ ὥραν τῆς ἐκποιήσεως καὶ τὸν ἐπὶ τῆς δημοπρασίας ὑπάλληλον. Τώρα τίποτε ἄλλο δὲν ἀπομένει ἢ μία περίπτωσις, ἥτις ὅμως εἶναι σπουδαία καὶ χρήζει συζητήσεως. Εἰς πολλὰς ἐπαρχίας ὑπάρχουσι γαῖαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἰδιοκτῆται τῆς γῆς καὶ ἰδιοκτῆται ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας· ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων ἐνεφύτευσαν ἀμπέλους καὶ δενδροφυτείας. Λοιπὸν διὰ τοῦ νόμου ἀπαγορεύεται ἡ βοσκὴ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξηκολούθουν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων αὐτῶν νὰ βόσκουν· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ ἔχοντες δικαίωμα θὰ κάμουν τὰς παραστάσεις των, καὶ ὁ Νομάρχης δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ ἐγκρίνῃ τὰς ἀπαγορευτικὰς πράξεις τῶν δημοσυμβουλίων, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ νόμος θὰ μείνῃ ἐν ἀχρηστίᾳ ἢ ἄλλως θὰ ἐγερθῶσι δίκαι κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν φυτειῶν, ἢ κατὰ τῶν δήμων, ἢ κατὰ τοῦ Δημοσίου. Λοιπὸν, ἐὰν κατὰ τοὺς προϋπάρχοντας νόμους, διότι μεταβάλλεται ἡ ἰδιότης τῆς γῆς, δὲν δύναται ὁ κύριος τῆς χορτονομῆς νὰ διεκδικήσῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τὰ δικαιώματά του, τότε ἔχει καλῶς ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος· ἄλλως, νὰ προστεθῇ διάταξις ἐν αὐτῷ, διὰ τῆς ὁποίας νὰ κανονισθῇ ἐφάπαξ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων μία ἀποζημίωσις, μὴ ὑπερβαίνουσα τὰς δραχμὰς 10 κατὰ στρέμμα, ἥτις νὰ δίδηται εἰς τὸν κύριον τῆς χορτονομῆς.

§57ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς Φθιώτιδος ἔφερεν ἀντίῤῥησιν περὶ δικαιωμάτων τινῶν, ἀξιουμένων ἰδίως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Φθιώτιδος περὶ τὴν Λαμίαν. Σπανίως γίνεται λόγος ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ περὶ ἀξιουμένων δικαιωμάτων ἐπὶ τῆς λεγομένης χορτονομῆς. Βλέπετε, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀπολύτως ἀπαγορεύεται ἡ βοσκὴ προβάτων, χοίρων καὶ ἄλλων ζώων ἐντὸς σταφιδαμπέλων, ἀμπέλων καὶ δενδροφυτειῶν οἱουδήποτε εἴδους· ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, περὶ ἧς ὁ λόγος, φαίνεται, ὅτι ἐπικρατεῖ τὸ ἑξῆς, ὡς λέγει καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, ὅτι συμβαίνει καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ ἐπαρχίᾳ, ὅπου συνήθως εἰσάγουν τὰ μικρὰ κτήνη εἰς τὰς ἀμπέλους καὶ ἀφίνουν ἐκεῖ νὰ διατρέφωνται. Ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης θέλῃ νὰ εἰσαγάγῃ τὰ ἴδια αὑτοῦ πρόβατα εἰς τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἄμπελον, τὸ τοιοῦτον δὲν προβλέπει ὁ νόμος.

§58Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἐξηγηθῇ αὐτό.

§59ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ νόμος δὲν προβλέπει περὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδιοκτήτου, διότι οὗτος δύναται καὶ νὰ ἐκριζώσῃ καὶ νὰ καταστρέψῃ τὴν ἄμπελόν του, ἄρα δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ περὶ βοσκῆς παρ’ ἄλλων προβάτων οὐχὶ τῶν τοῦ ἰδιοκτήτου· τοῦτο νομίζω, ὅτι προβλέπεται καὶ εἶναι τὸ ἀντικείμενον τοῦ νόμου. Τώρα, ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη σχέσις, ὅτι ὁ κύριος τῆς γῆς μέχρι τοῦδε ἠνείχετο νὰ εἰσάγωνται ζῶα εἰς τὴν ἄμπελόν του, διὰ νὰ βόσκουν μετὰ τὸν τρυγητόν. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη σχέσις. Εἴπατέ μοι ἡ σχέσις αὕτη, τί σχέσις εἶναι; Εἶναι σχέσις δουλείας; Καὶ ποίας δουλείας; Προσωπικῆς; Πραγματικῆς; Πραγματικὴ δουλεία βοσκῆς, κατὰ τὸν ἡμέτερον νόμον, δὲν ὑφίσταται· διότι πραγματικὴ δουλεία εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅταν ἦμαι γείτων κτήματος καὶ ἔχω μεγάλα κτήνη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματος τούτου, δύναμαι ν’ ἀποκτήσω τὸ δικαίωμα, ὥστε αὐτὰ τὰ μεγάλα κτήνη νὰ τρέφωνται ἐν τῷ γειτονικῷ κτήματι. Αὐτὸ εἶναι ἡ πραγματικὴ δουλεία, διότι τότε ὑπάρχει διηνεκὴς ἀνάγκη· ἅμα δὲν ὑπάρχει διηνεκὴς ἀνάγκη, πραγματικὴ δουλεία δὲν ὑφίσταται. Λοιπὸν εἶναι δουλεία προσωπική, δουλεία ἐπικαρπία. Διατί δὲν λέγετε ὁ δεῖνα ἢ ὁ δεῖνα, ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι οἱ ἔχοντες κτήνη εἰσάγουν αὐτὰ ὅπου εὑρίσκουν χόρτον; Τί δικαίωμα εἶναι αὐτό; οὔτε δικαίωμα ἐπικαρπίας εἶναι, ἑπομένως οὔτε δουλεία προσωπική. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχει. Ἐπέρχεται ἀστυνομικὴ διάταξις, ἥτις λέγει, δὲν ἐπιτρέπω τοῦτο. Ἐγείρεται τὸ ζήτημα: ἐγὼ, ὅστις εἰσήγαγον καὶ ἐξηκολούθουν νὰ εἰσάγω τὰ ζῷά μου, ἤδη στεροῦμαι ὠφελείας· δικαιοῦμαι λοιπὸν νὰ λάβω ἀποζημίωσιν; Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι αὐτό· ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὸ ὑποθέσω, τὸ ζήτημα εἶναι δικαστικόν. Ἡ ἀξίωσις ποῖα εἶναι; Ἡ ἄδεια νὰ λαμβάνῃ ἄλλος τὸ χόρτον καὶ νὰ μεταφέρῃ αὐτὸ ἐκεῖ, ὅπου εἶναι τὰ ζῷά του. Ποῖος τὸν ἐμποδίζει νὰ τὸ πράξῃ; Θὰ τρώγουν, λέγει, τὰ φύλλα τῶν κλημάτων, δηλαδὴ θ’ ἀφαιροῦν τὰ φύλλα τῶν ἀμπέλων ἢ θὰ τρώγουν τὸ χόρτον. Ποῖος ἐμποδίζει νὰ ἐκκόπτουν;

§60ΤΙΝΕΣ. Δὲν κόπτεται.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα μὲ λέγετε, ὅτι δὲν κόπτεται τὸ χόρτον. Πρώτην φορὰν ἀκούω, ὅτι τὸ χόρτον δὲν κόπτεται. Τί πρᾶγμα εἶναι τὸ ὁποῖον δὲν κόπτεται; Ἰδοὺ καθ’ ἡμᾶς ἡ ἀπάντησις: εἶναι τὸ χόρτον. Εἶναι, λέγετε, μικρόν. Ἀλλ’ ἂς περιμείνουν νὰ αὐξήσῃ, διὰ νὰ τὸ κόψουν. (Ἱλαρότης). Οἱ Ἰταλοὶ ἔχουν μάλιστα παροιμίαν «aspetta cavallo che l erba cresca». «Ἂν ἦσαι καὶ ζῶον, περίμενε νὰ αὐξήσῃ τὸ χορτάρι». Ἀλλ’ ὑποθέτω διὰ μίαν στιγμήν, ὅτι τὸ χόρτον δὲν κόπτεται, ὅτι αὐτὸ κοπτόμενον δὲν εἶναι χρήσιμον, ἀλλὰ μόνον ὅταν ἠμπορῇ τὸ ζῶον νὰ τὸ κείρῃ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τότε ἐξ αὐτοῦ τρέφεται. Ἰδοὺ τότε ὑπάρχει στέρησις καὶ αὐτὴ ἐπὶ τέλους καταλήγει εἰς ἀποζημίωσιν· εἰς τί ἄλλο; Ἐξησφάλισεν ὁ ἰδιοκτήτης τὴν ἄμπελόν του, ὁ ἄλλος δὲν λαμβάνει τὴν τροφὴν, ἑπομένως καταλήγει ἡ διαφορὰ εἰς ἀποζημίωσιν. Τοῦτο ἐνδέχεται. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως, ποῖος εἶναι ὁ δικαιούμενος; Μοὶ λέγετε ὅτι εἶναι ὁ Οὔτις.

§62ΤΡΑΚΑΣ. Εἶναι ἰδιοκτῆται ὡρισμένοι.

§63ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑπάρχει τόσον μεγάλη σύγχυσις ἐν τῷ νῷ ὑμῶν, ὥστε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπετε ποῖος εἶναι ὁ ἰδιοκτήτης, καὶ μοὶ λέγετε «ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ λειβαδίου». Τώρα δὲν εἶναι ἐδῶ λόγος περὶ ἰδιοκτήτου λειβαδίων, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐρχομένων ἔξωθεν κτηνῶν διὰ τροφὴν καὶ περὶ ἀμπέλων. Βλέπετε πόση ὑπάρχει σύγχυσις, διὰ τοῦτο δὲν μοὶ λέγετε τίποτε. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω πλείονα, διότι φρονῶ, ὅτι οὐδὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸν πρὸς τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ γείνῃ λοιπὸν ἡ ἀνάγνωσις;

§65ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§66ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νομίζω ἀναγκαῖον νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι ὁ ἐπιστάτης τῶν τσιφλικίων δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ φονεύῃ τὰ ζῶα, διότι τότε εἶναι δυνατὸν ἀδιακρίτως νὰ φονεύῃ οἱονδήποτε ζῶον. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς ἀμπελοφύλακας, οἱ ὁποῖοι διορίζονται παρὰ τῶν χωρικῶν.

§67ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ· διότι, ὅταν δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐπιστάτας, ἠμποροῦν νὰ φονεύουν ὅλα τὰ ζῶα. Πρέπει λοιπὸν οἱ ἀμπελοφύλακες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὡρκισμένοι, αὐτοὶ νὰ ἔχωσιν αὐτὸ τὸ δικαίωμα.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν γενομένην παρατήρησιν, ὅτι μόνον οἱ ἀμπελοφύλακες πρέπει νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα, τὴν ἀναγράφομεν ἐν τῷ δευτέρῳ ἐδαφίῳ τοῦ τετάρτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει). Οὗτοι εἶναι οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα.

§69ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐζήτησα μόνον τὴν διαγραφὴν τῆς λέξεως «ἐπιστάτας».

§70ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ διαγραφῇ ἡ λέξις «ἐπιστάτης», διότι δὲν δύνανται οἱ ἀμπελοφύλακες νὰ παρευρίσκωνται πάντοτε, ὁ δὲ ἐπιστάτης εἶναι ὑπεύθυνος καὶ ὀφείλει νὰ φυλάξῃ τὸ κτῆμα.

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ τοὺς ἐπιστάτας τῶν σταφιδαμπέλων, ἀλλὰ τῶν τσιφλικίων.

§72ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 πρέπει νὰ ληφθῇ φροντὶς, διότι ἐνδεχόμενον ὁ ἀστυνομικὸς φύλαξ νὰ μὴν ἐκπληροῖ ὅπως πρέπει τὰ καθήκοντά του. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν καμμίαν τιμωρίαν, πῶς θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ παρεμπόδισις τῆς παραβάσεως;

§73ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ὁ ποινικὸς νόμος.

§74ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Δεύτερον λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ φονεύωνται μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τριῶν. Νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «νὰ ἐπιτηρῇ».

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον εἰς ά συζήτησιν).

§76ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν γαιῶν καὶ φυτειῶν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Μαντινείας κ. Ζέγγελης εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον προτείνει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: μετὰ τὴν λέξιν «φυτειῶν» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ γαιῶν ἐθνικῶν».

§78ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔρχομαι νὰ ἐξηγήσω διατί ὑπέβαλον μόνον περὶ φυτειῶν καὶ οὐχὶ καὶ περὶ γαιῶν, ἐνῷ ὑπῆρχε καὶ περὶ τούτου ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον, καὶ διατί ἀπέκλεισα τὰς γαίας. Εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρῆκα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τὰς δηλώσεις περὶ γαιῶν, εἶναι ἀπίστευτον. Ἀρκεῖ μόνον νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μετὰ τῶν μενόντων πρὸς ὑπογραφὴν ὁμοῦ καὶ τὰ ὑπογεγραμμένα ἀριθμοῦνται 210,000 παραχωρητήρια. Σᾶς ἐρωτῶ, πόσας οἰκογενείας ἀριθμοῦμεν ἐν Ἑλλάδι; Συλλογίσθητε τί θέλει γίνει, ὅταν προστεθοῦν καὶ νέα παραχωρητήρια. Κατὰ τὸν περὶ διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἀρχικὸν νόμον, ἔπρεπε νὰ γείνῃ μετὰ τὰς δηλώσεις καταμέτρησις, καὶ τότε νὰ ἐκδίδωνται παραχωρητήρια. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρ’ ἡμῖν ἐπικρατεῖ ἀνυπομονησία ἀκράτητος, μετὰ δὲ ἐπανειλημμένας παρατάσεις τῆς πρὸς δήλωσιν προθεσμίας ἐπὶ τέλους ἡ ὑπομονὴ ἐξηντλήθη, ἔσπευσαν νὰ ὑπερπηδήσωσι πάντα φραγμόν. Ἀντὶ νὰ γείνῃ καταμέτρησις καὶ κατόπιν νὰ ἐκδίδηται τὸ παραχωρητήριον, ἐπὶ τῇ ἁπλῇ δηλώσει ἐπετράπη νὰ ἐκδίδωνται τὰ παραχωρητήρια. Σᾶς ἐρωτῶ, εἰς ποίας γαίας ἀναφέρονται τὰ παραχωρητήρια; Εἰς τὰς γαίας, ἃς ὥρισεν ὁ δηλώσας. Ποῖα δὲ ὅρια ἔχει ὁ δηλώσας; Πρὸς ἄρκτον ἐθνικὰς γαίας, πρὸς ἀνατολὰς ἐθνικάς, πρὸς δυσμὰς ἐθνικὰς καὶ πρὸς μεσημβρίαν ἐθνικάς. Ποῦ εἶναι λοιπὸν τὰ ὅρια; Οὐδαμοῦ ὑπάρχουσιν. Ἐδήλωσέ τις 100 στρέμματα εἰς τὴν δεῖνα θέσιν· ἔρχεται ἄλλος δηλῶν 50 στρέμματα ἢ 100 καὶ αὐτοὶ ἀμφότεροι λαμβάνουν παραχωρητήρια καὶ ἄγνωστον, τίς τούτων θέλει ὑπερισχύσει. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἐξακριβώσῃ, ποία γῆ εἶναι ἡ ἐν ἑκατέρῳ παραχωρητηρίῳ, ἢ καὶ ἐν πολλοῖς, περιγραφομένη. Τὸ πραγματικὸν εἶναι, ὅτι ἡμεῖς ἐκδίδομεν παραχωρητήρια, ἐνῷ ἀγνοοῦμεν αὐτὰ τὰ παραχωρητήρια εἰς ποίαν ἔκτασιν ἐφαρμόζονται, ἀγνοοῦμεν ἂν πραγματικῶς ἦναι κάτοχοι οἱ δηλοῦντες καὶ ἂν πραγματικῶς ἐπιλαμβάνωνται καλλιεργείας. Ὅ,τι γεννᾷ ὑποψίαν, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι εἰκονικά, εἶναι ὅτι δὲν προχωρεῖ ἡ εἴσπραξις, ὅτι καθυστεροῦνται ἐκ τοῦ παρελθόντος ἔτους 3,500,000. Πρὸς τί ἡ ἔκδοσις παραχωρητηρίων, ὅταν ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν τοιαύτην σύγχυσιν καὶ συγχρόνως οὐδὲν εἰσπράττομεν; Τοῦτο οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἡ χαρτοποίησις τῆς ἐθνικῆς γῆς, ὥστε τὸ κατάστημα τοῦ Βαρουξάκη διὰ τοῦ χάρτου, τὸν ὁποῖον κατασκευάζει, σήμερον ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐθνικὴν γῆν. Ἐὰν γείνῃ παράτασις προθεσμίας πρὸς δήλωσιν, τοῦτο θὰ ἦναι ἐπιβλαβές· προβλέπω, ὅτι θὰ γεννηθοῦν πλεῖσται δίκαι μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες λαμβάνουσι παραχωρητήρια, ὅταν ταῦτα συμπίπτουν εἰς τὴν αὐτὴν γῆν. Θὰ ἔλθῃ ἕκαστος νὰ εἴπῃ: «Ἐγὼ ἔχω παραχωρητήριον ἔγκυρον· ἐθεωρήθη ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, κατὰ τί εἶναι κατώτερον ἀπὸ τὸ ἰδικόν σου; — Καὶ τὸ ἰδικόν μου ἐθεωρήθη, λέγει ὁ ἕτερος». Λοιπὸν τί ἔχομεν; Θὰ γεννήσωμεν δίκας, καὶ ὅταν ἦναι, ὡς σᾶς εἶπον, 240,000 παραχωρητήρια, ἐγὼ δὲ λέγω μόνον 100,000, ἑκατὸν χιλιάδες δίκαι θὰ γεννηθοῦν. Πλουτίζομεν τὴν Ἑλλάδα μὲ δίκας καὶ φορολογοῦμεν τοὺς πολίτας, κατατρυχομένους εἰς τὰ δικαστήρια καὶ μὴ δυναμένους νὰ μάθωσιν, ἂν ἦναι ἰδιοκτῆται. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ καταπαύσῃ ἐπί τινα χρόνον αὐτὸς ὁ σάλος, νὰ ἴδωμεν πῶς αὐτὰ τὰ παραχωρητήρια λαμβάνουν πραγματικὴν ἐφαρμογὴν ἐπὶ τῆς γῆς, ποῖαι δίκαι μέλλουν νὰ γεννηθῶσιν, οὐδεμία δὲ βλάβη γίνεται, διότι ὁ νόμος προβλέπει, ὅτι μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν προθεσμιῶν, ἐπιτρέπεται ἡ διὰ δημοπρασίας ἐκποίησις. Ἡμεῖς προχωροῦμεν εἰς τὴν ἐκποίησιν, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἰδιοκτησία ἡ ἐθνικὴ μεταβαίνει εἰς ἐκείνους, οἵτινες γνωρίζουν τί ἀγοράζουν, διότι γίνεται προηγουμένως καταμέτρησις καὶ λαμβάνουσιν ἀσφαλῶς ὅ,τι ἐκποιεῖται. Ὁ ἀγοραστὴς τότε θὰ πληρώσῃ ἀκριβῶς, διότι ἔχει τὸ ἀντάλλαγμα, ἔχει τὸ ἀντάξιον. Εἰς τὰς φυτείας διαφέρει, διότι ἐκεῖ προηγήθη καλλιέργεια, ἐκεῖ ὑπάρχει κάτοχος, ὅστις ἐφύτευσεν· ἐφύτευσεν αὐθαιρέτως, ἔστω· ἀλλὰ πρόκειται ἤδη νὰ τακτοποιήσωμεν αὐτὴν τὴν σχέσιν καὶ νὰ τὴν καταστήσωμεν νόμιμον. Ἐδῶ δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω, καὶ τὰ παραχωρητήρια, ὅσα ἐκδίδονται διὰ φυτείας, εἶναι πραγματικά. — Νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸν ὡς πρὸς τὰς φυτείας, οὐχὶ δὲ καὶ ὡς πρὸς τὰς γαίας.

§79ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἑκάστη νέα παράτασις προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν δὲν θέλει χρησιμεύσει εἰς τίποτε ἄλλο ἢ εἰς τὸ νὰ πολλαπλασιάσῃ τὰς δίκας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν πάσης νέας προθεσμίας σπεύδουσι νὰ δηλώσωσι τὰς αὐτὰς γαίας καὶ συμβαίνει εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας 4 δηλωταὶ, 5 δηλωταὶ νὰ ἔχωσι δηλώσει τὴν αὐτὴν γῆν. Ἐκ τούτου δὲ προκύπτει εἰς ἑκάστην νέαν παράτασιν προθεσμίας πολλαπλασιασμὸς δικῶν. Ἐφιστῶ δὲ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: Καὶ οἱ 5 αὐτοὶ δηλωταὶ πληρώνουν τὰς δόσεις τακτικῶς καὶ ἀναμένουν τὴν τελεσίδικον ἀπόφασιν τῶν δικαστηρίων, διὰ νὰ ἰδοῦν εἰς ποῖον θὰ κατακυρωθῇ τὸ κτῆμα. Τί θὰ γείνῃ τότε δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν δόσεις καὶ τὴν προκαταβολὴν, καὶ ἐνῷ ἐπλήρωσαν ὅλα αὐτὰ οὔτε τὴν κατοχὴν εἶχον, οὐδὲ ἐξ αὐτοῦ ὠφελήθησαν καὶ ἐπὶ τέλους ἀπώλεσαν τὸ κτῆμα;

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο σᾶς παραπέμπω εἰς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἔγεινε τότε· ἔγεινεν ἐπ’ αὐτῇ τῇ βάσει, ὅτι ὁ δηλῶν ἀναδέχεται αὐτὸς τὸν κίνδυνον τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς τῆς γῆς καὶ τὸ Δημόσιον δὲν ἐνέχεται εἰς τίποτε. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ἀρχὴ τοῦ νόμου· δὲν πρόκειται δὲ νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου. Καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, νὰ μὴν ὠθῶμεν τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἀναδέχωνται κινδύνους.

§81ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Καὶ ἐν τούτοις πληρώνουν τόκους 24% διὰ γῆν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουν καὶ δὲν θὰ ἔχωσι ποτέ. Ἐφιστῶ ἐπίσης τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ἑτέρας παρατηρήσεως, ἀναγομένης εἰς τοὺς δηλωτὰς ἐκείνους, οἵτινες ἐδήλωσαν γαίας, οὐχὶ διὰ νὰ καλλιεργήσουν αὐτὰς—καὶ οὐδέποτε τὰς ἐκαλλιέργησαν—ἐντὸς δὲ τῶν ἐθνικῶν βοσκημάτων κειμένας πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου, διότι ἡ τιμὴ αὐτῶν ἐξέπεσεν εἰς τὸ ἥμισυ.

§82ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μὴ διαθεσίμων βοσκημάτων;

§83ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Μάλιστα.

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄκυρον.

§85ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Καὶ ἐπειδὴ ὁ ἐνοικιαστὴς τῶν βοσκημάτων δὲν δύναται νὰ τὰ ἐνοικιάσῃ ἄνευ αὐτῶν τῶν μικρῶν ἐκτάσεων, τί συμβαίνει; Τὸ τίμημα τοῦ βοσκήματος ἐκπίπτει εἰς τὸ ἥμισυ.

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ θεραπεύεται καὶ διοικητικῶς.

§87ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἐπὶ τούτου διόρθωσις, καθόσον μάλιστα ἡ ἀντίθετος γνώμη τοῦ συναδέλφου μου ἐπὶ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος διὰ τῶν δύω λιμνῶν πρὸς τὴν ἐδικήν μου, λόγον κύριον καὶ ἀποκλειστικὸν εἶχε νὰ διασώσῃ τοιαύτας τινὰς ἀκύρους δηλώσεις περὶ τὰς δύω ταύτας λίμνας κειμένας. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου δὲ τούτου ἔχω καὶ γνωμοδότησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς δικηγόρου, ὅτε ἀπετάθην πρὸς αὐτὸν ὡς πληρεξούσιος ἐνδιαφερομένης κοινότητος. Ἡ δὲ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι ἤδη ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφ’ ἧς προσθέτω, ὅτι στενὴν εἶχε σχέσιν καὶ ἡ ἀπόλυσις τοῦ γραμματέως τῆς οἰκονομικῆς Ἐφορίας Θηβῶν, προκληθεῖσα πρὸς ματαίωσιν τῶν ὅσων αὐτὸς ἔπραξεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου.

§88ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριοι, ἤκουσα τὸν ἔντιμον φίλον μου καὶ ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὑπεστήριξεν εἰς ὑμᾶς, ὅτι δὲν πρέπει εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ δοθῇ παράτασις καὶ ἐπὶ τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη τοῦ φίλου μου κ. Καλλιγᾶ δὲν εἶναι καθόλου ὀρθή. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος: Πάντες γνωρίζετε, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῶν χωρικῶν. Τί συνέβη; (εἰς διαφόρους, κύριοι, ἐπαρχίας γνωρίζετε, ὅτι ἐπῆλθε τοῦτο). Πολλοὶ τῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πτωχοὶ, καίπερ ἔχοντες ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας καλλιεργοῦσι, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ δηλώσουν αὐτὰς ἐγκαίρως. Ἐρωτῶ τώρα, ἂν ἡ Βουλὴ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν ὑπὲρ μόνον τῶν ἐμφυτευτῶν γαιῶν, παραλείψῃ δὲ νὰ ἐπεκτείνῃ ταύτην καὶ ὑπὲρ τῶν παραλειψάντων νὰ δηλώσωσι, δι’ ὃν λόγον ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς, γαίας ἐθνικὰς, δὲν θὰ διαπράξῃ μέγα ἀδίκημα; Εἰς τὴν ἐπαρχίαν, εἰς ἣν ἀνήκω, ἰδίως δὲ εἰς ἕνα Δῆμον πτωχὸν, ὑπάρχουσι τρία ἢ τέσσαρα χωρία, τὰ ὁποῖα ἔχουσι περὶ τὰς 300 ἢ καὶ πλέον οἰκογενείας, αἵτινες εἶναι πτωχόταται. Αὐτοὶ, κύριοι, ἄνευ αὐτῶν τῶν γαιῶν θὰ κατασταθῶσιν εἵλωτες τῶν κατοίκων τῶν πλησιοχώρων Δήμων, οἵτινες θ’ ἀγοράσωσιν αὐτὰς, καὶ τοιουτοτρόπως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, ὅπως εἶπον, εἶναι ἀδύνατον νὰ βιώσωσιν ἐκεῖ. Δὲν βλέπω, κύριοι, λόγον σπουδαῖον, ὑπαγορεύοντα νὰ ἀρνηθῆτε τὴν παράτασιν καὶ εἰς ἐκείνους. Ὑπάρχει ἆρά γε κανὲν συμφέρον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου; Ἠδυνάμην, κύριοι, νὰ εἴπω, καὶ ἂν τοιοῦτον ὑπῆρχε, βεβαίως ὁρμώμενοι ἀπὸ τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τοῦ νόμου αὐτοῦ τοῦ νὰ ἀποκαταστήσητε τὸν πολίτην καὶ μάλιστα τὸν καλλιεργητὴν χωρικόν, ἔπρεπε νὰ παρίδητε τὸ τοιοῦτον. Ἀλλ’ οὔτε τὸ τοιοῦτον ὑπάρχει. Εἶμαι βέβαιος ὅτι διὰ μόνης τῆς δηλώσεως θὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον τὴν ἀληθῆ ἀξίαν τῶν γαιῶν, ἐνῷ ἂν ἐκποιήσῃ αὐτὰς τὰς γαίας ὡς κτήματα φθαρτὰ, θὰ λάβῃ πολὺ ἐλάσσονα ἀξίαν. Εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, — ἂν ἠδυνήθην νὰ τὸν ἐννοήσω, — ἕνα λόγον, ὁ ὁποῖος δὲν μὲ πείθει· εἶπεν «ὑπάρχουν ἐθνικαὶ γαῖαι καὶ ἔχουν τὰ αὐτὰ ὅρια πρὸς πολλοὺς, οἵτινες ἐδήλωσαν καὶ ὑπὲρ ὧν ἐξεδόθησαν παραχωρητήρια. Διατί; Διότι παρεχωρήθη ἓν μέρος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐθνικὸν καθόλου, καὶ ἅπαντες ἔχουν ὡς ὅρια πανταχόθεν τὰ αὐτὰ, δηλ. ὁρίζονται μὲ ἐθνικὰς γαίας.» Καὶ ἂν τοῦτο ἀληθεύῃ, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι λόγος, ὁ ὁποῖος οὐδόλως δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν τοιαύτην γνώμην, διότι εἶναι εὐκολώτατον νὰ γείνῃ ἓν χωρογραφικὸν σχέδιον μιᾶς ἐκτάσεως, καὶ βεβαίως τὸ τοιοῦτον χωρογραφικὸν σχέδιον θὰ ἔχῃ τὰ σημεῖα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἄρχεται ἡ ἔκτασις αὕτη ὡς καὶ ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα θέλει ἀπολήγει. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχουσι τὰ αὐτὰ ὅρια οἱ ὑπὲρ ὧν ἐκδίδονται τὰ παραχωρητήρια, οὐδὲν ἧττον θὰ ἐμφαίνεται ἐν τῷ παραχωρητηρίῳ τί ἕκαστος ἐδήλωσε καὶ ποίαν ἔκτασιν εἶχε. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴν ἐπιμείνῃ ἀλλὰ νὰ περιλάβῃ καὶ τὰς γαίας τὰς ἀσκεπεῖς. Καὶ, ἂν θέλετε, νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι καὶ τὸ ἀναγκαιότερον, ἐκτὸς ἐὰν φρονῆτε, ὅτι πρέπει μίαν τάξιν ἀνθρώπων, καὶ μάλιστα τὴν πτωχοτέραν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας μεριμνῶμεν, καὶ φαίνεται κατὰ πᾶσαν συνεδρίασιν ὅτι μεριμνῶμεν, νὰ τὴν ἐγκαταλείψωμεν εἰς τὴν τύχην της, καὶ νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν, ὡς εἶπον, πραγματικῶς εἵλωτας τῶν πλουσιωτέρων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχω, ἥτις συνίσταται εἰς τὴν προσθήκην τῆς μόνης λέξεως «καὶ γαιῶν ἐθνικῶν.

§89ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διασαφήσῃ, ὅτι δέον νὰ παραταθῇ ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτὸς διὰ τὰς ἀσκεπεῖς γαίας καὶ φυτείας καὶ εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας. Τί μᾶς ἀφίνετε ἡμᾶς ἀποσυναγώγους;

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ βεβαιωθῇ εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας ἀκριβῶς ποία εἶναι ἡ ἐθνικὴ γῆ.

§91ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὅλη ἡ γῆ ἐκεῖ ἐθνικὴ εἶναι.

§92ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἤλπιζον, κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ νόμου περὶ παρατάσεως τῆς δηλώσεως τῶν φυτειῶν ἤθελε διορθωθῆ μία ἔλλειψις καὶ μία ἀμφισβήτησις, ἡ ὁποία ἐγεννήθη μεταξὺ ἰδιοκτητῶν δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ἐλαιοδένδρων. Πολλοὶ ἐδήλωσαν γαίας, καὶ μεταξὺ τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν συμπεριλαμβάνονται καὶ ἐλαιόδενδρα σποραδικῶς, κατὰ στρέμμα, 2, 3 καὶ 5 ἐλαιόδενδρα. Καὶ οἱ μὲν ἐνοικιασταὶ ζητοῦν τὰ ἐλαιόδενδρα αὐτὰ νὰ θεωρηθοῦν ὡς δημόσια, καὶ νὰ πληρώσουν φόρον, ὡς πληρώνουν αἱ δημόσιαι φυτεῖαι· οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν τὰς γαίας τὰ θεωροῦν ἰδιόκτητα καὶ ζητοῦν νὰ πληρώσουν ὡς ἐπὶ ἰδιοκτήτων· οἱ οἰκονομικοὶ Ἔφοροι συμφωνοῦν μὲ τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ προβαίνουν ἢ εἰς τὴν ἐκποίησιν αὐτῶν τῶν ἐλαιοδένδρων, ἢ εἰς τὴν φορολογίαν αὐτῶν, ὅπως φορολογοῦνται καὶ τὰ δημόσια ἐλαιόδενδρα. Ἀδίκημα, κύριοι, μεγαλύτερον δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, διότι δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε τὴν γῆν καὶ πληρώνει ὡρισμένην δόσιν καὶ ἔχει ἰδιοκτησίαν, εἶναι ἄτοπον τὸ ἐλαιόδενδρον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐντὸς τῆς ἰδιοκτησίας του, νὰ θεωρῆται ὡς δημόσιον καὶ νὰ ἐκποιῆται. Τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἐλύθη εἰσέτι παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἀνηνέχθησαν πολλοί. Τὸ Ὑπουργεῖον εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνάγεται εἰς τὰ δικαστήρια. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ αὐτὴ ἡ λύσις· πρέπει νὰ δοθῇ μία λύσις νομοθετικὴ εἰς αὐτό. Ἐπειδὴ ἐνομίζον, ὅτι μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς δήλωσιν φυτειῶν ἤθελεν σήμερον εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν γαιῶν, εἶχον μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας τὰ ἐλαιόδενδρα, ἢ ἄλλα σποραδικῶς κείμενα δένδρα ἐντὸς δηλωθείσης γῆς νὰ θεωρῶνται ὡς ἰδιοκτησία τοῦ δηλώσαντος. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιμένει νὰ μὴν εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Νομίζω, ὅτι ὁ νόμος περὶ δηλώσεως τῶν ἐθνικῶν ἐγένετο διὰ τὸν πολὺν λαόν. Ὅταν ὅμως σήμερον λέγετε, ὅτι αἱ γαῖαι αἱ ἐθνικαί, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν δηλωθῆ, πρόκειται νὰ ἐκποιηθῶσι, δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀφαιρῆτε ἀπὸ τὸν δυστυχῆ γεωργὸν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει σήμερον νὰ πληρώσῃ τὴν γῆν, ἢ δὲν προέλαβε νὰ δηλώσῃ αὐτήν, καὶ νὰ τὴν παραδώσητε εἰς τοὺς κερδοσκόπους.

§93ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἔλαβον χώραν καταχρήσεις.

§94ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἡ κατάχρησις δὲν δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀφαιρῇ τὸν ἄρτον τῶν πτωχῶν. Ἡ κατάχρησις πρέπει νὰ κτυπηθῇ, πρέπει νὰ ζητηθῇ ἀλλαχοῦ λόγος, ἀλλὰ διὰ 50 κερδοσκόπους δὲν πρέπει νὰ καταστρέψωμεν τὸν τόπον ὁλόκληρον. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν φυτειῶν νὰ εἰσαχθῇ καὶ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῶν γαιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουσι δεδηλωμέναι. Τοῦτο, λέγω, ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι συμφέρον διὰ τὸν πτωχὸν λαόν, εἶναι λίαν συμφέρον καὶ διὰ τὸ Δημόσιον, διότι, ἂν ἐκποιηθοῦν αἱ γαῖαι, θὰ ἀγορασθοῦν αἱ καλλίτεραι γαῖαι καὶ αἱ ἄλλαι θὰ μείνουν· ἐνῷ, ἂν ἀφήσητε νὰ δηλωθῶσιν, οἱ χωρικοὶ θὰ φροντίσωσι νὰ καλλιεργήσουν τὰς καλὰς καὶ τὰς κακὰς γαίας. Ἑπομένως οὕτω τὸ Δημόσιον θὰ ὠφεληθῇ περισσότερον παρ’ ὅσον θὰ ὠφεληθῇ, ἂν ἀποφασίσητε νὰ κάμετε αὐτὸ τὸ μονοπώλιον τῆς κερδοσκοπίας. Ἔπειτα εἷς γεωργός, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδήλωσε γαίας, αἵτινες ἦσαν ξηρικαί, σήμερον, ὅτε εὑρέθη ὕδωρ καὶ αἱ ξηρικαὶ ἔγειναν ποτιστικαί, διατί νὰ μὴν ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τὰς δηλώσῃ; Λοιπὸν νὰ τεθῇ μία ῥητὴ καὶ τελευταία προθεσμία μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, καὶ ἄλλη πλέον προθεσμία νὰ μὴ δοθῇ.

§95ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη, μετὰ τὴν λέξιν (φυτειῶν) νὰ προστεθῶσι καὶ (γαιῶν ἐθνικῶν).

§96ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, καὶ τότε θὰ ζητήσω δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ μία προσθήκη τοῦ κ. Ἀντωνιάδου. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν καὶ αὐτή.

§98ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 1 ὑπάρχει ἀνάγκη προσθήκης τινὸς πρὸς θεραπείαν σπουδαιοτάτης καταστάσεως πιεστικῆς τῶν χωρικῶν. Ὑπάρχουν χωρικοὶ εἰς τὴν ἡμετέραν ἐπαρχίαν, οἵτινες ἔχουσιν ἐγκεντρίσει ἀγριελαίας πρὸ ἐτῶν, καὶ τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καρποῦνται μέχρι σήμερον, πληροφοροῦνται, ὅτι πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι, νὰ ἐκποιηθῶσι, καὶ ἑπομένως νὰ στερηθῶσιν καὶ τῶν κόπων, οὓς κατέβαλον, καὶ τῶν προσδοκιῶν, τὰς ὁποίας οὗτοι ἔτρεφον, καὶ τῆς εὐημερίας, τὴν ὁποίαν ἤθελε παράσχει αὐτοῖς ἡ τοιαύτη καλλιέργεια. Εἶναι λοιπὸν ἄτοπον νὰ δημευθῇ ἡ περιουσία αὕτη ἐκείνων. Συνεπείᾳ λοιπὸν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης τῆς πραγματικῆς συνετάξαμεν μετὰ τοῦ συναδέλφου προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκει). Ἡ προσθήκη αὕτη φρονοῦμεν, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς πραγματικὴν ἀνάγκην, καὶ πιστεύομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει παρουσιάσει οὐδεμίαν δυσκολίαν εἰς τὴν ἐμβολὴν αὐτῆς. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐμψυχώσεως τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας.

§100ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ἀπροπαράσκευος εἰσέρχομαι εἰς συζήτησιν, ἥτις δὲν ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελε γίνει σήμερον. Οὐχ ἧττον ὅμως δὲν ἀποδειλιῶ, οὔτε ζητῶ αἰτίαν ἀναβολῆς καὶ θέλω προσπαθήσει ν’ ἀναπολήσω τὰς ἀναμνήσεις μου. Τὸ θέμα περὶ οὗ πρόκειται εἶναι κατ’ ἐμὲ ἐπανάληψις καὶ ἀναθέρμασμα ἐκείνων τῶν συζητήσεων, αἵτινες ἐγένοντο ἐν τῇ παρελθούσῃ Περιόδῳ. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸ ζήτημα ἐκινήθη κατὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ τότε ἠγέρθη φωνὴ ὑποστηριζομένη ὑπὸ ἀριθμοῦ ἱκανοῦ, ἀλλὰ μὴ ἰσχύσαντος ν’ ἀποκρούσῃ τὴν σύμβασιν, ἥτις δὲν ἐγένετο πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς ναυτιλίας, διότι ἔμελλε νὰ καταστήσῃ ἄνισον ἀγῶνα ἀτμοπλοΐας, καὶ ἔμελλε νὰ θέση ἐκτὸς τῆς μάχης τοὺς δυναμένους νὰ συντελέσωσι εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀτμοπλοΐας. Ἑπόμενον λοιπὸν ἦτο, ὅτι ἡ ἡμετέρα ναυτιλία ἐστερήθη ἐκείνης τῆς προαγωγῆς καὶ τῆς ἀναπτύξεως, ἥτις εἶναι σήμερον μόνη ἱκανὴ νὰ ἀντιπαραταχθῇ εἰς τὸν μέγαν ἀνταγωνισμὸν τῆς ναυτιλίας ἐν τῷ κόσμῳ. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας τότε καὶ ἐγὼ διὰ τῆς ἀσθενοῦς φωνῆς μου ὑπεστήριξα καὶ κατέδειξα κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν, ὅσον ἔνεστι ἐλεύθερον αὐτὸ τὸ στάδιον τῆς πάλης καὶ νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν τὸν ἀγῶνα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ναυτιλίας, ὅπως ποριζομένη τροφὴν δυνηθῇ νὰ ἑνωθῇ οὐ μόνον ἐν τῇ μεσογείῳ, ἀλλὰ καὶ πέραν ταύτης, ὅπου συγκροτεῖται ἡ μεγάλη πάλη τῆς ναυτιλίας. Δὲν εἶναι ζήτημα, ὅπερ ἀναφαίνεται μόνον εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ παρουσιάσθη καὶ εἰς ἄλλα Κράτη· ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Γερμανίᾳ, ἐν Ἀγγλίᾳ ἐγένοντο πολλαὶ ἔρευναι περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ναυτιλίας. Δὲν εἶδα δὲ μέχρι τοῦδε τινὰ νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὴν μελέτην αὐτὴν, οὐδὲ νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ μᾶς εἴπῃ, τί ἦτο τὸ πόρισμα τῆς μελέτης ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Λέγομεν, πάσχει ἡ ναυτιλία· πάσχει πράγματι. Λέγομεν εἶναι ἐν ἀργίᾳ ὁ ναυτικὸς πληθυσμός· καὶ εἶναι πράγματι ἐν ἀργίᾳ. Λέγομεν, κινδυνεύομεν ν’ ἀπολέσωμεν τὴν ὑπεροχὴν, ἣν εἴχομεν ἐν τῇ ἐμπορικῇ ναυτιλίᾳ, καὶ πράγματι κινδυνεύομεν. Ἀλλ’ ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι πρέπει νὰ ῥιφθῶμεν ἀπερισκέπτως εἰς τὰς ἀγκάλας πάσης προτάσεως προστασίας τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας; Πρόκειται νὰ πράξωμεν τὸ κατὰ τοὺς Ἄγγλους λεγόμενον, ἓν πήδημα εἰς τὸ σκότος, A leap in the dark; Οὕτω συζητοῦνται τὰ περὶ ναυτιλίας; ἢ ἀπαιτεῖται ἐσκεμμένως νὰ εὕρωμεν τί δύναται νὰ ἐμψυχώσῃ, ν’ ἀναζωπυρήσῃ τὴν ναυτιλίαν κατὰ τὰς δυνάμεις, οἵας ἔχομεν; Ἐν Ἰταλίᾳ ἐγένετο μακρὰ ἔρευνα· δὲν θὰ ἀπαιτήσητε βεβαίως νὰ σᾶς εἴπω τὰ καθέκαστα, οὔτε μοὶ ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ παρακολουθήσω. Ἐσχημάτισαν ἐκεῖ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία εἶναι ἡ ἀσθενεστέρα καὶ ὅτι προβαίνει ἐξασθενοῦσα, πᾶν δὲ ὅ,τι διὰ τῆς προστασίας ἤθελον πράξει, εἶναι ἀνίσχυρον νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα. Ἐν Γαλλίᾳ γνωρίζω, ὅτι πολλὰς θυσίας ἀνεδέχθη τὸ Κράτος, ἵνα ἀνορθώσῃ τὴν ναυτιλίαν, ἀλλ’ ἀπεδείχθησαν ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι ἀντὶ ὠφελείας ἐπῆλθε βλάβη· σήμερον ἡ Γαλλικὴ ναυτιλία πάσχει μᾶλλον ἐκ τῆς προστασίας, ἥτις ἐδόθη εἰς αὐτὴν, ἢ ὅσον ἤθελε πάσχει, ἂν δὲν εἶχε τὴν προστασίαν ταύτην. Ἐν Γαλλίᾳ ἡ κυβέρνησις ἀνεδέχθη ν’ ἀνταμείβῃ πάντα κατασκευαστὴν πλοίου, ἔχοντος τόσους τόνους, ποσόν τι κατὰ τόνον, καὶ τὸ περὶ τούτου ποσὸν ἔφθανε μέχρι δέκα ἢ δέκα πέντε ἑκατομμυρίων φράγκων κατ’ ἔτος, τὸ ὁποῖον ὡρίσθη ἐπὶ ὡρισμένου χρόνου. Καὶ νομίζετε, ὅτι διὰ τῆς προστασίας ταύτης ηὔξησεν ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία; Τὸ ἀποτέλεσμα ἀπέδειξε τὸ ἐναντίον, ὅτι πρὸς ἐπιδίωξιν τῆς ἀμοιβῆς κατεσκεύαζον πλοῖα, μὴ εὑρίσκοντα ἐπασχόλησιν καὶ στερούμενα ἐργασίας· ὡς ἐκ τούτου καταθλίβεται ἡ ναυτιλία, διότι ἐπολλαπλασιάσθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀέργων. Δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς εἴπω μετ’ ἀκριβείας τί συμβαίνει ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι πρὸ μικροῦ ἐξεδόθη γενικὴ στατιστικὴ τῆς ναυτιλίας ὅλων τῶν Ἐπικρατειῶν, ἐξ ἧς καταδείκνυται, ὅτι σήμερον ἡ Ἀγγλικὴ σημαία ἔχει τὴν ὑπεροχὴν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε μεταφέρει εἰς τὴν Γαλλίαν αὐτὴν περισσότερα ἐμπορεύματα ἢ ὅσα ἡ Γαλλικὴ σημαία. Τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ ναυτιλία ἰδίως ἀνεπτύχθη διὰ τοῦ ἀτμοῦ. Πρὸ πάντων χρεωστεῖ τὴν ἀνάπτυξίν της εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ συνεταιρισμοῦ. Οὐδέποτε θέλει κατορθωθῆ νὰ σχηματισθῇ ναυτιλία κατὰ τοὺς ὅρους, οὓς σήμερον ἐννοοῦμεν, ὑπηρετοῦσα τὸ ἐμπόριον διὰ τῆς ταχείας μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων, ἂν δὲν γείνῃ χρῆσις τοῦ ἀτμοῦ· ἡ δὲ χρῆσις αὕτη τοῦ ἀτμοῦ δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ τοῦ πνεύματος τοῦ συνεταιρισμοῦ. Πᾶν ἄλλο μέσον εἰς οὐδὲν συντελεῖ, ἴσως συντελεῖ εἰς τὸ νὰ πολλαπλασιάζῃ ἀγωνιστὰς, οὐδόλως ὅμως εἰς τὸ νὰ διατηρῇ τοὺς ἀγωνιζομένους· εἰς τὸ νὰ πολλαπλασιάζῃ θύματα καὶ νὰ ἐνθαῤῥύνῃ αὐτὰ εἰς τὴν ἰδίαν αὑτῶν ἀπώλειαν, εἰς τὸ νὰ μεταδίδῃ ἐλπίδας μὴ πραγματοποιήσιμους. Δὲν πρόκειται μόνον νὰ ὁπλίσωμεν πλοῖα· τοῦτο εἶναι εὔκολον, ἀλλὰ πρέπει νὰ εὕρωμεν πόρον ζωῆς, ἄρτον εἰς τοὺς ἐργάτας τῆς θαλάσσης. Περὶ τούτου οὐδὲν βλέπω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὑπόσχεται ν’ ἀπαλλάξῃ τοὺς ναυτιλλομένους ἀπὸ τῶν δεῖνα ἢ δεῖνα δικαιωμάτων ἢ ὑποχρεώσεων· ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι θὰ εὕρωσι φορτία· ὅταν τὰ πλοῖα κερδίζωσι ναύλους, ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀδιάφορα, μηδέν. Μόνον ἄνθρωποι τῆς ἐσχάτης ἐνδείας, μὴ δυνάμενοι νὰ παραταχθῶσιν εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν ναυτικόν, ἐνδιαφέρονται εἰς τοιαῦτα μικρολογήματα’ ὅστις ὅμως εἶναι πράγματι ναυτικὸς καὶ διαχειρίζεται πλοῖον, γνωρίζει τί εἶναι τὸ θαλάσσιον κέρδος, οὐδὲ δίδει προσοχὴν εἰς τοιαύτας εὐτελεῖς δαπάνας.

§101ΚΡΙΕΖΗΣ. Τότε διατί πολεμεῖτε τὸ νομοσχέδιον;

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι πεποίθησίς μου καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ δώσω λόγον ὑποστηρίζων τὴν πεποίθησίν μου, διατὶ πολεμῶ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ τὰ ἐλάχιστα πολεμῶ, ὅταν ἦναι μηδέν, ὅταν ἦναι ἀπάτη, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ περιποιηθῶ κανένα.

§103ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἡμεῖς ἐρχόμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ δικαιώματα τῆς ναυτιλίας. Θὰ μετρηθῶμεν.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα νὰ μετρηθῶμεν. Διὰ τοῦτο ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος· μετρήσατε ὅσον θέλετε. Δὲν ἠξεύρω, ὅταν σεῖς μετρῆτε, τὶ σημασίαν ἔχει τὸ μέτρημά σας.

§105ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐθρασύνθητε ἐδῶ μέσα.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν δίδω καμμίαν προσοχήν. (Θόρυβος καὶ λογομαχίαι). Λοιπὸν λέγω ὅτι αὐτὰ δὲν συντελοῦσιν ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας, διότι θὰ ἀπαλλάξῃ τὸ πλοῖον ἀπὸ 75 δραχμάς. Νομίζετε ὅτι τότε εὗρε καὶ φορτίον; ἕπεται ὅτι ἔχει κέρδη; Ῥίπτετε κόνιν εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ πράττετε ταῦτα πρὸς μόνην ἐπίδειξιν λέγοντες, ἐφέραμεν πρὸς τὴν Βουλὴν πρότασιν πρὸς σωτηρίαν τῆς ναυτιλίας. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι μηδέν, εἶναι ἀλοιφὴ ἄνευ ἀποτελέσματος, ἐνῷ ἔχομεν ἀνάγκην τροφῆς, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ παύσῃ ἡ φλεγμονὴ ἡ ἐκ τῆς πείνης, ἡ γάγγραινα. Ποία εἶναι ἡ ὑγιεστάτη τροφή; Αὐτὴν παρέχουν τὰ μέσα, δι’ ὧν ἡ ναυτιλία δύναται ν’ ἀναζωογονηθῇ. Θέλει δὲ ἀναζωογονηθῆ διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ. Ἀλλὰ σεῖς τί ἐπράξατε, ὅτε προέκειτο νὰ ἐμψυχώσητε τὸν συνεταιρισμόν; Κατεστήσατε ἑταιρίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἦναι ὁ ἀνταγωνισμὸς δυσχερής. Νομίζω πρέπον νὰ ἐπαινέσω τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Σπετσῶν, ὅστις δὲν ἀπεδειλίασε εἰς τὸν ἀγῶνα· ἀλλὰ θέλω νὰ ἐρωτήσω ἐκεῖνον, ὅστις ἔφερε τὴν πρότασιν, ὅτε ἦλθε τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, τί ἔπραξε; Πῶς ἔλυσε τὸ ζήτημα ἐκεῖνο; Πῶς ἐσκέφθη τότε περὶ τῆς ναυτιλίας; Θὰ σᾶς εἴπω πῶς ἐσκέφθην ἐγὼ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ πρῶτον δώσατέ μοι τὴν ἄδειαν νὰ ἐπικαλεσθῶ τι ὑπὲρ ἐμοῦ. Ἐγὼ ἔφερα τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς, ὅπως σκεφθῇ περὶ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνῆλθε. Κληθεὶς παρέστην καὶ ἐγὼ εἰς τὸ ὑπουργεῖον μεθ’ ὅλης τῆς προθυμίας, ὅπως συντελέσω εἰς ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ἵνα γείνῃ διὰ συσκέψεως καὶ συζητήσεως. Ἐκεῖ ἤκουσα πολλά. Δὲν ἔχω ἐνταῦθα τὸ ἔγγραφον, δι’ οὗ προσεκλήθημεν παρὰ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὡς ἐπιτροπὴ πρὸς σύσκεψιν. Ἦτο τῷ ὄντι περίεργον καὶ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον αὐτὸ ἐνταῦθα πρὸς ἀνάγνωσιν. Ἐτίθεντο ζητήματα, καὶ ὡς εἶναι αἱ στροφαὶ ποιήματος, κατέληγον πάντοτε εἰς τοῦτο, οὐδὲν ἐστί γενέσθαι. Voi ch’ entrate lasciate ogni speranza. Εἰς μάτην ἔρχεσθε νὰ σκεφθῆτε περὶ ναυτιλίας. Τὸ πρῶτον ζήτημα ἦτο ζήτημα ἀδύνατον νὰ λυθῇ. Τὸ δεύτερον ἐπίσης, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀφοῦ ἤκουσα τὰς γνώμας ὅλων τῶν ἄλλων, παρετήρησα ὅτι προσκαλούμεθα νὰ παλαίσωμεν ἐναντίον τῆς γραφειοκρατίας, εἰς ἣν κατ’ ἐμὲ ἦτον ἀποδοτέον τὸ ἔγγραφον οὕτω συντεταγμένον, οὐχὶ δὲ εἰς τὸν τότε ὑπουργόν, ὡς ἐνθυμεῖται καὶ ὁ κ. Μίλησης. Μόνη ἡ προκατάληψις τῆς γραφειοκρατίας, ἥτις ἐπικρατεῖ ἐν τοῖς ὑπουργείοις, ἠδύνατο νὰ ἐξηγήσῃ τοιαύτην πρόσκλησιν εἰς ἄπελπι ἔργον. Ὡμολόγησα ὅτι δὲν εἶχον κάμει ὅλην τὴν μελέτην, ὅση ἀπῃτεῖτο, οὐδὲ εἶχον ὅλα τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ φέρω πρότασιν· ἀλλ’ ἐκ τοῦ προχείρου εὕρισκον τρία τὰ ποιητέα. Εὕρισκον πρῶτον διοικητικῶς, ὅτι ὑπῆρχον τὰ μέσα πρὸς ἐπικουρίαν τῆς ναυτιλίας, διὰ τῆς συστάσεως ναυτικῆς ἐμπορικῆς σχολῆς. Δὲν εἴχομεν δ’ ἀνάγκην νόμου πρὸς τοῦτο, διότι ἐνόμιζον, ὅτι παρεῖχε τὰ μέσα τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Βαρβάκη. Ἦτο παρὼν ἐκ τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Παπούδωφ, ὅστις, ἅμα ἤκουσε τοὺς λόγους μου, ἀνεσκίρτησεν, ἀνακράξας: «ἐγὼ φωνάζω τόσα ἔτη, διαμαρτύρομαι, λέγω, ὅτι ὑπάρχουν πλεῖστα χρήματα ἐκ τοῦ κληροδοτήματος, ὧν δὲν γίνεται χρῆσις καὶ οὐδεὶς μὲ ἀκούει. Ἤδη πρώτην φορὰν βλέπω νὰ γίνεται λόγος ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν περὶ τούτου καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ ἦναι εἰς μάτην». Αὐτὸ ἦτο τὸ πρῶτον. Τὸ δεύτερον ἦτον, ὅτι καὶ οἰκονομικῶς δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας, διὰ τῆς ἐνθαῤῥύνσεως τοῦ συνεταιρισμοῦ, διότι αἱ μεμονωμέναι δυνάμεις εἶναι σήμερον ἀσθενεῖς νὰ παλαίωσιν εἰς αὐτὸν τὸν ἀγῶνα. Παρῆλθεν ὁ καιρός, ὅτε πᾶς ἔχων τὸ θάῤῥος καὶ τὴν ἀγωγὴν τὴν ναυτικὴν προσήρχετο εἰς ἕνα κεφαλαιοῦχον, εἰς τὸν οἰκοκύρην, ὅπως ἔλεγαν τότε, καὶ εὕρισκεν αὐτὸν πρόθυμον νὰ δεχθῇ αὐτὸν ἐργαζόμενον ἐν τῷ πλοίῳ ἐπὶ μικρᾷ κατ’ ἀρχὰς μετοχῇ, ἥτις βαθμηδὸν ηὔξανεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε διὰ τῆς ἐργασίας ὁ μικρὸς οὗτος ναύτης ἐγίνετο καραβοκύρης καὶ ἰδιοκτήτης πλοίου, ἀνάλογα παρασχὼν κέρδη καὶ εἰς τὸν κεφαλαιοῦχον. Οὕτως ἀνεπτύχθη ἡ ἡμετέρα ναυτιλία ἐν Σπέτσαις, ἐν Ψαρᾷ, ἐν Ὕδρᾳ καὶ ὅπου ἄλλοθι. Ἀλλὰ διὰ τῶν μέσων τούτων δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐλπίζωμεν προαγωγήν; Σήμερον ἄλλως σκέπτεται ὁ κεφαλαιοῦχος. Δὲν προσέχει πλέον εἰς τὸ πατροπαράδοτον ἔργον, οὐδὲ σκέπτεται ν’ ἀναστήσῃ ἐκ τοῦ μηδενὸς τοὺς συμπολίτας του καὶ τοὺς καταστήσῃ νοικοκυραίους, νὰ τοὺς προσκτήσῃ καὶ γαμβρούς. Σήμερον ἐπῆλθεν ἄλλη κατάστασις κοινωνική. Πρέπει νὰ ἤμεθα εἰς τοῦτο πολὺ προσεκτικοί, διότι ἡ νέα κατάστασις θὰ φέρῃ ἄλλας συνεπείας καὶ θὰ μεταλλάξῃ τὰ πράγματα. Ὁ κεφαλαιοῦχος σήμερον ὑπολογίζει, τὶ δύναται νὰ κερδίζῃ κατ’ ἔτος ἐκ τῆς ναυτιλίας, καὶ βλέπων, ὅτι δὲν εὑρίσκει ἄμεσα κέρδη, τρέπεται εἰς ἄλλας ἐπιχειρήσεις, ἀπασχολῶν ἄλλως πως τὰ διαθέσιμα χρήματα, ὅπου εὑρίσκει ἀσφαλῆ καὶ ἀπόνως κέρδη. Ἄλλοτε ὁ Ὑδραῖος δὲν εἶχε πῶς ἄλλως νὰ ἐπασχολήσῃ τὰ χρήματα· δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ἰδοὺ ἔχω τὴν δεῖνα ἢ τὴν δεῖνα ἐπιχείρησιν, κατασκευάζω ἀτμομύλους ἢ ἀγοράζω ὁμολογίας ἐθνικῶν δανείων. Μόνη διέξοδος ὑπῆρχε τὸ ναυτικόν· διὰ τοῦτο ἐγίνοντο οἱ δυνατοὶ προστάται τῶν ἀδυνάτων, ἔβλεπον, ποῖος ἐκ τῶν ἐφήβων ἐδείκνυε πλείονα ἱκανότητα ἢ παρεῖχε πλείονα ἐχέγγυα καὶ τοῦτον ἐλάμβανεν ὑπὸ τὴν προστασίαν του· τοῦτον ἐδέχετο συμμέτοχον εἰς τὸ πλοῖον, μεριδοῦχον, ἢ ὡς ἔλεγον παρτσινέβελον. Αὐτὸ ὅμως δὲν γίνεται πλέον σήμερον, καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ κυρία αἰτία, ἧς ἕνεκεν ἡ ἡμετέρα ναυτιλία δὲν προοδεύει, ἀλλὰ πάσχει. Ἀλλὰ πῶς σήμερον θὰ μεταδώσητε νέαν τροφὴν, νέαν ζωὴν εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν; Οἰκονομικῶς, εἶπον, δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος, πλὴν τοῦ συνεταιρισμοῦ· σήμερον, ὅπου στρέψετε τὸ βλέμμα, δὲν θέλετε ἴδει ἄλλο, εἰμὴ τὸν συνεταιρισμὸν, δυνάμενον νὰ διαθέσῃ σπουδαῖα κεφάλαια. Ἐνθαῤῥύνατε λοιπὸν διὰ παντὸς τρόπου τὸν συνεταιρισμόν. Τὸ τρίτον, εἶπον, δύναται νὰ γείνῃ νομοθετικῶς. Βλέπω, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γαλλίᾳ ἰσχύουσι νέαι διατάξεις περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας καὶ περὶ δανείου, βλέπω καὶ σύστημα ναυτικῶν ὑποθηκῶν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐμελέτησα καὶ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ εἴπω, ποία ἡ ἀξία του· ἐρωτήσατε τὸν καθηγητὴν τοῦ ἐμπορικοῦ δικαίου· αὐτὸς παραδίδει τὰ περὶ τούτου. Αὐτὰ ἐῤῥέθησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἥτις ἔπειτα ἐξέθηκε τὰς ἰδέας της· παρεδέχθη τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν, προσέθηκε δὲ διατάξεις τινὰς δικονομικὰς περὶ ἐκδικάσεως ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ναυτικῶν δικῶν.

§107ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν προταθέντων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης καὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου; Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε.

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὴν τὴν διαφορὰν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἔχητε τὴν ὑπομονὴν καὶ μοὶ δίδητε τὴν ἄδειαν. Ἡ διακοπή σας ἐγένετο δι’ ἁβροῦ τρόπου, τιμῶντος ἐκεῖνον, ὅστις διέκοψε, καὶ ἐκεῖνον, ὅστις διεκόπη. Μόνον ἀπειλὰς δὲν δέχομαι.

§109ΚΡΙΕΖΗΣ. Τὰς προκαλεῖτε.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὰ ἐξαγόμενα. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ βεβαιωθῶσιν, ἐνῷ αἱ προκείμεναι προτάσεις ἐμφαίνουν τὸ αὐτοσχέδιον. Θέλετε νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρῶτον, τὴν σύστασιν ἐμπορικῆς ναυτικῆς σχολῆς; Ἐγὼ θεωρῶ τὴν σύστασιν αὐτῆς ἓν τῶν ζωτικωτέρων ζητημάτων. Ὅ,τι ζητεῖ σήμερον ὁ πολιτισμὸς, θέλομεν ἐπιτύχει διὰ τῆς ναυτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ ναυτικὸς, ὁ ἐπιδιδόμενος εἰς αὐτὸ τὸ ἔργον, δὲν θὰ εὑρίσκεται περιωρισμένος εἰς στενὸν κύκλον ἐμπειρικῶν γνώσεων, ἀλλὰ θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ πλεύσῃ καὶ ἑτέρας θαλάσσας, ὅπου εὑρίσκει κέρδος, δὲν θὰ ἦναι δεδεσμευμένος ἐντὸς τῆς Μεσογείου καὶ προσδοκῶν ἐργασίαν πάντοτε ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἀκτῶν. Διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως γίνεται προσέτι ἀναγκαῖος εἰς πάντα κεφαλαιοῦχον. Καὶ σεῖς, (ἀποτείνεται ὁ ἀγορεύων εἰς τὸν κ. Γουδὴν) εἰς τὰ ἀτμόπλοιά σας θὰ ζητήσητε νὰ ἔχητε κυβερνήτην ἐκεῖνον, ὅστις ἔχει κρείττονα ἐκπαίδευσιν.

§111ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς ταῦτα συμφωνοῦμεν.

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν, ἔλεγον καὶ ἐγὼ τότε, αὐτὸ δύναται νὰ γείνῃ διοικητικῶς, διότι ἰδοὺ τὸ Βαρβάκειον κληροδότημα. Δὲν εἶχον ἀναγνώσει τὴν διαθήκην τοῦ Βαρβάκη· ἐζήτησα αὐτὴν, καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ ἔδωκε νὰ τὴν ἀναγνώσω, ἀλλ’ εἶδον ἐξ αὐτῆς, ὅτι δὲν προβλέπει περὶ ναυτικῆς ἐμπορικῆς Σχολῆς, οὔτε περὶ ναυτικῆς Σχολῆς, καὶ εἶμαι πεπεισμένος περὶ τούτου, ἕως ὅτου μὲ πείσῃ τις περὶ τοῦ ἐναντίου. Οὐχ ἧττον ἀκολουθῶν μεγάλας αὐθεντίας, λέγω, ὅτι δὲν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ συνταχθῶμεν κατὰ γράμμα εἰς τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου. Δυνάμεθα νὰ κάμωμεν χρῆσιν τῆς προσόδου τῆς περιουσίας ταύτης πρὸς ἄλλον πάλιν ἀγαθοεργὸν σκοπὸν καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τοῦ Stuart Mill καὶ ἄλλων προγενεστέρων αὐτοῦ. Οὗτος λέγει, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων Piae Causae—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐπακριβῶς ὅλην τὴν ῥῆσιν Λατινιστί—τότε ἐπιτρέπεται νὰ τρέψωμεν τὸ κληροδότημα εἰς ἄλλον ἀγαθοεργὸν σκοπὸν, Fundationes in piam causam non possunt commutari nisi in aliam piam causam. Τὸ αὐτὸ σᾶς λέγει ὁ Minghetti ἐν τῇ πραγματείᾳ Stato e Chiesa. Ἐν Ἰταλίᾳ ἐγεννήθη ἰδίως τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς μέγιστον βαθμὸν, διότι ἐκεῖ ὑπῆρχον ἄπειρα κληροδοτήματα ἀφιερωμένα εἰς ἀγοθοεργοὺς μὲν σκοποὺς, ἀλλ’ Ἰησουϊτικοὺς, καὶ ἐντεῦθεν ἡ πολλὴ συζήτησις, μεχρισοῦ ἐδέχθησαν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τοῦ John Stuart Mill. Καὶ ὁ John Stuart Mill καὶ ὁ Minghetti καὶ ἄλλοι πρὸ αὐτῶν εἶναι σύμφωνοι, ὅτε δυνάμεθα νὰ μετατρέψωμεν κληροδότημα πρὸς ἕτερον πάλιν ἀγαθοεργὸν σκοπὸν, σύμφωνον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐποχῆς, ἃς δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὁ διαθέτης. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ πλέον διοικητικῶς κατὰ τὰ ἤδη λεχθέντα, ἀλλὰ νομοθετικῶς. Πῶς θὰ γείνῃ ὅμως νομοθετικῶς; Διὰ μιᾶς μόνον λέξεως «Συσταίνεται ναυτικὴ Σχολή.» Λέγεται τοῦτο προμελέτη τοῦ πράγματος; Ὅστις ἐσκεμμένως ἔρχεται περὶ τοιούτου πράγματος νὰ φέρῃ πρότασιν, ἐξετάζει κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ γείνῃ σύστασις τοιαύτης Σχολῆς, ποῖον σύστημα ναυτικῆς ἐκπαιδεύσεως μέλλει ν’ ἀκολουθήσῃ. Βλέπομεν ἐν Ἰταλίᾳ διοργανωθείσας ναυτικὰς σχολάς· ἡ Αὐστρία, ἥτις, ὡς γνωρίζετε, ἄλλοτε ἐλάμβανεν ὅλον τὸ ναυτικὸν ἐκ Δαλματίας καὶ ἐν μέρει ἐξ Ἰταλίας, μετὰ τὸ πάθημα, ὅτε ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ ἀνεφάνησαν ἐπαναστάται πρὸς ἀνατροπὴν τῶν καθεστώτων, ἐνόησεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀκολουθήσῃ ἕτερον σύστημα. Ὠργάνωσε ναυτικὰς σχολὰς πραγματικὰς καὶ ἐμπορικάς. Τοιαύτη ἐμπορικὴ ναυτικὴ σχολὴ εἶναι ἡ λεγομένη Scuola Reale e di Nautica. Οἱ φοιτῶντες πρέπει νὰ ἦναι κάτοχοι ὡρισμένων γνώσεων ὡς ἀποφοιτήσαντες μέχρις ὡρισμένης τάξεως, καθ’ ἡμᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου λόγου χάριν ἢ τοῦ Γυμνασίου ἔκτοτε ἀντὶ νὰ λάβωσιν ἐκπαίδευσιν διὰ τὸ Πανεπιστήμιον μανθάνουσι τὰ χρήσιμα διὰ τὴν ναυτιλίαν, διδασκόμενοι γεωγραφίαν, στατιστικὴν, ἐμπορίαν καὶ ἄλλα τοιαῦτα πραγματικὰ μαθήματα. Εἶναι λοιπὸν ἔργον μελέτης, τὸ περὶ ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ προτρεπτικὴ σύστασις πρὸς καταρτισμὸν νομοσχεδίου, οὐχὶ ὅμως νομοσχέδιον πρὸς ἵδρυσιν σχολῆς ἀδήλου· εἶναι ἀτελὲς ἔμβρυον διὰ Καισαρικῆς τομῆς ἐξελθὸν τῆς κεφαλῆς τοῦ συλλαβόντος, δὲν ἔλαβεν, δὲν ὑπέστη τὴν φυσικὴν κυοφορίαν, ὥστε νὰ τεχθῇ ἄρτιον. Ἐὰν ἐμελέτα ὁ συλλαβὼν τὴν ἰδέαν ταύτην καὶ παρίστατο λέγων: ἰδοὺ τὶ σχολὴν θέλω, τίς ἤθελεν εἶσθαι ἐναντίος νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τοιαύτην, ἥτις ἤθελεν ἔχει πρακτικὸν λόγον, διότι ἠθέλομεν ἐξετάσει ποῖον σύστημα σχολῆς εἶναι προτιμότερον. Ὑποθέσατε, ὅτι νομοθετεῖται ἁπλῶς καὶ ξηρῶς σχολὴ, τί ἐπράξαμεν; Θὰ ἔλθωμεν πάλιν εἰς τὸ βῆμα λέγοντες ἡ τοιάδε ἡ τοιάδε σχολὴ δὲν εἶναι σχολὴ ναυτικὴ, ἀλλ’ ἁπλῶς φέρει τὴν ἐπιγραφὴν ναυτικῆς σχολῆς. Τὸ κύριον καὶ καίριον ἐλάττωμα αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι προβάλλει ἰδέαν ἐν σπέρματι, ἢ εἶναι τὸ σπέρμα μιᾶς ἰδέας, εἰ ἔτι δὲν ἐβλάστησεν, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξέλθῃ τοῦ φλοιοῦ. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ ὑποχρεώσεών τινων καὶ καθεξῆς. Εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι αὐτὰ θεωρῶ μικρολογίας, δὲν εἶναι ἀνακούφισις. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐπιτηρήσεως. Σφάλλετε μεγάλως, νομίζοντες, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία θὰ κερδίσῃ, ἐὰν παραλείψητε πᾶσαν ἐπιτήρησιν· τότε θὰ πάθῃ χείρονα, καὶ τὸ χείριστον πάντων εἶναι ἐὰν στερηθῇ πίστεως· δι’ αὐτῆς καὶ μόνης δύναται νὰ ζήσῃ, αὐτὸ δὲ τὸ νομοσχέδιον καταστρέφει τὴν πίστιν. Νομίζετε, ὅτι δὲν ἔχει σπουδαιότητα ἡ διάταξις, ὅτι εἶναι ὑπόχρεων τὸ Ἑλληνικὸν πλοῖον νὰ ἐπανέρχεται εἰς λιμένα Ἑλληνικὸν μετὰ δύω ἔτη; Τοῦτο ἐνόμισαν ὡς ἀγγαρίαν ἀφόρητον· ὁ δανείζων ὅμως ναυτικῶς, ὅταν φοβῆται, ὅτι δὲν θὰ ἐπανίδῃ πλέον τὸ πλοῖον εἰς Ἑλληνικὸν λιμένα, δὲν δανείζει· ἐνῷ ὅταν γνωρίζῃ, ὅτι εἶναι ὑπόχρεων τὸ πλοῖον ἐντὸς δύω ἐτῶν νὰ ἐπανέλθῃ, δίδει ὁπωσοῦν πίστιν. Καταφέρεσθε κατὰ τῶν προξένων ἀθρόως καὶ λέγετε, ὅτι εἶναι θηρία ἀνήμερα.

§113ΤΙΝΕΣ. Εἶναι, εἶναι.

§114ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι οἱ πρόξενοι τῆς ἐκλογῆς σας, ὥστε φαίνεται, ὅτι καταγίνεσθε νὰ ἐκλέγετε θηρία ἢ ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι θηρία.

§115ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀναφέρετε συχνὰ παραδείγματα τῆς Ἰταλίας· ὅταν ἀναγνώσητε τὰς ἐκθέσεις αὐτὰς περὶ τῶν προξένων, θέλετε ἴδει, ὅτι παραπόνων αἰτία εἶναι καὶ ἐκεῖ οἱ πρόξενοι.

§116ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅλαι αἱ φωναὶ καὶ τὰ παράπονα, ὅπως ἀκούονται παρ’ ἡμῖν, ἀκούονται καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, καὶ ὅστις πάσχει κατὰ πάντων φωνάζει καὶ παραπονεῖται. Δέχομαι, ὅτι τινὲς πρόξενοι δὲν ποιοῦσι χρῆσιν τῆς ἐξουσίας πρὸς ὠφέλειαν τῆς ναυτιλίας· τοῦτο εἶναι ἀποδεδειγμένον καὶ οὐδὲ εἶμαι ἐδῶ διὰ νὰ ὑπερασπισθῶ προξένους, ἀλλὰ δὲν δέχομαι, ὅτι ἡ ναυτιλία πάσχει ἕνεκα τῶν προξένων. Ἐγὼ λέγω, ὅτι, ἐὰν εἴχετε προξένους πρόσωπα πάσης ἀρετῆς, τὰ αὐτὰ θὰ ἐπάσχετε· ἐὰν δὲν ἔχετε προξένους, ποῖος θὰ ἐπιτηρήσῃ τοὺς ναύτας σας;

§117ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Τοπικὴ Ἀρχή.

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποία τοπικὴ Ἀρχή; ἡ Τουρκική;

§119ΓΟΥΔΗΣ. Ἐκτὸς αὐτῆς.

§120ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ὅπου ἔχετε μεγαλεμπόρους πλουσίους προξένους, οἵτινες καὶ ἐξ ἰδίων δαπανῶσι πρὸς περίθαλψιν τῆς ναυτιλίας, τίς τούτων σᾶς ἔβλαψε;

§121ΓΟΥΔΗΣ. Εἰς τὴν Νεάπολιν ἔχομεν ἕνα.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Γνωρίζετε ἕνα εἰς τὴν Νεάπολιν καὶ περὶ αὐτοῦ ὁμιλεῖτε· καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε ἤμην εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἦλθέ τις καὶ μοὶ ἔφερε τὰ κατάστιχά του καὶ οὐδὲν ἄλλο ἔλεγεν, ἢ πῶς θὰ κάμῃ νὰ πληρωθῇ τὰ παλαιὰ ναυτοδάνειά του. Τώρα καὶ σεῖς καταφέρεσθε κατ’ αὐτοῦ τοῦ Προξένου τῆς Νεαπόλεως, ἴσως συμπολίτου σας, ὅστις ἐνδέχεται ὅτι ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν, τί νὰ τοὺς κάμωμεν;

§123ΓΟΥΔΗΣ. Νὰ τοὺς μισθοδοτήσητε.

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν θεωρῶ σκέψιν ὑγιᾶ πάντα ταῦτα, ἀλλὰ προερχόμενα ἐξ ἀναμνήσεων προσωπικῶν. Οὐδὲν ἔθνος ἀπεφάσισε νὰ καταργήσῃ τοὺς προξένους διὰ τοιούτους λόγους· ἐπειδὴ δὲ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Σύρου μοὶ ἀνέμνησε τὴν Ἰταλίαν.

§125ΓΟΥΔΗΣ. Οἱ πρόξενοι τῆς Γαλλίας πληρόνονται ἀπὸ 10 φράγκα δι’ ἕκαστον πλοῖον, ἐνῷ τὰ Ἑλληνικὰ πληρόνουσι 50, πρέπει νὰ εἶναι ἔμμισθοι.

§126ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν ἔλθετε εἰς τὰ περὶ τούτου, δύνασθε νὰ συζητήσητε· ἀλλὰ τώρα ἐὰν σᾶς πονῇ λόγῳ προξένου τῆς Νεαπόλεως, δὲν εἶναι λόγος ν’ ἀνησυχῆτε, οὐδὲ εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐπιθέσω ἔμπλαστρον, ὅπου σᾶς πονεῖ· εἶναι ἴσως πολὺ σφοδρὸς ὁ πόνος σας. Κατ’ ἐμὲ ὅλα αὐτὰ δὲν συντελοῦν παντελῶς εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ναυτιλίας. Ἀλλ’ ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ ἄλλο, ὅπερ μοὶ ἐφάνη τερατῶδες· νὰ προστίθεται εἰς τὸ δικαστήριον τῶν ἐφετῶν κατὰ τὰς δίκας περὶ ναυταπάτης καὶ πειρατίας παρακαθήμενος ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ.

§127ΚΡΙΕΖΗΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις καταργεῖ τοῦτο.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Συζητοῦμεν περὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν θὰ ὑπερισχύσῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἢ τὸ νομοσχέδιον.

§129ΚΡΙΕΖΗΣ. Νὰ λάβητε καὶ αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν σας.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα, τὸ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, τί θὰ ὑπερισχύσῃ. Εὑρίσκω, ὅτι τὸ περὶ τούτου εἶναι τερατῶδες. Εἶμαι καὶ ἐγὼ εἷς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἔλαβον μέρος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου περὶ ναυταπάτης καὶ πειρατίας τὸ 1815 ἢ 1816 μετὰ τοῦ μακαρίτου Πιτσιπιοῦ καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνων ἄλλων. Ἡ δικαστικὴ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι οὐδέποτε τὰ δικαστήρια τῶν Ἐφετῶν ἐφάνησαν κατώτερα ἑαυτῶν εἰς δίκην περὶ πειρατίας ἢ ναυταπάτης. Διὰ τίνα λόγον νὰ προσκληθῇ ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ; διὰ νὰ ἐλαττώσητε τὴν αὐστηρότητα, νὰ καταστήσητε τὰ δικαστήρια ἐπιεικέστερα; Αὐτὴ ἡ ἰδέα τοῦ συντάκτου καταφαίνεται ἐν ὅλῳ τῷ νομοσχεδίῳ. Πρέπει νὰ παρακάθηται ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ, διότι ὡς ναυτικὸς γνωρίζει πράγματά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζουν οἱ δικασταί· καὶ ὅταν κατηγορῆταί τις, ὅτι ἐτρύπησε τὸ πλοῖον, διὰ νὰ τὸ βυθίσῃ, ἐνῷ δὲν εἶχε τὸ φορτίον, ὃ παριστᾷ, ὅτι εἶχε, πρέπει νὰ ἐξηγήσῃ ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ, διότι εἶναι ναυτικὸς καὶ καταλαμβάνει πῶς γίνονται τὰ τοιαῦτα, νὰ ἐξηγήσῃ, λέγω, εἰς τοὺς δικαστάς, ὅτι δὲν εἶναι κακούργημα Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέχῃ τις ναυτικὰ διὰ νὰ ἐννοήσῃ, τί εἶναι πειρατία καὶ ναυταπάτη; Τοῦτο διὰ μόνης τῆς ὀσμῆς τὸ εὑρίσκει. Ἀφίνω τώρα τὴν ἀνάμιξιν ἐντὸς τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἀξιωματικοῦ τοῦ ναυτικοῦ, τὴν ἐπέμβασιν. Δὲν εἶναι, λέγει, ἐπέμβασις· θὰ παρακάθηται μόνον, δὲν πρόκειται νὰ διευθύνῃ τὴν κρίσιν τῶν δικαστῶν, ἀλλὰ μόνον θὰ βοηθῇ αὐτούς; εἰς τὰς κρίσεις των. Μόνον οἱ γνωρίζοντες τὰ τοιαῦτα, δύνανται ἐν τῷ νῷ νὰ σχηματίσωσιν ἰδέαν, τί θὰ συμβῇ ἐκ τούτου. Ἡ ναυτιλία ἀπόλλυται, ἅμα δὲν εὑρίσκεται ἐν καιρῷ ναυτοδάνειον, — τὸ πλοῖον δὲν ἐκπλέει. Εἰς τοῦτο λεληθότως τείνει τὸ νομοσχέδιον καὶ ὡς ἔγγιστα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης λέξεως μέχρι τῆς τελευταίας ὁ γράψας νομίζει, ὅτι δύναται ν’ ἀνακουφίσῃ τὴν ναυτιλίαν, τοὐναντίον δὲ βυθίζει αὐτὴν βαθύτερον καὶ ἀνεπιστρεπτεί. Ἔρχομαι τώρα καὶ εἰς τὸ τρίτον καὶ τελευταῖον. Ἐνόμισα καὶ ἐγώ, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα τῶν ναυτικῶν ὑποθηκῶν εἶναι σύστημα χρήσιμον εἰς τὴν ναυτιλίαν. Τότε μάλιστα ὑπέδειξα καὶ σύγγραμμα περὶ τούτου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον ἀναγνώσει, ἀλλ’ ἔδωκα εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Ἑρμιονίδος τὸν τίτλον. Μετ’ ὀλίγον, ὅτε ἠδυνήθην νὰ ῥίψω ἓν βλέμμα, εἶδον, ὅτι δὲν εἶναι σύστημα προτιμότερον τοῦ ἐπικρατοῦντος παρ’ ἡμῖν, οὐδὲ ἠδυνήθη νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα ἐν Γαλλίᾳ, ὅσα ἀνέμενον ἐξ αὐτοῦ. Παρ’ ἡμῖν ἐπικρατεῖ τὸ ἀντίθετον σύστημα· προτιμᾶται τὸ τελευταῖον δάνειον, ὅπερ συνετέλεσεν εἰς τὴν σωτηρίαν τοῦ πλοίου καὶ ἐκ πολλῶν ναυτικῶν δανείων τὸ τελευταῖον ὑπερτερεῖ, διότι δι’ αὐτοῦ ἐσώθη τὸ πλοῖον. Τούτου ἰσχύοντος, ὁ εὑρισκόμενος ἐν θαλάσσῃ οὐδέποτε ἀπελπίζεται νὰ εὕρῃ δάνειον. Κατὰ τὸ σύστημα ὅμως τὸ προτεινόμενον ἐνόμισαν, ὅτι δύνανται νὰ ἐπεκτείνωσι τὸ σύστημα τῶν ἐπὶ τῶν ἀκινήτων ὑποθηκῶν εἰς τὰ πλοῖα, καὶ θεωροῦσι καὶ τὰ πλοῖα ὡς ἀκίνητα καὶ δεκτικὰ ὑποθήκης καὶ δανείων, κατατασσομένων κατὰ χρονολογικὴν τάξιν ἐγγραφῆς. Τοῦτο ὅμως καθ’ ἡμᾶς εἶναι λίαν ἐπιβλαβές, διότι τὸ πλοῖον, ἅμα εἶναι βεβαρυμένον διὰ μιᾶς ὑποθήκης, δὲν εὑρίσκει πλέον δάνειον, καὶ ἂν εὕρῃ δεύτερον, δὲν εὑρίσκει τρίτον, ὥστε πρέπει νὰ γείνῃ ἐκποίησις τοῦ πλοίου καὶ εἰς οὐδὲν ἄλλο θέλει συντελέσει ἢ νὰ πολλαπλασιάζῃ τὰς ἐκποιήσεις τῶν πλοίων. Τοῦτο βεβαίως δὲν συντελεῖ εἰς ἀνάπτυξιν τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας. Δι’ αὐτὰ λοιπὸν πάντα νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι ὥριμον, καὶ ὅτι χρήζει μελέτης πολλῆς.

§131ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, τὸ σύστημα τῆς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιθέσεως τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπῆρξε πολύτροπον. Τοιοῦτον εἶναι τὸ σύστημα, ὅπερ μεταχειρίζεται πάντοτε συζητῶν. Θέλω παρακολουθήσει αὐτῷ καὶ θέλω ἐξετάσει τὰς σπουδαῖον ἐχούσας χαρακτῆρα ἀντιῤῥήσεις αὐτοῦ. Εἰς τὰ σκώμματά του καὶ εἰς τὴν χλεύην του, ἀπαντῶ διὰ μόνης τῆς περιφρονήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα βιομηχανία τοῦ Τόπου, δὲν ἀμφισβητεῖ, ὅτι εἰς τὴν ναυτιλίαν ἡμῶν ὀφείλομεν τὴν ἐθνικὴν ὕπαρξιν, δὲν ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἐκ τῆς ναυτιλίας ἡμῶν προσδοκῶμεν καὶ τὴν πραγμάτωσιν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν προόδου εἰς τὸ μέλλον. Παραδέχεται ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ἡ ναυτιλία πάσχει, ὅτι ἡ ναυτιλία ψυχοῤῥαγεῖ, καὶ ὅμως ἦλθεν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ μᾶς εἶπε, τί κύριοι; Εἰς αὔριον πᾶσα σκέψις περὶ ἀρωγῆς πρὸς τὴν ναυτιλίαν τὴν ἐθνικήν. Ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ σκέψις περὶ προσθήκης γεωμετρῶν. Ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ σκέψις περὶ προνομίου Τραπεζῶν. Ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ σκέψις περὶ προσθήκης ὑπαλλήλων εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἢ τῆς Δικαιοσύνης, περὶ προσθήκης ὑπαλλήλων εἰς τὴν στατιστικήν, καὶ προστίθενται πλεῖσται ὅσαι θέσεις ἐπαυξάνουσαι κατὰ μυριάδας τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων. Περὶ ναυτιλίας ὅμως οὐ τοῦ παρόντος χρόνου, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Εἰς αὔριον περὶ ναυτιλίας. Εἰς αὔριον, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν· προσέξατε ὅμως μὴ τὸ εἰς αὔριον φέρῃ ἡμᾶς εἰς κανένα κίνδυνον σπουδαιότερον τῶν μικρῶν θυσιῶν, εἰς ἃς πρόκειται νὰ ὑποβληθῶμεν. Πάσχει ἢ δὲν πάσχει ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία; Ἐὰν πάσχῃ, οὔτε μίαν ὥραν, οὔτε μίαν στιγμὴν δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀναβάλῃ τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτῷ ὁ δυνάμενος νὰ προσέλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῆς ψυχοῤῥαγούσης ναυτιλίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀρκεῖται εἰς τὰ μικρὰ προϊόντα τῆς ἐμῆς διανοίας, εἰς τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ναυτικῶν, ἥτις μετ’ ἐπιστασίας ἐμελέτησε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, οὔτε εἰς τὰς γνωματεύσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐσχηματίσθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ὁποίαν ἀπήρτιζον ἄνδρες νομομαθεῖς, ἄνδρες ἔχοντες φῶτα καὶ πεῖραν οὐ τὴν τυχοῦσαν καὶ δυνάμενοι κατὰ συνέπειαν νὰ γνωματεύσωσι περὶ τοιούτων ἀντικειμένων κάλλιον τῶν πολλὰ γινωσκόντων καὶ ἐπιπολαίως περὶ ὅλων κρινόντων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περιφρονεῖ τὸ τοιοῦτον ἔργον, καὶ ἐπιφυλάσσεται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σπουδαῖα ἀποτελέσματα τῶν σπουδαίων καὶ πεφωτισμένων σκέψεών του. Ἐὰν αἱ σκέψεις αἱ πεφωτισμέναι, ἃς πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, εἶναι ὅμοιαι μὲ τὰς σκέψεις ἐκείνας ἃς μετὰ τοσαύτης ζωηρότητος εἶχεν ἐκθέσει ἐν τοῖς περιλαλήτοις ἐκείνοις ἐκλογικοῖς προγράμμασιν, ἐὰν πρόκηται νὰ ἦναι ὅμοιαι πρὸς τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν, ὅταν εἰσήγαγε τὸν προϋπολογισμὸν συνοδεύσας αὐτὸν μετὰ παρατηρήσεων περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τοῦ Τόπου, δὲν δύναμαι νὰ τὸν συγχαρῶ ἐπὶ τούτῳ, οὔτε δύναται νὰ προσδοκᾷ μεγάλα πράγματα ἡ ναυτιλία ἐκ τῶν τοιούτων σκέψεως. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι ἢ νὰ ὑπερασπίσω ἐμαυτὸν καὶ τὸ ἔργον τῶν Ἐπιτροπῶν, ἔργον ὅπερ ἀφορᾷ τὴν ναυτιλίαν. Δὲν ἀρκοῦσι, λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, τὰ μέτρα ὅσα προτείνονται, καὶ σκοπεῖ, ὡς λέγει, νὰ προτείνῃ αὐτὸς μέτρα γενναῖα, ἅτινα θὰ ἦναι πράγματι σωστικά. Τὸ δὲ μέτρον, ὅπερ προτείνει, ποῖον εἶναι; εἶναι τὸ μέτρον τοῦ συνεταιρισμοῦ. Τί ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ σοφὸς, ὁ σκώπτων καὶ χλευάζων τοὺς ἄλλους; ζητεῖ, ὡς φαίνεται, νὰ κάμωμεν νόμον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν συνεταιρισμόν; Ἀλλ’ ὁ συνεταιρισμὸς εἶναι ἔργον τῆς αὐτοβουλίας τοῦ ἰδιοκτήτου. Ὅτι ὁ συνεταιρισμὸς δύναται νὰ ὠφελήσῃ μεγάλως τὴν ναυτιλίαν, τοῦτο εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσι. Τὸ γνωρίζουσιν οἱ ναυτιλλόμενοι ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ συνεταιρισμὸς πολλαπλασιάζει τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῶν ἀτόμων καὶ τῶν κεφαλαίων; Τὸ μέτρον λοιπὸν αὐτὸ δὲν εἶναι μέτρον ἐξαρτώμενον ἀπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ ἀπὸ τῆς Βουλῆς· ἔχουσιν οἱ Ἕλληνες ἀρκοῦσαν εὐφυΐαν, ὅπως γνωρίσωσι τί δύνανται νὰ ἐπιτύχωσι δι’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅταν ἦναι καὶ κατορθωτόν· τὸ μέτρον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν βεβαίως δὲν εἶναι μέτρον δυνάμενον ν’ ἀπαλλάξῃ τὸ Κράτος τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς κινδυνευούσης ναυτιλίας. Κατακρίνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ νομοσχέδιον καὶ θεωρεῖ αὐτὸ ὡς ἔργον τυχαῖον, καὶ χαρακτηρίζει αὐτὸ ὡς ἔργον στερούμενον πάσης ἀξίας. Πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσω διάταξιν πρὸς διάταξιν, ἵνα ἀποδείξω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κακίζων τὸ νομοσχέδιον εἶπε πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀξίαν, καὶ εἶπε πράγματα ἀνάξια καὶ τῶν προηγουμένων τοῦ κ. Καλλιγᾶ καὶ τῆς θέσεως, ἣν κατέχει. Ἐπιτρέπεται εἰς Ὑπουργὸν νὰ πολεμῇ τὴν πρότασιν βουλευτοῦ τινος, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μετέρχεται ἐν οὐ δέοντι καὶ χλεύην καὶ περιφρόνησιν. Ἡ πρώτη διάταξις, κύριοι, τί λέγει; Νὰ σχηματισθῇ σχολὴ ναυτική. Καὶ δὲν προβλέπεται δι’ αὐτῆς πρᾶγμα εἴπερ τι καὶ ἄλλο ἐπεῖγον; Ζητεῖτε πάντες νὰ ἀνορθώσητε τὴν ναυτιλίαν τὴν ἐθνικὴν, ἐξ ἧς ἐξαρτᾶται ἡ ὕπαρξις τῆς Ἑλλάδος. Πῶς θὰ τὴν ἀνορθώσητε, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ οὔτε σχολὴ ἐν ᾗ νὰ διδάσκεται ὁ ναύτης τὰ τῆς ναυτικῆς, τὴν κατὰ τοὺς κανόνας ταύτης διοίκησιν τῶν πλοίων; Καὶ τί ἐπράξατε, κ. Ὑπουργὲ, ὡς πρὸς τὴν ναυτιλίαν ἀφ’ ἧς κατελάβατε τὴν ἐξουσίαν; Οὔτε νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ναυτικῆς σχολῆς, περὶ ἱκανοποιήσεως τῆς πρωτίστης ταύτης ἀνάγκης τοῦ ναυτικοῦ. Εἶμαι λοιπὸν ἐγὼ κατακριτέος, διότι ὑπέδειξα τὶ ὀφείλετε νὰ πράξητε; Ἀλλὰ προτείνω, λέγει, τὴν σύστασιν σχολῆς, χωρὶς νὰ ὑποβάλω καὶ κανονισμὸν τῆς σχολῆς, ὅπερ, προσθέτει, λίαν κατακριτέον. Ἐὰν, κύριοι, κατεῖχον τὴν θέσιν, ἣν κατέχει, ἤθελον ὑποβάλει ὅ,τι ἦτον ἀναγκαῖον. Δὲν προέβην εἰς τοῦτο, νὰ συντάξω κανονισμὸν περὶ πραγμάτων, ὧν εἶμαι ξένος, καὶ ἐὰν ἐπεχείρουν νὰ τὸ πράξω, θὰ ἠναγκαζόμην νὰ στηριχθῶ ἐπὶ πληροφοριῶν, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλω ἔργον ἀτελές. Ἐν δὲ τῷ νομοσχεδίῳ βλέπετε, ὅτι ὁ συντάξας δὲν ἠθέλησε ν’ ἀδικήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὑποβάλλων ὅ,τι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγει, ὅτι ἡ σύστασις τῆς σχολῆς γίνεται ἐντὸς 3 μηνῶν, διότι ἤθελον ν’ ἀφήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς σύστασιν τῆς σχολῆς χρόνον. Τὸ δεύτερον ἄρθρον τί λέγει; ὅτι εἰδικοὶ ἄνδρες ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν θέλουσι συντάξει τὸν κανονισμὸν καὶ ὑποβάλει αὐτὸν πρὸς τὸν Βασιλέα πρὸς κύρωσιν. Ἐὰν φρονεῖτε, ὅτι δὲν δύνασθε οὔτε διὰ τῶν ὑπαλλήλων νὰ συντάξητε κανονισμὸν τῆς σχολῆς, τότε ἔχετε δικαίωμα νὰ κατακρίνετε τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀτελές· ἀλλ’ ἐὰν ἔχετε τοιούτους ὑπαλλήλους, ὁποίους φρονῶ, ὅτι ἔχετε, τότε ἀδίκως κατακρίνετε τὸ ἔργον μου, καὶ ὀφείλετε νὰ ἔλθετε εἰς ἀρωγὴν τῆς πασχούσης καὶ ψυχοῤῥαγούσης ναυτιλίας. Ἐγὼ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοῦτο, ἔπραξα ὅ,τι ἐκ τῆς θέσεώς μου ἠδυνάμην καὶ ὤφειλον νὰ πράξω. Ὅθεν τὸ νομοσχέδιόν μου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τῆς σχολῆς, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τέλειον. Ἰσχυρίζεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ καταφύγω εἰς τὴν διαθήκην τοῦ ἀοιδίμου Βαρβάκη, διότι ἡ διαθήκη αὕτη δὲν περιλαμβάνει διάταξιν περὶ συστάσεως ναυτικῆς σχολῆς. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν διαθήκην, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τοῦ 1843, τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο, ὅπερ ἐξεδόθη μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν τῆς 3 Σεπτεμβρίου, εἰς ἐποχὴν τοὐτέστι, καθ’ ἣν δὲν εἶχεν ἐγκαταλείψει ἡμᾶς τὸ μεγαλουργὸν πνεῦμα, τὸ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ περισσεύματα τῶν κληροδοτημάτων τῶν μεγατίμων τέκνων τῶν Ψαῤῥῶν διετέθησαν ὅπως χρησιμεύσωσι πρὸς σύστασιν ναυτικῆς Σχολῆς. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἀπόφασιν ἢ ἰσχὺν τῆς μεγαλουργοῦ ἐκείνης γενεᾶς ὑπενθύμισα εἰς τὴν γενεὰν τοῦ 1882· καὶ ἔπραξα ἑπομένως ὅ,τι ὤφειλε πᾶς τις νὰ πράττῃ, ὅταν θέλῃ νὰ ὑπάρχῃ σημεῖον ἑνότητος μεταξὺ τῆς μεγάλης γενεᾶς καὶ τῆς σημερινῆς. Δυνάμει τοῦ Διατάγματος λοιπὸν ἐκείνου ζητοῦμεν τὰ περισσεύματα τῶν κληροδοτημάτων Βαρβάκη νὰ χρησιμεύσουν εἰς σύστασιν ναυτικῆς Σχολῆς. Ἔδειξα δὲ τοσαύτην πεποίθησιν εἰς τὸν χαρακτῆρα τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε δὲν ἠθέλησα οὔτε τοὺς μισθοὺς νὰ κανονίσω, καὶ ἀφῆκα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποφασίσῃ περὶ ὅλων διὰ τοῦ κανονισμοῦ, ὃν ἤθελον συντάξει εἰδικοὶ ἄνδρες, καὶ διὰ Βασ. Διατάγματος. Εἶναι λοιπὸν, ὡς φρονῶ, κύριοι, πλῆρες τὸ ἔργον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν ναυτικῆς Σχολῆς, κανονισθέντων τῶν περὶ αὐτὴν οὕτω πως, ὥστε νὰ μὴν ἀπολεσθῇ χρόνος εἰς συζητήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ τὸ ταχύτερον εἰς πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ναυτιλίας παρεχομένης αὐτῇ ὑπὸ τῆς Πολιτείας τῆς δυνατῆς ἀρωγῆς. Ἐὰν ὑπεβάλλετο νόμος περιέχων ἁπάσας τὰς κανονιστικὰς διατάξεις, τότε οἱ μὲν θὰ ἦναι ἐναντίοι εἰς τὸ ἓν, ἕτεροι εἰς τὸ ἄλλο, ἄλλοι δὲ θὰ ὑπέβαλον ἴδιον σχέδιον νόμου, καὶ τότε θὰ ἐπήρχετο ἀπώλεια χρόνου καὶ θὰ καθίστατο δυσχερὴς ἡ ἐπιψήφισις νόμου τοσοῦτον, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἐπείγοντος εἰς ἐποχὴν μάλιστα καθ’ ἣν κεῖνται ἐνώπιον ἡμῶν ἐκκρεμῆ τόσα καὶ τόσα νομοσχέδια τὸ ἓν σπουδαιότερον τοῦ ἄλλου, καὶ ἀναγκαῖα ἅπαντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν κακῶς κειμένων. Ἤθελα λοιπὸν νὰ προλάβω καὶ τὸ ἄτοπον αὐτὸ τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου. Ἄρα αἱ δύω πρῶται διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχουσί τι τὸ ἄξιον χλεύης καὶ ψόγου οὗται προϊόν τῆς διανοίας ἀνθρώπου, ὅστις δὲν δεσμεύεται ὑπὸ τύπων, προκειμένου περὶ ἔργου ὁρῶντος εἰς τὴν ἱκανοποίησιν ἐθνικῆς ἀνάγκης καὶ ὑποχρεώσεως. Ἡ τρίτη διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀσήμαντον, καὶ ἥκιστα συντελεστικὴν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ᾖναι τοιαύτη. Ὁ κ. Καλλιγᾶς συνείθισεν εἰς τὰ μεγάλα πλούτη, ἐν ᾧ ἡ διάταξις αὕτη διαθέτει ὀβολὸν τοῦ Δημοσίου Ταμείου ὑπὲρ τοῦ πενομένου ναύτου, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἡ δραχμὴ ἔχει ἴσην ἀξίαν μὲ τὸ ἑκατομμύριον, καὶ θεωρεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς μηδὲν τὸ νὰ δωρηθῶσιν εἰς τὴν ναυτιλίαν τὰ δικαιώματα τὰ προξενικὰ καὶ λιμενικά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παραδέχεται, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ φορολογῆται τὸ κεφάλαιον, καὶ ἐν τούτοις θέλει σήμερον νὰ ἐξακολουθῇ ἐπιβάλλων φόρον εἰς τὴν πενομένην, τὴν ψυχοῤῥαγοῦσαν ναυτιλίαν, ἥτις ζητεῖ τὴν συνδρομὴν ἡμῶν, καὶ θέλει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ναυτιλία, ἀποτίνουσα τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτὴν, πενομένην, δὲν εἶναι μικρά. Δὲν ἔχει λοιπὸν τι τὸ ἄξιον περιφρονήσεως ἡ πρότασις αὕτη, ὑποδεικνύουσα τὶ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν καὶ ζητοῦσα νὰ τὸ πράξωμεν τὸ ταχύτερον. Καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία, οὔτε χλεύης, οὔτε περιφρονήσεως, οὔτε ἐπιτρέπεται νὰ τὴν ἀποκρούσωμεν· διότι ἤδη φορολογοῦμεν τὰ κεφάλαια τῶν πενήτων, τῶν μὴ δυναμένων νὰ ὑπάρξωσι· καὶ δὲν ἁρμόζει εἰς Κυβέρνησιν εἰσάγουσαν τὴν πολυτέλειαν εἰς τὴν διοίκησιν, καὶ ἀποβλέπουσαν εἰς μεγάλα ἔργα, νὰ θέλῃ ἐκ τῆς πενίας νὰ ἀντλήσῃ μέσα πρὸς ἐξυπηρέτησιν οἱασδήποτε ἀνάγκης. Εἶναι προτιμότερον νὰ καταργήσῃ τὰ προξενεῖα, ἢ ἐκ τῆς ναυτιλίας, νὰ ἀντλῇ τὰ μέσα, ὅπως συντηρῇ αὐτά. Ἀλλὰ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, εἶναι δίκαιον ἡ μισθοδοσία τῶν προξένων νὰ ἦναι εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Καὶ οὕτω πράττοντες, κύριοι, σπουδαίως θέλετε συντελέσει εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ναυτιλίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φρονεῖ, καὶ τὸ εἶπεν, ὅτι ἐσήμανεν ἡ ὥρα τοῦ θανάτου τῆς ἱστιοφόρου ἐμπορικῆς ναυτιλίας. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ εὐτυχῶς δὲν συμφωνεῖ μετ’ αὐτοῦ, οὔτε ἡ Ἀγγλία, οὔτε ἡ Ἀμερική. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἔλαβον ὅλην τὴν δυνατὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἠδύναντο νὰ λάβωσιν, αἱ ἑταιρίαι τῶν ἀτμοκινήτων πλοίων, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα ὑπάρχουν καὶ δὲν δύνανται ἢ νὰ ἐξακολουθοῦν ὑπάρχοντα. Ἐὰν λοιπὸν ἐκεῖ τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα ἐξακολουθοῦν ὑπάρχοντα, μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι κατὰ μείζονα λόγον θὰ ἐξακολουθοῦν ὑπάρχοντα ἐν τῇ Μεσογείῳ, καὶ ὅτι θὰ ἐπικρατήσουν· διότι ἡ ναυτιλία ἡ ἀτμοκίνητος εἶναι προωρισμένη μόνον καὶ μόνον διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς κατεπειγούσας τοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀπείρους ἀνάγκας τοῦ βίου τοῦ ἀνθρωπίνου θὰ τὰς ἱκανοποιῇ ἡ ναυτιλία ἡ ἱστιοφόρος. Ἡ θέσις τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας πρὸς τὴν ἀτμοκίνητον, θὰ ἦναι ὡς ἡ θέσις τῶν κάῤῥων καὶ ἁμαξῶν πρὸς τὰς ἀτμοκινήτους ἁμάξας. Ἐν Ἀγγλίᾳ αἱ ἀτμάμαξαι ἔλαβον μεγάλην ἀνάπτυξιν, καὶ ὅμως εἰς πλεῖστα μέρη ἡ μεγάλη συγκοινωνία, ἡ περιστρεφομένη εἰς τὰς ἀπείρους ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, γίνεται διὰ τῶν κάῤῥων καὶ ἁμαξῶν, καὶ οὐχὶ δι’ ἀτμαμαξῶν. Λοιπόν, ὅπως εἶναι ἀδύνατον αἱ ἀτμάμαξαι νὰ καταργήσωσι τὴν διὰ τῶν κάῤῥων καὶ ἁμαξῶν μεταφορὰν τῶν διαφόρων προϊόντων, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον εἶναι ἀδύνατον ἡ ἀτμοκίνητος νὰ καταργήσῃ τὴν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν. Τὸ ἱστίον θὰ ἦναι πάντοτε τὸ ἐπικρατοῦν ἐν τῇ ναυτιλίᾳ, μάλιστα ἐν τῇ Μεσογείῳ, ἥτις εἶναι ὡσεὶ μία λίμνη, ὅπου κατὰ πᾶσαν στιγμὴν πρέπει ὁ ναυτιλλόμενος νὰ προσεγγίζῃ εἰς μίαν παραλίαν, εἰς εἰς ἕνα μυχόν, καὶ ἐκεῖ νὰ ἱκανοποιῇ τὰς διαφόρους ἀνάγκας. Εἰς τοιαύτην λίμνην, ὁποία εἶναι ἡ λίμνη τῆς Μεσογείου, τὸ ἱστίον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρετῇ τὰς μεγαλειτέρας ἀνάγκας τῆς κοινωνίας. Εἶναι δὲ ὠφέλιμον τὸ ἱστίον ἐν τῇ Μεσογείῳ, διότι ἔχει εὐκολίας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει ὁ ἀτμός. Μὲ κατέκρινεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἄλλοτε, ὅτε παρουσιάσθη ὡς ὑπέρμαχος τῆς ἀτμοκινήτου ναυτιλίας, ἐγὼ δὲν τὸν παρηκολούθησα. Κύριοι, κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐσυζητεῖτο τὸ ζήτημα, ἐὰν ἔπρεπε νὰ παραχωρήσωμεν ἢ ὄχι ἐπί τινα χρόνον εἰς τὴν ναυτιλίαν τὴν ἀτμοκίνητον τὴν Ἑλληνικὴν τὸ δικαίωμα νὰ ὑπηρετῇ τὴν Πολιτείαν ὑπὸ ὅρους τινὰς, ἢ νὰ καταργήσωμεν πᾶσαν σύμβασιν, καὶ ἀφήσωμεν πλήρη ἐλευθερίαν, καθόσον ἀποβλέπει τὴν κίνησιν τῆς ναυτιλίας τῆς ἀτμοπλοϊκῆς. Τότε, κύριοι, ὑπῆρχεν ἑταιρία, ἡ ὁποία ἐξυπηρέτει τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας· ἄλλη δὲν παρουσιάζετο, ὅπως τὰ ἐξυπηρετήσῃ κάλλιον· καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι τὰ τοιαῦτα δὲν εἶναι εὔκολα· νομίζω, ὅτι καλῶς ἔπραξα ὑποστηρίξας τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν· οἱ ὑποσχεθέντες νὰ σχηματίσωσι μεγάλην Πανελλήνιον ἑταιρίαν ἐναυάγησαν εἰς τὰς ἐνεργείας των. Τὸ τοιοῦτον ἀποδεικνύει, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει τις νὰ καταστρέφῃ τὰ ὑπάρχοντα χωρὶς ν’ ἀντικαταστήσῃ τὰ κρείττω καὶ μεγαλείτερα. Λοιπὸν εἶμαι κατακριτέος ἐπὶ τῇ ψήφῳ μου ἐκείνῃ; Νομίζω, ὅτι καὶ τότε ἐπολιτεύθην μετὰ συνέσεως καὶ τὴν σήμερον ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζω, ὅτι ἐκπληρῶ ἱερὸν πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον. Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς τὰς ἄλλας διατάξεις. Τὰ πάντα, λέγει, εἶναι ἀνάξια προσοχῆς, δὲν σώζεται ἡ ναυτιλία. Ἠξεύρετε, κύριοι, μὲ τί ὁμοιάζει αὐτό; προσέρχεται εἷς πτωχὸς καὶ σᾶς λέγει: ἀποθνήσκω τῆς πείνης, δότε μοι τεμάχιον ἄρτου, καὶ σεῖς τῷ λέγετε: αὐτὸ δὲν σὲ σώζει, πήγαινε ἀπ’ ἐδῶ. Τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ στεροῦνται πάσης ἀξίας· ἡ ναυτιλία πάσχει, δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τὰ γενναῖα, τὰ ὁποῖα κρίνονται ὠφέλιμα, ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι δυνάμεθα. Ποία δὲ εἶναι ἡ δευτέρα συνδρομή, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας πρὸς τὴν ναυτιλίαν; ν’ ἀπαλλαγῇ ἡ ναυτιλία τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς ναυπηγησίμου ξυλείας· καὶ παραδέχομαι ὅλας τὰς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τροποποιήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς. Κατὰ τὴν τροποποίησιν τῆς Ἐπιτροπῆς, μετὰ τὴν ἐν Ἑλλάδι ναυπήγησιν πλοίου τινὸς ἀποδίδεται εἰς τὸν ναυπηγήσαντα αὐτὸ τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐπὶ τῆς ξυλείας δικαιωμάτων, ὑπολογιζομένων εἰς δραχμὰς 5 κατὰ τόνον. Τὸ τοιοῦτον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἐθεώρησεν ἀνάξιον λόγου, ἀποτελοῦν ἐλαχίστην συνδρομήν· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἠξεύρῃ, ὅτι ὁ πτωχὸς εὐχαριστεῖται καὶ μὲ τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας· καὶ αὐτὸ ἐὰν δώσωμεν, δὲν τὸ περιφρονεῖ ἡ ναυτιλία πάσχουσα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐποιήσατο λόγον καὶ περὶ τῆς διατάξεως, ἣν ἐδανείσθην ἐκ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς μεγάλης ναυτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς διατάξεως, ἥτις ἰσχύει ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν μεγάλων πλόων. Ἄν θὰ παρουσιασθῇ ἢ ὄχι περίπτωσις, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη, εἶναι ἄγνωστον, Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, εἴθε νὰ παρουσιασθῶσι πολλαὶ τοιαῦται περιπτώσεις, καὶ ἂς ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς θυσίας. Πρὸς τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐλάλησε καὶ κατὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 7, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ ἄρθρου 323 τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἄρθρον παρέχεται δικαίωμα προτεραιότητος ὡς πρὸς τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα συνομολογοῦνται κατὰ τὸν τελευταῖον πλοῦν. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι τολμηρά· ἀλλὰ, κύριοι, νομίζω ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων πραγμάτων πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς μέσα γενναῖα, διότι εἶναι καὶ τὰ μόνα σωστικά. Ἐπληροφορήθην, κύριοι, πανταχόθεν, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 323 δίδει χώραν εἰς μεγάλας καταχρήσεις, καὶ αἱ καταχρήσεις αὗται συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ στερηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία πάσης πίστεως. Ὅθεν ἀνάγκη νὰ καταργηθῇ, διότι καταργουμένης ἐκλείπει τὸ μέσον τὸ παρέχον εἰς τοὺς ναυτιλλομένους τὴν ὀλεθρίαν εὐκαιρίαν νὰ προβαίνωσιν εἰς πράξεις καταστρεφούσας αὐτοὺς καὶ τὴν ναυτιλίαν, καὶ καθίσταται ἑπομένως ἐλπιζόμενον, ὅτι θὰ παύσῃ τὸ μέγα τοῦτο κακόν. Νομίζω δὲ, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ λαμβανόμενον σήμερον δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὰς ὀλεθρίας συνεπείας, περὶ ὧν ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. ὑπουργός· διατί; διότι ἄλλοτε, ὅταν ἀνεχώρει ἓν πλοῖον καὶ παρεδίδετο εἰς τὴν διάκρισιν τῶν κυμάτων καὶ τῶν ἀνέμων εὐκόλως εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συνομολογῇ δάνεια διαρκοῦντος τοῦ πλοῦ· ἀλλὰ σήμερον, ὑπάρχοντος τοῦ ἀτμοῦ, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὑπερμαχεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπαρχόντων τῶν τηλεγράφων καὶ Τραπεζῶν εἰς ὅλα τὰ μέρη, ὁ καλῆς πίστεως ναύτης, ὁ καλῶς διοικῶν τὸ πλοῖόν του, εἶναι ἀδύνατον εἴτε διὰ τοῦ τηλεγράφου, εἴτε δι’ οἱουδήποτε μέσου νὰ μὴ δυνηθῇ ταχέως νὰ ἔχῃ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ νὰ οἰκονομήσῃ τὰς κατεπειγούσας ἀνάγκας του. Ἀφοῦ λοιπόν, εἶπον κατ’ ἐμαυτόν, σήμερον εἶναι εὔκολον εἰς τὸν πλοίαρχον καὶ τὸν ναύτην νὰ οἰκονομῶσι τὰς ἀνάγκας των, ἐρχόμενοι εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν αὐτούς, ἡ κατάργησις τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 323 δὲν δύναται νὰ βλάψῃ τὴν ναυτιλίαν. Προφυλάσσεται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὁ ναυτιλλόμενος ἀπὸ τοῦ πειρασμοῦ τοῦ νὰ προτιμήσῃ τὸ κακῶς ἐννοούμενον συμφέρον ἀπὸ τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς τιμῆς καὶ τοῦ καλῶς ἐννοουμένου συμφέροντος. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, συζητεῖται σπουδαίως καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ἐνόμισα δ’ ὅτι ἠθέλομεν πράξει ἔργον, τὸ ὁποῖον μεγάλως ἤθελεν ὑπηρετήσει τὴν ναυτιλίαν ἡμῶν, προβαίνοντες εἰς τὴν κατάργησιν τῆς εἰρημένης διατάξεως. Διὰ τούτου παύουν πλέον αἱ ἀφορμαὶ καὶ αἱ αἰτίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ διευκολύνουν τὴν κατάπτωσιν τῆς ναυτιλίας, καὶ τότε ἡ ναυτιλία ἀνακτᾷ τὴν πίστιν της, καὶ τότε δύναται νὰ εὑρίσκῃ χρήματα εὐκόλως, καὶ ἴσως μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἡ ὁποία ἐκθέτει εἰς τὴν δυσπιστίαν τῶν κεφαλαιούχων τὴν ναυτιλίαν, ἴσως ἡ Τράπεζα πεισθῇ νὰ διαθέσῃ 4–5,000,000 εἰς ναυτοδάνεια ἐπὶ τόκῳ μικρῷ, καὶ τότε βεβαίως ἡ ναυτιλία θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πρώτην ἀνθηρὰν αὑτῆς κατάστασιν. Καὶ ἡ διάταξις αὕτη λοιπόν, κύριοι, δὲν εἶναι διάταξις, ἡ ὁποία εἶναι ἀξία χλεύης καὶ περιφρονήσεως, καὶ πιστεύω, ὅτι ἂν ἡ Βουλὴ τολμήσῃ νὰ τὴν παραδεχθῇ, μεγάλως θὰ ὠφελήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 εἶναι διάταξις, ἡ ὁποία ὑπεδείχθη ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς μεγάλης Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνετέθη νὰ γνωματεύσῃ περὶ τῶν τρόπων τῆς ἀνορθώσεως τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας, καὶ μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς διατάξεως ταύτης. Ἤκουσα τὸν κ. Κωνσταντόπουλον ἀντιτασσόμενον κατ’ αὐτῆς ἐπὶ τῷ λόγῳ δ’ ὅτι τὰ ἐμποροδικεῖα ἀπέτυχον, καὶ ἀφοῦ ἀπέτυχον τὰ ἐμποροδικεῖα, λέγει ὁ κ. Κωνσταντόπουλος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχουν τὰ ναυτοδικεῖα. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ἂν τὰ ἐμποροδικεῖα ἀπέτυχον ἐν Πάτραις ὅπου ἔμεινεν ἐπὶ πολὺν καιρὸν ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἐκτελῶν τὰ καθήκοντα τοῦ Εἰσαγγελέως παρ’ Ἐφέταις, ἀλλὰ καθόσον ἐνθυμοῦμαι εἰς τὴν Σύρον ὅπου ἐγὼ ἔμεινα ἐπὶ δύω ἔτη διευθύνων τὸ ἐμποροδικεῖον καὶ τὸ πρωτοδικεῖον, οἱ ἔμποροι τῆς Σύρου ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ ἐμπορικῶν ὑποθέσεων ἐφώτιζον τὸ δικαστήριον καὶ ἐξέφραζον γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ πρὸς τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν τὸ ἐμπόριον μεταδίδει εἰς τοὺς ἐντίμως μετερχομένους αὐτό. Ἐπαναλαμβάνω, συνετέλουν πάντοτε εἰς τὴν ὀρθοτέραν διάλυσιν τῶν διαφορῶν· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 8 δὲν εἶναι ἀποκρουστέα καθ’ ὁλοκληρίαν, κανονίζει δὲ τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν ναυτοδικῶν ἁπλούστατον· ὑποδεικνύω καὶ ζητῶ τὴν ἐκλογὴν τῶν ναυτοδικῶν κατὰ τὰς διατάξεις ἐκείνας καθ’ ἃς κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων ἐκλέγονται οἱ ἐμποροδίκαι. Δὲν κάμνω δὲ λόγον περὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 9, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὐτυχῶς ἐθεώρησεν αὐτὴν ἀναξίαν, δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν πολεμήσῃ. Φθάνω ἤδη εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον, τὸ 10, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐθεώρησεν ὡς ὑφιστάμενον, καὶ καταπολεμῶν αὐτὸ ἔδειξεν ὅλην αὐτοῦ τὴν ῥητορικὴν δεινότητα· ἐπέπεσε κατὰ τοῦ ὑποτιθεμένου τούτου ἀντιπάλου καὶ προσεπάθησε νὰ κατασυντρίψῃ αὐτὸν ὡς ἔργον εὔκολον. Θεωρήσας τοῦτο δὲν ἠρκέσθη νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι διάταξις, ἡ ὁποία εἰσάγει καινοτομίαν μὴ δικαιολογουμένην ἐκ τῶν πραγμάτων, ὡς λέγει ἡ ἐπιτροπή, ἀλλ’ εἶπεν, ὅτι εἶναι τερατῶδες Κύριοι, δὲν παραδέχομαι τὸ τερατῶδες τοῦτο τὸ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ πρῶτον λεχθὲν, διότι ὁ κ. Ῥάλλης προηγήθη εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον. Ἡ διάταξις αὕτη ἐλήφθη ἐκ τοῦ συγγράμματος, τὸ ὁποῖον ἐβραβεύθη, τοῦ τμηματάρχου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κ. Χρυσανθοπούλου· ὁ κ. Χρυσανθόπουλος εἰς τὸ μέρος ἔνθα διαπραγματεύεται περὶ ναυταπάτη, λέγει ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐπιδιώκῃ ἡ κοινωνία καταδιώκουσα τὰς ναυταπάτας, αἱ ὁποῖαι καταστρέφουσι τὴν κοινωνίαν, εἶναι συντελεστικὸν τὸ νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ναυταπατῶν καὶ ναυτικοί, διότι ἡ πονηρία τῶν ναυτιλλομένων πολλάκις καλύπτει τὰς ἀπάτας, ἐξαπατῶσα τοὺς τακτικοὺς δικαστάς. Ἐπειδὴ ὅμως εἰς τὴν τραχεῖαν παρατήρησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης προσετέθησαν καὶ παρατηρήσεις ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ναυτικῶν κατ’ αὐτῆς, συνήνεσα εἰς τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως ταύτης, καί τοι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν θεωρῶ αὐτὴν τερατώδη, ὡς ἐχαρακτήρισαν αὐτὴν οἱ κύριοι ὑπουργοί. Ἡ πεῖρα, ὡς λέγουσι τὰ μέλη τῆς ἐπὶ τῶν ναυτικῶν ἐπιτροπῆς, δὲν ἀπέδειξε τὴν ἀνάγκην τοιαύτης διατάξεως, καὶ διὰ τοῦτο παραδέχομαι τὴν ἀπάλειψιν αὐτῆς. Ἂν ὅμως ἦναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι πολλάκις λανθάνεται τὸ Ἐφετεῖον εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ναυταπατῶν, τότε, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου καὶ νὰ μὴ τὴν θεωρῶ τερατώδη κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν. Κύριοι, ἐγὼ θέλω νὰ διευκολύνω τὴν θέσιν τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ἐζήτησα οὔτε ἐννοῶ νὰ πράττω ὅ,τι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ πράττω. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ πολεμήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἔπρεπε νὰ τὸ πολεμήσῃ κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ ὄχι καθ’ ὃν τρόπον τὸ πολεμεῖ, διότι ὁ τρόπος αὐτὸς ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἐκπληρώσῃ καθῆκον ἱερὸν ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὴν ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία. Ἠδύναντο οἱ κύριοι ὑπουργοὶ νὰ πολεμήσωσι τὴν πρότασιν ἔχοντες ὅλην τὴν ἐπὶ τούτῳ εὐθύνην, λόγῳ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη γινομένη ἐκ μέρους βουλευτοῦ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους κατὰ 500,000 δραχμῶν, καὶ ὅτι, κατὰ τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπεται τοῦτο εἰς βουλευτάς, διότι ἐπὶ τέλους πρόκειται περὶ ἱκανοποιήσεως προσώπων.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπιτρέπεται.

§133ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα.

§134ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι, δὲν δύναται ὁ βουλευτὴς νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτας προτάσεις. Καὶ σᾶς εἰδοποιῶ ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον. Ἡ Γαλλία σήμερον περιέρχεται εἰς δύσκολον θέσιν οἰκονομικὴν, διότι δὲν ὑπάρχει διάταξις τοῦ Συντάγματος ἀπαγορεύουσα δαπάνας κατὰ πρότασιν τῶν βουλευτῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ εἷς προτείνει τὴν ἀγορὰν ἑνὸς σιδηροδρόμου, ὁ ἄλλος τὴν ἄλλην δαπάνην, καὶ οὕτω ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία μέχρι τοῦ 1875 ἦτο εἰς ἀνθηρὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν, περιέρχεται βαθμηδὸν εἰς νέαν οἰκονομικὴν κρίσιν. Λοιπὸν ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη, προερχομένη ἀπὸ βουλευτὴν, εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ πολεμηθῇ ὡς ἀπαράδεκτος, καὶ νὰ τὴν πολεμήσετε, κύριοι ὑπουργοί, ὡς τοιαύτην ἀλλὰ φέροντες τὴν εὐθύνην, ὅτι ἀρνεῖσθε νὰ τείνετε χεῖρα ἀρωγὸν εἰς τὴν πάσχουσαν, τὴν ψυχοῤῥαγοῦσαν ναυτιλίαν ἡμῶν. Δύνασθε νὰ τῆς δώσητε μεγαλειτέραν ὠφέλειαν ἀλλ’ ἅμ’ ἔπος ἅμ’ ἔργον, δὲν ἐπιτρέπεται ἀναβολή, ὅτε ἡ ναυτιλία εὑρίσκεται εἰς ἣν κατάστασιν εἶναι δὲν ἐπιτρέπεται τὸ ἐς αὔριον. Δὲν σᾶς ἀρέσκει τὸ νομοσχέδιόν μου, δύνασθε νὰ τὸ ἀποῤῥίψετε, ἀλλ’ ὑποβάλετε σεῖς ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι ἔργον μελέτης καὶ προνοίας ὄντως κυβερνητικῆς. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, δὲν ζητῶ τίποτε ἄλλο ἢ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀρωγὴν τῆς ναυτιλίας. Ἂν θέλετε νὰ τὸ πολεμήσετε ἢ νὰ τὸ τροποποιήσετε, πράξατέ το, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω θὰ πράξετε ἔγκλημα κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀφοῦ ὑπεβλήθη ἅπαξ τὸ ζήτημα νὰ μὴ πράξετε ὅ,τι ὀφείλει νὰ πράξῃ ἡ Πολιτεία καθόσον ἀποβλέπει τὴν ναυτιλίαν.

§135ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Οὐδεὶς βεβαίως ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ὁ ἀντιφρονῶν καὶ μὴ προθυμοποιούμενος εἰς τὸ νὰ παράσχῃ πᾶσαν δυνατὴν συνδρομὴν καὶ ὑποστήριξιν, πρὸς ἀνόρθωσιν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας. Ὁμολογουμένως οὐδέποτε ἡ προθυμία ἔπταισε, πλὴν ἀτυχῶς, ἀνέκαθεν, παρὰ τὴν ἀποστολήν των, αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, δι’ ἀξιομέμπτου καὶ ἀξιοκατακρίτου ἀμελείας, ἐγκατέλιπον τὸν κλάδον αὐτὸν, τὸν ἀνυπολόγιστα παρασχόντα εὐεργετήματα εἰς τὸ Κράτος, καὶ κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, ὅτε περὶ τῶν ὅλων ἐμάχετο, καὶ ὑπὸ ἐμπορικὴν ἔποψιν διὰ τῶν πλουσίων εἰσοδημάτων του, ἄπειρα προσκομισάμενον τῷ ἔθνει χρήματα, τὸν ἐγκατέλιπον, λέγω, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης προστασίας καὶ συνδρομῆς, εἰς τὰς ἰδίας του δυνάμεις, εἰς τὴν τύχην του, οὐδέποτε φροντίσαντες ὑπὲρ τῆς ἠθικῆς ἢ ὑλικῆς αὐτοῦ προαγωγῆς, καὶ ἐνῷ ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα ἵδρυσαν παντοίας σχολὰς τῶν ἐπιστημῶν καὶ τεχνῶν ἁπασῶν, δὲν κατώρθωσαν μέχρι σήμερον νὰ ἱδρύσωσι καὶ ναυτικήν τινα Σχολὴν, πρὸς ἐντελεστέραν ἐκπαίδευσιν τῶν ὑπερεξακισχιλίων ἐμποροπλοιάρχων καὶ κυβερνητῶν, ἐνῷ μάλιστα καὶ πρὸ τριακονταετίας ἐκ τοῦ πλουσίου κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Βαρβάκη πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν μεγαλοπρεπεστάτη ᾠκοδομήθη Σχολὴ, πλὴν ἀτυχῶς καὶ αὕτη μετετράπη εἰς Γυμνάσιον, διότι οἱ τότε κυβερνῶντες, ἀντὶ νὰ ἐκλέξωσι ναυτικήν τινα πόλιν πρὸς οἰκοδόμησιν τῆς Σχολῆς, ἐφρόντισαν νὰ καλλωπίσωσι συνοικίαν τῆς προνομιούχου τῶν Ἀθηνῶν πόλεως, καὶ οὕτως ἔκτοτε, πρὸς μέγιστο ἀδίκημα καὶ βλάβην τῆς ναυτιλίας, εὑρισκόμεθα ἄνευ Σχολῆς. Πλὴν σήμερον ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἡ τοσαῦτα ἐπαγγελλομένη ἀγαθὰ, δὲν θὰ παρίδῃ τὴν τοιαύτην ἔνοχον ἔλλειψιν, καὶ ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ λάβῃ πᾶν μέτρον πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ κλάδου αὐτοῦ. Δὲν προτίθεμαι νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Καλλιγᾶν εἰς τὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκτενῆ ὁμιλίαν του, οὐχ ἧττον θέλω ἐνδιατρίψει εἰς τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα, ἅτινα ἐπιψηφιζόμενα θέλουσι, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, παράσχει ἀληθῆ συνδρομὴν εἰς τοὺς ναυτιλλομένους. Ὁ κ. Καλλιγᾶς σὺν τοῖς ἄλλοι διὰ μακρῶν εἶπεν, ὅτι ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία εὑρίσκεται εἰς κατάπτωσιν. Οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων εἰς αὐτό· μάλιστα ὁ σπουδαιότερος λόγος, δι’ ὃν ἡ συνδρομὴ χρησιμεύει σήμερον, εἶναι αὐτός· βέβαιον δὲ εἶναι, ὅτι ὅσῳ περισσότερον εἰς κατάπτωσιν εὑρίσκεται, τοσούτῳ μᾶλλον ἔχει καὶ ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς καὶ προστασίας τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις παντοιοτρόπως δύναται νὰ προσέλθῃ ἀρωγὸς, καὶ διὰ καταλλήλων νομοθετημάτων νὰ ἀνακουφίσῃ ταύτην, ὡς ἐν παραδείγματι, ἐὰν τροποποιήσωμεν τὸν σήμερον ἰσχύοντα νόμον διὰ τὰ ναυτοδάνεια, ὅστις θεωρεῖ ὡς προνομιοῦχον τὸ τελευταῖον γινόμενον, καὶ τὴν ὁποίαν διάταξιν ὁ νομοθέτης, ἐκ καλῆς ἀρχῆς ὁρμώμενος, ἔταξε, καὶ ἥτις ἐκ τῆς πείρας ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ μέγιστα ἔβλαψε, καθόσον ἐπὶ τέλους ἐχρησίμευσεν ὡς μέσον καταδολιεύσεως καὶ ἄπειρα προσεγένοντο σκόπιμα ἀδικήματα, ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἡ ἐντελὴς ἀπομάκρυνσις καὶ ἀποξένωσις τῶν κεφαλαίων ἐκ τῆς θαλάσσης, καὶ σήμερον μόνον ὁ δελεαζόμενος ἐκ τοῦ ὑπερόγκου τόκου, ἐπὶ προσδοκίᾳ μεγίστου κέρδους ἐλάχιστόν τι χορηγεῖ, ὅπερ καὶ αὐτὸ ἔπαυσεν, εἶναι παραδεκτόν, ὅτι ἐὰν τὴν διάταξιν ταύτην τροποποιήσωμεν, δηλαδὴ νὰ παύσῃ τοῦ νὰ ᾖ προνομιοῦχον τὸ τελευταῖον δάνειον, καὶ νομοθετήσωμεν, ὅπως εἰς τὰς τῆς ξηρᾶς ὑποθήκας προνομιοῦχον νὰ ᾖ τὸ πρῶτον, ἀκολούθως τὸ δεύτερον καὶ καθεξῆς, διὰ τοῦ μέσου τούτου θὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν πίστιν ἐκ νέου εἰς τὴν θάλασσαν, προσπορίζοντες ἐκ νέου κεφάλαια εἰς τὴν ναυτιλίαν. Ἄλλως τε καὶ ὁ παρ’ ἡμῖν ναυτικὸς νόμος εἶναι ἀντιγραφὴ νόμου τοιούτου ἄλλων ἐθνῶν, ἅτινα, ἐκ τῆς πείρας καὶ αὐτὰ διδαχθέντα, κατήργησαν τὴν ἐν λόγῳ διάταξιν, παραδεχθέντα ὡς προνομιοῦχα δάνεια τὰ κατ’ ἀριθμητικὴν σειρὰν καὶ οὐχὶ τὰ τελευταῖα, προέβησαν δὲ εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν ταύτην σήμερον, ὅτε ἡ συγκοινωνία ἁπανταχοῦ ἀποκατέστη, καὶ ὁ τηλέγραφος καὶ εἰς τὰ ἀπώτατα σημεῖα λειτουργεῖ, ὅτε εὐχερέστατα δύναται τὸ ἐκ τοῦ πλοῦ παθὼν πλοῖον νὰ εἰδοποιήσῃ τὸν ἐνδιαφερόμενον, ἤτοι τὸν πρῶτον δανειστὴν, νὰ σπεύσῃ πρὸς συνδρομὴν καὶ διάσωσιν αὐτοῦ τοῦ δανείου του διὰ δευτέρου τοιούτου, ὅπερ τοῦ τὸ ἐπιβάλλει αὐτὸ τὸ ἴδιον συμφέρον του. Ὅθεν εἶναι πολὺ λογικὸν νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὸν οὕτω κακῶς λειτουργήσαντα νόμον, ἀφοῦ καὶ ἡ πεῖρα τῶν ἄλλων ἐθνῶν μᾶς διδάσκει καὶ τὰ ἡμέτερα παθήματα.

§136ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἠξεύρετε ἐν Γαλλίᾳ εἰς τὸν λιμένα τῆς Μασσαλίας, ἀφότου ἐγένετο ὁ νόμος αὐτὸς, πόσα ναυτοδάνεια ἐνεγράφησαν διὰ μόνον...

§137ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἠξεύρω, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ναυτιλία ἐξακολουθεῖ νὰ ἐργάζηται. Αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον λέγετε, δὲν πιστοποιεῖται· δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι παρ’ ἡμῖν τελεσφόρως θὰ ἐπιδράσῃ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ περὶ τῆς καταργήσεως τῶν ναυτιλιακῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ὡς μικροῦ λόγου ἄξια ὁ κ. Ὑπουργὸς, τῷ λέγω, ὅτι, κατ’ ἀρχὴν, κατὰ γενικὸν κανόνα παραδεδεγμένον, οὐδέποτε τὸ κεφάλαιον φορολογεῖται, ἀλλὰ τὸ εἰσόδημα. Σήμερον λοιπὸν, ὅπως τὰ τῆς ναυτιλίας ἔχουσι, καὶ ὁ ἴδιος ὑπουργὸς τὸ ἀναγνωρίζει, ταῦτα οὐχὶ εἰσόδημα δὲν φέρουσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ κεφάλαια ὁλονὲν μειοῦνται. Πῶς λοιπὸν δὲν εἶναι δίκαιον πᾶς ἐπ’ αὐτῶν φόρος νὰ παύσῃ, ὅστις συντελεῖ εἰς τὴν χειροτέρευσιν τῆς ὄντως δυσχεροῦς τῶν ναυτιλλομένων καταστάσεως; Περὶ δὲ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου τῶν διαλαμβανόντων περὶ ναυτοδικῶν, ταῦτα θεωρῶ περιττά. Ἐπὶ τέλους παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε νὰ ἐπιφέρῃ ὁποιασδήποτε τροποποιήσεις ἐγκρίνῃ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἴτε νὰ ἐργασθῇ εἰς τὴν ὅσον τάχιον ὑποβολὴν ἄλλου συντελεστικωτέρου πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ ἀνακούφισιν τῆς ναυτιλίας. Εὐελπιστῶ δὲ, ὅτι θέλει παράσχει τὴν πλήρη συνδρομήν της καὶ εἰς τὸν σπουδαῖον αὐτὸν κλάδον, τοῦ ὁποίου τὸ μέλλον ἔσεται μέγιστον καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ πρὸς τὸ ἔθνος εὐεργετήματα ἀνυπολόγιστα.

§138ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἀφοῦ τὸ πολεμεῖ ἡ Κυβέρνησις, διότι βεβαίως αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει...

§139ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ὑποβάλῃ μέτρα τινὰ, διὰ τῶν ὁποίων νὰ συντελέσῃ πραγματικῶς εἰς τὸ νὰ συντρέξῃ τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν. Δὲν εἰμποροῦν δὲ αἱ διατάξεις αὗται, ὡς εἶναι διατετυπωμέναι, νὰ συντελέσωσιν εἰς τίποτε.

§140ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ψηφισθῇ, καὶ πᾶσα συζήτησις εἶναι ἄνευ ἀποτελέσματος καὶ ματαία.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διατί;

§142ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀλλ’ εἰς τὴν κατάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔφερε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν παρουσίασεν ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἐμφανίζεται ὡς ἐν προσεχεῖ τινι μέλλοντι δυνάμενον νὰ καταστήσῃ μέτρον τι λυσιτελὲς ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας, νὰ ἐφησυχάσῃ τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ἐνδιαφέρον.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη ὑπῆρξεν ὠφέλιμος· ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ὅλοι σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ τι ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας καὶ ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου. Ἴσως δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου πᾶν τὸ ἀπαιτούμενον, ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ τι, καὶ ἤδη μὲν νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ἔργου, νὰ συμπληρώσωμεν δὲ αὐτὸ ἐν τῇ προσεχεῖ Συνόδῳ, διότι ἡ ναυτιλία ἡμῶν εὑρίσκεται εἰς θέσιν, ἥτις χρῄζει ἀμέσου ἀντιλήψεως. Τὸ νομοσχέδιον περιέχει ἐνδείξεις μᾶλλον ἢ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν διαφόρων θεμάτων, ὅπως νομοθετικῶς πρέπει νὰ ἦναι καθωρισμένα, ἵνα δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εὐθύς. Οὕτω περιέχει τὴν ἔνδειξιν τῆς ἀνάγκης ναυτικῆς Σχολῆς, ἀλλὰ δὲν περιέχει καὶ τὸν ὀργανισμὸν τῆς ναυτικῆς Σχολῆς ὅπως ἁρμόζει εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ τοιούτου θέματος νὰ νομοθετῇ, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ὁ προτείνας τὸ νομοσχέδιον, παραδέχεται, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς πρόνοια ὡς πρὸς τὰ τῆς ναυτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἡ σύστασις μιᾶς ἀνωτέρας ναυτικῆς Σχολῆς· τοὐναντίον, πολὺ χρησιμωτέρα θὰ ἦναι ἡ σύστασις πολλῶν κατωτέρων ναυτικῶν σχολῶν συνάμα μετὰ μιᾶς ἢ πλειόνων ἀνωτέρων, καὶ νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου νὰ παρουσιάσωμεν τὸν ὀργανισμὸν καὶ τῶν ἀνωτέρων καὶ τῶν κατωτέρων ναυτικῶν Σχολῶν. Εἰς τοῦτο καταγίνεται ἡ Κυβέρνησις· ἀλλὰ δὲν εἶναι παράδοξον, ἂν δὲν ἔφθασε νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν· τοὐναντίον, νομίζω τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς τὸ ἔργον, διότι δὲν ἠθέλησεν ἐκ τοῦ προχείρου τόσῳ σπουδαῖον ἔργον νὰ θεωρήσῃ ἐντελῶς παρεσκευασμένον. Πλὴν τούτου, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι διατάξεις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ὑπάρχουσι διατάξεις ἀφορῶσαι εἰς τὰ προξενικὰ καὶ τὰ ναυτιλιακὰ τέλη· δύσκολον μοὶ φαίνεται νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι θέλουσι καταργηθῆ τὰ ναυτιλιακὰ τέλη τοῦ ἐξωτερικοῦ, ταῦτα δὲ ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον διὰ τῶν λέξεων προξενικὰ τέλη. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰ ναυτιλιακὰ τέλη τὰ εἰς τὰς ἑλληνικὰς προξενικὰς Ἀρχὰς πληρονόμενα, εἶναι κατώτερα τῶν ναυτιλιακῶν τελῶν, τῶν πληρονομένων παρὰ τῆς ναυτιλίας παντὸς ἄλλου Κράτους, οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι εἶναι δεκτικὰ καὶ ταῦτα ἀναθεωρήσεώς τινος· ὅ,τι ὅμως εἶναι ἔτι μᾶλλον δεκτικὰ ἀναθεωρήσεως, εἶναι τὰ ναυτιλιακὰ καὶ ὑγειονομικὰ τέλη τὰ ἐντὸς τοῦ Κράτους, καὶ τοῦτο ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν τὴν χρηματικὴν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν ναυτιλίαν, διότι ἤδη χάριν τῶν τελῶν ἐνίοτε, ἄλλοτε δὲ ὡς ἐκ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτει καθ’ ἣν ἐποχὴν αἱ διατάξεις αὗται ἐνομοθετήθησαν, ἐπεβλήθησαν εἰς τὴν ναυτιλίαν περιορισμοὶ πολλοὶ ἄσκοποι· ἐκ τῶν περιορισμῶν τούτων πρέπει νὰ χειραφετήσωμεν ὅσῳ τὸ δυνατὸν τὴν ναυτιλίαν. Μεταξὺ τῶν περιορισμῶν ἐκείνων εἶναι καὶ ὁ τοῦ ναυτιλιακοῦ διπλώματος· ὡς πρὸς τοῦτο ὅμως εἶναι λίαν ἀμφίβολον ἂν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν μέχρι τοῦ σημείου τῆς καταργήσεως. Ἐγὼ αὐτὸς εἰς ἄλλας βουλευτικὰς συνόδους προέτεινα εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα ὑπὸ τύπον νομοσχεδίων περὶ ἁπλοποιήσεως τοῦ συστήματος τῶν ναυτιλιακῶν διπλωμάτων, περὶ εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας ἐθεώρησα πρέπον νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς ναυτιλλομένους ὡς πρὸς τὰ διπλώματα αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν καὶ μέχρι τοῦ σημείου τῆς καταργήσεως, νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι πολὺ τολμηρὸν, καὶ ὅτι θὰ κλονίσῃ τὴν ἐπὶ τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα πίστιν οὐ μόνον τῶν καταστημάτων τῶν δανειζόντων πρὸς τὴν ναυτιλίαν, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν χρωμένων τῇ ἑλληνικῇ ναυτιλίᾳ· ὥστε καὶ περὶ τούτου δέον νὰ ληφθοῦν μέτρα τινὰ, ἀλλὰ δέον νὰ τὰ λάβωμεν ἐν εἰδικῷ νομοθετήματι, ἀφορῶντι εἰς τὰ τῶν ναυτιλιακῶν καὶ ὑγειονομικῶν διατυπώσεων, εἰς τὰ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν πλοίων, τῶν προσορμιζομένων ἐν τοῖς λιμέσιν ἡμῶν. Περιέχει διάταξιν τὸ νομοσχέδιον καὶ περὶ ἐπιβολῆς τελῶν ἐπὶ τὰ ξένα πλοῖα ἴσων πρὸς τὰ τέλη, ἅτινα ἐπιβάλλονται παρὰ τοῖς οἰκείοις Κράτεσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα, καὶ τοῦτο μοὶ φαίνεται ὡς ὅλως πρωτοφανές. Ἄλλα Κράτη ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν ξένην ναυτιλίαν διαφορικὰ τέλη, ἀλλὰ τὰ διαφορικὰ τέλη, τὰ ἐπιβαλλόμενα διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι ὡς ἐκεῖνα ὁμοιόμορφα. Τὰ διαφορικὰ τέλη, τὰ ὁποῖα πληρώνουν τὰ πλοῖα ὡρισμένων Κρατῶν, ἢ πάντων τῶν ξένων Κρατῶν ἀλλαχοῦ, πάντοτε εἶναι τὰ αὐτὰ ὡς πρὸς πάντα τὰ Κράτη, τὰ ὑπαγόμενα εἰς τὸ διαφορικὸν τέλος· τὸ νὰ ἔχῃ δὲ τὸ Κράτος εἰδικὴν ναυτιλιακὴν νομοθεσίαν πρὸς ἑκάστην ξένην σημαίαν θὰ φέρῃ μεγίστας ἀνωμαλίας. Ἡ ἐπιτροπὴ παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ πράξωμεν τοῦτο ἐφ’ ὅσον ὑφίστανται συμβάσεις μετὰ ξένων Κρατῶν, αἱ πλεῖσται τῶν ὁποίων περιέχουσι διατάξεις, δι’ ὧν παρεχωρήθησαν εἰς τὴν ναυτιλίαν τῶν ξένων Ἐπικρατειῶν πάντα τὰ δικαιώματα καὶ προνόμια, τὰ παραχωρούμενα εἰς τὴν ναυτιλίαν τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων Κρατῶν ἢ καὶ εἰς τὴν ἰθαγενῆ. Λέγει ἡ ἐπιτροπή, ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξιν, ἵνα ἐφαρμοσθῇ μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν συνθηκῶν· ἀλλὰ πρώτη συνέπεια τῆς ψηφίσεως τοιαύτης διατάξεως θέλει εἶσθαι, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς συμφωνίαν πρὸς οὐδὲν Κράτος περὶ ναυτιλιακῆς συμβάσεως, διότι οὐδὲν Κράτος θὰ δεχθῇ τοιοῦτον ὅρον ἐν ναυτιλιακῇ συμβάσει, καὶ δὲν ἐννοοῦμεν ν’ ἀποξενωθῶμεν ἀπὸ πάσης ἐπικοινωνίας πρὸς τὰ ξένα Κράτη ὡς πρὸς τὴν ναυτιλίαν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπιδιώκομεν νὰ τεθῶμεν εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα· ὥστε ὡς πρὸς τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποσχεθῶμεν, ὅτι θέλομεν πράξει τι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὡς πρὸς τὴν ἀπόδοσιν τῶν τελωνιακῶν τελῶν, τῶν πληρωνομένων διὰ τὸ ὑλικὸν τῶν κατασκευαζομένων πλοίων, τοῦτο οὐ μόνον ἀποδεχόμεθα, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ γινώσκει, ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ μέτρου τούτου τοῦ ψηφισθέντος τῷ 1880, ὅτε ἐκυρώθη ἡ σύμβασις μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Τότε ἐζητήσαμεν νὰ περιληφθῇ ἐν τῇ συμβάσει διάταξις, καθ’ ἣν ἐπιτρέπηται ὅπως τὰ τελωνιακὰ δικαιώματα, τὰ πληρωθέντα δι’ ὑλικόν, χρησιμεύσωσιν εἰς κατασκευὴν ἐν Ἑλλάδι ἀτμοπλοίων, καὶ τότε εἴπομεν περὶ ἀτμοπλοίων, διότι περὶ τούτων ἐγένετο λόγος· βεβαίως δὲ ἤδη εἴμεθα πρόθυμοι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναγραφὴν ὁμοίας διατάξεως καὶ διὰ τὸ ὑλικὸν τῶν ἱστιοφόρων πλοίων, ἅτινα ἔχουσι χρείαν μείζονος ἀντιλήψεως· ὥστε περὶ τούτου δυνάμεθα νὰ φέρωμεν ταχέως πρότασιν, εἴτε διὰ διατάξεως σχετικῶς πρὸς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον, ἤτοι διὰ καταργήσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς πρώτης ὕλης, εἴτε διὰ νομοσχεδίου περὶ ἀποτίσεως χρηματικοῦ χορηγήματος κατὰ τόνον εἰς τὰ ἐν Ἑλλάδι ναυπηγούμενα πλοῖα, καθ’ ὑπολογισμὸν τοῦ μέσου ὅρου τῶν καταβαλλομένων διὰ τὴν πρώτην ὕλην τελῶν. Ὑπάρχουσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ διατάξεις ἀφορῶσαι εἰς μεταῤῥύθμισιν τῆς δικονομίας· καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν λέγομεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ τι, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὰς προτάσεις ὡς εἶναι διατετυπωμέναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Δύναται νὰ ληφθῇ μέτρον διευκολῦνον καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν ναυτιλίαν, ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ καθιερωθῇ διὰ νόμου εἰδικοῦ, σχετιζομένου πρὸς τὴν νομοθεσίαν τὴν δικαστικὴν, πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, πρὸς τὴν πολιτικὴν δικονομίαν. Ἐὰν ἤδη ἀναθεωρήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, εὑρίσκομεν, ὅτι ἐπὶ τῶν πλείστων διατάξεων εἴμεθα σύμφωνοι. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ τρόπος πρὸς ἐπιτέλεσιν τοῦ ἔργου εἶναι νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὀλίγος χρόνος, ἵνα ὑποβάλῃ μέτρον κατὰ τὰς ἰδέας αὑτῆς· ἂν δὲ τότε βουλευταὶ ἄλλοι καὶ ὁ προτείνας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο φρονοῦσιν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ πληρέστερον τὸ κυβερνητικὸν μέτρον, δύνανται νὰ ὑποβάλωσι τὰς γνώμας των καὶ τὰς τροποποιήσεις, ἃς θέλουσι θεωρήσει ἀναγκαίας.

§144ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀπὸ ὀλίγων ἐτῶν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακολουθῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἐσχημάτισα δὲ πάντοτε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης περὶ πάντων τῶν ζητημάτων τῶν κοινωνικοπολιτικῶν ἔχει σύστημα κατηρτισμένον, περὶ πάντων σκέπτεται, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀκολουθῶ πάντοτε εἰς ὅλην αὐτοῦ τὴν περὶ τοῦ ἔθνους πρόνοιαν. Ἑπομένως καὶ κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην ὀφείλομεν νὰ ἀφεθῶμεν εἰς τὴν ὑπόσχεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει καὶ τὴν εὐθύνην διὰ τῆς σημερινῆς ἀγορεύσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ.

§145ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Λοιπὸν ἁπλῶς ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις μέχρις οὗ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις ἴδιον νομοσχέδιον.

§146ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 καὶ 15 μ. μ.