1882.05.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72

τῆς 15 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Σ. ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ἀπόστολος Φιλίππου, κάτοικος Ἀθηνῶν, ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς, ὑποβάλλει μίαν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐμοῦ, καὶ παραπονεῖται, ὅτι πολλοὶ ἐθελονταὶ ἐκ Θεσσαλίας, καταταχθέντες εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν κατὰ τὰ 1877 καὶ 1878, ἀναγκασθέντες δὲ κατόπιν ν’ ἀναχωρήσωσιν ἐντεῦθεν ἕνεκα τῶν ἐκβιαστικῶν μέσων, τὰ ὁποῖα οἱ Τοῦρκοι μετεχειρίζοντο κατὰ τῶν γονέων των, ἠναγκάσθησαν ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἀπὸ τὸν στρατόν. Ἐπειδὴ δὲν ἔγεινεν ὁ πόλεμος οὗτος, ἐκηρύχθησαν λιποτάκται, καὶ ἄλλοι μὲν τούτων συνελήφθησαν ὡς τοιοῦτοι, ἄλλοι δὲ προσῆλθον μόνοι των, ἐλπίζοντες, ὅτι τάχιστα θ’ ἀπολυθῶσι, καὶ ὅμως κρατοῦνται ἔκτοτε εἰς τὰς φυλακὰς ἀδίκως. Φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ἓν μέτρον ἐπιεικὲς δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους κατονομάζει ἐν τῇ ἀναφορᾷ ὅλους. Πιστεύω, ὅτι εἶναι ἔργον ἐπιεικὲς καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ληφθῇ περὶ αὐτῶν ἡ ἀπαιτουμένη πρόνοια.

§2ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, διὰ τὰ παράπονα ταῦτα δεκάκις ὡμίλησα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι οἱ Εἰσηγηταὶ τῶν Στρατοδικείων, οἱ Ἀνακριταὶ κτλ. καταγίνονται ἀδιαλείπτως εἰς τὴν ἄρσιν τῶν παραπόνων αὐτῶν. Σήμερον δὲν ἠξεύρω διατὶ ὁ Ἀπόστολος Φιλίππου ἦλθε καὶ ἐπεφόρτισεν ἄλλον βουλευτὴν μὲ αὐτὴν τὴν ἀναφοράν. Ἐγὼ παρουσιάζω μάρτυρα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι πολλάκις τοῦ ὡμίλησα περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἀπέναντι τοῦ καθήκοντός μου ὡς βουλευτοῦ Ἀγυιᾶς καὶ βουλευτοῦ ἁγνοῦ.

§3ΤΙΝΕΣ. Ὡς περιστερά.

§4ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὡς περιστερὰ, βέβαια.

§5ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ ὅλα ἦσαν περιττά· αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὑποφέρουν καὶ ἔκαμαν τὴν ἀναφοράν των αὐτήν.

§6Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὐχαρίστως ἔμαθον, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει μου ἔλαβε τὰ κατάλληλα μέτρα περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ ὡμίλησαν οἱ προλαλήσαντες. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅμως ταύτῃ καθῆκόν μου θεωρῶ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι οἱ δυστυχεῖς οὗτοι Θεσσαλοὶ εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας καὶ πολλοὶ ἄλλοι λιποτάκται τοῦ 1878, οἵτινες ἀπηλλάγησαν· εἶναι δὲ, πιτεύω, καὶ ὑπὸ κρείττονας περιστάσεις ἐκείνων, διότι ὡς Θεσσαλοὶ, πιστεύσαντες ὅτι πρόκειται νὰ πολεμήσωμεν, ἐγκατέλειψαν τὰς ἑστίας των καὶ ἦλθον καὶ κατετάχθησαν ἐθελονταί· ὅταν δὲ ὁ στρατὸς ἐκ τοῦ Δομοκοῦ ἐπέστρεψεν, οἱ ζωηροὶ ἐκ Θεσσαλίας νέοι ἐπανῆλθον εἰς τὴν πατρίδα των καὶ ὡς ἐπαναστάται ἐπολέμησαν εἰς τὴν Σέκλυζαν, εἰς τὴν Ματαράγκαν ἢ εἰς τὴν Μακρυνίτσαν, μετὰ δὲ τὸ τέλος τῆς ἐπαναστάσεως ἤθελον ἐπανέλθει, ἐὰν δὲν ἐπιέζοντο αἱ οἰκογένειαί των ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Ἀρχήν. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας, οἱ στρατιῶται οὗτοι προσῆλθον ὅπως δώσωσι λόγον τῆς πράξεώς των, καὶ ἐφυλακίσθησαν, ὡς ἦν ἑπόμενον. Ἀλλὰ μολονότι παρῆλθον 8 ἕως 10 μῆνες, μένουσιν εἰς τὰς φυλακὰς ὡς ὑπόδικοι, ἐλεεινοὶ καὶ ἀξιοδάκρυτοι, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχουσιν ἔτι ἀνακριθῆ, καὶ δικαίως ἤδη μετανοοῦσι, διότι ἐξεδήλωσαν τὸν πατριωτισμόν των διὰ πάσης θυσίας. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει μου, ὡς ἐπληροφορήθην, ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μετέβη αὐτοπροσώπως εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἐξήτασε τὰ τῆς τύχης αὐτῶν, εἶδε τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τῶν ὑποδίκων καὶ διέταξε τὰ δέοντα. Φρονῶ ὅμως, ὅτι τὰ ληφθέντα μέτρα ἴσως δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, διότι ὑπάρχει ἀνωμαλία εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην· ἄλλοι εἶναι προφυλακισμένοι, ἄλλοι εἰς τὸν λόγον τῆς προσκολλήσεως, πολλῶν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα δὲν ἦλθον ἀπὸ τὰ τάγματά των, οὔτε καὶ ἐζητήθησαν, καὶ πολλοὶ δὲν ἀνεκρίθησαν. Λοιπὸν συνιστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλας γενικῶς τὰς περιστάσεις, καὶ νὰ ἐξομοιωθῶσιν οὗτοι μὲ τοὺς στρατιώτας τοῦ 1878, αἱ δὲ ἁρμόδιοι Ἀρχαὶ, συμφώνως μὲ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ν’ ἀποδώσωσι δικαιοσύνην ταχεῖαν εἰς τοὺς ἀναξιοπαθοῦντας στρατιώτας Θεσσαλούς. Ὅλοι ἔχομεν συμφέρον ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις, οἷα καὶ ἡ προκειμένη, ἡ δὲ Ἐπιείκεια εἶναι ἀδελφὴ δευτερότοκος τῆς Δικαιοσύνης.

§7Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι γίνεται κατάχρησις ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐκ μέρους βουλευτῶν θελόντων νὰ ἐπιδείξωσι προστασίαν πρὸς λιποτάκτας στρατιώτας, στρατιώτας παραβάντας τὸ καθῆκόν των. Δὲν εἶναι βεβαίως ὁ τόπος τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δίδεται προστασία ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρέβησαν τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, πολὺ δὲ περισσότερον, διότι οὕτω τὸ πνεῦμα τῆς πειθαρχίας, τὸ ὁποῖον πρέπει πρὸ πάντων νὰ ἐπικρατῇ, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον οἱ βουλευταὶ πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἐνδιαφέρωνται, εἰς τὸν στρατὸν, παραλύει κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Οἱ βουλευταὶ ἔχουν ἄλλο καθῆκον· ἔχουν καθῆκον νὰ ἐξετάσωσιν ἐὰν ὁ στρατὸς ἐκπαιδεύεται, ἐὰν οἱ νόμοι τοῦ Κράτους οἱ στρατιωτικοὶ αὐστηρῶς τηροῦνται, ἐὰν ὁ στρατὸς καὶ οἱ στρατιῶται τρέφωνται καλῶς, ἐὰν λαμβάνωσι τὴν δέουσαν μέριμναν περὶ τῆς ὑγείας καὶ τῆς ἀνατροφῆς αὐτῶν. Δὲν εἶναι ἐκ τῶν καθηκόντων τῶν βουλευτῶν νὰ προστατεύουν τοὺς λιποτάκτας, τοὺς φυγοστράτους, διότι οὕτω παραλύομεν τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα· ὅταν δὲ φερώμεθα οὕτω, ἂς ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι οὐδέποτε θέλομεν ἔχει στρατόν. Παρετήρησα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μεγάλη κατάχρησις ἐγένετο ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ ἐπεθύμουν μάλιστα πρῶτος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποκρούσῃ αὐτὰς τὰς τάσεις, αἱ ὁποῖαι ὁσημέραι ἀναπτύσσονται, πρὸς ζημίαν καὶ πρὸς καταστροφὴν τοῦ στρατοῦ.

§8ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δύω λέξεις θὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπε καθ’ ἡμῶν ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς, καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τὸ ῥητὸν τοῦ Θεοκρίτου: «ὁ ῥήτωρ ἐχάρη, καὶ ἀνήλατο, καὶ πλατάγησε νικήσας» τουτέστιν «ὁ ῥήτωρ χαρούμενος ὡς νικητὴς ἐσηκώθη καὶ ἐχειροκρότει παταγωδῶς διὰ τὸν θρίαμβόν του». Τοῦτο συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ μὲ τὸν κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶν. Κύριε Πετιμεζᾶ, πότε ἀντελήφθης τοὺς βουλευτὰς Ἀγυιᾶς ζητοῦντας παρατόλμως τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ὑποδίκων καὶ κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς τῶν Ἀθηνῶν λιποτακτῶν τοῦ στρατοῦ, καὶ τολμᾷς νὰ ἐπιτιμήσῃς ἡμᾶς, ὡς καταχρωμένους τὰς πολυτίμους στιγμὰς τοῦ Κοινοβουλίου; Φέρω ἀψευδῆ μάρτυρα τὸν κ. πρωθυπουργὸν, τὸν καὶ ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς ὃν πολλάκις προσῆλθον, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν, ὅπως φανῇ ἵλεως καὶ διατάξῃ τὴν ταχεῖαν ἐκδίκασιν τῶν ἐπὶ λιποταξίᾳ κατηγοριῶν κατὰ τῶν κρατουμένων ὑποδίκων λιποτακτῶν, ὡς εὑρισκομένων εἰς ἀμφίβολον κατάστασιν ἐν ταῖς φυλακαῖς πρὸ 10–12 μηνῶν καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνακρίσεως. Ὥστε ἅπασα ἡ μετὰ στόμφου καὶ γεγωνυίᾳ τῇ φωνῇ ῥητορεία σας καταπίπτει πρόῤῥιζα. Σεῖς, κύριε, πολλάκις καταχρᾶσθε τὴν ὑπομονὴν τῆς Βουλῆς, καὶ ζητεῖτε ἐκ παντοίου τρόπου νὰ παρασύρητε τοὺς βουλευτὰς, ἵνα παραδεχθῶσι τὰς πεποιθήσεις σας, τὰς ὡς ἐκ τρίποδος ἀφηγουμένας, ὡς νὰ ἔχητε τὸν Κώδικα τῆς λογικῆς ἐντὸς τῆς κεφαλῆς σας· καὶ ἂν καὶ φαίνωνται λίαν ἐσφαλμέναι κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ θεωρίαν, μόλα ταῦτα οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐξανέστη ἐξ ἁβρότητος νὰ ἐπιτιμήσῃ ὑμᾶς ἀπροκαλύπτως ἐν τῷ δικαίῳ του. Ἡμεῖς, κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἐζητήσαμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ τὴν ταχεῖαν ἐκδίκασιν τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων τῶν λιποτακτῶν, ὡς ἁρμόζει εἰς καλῶς ὠργανισμένην κοινωνίαν. Ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη πρέπει νὰ προβαίνῃ μὲ ταχύτητα καὶ μὲ τὴν δικαιογνωστικὴν ἀκρίβειαν κατὰ τῶν κατηγορουμένων, ὡς λέγει ὁ Βίας φιλόσοφος τῶν ἑπτὰ φιλοσόφων τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος, «Εὐνομίης ἴδμονα θῆκε πόλιν». Τουτέστι «διὰ τῆς εὐνομίας ἡ πόλις ἀποκαθίσταται ἐπιστήμων, καὶ εὐτυχισμένη». Ὥστε, κύριοι βουλευταὶ, ἡμεῖς οὐδόλως ἐξήλθομεν τῶν καθηκόντων μας καὶ τοῦ προορισμοῦ μας, καὶ οὐδόλως ἐζητήσαμεν νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς λιποτάκτας ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως τοῦ ἁρμοδίου ποινικοῦ Δικαστηρίου. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, ὅτι οἱ λιποτάκται οὗτοι ἰδιοποιήθησαν τὸν ὁπλισμὸν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὑπέπεσαν εἰς τὴν λιποταξίαν ταύτην ἕνεκεν ἀναποδράστου ἀνάγκης, πρὸς σωτηρίαν τῶν οἰκογενειῶν των, βασανιζομένων ὑπὸ τῶν Τουρκικῶν Ἀρχῶν, αἵτινες ἀπῄτουν ἐπιμόνως τὴν ἐπάνοδον τῶν τέκνων τούτων εἰς τὴν πατρικήν των οἰκίαν. Οἱ λόγοι δ’ οὗτοι, πιστεύω, ἐκ προοιμίων θέλουν ἐπιδράσει εἰς τὴν συνείδησιν τῶν δικαστῶν, οἵτινες θέλουσιν ἀποδώσει δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἕνεκα ἀνωτέρας βίας ἐγκαταλείποντας τὰς τάξεις των.

§9ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἔχει δύω μέτρα πρὸς ἐκτίμησιν τῶν ἐπερωτήσεων, διότι ἄλλως δὲν ἐξηγοῦνται ὅσα πρὸ μικροῦ εἶπε. Πολλάκις τὸν ἠκούσαμεν λίαν εὐγλώττως ἀναπτύσσοντα τὸ ζήτημα, ὅτι τὸ ὕψιστον τῶν δικαιωμάτων τοῦ βουλευτοῦ εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως. Ἀφοῦ ὅμως συμφωνεῖ εἰς τοῦτο, ἔρχεται σήμερον, ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον, ν’ ἀναιρέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς εἶπεν. Ἀκόμη εἶναι ἔναυλα εἰς τὰς ἀκοάς μου ὅσα μᾶς εἶπε περὶ τῶν κληρικῶν.......

§10Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ θὰ τὰ ἐπαναλάβω πάλιν.

§11ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀνεβίβασε τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς ὑψηλὴν περιωπήν. Δὲν λέγω, ὅτι ἔχει ἄδικον. Ἀλλὰ τότε διατί θέλει ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὴν ὁμιλίαν μου ἐξυπηρέτησιν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων; Ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν κληρικῶν; Ὅτι παραβιάζονται οἱ νόμοι καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξελέγξῃ τὰς πράξεις καὶ αὐτῆς τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἀποκτήσωσιν οἱ ἐξόριστοι τὴν ἐλευθερίαν των. Τί δὲ λέγομεν ἡμεῖς; Ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐῤῥίφθησαν εἰς τὰς φυλακὰς πρὸ 8 καὶ 10 μηνῶν καὶ μένουσιν ὑπόδικοι, ὅτι εἰς πολλοὺς αὐτῶν δὲν δίδεται ἄρτος, οὔτε λεπτὸν, καὶ οὐδὲν ἐγένετο ἕως πρὸ μικροῦ διὰ τὴν προδικασίαν τῆς ὑποθέσεώς των.

§12ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§13ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις.

§14Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι, διότι ἐγὼ αὐτὸ ὑπεστήριξα.

§15ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, δὲν ἔρχομαι ν’ ἀντικρούσω τὴν ὀρθὴν, κατ’ ἐμὲ, ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπεμβαίνουν εἰς τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε ἀμέσως, οὔτε ἐμμέσως δὲν ἐδοκίμασα νὰ φέρω νόμον πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν ἀναξιοπαθούντων, ὡς σᾶς προεῖπον, Θεσσαλῶν. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιβάλλει ὑποχρέωσιν νὰ σώσωμεν τὰ ναυάγια τοῦ παρελθόντος, φρονῶ, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ παραλείψωμεν ταῦτο. Τὸ παρελθὸν μᾶς ἀφῆκε μίαν κατάστασιν τοιαύτην, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην θεραπείας. Ὅταν, κύριοι, ἐκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις τοὺς Ἕλληνας ἐκ τῶν διαφόρων μερῶν τοῦ κόσμου διὰ νὰ πολεμήσωσιν, ὅταν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐπιμένοντες εἰς τὸν ἀρχικόν των πόθον νὰ πολεμήσωσι κατὰ τῶν Τούρκων ἐπανῆλθον καὶ ἐπολέμησαν, ἤδη δὲ ἐῤῥίφθησαν καὶ ἐλησμονήθησαν εἰς τὰς φυλακὰς, φρονῶ ὅτι κανεὶς δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ ὅτι ἐγκληματεῖ, ἐὰν ὑψώσῃ φωνὴν ὑπὲρ τῶν πασχόντων, ὅπως σύμφωνα μὲ τοὺς νόμους τοὺς στρατιωτικοὺς τοῖς ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, ὅπως παύσῃ ἡ ἐπαχθὴς καὶ ἀδικαιολόγητος ὑποδικία.

§16Α. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ζητῶ τὴν ἄδειαν, κ. βουλευταὶ, ν’ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπί τινων ἀντικειμένων λίαν ἐδιαφερόντων τὸν Τόπον καὶ τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ καιρὸς ἐπείγει, ὅτι πολλὰ τῶν νομοσχεδίων, ἅτινά εἰσιν ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, δὲν θέλει ἴσως κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῶσιν’ ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει δύω σπουδαῖα καθήκοντα νὰ ἐπιτελέσῃ. Ὀφείλει νὰ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν τῶν σιδηροδρόμων, οἵτινες θέλουσι δώσει νέαν ὤθησιν εἰς τὴν εὐημερίαν καὶ πραγωγὴν τοῦ ἡμετέρου τόπου, πάντα τὰ συναφῆ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν νομοσχέδια, τέσσαρα ἢ πέντε τὸν ἀριθμὸν, καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν προϋπολογισμόν. Ἰδοὺ τὸ ἓν τῶν καθηκόντων αὐτῆς. Ὀφείλει ἐπίσης νὰ δώσῃ ἓν τέλος εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Ταμείου Θηβῶν. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ἕτερον. Μὴ λησμονῶμεν, κύριοι, ὅτι βαθέως συνεκίνησε τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ἡ Βουλὴ, σεβομένη ἑαυτὴν καὶ ἀκριβῶς ἐπιθυμοῦσα νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον αὐτῆς, ὀφείλει μετ’ ἐπιστασίας καὶ μετὰ προσοχῆς νὰ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον, ὅστις ἐγγυᾶται τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀτόμων καὶ τῆς ἐθνικῆς τιμῆς. Πρέπει νὰ πιστοποιηθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν πόθων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νόμων, εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ προσέτι πρέπει νὰ μάθῃ ἡ κοινωνία, ὅτι δὲν δύναται νὰ λάβῃ χώραν ἀταξία καὶ κατάχρησις περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου πλούτου, χωρὶς τοῦτο νὰ μὴ συγκινήσῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, νὰ μὴν ἐφελκύσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τῶν αἰτίων τοῦ κακοῦ καὶ νὰ μὴ φέρῃ εἰς φῶς τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐρεύνης αὐτῆς οἱαιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν αἱ παρακολουθοῦσαι ταύτην συνέπειαι. Καὶ ἐνῷ ταῦτα καὶ μόνα τὰ ἔργα της ἂν φέρῃ εἰς πέρας ἡ Βουλὴ πρὸ τῆς ἐπικειμένης λήξεως τῶν ἐργασιῶν της, ὀφείλομεν νὰ ὦμεν εὐχαριστημένοι, χωρὶς οὐδεὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα εὐλόγους νὰ προβάλῃ παρατηρήσεις, διότι ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ αἰτία τῆς βραδύτητος τῶν ἐργασιῶν μας καὶ πασῶν τῶν ἀνωμαλιῶν, σπουδαῖα νομοσχέδια ἀφ’ ἑτέρου, ἄλλα μὲν ὑποβληθέντα, ἄλλα δὲ μέλλοντα νὰ ὑποβληθῶσι, θὰ μείνωσιν ἐκκρεμῆ. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων τούτων τὴν πρωτεύουσαν ἴσως θέσιν κατέχει καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ζωοκλοπῆς. Ἐπείγουσα ἀνάγκη τοῦ Τόπου ἐπιβάλλει, κύριοι, τὴν ταχεῖαν ψήφισιν νόμου περὶ ζωοκλοπῆς. Καὶ ἤθελα παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον φίλον μου καὶ ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς πέρυσι συνταχθὲν νομοσχέδιον, καὶ μεταῤῥυθμίζων αὐτὸ καὶ διασκευάζων καταλληλότερον νὰ τὸ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἴσως ἤδη εἶναι ἀργά. Ἐν τούτοις, ἡ ζωοκλοπὴ μαστίζει τὸν Τόπον. Ἡ Πελοπόννησος καὶ ἰδίως ὁ νομὸς ἡμῶν λυμαίνεται ὑπὸ τοῦ φοβεροῦ αὐτοῦ κακοῦ. Διὰ τοῦτο ἐπερωτῶ τὴν Κυβέρνησιν; τί σκέπτεται νὰ πράξῃ καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα μέχρι τῆς προσεχοῦς Συνόδου; Διὰ τοῦτο θερμῶς παρακαλῶ οὐ μόνον τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς, ἀλλὰ καὶ ἅπαν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ λάβῃ σύντονα περὶ τούτου μέτρα. Ἰδίως συνιστῶ τὴν συγκρότησιν εἰδικῶν ἀποσπασμάτων, ἐχόντων ἐπὶ κεφαλῆς ἀξιωματικοὺς καὶ παρακολουθουμένων ὑπὸ ἐκτάκτων ἀνακριτῶν, πρὸς ταχυτέραν καὶ ἀποτελεσματικωτέραν καταδίωξιν τῆς ζωοκλοπῆς. Εἶμαι, Κύριοι, εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν ν’ ἀναγγείλω, ὅτι τινὰ ἐκ τῶν αἰτημάτων τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, σπουδαίως ἀπησχόλησαν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐδόθησαν ἤδη, ὡς θετικῶς ἐπληροφορήθην, αἱ δέουσαι ὁδηγίαι. Μανθάνω μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι ὑπογράφεται, ἂν δὲν ὑπεγράφη ἤδη, ἡ σύμβασις περὶ καταδύσεως ὑποβρυχίου τηλεγράφου, μέλλοντος νὰ συνδέσῃ τὴν Ζάκυνθον οὐ μόνον πρὸς τὰς Πάτρας, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς Ἀθήνας, καὶ ὅτι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως εἶναι λίαν ὠφέλιμοι καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τοὺς ἰδιώτας. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, συναινῶν εἰς τὴν παραχώρησιν τοῦ ζητηθέντος οἰκοπέδου πρὸς ἀνέγερσιν Χρηματιστηρίου, δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν πρότασιν τοῦ νὰ ἐγκαθιδρυθῶσιν ἐν αὐτῷ καὶ τὰ γραφεῖα τῶν δύο Εἰσαγγελιῶν. Ἡ ἰδέα τοῦ Χρηματιστηρίου καὶ τῶν ἐμπορικῶν ἐργασιῶν δὲν συμβιβάζεται μὲ τὰς ἐργασίας τῶν δικαστικῶν γραφείων. Ἀρκοῦσα, νομίζω, εἶναι ἡ πρότασις τοῦ νὰ τοποθετηθῶσιν ἐκεῖ, ἀξιοπρεπέστερα βεβαίως παρὰ σήμερον, τὰ γραφεῖα τοῦ Ταχυδρομείου καὶ τοῦ Τηλεγραφείου. Διὰ τῆς προτάσεως ταύτης τὸ Δημόσιον οἰκονομεῖ πέντε χιλιάδας δραχμῶν περίπου κατ’ ἔτος, ἤτοι θὰ ἀπολαμβάνῃ τὸν δίκαιον τόκον ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ παραχωρηθησομένου οἰκοπέδου. Δὲν κάμνω λόγον περὶ τῆς δημοτικῆς διαμετακομίσεως, τὴν ὁποίαν πρὸ ἐτῶν δὲν ἔχομεν ἐν Πάτραις καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἐπαναφορὰ ἐπιβάλλεται ὑπὸ ὑψίστων καὶ ἐπειγόντων τοῦ ἐμπορίου συμφερόντων. Καὶ δὲν κάμνω λόγον, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπροχώρησε, τὰ δὲ σχετικὰ ἔγγραφα εὑρίσκονται ἐν τῇ Νομαρχίᾳ Πατρῶν, ἀφ’ ὅτου ἐζητήθησαν ἀναγκαῖαί τινες πληροφορίαι. Ἐπίσης πληροφοροῦμαι, ὅτι μελετᾶται καὶ ἡ σύμβασις τῶν ἱπποσιδηροδρόμων, τῆς ὁποίας τὴν ταχεῖαν ἔγκρισιν συνιστῶ θερμῶς εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν. Ἐπίσης ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον διενεμήθη νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως ποιμνιοβοσκῆς ἐντὸς τῶν κτημάτων, νομοσχέδιον χρησιμώτατον καὶ τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπήλλαξε τῆς ἀνάγκης νὰ ὑποβάλωμεν ὅμοιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει οἱ ἐξ Ἠλείας βουλευταί. Διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῶσιν ἡ ἰδιοκτησία καὶ τὰ κτήματα τῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ λυπεῖ καὶ ὅπερ εἶναι τὸ σπουδαιότατον πάντων, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς ὑπέβαλε προχθὲς τὴν σχετικὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα. Ἀλλ’ ὁποία τις εἶναι ἡ ἀλληλογραφία αὕτη; Μηδαμινή. Καὶ τῳόντι, θὰ λυπηθῆτε, ὅταν ἀκούσητε, ὅτι μέχρι τέλους Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ἡ πρῴην Κυβέρνησις τῆς Χώρας τοσοῦτον ἐπιπολαίως διεξήγαγε ζήτημα, μεθ’ οὗ συνδέονται ὕψιστα καὶ ζωτικώτατα τοῦ Τόπου συμφέροντα. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔλεγεν, ὅτι σπουδαίως ἐνήργει διὰ τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ, καὶ καθησύχαζε τὸν κόσμον καὶ τοὺς ἀπεσταλμένους τοῦ ἐκ Πατρῶν ἐμπορίου. Ἐν τούτοις, ὁ φάκελλος δὲν περιέχει παρὰ δύω μόνον ἔγγραφα, ἓν τῆς 1 [12 Φεβρουαρίου τοῦ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου ὑπουργοῦ τῆς Γαλλίας, καὶ ἕτερον τῆς 12[24 τοῦ Πρέσβεως ἡμῶν, διὰ τοῦ ὁποίου διεβίβαζεν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο Γαλλικὸν ἔγγραφον, ἔλεγε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ ἑξῆς: «Ἀδύνατον νὰ γείνῃ λόγος περὶ ἐμπορικῆς συνθήκης, εἰ μὴ πρότερον προτείνωμεν σπουδαίας ἐλαττώσεις τοῦ ἐπὶ τῶν ὑφασμάτων εἰσαγωγικοῦ τέλους. Καὶ ἐπειδὴ περὶ τοῦ δασμοῦ τούτου οὐδεὶς γίνεται λόγος ἐν ταῖς διαβιβασθείσαις μοι ὁδηγίαις, ἐνόμιζον, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποβάλω τὴν αἴτησιν ταύτην τοῦ ὑπουργοῦ διὰ τὰ περαιτέρω». Τί πρόκειται ἐντεῦθεν; Ὅτι, ἀντὶ νὰ παραπονώμεθα ἡμεῖς διὰ τὸ ἐπαχθὲς τοῦ δασμοῦ, παραπονεῖται ἡ Γαλλία καὶ ἀρνεῖται διὰ τοῦ ὑπουργοῦ αὐτῆς μέχρι φθίνοντος Φεβρουαρίου νὰ ἔλθῃ μεθ’ ἡμῶν, ἔστω καὶ εἰς προκαταρκτικὰς διαπραγματεύσεις. Ἔχω λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ νῦν Κυβέρνησις σπουδαίως ἐσκέφθη περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ μὲ σαφεῖς ὁδηγίας ἐπεφόρτισε τὸν Πρεσβευτὴν ἡμῶν, εἰς τὴν ἐνδελεχῆ μέριμναν, τὴν δραστηριότητα καὶ τὸν πατριωτισμὸν τοῦ ὁποίου ἔχω ἀπόλυτον πίστιν. Παρακαλῶ ὅμως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου ἔχῃ τι εὐάρεστον, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ τὸ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Δύω λέξεις ἀκόμη καὶ ἐτελείωσα. Δὲν ἤμην παρών, ὅτε πρό τινων ἡμερῶν συνεστήθη ἐπιτροπὴ πρὸς συναρμολόγησιν διαφόρων προτάσεων ἐπὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ Ἐκλογικοῦ Νόμου. Διὸ ἀναγκάζομαι σήμερον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν σκέψιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι, οἱαιδήποτε τροποποιήσεις καὶ ἂν ψηφισθῶσι πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι, οὐδεμία ῥιζικὴ βελτίωσις ὡς πρὸς τὸν γνήσιον καταρτισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου θέλει προκύψει, ἂν μὴ μεταβληθῶσιν αὐταὶ αἱ βάσεις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Δὲν ἀναπτύσσω ἤδη. Ἀρκοῦμαι μόνον νὰ ὑποδείξω, ὅτι ἡ ἐπιτροπή, κατὰ τὰς μελέτας αὐτῆς, πρέπει νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς μιᾶς ψήφου, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ὡρίμασε πλέον, ἵνα, ταύτης καθιερουμένης, παύσουν τὰ ἄτοπα τῶν συνδυασμῶν, περὶ ὧν τοσάκις ἐγένετο λόγος, καὶ ἀντιπροσωπευθῇ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ αὐτὴ ἡ μειονοψηφία. Ὀφείλει ἐπίσης ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ, — διότι καιρὸς εἶναι νὰ συζητηθῇ καὶ ἡ ἰδέα αὕτη ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐνταῦθα — καὶ τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, τροποποιοῦσα κατὰ τοῦτο τὴν βάσιν τοῦ πληθυσμοῦ, τὸν ὁποῖον παραδέχεται τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Ἐκλογικοῦ Νόμου. Ἡ παρουσία τόσων Ἀντιπροσώπων εἶναι καὶ δυσανάλογος πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ, συγχωρήσατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, πολυτέλεια ἀσυγχώρητος. Διὰ τῶν δύω τούτων ὑποδεικνυομένων ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων θέλομεν ἐπιτύχει δύω μεγάλα καλά: γνήσιον καὶ ἄδολον καταρτισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ μονιμότητα τῶν Κυβερνήσεων, μονιμότητα, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν θὰ δυνηθῶμεν ποτὲ οὔτε νὰ τακτοποιηθῶμεν οἰκονομικῶς, οὔτε νὰ ὀρθοποδίσωμεν.

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν μεγάλων ἐργοστασιαρχῶν τῆς πρωτευούσης ζυθοποιῶν, παραπονουμένων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω, ὅτι τὸ ἓν τῶν παραπόνων αὐτῶν μᾶλλον ἀφορᾷ εἰς λάθος τῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὰς πρώτας ὕλας, ἐξ ὧν γίνεται ἡ ῥακὴ, ἐφρόντισεν ἡ ὑπηρεσία νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὰς εἰσαγωγικοῦ τέλους· τὰς πρώτας ὅμως ὕλας, ἐξ ὧν κατασκευάζεται ὁ ζῦθος, οἷον τὸ ζυθόχορτον, humulus lupulus, καὶ τὴν κεκαυμένην κριθὴν, ἀφίνει βαρέως φορολογουμένας· τοῦτο εἶναι ἀδικώτατον. Τὸ δεύτερον αἴτημα αὐτῶν εἶναι, ὅπως τεθῇ ἀνάλογος φορολογία ἐπὶ τοῦ ζύθου, οἵα καὶ ἐπὶ τῆς ῥακῆς, διότι ἡ τιμὴ τοῦ ζύθου εἶναι 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν καὶ φορολογεῖται 25 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἤτοι 50%, ἐνῷ τῆς ῥακῆς ἡ τιμὴ εἶναι 1,50 κατ’ ὀκᾶν καὶ φορολογεῖται αὕτη ἐπίσης 25 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἤτοι 16%. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὰς αἰτήσεις ταύτας καὶ ἐπενέγκῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν· ἄλλως, ἀρτισύστατος βιομηχανία θὰ μαρανθῇ ἅμα τῇ γενέσει αὑτῆς.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι διαφόρων χωρίων τῶν ἐπαρχιῶν Θηβῶν καὶ Λεβαδείας παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος. — Ὁ βουλευτὴς Ἀγυιᾶς κ. Στεφανίδης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§20ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἐπερωτήσεις τὰς γενομένας κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἑβδομάδος καὶ εἴς τινας γενομένας σήμερον. Καὶ πρῶτον παρατηρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πάντοτε πρόθυμος νὰ παρέχῃ πᾶσαν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν· ἀλλ’ ὅπως ἔχει τὸ καθῆκον πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀρνῆται τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως ἐπάγεται ὡς ἀντίστοιχον ὑποχρέωσιν αὐτῆς, τοιουτοτρόπως ἔχει τὸ καθῆκον πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν ἀντιπροσωπεύει, νὰ μὴ παρέχῃ πληροφορίας ἐκεῖ ὅπου δὲν δύναται νὰ παράσχῃ αὐτὰς ἄνευ ζημίας τῆς ὑπηρεσίας καὶ παραβιάσεως τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς· ἰδίως δὲ ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ καὶ τοὺς κανόνας τῆς πειθαρχίας ἐπιβάλλεται τῇ Κυβερνήσει νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ περὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται καθαρῶς εἰς τὴν ἐσωτερικὴν στρατιωτικὴν διοίκησιν. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἀρχιάτρου Μαράτου, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος, εἶναι ὑπόθεσις ἀναγομένη καθαρῶς εἰς τὴν ἐσωτερικὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐὰν εἶχε γείνει ὑπέρβασις ἐξουσίας, ἐννοεῖται, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ θὰ ἠδύνατο νὰ προκληθῇ περὶ τούτου συζήτησις· ὅταν ὅμως τὸ ζήτημα ἦναι ἐντὸς τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀρχηγοῦ, καὶ ἂν ἐγένετο καλὴ ἢ κακὴ χρῆσις τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, τοῦτο δὲν ἀνάγεται εἰς τὴν βουλευτικὴν συζήτησιν· ἀνάγεται βεβαίως εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ ὅμως εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐργασθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, θέλει ἐργασθῆ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ὡσαύτως ἐγένοντο ἐπερωτήσεις περὶ τῶν ὑποδίκων. Καὶ ὡς πρὸς τούτους, ἐφ’ ὅσον ἔχουσι γενικώτερον χαρακτῆρα αἱ ἐπερωτήσεις, νομίζω, ὅτι λίαν ὀρθῶς τὸ ζήτημα ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, διότι τίς ἄλλος παρὰ τὴν Βουλήν ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβλέπῃ, ὅπως μὴ πιέζωνται οἱ πολῖται, ἔστω καὶ ἂν ἀνήκωσιν εἰς τὸν στρατόν, κατὰ παράβασιν τῶν νενομισμένων; καὶ βεβαίως δὲν πρέπει νὰ κρατῆται ὑπόδικος ἐν τῇ φυλακῇ πέραν τῆς ἀνάγκης. Ὅτι ὑπόδικοι στρατιωτικοὶ ἐκρατήθησαν ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐν ταῖς φυλακαῖς εἶναι ἀληθές· ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, γενικῶς ἐξεταζομένου, ὅτι εὐθύνονται καὶ οἱ κυβερνῶντες ἢ οἱ στρατιωτικοὶ προϊστάμενοι, διότι κατὰ γενικὸν κανόνα αἰτία τούτου ὑπῆρξεν ἡ ἔκτακτος ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ἐγέννησεν ἡ ἐπιστράτευσις. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἦτο ἐντελῶς ἀπαράσκευος πρὸς τοιαύτην αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ διὰ στρατιωτικῆς δικαιοσύνης, ὠργανωμένης χάριν στρατοῦ 12, 15 ἢ 18 χιλ. τὸ πολὺ ἀνδρῶν, ἐδέησε νὰ διεκπεραιωθῶσιν ὑποθέσεις ἀναγόμεναι εἰς στρατὸν 80 χιλ. ἀνδρῶν. Ἐννοεῖται, ὅτι αἱ συνέπειαι ὑπῆρξαν τοιαῦται, ὁποίας ἠκούσατε. Δὲν λέγω, ὅτι εἴς τινας περιστάσεις δὲν ὑπῆρχον καὶ ὑπεύθυνοι, καὶ δι’ αὐτὰς ἐπιβάλλεται καθῆκον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὕρῃ τὸν ὑπεύθυνον καὶ τὸν τιμωρήσῃ. Κατὰ γενικὸν ὅμως κανόνα αἱ δυσχέρειαι αὗται προῆλθον ἐκ λόγων ἀνωτέρων, τοὺς ὁποίους ἀνθρώπινος δύναμις δὲν ἠδύνατο νὰ θέσῃ ἐκποδών. Καὶ ὡς ἐκ τοῦ λόγου τούτου θέλω προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν ν’ αὐξήσῃ κατὰ ἕνα ἀντεισηγητὴν τὸ προσωπικὸν ἑκατέρου τῶν Στρατοδικείων διὰ νὰ δύναται νὰ διεκπεραιωθῇ ταχύτερον ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν δικογραφιῶν. Παρετηρήθη προσέτι, ὅτι οὐχὶ μόνον ἐπὶ πολὺν χρόνον οἱ ὑπόδικοι διαμένουσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἀλλὰ καὶ κακῶς διαιτῶνται. Καὶ τοῦτο οὕτως εἶχε, διότι δὲν ἐδίδετο εἰς τοὺς ὑποδίκους πρὸς διατροφὴν οὐδὲ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δίδεται πρὸς στρατιώτην ἐν ὑπηρεσίᾳ, οὐδὲν δὲ ἀπολύτως πρὸς ἐνδυμασίαν, ὥστε ὁ ὑπόδικος μετὰ διαμονὴν ὀλίγου χρόνου ἐν τῇ φυλακῇ ἤρχετο στερούμενος ἐνδυμασίας· πολλάκις δὲ ἐστερεῖτο καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ὅτε συνελαμβάνετο ἐν τῷ χωρίῳ του κρυπτόμενος ἄνευ ἐπαρκοῦς ἐνδυμασίας καὶ μετήγετο εἰς τὴν φυλακὴν μὲ μόνην τὴν λινοστολήν, καὶ οὐδὲν ὁ κανονισμὸς προνοεῖ περὶ τῆς ἐνδυμασίας αὐτῶν, οὐδὲ ὑπάρχει πίστωσις πρὸς τοῦτο, οὐδὲ ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ ὑφισταμένου κανονισμοῦ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ πράξῃ τι. Τὸ πρῶτον ἄρα ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ, εἶναι κατὰ πόσον δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμόν, καὶ προέβημεν εἰς πᾶσαν μεταβολὴν ἐπιτρεπομένην παρὰ τοῦ Νόμου. Καὶ ὅσον ἰδίως ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἐν Ἀθήναις ὑποδίκους, καὶ περὶ τροφῆς καὶ ἐνδυμασίας ἐφροντίσαμεν καὶ περὶ μεταγωγῆς αὐτῶν εἰς ἄλλον χῶρον ἐπισκευαζόμενον ἤδη, σήμερον δὲ ἢ αὔριον ὁδηγοῦνται ἐκεῖ, καὶ περὶ διατροφῆς αὐτῶν ἐπαρκοῦς. Ὡς πρὸς τοὺς λιποτάκτας, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, θέλω παρατηρήσει, ὅτι οὐδὲν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνάγεται, διότι τὰ περὶ τούτων κανονίζονται ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου· μόνον περὶ μιᾶς τάξεως λιποτακτῶν προενόησεν ἡ Βουλή, ὅπως οὗτοι δι’ ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως τιμωρῶνται. Οἱ ἄλλοι πάντες ὑπάγονται εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, καὶ οὐδεμία Ἐξουσία δύναται νὰ ἐξαιρέσῃ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς δικαιοδοσίας των. Δὲν ἔχω ὅμως ἀμφιβολίαν, ὅτι οἱ λόγοι, οἵτινες ἐῤῥέθησαν πρὸς ἀπαλλαγὴν αὐτῶν, θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῶν δικαστῶν των.

§22ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βραδύνουν τὰ Στρατοδικεῖα.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅπως εἶπον αἱ δικαγραφίαι εἶναι πολυάριθμοι καὶ τὸ προσωπικὸν δὲν ἐπαρκεῖ, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ θὰ προστεθῶσι δύω ἀντεισηγηταί.

§24ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν πλέον τοῦ ἔτους ὡς ὑπόδικοι καὶ δὲν προσδιωρίσθη ἀκόμη ἡ δίκη των.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι ἐλήφθη πᾶσα πρόνοια ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου. Ἐφρόντισα νὰ λάβω κατάλογον τῶν ἐκκρεμῶν δικογραφιῶν, νὰ μάθω ποῦ εὑρίσκεται ἕκαστος ὑπόδικος καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσίς του, ὅπως προκληθῇ ἡ δέουσα ὤθησις.

§26ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατὰ τὸν στρατιωτικὸν Ποινικὸν Νόμον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ ἐκτάκτως ἕνα ἢ δύω ἀντεισηγητάς.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν στρατιωτικὸν Ποινικὸν Νόμον δύναται, ἀλλὰ κατὰ τὸν Νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ὁρίζει τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν δύναται νὰ διορίσῃ πλείονας τῶν ὅσων ἔχει διωρισμένους. Ἡ διάταξις τοῦ στρατιωτικοῦ Νόμου δύναται νὰ κατισχύσῃ, προκειμένου περὶ ἐκτάκτων εἰσηγητῶν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τακτικῶν δὲν δύναται τὸ ὑπουργεῖον νὰ διορίσῃ ἄλλους ἐκτὸς ἐκείνων, οἵτινες ἀναγράφονται σήμερον ἐν τῷ Νόμῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§28ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐὰν λάβῃ ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς;

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο λέγω· ὅτι ἐπροτάθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν αὐτῷ προσετέθη ἀνὰ εἷς ἀντεισηγητὴς εἰς ἑκάτερον τῶν Στρατοδικείων. Ἐγένετο καί τις ἐπερώτησις περὶ τοῦ ἐνωμοτάρχου Μελισσινοῦ, ὡς παρεκτραπέντος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὑτοῦ κατὰ προσώπων. Ὁ φάκελλος τῆς ὑποθέσεως μελετηθεὶς παρ’ ἐμοῦ ἀποδεικνύει ὅλως τὸ ἐναντίον· ὄχι μόνον ἡ διαγωγὴ τοῦ Μελισσινοῦ ὑπάρχει ἀνεπίληπτος, ἀλλὰ προσείλκυσεν οὗτος εἰς ἑαυτὸν τοὺς ἐπαίνους τῶν κατοίκων καὶ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου. Ἔχομεν ἀναφορὰς εὐχαριστηρίους, εἰς ἃς εἶναι ὑπογεγραμμένα πολλὰ ἀξιότιμα πρόσωπα περὶ αὐτῆς ταύτης τῆς πράξεως, ἥτις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Βεβαίως ὅμως, ἂν τὰ πράγματα εἶχον συμβῇ ὅπως παρεστάθησαν, ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ ἐπερώτησις. Ὁ κύριος βουλευτὴς Ἁγυιᾶς, ὁ κύριος Στεφανίδης, ὡμίλησε πρὸ ὀλίγου περὶ ἀτοπήματος συμβάντος ἐν τῇ Ἀστυνομίᾳ τὴν πρωΐαν ταύτην. Ὡς πρὸς τοῦτο, νομίζω, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις δὲν πρέπει νὰ γίνωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι ἐὰν τῳόντι συνέβη τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστεύσω, νομίζω, ὅτι πρῶτον ἔπρεπε νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἀρχήν.

§30ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀνεφέρθη εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν καὶ τὸν ἐδίωξαν.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠδύνατο νὰ ἀναφερθῇ καὶ εἰς τὸν διοικητικὸν προϊστάμενον, τὸ ὑπουργεῖον, καὶ μόνον ἂν ὁ διοικητικὸς προϊστάμενος δὲν ἐφρόντιζε νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ γεγονότα καὶ προβῇ εἰς τὴν ἐπανόρθωσιν αὐτῶν, ἠδύνατο νὰ γείνῃ λόγος καὶ ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ περὶ συμβάντος γενομένου τὴν πρωΐαν ταύτην κατὰ τὰς 8, περὶ οὗ εἶναι ἀδύνατον νὰ γνωρίζωμεν, οὐδὲ καιρὸς ὑπῆρχε νὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ ἐνεργήσωμεν πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, ἐὰν ἐγένετο· ἡ ἐπερώτησις βεβαίως ἔρχεται προώρως. Νομίζω ἤδη ὅτε ὁπωσδήποτε τὸ προϊστάμενον ὑπουργεῖον ἔλαβε γνῶσιν τοῦ γεγονότος, θέλει λάβει πρόνοιαν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας περὶ τῶν καταγγελθέντων καὶ θὰ φροντίσι περὶ τῆς ἐπανορθώσεως αὐτῶν.

§32ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν ἀμφέβαλλον περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐγὼ θεωρῶ κατὰ τὸν σκοπὸν τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν ὡς ἄλλον ἑκατόγχειρα.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω προσέτι ν’ ἀνατρέξω καὶ εἰς παλαιάν τινα ἐπερώτησιν, εἰς ἣν ἀπήντησα ἤδη, διὰ ν’ ἀποπλύνω ἐντελῶς ἀπὸ μομφῆς τινος ἀνυποστάτου ὑπάλληλον, περὶ οὗ ἐποιησάμην ἤδη λόγον, ὑποστηρίξας ὅτι εἶναι κατὰ πάντα ἀθῶος ἀπὸ τοῦ καταγγελθέντος αὐτῷ ἀνομήματος. Πρόκειται περὶ τοῦ ὑποπροξένου ἐν Ἰωαννίνοις· καίτοι ὅσα εἶπον εἶναι ἐπαρκῆ καὶ εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἀνεπιλήπτου αὐτοῦ καὶ εἰς ὑποστήριξιν πάντων τῶν ἐπαίνων, οὓς ἠκούσατε ὑπὲρ αὐτοῦ, ὀφείλω ἤδη ν’ ἀναγνώσω καὶ ἐπιστολὴν, ἣν ἔλαβον παρὰ τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ νῦν μεταβάντος αὐτόσε, τοῦ κυρίου Παλαμίδου, Γενικοῦ προξένου. Εἰς τὸν κύριον Παλαμίδην εἶχον γράψει ἐπισήμως περὶ τῆς ὑποθέσεως, ἀλλὰ πρὸ τῆς παραλαβῆς τῆς ἐπισήμου ἀνακοινώσεως, ὁ νέος Γενικὸς πρόξενος ἐν ἰδιαιτέρᾳ πρός με ἐπιστολῇ γράφει τάδε: «Ἐν Ἰωαννίνοις, τὴν 6 Μαΐου 1882. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ γνωστοποιήσω τῇ Ὑμετέρᾳ Ἐξοχότητι χάριν τῆς ἀληθείας, ἂν καὶ δὲν προεκλήθην ἐπισήμως ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ἅπασαι ἀνεξαιρέτως αἱ ἀποδοθεῖσαι μομφαὶ ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τοῦ γραμματέως τοῦ Προξενείου καὶ τέως διευθύνοντος αὐτὸ κ. Φουντούλη εἰσὶν ὅλως ἀβάσιμοι, ἐστερημέναι πάσης ὑποστάσεως, καὶ καθαρὰ συκοφαντία, προελθοῦσα ἐκ καρδίας πεπωρωμένης. Ὑπῆρξα αὐτόπτης μάρτυς, ὅτε κατὰ πρῶτον ἐπεσκέφθην τὸν ἐνταῦθα Διοικητὴν, τῆς ἐκπλήξεως καὶ ἀγανακτήσεως αὐτοῦ, ἀκούσαντος τὰ περὶ τῆς ἐπερωτήσεως ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τοῦ κ. Φουντούλη.» Δύω ἐπερωτήσεις ἐγένοντο πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον· ἡ πρώτη παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Κυθήρων, ἀφορῶσα εἰς λῃστείαν διαπραχθεῖσαν πρὸ ἐτῶν πολλῶν ἐν πλοίῳ Ἑλληνικῷ. Περὶ τούτου εἶχε γίνει ἐπερώτησις καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τὸ 1880, καὶ τότε ἐγένοντο ἐνέργειαι· τὰ πρόσωπα τὰ καταγγελθέντα ἐπὶ τῇ λῃστοπραξίᾳ ταύτῃ κατεδικάσθησαν καὶ ἐτιμωρήθησαν· ἀλλ’ ἐζητήθη ἤδη καὶ ἀποζημίωσις παρὰ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως, διότι οἱ ἔνοχοι ἦσαν στρατιῶται. Ἡ ἀπαίτησις αὕτη τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως μέχρι τοῦδε δὲν ἔτυχεν ὑποδοχῆς ἀγαθῆς παρὰ τῇ Τουρκικῇ Κυβερνήσει. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀξιοῖ, ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα δὲν ἦσαν στρατιῶται, ἀλλὰ λιποτάκται διαγεγραμμένοι ἐκ τῶν ἐλέγχων τοῦ στρατοῦ καὶ ὅτι δὲν ὀφείλει ἀποζημίωσιν δι’ ἐγκλήματα παρ’ αὐτῶν διαπραχθέντα· οὐχ ἧττον ἐξακολουθεῖ ἔτι οὖσα ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ἑτέρα ἐπερώτησις ἔγεινε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Εὐρυτανίας περὶ ἐπιβαλλομένων φόρων ἐπιτηδευμάτων εἰς τοὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἕλληνας, οἵτινες φόροι δὲν ἐπιβάλλονται εἰς ἄλλους ξένους. Καὶ περὶ τούτου ἐπὶ πολὺ ἐγένοντο διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, καὶ πολλάκις ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐλάμβανε καὶ ὡς πρὸς τοὺς Ἕλληνας μέτρα ἀνοχῆς, οἷα καὶ τὰ πρὸς τοὺς ἄλλους ξένους ὑπηκόους, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ τέλους σχεδὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους διεκόπησαν αἱ διαπραγματεύσεις κατόπιν διαταγῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, στηριζομένης εἰς σύστασιν τῆς αὐτόθι Πρεσβείας περὶ τούτου, λόγῳ ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ἐποχὴ πρὸς διεκπεραίωσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις εἰς ἐποχὴν ἄλλην, τουτέστι μέχρις ὅτου παρέλθωσι γεγονότα τινά, τὰ ὁποῖα ἔτι ὑφίστανται. Οὐχ ἧττον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπανέλαβεν ἀρτίως τὰς περὶ τούτου διαπραγματεύσεις.

§34ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Πληροφορίας περὶ τῆς συμβάσεως τῶν ἱπποσιδηροδρόμων δὲν μᾶς ἐδώκατε.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἀπεστάλη ἔτι ἐπισήμως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Φαίνεται, ὅτι ἔγεινεν ἡ ἀνακοίνωσις πρὸς τὴν Νομαρχίαν. Ἐζήτησα ἤδη κατόπιν ὅσων ἐλέχθησαν ἐνταῦθα, ν’ ἀποσταλῇ ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας Ἀρχῆς.

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγένετο καὶ πρὸς ἐμὲ ἐπερώτησις παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Κορίνθου περὶ τῶν οἰκοπέδων ἐν Πειραιεῖ, ἂν ἐλήφθη ἡ δέουσα πρόνοια. Ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Φαλήρῳ, εἰς τὴν παραλίαν πρὸ πάντων, ὑπάρχουν πολλὰ οἰκόπεδα, εἴτε ἀποδεδειγμένως ἀνήκοντα εἰς τὸ Δημόσιον, εἴτε φιλονικούμενα. Περὶ αὐτῶν ἐνησχολεῖτο ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος Ἀττικῆς, ἀλλὰ δὲν ἐπήρκει εἰς τὰς φροντίδας αὐτὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἀνετέθη ἡ φροντὶς εἰς τὸν νεωστὶ διορισθέντα οἰκονομικὸν ἐπιθεωρητὴν, ὅστις ἔχει μεγάλην πεῖραν. Ἔκτοτε πολλὰ ἀνεκαλύφθησαν καὶ πολλὰ ἐξησφαλίσθησαν. Ἀπεδείχθη μάλιστα, ὅτι εἷς ἐκ τῶν φυλάκων, ὅστις εἶχεν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν νὰ φυλάττῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ Δημοσίου, δι’ ὃ ἐλάμβανε 50 δραχμὰς κατὰ μῆνα, αὐτὸς εὑρέθη, ὅτι ὡς ἰδιοκτήτης δῆθεν ἐπώλησε διάφορα οἰκόπεδα τοῦ δημοσίου, ἀξίας 30–60 χιλιάδων δραχμῶν. Εἶναι περίστασις νὰ ἐρωτήσῃ τις, καὶ ποῖος ἐφύλαττε τὸν φύλακα; Ἤδη γίνεται φροντὶς ὅσον ἔνεστι μεγαλειτέρα καὶ οὐδὲν παραλείπεται, ὅπως ἀνευρεθῶσι τὰ οἰκόπεδα, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ Δημόσιον. Ἡ ἐπερώτησις περιελάμβανε καὶ περὶ οἰκοπέδων ἀνηκόντων εἰς τὴν Μονὴν τῶν Ἀσωμάτων. Ἡ Μονὴ αὕτη εἶναι διατηρουμένη, καὶ ἑπομένως ἡ διαχείρισις τῶν κτημάτων αὐτῆς δὲν ἀνάγεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ διαχείρισις εἶναι ὅλως ξένη τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Εὑρίσκω ἄλλην ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Θηβῶν, ἀπευθυνομένην πρὸς τρεῖς Ὑπουργοὺς, περιλαμβάνουσαν καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐρωτᾷ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς, ἂν παρεμβάλλωνται δυσκολίαι εἰς τὴν αἴτησιν τῆς περὶ ἀνεγέρσεως φυλακῶν ἐπιτροπῆς πρὸς χορήγησιν τοῦ ἀναγκαιοῦντος οἰκοπέδου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπαντῶ, ὅτι τοῦτο ἔδειξε πᾶσαν προθυμίαν νὰ χορηγηθῇ παρὰ τοῦ Δημοσίου τὸ κατάλληλον οἰκόπεδον διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν φυλακῶν. Φρονῶ ὅμως, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ὥριμον καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ἐξηγήσει, ὅτι γίνεται φροντὶς περὶ τούτου συντονωτάτη.

§37ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ὀλυμπίας ἀπηυθύνθη ἐπερώτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν περὶ κακῆς διοικήσεως τῶν Μονῶν καὶ περὶ καταχρήσεως, ἢ μᾶλλον διαρπαγῆς τῆς ἰδιοκτησίας τῆς Μονῆς τῶν Ἀσωμάτων ἐνταῦθα παρὰ πολιτευομένων καὶ ἄλλων. Τὴν ἐπερώτησιν ταύτην τὴν ἔλαβον σήμερον τὸ πρωΐ. Ἤθελα δὲ παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον νὰ διατάξῃ τὸ Γραφεῖον, αἱ ἐπερωτήσεις νὰ στέλλωνται πλέον ἐγκαίρως εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, διὰ νὰ μένῃ καιρὸς πρὸς ἐξέτασιν, καὶ μάλιστα ὅταν ἦναι αἱ ἐπερωτήσεις τόσον γενικαὶ, ὡς ἡ περὶ ἧς πρόκειται. Καθὼς ἐννοεῖτε, ἡ ἐπερώτησις εἶναι λίαν γενικὴ περὶ διαρπαγῆς ἢ σφετερισμοῦ κτημάτων παρ’ ἰδιωτῶν. Δὲν ἔλαβον καιρὸν νὰ ἐρευνήσω τί συμβαίνει καὶ νὰ μοὶ δώσουν πληροφορίας· ἤθελα δὲ παρακαλέσει τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ εἰδικεύσωσι τὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ μοὶ εἴπωσι τί ἐννοοῦσιν, ὅτι συμβαίνει, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν Ἀσωμάτων.

§38ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἡμεῖς δίδομεν νύξιν, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα....;

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔχουν τὸ δικαίωμα οἱ κύριοι βουλευταὶ ν’ ἀπευθύνουν ἐπερωτήσεις καὶ νὰ περιμένουν ἀπαντήσεις· ἀλλὰ διὰ νὰ δοθῇ ἀπάντησις, πρέπει νὰ ἦναι ἐπερώτησις εἰδική....

§40ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἐν τῇ Μονῇ τῶν Ἀσωμάτων εἶπον ...

§41ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν θέλετε, εἴπατέ μοι καὶ ἰδιαιτέρως. Ἐγὼ ὅμως δὲν γνωρίζω σήμερον τίποτε. Καταθέτω ἐν πρωτοτύπῳ, δηλαδὴ τὸ ἐπίσημον ἀντίγραφον τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνόδου περὶ τῶν τιμωρηθέντων καλογήρων, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Πετιμεζᾶς. Προσέτι καταθέτω ἐκθέσεις τῶν Ἡγουμενοσυμβουλίων καὶ ἄλλας πρὸς τὴν Σύνοδον, ἀφορώσας τὴν διαγωγὴν τῶν καταδικασθέντων τούτων εἰς τὰ Μοναστήρια, εἰς τὰ ὁποῖα περιωρίσθησαν νὰ ὑπάγωσι. Καταθέτω ἀλληλογραφίαν ἀνταλλαγεῖσαν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἀφορῶσαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν καταδικασθέντων. Καταθέτω καὶ ἐγκύκλιον τοῦ ὑπουργείου πρὸς τὰς Ἀρχάς. Καταθέτω νεώτερον ἔγγραφον τῆς Συνόδου εἰς ἀπάντησιν ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνα πρὸς αὐτὴν, ζητῶν πληροφορίας περὶ τοῦ πράγματος τούτου καὶ περὶ τῆς γνώμης τῆς Συνόδου ἐπ’ αὐτοῦ. Ταὐτοχρόνως καταθέτω ἀναφορὰν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κερκύρας......

§42ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Σύνοδος τί γνωμοδοτεῖ;

§43ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐδῶ εἶναι.—Ἀναφορὰν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κερκύρας πρὸς τὴν Σύνοδον, διὰ τῆς ὁποίας συνοδεύει ἀναφορὰν τοῦ ἡγουμένου ἢ τοῦ ἐπιτρόπου τοῦ Ἐπισκόπου, ἀφορῶσαν τὸν ἐν τῇ Μονῇ τῆς Σ...... διορισθέντα παρὰ τῆς Συνόδου νὰ μένῃ ἐκεῖ ἱερομόναχον. Ἐπίσης φύλλον ἐφημερίδος ἐκδιδομένης ἐν Κερκύρᾳ, τὸ ὁποῖον ἐστάλη πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, ὁ ὁποῖος τὸ ἔστειλε πρὸς τὴν Σύνοδον καὶ ἡ Σύνοδος πρὸς τὸ ὑπουργεῖον. Καταθέτω γνωμοδότησιν τοῦ Γενικοῦ γραμματέως τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Κ. Μάμουκα καὶ τοῦ καθηγητοῦ κ. Δαμαλᾶ περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα προέβαλον εἰς αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Καταθέτω ἐπίσης καὶ ἑτέραν ἀπάντησιν τοῦ κ. Μάμουκα ἐπὶ ἄλλου ζητήματος ἐπὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως. Ὑποθέτω, ὅτι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι, διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν οἱ κύριοι Βουλευταί.

§44ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῶσι.

§45ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν, δέον νὰ σχηματίσητε γνώμην.

§46Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς τυπωθῶσι.

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πιστεύω, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα θὰ τὰ ἀναγνώσωσιν οἱ κύριοι βουλευταί, τοὐλάχιστον ὅσοι δεικνύουν ἐνδιαφέρον.

§48ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ καταθέσῃ καὶ τὸν Κώδικα.

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ πιστεύω, ἢ τοὐλάχιστον ἐλπίζω, ὅτι, ἀφοῦ μελετήσωσι τὰ ἔγγραφα, ἀφοῦ σκεφθῶσι μὲ ψυχρὸν αἷμα ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, θὰ φθάσωσιν εἰ ἀξιότιμοι ἐπερωτήσαντες ἰδίως, εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Βουλὴ οὔτε δικαίωμα, οὔτε καθῆκον ἔχει νὰ ἐπέμβῃ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, θὰ φθάσωσιν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς αὐτὸ τὸ στενὸν τοῦ χρόνου, ὅστις ὀλίγος μένει, δὲν πρέπει νὰ ἐπέμβῃ εἰς καθαρῶς καλογηρικὰς διενέξεις ἐν ἔτει σωτηρίῳ χιλιοστῷ ὀκτακοσιοστῷ ὀγδοηκοστῷ δευτέρῳ.

§50ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐνεαμελὴς ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, πρὸς ἣν ἡ Βουλὴ δι’ ἀποφάσεως αὐτῆς τῆς 16 Ἀπριλίου ἐνεστῶτος ἔτους ἀνέθηκε τὴν ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν περὶ τοῦ κτήματος τῶν Ἀδαμῶν, ἐπεράτωσε τὴν ἐργασίαν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήτασε 35 μάρτυρας, ἐξ ὧν 28 μὲν ἐξητάσθησαν ἐνώπιον αὐτῆς, 4 ἐνώπιον τοῦ ἐν Λαρίσσῃ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, εἷς παρὰ τοῦ εἰρηνοδίκου Καλαμπάκας, καὶ 2 παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ ἐν Ναυπλίῳ Πλημμελειοδικείου, πρὸς οὓς ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἀναθέσει τὴν ἐντολὴν ταύτην. Ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω ἐξετασθέντων μαρτύρων, ἐκλήθησαν καὶ ἄλλοι μάρτυρες, οἱ ὁποῖοι δὲν κατέθεσάν τι σπουδαῖον καὶ οὐσιῶδες, ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ συντάξῃ ἐγγράφους τῶν καταθέσεών των ἐκθέσεις, ἀφοῦ κατέθηκαν, ὅτι δὲν γνωρίζουν τι. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἄλλους μάρτυρας προταθέντας πρὸς αὐτήν· τὸ μὲν, διότι τινὲς τούτων ἀπεδήμουν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν, τὸ δὲ, διότι τινῶν δὲν ἀνευρέθη ἡ κατοικία, ἐκτὸς ἑνὸς, ὅστις ἠρνήθη νὰ προσέλθῃ παρὰ τῇ ἐπιτροπῇ καὶ ἐξετασθῇ παρ’ αὐτῆς. Ἐζητήθη παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ κατετέθη παρ’ αὐτῇ ἡ κατὰ τοῦ ἀποβιώσαντος Ἀραβαντινοῦ δικογραφία, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπισταμένως ἐμελέτησε, καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει της ποιεῖται μνείαν περὶ τῶν ἐκ τῆς δικογραφίας ταύτης ἐντυπώσεών της. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπετάθη πρὸς διαφόρους τοῦ Κράτους Ἀρχὰς, ζητήσασα ἐγγράφους πληροφορίας, κατατεθείσας παρ’ αὐτῇ. Ἡ ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως ἀπεφάσισε, προκειμένου περὶ ὑποθέσεως, εἴτε θιγούσης ὑπουργικὴν εὐθύνην ὑπὸ ποινικὴν, πολιτικὴν, ἢ ἠθικὴν ἔποψιν, εἴτε ἀφορώσης τὴν ὑπόληψιν ἢ τὴν τιμὴν οἱουδήποτε, νὰ μὴ φέρῃ κρίσεις καὶ συμπεράσματα, ἀφίνουσα τὴν Βουλὴν νὰ σχηματίσῃ τὴν ἑαυτῆς πεποίθησιν, ἀντλουμένην ἐκ τῶν καταθέσεων τῶν μαρτύρων καὶ λοιπῶν ἐγγράφων, ἅτινα ἡ ἐπιτροπὴ κατατίθησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὴν συλλεγεῖσαν ὕλην ἐν τῇ ἐκθέσει της ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ διαιρέσῃ εἰς τρία μέρη, 1) εἰς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, 2) εἰς τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀπόκτησιν καὶ ἐγκατάστασιν εἰς τὸ χωρίον Ἀδαμῶν, καὶ 3) εἰς τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐγγραφὴν προσημειώσεως ἐπὶ τοῦ χωρίου Ἀδαμῶν μετὰ μικρὰν εἰσαγωγήν. Εὐχαρίστως ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδιχάσθη ἐν τῷ σταδίῳ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς, ὡς καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τῆς ἐκθέσεως. Τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας, ὡς καὶ τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας εἰργάσθησαν ἀπὸ κοινοῦ πρὸς εὕρεσιν τῆς ἀληθείας, καὶ ὡς ἐκ τοῦ λόγου τούτου οὐδεμία, ὡς ἐῤῥέθη, διαφωνία ἐπῆλθε. Συμφώνως πρὸς τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβον, καταθέτω ὡς Εἰσηγητὴς αὐτῆς τὴν συνταχθεῖσαν καὶ ὑπογραφεῖσαν παρὰ πάντων τῶν μελῶν ἔκθεσιν. Ἤδη κατατεθείσης τῆς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐντολῆς μου, δύναμαι, κύριοι βουλευταί, νὰ προσθέσω δύω λέξεις ὡς ἀτομικήν μου γνώμην. Περί τινων ἀντικειμένων ἐποιούμην καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς λόγον, ἀλλ’ αὕτη ἐνόμισεν ἀναγκαῖον ν’ ἀπαλείψῃ μέρη τινὰ ὡς περιέχοντα κρίσεις, καὶ ἐγὼ ἐνέδωκα. Πρώτη κρίσις μου ἦτο ἡ πεποίθησις, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα ἐκ τῆς προσαχθείσης ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ Ἀραβαντινοῦ. Ὁ ἐπερωτήσας ἀξιότιμος βουλευτὴς Γορτυνίας κ. Παλαμίδης εἶπεν, ὅτι ὁ Ἀραβαντινὸς ἐγένετο θῦμα. Ἡ πεποίθησις, κύριοι βουλευταί, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἐσχημάτισα ἐκ τῆς μελέτης τῆς δικογραφίας, καὶ ἥτις δὲν εἶναι μόνον πεποίθησις ἐμοῦ, ἀλλὰ πεποίθησις μαρτύρων τινῶν, ἐξετασθέντων ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἦν, ὅτι ὁ Ἀραβαντινὸς ὑπῆρξε θῦμα, οὐχὶ διὰ τῆς ἐπεμβάσεως παρὰ τῇ δικαστικῇ Ἀρχῇ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἀλλὰ θῦμα δικαστικῆς πλάνης. Δευτέρα κρίσις μου, κ. κ. βουλευταί, εἶναι, ὅτι ἐκ τῆς μελέτης τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἥτις εἶναι ῥυπαρὰ, καὶ δι’ ἣν αὐτὸς ὁ ἐν Παρισίοις ἤδη μένων Τοσίτσας, τὸν ὁποῖον ἐνόμισεν ἀναγκαῖον ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ, καὶ ὅστις ἐξετασθεὶς ἐνώπιον τῶν ἐν Παρισίοις προξενικῶν Ἀρχῶν ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ τι, εἰπὼν, ὅτι αἰσθάνεται ἀηδίαν, ὅτι ἐκ τῆς μελέτης, λέγω, τῆς ὑποθέσεως ταύτη Θέλει διαφωτισθῆ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον περὶ τῆς ἠθικῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διατελοῦμεν, καὶ θέλετε συμπεράνει περὶ τῶν λόγων, δι’ οὓς ὁ ἐν Παρισίοις Τοσίτσας αἰσθάνεται ἀηδίαν νὰ καταθέσῃ τι, ἀφοῦ ἐθυσίασεν ὑπὲρ τὸ ἓν ἑκατομμύριον δραχμὰς διὰ τοῦ γενομένου συμβιβασμοῦ. Ἐκ τῆς μελέτης τῆς ἐκθέσεως ταύτης θέλετε κρίνει, κύριοι βουλευταί, ὑμεῖς καὶ οὐχὶ ἐγὼ ἐὰν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἦναι ὁ Καμπὼν, ὅστις συκοφαντηθεὶς ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸς τοὺς συκοφαντοῦντας αὐτὸν «ἐξελέγξατε τὴν διαχείρισίν μου καὶ ἐκτιμήσατε τὴν διαγωγήν μου» ἢ ὁ Μορνὺ, ὅστις, ἐξυπηρετήσας τὴν δυναστείαν τῶν Ὀρλεανιδῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ εὐεργετηθεὶς παρ’ αὐτῶν, συνώμοσεν ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας καὶ κατὰ τοῦ Λουδοβίκου Φιλίππου, λαβὼν δὲ μέρος εἰς τὸ πραξικόπημα τοῦ Ναπολέοντος Γʹ κατὰ τῆς Δημοκρατίας καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἐγένετο Ὑπουργὸς, περὶ οὗ πιθανολογεῖται, ὅτι ἐχρηματίζετο ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων του.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις θὰ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§52ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Κύριοι, ὁ τρόπος καθ’ ὃν διεξάγεται ἡ ὑπόθεσις τῶν Μακρακικῶν, ἤτοι τῶν ἐξορίστων κληρικῶν, καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀντὶ νὰ ἡσυχάσῃ τὴν συνήθεισιν τοῦ κοινοῦ, ἐξακολουθεῖ νὰ ἐξάπτῃ τὸ σκάνδαλον, καὶ αὐτὸ δὲν ἠξεύρω ποίας διαστάσεις θὰ ἔχῃ καὶ ὡς πρὸς τὴν θρησκείαν καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν. Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν εἶναι περὶ τῆς Συνόδου καὶ τῶν ἐσωτερικῶν καθηκόντων της, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι προσωπικὸν ὑπὲρ τῶν ἐξορίστων κληρικῶν· τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς συνταγματικὸν, καθαρῶς νομικὸν, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ συζήτησις.

§53Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὶν τυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν συζήτησιν.

§54ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἡσυχάσητε καὶ θὰ πεισθῆτε, ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, εἶναι ὅλως περιττά.

§55Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν;

§56ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Μάλιστα, ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἀκούωμεν τοὺς δόκτορας ἐν τῇ Βουλῇ.

§57Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι ἓν τῶν πρωτίστων δικαιωμάτων· ἀλλ’ ὅταν τοῦ δικαιώματος τούτου γίνεται κατάχρησις, τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἐξευτελίζεται καὶ δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἐξηυτελίσθη. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, τοῦ κ. Κουμουνδούρου, τοῦ κ. Τρικούπη, τοῦ κ. Δηλιγιάννη, τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου καὶ ὅλων ὑμῶν, οἵτινες διαρκῶς παρίστασθε ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, ἂν κατὰ τὸ διάστημα εἰκοσαετίας ἐκάμαμεν τόσας ἐπερωτήσεις, ὅσας ἔκαμεν εἷς βουλευτὴς ἐφέτος. Καὶ εἶναι πλέον αὐτὸ δικαίωμα; Καὶ δὲν ἐξέπεσε καὶ δὲν ἐξηυτελίσθη τὸ δικαίωμα αὐτό; Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ κ. Παλαμίδου. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔφερεν ἔγγραφα, δι’ ὧν μᾶς εἶπεν, ὅτι ἅμα τὰ ἀναγνώσωμεν θέλομεν φωτισθῆ, καὶ δὲν πρόκειται νὰ φωτισθῶμεν μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ ἡ κοινωνία. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον, καὶ πρέπει νὰ λυθῇ ἐν ἐπιγνώσει. Πρέπει λοιπὸν ἡ συζήτησις αὐτὴ ἀναγκαίως νὰ ἀναβληθῇ μέχρι τοῦ ἐρχομένου Σαββάτου. Δὲν ἐγένετο ἐπερώτησις διὰ ψύλλου πήδημα. Καὶ ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔρχεται καὶ σᾶς καταθέτῃ ἔγγραφα καὶ λέγῃ, ἐξ αὐτῶν θέλομεν πεισθῆ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐλύθη καλῶς, καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν λέγῃ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι κοινωνικὸν καὶ πολιτικὸν σπουδαῖον καὶ εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις δὲν πρέπει νὰ ἐγερθῇ, πρέπει ἡμεῖς χωρὶς νὰ ἀναγνώσωμεν τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν νὰ πεισθῶμεν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει δίκαιον ἢ ἄδικον ν’ ἀνοίξωμεν συζήτησιν; Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ὀρθόν. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως αὐτῆς εἶπον, ὡς ἤμην πάντοτε ὅτι οἱ καλόγηροι καταδιώκονται ἀδίκως, αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, ἀλλὰ τέλος πάντων ὁ ὑπουργὸς κατέθεσεν ἔγγραφα, καὶ πρέπει νὰ τὰ ἴδωμεν καὶ τότε νὰ συζητήσωμεν.

§58ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ὁ ἔξοχος βουλευτὴς καὶ καθηγητὴς ὅλων, ὅστις ἠθέλησε νὰ διδάξῃ τὴν Βουλὴν τὴν θεωρίαν ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως, δὲν ἐφρόντισε νὰ διδάξῃ ἑαυτὸν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διακόψῃ καὶ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ ὥραν ὁλόκληρον, χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα, καὶ ἀφοῦ δὲν ἐγνώριζε περὶ τίνος ἐπρόκειτο.

§59Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς ἐζήτησα τὴν ἄδειαν.

§60ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ὀφείλετε, κ. βουλευτὰ, νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, νὰ ἀκούσητε τί ἤθελα νὰ εἴπω, καὶ ἂν ἐβλέπετε, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα, τὰ προεκτεθέντα, τότε δὲ ἠδύνασθε νὰ εἴπητε, ὅ,τι εἴπατε πρὶν ὅμως ἀκούσητε, νὰ μοὶ ἀπαγορεύσητε τὸν λόγον, νομίζω, ὅτι προσεκρούσατε εἰς τὸ ἱερώτερον δικαίωμα, ὅπερ ἔχει ἕκαστος βουλευτὴς νὰ λέγῃ ὅ,τι νομίζει ὅτι εἶναι ὀρθόν.

§61Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σεῖς μοὶ τὸ ἐπετρέψατε.

§62ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει ὀλίγα τινὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκθέσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνώσητε τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα προσήγαγεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν εἶναι θρησκευτικὸν, εἶναι συνταγματικὸν, εἶναι νομικόν. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Ἔχομεν τὴν γνωμοδότησιν διακεκριμένων νομικῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἔχει μέρος καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ νομομαθεῖς οὗτοι τί νομίζετε, ὅτι ἀποφαίνονται περὶ τῶν ἐξορίστων καλογήρων; Ὅτι τὸ Διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐπεκυρώθη ἡ ἀπόφασις τῆς Συνόδου, δὲν εἶναι νόμιμον, ἐξεδόθη ἐναντίον τοῦ Νόμου, καὶ ἑπομένως εἶναι ἄκυρον.

§63ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ εἶναι δι’ ἄλλην ὑπόθεσιν.

§64ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀκύρου Διατάγματος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐστερήθησαν τῆς προσωπικῆς τῶν ἐλευθερίας ἕνδεκα διακεκριμένοι κληρικοί. Ὅταν λοιπὸν τὸ ζήτημα ἦναι καθαρῶς νομικὸν, τί ἀνάγκην ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἔγγραφα τῆς Συνόδου καὶ τὰς γνωμοδοτήσεις τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς; Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι τὸ ἑξῆς: ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπικυρώσῃ τοιαύτην ἀπόφασιν τῆς Συνόδου; Ὄχι, λέγουν οἱ διακεκριμένοι νομομαθεῖς· ὄχι θὰ εἴπῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θέλῃ νὰ φέρῃ δικαίαν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα, σύμφωνα μὲ τὸν νόμον καὶ μὲ τὴν γνωμοδότησιν. Ὄχι θὰ εἴπῃ ἡ Βουλή. Τί εἴπαμεν, κύριοι, προκειμένου περὶ τῶν ἀκύρων Διαταγμάτων, δυνάμει τῶν ὁποίων ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἐσφετερίσθη τὰ δικαιώματα τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας; Ἢ νομίζετε, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχῃ Σουλτανικὴ διοίκησις, εἴτε ἐκ μέρους τῆς Συνόδου, εἴτε ἐκ μέρους οἱασδήποτε ἄλλη Ἐξουσίας. Νομίζετε, ὅτι τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνόδου, ὅταν ἀποβλέπουν μακρὰν ἐξορίαν καλογήρων, πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ τίποτε, δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν συμφωνῇ μὲ τὸ Σύνταγμα ἡ ἀπόφασις τῆς Συνόδου; Τὸ κυριώτερον δῶρον, ὅπερ ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς τὸν ἄνθρωπον, εἶναι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία. Ἐν τίνι δικαιώματι ἔρχεσθε καὶ στερεῖτε τὴν ἐλευθερίαν ἀπὸ ἕνδεκα Ἕλληνας κληρικούς, χωρὶς νὰ τοῖς δίδητε τὸν λόγον νὰ πεισθοῦν καὶ αὐτοί, ὅτι δικαίως ὑφίστανται τὴν τιμωρίαν; Εἴ τι ἄλλο κυριώτερον τούτου; Ἡ δὲ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ τὸ κάμῃ ζήτημα, ἵνα δείξῃ εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ὑποστηρίζει τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν νόμον. Ἐὰν τὸ ἀναβάλῃ, θὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐννοεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν. Δὲν πιστεύω, κύριοι, οὐδεὶς, καὶ πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐννοῇ, ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τοῦ πολίτου πρέπει νὰ παραβιάζηται, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος. Ἰδοὺ, κύριοι, τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ σήμερον αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ ἔγγραφα τῆς Συνόδου· δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τούτων· δὲν πρόκειται νὰ ἀναγνώσωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνόδου· δὲν ἔχομεν ἀνάγκην. Παραδέχομαι, ὅτι τὰ ἔγγραφα τῆς Συνόδου λέγουν, ὅτι πρέπει νὰ κρεμασθοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι· ἀλλὰ ποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ ἐὰν αὐτὴ ἡ ἀπόφασις καὶ τὰ ἔγγραφα ἦναι σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους; Ἡ μόνη, κύριοι, Ἐξουσία εἶναι ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο ὑπεβλήθη εἰς αὐτὴν ἡ ἀπόφασις τῆς Συνόδου. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφρόντισε σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνόδου, καὶ ἀπόδειξις εἶναι αὐτὴ ἡ γνωμοδότησις τῶν διακεκριμένων νομομαθῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς κ. Καλλιγᾶς· Ἰδοὺ, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἀρχίσῃ, καὶ δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἀδικῶνται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Λοιπὸν ἄρχομαι τῆς ὑποθέσεως.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἴδωμεν, ἂν δέχεται ἡ Βουλή.

§66ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Νὰ ἀποφανθῇ λοιπόν.

§67Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἦλθεν ἡ ἐπερώτησις ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθουν τὰ ἔγγραφα· ἦλθε πάλιν τὸ ἴδιον ζήτημα καὶ εἴπομεν, ὅτι τὸ δικαίωμα τὸ ἔχει ἡ Βουλή, διότι πρόκειται περὶ τοῦ Διατάγματος τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπε συμφωνήσασα μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ὁ ἁρμόδιος καιρός. Λοιπὸν τὸ ἴδιον εἶπον καὶ τώρα. Τί χρειάζεται αὐτὸς ὁ λαὸς, καὶ ὁ τόπος καὶ ἔλα αὐτά;

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἐξορίστων· σᾶς εἶπον ποῖοι στεροῦνται τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας των. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐξόριστοι ἢ μόνον εἷς, εἰς τὸ Μοναστῆρι Ἀνάφης· Ἰδοὺ διατὶ πρέπει νὰ ἀναγνώσητε τὰ ἔγγραφα (Θόρυβος). Ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔρχεται εἷς ἀξιότιμος βουλευτὴς καὶ σᾶς λέγῃ, ὅτι πρόκειται περὶ ἐξορίστων 11 ἀξιοσεβάστων ἱερέων, οἵτινες στεροῦνται τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας, αὐτὸς πρέπει νὰ μάθῃ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι εἷς μόνον ἐξ αὐτῶν, ὡς σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς, μένει ἐν τῇ Μονῇ. Οἱ δὲ ἄλλοι μένουσιν ἐλεύθεροι καὶ οἱ πλεῖστοι ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν.

§69ΤΙΝΕΣ. Εἶναι εἰς τὰ θεωρεῖα.

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οἱ λοιποὶ περιφέρονται, κύριοι, εἰς τὰς πόλεις, καὶ δὲν ἔχω, κύριοι, τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τοὺς γνωρίζω. Αὐτοὶ δὲ οἱ ἴδιοι καλόγηροι τί θὰ εἴπουν, ὅταν ἀκούσωσιν, ὅτι λέγεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι εἶναι ἐξόριστοι ἄνθρωποι, οἵτινες, καθὼς ἀκούω, εὑρίσκονται ἐδῶ εἰς τὰ θεωρεῖα; Δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὰ ἔγγραφα· πρέπει νὰ ἐξετάσητε ἴσως καὶ τὸ Διάταγμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσητε καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις παρανόμως ὑπέγραψε τὸ Διάταγμα, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἴδητε τὰ ἔγγραφα. Τρεῖς νομικοί, σᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας, ἐγνωμοδότησαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος· αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ἔδωκαν τὴν γνώμην αὐτῶν δι’ ἄλλο ζήτημα. Θέλετε νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν, εἶμαι ἕτοιμος.

§71ΤΙΝΕΣ. Νὰ ὁρισθῇ ῥητῶς ἡμέρα.

§72Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι, βεβαίως νὰ γείνῃ σήμερον ἡ συζήτησις, ἀλλὰ θὰ εἴπω δύω λέξεις, ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς μὲ ἐπροκάλεσε, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐξορίστων, καθόσον οἱ καλόγηροι αὐτοὶ δὲν εἶναι ἐξόριστοι, ἀλλὰ περιφέρονται ἐντὸς τῶν πόλεων. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ὅπερ ἐγὼ δὲν γνωρίζω, αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἀπόδειξις, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνόδου εἶναι ἄδικος, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπόφασις, διότι ἢ πρέπει νὰ ἐπιμένῃ ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως, ἢ ἀφοῦ δὲν ἔγεινεν ἡ ἐκτέλεσις αὐτῆς, εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι ἐσχηματίσθη ἡ πεποίθησις καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ περὶ τοῦ ἀδίκου τῆς ἀποφάσεως, ἥτις ἐξετελέσθη. Βεβαίως δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις σήμερον, διότι καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα ἐκτενέστερον καὶ νὰ ἴδω τὰ διάφορα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα διημείφθησαν μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Συνόδου, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα καὶ πάλιν τὴν ἀναβολὴν, καίτοι πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας καθ’ ἡμᾶς, ἀλλ’ ὄχι περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν, διότι λέγει, ὅτι οἱ κληρικοὶ εἶναι ἐλεύθεροι. Τότε λοιπὸν καὶ καιρὸν ἔχομεν ἀνετώτερον νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, ἀφοῦ ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τῶν κληρικῶν σήμερον δὲν εἶναι δεσμευμένη καὶ περιωρισμένη. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη πρέπει ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὸ ἐρχόμενον Σάββατον, διότι πρέπει νὰ γείνῃ εὐρεῖα ἡ συζήτησις καὶ πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό. Πολλάκις, κύριοι, Βασιλικὰ Διατάγματα κατὰ συνήθειαν ἐξεδίδοντο, καὶ τὰ Διατάγματα ταῦτα ὑπεχρέουν καὶ ὑποχρεοῦν ἀκόμη τὸ Δημόσιον εἰς καταβολὴν χρημάτων· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ μετὰ μελέτην καὶ ἐξέτασιν εὗρεν, ὅτι ἡ ἔκδοσις τῶν Διαταγμάτων αὐτῶν ἦτο παράνομος καὶ τὰ περιώρισε. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ εἰς τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τῶν ἀτόμων.

§73ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀπόδειξις, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνόδου εἶναι παράνομος, εἶναι ὁ δισταγμὸς, ὁ ὁποῖος ἐμφιλοχωρεῖ εἰς τὸν ἐγκέφαλον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι οἱ καλόγηροι εἶναι ἐλεύθεροι καὶ μόνον εἷς κρατεῖται. Τί λοιπὸν ἀποδεικνύει τοῦτο; Ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀθῶοι, καὶ ὁ ἴδιος ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀμφιταλαντεύεται καὶ εὑρίσκεται εἰς δεινὴν θέσιν τί νὰ πράξῃ.

§74ΡΑΔΙΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, πρὸ μηνὸς σχεδὸν ἔκαμα ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἀπάντησιν ἔτι δὲν ἔλαβον. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἀναχωρήσεώς μου ἐκ Τρικκάλων χωροφύλακες μετ’ ἐνωμοτάρχου καὶ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες μετὰ τοῦ ὑπαστυνόμου καὶ βοηθοῦ εἰσῆλθον αὐθαιρέτως καὶ κατεπάτησαν τὴν κατοικίαν μου ἐπίτηδες διὰ νὰ προσβάλωσιν τὴν ὑπόληψίν μου ἐνώπιον τῶν συμπολιτῶν μου. Κατ’ ἀρχὰς δὲν ἐγνώριζον ποῖος ἔθεσε τὸ σκάνδαλον, ἐκ τῶν ὑστέρων ὅμως ἐγνώρισα, ὅτι αἰτία τούτου ἦτον αὐτὸς ὁ Εἰσαγγελεύς. Ὑπέθετον, ὅτι ἄνευ τῆς διαταγῆς τοῦ Εἰσαγγελέως δὲν ἠδύνατο ποτὲ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ καὶ χωροφύλακες νὰ εἰσέλθωσιν αὐθαιρέτως εἰς τὴν κατοικίαν πολίτου, ἀλλ’ ἀμφέβαλλον· ἀκολούθως ὅμως, ὅταν ἐγὼ, ἐνταῦθα ἐπανελθὼν, ἀνέφερον περὶ τοῦ συμβάντος μοι εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν, καὶ ἀπήτησα τὴν τιμωρίαν τῶν ἐνεργησάντων τὴν παρανομίαν ταύτην, πληροφορηθεὶς φαίνεται ὁ κ. εἰσαγγελεὺς, ὅπως ὑπερασπισθῇ ἑαυτὸν, ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν, καταγγέλλων με ὡς λησταπάδοχον καὶ διατηροῦντα καὶ τρέφοντα ἐν τῇ οἰκίᾳ μου ληστάς.

§75ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι δά· δὲν ἔγεινε τοῦτο.

§76ΦΛΩΡΙΑΣ. Ποῖος ἦτον ὁ εἰσαγγελεύς;

§77ΡΑΔΙΝΟΣ. Ὁ κ. Κλωτζάρης.—Ὁ εἰσαγγελεὺς οὗτος ἔπνεεν ἐναντίον μου μένεα, διότι τῷ εἶχον κάμει μερικὰς παρατηρήσεις διὰ τοὺς φυλακισμένους· τῷ εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ καταδιώκονται ἀπὸ τὴν εἰσαγγελίαν ὡς ὕποπτοι ἐπὶ λῃστοπραξίᾳ, πρέπει ν’ ἀνακρίνωνται καὶ τοιουτοτρόπως νὰ στέλλωνται εἰς τὸ δικαστήριον, ἢ νὰ ἀπολύωνται· ἀλλὰ νὰ μένουν ἐπὶ δύω καὶ τρεῖς μῆνας χωρὶς ἀνάκρισιν, τοῦτο εἶναι ἄδικον. Δι’ αὐτὸ φαίνεται τῷ ἐκακοφάνη καὶ ἠθέλησε νὰ μοῦ κάμῃ αὐτὴν τὴν προσβολὴν ἐνώπιον τῶν συμπολιτῶν μου, δηλαδὴ νὰ κάμῃ κατ’ οἶκον ἔρευναν. Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος λοιπὸν τούτου, ὅπερ μοὶ ἐπέδειξεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἐνόησα, ὅτι αἴτιος τῆς προσβολῆς μου εἶναι αὐτὸς ὁ Εἰσαγγελεὺς, καὶ ἀπήντησα πρὸς τὸν κ. ὑπουργόν: Ὁ κύριος εἰσαγγελεὺς εἶναι ὁ ἐνεργήσας τὰ πάντα· καὶ ἰδοὺ μοὶ κάμνει καὶ ἑτέραν προσβολὴν, μὲ ἀποκαλεῖ λῃσταπάδοχον καὶ διατηροῦντα καὶ τρέφοντα λῃστάς! καὶ δι’ αὐτὸ ἐπίσης ζητῶ ἱκανοποίησιν.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο.

§79ΡΑΔΙΝΟΣ. Μάλιστα, κύριε ὑπουργὲ, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐκβάλητε τὸ τηλεγράφημα. Κύριοι βουλευταί, πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐλυμαίνετο τὴν Θεσσαλίαν ἡ λῃστεία, ἤμην δὲ προξενικὸς πράκτωρ πρὸ ὀκταετίας· πέρυσι κατ’ αὐτὸν τὸν καιρὸν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὸν ἔντιμον πρώην πρωθυπουργὸν, ἦλθον ἐδῶ· μὲ ἠρώτησε περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ τῷ εἶπον: καταστροφὴ γενικὴ ἐκ τῆς λῃστείας, ἥτις μαστίζει τὸν τόπον καὶ κατερημόνει ὁλόκληρα χωρία, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον. Ὁποῖον μέτρον εἶπεν; ὅ,τι δήποτε εἶναι δυνατόν. Μοῦ λέγει πρέπει νὰ περιμείνητε, καὶ ὅ,τι ὑπέφερεν ὁ τόπος ἕως τώρα, ἂς ὑποφέρῃ ὀλίγον καιρὸν ἀκόμη μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, καὶ τότε τὰ πάντα θὰ ἡσυχάσουν· μεταχειρισθῆτε ὅ,τι δήποτε μέσον ἠμπορέσετε διὰ νὰ καταστείλητε τὴν λῃστείαν. Τότε λοιπὸν ἐπανερχόμενος εἰς τὴν πατρίδα μου διῆλθον ἀπὸ τὴν Λάρισσαν, συνενοήθην μετὰ τοῦ προξένου, καὶ ἀμέσως ἐγράψαμεν εἰς τὰς συμμορίας, ὅπου καὶ ἂν ὑπῆρχον, λέγοντες εἰς αὐτὰς, ὅτι τὰ μέρη αὐτὰ παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ συνθήκης, ὅτι ἐντὸς τῆς συνθήκης ἐμπεριέχεται καὶ ἄρθρον περὶ ἀμνηστείας καὶ ὅτι πρέπει ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ παύσουν τὰς ληστοπραξίας, διότι ἄλλως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς θὰ τοὺς καταδιώξῃ. Καὶ οὐ μόνον νὰ παύσωσιν αὐτο, μετερχόμενοι τοῦ λοιποῦ τὸ αἰσχρὸν τοῦτο ἐπάγγελμα, ἀλλὰ καὶ τὰς λοιπὰς μικρὰς συμμορίας, τὰς μὴ πειθομένας, νὰ καταδιώξωσι, συνεργήσωσι δὲ πρὸς ἀπολύτρωσιν τῶν αἰχμαλώτων ἄνευ λύτρων. Τοιουτοτρόπως ἅπασαι αἱ χριστιανικαὶ ληστρικαὶ συμμορίαι ἡσύχασαν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τουρκαλβανός τις, Ῥουστάν Βέης λοχαγὸς τῆς χωροφυλακῆς, συνενοηθεὶς μετ’ ἄλλων συμπατριωτῶν του τουρκαλβανῶν καὶ σχηματίσας ἰσχυρὰν συμμορίαν, ἐξῆλθε τῆς πόλεως Τρικάλων, φέρων τὸ πῦρ καὶ τὸν σίδηρον. Παντοῦ ὅπου ἐπάτει ὁ πούς του ἠπείλει τοὺς Δυστυχεῖς κατοίκους, ὅτι θὰ κατακαύσῃ τὰς οἰκίας καὶ θημονίας των, ἐὰν δὲν τῷ στείλωσι ἐξαγορὰν ποῦ μὲν διακοσίας λίρας, ποῦ δὲ πεντακοσίας κλπ. οἱ κάτοικοι μὴ ἔχοντες χρήματα εὑρίσκοντο εἰς ἀμηχανίαν τί νὰ κάμωσιν. Ἡ συμμορία αὕτη τὴν ἡμέραν τῆς πεντηκοστῆς, εἰσβαλοῦσα εἰς τὸ χωρίον Καστανέαν τοῦ Ἀσπροποτάμου καθ’ ἣν ὥραν οἱ ἄνθρωποι εὑρίσκοντο ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, συλλαμβάνει ἐξ αὐτῶν Δέκα καὶ ἐννέα ἄτομα, ἐν οἷς καὶ μίαν γυναῖκα, καὶ ἀπάγει εἰς αἰχμαλωσίαν· ἀπῄτει δὲ λύτρα πέντε περίπου χιλιάδας λιρῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύναντο ἐκεῖνοι νὰ κάμωσι. Τότε ἰδὼν τὸ δεινὸν τοῦτο, ἔγραψα εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν ἡσυχασασῶν συμμοριῶν νὰ συνεννοηθῶσιν ἅπασαι οἱ συμμορίαι καὶ νὰ δοθῶσιν εἰς καταδίωξιν τῆς τουρκαλβανικῆς συμμορίας τοῦ Ῥουστάν βέη, καὶ νὰ λυτρώσωσι τοὺς αἰχμαλώτους. Πράγματι ἡ συμμορία τοῦ Γιάννη Σουπικιώτου ἢ Γκέκα, συνενοηθεῖσα μὲ τὴν τοῦ Δαβέλη, κατεδίωξαν τοὺς Ἀλβανοὺς, φονεύσαντες ἐν τῇ συμπλοκῇ τοὺς πλείστους, ἔσωσαν τοὺς αἰχμαλώτους καὶ οὕτως ἔφερον τὴν γενικὴν ἐν τῷ τόπῳ εἰρήνην. Ὅταν δὲ, μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς 3 ζώνης, ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐπλησίαζε πρὸς τὰ Τρίκκαλα, οἱ ἡσυχάσαντες λησταὶ μοὶ ἔγραψαν, ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ προσέλθωσι, καὶ ὅτι δὲν τολμῶσι, πρὶν ἢ λάβω τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν κ. Σοῦτσον. Ἅμα λοιπὸν τῇ ἀφίξει τοῦ στρατοῦ εἰς Τρίκκαλα, αὐθημερὸν παρουσιάσθην εἰς τὸν ἀρχηγὸν, τῷ διηγήθην τὴν ἱστορίαν τῶν γεγονότων, καὶ τῷ ἐξέφρασα τὴν ἐπιθυμίαν των τοῦ νὰ προσέλθωσιν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Ἀρχὰς καὶ νὰ ἡσυχάσουν. Ὁ ἀρχηγὸς εἶπε, μάλιστα νὰ στείλωμεν διὰ νὰ ἔλθουν. Ἦλθον λοιπὸν οἱ λησταὶ, παρέδωκαν τὰ ὅπλα καὶ ἔμειναν ἥσυχοι. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος ἐντὸς τῆς Βουλῆς παρὰ πολλῶν βουλευτῶν τῆς Θεσσαλίας, ὅτι ἐπειδὴ ἔρχεται ἡ ἄνοιξις καὶ οἱ λησταὶ εἶναι πλησίον τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς καὶ μήπως συμβῇ τίποτε, εἶναι καλὸν νὰ περισταλῶσιν. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ἔλαβε μέτρον διὰ νὰ τοὺς περιορίσῃ καὶ ἀποφασίσῃ μετὰ ταῦτα περὶ τῆς τύχης των. Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς ἐγνώριζε, διότι εἶχεν ἄλλους κατασκόπους, ὁποῖοι ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοτε λησταὶ καὶ τοὺς συνελάμβανε· καὶ ἄλλους μὲν τοὺς ἀπέδιδε πρὸς ἀνάκρισιν καὶ τοὺς ἀπέλυεν, ἄλλους δὲ τοὺς ἐφυλάκιζε χωρὶς νὰ κάμῃ καμμίαν ἀνάκρισιν, καὶ τοὺς διατηρεῖ εἰς τὰς φυλακὰς ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους, διὰ τὸ ὁποῖον τῷ ἔκαμα παρατηρήσεις, τοῦτο δὲ τὸν παρώργισε καὶ δι’ αὐτὸ εἶπεν, ὅτι ἐγὼ εἶχον ληστὰς μέσα εἰς τὴν οἰκίαν μου.

§80ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι, δὲν σὲ εἶπε λησταπάδοχον, ἀλλὰ πράκτορα ληστῶν.

§81ΡΑΔΙΝΟΣ. Διὰ ταῦτα ἀπαιτῶ νὰ γείνῃ ἀνάκρισις, νὰ εὑρεθῇ ἡ ἀλήθεια, καὶ νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ αἴτιοι τῆς προσβολῆς μου. Ὡς τοιοῦτοι δὲ εἰσὶν ὁ Εἰσαγγελεὺς, ὁ ὑπαστυνόμος Παππᾶ Ἰωάσαφ, ὁ βοηθὸς Λουκᾶς Λουκόπουλος καὶ ὁ πρῶτος κλητὴρ Βασίλειος Βογιατσῆς.

§82ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα Παράρτημα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν Κερκύρας ἕκτον Τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἀνακήρυξιν ὡς νομίμου βουλευτοῦ τοῦ κ. Ν. Βασιλάκη, ἔχοντος τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. (Ἐπικυροῦται δι’ ἀναστάσεως ἡ ἐκλογὴ καὶ ἀνακηρύσσεται νόμιμος βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας Κερκύρας ὁ κ. Νικόλαος Βασιλάκης.—Ὁμοίως γίνεται δεκτὴ ἡ ἔκθεσις τοῦ Βʹ Τμήματος τῆς Βουλῆς ἐπικυρωτικὴ διὰ τὴν ἐκλογὴν Πυλίας, καὶ ἀνακηρύσσεται νόμιμος βουλευτὴς ὁ κ. Π. Τριγγέτας, ὅστις προσελθὼν ἔδωσεν ἐπὶ τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου.

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, κύριε Πρόεδρε. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων χθὲς τὸ ἑσπέρας ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Βουλὴν παρατήρησιν, τῆς ὁποίας ἡ ὀρθότης μὲ ἔπεισε καὶ μὲ ἀναγκάζει νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μου. Ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν, ἵνα τὴν ἡμερησίαν διάταξιν συντάσσῃ ἑκάστοτε τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τοῦτο κανονίζῃ τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρέπει νὰ λαμβάνῃ ἕκαστον τῶν ἀντικειμένων τῶν πρὸς συζήτησιν· οὐδὲν δικαιούμεθα νὰ ἀντιλέξωμεν, διότι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κανονίζει ἡ πλειονοψηφία, ἡ δὲ πλειονοψηφία ὑποστηρίζει τὸ Ὑπουργεῖον, ἑπομένως ἡ πλειονοψηφία θέλει ἀποφασίσει ὡς τὸ Ὑπουργεῖον εἰσηγεῖται εἰς αὐτήν. Κάμνω ὅμως τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ, ἀναιρεῖ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἐπάγεται ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μὴν ἔχωμεν οὐδεμίαν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡ ἡμερησία διάταξις περιλαμβάνει 40 νομοσχέδια· ἀκολουθοῦντες τὴν τακτικὴν ταύτην, καθιστάμεθα ἀνίκανοι νὰ συζητήσωμεν τὰ 40 νομοσχέδια, διότι πρέπει νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι μετὰ μελέτης ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν, ἵνα ἀνακοινώσωμεν τὰς γνώμας μας, τοῦτο δὲ εἶναι δυσχερέστατον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐπάγει ἄλλο τι ἄτοπον· καταναλίσκομεν ὅλον τὸν χρόνον ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀπαντῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα ἴσως νὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ εἴπωμεν ἂν ἔχωμεν ἀντίῤῥησιν· φθάνομεν δ’ εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως εἰς τὸ κύριον ἀντικείμενον, ὅτε οἱ βουλευταὶ εἶναι κεκμηκότες καὶ οἱ θέλοντες νὰ ἀγορεύσωσιν ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι ἐπίσης κεκμηκότες. Ἐρωτώμεθα ἂν ἔχωμεν ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει ἡ ἡμερησία διάταξις, καὶ λέγομεν, δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν· ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο; Δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι δὲν ἐμελετήσαμεν τὰ νομοσχέδια, δὲν εἴχομεν τὸν καιρόν. Ἐνῷ, ἐὰν ἡ ἡμερησία διάταξις περιλαμβάνει νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα νὰ συζητῶνται κατὰ τάξιν, τότε θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν καὶ νὰ συζητῶμεν αὐτὰ δεόντως, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν της ὅσον τὸ δυνατὸν εὐσυνειδήτως. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συζητῶμεν τὰ νομοσχέδια, ὅπως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει κατατάσσονται.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ Βουλὴ τοῦ νὰ θεωρῇ ὡς προτακτέα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, εἶναι τὸ πρακτικώτερον πάντων, τα ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἐκλέξωμεν· διότι τοιουτοτρόπως τῇ ὁμοφώνῳ θελήσει τῆς Βουλῆς κανονίζεται ὡς πρὸς ταῦτα ἡ ἡμερησία διάταξις. Ἂν ὁ κ. βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ἀνεκοίνωσε τὰς παρατηρήσεις του εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἀρέσκεται εἰς τοῦτο, εὐκόλως δύναται νὰ ἴδῃ ἐπικρατοῦσαν τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην, δὲν ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο ἄλλο τι παρὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔχει ἀντίῤῥησιν εἰς ἕκαστον νομοσχέδιον καὶ τοῦτο δὲν θὰ καταναλώσῃ πολὺν χρόνον, μόλις 10 λεπτά. Ἀλλὰ τί συνέβη χθές; Ἐπί τινος τῶν νομοσχεδίων ἐγένετο συζήτησις· τοῦτο ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔπρεπε νὰ γίνῃ, διότι νομίζω, ὅτι ὅλη ἡ Βουλὴ ἐδέχθη εὐδιαθέτως ὡς προτακτέον νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς συμφωνίαν πρὸς ξένην Κυβέρνησιν. Τὸ συμβὰν ὅμως χθὲς δὲν σχετίζεται πρὸς τ’ ἄλλα ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ νομίζω, ὅτι παρετηρήθη, ὅτι πρώτη ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει, ὅπως εὐθὺς ὡς ἐγείρεται ἡ ἐλαχίστη ἀντίῤῥησις ἐπί τινος νομοσχεδίου παραλείπεται τοῦτο καὶ μεταβαίνωμεν εἰς τὸ κατόπιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν νομοσχεδίων τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νὰ μὴ ὑπάρχωσι καί τινα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις. Ἐὰν δὲν ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, καὶ ταῦτα δὲν θὰ ἦναι ψηφισμένα. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις κανονίζουσα τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ γνωρίζῃ ἀκριβῶς τίνα τὰ νομοσχέδια τὰ μὴ προκαλέσοντα συζήτησιν, ὥστε νὰ τὰ προτάξῃ· κινδυνεύει κατ’ ἰδίαν εἰκασίαν πράττουσα τοῦτο, νὰ θέσῃ μεταξὺ αὐτῶν καί τινα, τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσωσι συζήτησιν καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἐμποδίσωσι τὴν ψήφισιν τῶν ἄλλων· ὥστε ὁ τρόπος οὗτος, ὁ ὁποῖος δίδει εἰς ἕκαστον βουλευτὴν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ αὐτὸς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶναι ὁ προτιμότερος.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§88ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐμὴ πρότασις δὲν εἶναι πρότασις ἀνεξάρτητος τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι πρότασις πρὸς τήρησιν τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, ἐκβιάζει ἡμᾶς νὰ κάμωμεν δυοῖν θάτερον, εἴτε νὰ λέγωμεν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν, εἰς τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὅμως δὲν ἐμελετήσαμεν αὐτὸ καὶ δὲν γνωρίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀντίῤῥησιν, εἴτε νὰ προχωροῦμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ δεχώμεθα αὐτά. Ἐγὼ λοιπὸν προτείνω νὰ τηρῶμεν τὸν Κανονισμὸν, δὲν πιστεύω νὰ προτείνω τι καινοφανές.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν λέγει τι οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κανονίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὡς θέλει· δύναται νὰ εἴπῃ, τὸ δεῖνα νομοσχέδιον θέλω νὰ προτάξω, τὸ δεῖνα ὄχι. Παρατηρεῖται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ βουλευταὶ νὰ γνωρίζωσιν ἐπὶ τίνων νομοσχεδίων ἔχουσιν ἀντίῤῥησιν· ἀλλ’ ὅταν εὑρίσκωνται εἰς ταύτην τὴν θέσιν, δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅτι δὲν συναινοῦσιν, ἵνα τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ψηφισθῇ, διότι ἐπιφυλάσσονται νὰ τὸ μελετήσουν.

§90ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις διανέμεται εἰς τὰς οἰκίας τῶν βουλευτῶν, καὶ ἑπομένως ἕκαστος δύναται νὰ σημειώνῃ ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια ἐφ’ ὧν ἔχει ἀντίῤῥησιν. (Ἀναβάλλεται ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τῆς ἀπὸ 20 Ἰουνίου 1831 Ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως). (Γίνεται κατόπιν δεκτὸν εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐν Μασσαλίᾳ ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας «Φραισινὲ» ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως). (Κατόπιν ἀνεβλήθησαν τὰ νομοσχέδια περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἁλιείας διὰ δυναμίτιδος, περὶ ἐκμισθώσεως διὰ δημοπρασίας τῶν κατὰ τὸν ΥΛΔʹ νόμον δασμῶν ἐν τοῖς νήσοις Κεφαλληνίας, Ζακύνθου καὶ Ἰθάκης, τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως ἐφέσεων κατὰ τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ Ἐπτανησιακῶν προϊόντων).

§91ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀναφοραὶ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθεῖσαι παρὰ περιοίκων τῆς Κωπαΐδος.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνηγγέλθησαν εἰς τὴν Βουλὴν περιληπτικῶς.

§93ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν προχθὲς ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κωπαΐδος περιωρίσθην εἰς τὰ ἀφορῶντα τὸ ἔγκυρον τῆς συμβάσεως· ἐπειδὴ δὲ παρεξηγήθην ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Αἰγιαλείας, ὅστις ὑπέθεσεν, ὅτι ἐσκόπουν, ὁμιλῶν οὕτω, νὰ μεταβάλω τὴν Βουλὴν εἰς δικαστήριον, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω πρὸς ἐπεξήγησιν τῆς ἰδέας μου, ἥτις ὅμως ἦτο καθαρὰ, ὅτι τὴν σύμβασιν θεωρῶ ὑπερβαίνουσαν τὰ ὅρια τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἑπομένως ὑποκειμένην εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ τὴν σύμβασιν, ὅπως τὸ 1880 συνωμολογήθη, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀντιταχθῇ· ἂν ὅμως, πειθομένη ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ σύμβασις συνωμολογήθη ὄχι μόνον ἀναρμοδίως, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ὅρους μὴ συμφέροντας, ἀκυρώσῃ αὐτὴν, οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ παραπονεθῇ κατὰ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, οὐδὲ νὰ προβάλῃ ἀξιώσεις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων· ταῦτα εἶπον. Ἀλλ’ εἶπον προσέτι εἰς τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν μου, ὅτι δὲν θεωρῶ μόνον τὴν σύμβασιν ἄκυρον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐργολάβους περιελθόντας εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐκπτώσεως· καὶ τοῦτο οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προηγουμένης συμβάσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως τοῦ 1880, τὴν ὁποίαν καταπολεμῶ. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἡ Κυβέρνησις περιέρχεται εἰς εὐάρεστον σημεῖον. Ἐκ τῶν γενομένων συζητήσεων προέκυψεν, ὅτι κίνδυνοι ἀπειλοῦσιν ἰδιωτικὰ καὶ δημόσια συμφέροντα, ὁ δὲ πρωθυπουργὸς ὁμιλῶν, ὅτε εἰσήγετο ἡ σύμβασις, ἀνωμολόγησε τοῦτο, ἀλλ’ ἐπεῖπεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ πείσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ ἀναδεχθῇ εἰς βάρος αὐτῆς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἰδιωτικῶν ἀπαιτήσεων. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐπιθυμεῖ νὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν, ὅπως ἐξέλθῃ μὲν καὶ αὐτὸς, ἐξαγάγῃ δὲ καὶ τὸν τόπον ἀπὸ τὰς περιπλοκὰς, αἵτινες δύνανται νὰ γεννηθῶσιν. Ἂν τοῦτο ἐπιθυμῇ σπουδαίως καὶ εἰλικρινῶς, ἰδοὺ ὅτι παρουσιάζεται εὐκαιρία ἔννομος, σπουδαία καὶ ἀξιοπρεπής. Δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν σήμερον, ὅτι ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἔκπτωτος πρὸ πολλοῦ καὶ ὅτι τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιοῦται νὰ κηρύξῃ τοῦτο κατὰ τὸν νόμον, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν δεχθῇ τὰς εὐλόγους ἀξιώσεις της. Δι’ αὐτὸν τὸν σπουδαῖον λόγον προετάθη ἡ ἀναβολὴ, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ καιρὸς νὰ ἐνεργήσῃ. Τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς ὑποστηρίζω. Ἀλλ’ ὑποδεικνύω συγχρόνως, ὅτι ἡ ἀναβολὴ ἐπιβάλλεται καὶ ἐκ τῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ἑταιρία σήμερον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, τὴν μέριμναν αὐτῆς καὶ τὴν φιλοπατρίαν, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν σκέψεων τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, περὶ ὧν δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀμφιβάλλω. Κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως τοῦ 1880, ἡ ἑταιρία πρὸ πολλοῦ περιῆλθεν εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐκπτώσεως διὰ τῆς παραβιάσεως δύω ὅρων, τοῦ πρώτου πρὸ ἑνὸς καὶ ἐπέκεινα ἔτους, τοῦ ἑτέρου ὅρου πρὸ ὀλίγων μηνῶν. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 7. «οἱ λαμβάνοντες τὴν παραχώρησιν ἐπιφυλάσσονται ἐντὸς πέντε μηνῶν ἀπὸ σήμερον νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ὁποίας κρίνουσιν ἀναγκαίας τροποποιήσεις ἐπὶ τῶν διαγραμμάτων τοῦ κ. Σωβάζ, συνεπαγομένας καὶ τὴν πρὸς αὐτοὺς παραχώρησιν τῶν παρὰ τὴν Κωπαΐδα δύω μικρῶν λιμνῶν, (γνωστῶν ὑπὸ τὰ ὀνόματα «Λίκερη» (ὑλίκη) καὶ «Παραλίμνη») πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ ἐκ τοῦ Κωπαϊκοῦ πεδίου ἐκβάλλοντα ὕδατα πρὸς ἄρδευσίν των τῶν γαιῶν τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου καὶ πρὸς διοχέτευσιν εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐπιφυλάσσεται ἐπίσης τὸ δικαίωμα νὰ μελετήσῃ τὰς ὑποβληθησομένας αὐτῇ τροποποιήσεις καὶ προκαλέσῃ τὴν νομοθετικὴν αὐτῶν κύρωσιν ἐντὸς τῆς προσεχοῦς βουλευτικῆς Συνόδου» Ὑπάρχει δεύτερον ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς, καὶ ἐφ’ οὗ παρακαλῶ νὰ προσέξητε. «Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν οἱ λαβόντες τὴν παραχώρησιν δὲν ἤθελον ὑποβάλει τοιαύτας τροποποιήσεις, ὡς καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὑποβληθεῖσαι αὗται, δὲν ἤθελον τύχει τῆς νομοθετικῆς ἐγκρίσεως ἐντὸς τῆς προσεχοῦς βουλευτικῆς Συνόδου, ἡ διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως παραχώρησις εἶναι ἔγκυρος καὶ ἰσχυρὰ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ΡΟΓʹ νόμου καὶ τῆς δι’ αὐτοῦ κυρωθείσης συμβάσεως». Ἡ διάταξις αὕτη τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 ὑποβάλλει οὕτω ὁλόκληρον τὴν ἑαυτῆς ἰσχὺν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ ὅρου. Ἂν οὗτος δὲν πραγματοποιηθῇ, ὅλα τὰ κατὰ τὸ 1880 συνομολογηθέντα καταπίπτουν καὶ ἐπανέρχεται ἡ ἰσχὺς τῆς συμβάσεως τοῦ 1865 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ ἑταιρία ἔκαμε μετὰ 5 μῆνας τὰς προτάσεις της, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει δὲ τοῦτο· γνωρίζω ὅμως, ὅτι ὑπεβλήθη σύμβασις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τοιούτων προτάσεων, ὑπεβλήθη δὲ διὰ τοῦ ἑξῆς νομοσχεδίου. «Κυροῦται ἡ μεταξὺ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ κ. Σ. Σκουλούδη, ὡς ἀντιπροσώπου τῆς πρὸς ἀποξήρανσιν καὶ καλλιέργειαν τῆς Κωπαΐδος λίμνης συσταθείσης ἐν Παρισίοις ἀνωνύμου ἑταιρίας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Γαλλικὴ ἑταιρία πρὸς ἀποξήρανσιν καὶ καλλιέργειαν τῆς Κωπαΐδος λίμνης,» ἀφ’ ἑτέρου, συνομολογηθεῖσα τὴν 14 Ἀπριλίου 1881 καὶ συγκειμένη ἐξ ἄρθρων 6, ἧς τὸ κείμενον ἕπεται. Ἡ σύμβασις δὲν ἐκυρώθη ἐντὸς τῆς Συνόδου· ἡ Σύνοδος ἔληξε τὸν Μάρτιον 1881 καὶ ἔκτοτε ἤρχισεν ἡ ἰσχὺς τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 7. Ἰσχύει πλέον ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁ νόμος τοῦ 1867 καὶ ἡ σύμβασις τοῦ 1865 Κατὰ τὰς διατάξεις ἐκείνας ἐντὸς 20 ἡμερῶν ὤφειλεν ὁ ἐργολάβος νὰ καταβάλῃ τὸ δάνειον τῶν 1,700,000 δρ. τὸ ὁποῖον ἦτο ὅρος ἀνατρεπτικός, διότι ῥητὴ διάταξις τὸν ἀναγράφει ὡς τοιοῦτον. Εἴκοσι λοιπὸν ἡμέρας ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου τῆς τελευταίας ἐγεννήθη τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν. Κατὰ τὰς αὐτὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1867 καὶ τῆς συμβάσεως τοῦ 1865, ἡ ἑταιρία ὤφειλε νὰ ποιήσηται ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἰδίως δὲ τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου ἕνα ἐνιαυτὸν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Β. Διατάγματος. Ἐπειδὴ δ’ ἐπῆλθον τὰ περὶ τροποποιήσεων, ἡ προθεσμία τοῦ ἐνιαυτοῦ ἄρχεται καὶ αὕτη ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς παρελθούσης Συνόδου, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι πρὸ πολλοῦ περιῆλθεν ἡ ἑταιρία εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐκπτώσεως διὰ τὸν πρῶτον ὅρον, πρὸ μικροῦ δὲ διὰ τὴν μὴ ἐκπλήρωσιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ὅρου. Καὶ ταύτην τὴν ὑπόδειξιν ὤφειλον νὰ κάμω εἰς τὸ ὑπουργεῖον, πεποιθὼς, ὅτι εἰλικρινῶς ἐνδιαφέρεται νὰ διεξαγάγῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην οὐχὶ πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου, καὶ οὐχὶ πρὸς βλάβην καὶ καταστροφὴν τῶν περιοίκων τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ πρὸς ὄφελος καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς ἑταιρίας. Ἔχει ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ εἰ, τὴν ἑταιρίαν: «τὰ δίκαια, τὰ ὁποῖα σοὶ ζητῶ, εἶναι δίκαια, καὶ ὡς τοιαῦτα ὤφειλες νὰ τὰ ἱκανοποιήσῃς· δὲν θέλεις νὰ τὸ πράξῃς· ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ἄρω ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπιχείρησιν, διότι ὁ νόμος μοὶ παρέχει τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἐὰν τοῦτο πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, αἴρονται ὅλαι αἱ δυσχέρειαι, καὶ θέλει καταρτισθῆ σύμβασις μὴ ἀπεμπολοῦσα, ὡς ἡ παλαιὰ, τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ὡμίλησα ποσῶς οὔτε ὁμιλῶ καὶ σήμερον περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς σύμβασιν μὴ ὑπάρχουσαν. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον Σήμερον πρόκειται περὶ ἀποσοβήσεως κινδύνων, περὶ προλήψεως ζημιῶν, περὶ διαφυλάξεως τοῦ χρήματος τοῦ Κράτους. Ἡ ἀναβολὴ, ὡς ἔχουν τὰ πράγματα, θέλει συντελέσει εἰς ταῦτα ἀποτελεσματικῶς, ἀσφαλῶς, βεβαίως. Διὰ τοῦτο καὶ ὑποστηρίζω τὴν ἀναβολήν. Δὲν δύναται δὲ τὸ ὑπουργεῖον νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ τὸ πράξῃ, καὶ ἂν ἔτι ἀμφιβάλῃ περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς γνώμης μου, ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν. Δὲν ὑποθέτω κἂν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τούτου ὡριμώτερον. Ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, εἶναι αὕτη, τὸ νὰ μεριμνήσῃ συντονώτερον καὶ πατριωτικώτερον περὶ τῶν διακινδυνευόντων συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν πολιτῶν· διότι, περὶ τίνος πρόκειται; Πρόκειται ἆρά γε περὶ ἔργων μεγάλων καὶ ὑψηλῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους; Πρόκειται περὶ πολιτικῶν ἀναγκῶν; Πρόκειται περὶ δημοσίου ἀσφαλείας; ἢ, ἂν πρόκηται περὶ τῶν πολυθρυλλήτων παρασκευῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀνέμιξε προχθὲς ἀκαίρως μὲ φορολογικόν τι νομοσχέδιον; Περὶ οὐδενὸς τοιούτου πρόκειται· ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ μόνον περὶ ἑνὸς τραπεζιτικοῦ ἢ βιομηχανικοῦ συμφέροντος. Οὐδεὶς λοιπὸν κίνδυνος ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ δραστικὴ κρίσις τῆς Βουλῆς, μέχρις οὗ φωτισθῇ αὕτη περὶ τῆς ἀληθείας ἢ μέχρις οὗ δυνηθῇ νὰ πείσῃ ἡμᾶς τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως. Πιστεύω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, ἐπιθυμοῦν νὰ ἀπομακρύνῃ ἀπ’ αὐτοῦ πᾶσαν ὑπόνοιαν ἐπὶ ὑποθέσεως τοιαύτης, θέλει ἀποδεχθῆ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω καὶ ἐγώ, ὑποστηρίζων τοὺς πρὸ ἐμοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὁμιλήσαντας περὶ αὐτῆς βουλευτάς.

§94ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Γνωρίζετε ἂν δὲν ἐγένετο ἀρχὴ διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου; Ποίας πληροφορίας ἔχετε περὶ τοῦ ἔργου τούτου;

§95ΛΑΠΑΣ. Ποίου ἔργου; Ἄνοιξαν μόνον ἕνα χανδάκι. Ποῦ εὑρίσκεσθε!

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ζητοῦν νὰ ἀποδώσουν εἰς αὐτὴν οἱ προτείναντες. Μόνην δ’ ἔννοιαν δύναται νὰ ἔχῃ, ὅτι εἶναι ἕτερος τρόπος ἀποῤῥίψεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν βλέπω διατὶ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τοῦτο ἀπ’ εὐθείας, ἐὰν τοῦτο θέλωμεν. Ἂν ἀναβάλωμεν ἤδη τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι πρόδηλον, ὅτι ἡ ἑταιρία θέλει προχωρήσει εἰς τὰ τῆς ἐκτελέσεως, καθ’ ἣν ἔχει ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ νόμου, διατρήσσουσα τὸ ὄρος Πτῶον, ἐνῷ ὅσοι θέλουσι τὴν διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος δύνανται μὲν διὰ τῆς ἀναβολῆς, ἀλλ’ ἀσφαλέστερον ἔτι διὰ τῆς ἀποῤῥίψεως τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπιτύχωσι τοῦτο· ὅσοι δὲ δὲν θέλουσι τοῦτο καὶ φρονοῦσιν ὅτι τὰ ὕδατα πρέπει νὰ ἀποταμιευθῶσιν εἰς τὰς δύω παρακειμένας μικρὰς λίμνας χάριν τῆς ἀρδεύσεως τοῦ Κωπαϊκοῦ καὶ τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, ἐκεῖνοι δὲν δύνανται νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας προτείνει ἄλλον λόγον πρὸς τὴν ἀναβολὴν, ἄσχετον πρὸς τὸ ζήτημα τῶν συνεπειῶν. Λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἢ ἐν ἄλλαις λέξεσι νὰ ἀποῤῥιφθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ συμβληθῇ πρὸς τὴν ἑταιρίαν ἐπὶ ἄλλων βάσεων, οὐχὶ ἐπὶ τῶν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον διατρέχει ἡ ἑταιρία τῆς ἐκπτώσεως· καὶ ἂν τῷ ὄντι ἡ ἑταιρία διατρέχῃ τὸν κίνδυνον τῆς ἐκπτώσεως, θὰ ἦτο ἀδιάφορον, ἐὰν ἐπεψηφίζετο ἢ οὔ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι δὲν μεταβάλλει τὴν θέσιν τῆς ἑταιρίας. Τὸν κίνδυνον τοῦτον τῆς ἐκπτώσεως δύναται νὰ ἐκμεταλλευθῇ ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῇ ἑταιρίᾳ, ἵνα κατορθώσῃ ὅπως ἀναδεχθῇ ἐκείνη εἴτε τὸ ὅλον, εἴτε μέρος τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους δικαστικῶς δύναται νὰ διατρέχῃ ἡ Κυβέρνησις, τῆς ἀποζιμιώσεως τῶν ἐχόντων ἀξιώσεις ἰδιοκτησίας μεταξὺ τῆς γραμμῆς τοῦ Σωβὰζ καὶ τῆς ἄλλης, τὴν ὁποίαν οὗτοι ἀξιοῦσιν, ὅτι εἶναι ἡ φυσικὴ περιφέρεια τῆς λίμνης. Ἀλλ’ ὅστις ἐξετάσει τὸν νόμον τοῦ 1867 ὑποθέτω, ὅτι πείθεται ὅτι οὐδ’ ἴχνος ὑπάρχει ἀφορμῆς πρὸς ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρίας. Ὅσα ἠκούσαμεν, παραβαλλόμενα πρὸς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὅσον καὶ ἂν θέλῃ τις νὰ στρεψοδικήσῃ νὰ θεωρηθῇ παρὰ τῆς ἑταιρίας ὡς σπουδάζων, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι δικαστικὸν, καὶ λέγοντες πράγματα, τὰ ὁποῖα γινώσκει ἡ ἑταιρία, ὅτι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων δὲν θεωροῦνται σπουδαῖα, δὲν θέλομεν ἐπηρεάσει αὐτὴν, ὅπως παραδεχθῇ, ἕνεκα τῆς ἀπειλῆς, παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς θεωροῦμεν ὠφελίμους εἰς τὸ Δημόσιον. Λέγει ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας ὡς λόγον ἐκπτώσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπετράπη νὰ δανεισθῇ ποσὸν 1,700,00), δὲν ἐζήτησε τὸ δάνειον τοῦτο, καὶ τοῦτο εἶναι λόγος ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρίας, διότι, ἡ ἑταιρία εἴτε ζητήσει ἡ Κυβέρνησις εἴτε δὲν ζητήσει τὸ δάνειον, ὤφειλε νὰ καταθέσῃ τὰ χρήματα· ἀλλ’ ὁ νόμος λέγει ἄλλα· ὁ νόμος λέγει: «ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ παρὰ τῆς ἑταιρίας δάνειον», ἡ δὲ Κυβέρνησις ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ λάβῃ τὸ δάνειον, διότι τὸ δάνειον εἶναι πρὸς 7% καὶ ἀπαιτεῖται νὰ δώσῃ ἐγγύησιν πραγματικήν· τοιαύτη δὲ κατ’ ἀρχὰς μὲν καθωρίζετο ἡ πρόσοδος τῶν ἁλυκῶν, κατόπιν δὲ ἀντικατεστάθη αὕτη δι’ ἄλλων προσόδων, συμφωνηθησομένων μετὰ τῆς ἑταιρίας. Ἡ Κυβέρνησις ἄρα ἐδύνατο νὰ δανεισθῇ, ἀλλὰ δὲν ἦτο καὶ ὑπόχρεως. Χθὲς ἐλέχθη καὶ ἄλλος λόγος· σήμερον δὲν τὸν ἤκουσα ἐπαναλαμβανόμενον, ὅτι διὰ τῆς νέας συμβάσεως ἡ ἑταιρία, ἥτις κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1867 ὤφειλε νὰ λάβῃ τὰ 80 χιλ. στρέμματα τὰ εἰς αὐτὴν ἀνήκοντα καθ’ ὡρισμένον τρόπον, θέλει τὰ λάβει κατ’ ἄλλον τρόπον, καὶ ἑπομένως, ἀφοῦ ἐγένετο σύμβασις μεταβάλλουσα τὰ τοῦ νόμου, ἡ σύμβασις δὲν ἔχει κῦρος, καὶ δύναται νὰ κηρυχθῇ ἤδη ἀνίσχυρος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὅστις ἀναγνώσει τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως, θέλει ἰδεῖ, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς παρενόησεν αὐτὸ τὸ ἄρθρον. Οὐδαμοῦ λέγει ἡ σύμβασις, ὅτι ἄλλως θέλουσι διανεμηθῆ αἱ γαῖαι, αἱ εἰς τὴν κυριότητα τῆς ἑταιρίας περιερχόμεναι καὶ αἱ ἐπὶ καρπώσει 99 ἐτῶν παραχωρούμεναι ἢ ὅπως ὁ ἀρχικὸς νόμος κελεύει. Λέγει ἁπλῶς ἡ σύμβασις, ὅτι αἱ γαῖαι, αἱ περιερχόμεναι εἰς τὴν ἑταιρίαν εἴτε τίτλῳ κυριότητος εἴτε τίτλῳ ἐπικαρπίας, θέλουσι διατεθῆ κατὰ τὸ ἓν τρίτον πρὸς τὴν σύστασιν μεγάλου ἀγροκηπίου, διευθυνομένου κατὰ τὰ νεώτερα συστήματα τῆς καλλιεργείας, καὶ ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐν τῷ τρίτῳ ὑπάρχουσι γαῖαι ἀνήκουσαι τῇ ἑταιρίᾳ, ἐφ’ ὧν αὕτη δὲν ἐκπληροῖ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, θέλει ἐπ’ αὐτῶν πληρώνει τὸ τριπλάσιον τοῦ ἐγγείου φόρου ὡς ποινικὴν ρήτραν, ἐπίσης καὶ ἐπὶ τῶν γαιῶν τῶν ἐν τῷ τρίτῳ, αἵτινες περιέρχονται εἰς αὐτὴν λόγῳ ἐπικαρπίας, θέλει πληρώνει τὴν αὐτὴν ποινικὴν ρήτραν. Ὁ νόμος μεταχειρίζεται δύω ἐκφράσεις κεχωρισμένας καθαρῶς, ἐνδεικνυούσας, ὅτι ἡ διανομὴ θὰ γίνεται κατὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον· ἑπομένως ἄλλαι τῶν γαιῶν τοῦ ἀγροκηπίου θὰ ἀνήκουσιν εἰς τὴν κυριότητα τῆς ἑταιρίας καὶ ἄλλαι θὰ νέμωνται παρ’ αὐτῆς λόγῳ ἐπικαρπίας. Ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας ἐνόμισεν, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἀγροκήπιον θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν κυριότητα τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ τοῦτο δὲν περιέχεται ἐν τῇ συμβάσει. Ὅσον καὶ ἂν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις στενοχωροῦσα τὰ πράγματα νὰ εὕρῃ λόγους ἀκυρότητος, εἴτε λόγους ἐκπτώσεως, δὲν δύναται νὰ εὕρῃ τοιούτους, οἵτινες νὰ θεωρηθῶσιν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ὡς σπουδαῖοι καὶ νὰ δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν γνώμην αὐτῆς· διότι ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἀκωλύτως, ἠδύνατο ἴσως νὰ φοβηθῇ ἡ ἑταιρία, ὅτι ἔστω καὶ παρερμηνεύουσα τὴν σύμβασιν ἡ Κυβέρνησις θέλει τὴν κηρύξει ἔκπτωτον ὁριστικῶς· ἡ ἑταιρία ὅμως γινώσκει, ὅτι τὸ ζήτημα θέλει λυθῆ δικαστικῶς, ἑπομένως ἡ ἐπὶ τοιούτων λόγων στηριζομένη ἀπειλὴ οὐδεμίαν πρὸς αὐτὴν θέλει ἔχει ἐπιῤῥοὴν, καὶ πᾶσα ἀναβολὴ, γενομένη πρὸς τοῦτο, δὲν εἶναι σκόπιμος, διότι ἡ ἑταιρία γινώσκει τὰ τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας. Ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας συνεζήτει τὰ τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἂν ἐπρόκειτο σήμερον περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος καὶ ὑπέδειξεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του, ὅτι ψηφίζοντες τὴν σύμβασιν κυροῦμεν τὴν παραχώρησιν καὶ ὅτι ἀποῤῥίπτοντες αὐτὴν, ἀποφεύγομεν τοὺς δικαστικοὺς κινδύνους. Τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως τῆς Ἑταιρίας δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867· ἀφ’ ὅτου ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐπεψηφίσθη, ἡ Κυβέρνησις ἐπεζήτησε νὰ πραγματοποιήσῃ ἀλληλοδιαδόχως τὸν ὅρον, κατὰ τὸν ὁποῖον μετὰ τὴν πρώτην ἑταιρίαν ἠδύνατο ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἐπιχείρησιν εἰς ἄλλην· καὶ διὰ τοῦτο, ἀφοῦ τὸ πρῶτον ἐπεκυρώθη σύμβασις ἐπ’ ὀνόματι τοῦ κ. Μομφεριέρου, κατόπιν ἐγένετο κύριος τῆς ἐπιχειρήσεως ὁ κ. Bonnaire· κατόπιν ἐγένοντο κύριοι τῆς ἐπιχειρήσεως ὁ κ. Σοῦτσος καὶ αἱ τρεῖς Τράπεζαι, ἡ Ἐθνικὴ, ἡ Πιστωτικὴ καὶ ἡ Βιομηχανική. Αὗται οὐχὶ ἐν ἐποχῇ πολὺ μεμακρυσμένῃ, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1876 μετεκαλέσαντο ἐξ Εὐρώπης μηχανικὸν, προέβησαν εἰς δαπάνας ἱκανὰς μελετῶν, καὶ ἀποτέλεσμα τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ μηχανικοῦ καὶ τῶν ἄλλων μελῶν ὑπῆρξεν ἡ γνώμη, ἣν ἐμόρφωσα, ὅτι ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῦ νόμου τοῦ 1867 δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποξηρανθῇ ἐπικερδῶς ἡ λίμνη, καὶ διὰ τοῦτο παρῃτήθησαν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ τοῖς εἶχε παραχωρηθῆ ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως πρὸς ἀπόκτησιν τῆς παραχωρήσεως τῆς ἀποξηράνσεως. Μετὰ τὴν παραχώρησιν ἐκείνην προσωρινῶς ἐγένετο ἑτέρα πρὸς τὸν κ. Jehenne διὰ 4 μῆνας καὶ κατόπιν παράτασις τῆς προθεσμίας διὰ δύω ἔτι μῆνας, τουτέστιν ἐν συνόλῳ δι’ ἓξ μῆνας, ἐντὸς τῶν ὁποίων εἶχε δικαίωμα προτιμήσεως ἀπέναντι παντὸς ἄλλου, ὅπως λάβῃ αὐτὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου τοῦ 1867. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Jehenne μελετήσας τοὺς ὅρους τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ τὰ τῆς Κωπαΐδος ἐπὶ τόπου, περιελθὼν δὲ κατόπιν καὶ τὰ Χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης, εἶδεν ὅτι ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῦ νόμου τοῦ 1867 οὐδὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ 1867 μέχρι τοῦ 1876, ὅτε ἐγένετο ἡ παραχώρησις πρὸς τὰς Τραπέζας, μέχρι τοῦ 1879, ὅτε παρεχωρήθη πρὸς τὸν κ. Jehenne καὶ μέχρι τοῦ 1880, ὅτε ἀνέλαβε τὴν ἐπιχείρησιν ὁ κ. Βοῦρος κατὰ τὴν ἤδη ὑφισταμένην παραχώρησιν, οὐδεὶς ἠκούσθη περὶ ἰδιοκτησιῶν ἐντὸς τῆς περιμέτρου τοῦ Σωβὰζ λόγος, οὐδὲν ἠκούσθη παράπονον παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν περὶ τῶν ὅρων τοῦ νόμου τοῦ 1867. Ἡμεῖς ἐλθόντες τότε εἰς τὴν ἐξουσίαν, βεβαίως ἐθεωροῦμεν, ὅτι ἡ παραχώρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος ἦτο μέγα ἀγαθόν· ὅ,τι ἐπεζητοῦμεν, ἦτο ἡ ἑταιρία νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ διεξάξῃ τὸ ἔργον. Εὑρέθημεν μάλιστα τότε ἀπέναντι ἄλλης ὁμάδος ζητούσης τὴν παραχώρησιν ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῦ 1867, τῆς ὁμάδος τοῦ κ. Burnouf, ἀντιπροσωπευομένου ἐνταῦθα ὑπό τινος συγγενοῦς του· οὗτος διετείνετο μάλιστα, ὅτι εἶχε καὶ παραχώρησιν, ἀλλ’ οὐχὶ ἔγγραφον παρὰ τῆς προκατόχου ἡμῶν Κυβερνήσεως, τῆς τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Ἐξητάσαμεν τὸ θέμα καὶ ἐπείσθημεν, ὅτι ὁ ἰσχυρισμός του δὲν ἦτο βάσιμος· ὅτε δὲ ἀπῄτησεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δοθείσης δῆθεν αὐτῷ ὑποσχέσεως τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεκαλούμενος τὴν ἀλληλεγγύην τῶν διαδόχων πρὸς τοὺς προκατόχους, ἀπεκρούσαμεν τὴν ἀπαίτησιν· οὐχ ἧττον εἴπομεν αὐτῷ, ὅτι θὰ ἐξετάσωμεν τὰς βάσεις τῶν προτάσεών του καὶ ἂν ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ σχηματίσῃ ἑταιρίαν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἐκ προσώπων οὐχὶ μόνον ἐντίμων, ἀλλὰ καὶ παρεχόντων ἐχέγγυα πίστεως καὶ κεκτημένων κεφάλαια, διότι μόνον συστάσεις παρὰ προσώπων εὐυπολήπτων ἔφερε, τότε θὰ ἐξετάσωμεν τὰς προτάσεις του, ἀπαιτοῦντες ἵνα βελτιώσῃ ὡς πρός τινα τοὺς ὅρους τοῦ νόμου. Οὐδόλως ὅμως ἐδέχετο οὗτος νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν ὅρων, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἡ παραχώρησις εἶχε γίνει εἰς αὐτὸν καὶ δὲν ἠδύνατο ἐπὶ ἄλλων ὅρων νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν. Εἶχε δὲ καὶ τὴν ἰδέαν, ὅτι τὰ πρὸς αὐτὸν λεγόμενα παρ’ ἡμῶν, ὅτι ὑπάρχει ἄλλη ἑταιρία προτείνουσα ὅρους βελτίονας, δὲν ἦσαν ἀκριβῆ, ἀφοῦ, ὡς ἔλεγεν, ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ 9 ἔτη ματαίως ζητεῖ ἑταιρίαν καὶ ἐπὶ 6 μῆνας ὁ κ. Jehenne περιῆλθε τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ ὑποδοχήν. Ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι αἱ βελτιώσεις, αἱ ἐπενεχθεῖσαι διὰ τῆς νεωτάτης συμβάσεως, δὲν ἔχουσι σημασίαν, καὶ ἤρχισε διὰ νὰ ἀποδείξῃ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῆς ἐγγυήσεως ὡσανεὶ προσετέθη ὡς λόγου ἀξία βελτίωσις. Ἐγένετο ἡ ἐλάττωσις ἕνεκα γενικῆς ἀρχῆς, ληφθείσης τότε παρὰ Κυβερνήσεως, ὅπως τὰ χρηματικὰ ποσὰ, τὰ κατατιθέμενα εἰς τὸ ταμεῖον δι’ ἐγγυήσεως, μὴ ἀποφέρωσι τόκον ἀνώτερον. Βεβαίως προκειμένου περὶ 300,000 μόνον δραχμῶν, δὲν εἶναι σπουδαία ἡ διαφορά· ἀλλ’ ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν πάσας τὰς καταθέσεις εἰς τὸ ταμεῖον, τὸ μέτρον παρίσταται ἄξιον λόγου. Σπουδαῖος ὅμως ὅρος ἐν τῇ συμβάσει εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴν νὰ θεωρήσῃ τὴν σύμβασιν ἄκυρον· ὁ ὅρος, ὅστις ὑποχρεοῖ τὴν ἑταιρίαν νὰ διατηρήσῃ αὐτὴ τὸ ⅓ τῶν γαιῶν, ἵνα διαθέσῃ ταύτας εἰς τὴν μεγάλην καλλιέργειαν, διότι ἄλλως αἱ γαῖαι, εὑρίσκουσαι, ὡς γινώσκομεν, μεγάλην τιμὴν, ἤθελον καταμερισθῆ εὐθὺς εἰς μικροὺς ἀγροὺς, πληρονομένου μεγάλου τιμήματος οὐχὶ βεβαίως ἐπὶ χεῖρας, ἀλλὰ κατὰ δόσεις. Ἐὰν ὅμως ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία νὰ μὴ πωλήσῃ μέρος τῶν γαιῶν, θέλει εἶσθαι ὑπόχρεως αὐτὰς τὰς γαίας νὰ καλλιεργήσῃ ἰδίᾳ διὰ τῶν νεωτέρων συστημάτων τῆς μεγάλης καλλιεργείας, καὶ οὕτω νὰ εἰσάξῃ ταύτην εἰς τὴν Ἑλλάδα, καθισταμένων τῶν γαιῶν τούτων σχολείων γεωργίας. Ἄλλος ὅρος, ὃν ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλωμεν ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1867, εἶναι ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀσυδοσίαν ἐπὶ δεκαετίαν· ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ ἀσυδοσία δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη, ὅτι αἱ ἐκ τοῦ φόρου εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου θέλουσιν εἶσθαι σπουδαῖαι, καὶ οὕτω κατηργήθη ἡ διάταξις αὕτη. Ἐπίσης ὅρον σπουδαῖον ἐθεωρήσαμεν τοῦ χρόνου τοῦ παραχωρημένου πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Παρεχωρεῖτο δεκαετία, καὶ παρεχωρήσαμεν μόνον 5 ἔτη. Οὗτοι ὑπῆρξαν οἱ ὅροι, ὧν ἐζητήσαμεν τὴν βελτίωσιν καὶ ἐπετύχαμεν· ἀλλὰ δὲν ἐζητήσαμεν τὴν ἐξασφάλισιν κατὰ τῶν διεκδικήσεων τρίτων. Ὁμολογῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἦτο εὐτυχῶς ἄγνωστον τότε, καὶ εἴμεθα ἐντελῶς δικαιολογημένοι μὴ γνωρίζοντες τὴν ὕπαρξιν τοιούτου ζητήματος, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ 1867 ἕως τοῦ 1880, τουτέστιν εἰς τὸ διάστημα 13 ἐτῶν, ὑφίστατο ὁ νόμος, ἐγένοντο παραχωρήσεις τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ οὐδέποτε ἠκούσθη οὐδεμία διαμαρτύρησις, οὐδεμία ἀξίωσις. Τοῦτο μάλιστα εἶναι ἄξιον παρατηρήσεως, ὅτι ἀφοῦ ὑπεγράφη ἡ σύμβασις καὶ ἐπεκυρώθη παρὰ τῆς ἀποτυχούσης μάλιστα ἑταιρίας, περὶ τῶν ἀξιώσεων τούτων οὐδεὶς ἐγένετο λόγος. Οἱ περὶ τὴν ἀποτυχοῦσαν ἑταιρίαν οὐδὲν ἄλλο ἔλεγον ἢ ὅτι προετιμήθησαν αὐτῶν ἄλλοι ἀτόπως, ἐνῷ οὗτοι ἦσαν εὐδιάθετοι νὰ δεχθῶσιν ὅρους καλλιτέρους, ὅπερ, ὡς προεῖπον, δὲν ἦτο ἀληθές. Οὐδὲν ὅμως ἠκούσθη περὶ ἀξιώσεων τρίτων· ταῦτα ἠκούσθησαν πολὺ βραδύτερον, καὶ μόλις ἤδη, ὅτε ἀνέλαβον τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐννοήσω τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος καὶ ἀπέστειλα ἐπιτροπήν, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ κατ’ αὐτό. Ἤδη ἔμαθον, ὅτι ὑφίστανται ἀξιώσεις, στηριζόμεναι ἐπὶ τίτλων προγενεστέρων τοῦ 1867, καὶ ἕτεραι ἀξιώσεις τῶν δηλωσάντων γαίας ἀπὸ τοῦ 1871· αὗται εὐτυχῶς δὲν μοὶ φαίνονται ἔχουσαι νομικὴν ὑπόστασιν, ἔχουσι δὲ σημασίαν μόνον, ὡς ἀποτελοῦσαι τὸν μέγιστον ἀριθμὸν τῶν ἀξιούντων προσώπων καὶ τῶν διεκδικουμένων στρεμμάτων. Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ διεκδικήσεως, στηριζομένης ἐπὶ τίτλων, βεβαίως πιστεύω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἑταιρία, ἥτις, ὅπως παρατηρῶ, διευθύνεται ἐν πνεύματι εὐρεῖ, οὐχὶ ἐν τῷ στενῷ πνεύματι πλεονεκτικῆς κερδοσκοπίας, νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἑταιρία δὲν θὰ ἐδυσκολεύετο, ἀποβλέπουσα εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ποιουμένη τὴν παραχώρησιν, δὲν ἐγίνωσκεν, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐγερθῶσι ζητήματα περὶ διαφορῶν μεταξὺ τῆς περιμέτρου, ἥτις ἐχαράχθη ὑπὸ τοῦ Sauvage, καὶ τῆς πραγματικῆς, ἤθελεν εἶσθαι εὐδιάθετος νὰ συνδράμῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν λύσιν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἦλθον εἰς ἐξηγήσεις πρὸς αὐτὴν καὶ ἐπείσθην, ὅτι διατεθειμένη εἶναι, ἵνα ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τοὺς κεκτημένους νομίμους τίτλους. Ὅ,τι ὅμως στενοχωρεῖ αὐτήν, εἶναι αἱ παράβολοι ἀξιώσεις, διότι δὲν γνωρίζει εἰς ποίαν βάσιν νὰ στηριχθῇ, ἵνα προέλθῃ εἰς λύσιν. Πρὸς τοὺς ἐγείροντας ἀξιώσεις λόγῳ δηλώσεων μετὰ τὸ 1875, ὅτε αἱ γαῖαι ἐξῃρέθησαν τῆς διανομῆς ἢ καὶ πρὸ τοῦ 1875, ἀλλὰ μὴ κεκτημένους παραχωρητήρια, πάντας δὲ μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1867, ὁ ὁποῖος εἶχε χαρακτηρίσει τὴν περίμετρον, δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ ἑταιρία αὕτη νὰ ἔλθῃ εἰς οἱανδήποτε συμφωνίαν. Ἀλλὰ καὶ εἰς συμφωνίαν ἂν παρεδέχετο ἡ ἑταιρία νὰ προέλθῃ, δὲν θὰ τὸ ἔπραττεν ὅμως ἐν συσχετίσει πρὸς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, καὶ δικαίως. Τὸν συμβιβασμὸν ὑπαγορεύει εἰς αὐτὴν ἡ ἐπιθυμία καὶ τὸ συμφέρον, ὅπως διατελῇ ἐν ἀγαθαῖς σχέσεσι πρὸς τοὺς νέους γείτονας αὐτῆς, πρὸς τοὺς κατοίκους, διὰ τῆς συνδρομῆς τῶν ὁποίων θέλει καλλιεργήσει τὰς γαίας ταύτας. Εἴτε ὅμως ἐπιψηφισθῆ εἴτε δὲν ἐπιψηφισθῆ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἡ ἑταιρία εἰς τὴν αὐτὴν θέλει εὑρεθῆ θέσιν ὡς πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις, εἰς ἃς ἡ Κυβέρνησις θέλει ἔλθει πρὸς αὐτήν. Τοῦτο λέγω κατόπιν ἐξηγήσεων πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, καθ’ ἃς παρετήρησα πνεῦμα εὐθυδικίας ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο· ἀλλὰ παρετήρησα ἐπίσης, ὅτε ἠθέλησα νὰ συσχετίσω τὸ ζήτημα τοῦτο πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ἡ ἑταιρία ἐδείχθη ἀδιάφορος. Τὸ ζήτημα τῆς μετατροπῆς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως θεωρεῖ ἡ ἑταιρία ὡς πρός τινα μέρη ὠφελοῦν αὐτήν, ὡς πρός τινα δὲ ζημιοῦν αὐτήν, ἐν συνόλῳ δὲ εὑρίσκει ἐν τροποποιήσει ὠφέλειαν, καὶ διὰ τοῦτο ἀποδέχεται αὐτό· ἀλλὰ δὲν εὑρίσκει εἰς τὴν μετατροπὴν ταύτην τοιαύτας ὠφελείας, ὥστε ν’ ἀποδεχθῇ σπουδαιοτέρας παραχωρήσεις ἐκείνων, τὰς ὁποίας παρεδέχθη. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλή, προβαίνουσα ἤδη εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τοῦτο: Συμφέρει ἢ δὲν συμφέρει τὰ ὕδατα νὰ διοχετευθῶσιν ἐντὸς τῶν παρακειμένων τῇ Κωπαΐδι δύω λιμνῶν; Εἶναι προτιμότερον νὰ διοχετευθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν διὰ τοῦ Πτώου ὄρους; Ἐὰν φρονῇ, ὅτι συμφέρει τὸ πρῶτον, θέλει δεχθῆ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ὑπεβλήθη· ἐὰν δὲ φρονῇ, ὅτι δὲν συμφέρει, ἐὰν πιστεύῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ λίμναι ἐκεῖναι νὰ καταστῶσι δεξαμεναὶ ὑγιειναί, ὅτι αἱ ὄχθαι αὐτῶν θέλουσι καταστῆ τελματώδεις, ὅτι τὰ ὕδατα δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τῶν λιμνῶν ἐκείνων νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἄνευ ὑπερόγκων δαπανῶν ὑπὲρ τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκῶς ὠφέλιμα ὑπὲρ τοῦ πεδίου τῆς Κωπαΐδος, θέλει ἀποφανθῆ ὑπὲρ τῆς διὰ τοῦ Πτώου ὄρους διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, ἀποῤῥίπτουσα τὸ νομοσχέδιον.

§97ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ δύω λέξεις, καὶ περὶ τῆς ἑτέρας γνώμης, ἣν ὑπέβαλον, περὶ τῆς προθεσμίας ἑνὸς ἔτους πρὸς διάτρησιν τοῦ Πτώου ὄρους... ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι;

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς Κυβερνήσεως, τὰς παρὰ τῆς ἑταιρίας δοθείσας, ἐγένετο ἔναρξις τοῦ ἔργου.

§99ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς τὸ εἶπε;

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο δὲν ἦτο ἐκ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην καὶ ἀπόφανσιν.

§101ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἐγένετο ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν, κύριε πρωθυπουργὲ, καὶ ἐκαθαρίσθησαν τὰ φρέατα τοῦ Ἀλεξάνδρου.

§102Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ζήτημα, ἐὰν ἐγένετο ἔναρξις τῆς ἐργασίας πρὸς διάτρησιν τοῦ Πτώου ὄρους ἢ ὄχι, εἶναι ζήτημα σπουδαῖον. Δι’ αὐτοῦ λύονται πλέον αἱ ἀμφιβολίαι, διότι ἐξ αὐτοῦ παρέχονται ἡμῖν δικαιώματα, ὧν ἡ δεξιὰ καὶ ἐπιτηδεία διαχείρισις δύναται νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ ἀπὸ τῶν δυσκολιῶν, εἰς ἃς περιήλθομεν, καὶ αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἐκ τῶν ἀξιώσεων, ὧν ἔχετε γνῶσιν. Αἱ ἀξιώσεις αὗται ἐγεννήθησαν κατὰ τὴν δευτέραν σύμβασιν, διότι τότε προέκυψαν οἱ ἰδιοκτῆται προβάλλοντες δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἐπὶ τῶν περιληφθεισῶν εἰς τὴν ζώνην τῶν συνήθων πλημμυρῶν γαιῶν, καὶ τότε ἕνεκα τῶν ἀξιώσεων τούτων ἀπεστάλη ἡ ἐπιτροπή, ἥτις ἐπανελθοῦσα ἐπληροφόρησε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αἱ ἀξιώσεις αὗται δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμοι. Ἐὰν ἡ σύμβασις, ἣν συνωμολόγησεν ἡ Κυβέρνησις τὸ 1880, καὶ δι’ ἧς παρεχώρησε τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, ἦναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος, νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐντελῶς κεχωρισμένον τοῦ νομοσχεδίου, ὃ συζητοῦμεν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσιν οἱ νομίζοντες, ὅτι ἡ σύμβασις ἐκείνη εἶναι ἄκυρος, διότι οἱ ὅροι αὐτῆς ὑπερβαίνουσι τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως τοῦ 1865 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867 τοῦ κυρώσαντος αὐτήν· ἀλλ’ ὡς ἐνθυμοῦμαι, τὸ ζήτημα τοῦτο προετάθη κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἥτις παρέπεμψε τὰ ἔγγραφα πάντα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, αὕτη δὲ ἠρεύνησε καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν. Καὶ ἡ μὲν πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης δι’ ἰδίας ἐκθέσεως ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ 1880 δὲν ἦτο ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ νόμου τοῦ 1867 καὶ ἑπομένως ἐθεώρει αὐτὴν ἄκυρον’ ἡ μειοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις συνέκειτο ὑπὸ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, νῦν ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τοῦ κ. Στεφανοπούλου, βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας, ὑπέβαλεν ἔκθεσιν ἰδίαν, διὰ τῆς ὁποίας προσέβαλεν ἀντιῤῥήσεις εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς πλειοψηφίας. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπέσχε πάσης περαιτέρω ἐρεύνης τῆς ὑποθέσεως, ἐγκαταλιποῦσα αὐτήν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα, ἂν ἡ σύμβασις τοῦ 1880 συνωμολογήθη ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως τοῦ 1865 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867, ὅτι δὲν πρέπει πλέον ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν’ συνάγω δὲ τοῦτο καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς τακτικῆς, ἣν ἡ Βουλὴ ἠκολούθησε τότε, διότι, καίτοι ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν τοιαύτην ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἐφάνη πεισθεῖσα ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπελάβετο πλέον τοῦ ζητήματος τούτου, οὐδ’ ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ὑπερβᾶσαν τοὺς ὅρους τοῦ νόμου. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἀνέπτυξε κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του αὐτοὺς τοὺς λόγους τῆς ἀκυρότητος, ἣν ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης εἶχεν ἰσχυρισθῆ, καὶ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἠσχολήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀνασκευάσῃ. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ σύμβασις ἦναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος, πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος διὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους. Πρέπει δὲ νὰ συζητήσωμεν ἄλλο ζήτημα. Πρέπει νὰ ζητήσωμεν πῶς θέλομεν δυνηθῆ νὰ λύσωμεν τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἐγέννησεν ἡ σύμβασις, τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρήγαγε τὸ ζήτημα τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐγκρίνεται νὰ μεταβληθῇ τὸ διάγραμμα τοῦ Sauvage, δίδεται ἀφορμὴ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐρευνήσῃ τὰ τοῦ ζητήματος τούτου’ περὶ τοῦτο δὲ πρέπει νὰ περιστραφῇ ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του ὁμιλῶν περὶ τῶν δυσκολιῶν, αἵτινες ἐγεννήθησαν ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880, εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ εἰς ἀποτέλεσμά τι συνεννοούμενος μετὰ τῶν λαβόντων τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, καὶ νὰ ζητήσῃ ὡς ἀντάλλαγμα τῶν παραχωρήσεων, ἃς ἡμεῖς ποιούμεθα πρὸς αὐτοὺς σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ ἀναδεχθῶσι καὶ οὗτοι εἰς βάρος των τὸ ὅλον ἢ μέρος τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιώσεων τῶν ἰδιοκτητῶν. Μᾶς εἶπε δὲ, ὅτι ἐπειδὴ διατεινόμεθα, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως, ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐγκρινομένη, παρέχει ὠφελείας εἰς αὐτοὺς, ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ συνεννοηθῇ μετ’ αὐτῶν καὶ νὰ δοκιμάσῃ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ἀντάλλαγμά τι. Ἀλλὰ, μᾶς προσέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μετὰ τὰς γενομένας συνεννοήσεις μετὰ τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸ τὸ ἀντάλλαγμα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμεν οὕτω γνωστὴν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀδυναμίαν, εἰς ἣν εὑρίσκεται, διότι δὲν ἔχει πλείονα μέσα, ἵνα πιέσῃ περαιτέρω τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἐπιχείρησιν, ὅπως προβῶσιν εἰς παραχωρήσεις πρὸς τὸ Κράτος, ἢ ὅπως ἀναλάβωσιν εἴτε τὸ ὅλον, εἴτε μέρος οἱονδήποτε ἐκ τῶν ἀξιώσεων, ἃς οἱ παριστάμενοι ὡς ἰδιοκτῆται γαιῶν προβάλλουσιν ἐπὶ τῶν γαιῶν, αἵτινες ἐμπεριελήφθησαν εἰς τὴν ζώνην τῶν συνήθων πλημμυρῶν τῆς λίμνης. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ ἐρευνήσωμεν, ἐὰν ἦναί τι, τὸ ὁποῖον, ἐκτὸς τῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου παραχωρουμένων ὠφελειῶν, δύναται νὰ δώσῃ δύναμιν εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως πείσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ δεχθῇ τοιαύτην τινὰ ὑποχρέωσιν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι τοιαύτην δύναμιν δίδει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ νόμου, νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἀληθῶς εἰς αὐτὴν τὴν εὐχάριστον θέσιν, τότε τοιοῦτον δικαίωμα ἔχει μεγάλην βαρύτητα, καὶ δίδει εἰς τὸν βραχίονα τῆς Κυβερνήσεως μεγάλην δύναμιν· διότι, ἂν δὲν θελήσωσιν οἱ λαβόντες τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως νὰ πεισθῶσιν εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ αὐτοὺς ἐκπτώτους, καὶ βεβαίως οὗτοι δὲν θέλουσιν ἀποφασίσει νὰ ἐκπέσωσι τοῦ δικαιώματος, ἐπιμένοντες νὰ μὴ ἀναδεχθῶσιν οὐδὲν βάρος πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀξιώσεων τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἡ σύμβασις τοῦ 1865 διὰ τοῦ ἄρθρου 8 διατάσσει τὰ ἑξῆς: «Τῶν ἐργασιῶν τῆς ὑπὸ τὸ Πτῶον ὄρος ὑπώρυγος ἡ ἔναρξις θέλει γίνει ἐντὸς ἐνιαυτοῦ ἀπὸ τῆς βασιλικῆς κυρώσεως θέλουν δ’ ἀποπερατωθῆ ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐποχῆς, ἐκτὸς ἐὰν συμπέσῃ κώλυμα ἐξ ἀνωτέρας δυνάμεως. — Ἐὰν αἱ ἐργασίαι δὲν ἀρχίσωσιν ἢ δὲν ἀποπερατωθῶσιν ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω προθεσμιῶν, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιοῦται νὰ κηρύξῃ δι’ ἀνεκκλήτου ἀποφάσεως ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν». Τὸ ἄρθρον δὲ 5 τοῦ τροποποιήσαντος τὴν σύμβασιν νόμου τῆς 21 Ἰανουαρίου 1867 διατάσσει ῥητῶς, ὅτι «ἐὰν αἱ ἐργασίαι δὲν ἀρχίσωσιν ἢ δὲν ἀποπερατωθῶσιν ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω προθεσμιῶν,.... τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιοῦται νὰ κηρύξῃ δι’ ἀνεκκλήτου ἀποφάσεως ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν». Ἡ παραχώρησις, ἡ γενομένη διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 ἐγένετο τὴν 30 Μαΐου τοῦ 1880. Ἐὰν λοιπὸν τὴν 30 Μαΐου τοῦ 1881 ἡ ἑταιρία δὲν εἶχεν ἀρχίσει τὰς ἐργασίας τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ αὐτὴν ἔκπτωτον τῶν δικαιωμάτων ἐκ τῆς συμβάσεως. Ἐπειδὴ δὲ ἡ σύμβασις τοῦ 1880 ἔδωκε δικαίωμα εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης νὰ προτείνωσι τὴν μεταβολὴν τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως καὶ νὰ προτείνωσι νέα διαγράμματα, ἐπέβαλε συγχρόνως τὴν ὑποχρέωσιν, ἐὰν οὗτοι δὲν ζητήσωσι τοιαύτην μεταβολὴν τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως, ἢ ἂν ζητήσωσιν αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν δεχθῇ τὴν μεταβολὴν ταύτην, ἢ ἂν ἡ Κυβέρνησις δεχθῇ καὶ προβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἵνα ἐγκριθῇ ἡ ζητουμένη μεταβολὴ, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐντὸς τῆς προσεχοῦς Συνόδου, ἡ ὑποχρέωσις τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος νὰ ἀρχίσωσι τὰς ἐργασίας τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου ἐντὸς ἑνὸς ἔτους μένει ἀκεραία. Μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 συνῆλθεν ἡ Βουλὴ τοῦ 1881 τῆς παρελθούσης Συνόδου. Οἱ λαβόντες τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως συνεννοήθησαν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπρότειναν, φαίνεται, εἰς αὐτὴν μεταβολὴν τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως, ἵνα τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος, μὴ μετοχετευθῶσι διὰ διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου, ἀλλὰ μετοχετευθῶσιν εἰς τὰς ἄλλας λίμνας. Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐδέχθησαν τὴν πρότασιν καὶ συνωμολόγησαν σύμβασιν μετ’ αὐτῶν περὶ μεταβολῆς τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως· ἡ σύμβασις εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἡ Σύνοδος ἐκείνη τῆς Βουλῆς παρῆλθε καὶ δὲν ἐπεψηφίσθη ἡ σύμβασις. Ἡ Σύνοδος ἐκείνη τῆς Βουλῆς ἔληξε τὸν Μάρτιον τοῦ 1881, ἔκτοτε δὲ μέχρι τοῦ Μαρτίου τοῦ 1882 διήνυσεν ἡ ἑταιρία τὸ ἔτος τῆς προθεσμίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἔπρεπε ν’ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους. Ἐὰν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔχῃ ἐπίσημον πληροφορίαν, ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ἤρχισαν βεβαίως, δὲν ὑπάρχει λόγος ἐκπτώσεως, οὐδὲ διὰ τοιούτου λόγου δύναταί τις νὰ πιέσῃ τὴν ἑταιρίαν. Ἂν ὅμως δὲν ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἐπίσημον βεβαίωσιν, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐποιήσατο ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν της...

§103ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Εἷς χάνδαξ ἠνοίχθη.

§104Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλάλησε περὶ τούτου· ἀλλ’ ὅσα εἶπε δὲν ἐδείκνυον, ὅτι ἔχει πληροφορίας ἐπισήμους, βεβαιούσας τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν, διότι ἀπέφυγε νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν ἐπισήμως, ὅτι ἐγένετο ἡ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς, ὁ διακόψας, με ἀρνεῖται ὡσαύτως, ὅτι ἐγένετο ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου. Ἐὰν ἐγένετο ἢ δὲν ἐγένετο ἔναρξις τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου, τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἄνδρες τεχνικῶς ἁρμόδιοι.

§105ΛΑΠΑΣ. Δὲν ἔγεινε καμμία ἐργασία, καμμία ἀρχή.

§106Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπισήμως τοιαύτας παρὰ τεχνικῶν ἀνδρῶν πληροφορίας.

§107ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκαμε καμμίαν ἐργασίαν περὶ διατρήσεως, ἀλλὰ περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ κάμῃ τάφρους· διότι δὲν εἶχε συμφέρον νὰ ἐπιχειρήσῃ δαπάνας.

§108Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τόσῳ καλλίτερον, διότι ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν, καὶ αὕτη θέλει ἀναγκασθῆ νὰ ἀποδεχθῇ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμοῦμεν. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὑπὲρ πάντα ἄλλον κατήντησεν ἀναποφεύκτως ἀναγκαῖον νὰ ἀναβληθῇ τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἐπιψήφισις, διότι ἂν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν, θέλει ἐγκαταλείψει ἰσχυρότατον λόγον, ὅστις δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν, καὶ ἑπομένως θέλει ἀφαιρέσει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν δύναμιν νὰ ζητήσῃ καὶ ἀποκτήσῃ τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς ἑταιρίας. Ἡ πρότασις λοιπὸν τῆς ἀναβολῆς δὲν εἶναι πρότασις ἔμμεσος ἀποῤῥίψεως νομοσχεδίου ἐξυπηρετοῦντος δημόσια συμφέροντα, ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας εἶναι πρότασις χρησιμεύουσα πρὸς ἐξυπηρέτησιν αὐτῶν τῶν δημοσίων συμφερόντων. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις δὲ ταύτας ἐλπίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου δὲν θέλει ἐπιμείνει ἀποκρούων τὴν ἀναβολήν.

§109ΛΑΠΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, θὰ εἴπω δύω λέξεις. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι οὐδὲν παράπονον ἐγένετο ἀπὸ τοὺς κατοίκους· βεβαίως δὲν ἔγεινε. Καὶ ποῦ ἐγνωρίζαμεν ἡμεῖς, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἑταιρία νὰ θέλῃ σήμερον νὰ πάρῃ τὰς ἰδιοκτησίας μας; Τώρα, ὅτε εἴδαμεν αὐτὸ, ἐκάμαμεν ἀναφορὰν καὶ παραπονούμεθα, διότι δὲν ἐγνωρίζαμεν καὶ δὲν ἐπιστεύαμεν, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἑταιρία νὰ θέλῃ σήμερον νὰ βάλῃ χέρι εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν μας. Τώρα τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον, ν’ ἀναβληθῇ, διότι θὰ ζημιωθῇ σπουδαίως τὸ Δημόσιον καὶ θὰ καταστραφῇ μία ἐπαρχία ὁλόκληρος· ἑπομένως ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ στείλῃ καὶ νὰ ἐξετάσῃ Φίλος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει 80) στρέμματα διὰ παραχωρητηρίου. Ὁ κ. Χατζόπουλος γνωρίζει ἀπὸ ποίαν οἰκογένειαν ἔλαβε σύζυγον ὁ βουλευτὴς οὗτος, ὅστις εἶναι ὁ κ. Κοντόσταυλος, ὅτι εἶναι τοῦ μεγάλου Κουντουριώτη. Καὶ τέλος πάντων αὐτὰ τὰ ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ παρεχώρησε. Σᾶς λέγω, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐγνωρίζαμεν, ὅτι ἤθελαν νὰ μᾶς πάρουν τὰς γαίας, ἃς ἔχουν οἱ κάτοικοι, ἄλλος ἀπὸ φαλαγγιτικὰ γραμμάτια, ἄλλος ἀπὸ δηλώσεις. Αὐτὰ ἠξεύρω νὰ σᾶς εἴπω. Ἑπομένως παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ καὶ νὰ σταλῇ ἐπιτροπή.

§110ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ἀνέρχομαι καὶ ἐκ δευτέρου τὸ βῆμα τοῦτο καὶ παρίσταμαι ὡς συνήγορος τῆς συμβάσεως, οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον ἢ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ πρόοδος, ἡ εὐημερία καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ Τόπου τούτου ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς ὑλικῆς αὐτοῦ ἀναπτύξεως. Τὰ ἔργα δὲ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἴπερ τι καὶ ἄλλο εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Τόπου, εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ αὐξήσωσι τὰς παραγωγικὰς αὐτοῦ δυνάμεις καὶ νὰ χορηγῶσιν εἰς αὐτὸ τὰ μέσα οὐχὶ μόνον τῆς ὑπάρξεως, ἀλλὰ καὶ τοῦ πλουτισμοῦ. Τὸ πεδίον τῆς Κωπαΐδος ἀποξηραινόμενον οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι δύναται νὰ πλουτίσῃ μεγάλως τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχει τὴν εὐτυχίαν νὰ κατοικῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Λάπας. Παραπονοῦνται οἱ περίοικοι, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ἡ παραχώρησις παραβλάπτει δικαιώματα αὐτῶν κυριότητος καὶ κατοχῆς. Κύριοι, ἡ παραχώρησις ἐγένετο δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1867, ἔκτοτε ἦτο γνωστὸν εἰς τὸν κ. Λάπαν καὶ εἰς ὅλους ἐπὶ τῇ βάσει ὁποίου διαγράμματος ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ παραχώρησις. Ἦτο γνωστὸν ἔκτοτε, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ παραχώρησις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ διαγράμματος τοῦ Σωβάζ.

§111ΛΑΠΑΣ. Κύριε Μεσσηνέζη, σὲ παρακαλῶ, ἔχεις σκοπὸν νὰ πετάξῃς μίαν ἐπαρχίαν εἰς τοὺς δρόμους; (Θόρυβος).

§112ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ ἐνταῦθα ἦλθον νὰ ἐξυπηρετήσω τὰ γενικὰ συμφέροντα, δὲν θέλω δὲ νὰ ἐξυπηρετήσω ἀτομικὰ συμφέροντα, μὴ στηριζόμενα εἰς τὸν νόμον. Ἰδοὺ τί ἐπιδιώκω, κ. Λάπα.

§113ΛΑΠΑΣ. Νὰ ἔλθουν λοιπὸν νὰ μᾶς λῃστεύσουν;

§114ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς περιουσίας τοῦ Δημοσίου καὶ ὄχι τῶν ἰδιωτῶν, διότι οἱ ἰδιῶται θὰ καταφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ θὰ κερδήσουν.

§115ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κίνδυνος ὑπάρχει καὶ κίνδυνος μέγας ἀποτυχίας τοῦ ἔργου, ὅταν ἔρχηται μία ἑταιρία καὶ ἀποτυγχάνῃ, ἔρχεται ἄλλη καὶ ἀποτυγχάνει, ἔρχεται ἄλλη καὶ ἀντιστρατευόμεθα ὅλοι κατ’ αὐτῆς, τότε τὰ κεφάλαια φυγαδεύονται καὶ καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἐπιτέλεσις ἔργων. Δὲν πρέπει νὰ νομίσητε, ὅτι οἱ ἐπιχειροῦντες τὰ τοιαῦτα ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἄνθρωποι φερέοικοι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται, τοποθετοῦντες ἄλλως πως τὰ κεφάλαιά των, νὰ προσπορίσωσιν εἰς ἑαυτοὺς ὠφελείας. Ἀφοῦ ἅπαξ ἀπεφάσισαν νὰ στραφῶσι τὰ κεφάλαια ἐν Ἑλλάδι εἰς ἔργα δημόσια, δὲν πρέπει ἁπλῶς καὶ μόνον, διότι τινὲς δὲν θέλουν τὸ ναυάγιον, ν’ ἀντιστρατευώμεθα καὶ ἡμεῖς κατ’ αὐτῶν. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος μὲ ἐκάλεσε καὶ δεύτερον εἰς τὸ βῆμα· ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1867 ἦτο γνωστὸν ὁποία εἶναι ἡ γραμμὴ, ἥτις ἐθεωρήθη ὡς ἡ γραμμὴ τῶν συνήθων πλημμυρῶν. Ὁ νόμος ἦτο γνωστὸς εἰς τὸν κ. Λάπαν καὶ ἠδύνατο, ἐὰν ἐθεώρει αὐτὸν ἄδικον, μέλος μάλιστα ὢν τῆς Βουλῆς διαρκὲς, νὰ ζητήσῃ τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ. Τοῦτ’ αὐτὸ ἠδύναντο νὰ πράξωσι καὶ οἱ ἄλλοι, ὅσοι σήμερον μόνον ἐγείρουσι παράπονα. Μὴ πράξαντες δὲ τοῦτο ἐγκαίρως, δὲν δικαιοῦνται σήμερον νὰ παραπονῶνται, εἴτε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε καθ’ οἱουδήποτε ἄλλου. Ἐπειδή τινες συνέλαβον τὴν ἰδέαν μετὰ τὴν παραχώρησιν, ὅτι ὑπάρχει πλοῦτος βαθὺς, ζητοῦσιν ἤδη τὴν ἀκύρωσιν ἢ τὴν ἀναβολὴν τῶν ἔργων. Λέγω λοιπὸν, ὅτι οἱ λόγοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται οἱ ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταὶ, οἱ κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐνιστάμενοι, δὲν εἶναι σπουδαῖοι, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν θέλῃ νὰ ἔλθωσι κεφάλαια ἐν Ἑλλάδι, διὰ τῶν ὁποίων νὰ γίνωσιν ὄχι μόνον τὸ ἔργον αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα, ὅσα μένουσιν εἰσέτι ἐκκρεμῆ, καὶ ἄνευ τῆς ἐπιτελέσεως τῶν ὁποίων εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξέλθῃ ὁ Τόπος ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν δυστυχῶς διατελεῖ.

§116ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, εὐχῆς ἔργον ἦτο, ἂν κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ προλαλήσαντος κ. Μεσσηνέζη, μὲ τὴν τομὴν τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου ἐσώζετο τὸ ἥμισυ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μὲ τὴν ἀποξήρανσιν δὲ τῆς Κωπαΐδος τὸ ἕτερον ἥμισυ, καθόσον διὰ τῆς περαιώσεως τῶν δύω αὐτῶν ἔργων πληροῦνται οἱ ἐθνικοὶ πόθοι ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων· καὶ ἂν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, ὀφείλομεν πάντες νὰ σπεύσωμεν, ἵνα ἐργασθῶμεν καὶ διὰ προσωπικῆς ἐργασίας, διὰ νὰ φέρωμεν ὅσον τάχιστα εἰς πέρας τὰ δημόσια αὐτὰ ἔργα, ἀφοῦ μάλιστα πάντες ὑποσχόμεθα νὰ χύσωμεν τὸ αἷμά μας διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος, ἐνῷ διὰ τοῦ μέτρου τούτου ὑποβαλλόμεθα εἰς μόνον κόπους, ἐξασφαλίζοντες τὴν ζωὴν, ἣν ἐπαπειλούμεθα νὰ χάσωμεν εἰς τὸν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ πόλεμον. Αὐτὰ, κύριοι, δὲν λέγονται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, δύνανται νὰ τὰ λέγουν τινὲς, καὶ μάλιστα βουλευταὶ, μόνον ὅταν πηγαίνουν εἰς ἐξωχώρια, ὅπου μόνον ὁ παπᾶς γνωρίζει νὰ διαβάζῃ. Κύριοι, ἐγὼ θὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἀντικειμένου, ἀρχόμενος ἀπὸ τῆς τελευταίας παραγράφου τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἐν εἰλικρινείᾳ, ὅτι ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὸς, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον μεγάλας ἀποζημιώσεις. Ἐδικαιολόγησεν ὅμως τὴν ὁποίαν ἔκαμε παραχώρησιν εἰς τὴν ἑταιρίαν, διότι ἀπὸ τὰ 1867, ὅταν ἔγεινεν ὁ νόμος περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος, δὲν ἠγέρθη καμμία ἀξίωσις ἰδιοκτήτου ἐπὶ τῶν ζωνῶν τῆς λίμνης. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ! Λέγονται τὰ τοιαῦτα; Εἴμεθα ὅλοι Ἕλληνες· εἶναι δυνατὸν ὁ Ἕλλην, ἐὰν δὲν τὸν ἐγγίξῃς εἰς τὸ συμφέρον του, νὰ ὑψώσῃ φωνήν; Ἔπειτα τίς ἤξευρεν ἐκ τῶν μεγαλοκτηματιῶν καὶ τῶν γεωργῶν, ὅτι μὲ τὴν παραχώρησιν τῆς λίμνης θὰ συμπαραχωρηθῶσι καὶ τὰ κτήματά των, διὰ νὰ ὑψώσωσι φωνήν, κύριε Πρωθυπουργέ! Ὅταν εἷς ἁπλοῦς ἰδιοκτήτης ἀποφασίζῃ νὰ μισθώσῃ ἓν κτῆμά του, μεταβαίνει ἐπιτοπίως μετὰ τοῦ μισθωτοῦ καὶ ὁδηγούμενος ἐκ τῆς καταστάσεως τοῦ κτήματος αὐτοῦ κανονίζει τοὺς ὅρους τῆς μισθώσεως, καὶ ἂν δὲν δύναται αὐτὸς νὰ πράξῃ τοῦτο, στέλλει τὸν Κεχαγιᾶν του...

§117ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸν Κεχαγιᾶν τῆς Τραπέζης;

§118ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ τῆς Τραπέζης Κεχαγιᾶς, εἶναι ἀφέντης ἰδικός σου.—Λοιπὸν, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅταν ἡ Κυβέρνησις παραχωρῇ περιουσίαν Δημοσίου, ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ τὴν πρόνοιαν ἑνὸς ἰδιοκτήτου, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὁ οἰκοκύρης ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τοῦτο ὠφείλατε νὰ μεταβῆτε τὸ 1881 πρὶν ἢ παραχωρήσητε τὴν Κωπαΐδα εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ ἂν δὲν εἴχετε σεῖς τὸν καιρὸν, ἂς ἐστέλλετε τοὺς ἀντιπροσώπους σας, Νομάρχην καὶ Ἀρχιμηχανικὸν, καὶ οὕτω ἠθέλατε προλάβει ὅλα τὰ ἄτοπα, ὅσα συμβαίνουσι διὰ τῆς παραχωρήσεως ταύτης. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἐπράξατε. Κ. Πρωθυπουργὲ, εἴπετε, ὅτι προχθὲς ἐστείλατε μίαν ἐπιτροπὴν, καὶ διατί νὰ μὴ τὴν στείλητε εἰς τὰ 1880 αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν; Λέγετε, αἱ δηλώσεις τῶν κατοίκων ἔγειναν κατὰ τὰ 1875, ὅτε ἐγνώριζον ἀπὸ τοῦ 1867, ὅτι πρόκειται νὰ δηλώσουν λίμνην! λίμνην; Τὸ εἴπομεν προχθὲς δὲν εἶναι λίμνη! εἶναι γαῖαι καλλιεργούμεναι, αἱ ὁποῖαι κατακλύζονται μόνον τὸν χειμῶνα, καὶ τὸ καλοκαῖρι εἶναι αἱ εὐφορώτεραι γαῖαι τῆς Ἑλλάδος. Λέγετε, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅτι ἡ ἑταιρία σᾶς δίδει ἐλπίδας νὰ δεχθῇ τροποποιήσεις, ἀλλὰ θέλει νὰ γνωρίσῃ μέχρι τίνος ἀναβαίνουν αἱ τοιαῦται ἀπαιτήσεις. Τοῦτο ἴσα ἴσα εἶναι ἰσχυρὸν ἐπιχείρημα νὰ ἐνδώσητε εἰς τὴν ἀναβολὴν, ἀφοῦ μάλιστα εἶσθε εἰς διαπραγματεύσεις. Θὰ μὲ συγχωρήσητε, κ. Τρικούπη, νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν ἀφορῶσαν τὸ προσωπικόν σας συμφέρον. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν πρωθυπουργίαν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν, τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον σᾶς βάλλουν οἱ προκάτοχοί σας, εἶναι ἡ Κωπαΐς. Ἡ διατήρησις τῆς ὑπολήψεώς σας καθιστᾷ ὑμᾶς προσεκτικώτερον τοῦ νὰ δεικνύετε τόσον ζῆλον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νόμου...

§119ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ τίποτε ἡ ὑπόληψίς του. Τὴν ὑπόληψίν του καθεὶς τὴν ἔχει, δὲν τὴν περιμένει ἀπὸ σέ. (Θόρυβος).

§120ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ κατάστασις εἶναι ἀποδοκιμαστέα. Σὺ νὰ ῥίψῃς μομφὴν κατὰ τοῦ Τρικούπη...

§121ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖς σὺ νὰ ὁμιλῇς οὕτω, γελοῖε.

§122ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Γελοῖοι εἶσθε σεῖς.

§123ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσαι πολὺ μικρὸς διὰ νὰ κατηγορήσῃς· δὲν εἶσαι ἱκανὸς νὰ... (Θόρυβος)

§124ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὤφειλες λοιπὸν, κ. Τρικούπη, χάριν τῆς ὑπολήψεώς σου νὰ μὴ δείξῃς τόσον ζῆλον, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλεις νὰ δεχθῇς τὴν ἀναβολήν.

§125ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν κάμνομεν τὴν ἀναβολήν.

§126ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πόσον θὰ στοιχίσῃ ἡ διάτρησις τοῦ Πτώου ὄρους, καὶ πόσον ἡ διοχέτευσις εἰς τὰς Θηβαϊκὰς λίμνας; (Θόρυβος). Διατί ταράττεσθε; Ὅταν συζητοῦμεν, δὲν πρόκειται ἐδῶ νὰ χάσετε τὸ ζήτημα, θὰ τὸ κερδίσετε, διατί ταράττεσθε; ἢ νομίζετε διότι εἶσθε περισσότεροι, θὰ μᾶς ἐπιβάλετε σιωπήν; Ἀπατᾶσθε! Δύω ἂν μείνωμεν, εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ ἐλέγχωμεν τὰς πράξεις σας. Λοιπὸν, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ νὰ προτείνω τὴν ἀναβολήν· ἂν καὶ κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ ἑταιρία θὰ κερδίσῃ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 3 ἑκατομμύρια ἐκ τῆς μὴ διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου. Φρονεῖς, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅτι δύω χιλιάδες κάτοικοι δὲν ἔχουσι δικαίωμα, καὶ ἔχουν δικαίωμα τέσσαρες πραγματευτάδες, οἱ ὁποῖοι συνεβλήθησαν μετὰ σοῦ; Καὶ ἂν δὲν ἔχουν ἰδιοκτησίας δικαίωμα, ἔχουν ὅμως δικαίωμα κατοχῆς, διότι 50 ἔτη τὸ καλλιεργοῦν· εἶναι ὁ νόμος περὶ κατοχῆς τοῦ 1841, ὁ ὁποῖος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς κάθε γεωργὸν νὰ ἔχῃ κατοχὴν 80 στρεμμάτων ξηρικῶν γαιῶν καὶ 40 ποτιστικῶν. Λοιπὸν ἐπὶ τέλους ἐπειδὴ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς διορθώσεως, ἀποτείνομαι πρὸς τὸν συμμέτοχον τῆς ἑταιρίας συνάδελφον κ. Σκουλούδην καὶ τῷ λέγω μίαν τελευταίαν πρόῤῥησιν, καὶ εἴθε νὰ εὑρεθῶ ψεύστης, μήπως ἀντὶ νὰ καταλάβῃ τὰ 90,000 στρέμματα τῶν καλλιεργητῶν, τὰ ὁποῖα ἀξίζουν 9,000,000, μήπως, λέγω, εὑρεθῇ ἡ ἑταιρία εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀφήσῃ τὸ ἔργον εἰς τὸ μέσον καὶ νὰ ἀναχωρήσῃ νύκτα, διότι οἱ ἄνθρωποι ἔχουν χύσει τὸ αἷμά των εἰς ἐκείνας τὰς γαίας, καὶ δὲν θὰ ὑποχωρήσωσιν εἰς αὐτὴν κατ’ οὐδένα τρόπον.

§127ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐλπίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἐπηρεασθῇ ποσῶς ἐκ τῆς τελευταίας ὁμιλίας τοῦ προαγορεύσαντος, καὶ ἐκ τοῦ ἐρεθισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπεκράτησε συνεπείᾳ τῶν λόγων του. Τὸ ζήτημα ἐτέθη καθαρῶς, καὶ αἱ γενόμεναι μέχρι τοῦδε ἀγορεύσεις ἔπεισαν, πιστεύω, ὑμᾶς περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν ἀρχῆθεν ἐπρότεινα.

§128ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι, δὲν τὴν ἀναβάλλομεν πλέον.

§129ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἶναι λυπηρὸν, ἂν, διότι εἷς τῶν συναδέλφων δὲν προσέχει ἢ ἀποδίδει πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ὑπόστασιν, πρέπῃ διὰ τοῦτο νὰ χάνωνται τὰ ζητήματα, τότε ἀλλοίμονον· πᾶς τις δύναται ἐκ προθέσεως ἐν παντὶ ζητήματι νὰ ῥίπτῃ τὸ σκάνδαλον καὶ ν’ ἀπόλλυται τοῦτο.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖος προσέχει εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Δημητρακάκη;

§131ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Οὐδεὶς τῷ ἀποδίδει καταλογισμόν.

§132ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἴσως δὲν προσέχετε ὑμεῖς, ἀλλὰ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς μερίδος ταύτης δικαίως ἐξηρεθίσθησαν. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεασθῆτε ἄλλως οὔτε ἐκ τῆς ἀναβολῆς ἐνέχεται ἡ ἀπόῤῥιψις τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπάρχει, κύριοι, ἐλπὶς, ὅτι διὰ τῆς τελευταίας ταύτης ἀποπείρας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἑταιρία θὰ ὑποχωρήσῃ εἰς πολλὰ πράγματα καὶ θὰ ἀποφύγῃ οὕτω τὸ Δημόσιον ζημίας. Δὲν εἶναι μέγα πρᾶγμα νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ 8 ἡμέρας ἡ ψήφισις· καὶ πρόκειται, κύριοι, νὰ χορηγηθῶσι σπουδαῖα δικαιώματα εἰς τὴν ἑταιρίαν· χορηγοῦντες λοιπὸν τὰ δικαιώματα ταῦτα, νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ὑποδείξωμεν καὶ τρόπον ἀνταλλαγῶν ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν λεχθέντων, ἀναλογιζομένη τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ οὐχὶ τῶν κατοίκων, οἵτινες ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων βεβαίως θὰ δικαιωθῶσι.

§133ΛΑΖ. ΠΑΠΑΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ καὶ ἐγὼ, κύριοι, καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης τῆς ἀναβολῆς διὰ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, διότι, ὅτε παρεχωρήθη τὸ δεύτερον ἡ Κωπαΐς εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐγεννήθησαν αὐτὰ τὰ ζητήματα καὶ αἱ ζημίαι κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν. Ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τῶν μερῶν ἐκείνων γνωρίζομεν καλῶς, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προσγίγνεται τῇ ἑταιρίᾳ μεγίστη ὠφέλεια, ἀπέναντι τῆς ὁποίας εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ θελήσῃ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν καὶ συναλλαγήν· οὕτω δὲ δὲν θὰ ὑποστῇ τὸ Δημόσιον μεγάλας ζημίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀναγνωρίζει. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ δι’ ὀλίγας ἡμέρας τὴν ἐπιψήφισιν, διὰ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, διότι δὲν ἐξητάσθη τὸ ζήτημα εἰς τὰς ἀρχάς· ὁ κόσμος δὲν ἦτο δυνατὸν, ὅταν παρεχωρήθη ἡ Κωπαΐς καὶ ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος, δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ διαγράμματα· τὰ σημεῖα ἐτέθησαν ἐκεῖ μετὰ τὴν παραχώρησιν, καὶ τότε ἐξανέστη ὁ κόσμος καὶ ἠγέρθησαν τὰ παράπονα. Δὲν ἐξητάσθησαν λοιπὸν τὰ πράγματα καὶ ἐγένετο τὸ λάθος· τώρα σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ ὀλίγας ἡμέρας μόνον, ἵνα ἐξετασθῇ τὸ πρᾶγμα.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ὑπάρχει ἐγγεγραμμένος. Ὑπάρχει μία πρότασις ἀναβολῆς. (Ἀναγινώσκει) «Ἡ Βουλὴ ἀναβάλλει προσωρινῶς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ γείνῃ ἡ τελευταία πρὸς τὴν ἑταιρίαν ἀπόπειρα πρὸς ἐξομάλυνσιν τῶν ἐγειρομένων παραπόνων».

§135ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἐγείρονται 15).

§136ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐγὼ ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς ἐβεβαίωσεν ἐπισήμως... (Θόρυβος).... Διαμαρτύρομαι... (Θόρυβος. Ὁ Πρόεδρος κρούει διαρκῶς τὸν κώδωνα). Γνωρίζω τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις μου, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἀγνοῶ ποῦ στηρίζεσθε προσπαθοῦντες νὰ μὲ ἐμποδίσητε νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπισήμως μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐνενήκοντα περίπου χιλιάδες στρεμμάτων, ἀνηκόντων εἰς τρεῖς κατηγορίας ἰδιοκτητῶν, παρεχωρήθησαν εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος. Αἱ γαῖαι αὗται ἀφῃρέθησαν παρανόμως παρὰ τῶν μικρῶν χωρικῶν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἰδιοκτητῶν καὶ ἐδόθησαν προῖκα εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἡ δ’ ἀξία αὐτῶν ὡμολογήθη ὡς ἀνερχομένη τοὐλάχιστον εἰς 9,000,000 δραχμῶν. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι αἱ μεγάλαι εἰς γαίας ἰδιοκτησίαι, τὰ κοινῶς καλούμενα τσιφλίκια, εἶναι δυστύχημα διὰ τὴν Ἑλλάδα· καὶ ἐνεργῶν πᾶν τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὅπως ἐξευρεθῇ ἡ κατάλληλος θεραπεία, ἥτις ἐγὼ φρονῶ, ὅτι μόνον διὰ τῆς κατατομῆς τῆς ἰδιοκτησίας θέλει ἐπιτευχθῆ, ὀφείλω μετ’ ἀγανακτήσεως νὰ καταψηφίσω τὴν διὰ νόμου ἑδραίωσιν τῆς παραχωρήσεως τῶν γαιῶν τῆς Κωπαΐδος καὶ τὴν σύστασιν νέου μεγάλου τσιφλικίου, πρὸς βλάβην τῶν μικρῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἤδη κατόχων καὶ κυρίων. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καθ’ ἣν ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 164· 58 μὲν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, 106 δὲ κατ’ αὐτῆς. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον...

§138ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κ. Πρόεδρε.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἐψήφισαν 106, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία! Τί εἶναι αὐτά!

§140ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία· ἔφυγαν. (Ὁ Γραμματεὺς ἄρχεται τῆς ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου).

§141ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τί κάμεις ἐκεῖ; Δὲν ἠμπορεῖς, ἀφοῦ ἔκαμα ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.....

§142ΛΑΠΑΣ. Διαμαρτύρομαι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Τὸν Βούλγαρην ἀντικαταστήσατε; (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, εὑρέθησαν παρόντες 126 βουλευταί).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαρτία ὑπάρχει. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ συζητηθέντος νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τοῦ κ. Διαμάντη. (Ἀναγινώσκει). «Νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἑταιρία ὅπως αἱ νέαι τῶν δύω λιμνῶν καὶ δεξαμενῶν ὄχθαι μὴ ὦσι τελματώδεις».—Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2).

§145ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Κύριοι, ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ πείσωμεν τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἐπιβλαβοῦς τῆς παραχωρήσεως κατὰ τὸ διάγραμμα τοῦ Σωβάζ, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν ἀκόλουθον τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκει). «Αἱ καλυφθησόμεναι γαῖαι ἐκ τῆς ὑψώσεως τῶν ὑδάτων νὰ ἀνταλλαχθῶσι μὲ ἴσην ἔκτασιν ἐκ τῶν ἀποξηρανθησομένων ἐν τῇ Κωπαΐδι».

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν ἡ γῆ, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ ἡ ἑταιρία, ἦναι χειροτέρα, τότε εἶναι δήμευσις.

§147ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Δὲν θὰ εἶναι βεβαίως χειροτέρα.

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§149ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Νὰ τεθῇ, ὅτι οἱ ἀνταλλαχθησόμενοι ἀγροὶ νὰ ἦναι ἴσης ἀξίας μὲ τοὺς καταληφθησομένους. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ βουλευτοῦ κ. Κουκούλεζα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 9 μ. μ.