1882.05.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67

τῆς 10 Μαΐου 1882.

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

(Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. κ. βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§2Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, δὲν δέχομαι, ὅτι εἶναι ἀπαρτία.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρόντες 128.

§4Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι βουλευταὶ, διότι γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Θὰ ἀναγνώσωμεν πάλιν τὸν κατάλογον.

§6ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Πρέπει νὰ μὴ φύγῃ καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Λογομαχία καὶ ῥῆξις μεταξὺ Κ. Κουμουνδούρου καὶ Μοντεσάντου Θόρυβος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι βουλευταὶ, σᾶς παρακαλῶ.

§8ΤΙΝΕΣ. Μὰ τώρα, κ. Πρόεδρε, ἀνεγνώσατε τὸν κατάλογον!

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς λέγει, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία. Λοιπὸν θ’ ἀναγνώσωμεν πάλιν τὸν κατάλογον. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 117.

§11ΤΙΝΕΣ. Ἂς προσμείνωμεν ὀλίγον ἀκόμη.

§12ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, οἱ ἐν τοῖς δωματίοις λογίζονται παρόντες.

§13Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, κ. Πρόεδρε, ἀφοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία, διατί ἐξακολουθεῖτε ἐπιμένοντες!

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἦσαν παρόντες 128.

§15Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀποδεικνύεται ὅμως τώρα ἐκ τῆς ἀναγνώσεως, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε. Πρέπει νὰ σεβώμεθα τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, κ. Πρόεδρε. (Προσέρχονται καί τινες ἄλλοι βουλευταί).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα, κύριοι, εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§17Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀνάξιον τῆς ἀξιοπρεπείας ἑνὸς Προέδρου αὐτό. (Θόρυβος).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσαι ἀσεβέστατος καὶ κακοανατεθραμμένος βουλευτὴς, καὶ ν’ ἀποσύρῃς τοὺς λόγους σου.

§19ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ πρωῒ δὲν ἔγεινεν ἀπαρτία, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι πολλοὶ βουλευταὶ ἔλαβον μέρος εἰς τὴν κηδείαν τῆς μητρὸς τοῦ κ. Ῥάλλη. Δὲν εἶναι ὅμως τοῦτο ἀπόδειξις, ὅτι καθ’ ἑκάστην τὸ πρωῒ θὰ γίνεται τὸ ἴδιον.

§20ΠΟΛΛΟΙ. Ἐμπρὸς, κ. Πρόεδρε, ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον Τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μέσης. Θὰ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα). — Πνευματοποιοὶ τῶν Καλαμῶν παρακαλοῦσιν τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν.—Τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον Λαμιέων παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ περὶ ἀπαγορεύσεως βοσκῆς ἐντὸς τῶν σταφιδαμπέλων καὶ ἀμπέλων τῆς Ἠλείας συμπεριληφθῶσι καὶ αἱ ἄμπελοι τοῦ δήμου Λαμιέων.—Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§22ΤΙΝΕΣ. Νὰ κανονισθοῦν αἱ ὧραι τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, κύριε Πρόεδρε.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον τὴν πρωΐαν δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀπαρτία, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τοῦ παρελθόντος Σαββάτου. Πλεῖστοι ὅσοι τῶν κ. κ. βουλευτῶν νομίζουν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθουν τὸ πρωῒ, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ κατὰ ποίαν ὥραν πρέπει νὰ συνεδριάζωμεν.

§24ΤΙΝΕΣ. Τὸ πρωῒ.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὰς δύο μετὰ μεσημβρίαν. (Θόρυβος).

§26ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Πάντοτε καὶ μάλιστα πρὸ δεκαπέντε ἐτῶν ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ συνεδριάζῃ τὸ πρωῒ ἡ Βουλή.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ, ὡς λέγουσιν πολλοὶ, καὶ ἄλλοτε εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ γίνωνται αἱ συνεδριάσεις τὸ πρωῒ, καὶ ποτὲ δὲν ἐπραγματοποιήθη τοῦτο, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ τί θέλει. Θέλει νὰ συνεδριάζωμεν τὸ πρωΐ, ἢ τὸ ἀπόγευμα; Ὅσοι θέλουν νὰ συνεδριάζωμεν τὸ ἀπόγευμα....

§28ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ δύω λέξεις.— Κύριοι, ὅλαι αἱ Βουλαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπιθυμοῦσι νὰ διεξάγωσιν ἐργασίαν, ἐργάζονται καὶ τὸ πρωΐ καὶ τὸ ἀπόγευμα. (Θόρυβος). Ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου, διότι πολλοὶ ἄνθρωποι παραπονοῦνται, ὅτι δὲν κάμνομεν τίποτε, καὶ προτείνω νὰ συνεδριάζωμεν ἀπὸ τὰς 8 ἕως τὰς 12, καὶ τὸ ἀπόγευμα ἀπὸ τὰς 3 ἕως τὰς 8. (Θόρυβος).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κασιμάτη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί). (Θόρυβος).

§30Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ καλλίτερον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὴν τακτικὴν ὥραν· δηλ. νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς τρεῖς μετὰ μεσημβρίαν.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ παραδεχόμενοι νὰ ἄρχωνται αἱ συνεδριάσεις εἰς τὰς 3 μ. μ. παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.—Καθήσατε, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§33ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1881, ἐκ δραχμῶν 1,740,000, ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς ἀπόδοσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Εἶχον ὑποβάλει πρὸ ἡμερῶν πίστωσιν ἐκ 2,000,000, ἀλλ’ ἐδαπανήθησαν πλειότερα, καὶ διὰ τοῦτο πρὸς συμπλήρωσιν ὑποβάλλω τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἐξ 1,740,000, καὶ παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον. (Ὅρα Παράρτημα).

§34ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ διατρέξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§36ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριε Πρόεδρε, μᾶς ἐκαλέσατε ἐδῶ, ἵνα ἀποφασίσωμεν μόνον περὶ τῆς ὥρας τῶν συνεδριάσεων, καὶ ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ κἀνὲν παράπονον, νομίζω, ὅτι τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§37ΠΟΛΛΟΙ. Διατί νὰ χάσωμεν τὴν ἡμέραν;

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προικίσεως τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§39ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δύω λέξεις, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐμψυχώσεως τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας ὑποβλήθη ἤδη εἰς τὴν βάσανον τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπ’ αὐτοῦ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, καὶ διενεμήθη.

§41ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ προικίσεως τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας;

§43ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ τελειώσωμεν, κύριε Πρόεδρε, πρῶτον ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀντίῤῥησις.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς τελειώσωμεν τώρα αὐτό.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§47ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω νὰ προτείνω μίαν προσθήκην εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον, διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, διὰ τὸ ἑξῆς λόγον. Ἡ σύμβασις ἔγεινε δυνάμει τοῦ προϋπάρχοντος Νόμου, ἐπιτρέποντος νὰ συνομολογηθῇ τοιοῦτον δάνειον· ἡ σύμβασις περιέλαβε τελευταίαν ῥήτραν, ὅτι ἀπαλλάσσεται ἡ Τράπεζα τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νόμου. Τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ δι’ ἁπλῆς συμβάσεως· ἔπρεπε νὰ γείνῃ διὰ Νόμου. Διὰ τοῦτο προτείνω, ἵνα εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον προστεθῇ, ὅτι ἡ σύμβασις, ἡ συνομολογηθεῖσα, κυροῦται διὰ τοῦ παρόντος Νόμου.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ πρόσθετον ἄρθρον. Δὲν ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν τὸ πρόσθετον τοῦτο δεκατημόριον θὰ ὑποβάλλεται εἰς τὴν κράτησιν τῶν 11% ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας κατὰ τὸν περὶ εἰσαγωγικῶν τελῶν νόμον τοῦ 1880. Τὸ ἰδικὸν Ταμεῖον ἀπολαύει διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐκ τοῦ δανείου ὠφελείας, οὐχὶ δὲ καὶ προσθέτου ἄλλης ἐκ ποσοστοῦ ἐπὶ τοῦ φόρου, ὃν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου ἀπαιτεῖ· οὐχ ἧττον χάριν τῆς ἁπλοποιήσεως τῶν ὑπολογισμῶν δέον νὰ ἐπιβάλλεται ἡ κράτησις ἐπὶ τοῦ ὅλου εἰσαγωγικοῦ τέλους, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προστιθεμένου· ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει τὸ ποσοστὸν τοῦ Νόμου τοῦ 1880, ἤτοι ἡ κράτησις τῶν 11%, δέον νὰ περιορισθῇ εἰς 10%, καὶ οὕτω φθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα· ταύτην δὲ τὴν ἐλάττωσιν καθιεροῖ τὸ πρόσθετον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προτείνω. «Τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ΩΚΑ τῆς 21 Μαρτίου 1880 Νόμου ἀποδιδόμενον εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ποσοστὸν 11% περιορίζεται εἰς 10% ἐπὶ τοῦ ὅλου τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, τῶν ὁριζομένων ἐν ἄρθρῳ 1 τοῦ ἀνωτέρω ΩΚΑʹ Νόμου μετὰ τῆς ἐν ἄρθρῳ 1 τοῦ παρόντος Νόμου προσθήκης». Ὅλαι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον, εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος.

§52ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς διατρέξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, καὶ ἔπειτα ἐπανερχόμεθα πάλιν. (Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διαφόρων νομοσχεδίων, διότι ἐγένετο ἀντίῤῥησις).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως βοσκῆς ἐντὸς τῶν ἐν Ἠλείᾳ σταφιδαμπέλων κτλ.

§55ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ νὰ συζητηθῇ.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον, κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῶν ἐνδιαφερομένων βουλευτῶν, θέλει ὑποβάλει νέον νομοσχέδιον. Ἑπομένως θεωρῶ προτιμότερον νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ προκείμενον, διότι τὸ ὑποβληθησόμενον θὰ ἦναι γενικόν.

§57ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὸ Νομοσχέδιον θὰ ἦναι γενικόν, καὶ πρέπει νὰ ἦναι, τότε καλῶς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ καταργηθῶσιν ὅλοι οἱ προηγούμενοι εἰδικοὶ νόμοι, οἷον περὶ τοῦ λεκανοπεδίου Ἀθηνῶν, διὰ τὴν Ἰθάκην, διὰ τὴν Ζάκυνθον κλπ. καὶ νὰ γείνῃ ἓν γενικὸν νομοσχέδιον. (Θόρυβος).

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας, τοῦ νὰ περιληφθῶσι καὶ οἱ προηγούμενοι νόμοι ἐν τῷ νέῳ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἀπαιτουμένη προεπεξεργασία, διότι δέον ν’ ἀποδειχθῇ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ὅτι δὲν ὑπάρχει διάταξις ἐν τοῖς κειμένοις νόμοις, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ γενικῶς δι’ οἱονδήποτε λόγον. Κατ’ ἀρχὴν δὲν ἀποκρούω τὴν πρότασιν, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. βουλευτὴν, ὅπως καὶ τοὺς ἄλλους ἐνδιαφερομένους, νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ συνεννοηθῶσι καὶ μετὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἀσχολεῖται εἰς τοῦτο, ὅπως τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη ἤδη, ἀναθεωρηθῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην. Ὑπάρχει Ἐπιτροπὴ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις ἐργάζεται ἐπὶ τούτῳ. Ὅστις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ἐπιθυμεῖ νὰ συνδράμῃ εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, θὰ ἦναι λίαν εὐπρόσδεκτος παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως τῇ χορηγήσῃ τὰ φῶτά του. (Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις νομοσχεδίων τινῶν, ἐφ’ ὧν προβάλλεται ἀντίῤῥησις. — Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κανονισμοῦ τοῦ τρόπου τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν πολιτικῶν συντάξεων.—Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἄλλων τινῶν νομοσχεδίων).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος.

§60ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ν’ ἀντιταχθῶ κατὰ τῆς ἐσπευσμένης ἐπιψηφίσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι φρονῶ, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ὑφίστανται ἐκκρεμῆ πλεῖστα ζητήματα, συναφῆ τῷ ζητήματι τῆς Κωπαΐδος, ἐγερθέντα δ’ ἐκ μέρους τῶν παροχθίων ἰδιοκτητῶν ἢ δηλωτῶν, φρονῶ, λέγω, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δέον νὰ ἐξετάσωμεν ἐν γένει τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος, ὥστε παρέχοντες τῇ ἑταιρίᾳ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νέα δικαιώματα καὶ ὀφέλη, νὰ φροντίσωμεν τουλάχιστον νὰ λάβωμεν παρ’ αὐτῆς ὡς ἀντάλλαγμα τὴν τακτοποίησιν τῶν ἀναφυεισῶν διαφορῶν. Διότι, κύριοι, ἐὰν αἱ διαφοραὶ αὗται δὲν ἐξομαλυνθῶσιν ἐγκαίρως, τὸ Δημόσιον θέλει ὑποστῆ ζημίας σπουδαιοτάτας, αἱ ζημίαι δὲ αὗται γεννῶνται ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου τοῦ 1867. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1867, κύριοι, οὐδεμία ἀξίωσις ἐπὶ γαιῶν, κειμένων ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, εἶναι δεκτή. Ἀλλὰ ποῦ στηριχθεὶς ὁ νομοθέτης διέταξε καὶ ἀπεφάσισε οὕτω, ποῦ βασισθεὶς διέθεσεν ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας ἀλλοτρίαν περιουσίαν, δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀνακαλύψω. Τὸ Σύνταγμα ῥητῶς λέγει, ὅτι οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας του, εἰμὴ λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, προηγουμένης πάντοτε ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ καταλήψεως λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, οὔτε δύναται νὰ ὑφίσταται τοιαύτη ἀνάγκη. Ὁ νομοθέτης τουναντίον, φρονεῖ, ὅτι διαθέτει περιουσίαν τοῦ Δημοσίου. Ὑπέθεσα συνεπῶς, ὅτι ὁ νομοθέτης ἐστηρίχθη, εἴτε εἰς τὸν περὶ διακρίσεως τῶν κτημάτων νόμον, εἴτε εἰς τὸν ρωμαϊκὸν νόμον, εἴτε εἰς ἄλλην τινὰ διάταξιν· ἀλλ’ ὁ περὶ διακρίσεως κτημάτων νόμος οὐδαμοῦ ποιεῖται λόγον περὶ λιμνῶν, πολλῷ δὲ ὀλιγώτερον περὶ τελμάτων, ὁποῖον τυγχάνει ἡ Κωπαΐς· ὁ ρηθεὶς νόμος μνημονεύει μόνον τοὺς πλωτοὺς ποταμοὺς, ἐπεκτείνει δὲ τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπὶ τῶν ὀχθῶν τῶν τοιούτων ποταμῶν, ὅπερ ὅμως ἀντιστρατεύεται κατὰ τοῦ ρωμαϊκοῦ δικαίου, καὶ εἰς ἀπόδειξιν φέρω αὐτὸ τὸ σύγγραμμα τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, ὅστις ἀντιτασσόμενος κατὰ τοῦ νόμου περὶ διακρίσεως τῶν κτημάτων λέγει, ὅτι «ὁ ἡμέτερος νομοθέτης καθίστησι δημοσίας καὶ τὰς ὄχθας τῶν τοιούτων ποταμῶν, ὅπερ οὐδαμοῦ ἀπαντᾶται. Καὶ οἱ Ῥωμαῖοι ἐδέχοντο ὅτι αἱ ὄχθαι ὑπόκεινται εἰς δημοσίαν δουλείαν, οὐχὶ ὅμως ὅτι εἶναι τοῦ Δημοσίου». Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ ρωμαϊκὸς νόμος οὐδὲ τὰς ὄχθας τῶν πλωτῶν ποταμῶν δέχεται ὡς περιουσίαν τοῦ Δημοσίου, πόσῳ μᾶλλον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δέχηται τὰς ὄχθας τῶν τελμάτων. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἂν δεχθῶμεν πρὸς στιγμήν, ὅτι αἱ ἀμφισβητούμεναι γαῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, δέον πάλιν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἦναι ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσι μὲν εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλ’ εἶναι ἐκτὸς συναλλαγῆς, ἑπομένως δὲν δύνανται οὔτε ν’ ἀπαλλοτριωθῶσιν ὑπ’ αὐτοῦ, οὐδὲ νὰ ἀποκτηθῶσιν ὑπὸ τρίτων διὰ τῆς κτητικῆς παραγραφῆς, ἢ εἶναι ἐξ ἐκείνων, αἵτινες, καίπερ ἀνήκουσαι εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ Δημοσίου, οὐχ ἧττον καὶ ν’ ἀπαλλοτριωθῶσι δύνανται καὶ εἰς παραγραφὴν ὑπόκεινται. Ὡς γνωστόν, κύριοι, τὰ κτήματα διαιροῦνται ἀφ’ ἑνὸς εἰς ἰδιωτικά, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς κτήματα τοῦ domaine public de l’ Etat, ἅτινα πράγματι δὲν ὑπόκεινται οὔτε εἰς ἀπαλλοτρίωσιν, οὔτε εἰς παραγραφήν, καὶ τοιαῦτά εἰσιν αἱ πλατεῖαι, αἱ ὁδοί, οἱ πλωτοὶ ποταμοί, διότι χρησιμεύουσι πρὸς συγκοινωνίαν καὶ κοινὴν χρῆσιν, τὰ φρούρια, διότι χρησιμεύουσι πρὸς ἄμυναν τῆς Χώρας, καὶ εἰς κτήματα τοῦ domaine privé de l’ Etat, ὁποῖά εἰσι τὰ δάση, αἱ γαῖαι κλ. καὶ ἅτινα καὶ ἀπαλλοτριοῦνται καὶ διὰ τῆς κτητικῆς παραγραφῆς δύνανται ν’ ἀποκτηθῶσι. Κρίνω περιττὸν, κύριοι, νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ πλέον, ὅπως ἀποδείξω τὴν ἀσύγγνωστον πλάνην τῶν νομοθετῶν τοῦ 1867, διότι ἐλπίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι αἱ ἀμφισβητούμεναι γαῖαι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἀναπαλλοτριώτου καὶ ἀπαραγράπτου περιουσίας τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἀνήκουσι μέρος μὲν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἰδιωτικῶν κτημάτων, καὶ μέρος εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν κτημάτων τῆς ἰδιαιτέρας περιουσίας τοῦ Δημοσίου, ἥτις ἐκχωρεῖται, πωλεῖται, μεταβιβάζεται καὶ εἰς παραγραφὴν ὑπόκειται. Εἰς δύω τάξεις, κύριοι, δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν αἱ ἀξιώσεις τῶν ἀδικουμένων διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1867, εἰς τὴν τῶν ἀξιούντων κυριότητα δυνάμει τίτλων ὀθωμανικῶν ἢ δικαστικῶν ἀποφάσεων, ἢ προικοδοτήσεων, ἢ πραγματοποιήσεως φαλαγγιτικῶν γραμματίων, καὶ εἰς τὴν τῶν δηλωτῶν, τῶν ἀποκτησάντων τὴν κατοχὴν δυνάμει τοῦ περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν νόμου· οἱ τελευταῖοι δ’ οὗτοι, οἱ δηλωταὶ δηλαδή, δύνανται πάλιν νὰ διαιρεθῶσιν εἰς ἣν κατηγορίαν τῶν δηλωσάντων μέχρι τοῦ ἔτους 1875, ὅτε ἐξεδόθη Β Διάταγμα ἐξαιροῦν τοῦ δικαιώματος τῆς δηλώσεως τὰς γαίας, τὰς κειμένας ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μεταγενεστέρως δηλωσάντων. Περὶ τῶν τελευταίων τούτων οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γείνῃ. Καὶ περὶ μὲν τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν κεκτημένων γαίας δυνάμει τίτλων προγενεστέρων τοῦ νόμου τοῦ 1867, ἀκούω ψιθυρισμούς, ὅτι οὐδεμία ἀμφιβολία περὶ τοῦ κύρους αὐτῶν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἀλλὰ περὶ τῶν δηλωτῶν ἀκούω τοὐναντίον, ὅτι οὗτοι δῆθεν δὲν ἔχουσιν οὐδὲν δίκαιον, ὡς ἀποκτήσαντες τὴν κατοχὴν μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1867 καὶ ὡς μὴ λαβόντες παραχωρητήρια. Ἀπαντῶν λέγω, ὅτι εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι πρὸς πάντας τοὺς δηλωτὰς δὲν ἐξεδόθησαν παραχωρητήρια, ἀλλὰ, κατὰ τὸν νόμον, παρερχομένης διετίας χωρὶς νὰ ἀκυρωθῶσιν αἱ δηλώσεις αὗται, ἰσχύουσι, καί περ μὴ ἐκδοθέντων παραχωρητηρίων. Ἑπομένως δὲν ἀληθεύει, ὅτι οἱ τοιοῦτοι οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα, ἀφοῦ, ὡς ἀπέδειξα, αἱ ῥηθεῖσαι γαῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἰδιαιτέρας περιουσίας τοῦ Δημοσίου, ἥτις ἀπαλλοτριοῦται εἴτε δι’ ἐκχωρήσεως, εἴτε διὰ πωλήσεως, εἴτε διὰ παραγραφῆς. Καὶ τί ἄλλο εἶναι, κύριοι, ἡ δήλωσις ἢ πώλησις ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ὑπὸ τὸν ὅρον τῶν ἐτησίων δόσεων; Οἱ δηλωταὶ σήμερον κατέχουσι τὰς γαίας των πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ὑπεβλήθησαν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς χρηματικῆς καταβολῆς καὶ θεωροῦσιν ἑαυτοὺς τελείους κυρίους· σημειωτέον δὲ, ὅτι δὲν ἔχουσι καὶ ἄλλην τινὰ περιουσίαν. Ἂν λοιπὸν ἴδωσιν ἑαυτοὺς ἐστερημένους τῆς μόνης περιουσίας των, τοσοῦτον ἀδίκως, βεβαίως δὲν θὰ ὑποστῶσιν ἀγογγύστως τὸ προσγιγνόμενον αὐτοῖς ἀδίκημα, καὶ οὕτω τὸ ζήτημα καθίσταται δημοσίας τάξεως Ἀλλὰ, κύριοι, μήπως τὸ ἄτοπον τοῦ ῥηθέντος νόμου περιορίζεται μόνον εἰς τὴν δήμευσιν τῶν γαιῶν, τῶν κειμένων ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν; Ὅμοια ἄτοπα ἀπαντῶνται καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν οὐσιαστικῶν διατάξεων τοῦ νόμου ἐκείνου· οὕτω λ. χ. δυνάμει αὐτοῦ σχηματίζεται ἑπταμελὴς ἐπιτροπεία ἐξ ἐμπειροτεχνῶν, ἥτις μεταβαίνουσα ἐπὶ τόπου χαράσσει τὴν περίμετρον τῶν συνήθων πλημμυρῶν· εἰς τὴν ἐπιτροπείαν δὲ ταύτην ὁ νομοθέτης ἐχορήγησεν αὐτοκρατορικὰ καὶ δεσποτικὰ δικαιώματα, καθ’ ὅσον τὴν ἀπόφασίν της κατέστησεν ἀνέκκλητον, εἰς δὲ τὸ συνεπείᾳ ταύτης συνταχθησόμενον πρωτόκολλον, τὸ ἐνδεικνύον τὰ σημεῖα τῆς τοποθετήσεως τῶν ὁροσήμων, ἔδωκεν ἀξίαν τίτλον ἰδιοκτησίας. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐπιτροπεία ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ σχέδιον τοῦ Σωβὰζ, ὅστις δυστυχῶς ἐμελέτησε τὸ ἔργον κατὰ τὸ ἔτος 1847, ὅτε ἐγένετο πλημμύρα ἐκ τῶν μᾶλλον ἐκτάκτων, τὰ ἐπὶ τῶν βράχων ἴχνη καὶ ἄλλας πληροφορίας, ἀλλὰ καθισταμένης διὰ τοῦ αὐτοῦ νόμου τῆς ἀποφάσεώς της ἀνεκκλήτου, λίαν ἀμφίβολος καθίσταται ἡ αὐστηρὰ ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος τῶν ἐμπειροτεχνῶν. Δυστυχῶς, κύριοι, καὶ ἐνταῦθα ὁ νομοθέτης ἔσφαλεν, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν, πάντοτε δὲ παρ’ ἡμῖν θὰ συμβαίνωσι παρόμοια τερατώδη σφάλματα, ἐφ’ ὅσον οἱ νόμοι ψηφίζονται, ὅπως συνήθως ψηφίζονται, ἄνευ δηλαδὴ αὐστηρᾶς προεξελέγξεως καὶ μελέτης. Ὁ νομοθέτης εἶπεν εἰς τὴν ἐν λόγῳ ἐπιτροπείαν: «Ὅ,τι ἀποφασίσῃς, ἐκεῖνο εἶναι καὶ τὸ ὀρθόν»· ἑπομένως αὕτη ἠδύνατο νὰ θέσῃ τὰ ὁρόσημα ὅπου καὶ ὅπως ἐβούλετο, καὶ τοῦτο, κύριοι, ἀκριβῶς ἔπραξε· διότι ἐν πᾶσι μὲν περιέλαβε γαίας οὐδέποτε κατακλυζομένας, οὐδ’ ὑπ’ αὐτῶν τῶν μᾶλλον ἐκτάκτων πλημμυρῶν, ὁποία ἦτον ἡ φετεινὴ, ἐν πολλοῖς δὲ περιέλαβε γαίας, κειμένας πέραν τῆς ἁμαξιτοῦ ὁδοῦ, ὡς ἐν Γρανίτζῃ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἡ ἐπιτροπεία αὕτη, ἡ πέρυσι μεταβᾶσα ἐκεῖ, ἐξεπλήρωσεν αὐστηρῶς τὸ καθῆκόν της, οὐδὲ πρόκειται νὰ ἐρευνήσωμεν ἂν τὰ δικαστήρια θὰ δεχθῶσι τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ὡς ἀνέκκλητον, ἢ ἂν ταῦτα θὰ θεωρήσωσι τὰς ἀμφισβητουμένας γαίας ὡς ἀνηκούσας εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἀναπαλλοτριώτου καὶ ἀπαραγράπτου περιουσίας τοῦ Δημοσίου. Σήμερον πρόκειται ἁπλῶς νὰ σκεφθῶμεν ἂν, ἀφοῦ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου χορηγῶμεν τῇ ἑταιρίᾳ νέα ὀφέλη καὶ δικαιώματα, ἂν, λέγω, δὲν ἦναι δίκαιον καὶ πρέπον νὰ ἐξαναγκάσωμεν αὐτὴν εἰς ἀμοιβαίας παραχωρήσεις διὰ τῆς παραιτήσεως τοῦ ὅλου ἢ τοῦ μέρους τῶν ἀξιώσεών της. Σήμερον πρόκειται νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν τροποποίησιν τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου τῆς ἀποξηράνσεως, καθ’ ὃ ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ διοχετεύσῃ τὰ ὕδατα τοῦ Πτῴου ὄρους, ἔργον τὰ μάλα δαπανηρὸν, καὶ πρόκειται συγχρόνως νὰ χορηγήσωμεν αὐτῇ τὸ δικαίωμα νὰ διοχετεύσῃ τὰ ὕδατα διὰ τῶν δύω μικρῶν λιμνῶν Λίκερης καὶ Παραλίμνης, αἵτινες θὰ κατασταθῶσι δεξαμεναὶ, χρήσιμοι πρὸς ἄρδευσιν τόσον τῶν ἀποξηρανθησομένων γαιῶν, ὅσον καὶ τῶν λοιπῶν γαιῶν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου· πρὸς τούτοις παρατείνομεν τὴν πρὸς ἀποξήρανσιν προθεσμίαν ἐπὶ ἓν ἔτι ἔτος. Χορηγοῦμεν ἑπομένως νέα κέρδη, χωρὶς ἐνταὐτῷ νὰ μεριμνήσωμεν περὶ ἐξομαλύνσεως καὶ τῶν ἀναφυεισῶν διαφορῶν, αἵτινες, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἂν καταντήσωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ἔσονται πρόξενοι μεγίστων ζημιῶν εἰς τὸ Δημόσιον. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κύριοι, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἅμα τῇ εἰς τὴν Ἐξουσίαν ἀνόδῳ της, ἐσκέφθη σπουδαίως περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἀναφυεισῶν διαφορῶν, ἀπέστειλε δ’ ἐπὶ τόπου καὶ ἐπιτροπείαν, ἀποτελουμένην ἐκπροσώπων ἐγνωσμένης ἀκεραιότητος καὶ ἀξίας, τῶν μὲν δικαστικῶν, τῶν δὲ μηχανικῶν. Ἡ ἐπιτροπεία αὕτη, ἐξετάσασα τὰ πράγματα ἐκ τοῦ σύνεγγυς καὶ ἐπανελθοῦσα ἐνταῦθα, συνέταξε λεπτομερῆ ἔκθεσιν, ἣν δὲν ἀνέγνων μὲν, ἀλλ’ ἥτις, καθ’ ἃ ἐξωδίκως ἐπληροφορήθην, ἀναβιβάζει τὸ ποσὸν τῶν ἀμφισβητουμένων γαιῶν, τῶν τε ἰδιωτικῶν ὡς καὶ τῶν δηλωθεισῶν, εἰς 90 περίπου χιλιάδας στρέμματα, διαῤῥήδην δὲ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τοῦ δικαίου τῶν κατοίκων καὶ κατὰ τοῦ δημευτικοῦ νόμου τοῦ 1867. Ἀλλ’ ἡ γνώμη αὕτη δὲν ἀρκεῖ, δέον νὰ λάβῃ σάρκα, καὶ πρὸς τοῦτο τυγχάνει ἁρμοδία ἡ Κυβέρνησις, ἥτις καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ὀφείλει νὰ λύσῃ διοικητικῶς τὰς διαφορὰς, διότι ἂν, ὡς προεἶπον, τὰ πράγματα καταντήσωσι μέχρι τῶν δικαστηρίων, ἀδύνατον εἶναι ταῦτα νὰ μὴν δικαιώσωσι τοὺς κατοίκους, καὶ τότε αἱ ἀποζημιώσεις θὰ ὑπερβῶσιν ἴσως τὰ 10,000,000, ἐνῷ σήμερον δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου ἔσται σχετικῶς μικρά. Ἡ Κωπαΐς, κύριοι, τὴν ὁποίαν δὲν γινώσκω ἂν γνωρίζετε, εἶναι ἕλος καὶ οὐδὲν πλέον, ἕλος σχηματιζόμενον ἐκ βροχίων ὑδάτων καὶ ἐξ ὑδάτων ῥεόντων ἐκ διαφόρων ποταμῶν, σπανιώτατα πλημμυρεῖ, καὶ ὁσάκις πλημμυρεῖ ἐλαχίστην ἔκτασιν γαιῶν καλύπτει. Ὅταν δὲ δὲν πλημμυρῇ, δύναταί τις νὰ διέλθῃ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο πεζῇ ἢ ἔφιππος. Τὸ δὲ καθ’ αὑτὸ τέλμα καλύπτει μεγάλην ἔκτασιν γαιῶν, καὶ ἔχει στρώματα ἐκ τῆς λεγομένης tourbe τόρφου (διότι δὲν εὗρον ἄλλην λέξιν ἑλληνικὴν), ἥτις καθιστᾷ τὸ ἔδαφος ἀδιάβροχον, τὰ ὕδατα δὲν δύνανται ν’ ἀποῤῥοφηθῶσιν ὑπὸ τῆς γῆς καὶ οὕτω σχηματίζεται τὸ ἕλος. Τὰ ἕλη, κύριοι, ἢ τέλματα, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἣν ἐσχημάτισα ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ζητήματος, ἀνήκουσι καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τοὺς παροχθίους ἰδιοκτήτας, κατὰ δὲ τὸν γαλλικὸν νόμον, τὸν περὶ ἀποξηράνσεως αὐτῶν, τῆς 16 Σεπτεμβρίου τοῦ 1807, τὸν καὶ σήμερον ἔτι ἐν ἰσχύι, αἱ ἑταιρίαι, αἱ ἀναλαμβάνουσαι τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῶν, ἓν μόνον δικαίωμα κέκτηνται, νὰ λαμβάνωσι τὴν μείζονα ἀξίαν la plus value· ἐὰν δηλαδὴ ἕκαστον στρέμμα πρὸ τῆς ἀποξηράνσεως εἶχε τυχὸν ἀξίαν 10 δραχμῶν, καὶ μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἀπέκτησεν ἀξίαν 15 δραχμῶν, ἡ ἑταιρία δικαιοῦται νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου τὴν διὰ τῆς ἀποξηράνσεως ἀποκτηθεῖσαν μείζονα ἀξίαν, ἤτοι τὰς 5 δραχμάς· ἀλλ’ ὡς προεῖπον, τὰ δικαιώματα τῶν παροχθίων ἐκτείνονται ὑφ’ ὁλοκλήρου τοῦ τέλματος. Διὰ τοῦ ἡμετέρου ὅμως νόμου τοῦ 1867, οὐ μόνον ἐπὶ τοῦ τέλματος οὐδὲν ἀναγνωρίζεται ὑπὲρ τῶν παροχθίων δικαίωμα, οὐ μόνον λαμβάνεται ὡς βάσις τὸ πρὸ τριετίας συνταχθὲν διάγραμμα τοῦ Sauvage, ἐνῷ ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ἐγένοντο ὑπὸ τῶν κατοίκων πολλὰ προστατευτικὰ κατὰ τῆς πλημμύρας ἔργα ὡς λ. χ. χάνδακες, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀφαιροῦνται ἀπ’ αὐτῶν καὶ τὰ ἐπὶ τῶν ἤδη ξηρῶν γαιῶν δικαιώματά των, τὰ ἀποκτηθέντα εἴτε διὰ τίτλων καὶ δικαστικῶν ἀποφάσεων, εἴτε δι’ ἐκχωρήσεων ἐκ μέρους αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου. Συλλογισθῆτε, κύριοι, ποία ἔσται ἡ θέσις τοῦ Δημοσίου, ἄν, ὡς πέποιθα, τὰ δικαστήρια δεχθῶσι τὴν νομολογίαν, καθ’ ἣν τὰ δικαιώματα τῶν παροχθίων ἐκτείνονται ὑφ’ ὅλου τοῦ τέλματος. Ἀλλὰ, κύριοι, μήπως ἡ Ἑταιρία δὲν ἔχει μέγα συμφέρον διὰ πάσης θυσίας νὰ περατώσῃ τὸ ταχύτερον τὸ ἔργον, ὅπερ ὅμως οὐδέποτε θὰ κατορθώσῃ, ἐὰν δὲν ἔχῃ συναρωγὸν τὸν τόπον, ἢ θὰ πειραθῇ αὕτη νὰ ἐγκατασταθῇ βιαίως, καὶ καταλαμβάνουσα τὸν ἀμφισβητούμενον χῶρον νὰ διαθέσῃ αὐτὸν κατὰ βούλησιν, καὶ ν’ ἄρξηται ἀπὸ τοῦδε καρπουμένη γαίας καλλιεργησίμους, οὐδέποτε ὑπὸ τῶν ὑδάτων κατακλυσθείσας; Δὲν πιστεύω ἡ Ἑταιρία νὰ σκέπτηται σπουδαίως τὸ τοιοῦτο, διότι ἔχει ὑπ’ ὄψει τὸ παράδειγμα τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτε τεθέντων ὑπὸ τῶν ἐμπειροτεχνῶν τῶν μαρμαρίνων ὁροσήμων, ἐγὼ πρῶτος ἐξέβαλον βιαίως ταῦτα, τὸ αὐτὸ δ’ ἔπραξαν κατὰ μίμησιν καὶ οἱ λοιποὶ κάτοικοι, καὶ σήμερον δὲν ὑπάρχει οὐδ’ ἴχνος αὐτῶν, ἡ δ’ Ἑταιρία ἔκτοτε δὲν δύναται ἕνεκα τούτου νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὴν ζώνην, τὴν ἀναγνωρισθεῖσαν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῶν ἐμπειροτεχνῶν. Δὲν ἀδικῶ, κύριοι, τὴν Ἑταιρίαν, ἥτις ὡς Ἑταιρία ἐπιχειρηματικὴ δικαίως ἐπιδιώκει τὴν ἀπόκτησιν νέων δικαιωμάτων καὶ νέων κερδῶν, οὐδ’ ἐπιθυμῶ μάλιστα τὴν ματαίωσιν τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀφοῦ ὁμολογουμένως ὁ τόπος θὰ ὠφεληθῇ σπουδαίως οὐ μόνον ὑπὸ τὴν ὑλικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ὑγιεινήν· διότι, ἂν σήμερον ἡ ἐπαρχία Λεβαδείας θεωρῆται νοσώδης, αἴτιον τούτου εἶναι τὸ ἕλος τῆς Κωπαΐδος. Ἄλλως, θὰ γίνωσιν ἐκεῖ συνοικισμοί, ἕνεκα δὲ τοῦ εὐφόρου τῆς γῆς, ὁμολογουμένως ὁ τόπος θὰ μεταβληθῇ εἰς γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Ἀλλὰ, κύριοι, ταῦτα πάντα θὰ ἔχωσιν ἀξίαν καὶ τὸ ἔργον ἔσται ἄριστον, ἐὰν οἱ κάτοικοι δὲν στερηθῶσι τῆς περιουσίας των· ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ στερηθῶσιν αὐτῆς, τότε μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν βλέπω ἢ καταστροφὴν καὶ ἀναθέματα. Διὰ τοὺς ἐκτεθέντας λόγους, κύριοι, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιψηφίσωμεν τυφλοῖς ὄμμασι τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δέον ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν αὐτοῦ μέχρις οὗ κανονισθῶσι καὶ τὰ ἄλλα ἐκκρεμῆ ζητήματα. Παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ὁμολογουμένως ἐμερίμνησεν ὑπὲρ τοῦ ζητήματος τούτου, ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἀδικουμένους, καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην θεωρῶ κατάλληλον, διότι ἡ Ἑταιρία ἔχει μεγίστην ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐξ οὗ καρπωθήσεται μεγάλα κέρδη. Καὶ αʹ) θέλει ἀποφύγει τὰς μεγάλας δαπάνης τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους, βʹ) θέλει χρησιμοποιήσει τὰ ὕδατα πρὸς ἄρδευσιν τῶν τε ἀποξηρανθησομένων γαιῶν ὡς καὶ τοῦ λοιποῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, γʹ) θέλει λάβει παράτασιν προθεσμίας ἐπὶ ἓν ἔτι ἔτος. Ἀντὶ τούτων ἂς ἐξαναγκασθῇ αὕτη νὰ κάμῃ ἀναλόγους παραχωρήσεις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἴσως, κύριοι, εἴπῃ ἡ Ἑταιρία: «Ἀδιαφορῶ, ἂν ψηφισθῇ ἢ οὐ τὸ νομοσχέδιον, ἐγὼ δὲν ὠφελοῦμαι ποσῶς ἐκ τούτου, θὰ ἐπιληφθῶ ἑπομένως τῆς «διατρήσεως τοῦ Πτώου.» Ἀλλ’ ἂν εἴπῃ τοῦτο, θὰ τὸ εἴπῃ διπλωματικῶς, θὰ τὸ μεταχειρισθῇ μόνον, ὅπως μὴ τὴν ἐξαναγκάσωμεν εἰς θυσίας· ἂν ὅμως ἐπιμείνωμεν εἰς τὸν ἐξαναγκασμόν, πέποιθα, ὅτι αὕτη ἐπὶ τέλους θὰ ὑποχωρήσῃ Προτείνω ὅθεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ ἀμέσως ἐπιτροπὴν μόνον ἐκ νομομαθῶν, εἰς ἣν νὰ ὑποβάλῃ πάντα τὰ νομικὰ ζητήματα, ὡς καὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν τίτλων, καὶ ἂν μὲν αὕτη ἀποφανθῇ κατὰ τῶν ἀξιώσεων τῶν κατοίκων, τότε ἂς ἀφήσῃ τὰ πράγματα νὰ τρέξωσι τὴν φυσικὴν ὁδόν των· ἐὰν ὅμως αὕτη θεωρήσῃ δικαίας τὰς ἀξιώσεις, καὶ ἐφ’ ὅσον θεωρήσῃ αὐτὰς δικαίας, νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διοικητικὴν λύσιν αὐτῶν, ἀποφεύγουσα τὴν δικαστικὴν ὁδὸν, ἐξ ἧς ἀναντιῤῥήτως τὸ Δημόσιον οὐδὲν δύναται νὰ ἐλπίζῃ Ἐνταῦθα, κύριοι, ἐπιθυμῶ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ἂν ἔλαβα τὸν λόγον, δὲν ἔλαβον αὐτὸν ὅπως ὑπερασπίσω ἴδια συμφέροντα, διότι τὰ ἐμὰ δικαιώματα στηρίζονται ἐπὶ ὀθωμανικῶν τίτλων καὶ ἐπὶ δικαστικῶν ἀποφάσεων αὐτοῦ τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου· ἔλαβον τὸν λόγον κυρίως, ὅπως προστατεύσω τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ συγχρόνως, ὅπως παραστήσω τὸ προσγιγνόμενον ἄδικον εἰς τοὺς κατοίκους Λεβαδείας καὶ δύω ἑτέρων ἐπαρχιῶν.

§61ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, νὰ μοὶ δώσητε δύω πληροφορίας· πρῶτον, ἡ ζώνη τῶν ὑδάτων κατὰ τὸ 1847, ὅτε ἦτο ἡ μεγαλειτέρα ὕψωσις, παραβαλλομένη πρὸς τὴν ζώνην, ἥτις ὁρίζεται διὰ τῆς καταβιβάσεως τῶν ὑδάτων, δεικνύει μεγάλην διαφοράν;

§62ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μεγίστην διαφοράν. Αἱ πλημμύραι αἱ μέγισται δὲν ἐγένοντο παρὰ τῷ 1847, τῷ 1851, καὶ φέτος, καὶ ὅμως ἡ ζώνη, ἡ χαραχθεῖσα ὑπὸ τῶν ἐμπειροτεχνῶν, καταλαμβάνει ἔκτασιν διπλασίαν τῆς πραγματικῆς πλημμύρας.

§63ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐννενήκοντα χιλιάδας στρέμματα διαφιλονεικοῦνται;

§64ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μάλιστα διαφιλονεικοῦνται δ’ ἐν μέρει ὑπὸ ἰδιοκτητῶν, καὶ ἐν μέρει ὑπὸ δηλωτῶν.

§65ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δεύτερον, τὸ συμπέρασμα τῆς τελευταίας Ἐπιτροπῆς εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς ἀξιώσεις τῶν κατοίκων;

§66ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως, ἀλλὰ, καθ’ ἃ ἐξωδίκως ἐπληροφορήθην, αὕτη ἀπένειμε πλῆρες δίκαιον εἰς τοὺς κατοίκους καὶ θεωρεῖ τὸν νόμον τοῦ 1867 ὡς δημευτικόν. Τοῦτο γνωρίζω, καὶ δι’ αὐτὸ προεῖπον, ὅτι δὲν λαλῶ ὡς ἰδιοκτήτης, καθόσον ὑπὸ τοιαύτην ἰδιότητα δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, φρονῶν, ὅτι ὁ βουλευτής, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἰδίου αὐτοῦ συμφέροντος, δέον ν’ ἀπέχῃ τῆς συζητήσεως· λαλῶ ὡς Ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ἔχων καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ ὡς βουλευτὴς τῆς Λεβαδείας, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι σκληρῶς ἀδικοῦνται καὶ οἵτινες, ἂν δὲν ἀποδοθῇ εἰς αὐτοὺς δικαιοσύνη, δὲν θὰ δεχθῶσιν ἀπαθῶς τὴν στέρησιν τοῦ ἄρτου των. Θεωρῶ ὅθεν τὸ ζήτημα δημοσίας τάξεως.

§67ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπραγματεύθη ὁ προαγορεύσας, νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα ἄκαιρον. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ παραχωρηθῇ ἡ Κωπαΐς παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν ἑταιρίαν· τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸ 1867 διὰ νόμου καὶ εἶτα διὰ Διατάγματος, συνεπείᾳ καὶ δικαιώματι τοῦ νόμου ἐκείνου. Τὸ ζήτημα τὸ σημερινὸν εἶναι ἁπλούστατον· πρόκειται περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, δηλ. ἡ ἀποξήρανσις δέον νὰ γείνῃ διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους ἢ διὰ τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος εἰς τὰς δύω λίμνας, τὴν Ὑλικὴν καὶ τὴν Οὐγγρίαν, τὰς κειμένας ὑπὸ τὸ Θηβαϊκὸν πεδίον. Ἂν δεχθῶμεν τὸ πρῶτον, θὰ ἔχωμεν τὴν ἀπώλειαν μεγίστης ποσότητος ὕδατος, ἥτις θὰ χύνεται εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, διότι πέραν τοῦ Πτώου δὲν ὑπάρχει πεδιάς, ἀλλὰ θάλασσα. Ἐνῷ διὰ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων διὰ τῶν λιμνῶν θὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν οἰκονομίαν τοῦ ἡμίσεος ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος, διότι τὸ ἕτερον ἥμισυ θέλει κρατήσει ἡ ἑταιρία διὰ τὴν ἄρδευσιν τῶν γαιῶν αὐτῆς τῆς Κωπαΐδος. Τοῦτο δὲ τὸ ἥμισυ εἶναι σχεδὸν 1,000,000 χιλιογράμμων ὕδατος κατ’ ἔτος, καὶ σημειώσατε, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐν ᾗ ἡ μεγαλειτέρα πληγὴ εἶναι ἡ ξηρασία.

§68ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τὰ ὕδατα ταῦτα δὲν θὰ γίνωνται νέα λιμνίδια;

§69ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ὄχι, διότι τὰ ὕδατα θέλουσι διέρχεσθαι ἀπὸ τῆς λίμνης Ὑλικῆς, ἧς ἡ ἐπιφάνεια τῶν ὑδάτων θὰ ὑψωθῇ, ἀλλὰ τῆς ὁποίας ἡ λεκάνη εἶναι πετρώδης ἐξαιρέσει ἑνὸς μέρους πρὸς τὸ χωρίον Σέγγενα, τὸ ὁποῖον εἶναι πεδινὸν, ἀλλὰ βραχείας ἐκτάσεως, εἰς οὐδὲν ἄλλο μέρος δύναται νὰ γείνῃ τέλμα· ἐκεῖθεν θέλουσι διοχετεύεσθαι εἰς τὴν Παραλίμνην διὰ διώρυγος καὶ ἐκεῖθεν πάλιν διὰ διώρυγος θὰ χύνεται τὸ πλεονάζον ὕδωρ κατὰ τὸν χειμῶνα εἰς τὴν θάλασσαν παρὰ τὴν Ἀνθηδῶνα· ἂν τοῦτο δὲν γείνῃ, κύριοι, ἡ ἐπαρχία Θηβῶν θὰ καταστῇ ἀκατοίκητος ἐκ τῶν νόσων, διότι τὰ ὕδατα τῶν δύω λιμνῶν προέρχονται ἐκ δύω αἰτίων, εἰσρέουσι μέρος μὲν δι’ ὑποχθονίων συρίγγων ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος, μέρος δὲ ἐκ τῶν ὀμβρίων ὑδάτων τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου. Ὅταν λοιπὸν ἀποξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς, σπουδαῖον ποσὸν ἐκ τῶν ὑδάτων τῶν λιμνῶν θέλει ἐκλείπει. Τὸ δὲ ἕτερον, τὸ ὑπολειπόμενον, ὡς ὀλιγώτερον καὶ ἀκίνητον, θὰ ἐπηρεάζηται εὐκολώτατα ὑπὸ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων κατὰ τὸ θέρος, εἰς τρόπον ὥστε θὰ καταστῶσιν αἱ δύω αὗται λίμναι νοσογόνος ἑστία, καὶ τοιουτοτρόπως ὅ,τι παθαίνει ἡ Λεβαδεία σήμερον, θὰ τὸ ἔχωμεν μετ’ ὀλίγον εἰς Θήβας. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἄλλη τις ἑταιρία θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποξηράνῃ δι’ ἰδίας ἐπιχειρήσεως τὰς δύω αὐτὰς λίμνας, διότι ἡ ἀποξήρανσις αὐτῶν ἤθελεν ἔχει δαπάνας πολὺ μεγαλειτέρας ἀπὸ τὰς προσδοκωμένας ὠφελείας, καὶ τοῦτο διότι ἡ ἔκτασίς των εἶναι μικρὰ καὶ συγχρόνως διότι τῆς Ὑλικῆς ὁ πυθμὴν εἶναι πετρώδης καὶ ὡς τοιοῦτος ἄγονος καὶ ἄχρηστος. Ἑπομένως δὲν θὰ εὑρεθῇ ἐν τῷ μέλλοντι ἑταιρία πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν δύω αὐτῶν λιμνῶν, καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν διὰ παντὸς νοσογόνον ἑστίαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Θηβῶν. Ἂν λοιπὸν σήμερον ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελε ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι τὰ ἑξῆς· ἡ ἑταιρία θὰ κάμῃ τὴν διάτρησιν τοῦ Πτώου, αἱ δύω ἄλλαι λίμναι θὰ μείνωσιν εἰς τὴν κατάστασιν, ἣν σᾶς περιέγραψα, καὶ τοῦτο ἀνεπανορθωτὶ καὶ συγχρόνως ἡ ἀπώλεια ὕδατος ὅσου καὶ ὅπως σᾶς ἀνέφερον ἀνωτέρω. Ἐλέχθη ὅτι ἡ Ἑταιρία θὰ ἔχῃ μεγάλας ὠφελείας ἐκ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων διὰ τῶν δύω λιμνῶν· ἐάν τις ἁπλῶς ῥίψῃ βλέμμα ἐπὶ τοῦ χάρτου, θέλει ἀντιληφθῆ, ὅτι ἡ ἀπόστασις ἡ διὰ τῶν δύω λιμνῶν εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα· ἐξ ἄλλου δὲ μέρους καθιστῶ γνωστὸν εἰς ὅσους δὲν γνωρίζουσι τοῦτο, ὅτι ὁ λίθος τοῦ Πτώου ὄρους εἶναι ὁ λεγόμενος grais, ὅστις ὡς ἠξεύρετε εἶναι μαλακὸς, εὔκολος δὲ καὶ ἡ ἐργασία, προκειμένου περὶ διατρήσεως τοιούτου λίθου καὶ διὰ σύριγγα ἀποστάσεως τὸ πολὺ εἴκοσι λεπτῶν τῆς ὥρας. Ἠκολούθησα τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ μακαρίτου διευθυντοῦ τῶν ἔργων τῆς Κωπαΐδος Taratte, τοὺς προϋπολογισμοὺς τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἑτέρας ἐργασίας καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τὸ κέρδος τῆς Ἑταιρίας διὰ τῶν δύω λιμνῶν εἶναι 400,000 φράγκων, δηλ. ½ χιλιόμετρον ἐργασία. Αὐτὸ εἶναι τὸ κέρδος τῆς Ἑταιρίας· ἀλλὰ τοῦτο, ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ μέγα καλὸν, τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς οἰκονομίας τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος καὶ τῆς ἀρδεύσεως τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, μοὶ φένεται, ὅτι εἶναι ἀνάξιον λόγου, ὅπως ληφθῇ ὡς ἐπιχείρημα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν δύναται, νὰ δεχθῇ τροπολογίαν τινὰ, (καὶ αὕτη θὰ ἦναι ἐφησυχαστικὴ διὰ τοὺς κατοίκους, οὓς ἐπτόησαν). Ὡς 5 παράγραφον τοῦ 1 ἄρθρου νὰ δεχθῇ, ὅπως ἡ Ἑταιρία ὑποχρεωθῇ νὰ διατηρῶνται αἱ νέαι ὄχθαι τῶν δεξαμενῶν ἐν καλῇ καταστάσει, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ἔστω καὶ τὸ ἐλάχιστον ἐνδεχόμενον τέλμα. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν ἰδιοκτητῶν τῆς Κωπαΐδος, τοῦτο ὅπως ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται πλέον νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, διότι ἡ λίμνη Κωπαΐς ἐξεχωρήθη, δυνάμει νόμου, εἰς ὃν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν. Εἶναι δὲ ἡ Κωπαΐς λίμνη, ἥτις ἐνοικιάζεται κατ’ ἔτος, ὡς ἐκ τῆς ἐν αὐτῇ ἁλιείας, καὶ ὡς τοιαύτη εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος μετὰ τῶν ὀχθῶν αὐτῆς, ὡς ὁ νόμος περὶ τούτου ὁρίζει. Ἂν ὑπάρχουσί τινες ἰδιοκτῆται, οὗτοι εἶναι ὀλίγοι· οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τίτλους ἐκ παραχωρήσεων τοῦ Δημοσίου, ὀφείλουσι νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τοὺς νόμους τῆς πατρίδος καὶ νὰ ἀρχίσωσι τὰς ἰδιοκτησίας των ἀπὸ τῆς γραμμῆς τῆς τακτικῆς καὶ συνήθους πλημμύρας καὶ ἐκεῖθεν. Διὰ δὲ τοὺς δηλωτὰς, ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Γεωργαντᾶς, εἶναι ἐσφαλμένον, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ 1871 ἀπηγόρευσε ἐντὸς τοῦ σχεδίου τοῦ Sauvage πᾶσαν δήλωσιν· ἑπομένως δήλωσις, γενομένη ἐντὸς τοῦ σχεδίου Sauvage, εἶναι ἄκυρος καὶ οὐδὲν νόμιμον δικαίωμα παράγει ὑπὲρ τῶν δηλωτῶν.

§70ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Περίεργον, κύριοι, μοὶ φαίνεται ν’ ἀκούω τὸν κ. Διαμάντην, λαμβάνοντα ὕφος μᾶλλον Διευθυντοῦ τῆς ἑταιρίας παρὰ Ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους· ἔλυσεν οὗτος πάντα τὰ ζητήματα, εἶπεν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, δὲν ἔχετε δίκαιον, εἰς τοὺς δηλωτὰς, δὲν ἔχετε ἐπίσης δίκαιον, καὶ ἐν πᾶσιν, ὅτι ἔχει δίκαιον ἡ ἑταιρία. Ὁμολογῶ, ὅτι τοῦτο μοὶ ἐφάνη περίεργον, καὶ λυποῦμαι, πῶς ὁ κ. Διαμάντης τόσον εὐκόλως διαθέτει πράγματα, τὰ ὁποῖα ἄλλως δὲν ἔχει τὴν δύναμιν ὁ ἴδιος νὰ διαθέσῃ. Μᾶς εἶπεν ἐπίσης, ὅτι ἡ Κωπαΐς δὲν εἶναι τέλμα, ἀλλ’ εἶναι extra commercium. Ἰδοὺ, κύριοι, ὁ ὁρισμὸς τοῦ τέλματος: «Τέλμα δὲ ἢ ἕλος εἶναι τόπος κατακλυζόμενος ὑπὸ σταθερῶν ὑδάτων καὶ τῶν ὁποίων ἡ κοίτη σχηματίζεται ἐξ ἰλύος, συνισταμένης ἐκ πηλοῦ καὶ ἐκ ζωοφύτων.».

§71ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἐν Κωπαΐδι διαπλέουν πλοιάρια;

§72ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὅταν ἦναι μεγίστη πλημμύρα, διαπλέουν εἰς ἓν μέρος μονόξυλα, ἀλλ’ εἰς σημεῖα, πολὺ μακρὰν ἀπέχοντα τῶν μερῶν ἐφ’ ὧν ὑπάρχει ἀξίωσις. Τί θέλετε νὰ εἰπῆτε, ὅτι ἡ Κωπαΐς εἶναι πλωτή;

§73ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰμπορεῖ νὰ ἦναι flottable.

§74ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τότε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς τοιαύτη, διότι αὐτὸς εἶναι λόγος, ὁ ὁποῖος ἐξαιρεῖ πολλὰ κτήματα τῆς συναλλαγῆς καὶ τὰ καθιστᾷ extra commercium· ἂς κατασταθῇ λοιπὸν ἡ Κωπαΐς flottable, καὶ τότε ἐπὶ τοῦ σημείου ἐκείνου δὲν θὰ ὑπάρχῃ τις ἀξίωσις, ἐπὶ τοῦ σημείου ὅμως τοῦ καθαυτὸ flottable. Ὅταν ὅμως αὕτη παραχωρῆται εἰς ἀποξήρανσιν, δὲν ἀποδεικνύεται ἀμέσως ἐκ τούτου, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν εἰς συναλλαγὴν ὑποκειμένων κτημάτων; Λοιπὸν ἡ Κωπαΐς εἶναι τέλμα κατὰ τὸν ὁρισμὸν τῶν τελμάτων: «τὸ στρῶμα τοῦτο, καθιστάμενον ἀδιάβροχον, δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸ ὕδωρ ν’ ἀποῤῥοφηθῇ ὑπὸ τῆς γῆς. Τὰ ἐκ γλυκέος ὕδατος ἕλη δέχονται συνήθως τὰ ὕδατα ἐκ τῶν ἀφθόνων βροχῶν καὶ ἐκ τῶν εἰσρεόντων ἄλλοθεν ὑδάτων. Αἱ ἀναθυμιάσεις τῶν ἑλῶν γίνονται παραίτιοι νοσηρότητος εἰς τοὺς γειτνιάζοντας»· ὅ,τι δηλ. ἀκριβῶς συμβαίνει ἐν τῇ Κωπαΐδι· «ἕλη τορφώδη-à tourbe- καλοῦνται ἐκεῖνα, ἔνθα ἀναπτύσσονται τὰ φυτὰ, τὰ σχηματίζοντα τὸν τόρφον, πράσινα δ’ ἕλη εἰσὶ τὰ καλυπτόμενα ὑπὸ χόρτου, χρησιμωτάτου εἰς ἄφθονον τροφὴν τῶν ζώων» καὶ κυρίως ἡ Κωπαΐς εἶναι ἕλος ἐκ τῶν πρασίνων λεγομένων τελμάτων, διότι ἂν μεταβῆτε σήμερον εἰς τὴν Κωπαΐδα, θὰ ἴδητε χιλιάδας μεγάλων ζώων, τὰ ὁποῖα τρώγουσι τὸν κάλαμον τὸν φυόμενον ἐκεῖ, εἰσερχόμενα ἐν τῷ τέλματι. Οἱ πλεῖστοι δὲ ἔχουσι τὸ κύριον αὐτῶν εἰσόδημα ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ τοιούτου καλάμου. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἀντετάχθην κατὰ τῆς ψιφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, λέγω μόνον, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις αὐτοῦ.

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλὰ τί προτείνετε;

§76ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Φαίνεται δὲν ἐπροσέξατε, κ. ὑπουργέ. Ἐπρότεινα, προτοῦ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, νὰ ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα, ὥστε νὰ κανονισθῶσι πᾶσαι αἱ ἀμφισβητήσεις, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ Δημόσιον θὰ ζημιωθῇ σπουδαίως.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ δικάσῃ ἡ Βουλὴ τὰ ἰδιωτικὰ δικαιώματα;

§78ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Φρονεῖτε, ὅτι διὰ τῶν δικαστηρίων πρέπει νὰ λυθῶσιν;

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βέβαια.

§80ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι μέχρις ὅτου δὲν κανονισθῶσιν αἱ ἀμφισβητήσεις αὗται, δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν πρὸς τὴν ἑταιρίαν παραχωρήσεις νέων δικαιωμάτων. Ὁ κ. Διαμάντης εἶπεν, ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν ὠφελεῖται τίποτε, ἴσως ἔχει καὶ ζημίας. Ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἑταιρία ὠφελεῖται σπουδαίως· πρῶτον, διότι θὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς γαίας της διὰ τοῦ τρόπου τούτου τῆς ἀποξηράνσεως· διότι ἄνευ ὕδατος πῶς θὰ ποτίσῃ; Δυνάμει λοιπὸν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον ἄλλως θὰ ἐγίνετο εἰς τὴν θάλασσαν.

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους δύναται νὰ τὸ πράξῃ, διότι ὅσον ὕδωρ θέλει τὸ κρατεῖ· κάμνει δεξαμενὰς ἰδικάς της.

§82ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ αἱ λίμναι εἶναι αἱ καταλληλότεραι δεξαμεναί.

§83ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι καταλληλότεραι διὰ τὸ Βοιωτικὸν πεδίον.

§84ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πάντοτε, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἡ ἑταιρία θὰ ἔχῃ κέρδος, καὶ αἱ δαπάναι αὐτῆς θὰ μειωθῶσιν ἔστω καὶ κατὰ 150,000 μόνον δραχμάς, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Διαμάντης. Διατί λοιπὸν νὰ μὴ κανονισθῶσι καὶ τ’ ἄλλα ζητήματα;

§85ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς θὰ τὰ κανονίσωμεν; Νὰ δικάσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας;

§86ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ὅταν ἔχῃ τις ἓν συμφέρον καὶ εὑρίσκῃ τὸν ἄλλον, μετὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ συναλλαχθῇ, ἔχοντα καὶ αὐτὸν συμφέρον ἕτερον, τότε εἶναι μία στιγμὴ κατάλληλος, ὥστε τὰ συμφέροντα ταῦτα νὰ κανονισθῶσιν ἀμοιβαίως, καθὼς προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν: Ἐπιβάλλω καὶ ἐπαυξάνω τοὺς δασμοὺς, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύναμαι νὰ ἐξαναγκάσω καὶ τοὺς Εὐρωπαίους νὰ μειώσωσι τὸν δασμὸν τῆς σταφίδος. Αὐτὸ ζητῶ καὶ ἐγώ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ἣν στιγμὴν δίδει νέα δικαιώματα εἰς τὴν ἑταιρίαν, πρέπει νὰ τῆς εἴπῃ: Ἐγὼ μὲν σοῦ δίδω αὐτά, σὺ δὲ θὰ ὑποχωρήσῃς εἰς ἐκεῖνα.

§87ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς ποῖα;

§88ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Νὰ παραιτηθῇ μερικῶν ἀξιώσεων.

§89ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ἰδιοκτῆται;

§90ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον νὰ συστηθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἐκ νομολόγων.

§91ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ δικάσῃ; Ὑποθέσατε, ὅτι εἷς ἔχει τίτλον διὰ 10 στρέμματα καὶ κατέχει 1,000, δὲν θὰ δικάσῃ ἡ Ἐπιτροπή;

§92ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπή θὰ ἐξετάσῃ τοὺς τίτλους καὶ θὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ τίτλοι σου ἀναφέρουν 10 στρέμματα, αὐτὰ θὰ λάβῃς· διὰ τὰ ἐπὶ πλέον πήγαινε εἰς τὰ δικαστήρια. Λοιπὸν πρῶτον ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐξετάσῃ ἂν οἱ τίτλοι ἦναι νόμιμοι, κατόπιν ἐφ’ ὅσον ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποφανθῇ, ὅτι εἶναι νόμιμοι, ν’ ἀποσταλῇ Ἐπιτροπὴ ἐκ γεωμετρῶν ἐπιτοπίως διὰ νὰ καταμετρήσῃ τὰ κτήματα ἐκεῖνα, περὶ τῶν τίτλων τῶν ὁποίων ἀπεφάνθη ἤδη ἡ ἐκ νομολόγων Ἐπιτροπή, καὶ κατόπιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς ἑταιρίας.

§93ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ λίμνη Κωπαΐς κεῖται ἐν τῷ μέσῳ τριῶν ἐπαρχιῶν, τῆς Λεβαδείας, τῶν Θηβῶν καὶ τῆς Λοκρίδος καὶ ἐγὼ λοιπὸν, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος, ἔχω τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὸ καθῆκον νὰ παραστήσω τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Γεωργαντᾶ, βουλευτοῦ Λεβαδείας· γνωρίζω δὲ τὰ ἑξῆς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν ἡ ἑταιρία εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διοχετεύσῃ τὰ ὕδωρ διὰ τοῦ Πτώου ὄρους εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον· ἤδη δὲ διὰ τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται σήμερον εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ζητεῖ ἡ ἰδία ἑταιρία νὰ μεταβληθῇ ἐν γένει τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης, εἰς τρόπον ὥστε τὰ ὕδατα τῆς εἰρημένης λίμνης, τὰ ὁποῖα ὀφείλει, δυνάμει τῆς πρώτης συμβάσεως, νὰ διοχετεύσῃ διὰ τοῦ Πτώου ὄρους εἰς τὴν Εὐβοϊκὴν θάλασσαν, ζητεῖ, λέγω, νὰ ἐπιτραπῇ αὐτῇ, ἵνα τὰ ὕδατα ταῦτα μεταφέρῃ εἰς τὸ Βοιωτικὸν πεδίον καὶ τῇ παραχωρηθῶσιν αἱ δύω λίμναι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐντὸς τῆς περιφερείας Θηβῶν, ὅπως τὰς μεταβάλῃ εἰς δεξαμενάς. Λέγουσι δὲ πολλοὶ (καὶ ἡ ἑταιρία δὲν ἀρνεῖται), ὅτι τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον θέλει διοχετεύσει ἐκ τῆς Κωπαΐδος, καὶ ἐκεῖνο τῶν δύω λιμνῶν, θέλει τὸ μεταχειρισθῆ ἡ ἑταιρία, τὸ μὲν πρὸς ἄρδευσιν τῆς Κωπαΐδος, τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρία θὰ καρποῦται καὶ νέμεται ἐπὶ 99 ἔτη, τὸ δὲ πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, ἀλλ’ ἐννοεῖτε ἐπὶ πληρωμῇ, διότι, ὡς ἤκουσα, θέλει τὸ παραχωρεῖ ἐπὶ μισθῷ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι κεῖνται ἐντὸς τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου. Ἐκ τούτου λοιπὸν, κύριοι, προσγίνεται μεγίστη ὠφέλεια εἰς τὴν ἑταιρίαν, διότι πρῶτον μὲν ἀπαλλάσσεται αὕτη ἐκ τῶν κολοσσιαίων δαπανῶν, ἃς ἤθελε καταβάλει πρὸς διάτρησιν τοῦ Πτώου ὄρους, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαιτοῦνται 100,000 δραχμ. μόνον, ἀλλ’ ἑκατομμύρια, καὶ δεύτερον, ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ ὕδατος, τὴν ὁποίαν θέλει κάμνει καὶ ἐν τῇ Κωπαΐδι καὶ ἐν τῷ Θηβαϊκῷ πεδίῳ, διότι θέλει ἐκμισθώσει τὸ ὕδωρ ἐπὶ πληρωμῇ μισθώματος. Ἰδοὺ ἄρα ἡ ὠφέλεια, ἥτις καθαρῶς προσγίνεται τῇ ἑταιρίᾳ. Ἐρωτῶ ἤδη, τί δίδει ἡ ἑταιρία ἀπέναντι τῆς παραχωρήσεως ταύτης, τῆς τοσοῦτον ἐπωφελοῦς τῇ ἑταιρίᾳ; Τί ὠφελεῖται τὸ Δημόσιον; τί δὲ οἱ καλλιεργηταὶ καὶ κάτοχοι τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας ἄλλοι μὲν κατέχουν ὡς κύριοι, ἄλλοι δυνάμει παραχωρήσεων, ἄλλοι δυνάμει δηλώσεων, καὶ ἄλλοι δυνάμει παραγραφῆς; Ἅπαντες οὗτοι οὐδὲν ὠφελοῦνται, ἀπ’ ἐναντίας ζημιοῦνται, διότι στεροῦνται τῶν γαιῶν των. Ὡς εἶπον ὑμῖν, δυνάμει τῆς πρώτης συμβάσεως ἡ ἑταιρία εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διοχετεύσῃ τὸ ὕδωρ εἰς τὴν Εὐβοϊκὴν θάλασσαν καὶ νὰ καταλάβῃ τὰς γαίας· καὶ ἂν οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ κάτοχοι καὶ οἱ δηλωταὶ εἶχον ἀξιώσεις, ἠδύναντο νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια. Ἤδη ὅμως, ἐπειδὴ ὠφελεῖται κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ἑκατομμύρια ἡ ἑταιρία, νομίζω ὅτι εἶναι δικαία ἡ αἴτησις τοῦ βουλευτοῦ Λεβαδείας κ. Γεωργαντᾶ, ἵνα ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς ἑταιρίας καὶ εἴπῃ αὐτῇ: «Σοῦ δίδω τὴν ὠφέλειαν ταύτην, ἀλλ’ ὀφείλεις νὰ μὲ ἀπαλλάξῃς ἐκ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δηλωτῶν τῶν γαιῶν ἢ τῶν κατόχων καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν». Ταῦτα δὲ δύναται νὰ παραχωρήσῃ ἡ ἑταιρία, διότι δὲν εἶναι σπουδαῖα ἀπέναντι τῆς μεγάλης ὠφελείας, ἣν προσκτᾶται ἐκ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Πολλοὶ ἐκ τῶν συνεπαρχιωτῶν μου ἐδήλωσαν γαίας ἐθνικὰς ἐντὸς τῆς Κωπαΐδος δυνάμει τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἀλλὰ κατόπιν δυνάμει ἑτέρου νόμου ἢ διατάγματος τοῦ 1875 ἐθεωρήθησαν ἄκυροι αἱ δηλώσεις των καὶ ἀπηγορεύθη αὐτοῖς ἡ περαιτέρω ἐν τῇ Κωπαΐδι δήλωσις· κατ’ ἐμὲ καὶ κατὰ τὴν γνώμην πλείστων, οἱ δηλώσαντες γαίας, δυνάμει τοῦ πρώτου νόμου, ἀπέκτησαν δικαίωμα ἐπ’ αὐτῶν, καὶ δὲν δύναται μεταγενέστερος νόμος, καὶ μάλιστα διάταγμα νὰ ἀκυρώσῃ κεκτημένα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν οἱ κάτοχοι δυνάμει τοῦ νόμου, ἐπιτρέποντος αὐτοῖς τὴν δήλωσιν. Ἐν τούτοις οἱ συνεπαρχιῶταί μου οὗτοι διὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος εἰς τὴν ἑταιρίαν καταστρέφονται, στερούμενοι ὅλων τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας ἐδήλωσαν, καὶ δὲν ἀπομένει εἰς αὐτοὺς οὐδὲν πλέον. Ὁλόκληρος δὲ Δῆμος τῆς ἐπαρχίας μου, ὁ Δῆμος Λαρύμνης, καταστρέφεται, καθόσον δὲν ἀπομένει εἰς τοὺς κατοίκους τούτους οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς, ἵνα καλλιεργήσωσι καὶ παραγάγωσι τὸν πρὸς συντήρησίν των ἀναγκαιοῦντα ἀραβόσιτον, διότι ὁ Δῆμος οὗτος εἶναι ὀρεινὸς καὶ δὲν ἔχει γαίας καλλιεργησίμους, πλὴν τῆς Κωπαΐδος· ἐκτὸς δὲ τούτων, καὶ πλεῖστοι καλλιεργηταὶ καὶ ἰδιοκτῆται τῶν ἐπαρχιῶν Λεβαδείας καὶ Θηβῶν ἐπίσης καταστρέφονται, διότι στεροῦνται καὶ οὗτοι τῶν ἰδιοκτησιῶν των. Ἤδη δύναται νὰ διορθωθῇ τὸ κακὸν τοῦτο διότι ἡ ἑταιρία ὠφελεῖται σπουδαίως, καὶ δέον νὰ ὑποχωρήσῃ, ἀναγνωρίζουσα εἰς τοὺς καλλιεργητὰς, τοὺς δηλωτὰς καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν γαιῶν αὐτῶν τὰ ὑπ’ αὐτῆς ἀμφισβητούμενα δικαιώματά των, καὶ ἀπαλλάττουσα τὸ Δημόσιον δικαστικῶν ἀγώνων· τὰς δὲ λεπτομερείας καὶ τὸν τρόπον δι’ ὧν τοῦτο θέλει ἐπιτευχθῆ, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ κανονίσῃ κατὰ τὰς σκέψεις της εὐχερῶς. Ταῦτα ἔκρινα ἀναγκαῖα νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος, ἐκπληρῶν καθῆκον, εἰς ὑμᾶς δὲ ἀπόκειται νὰ ἀποφασίσητε περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου.

§94ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς εἴπω πράγματα νέα· ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐγένετο καὶ ἄλλοτε ἐκτεταμένος λόγος. Ὡς γνωρίζετε πάντες, ἡ Κωπαΐς εἶναι μία ἑστία ἐκτεταμένη μιασμάτων, βλαβερῶν εἰς τὴν ὑγείαν τῶν πέριξ κατοίκων, τὰ ὁποῖα γεννῶνται ἐκεῖ ὡς ἐκ τῆς στασιμότητος τῶν ὑδάτων καὶ τῆς σήψεως τῶν διαφόρων ζωϊκῶν καὶ φυτικῶν οὐσιῶν. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι πᾶσαι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, αἱ διὰ διαφόρων συμβάσεων μετὰ διαφόρων ἑταιριῶν ἐπιδιώξασαι τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῆς, ὡς καὶ ἡ ἐπικυρώσασα τὴν σύμβασιν διὰ τοῦ ΡΟΓʹ νόμου τοῦ ἔτους 1867 Βουλὴ πρωτίστως εἶχον ὑπ’ ὄψιν νὰ ἐλευθερώσωσι τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐκ τῶν μιασμάτων καὶ ν’ ἀποδώσωσι τὴν ὑγείαν εἰς τοὺς πέριξ κατοίκους, ἐν δευτέρᾳ δὲ μοίρᾳ ἔθεντο πάντως τὴν ὑλικὴν ὠφέλειαν τοῦ Κράτους, ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν γαιῶν ἐκείνων. Ὑπὸ διπλῆν λοιπὸν ἔποψιν ἐξεταστέον τὸ ζήτημα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγείας, καὶ τῆς ὑλικῆς ὠφελείας. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγείας ὁ σκοπὸς δὲν πραγματοποιεῖται, διότι διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐπιτρέπεται ἡ τροποποίησις τῶν διαγραμμάτων τοῦ Σωβὰζ οὕτως, ὥστε τὰ ὕδατα τὰ ἐκ τῆς Κωπαΐδος νὰ μεταφέρωνται εἰς τὸ κέντρον τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν, τὰ ὁποῖα ἐπίσης λιμνάζοντα ἐκεῖ, θὰ ἀποτελέσι μίαν ἐκτεταμένην ἐπιφάνειαν μιασμάτων, ἥτις θὰ ἀποδεκατίζῃ τοὺς κατοίκους· καὶ αὐτὴ εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἀρκοῦσα ἀφορμὴ νὰ μὴν ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ τὴν τροποποίησιν ταύτην· διότι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγείας δὲν πραγματοποιεῖται ὁ πρώτιστος σκοπὸς τῆς ἀποξηράνσεως, καθόσον ἡ Κωπαΐς, ὡς προεῖπον, μετατοπίζεται ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας εἰς τὴν ἐπαρχίαν Θηβῶν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ὡσαύτως δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ἐπιτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ, διότι διὰ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὐδάτων τῆς Κωπαΐδος εἰς τὰς παρακειμένας λίμνας Λύκερην καὶ Παραλίμνην, θὰ καλυφθῶσι 50,000 στρέμματα γαιῶν ἀρίστης ποιότητος, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν κεφάλαια δέκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἕκαστον στρέμμα ἔχει ἀξίαν κατ’ ἐλάχιστον 200 δραχμῶν· καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦτο διὰ παντὸς τὸ Κράτος θὰ ἀπολέσῃ. Εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 50,000 στρεμμάτων συμπεριλαμβάνω καὶ τὴν ἔκτασιν τῶν λιμνῶν, διότι εἶναι βεβαιότατον ὅτι, ἂν ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος γείνῃ διὰ τῆς τομῆς τοῦ Πτώου ὄρους συμφώνως τῷ διαγράμματι τοῦ Σωβὰζ, αἱ λίμναι αὗται θὰ ἀποξηρανθῶσιν αὐτομάτως, διότι τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον ἤδη ἔχουσι, τὸ λαμβάνουσιν ἐκ τῆς Κωπαΐδος· θὰ ἀποκαλυφθῶσι δ’ οὕτω 30,000 στρέμματα γῆς πρώτης ποιότητος· ὁ διπλοῦς ἄρα σκοπὸς τὸν ὁποῖον τὸ Κράτος ἐπεδίωξε καὶ ἐπιδιώκει διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης, οὐδόλως ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς τροποποιήσεως τῶν διαγραμμάτων τοῦ Σωβὰζ, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ὅτι δὲ, κύριοι, ὁ τόπος ἀποκρούει τὴν νέαν σύμβασιν τῆς μετατροπῆς, περὶ τούτου ἔχω ἀναφορὰν ὑπογεγραμμένην ἀπὸ τοὺς κατοίκους ὁλοκλήρου δήμου, τοῦ δήμου Ἀκραιφνίων, τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι ἔχουν γαίας πέριξ τῶν λιμνῶν Λίκερης καὶ Παραλίμνης. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐγνώριζον ὅτι θὰ γείνῃ σήμερον συζήτησις περὶ τούτου, δὲν ἔφερον τὴν ἀναφοράν. Τὰ ὀλίγα ταῦτα μοὶ φαίνονται, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ ὡριμώτερον καὶ φέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν, δηλονότι ἀποσύρουσα τὸ νομοσχέδιον.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Διάφοροι ἐγένοντο προτάσεις περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ἄλλοι μὲν ἐπρότειναν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ἄλλοι ἐπολέμησαν αὐτὸ κατ’ ἀρχὴν, θεωροῦντες ἐπιζήμιον τὴν τροποποίησιν τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου, ἄλλοι ἐζήτησαν τροπολογίαν ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα. Ἰδίως δ’ ἐγένετο πολὺς λόγος περὶ τῶν ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποκτήσῃ παρὰ τῆς Ἑταιρίας, καὶ περὶ τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν εἶχεν ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἂν τὰ ἀνταλλάγματα ταῦτα δὲν ἦσαν ἀποχρῶντα. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ δὲν ἐκφέρει ἰδίαν γνώμην· εὗρε σύμβασιν ὑπογραφεῖσαν παρὰ τῶν προκατόχων, ἥτις ὅμως ἦτο παραγεγραμμένη, διότι κατὰ ῥητὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἐὰν μὴ ἐψηφίζετο ἐντὸς τῆς προσεχοῦς Συνόδου, ἡ σύμβασις ἐθεωρεῖτο ἄκυρος καὶ μὴ οὖσα· ἑπομένως ἐκ τῆς συμβάσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν ἦτο δεσμευμένη ἡ νέα Κυβέρνησις, ἀλλὰ προεκλήθη ἡ Κυβέρνησις παρ’ ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαρχιῶν, ἐνδιαφερομένων εἰς τὴν ὑπόθεσιν, νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ἑταιρίαν ἂν ἐδέχετο νὰ ἀνανεώσῃ τὴν σύμβασιν ἐπὶ τοῖς ὅροις τῆς προτέρας συμβάσεως. Ἐννοεῖτε, ὅτι ἐὰν ἡ τροποποίησις τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου παρεῖχεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ ἡ παροῦσα θὰ ἐδείκνυον ἄκραν ἐπιπολαιότητα, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, ἀποδεχθεῖσαι τὴν συμφωνίαν πρὸς τὴν ἑταιρίαν ἄνευ ἀνταλλάγματος σπουδαιοτέρου ἐκείνων, τὰ ὁποῖα περιεῖχε ἡ προτέρα σύμβασις καὶ τὸ ὑποβαλλόμενον σήμερον νομοσχέδιον, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λοκρίδος εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν καὶ τὸ νομοσχέδιον ἡ Ἑταιρία ἐπιφυλάττει εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα τοῦ διαθέτειν ἐπὶ μισθώματι τὰ ἀποταμιευθησόμενα ὕδατα, καὶ προσέθηκεν, ὅτι ἐκ τοῦ μισθώματος τούτου ἡ Ἑταιρία ἤθελεν ἀπολαύσει πολλὰ κέρδη· ἀλλὰ συμβαίνει ἡ σύμβασις καὶ τὸ νομοσχέδιον νὰ λέγωσι τὸ ἐναντίον, ὅτι δὲν ἐπιφυλάττει εἰς ἑαυτὴν ἡ ἑταιρία τὸ δικαίωμα τῆς μισθώσεως, καὶ ἀναγνώσατε τὸ πρῶτον ἄρθρον, διότι εἶναι θεμελιῶδες, εἶναι ἡ βάσις τῆς συζητήσεως, τὰ δὲ πράγματα δὲν ἔχουσι ὡς παρεστάθησαν. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ τέταρτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου πρώτου τοῦ νομοσχεδίου. «Νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἑταιρία τῇ Κωπαΐδος, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν Ἑταιρία τις, ἄτομον ἢ δῆμος ἢ ἡ Κυβέρνησις, ἤθελεν ἐγγυηθῆ καὶ ἐξασφαλίσει αὐτῇ τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, νὰ φέρῃ τὰ περὶ ὧν πρόκειται ὕδατα μέχρι Θηβῶν. Ἐὰν δ’ ἄλλος τις ἤθελεν ἀναλάβει τὴν ἄρδευσιν τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος νὰ ὑποχρεῶται νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν χρῆσιν τῶν διὰ τὸ Θηβαϊκὸν πεδίον ὡρισμένων ὑδάτων πρὸς τὸν ῥηθέντα σκοπὸν ἄνευ ἀποζημιώσεώς τινος.

§96ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὔτε σωματεῖον, οὔτε ἄλλη ἑταιρία, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν ὑδάτων αὐτῶν.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σειρὰ τῶν σκέψεών σας ἦτο ἄλλη, ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ἐξεμίσθου τὰ ὕδατα ταῦτα, καὶ ὅτι θὰ ἀπελάμβανε πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ ἦτο πολὺ εὔλογον νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Κυβέρνησις τί ἀπέναντι τῶν ἑκατομμυρίων τούτων ἐζήτησεν ὡς ἀντάλλαγμα ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐζήτησε κανὲν ἀντάλλαγμα, ἔπρεπε νὰ δικαιολογήσω τὴν τοιαύτην ἡμῶν ἀποχήν. Ἂν ἡ ἑταιρία ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν ἄρδευσιν τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου ἐκ τῶν ὑδάτων, τῶν ἀποτεταμιευμένων ἐν ταῖς δύω παραλίμναις, δὲν ἔχει δικαίωμα ἄλλο παρὰ νὰ ζητήσῃ τοὺς τόκους τῶν δαπανηθέντων χρημάτων πρὸς τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων ἀπὸ τῶν παραλιμνῶν μέχρι τῶν Θηβῶν, ὥστε ἡ σπουδαιοτέρα βάσις τῶν σκέψεων ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰ ἀνταλλάγματα ἐκλείπει. Μένουσιν αἱ ἄλλαι, τουτέστιν, ὅτι ἡ ἑταιρία διὰ τῆς μετατροπῆς ταύτης θέλει ἀπαλλαγῆ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ δαπανήσῃ ποσὸν 150 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ὅτι προστίθεται ἔτι ἓν ἔτος εἰς τὰ πέντε ἔτη, τὰ ὁποῖα τῇ χορηγοῦνται, ὡς ἀνωτάτη διορία τῆς ἀποξηράνσεως. Ἐπὶ τούτου παρατηρῶ τὸ τελευταῖον, ὅτι ὁ ἀρχικὸς νόμος τοῦ 1867 παρεχώρει εἰς τὴν ἑταιρίαν δέκα ἐτῶν διορίαν, ἀλλ’ ὅτε, κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἐγένετο ἡ παραχώρησις πρὸς τὴν νῦν διαχειριζομένην τὸ ἔργον, ἐπετεύχθη ὅπως περιορισθῇ ἡ διορία ἀπὸ δέκα ἐτῶν εἰς πέντε· ἂν δὲ σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτείνεται, ὅπως ἡ παράτασις τῆς διορίας ἐπιτραπῇ ἀπὸ 5 εἰς 6 ἔτη, τοῦτο γίνεται μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ σχεδίου, ὁ λόγος δ’ εἶναι ἁπλούστατος, καὶ, ὡς φαίνεται, δίκαιος. Ὅταν ἡ ἑταιρία συνηλλάγη μετὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πρὸς μετατροπὴν τοῦ σχεδίου, δὲν ἐζήτησε παράτασιν διορίας, ἤδη ὅμως παρελθόντων 13 μηνῶν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἶναι ἠναγκασμένη, μετατρέπουσα τὸ σχέδιον τῶν ἐργασιῶν της, νὰ ζητήσῃ παράτασιν διορίας ἀνάλογον πρὸς τὸν εἰς μάτην παρελθόντα χρόνον, διότι αἱ ἐργασίαι, αἱ μέχρι τοῦδε, ἐγένοντο διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου, καὶ τοῦτο μοὶ φαίνεται τοσοῦτον εὔλογον, ὥστε δὲν δίδει ἀφορμὴν εἰς συζήτησιν. Ὅ,τι ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς θέμα ἀνταλλάγματος, θὰ ἦτο ἡ οἰκονομία, ἣν πραγματοποιεῖ ἡ ἑταιρία· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἐντελῶς βεβαιωμένον. Ἡ ἑταιρία ἀξιοῖ, ὅτι δὲν πραγματοποιεῖ οἰκονομίαν, καὶ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσωμεν τίνα οἰκονομίαν πραγματοποιεῖ, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἐκείνην ἐξέτασιν, ἥτις θὰ ἦτο πρὸς τοῦτο ἀναγκαία. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπάρχει οἰκονομία, βεβαίως δὲν εἶναι ἀποχρῶσα, διὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντάλλαγμα πρὸς τὰς πολλὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀξιοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ ζητήσωμεν. Ὅ,τι δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι, ὅτι ἠρωτήθη ἡ ἑταιρία ἐπὶ τίνας ὅρους δέχεται τὴν μεταβολὴν τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου, καὶ μετὰ διαπραγματεύσεις πρὸς αὐτήν, δὲν ἐπείσθη νὰ δεχθῇ ἄλλους ὅρους. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ φέρῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅσας ἂν θέλῃ τροποποιήσεις, δύναται νὰ περιλάβῃ καὶ διατάξεις περὶ ἀνταλλάγματος, δύναται νὰ περιλάβῃ καὶ τροπολογίαν ὁποία ἡ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Θηβῶν. Ὅταν δὲ τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ, θέλομεν ἀποταθῆ πρὸς ἑταιρίαν, καὶ θέλομεν τὴν ἐρωτήσει ἐὰν δέχητε ὑπὸ τοὺς ψηφισθέντας ὅρους νὰ ὑπογράψῃ. Ἐννοεῖται, ὅτι ὅρους τοιούτους, ὁποίους προτείνει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Θηβῶν, θέλει πιθανῶς δεχθῆ, μολονότι δὲν εἶναι καὶ βέβαιον, διότι περὶ αὐτῶν δὲν ἐγένετο λόγος· ὅπου ὅμως ὑπάρχουσι σπουδαιότεραι τροποποιήσεις, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θέλει τὰς δεχθῆ, καὶ τὴν πεποίθησιν ταύτην ἐμόρφωσα ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας ἔσχον πρὸς τὴν ἑταιρίαν πρὶν ἢ συνταχθῇ τὸ νομοσχέδιον. Εἰς τί δ’ ἀφορῶσι τὰ ἐπιζητούμενα ἀνταλλάγματα; Ὁ νόμος τοῦ 1867, ὅστις εἶναι ἡ βάσις τῶν δικαιωμάτων τῆς ἑταιρίας, καθώριζε τὰ τῆς περιμέτρου τῆς παραχωρουμένης ἐκτάσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδίων τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ Σωβάζ. Ἤδη ἠκούσαμεν ἀμφισβητούμενον τὸ κῦρος τῶν σχεδίων τούτων καὶ τὴν ὀρθότητα τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ μηχανικοῦ τούτου, ἂν οὐχὶ ἐν ᾧ χρόνῳ ἐγένετο ἀλλὰ τοὐλάχιστον σήμερον. Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ζώνη, ἣν ὁ Σωβὰζ ἐχάραξε, περιλαμβάνει γαίας, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὴν συνήθη πλημμύραν τῆς λίμνης, γεννᾶται ζήτημα δικαστικὸν ποῖος ἔχει δικαιώματα ἐπὶ τοῦ χώρου τοῦ μεταξὺ τῆς πραγματικῆς περιμέτρου τῆς πλημμύρας τῆς λίμνης καὶ τῆς περιμέτρου, τὴν ὁποίαν ἐσφαλμένως ἔθηκεν ὁ Σωβάζ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερον ζήτημα· τὴν περίμετρον τοῦ Σωβὰζ ἐφήρμοσαν ἐμπειροτέχναι, διορισθέντες ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· ἤδη, ἐκτελουμένης τῆς συμφωνίας πρὸς τὴν νέαν ἑταιρίαν, ἀμφισβητεῖται ἂν οἱ ἐμπειροτέχναι αὐτοὶ ἐφήρμοσαν ἀκριβῶς τὴν ὑπὸ τοῦ Σωβὰζ χαραχθεῖσαν περίμετρον· καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη αὕτη ἀκριβῶς, πάλιν γεννᾶται ζήτημα ἂν ἡ ἀπόφασις αὐτῶν εἶναι ἀνακλητέα ἀπέναντι πάντων ἢ ἂν ἐπιτρέπεται ἡ ἐξέτασις τῶν λόγων διὰ τοὺς ὁποίους ἡ γραμμὴ, ἣν οὕτως ἐχάραξαν, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Σωβάζ, καὶ ἂν ἀποδεικνύεται ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι δὲν ἦσαν ἐκ τῶν διαγραφομένων ἐν τοῖς ἐγγράφοις τοῦ Σωβάζ, ὅτι δὲν προῆλθον ἐκ τῶν ὁδηγιῶν, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ Σωβάζ, ἀλλ’ ὅτι ἀπεμακρύνοντο τῶν διατάξεων τῶν ὁδηγιῶν ἐκείνων. Ὅπως εἶπον, γεννᾶται τὸ ζήτημα ἂν ἦναι ἀνακλητέα ἡ ἀπόφασις, ἤτοι ἂν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διατάξῃ τὴν ἀναθεώρησιν τῆς γενομένης ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου, ὅπως γείνῃ ἡ ἐφαρμογὴ σύμφωνα πρὸς τὴν ἀληθῆ γνώμην τοῦ Σωβάζ. Τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν ἐξετάζονται ἐν τῷ παρόντι· δὲν συζητοῦμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις εὐθύνεται ἢ οὐ εἰς ἀποζημιώσεις ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν μεταξὺ τῆς γραμμῆς τοῦ Σωβὰζ καὶ τῆς γραμμῆς τῶν πραγματικῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει διαφορά, ἐὰν μεταξὺ τῶν δύω τούτων γραμμῶν ὑπάρχουσι κεκτημένα δικαιώματα ἰδιοκτησίας. Τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, κατὰ τὸν νόμον περὶ διακρίσεως κτημάτων, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑφιστάμενον ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῆς πραγματικῆς γῆς ἐκείνης εἴτε τῶν ὄχθων αὐτῆς, εἴτε ἐκφραζόμενον ἀκριβέστερον, ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν τῆς λίμνης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς περιμέτρου ταύτης καὶ μέχρι τῶν σημείων τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν, καὶ μέχρι τῶν σημείων, τὰ ὁποῖα ἐχάραξεν ὁ Σωβάζ, ἂν ἀληθῶς ταῦτα ἀπομακρύνωνται τῶν πραγματικῶν, ὑπάρχουσιν οἱ ἀξιοῦντες ὅτι ἔχουσι δικαιώματα· καὶ οἱ ἐγείροντες τοιαύτας ἀξιώσεις κατατάσσονται εἰς δύω κατηγορίας· ὑπάρχουσιν οἱ ἀξιοῦντες δικαιώματα, στηριζόμενα εἰς τίτλους ὀθωμανικούς, εἴτε εἰς τὴν κατοχὴν ἐπὶ μακρὸν χρόνον, εἴτε εἰς δικαστικὰς ἀποφάσεις τῶν ἡμετέρων δικαστηρίων, ὑπάρχουσι δὲ καὶ οἱ ἀξιοῦντες ὅτι ἔχουσι δικαιώματα ἐκ δηλώσεων δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1871. Εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἀξιώσεων δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὑπαγόμεναι γαῖαι ἐκτάσεως κατ’ ἀνώτατον ὅρον 22,000 στρεμμάτων.

§98ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. 27,000.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· 22,000· καὶ τοῦτο τὸ ἠξεύρω ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἐπισήμων, τῶν γενομένων περὶ τῶν ἀξιώσεων Εἰς δὲ τὴν ἄλλην, μέχρις 90,000, τὴν ἀναγομένην δηλαδὴ εἰς τὰς ἀξιώσεις, τὰς ἐκ δηλώσεων. Καίτοι, ὡς εἶπον, τὸ ζήτημα περὶ τῆς ὑπάρξεως δικαιωμάτων εἴτε ἐκ τῆς πρώτης, εἴτε ἐκ τῆς δευτέρας κατηγορίας, εἶναι ἐκκρεμὲς, ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἔχει καθῆκον νὰ συλλέξῃ πληροφορίας, ὅσον ἔνεστι ἀκριβεστέρας περὶ τῆς ἀξίας τῶν τίτλων τῶν τῆς πρώτης κατηγορίας καὶ περὶ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν καὶ περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀπαιτήσεων αὐτῶν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐστείλαμεν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπιτόπιον ἐξέτασιν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὑπάρχουσιν οἱ ἔχοντες τίτλους εἴτε ὀθωμανικοὺς εἴτε ἐκ δικαστικῶν ἀποφάσεων. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ζήτημα, ἂν ἡ γραμμὴ, ἡ χαραχθεῖσα ὑπὸ τοῦ Σωβάζ, καὶ ἡ γραμμὴ τῶν πραγματικῶν πλημμυρῶν διαφέρουσιν, ἢ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ἂν τὴν γραμμὴν τοῦ Σωβὰζ ἐφήρμοσεν ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐμπειροτεχνῶν ἀκριβῶς, τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ὁμολογοῦσιν, ὅτι αἱ γνῶμαι αὐτῶν δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀσφαλεῖς, διότι δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, τὰ ἀπαιτούμενα μέσα πρὸς ἐπιστημονικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. Οὐχ ἧττον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ληφθεισῶν πληροφοριῶν, ἡ Κυβέρνησις, ἵνα μορφώσῃ γνώμην ἀκριβῆ περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀπαιτήσεων, ἔχει ἤδη ὑπὸ διάσκεψιν ζητήματα πολλὰ, ἰδίως δὲ σπουδαιότητα μεγάλην ἔχει τὸ ζήτημα τῆς ἀξίας τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἐπὶ τῶν δηλώσεων στηριζομένων· διότι αὐταὶ αἱ ἀπαιτήσεις περιλαμβάνουσιν, ὡς εἶπον, τὸ μέγιστον μέρος τῆς ἀμφισβητουμένης ἐκτάσεως, καὶ αὐταὶ πάλιν ὑποδιαιροῦνται εἰς δύω κατηγορίας, εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν στηριζόντων τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν ἐπὶ δηλώσεων μεταγενεστέρων τοῦ Διατάγματος, τοῦ ἀφορῶντος τὴν Κωπαΐδα ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως ἐθνικῶν γαιῶν, καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἵτινες στηρίζουσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν ἐπὶ δηλώσεων, γενομένων μεταξὺ τοῦ 1871 καὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐκδόσεως τοῦ εἰρημένου Διατάγματος τοῦ 1875. Καὶ περὶ μὲν τῶν δηλωσάντων μετὰ τὸ 1875 νομίζω, ὅτι οὐδόλως δύναται νὰ γείνῃ σκέψις. Αἱ γαῖαι, ἐφ’ ὧν οὗτοι ἐγείρουσιν ἀξιώσεις, ἦσαν ἐστερημέναι τῆς διανομῆς, ὅτε ἐγένοντο αἱ δηλώσεις, καὶ οὐδὲν δικαίωμα δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπ’ αὐτῶν. Κατ’ ἐμὲ ὅμως καὶ οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουσι δικαίωμα, εἴτε διότι δὲν ἔλαβον παραχωρητήρια πρὸ τοῦ 1875, εἴτε διότι κατόπιν τοῦ νόμου τοῦ 1867 νόμιμος περίμετρος τῆς λίμνης ἦτο ἡ τοῦ Σωβάζ’ τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀντικείμενον, ὅπερ θὰ λύσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὰ δικαστήρια. Κατὰ τὸ 1867 ἐξεδόθη νόμος καθορίζων ὡς περίμετρον τῆς Κωπαΐδος τὴν γραμμὴν, τὴν χαραχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Σωβάζ’ ἂν ἡ γραμμὴ αὕτη κακῶς ἐχαράχθη εἶναι ζήτημα κατὰ πόσον ἡ τοιαύτη χάραξις ἐπάγεται ἀποτελέσματα ὡς πρὸς τοὺς ἔχοντας προηγούμενα δικαιώματα· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχουσι δικαιώματα προηγούμενα, ἡ χάραξις αὕτη φαίνεται ἐπαγομένη πλήρη τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς, ὡς γενομένη ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν διὰ νόμου, ὑφισταμένου καὶ ἔχοντος πλῆρες τὸ κῦρος, ὅταν ἐξεδόθη ὁ νόμος τοῦ 1871, ὁ ἐπιτρέπων τὴν διάθεσιν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα, ὅσα σᾶς εἶπον, θὰ λύσωσι τὰ δικαστήρια. Εἶχεν σπουδαιότητα δι’ ἡμᾶς τὸ ζήτημα, διότι ἂν ἐνομίζομεν, ὅτι ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἤθελεν ἡττηθῆ τὸ Δημόσιον, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις αὐτοῦ δὲν θὰ ἐγίνοντο δεκταὶ ἐν τῷ δικαστηρίῳ, τοῦτο ἤθελε μᾶς ὑπαγορεύσει ἄλλας σκέψεις. Αὕτη εἶναι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς γαίας, περὶ ὧν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις. Ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον τὸ ζήτημα τοῦτο δύναται νὰ συνδεθῇ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται; Ἐγένετο λόγος περὶ ἀναφυησομένων δικῶν, ἕνεκα τῆς παραχωρήσεως τῶν γαιῶν, καὶ ἐλέχθη περὶ τούτου, ὅτι δέον νὰ ἀπαιτῇ ἡ ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῆς ἑταιρίας, ὅπως ἀναδεχθῇ αὕτη τὸν δικαστικὸν ἀγῶνα, ὥστε νὰ μὴ βαρύνῃ οὗτος τὴν Κυβέρνησιν ἀπέναντι τῶν ἐχόντων τίτλους ἐπὶ τοῦ ἀμφισβητουμένου χώρου. Ἐὰν πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ θέματος, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἀσκόπως ἐγένετο, διότι, ὡς προεῖπον, αἱ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας διεξηγάγομεν μετὰ τῆς ἑταιρίας πρὸ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, μὲ ἔπεισαν, ὅτι ἡ ἑταιρία δύναται νὰ δεχθῇ μεταρυθμίσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὐχὶ ὅμως καὶ νὰ δεχθῇ μεταβολὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ τῇ ἐπέβαλλον σπουδαίας ὑποχρεώσεις. Ὥστε τοιαῦται ἀπαιτήσεις, οἷαι αἱ ἐνδειχθεῖσαι, νομίζω, ὅτι οὐδὲν θέλουν ἔχει ἀποτέλεσμα. Περὶ τούτου δὲ νομίζω πρέπει ἤδη νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἐπὶ τοῖς ὅροις, τοῖς περιλαμβανομένοις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἢ ἐπὶ ὅροις ὀλίγον μεταβεβλημένοις. Ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς ἑταιρίας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θεωρηθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἐπωφελὲς εἰς τὸ Κράτος, πρέπει ἀνεπιφυλάκτως νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὸ νομοσχέδιον· ἐὰν δὲ τὸ θεωρῶμεν ἐπωφελὲς, ὀφείλομεν νὰ τὴ ψηφίσωμεν, γινώσκοντες, ὅτι ἐπωφελεστέρων ὅρων τῶν συνομολογηθέντων ἐν τῇ συμβάσει καὶ ἀναγραφέντων ἤδη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ ἀποδοχὴ παρὰ τῆς ἑταιρίας εἶναι ἀνέφικτος, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον σχετίζονται αἱ προτεινόμεναι παραχωρήσεις πρὸς τὴν συνομολογηθησομένην σύμβασιν.

§100ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρωθυπουργὲ, νὰ μοὶ δώσητε μερικὰς πληροφορίας. Ἐξεδόθη Διάταγμα Βασιλικὸν, ἐπικυροῦν τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας ταύτης, ὡς ἐπίσης καὶ τὴν ἑταιρίαν τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας καὶ τῆς ἑταιρίας τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου; διότι νομίζω, ὅτι ἑκάστη ἑταιρία κυροῦται διὰ Β. Διατάγματος.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐρωτᾶτε περὶ τοῦ Β. Διατάγματος, πρὸς ἐπικύρωσιν τοῦ καταστατικοῦ της;

§102ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, εἶναι ἑταιρία Γαλλικὴ, ἡ ὁποία κατὰ τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα, νομίζω, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἐργασίας της καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐν Γαλλίᾳ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1867 ἔπαυσεν ὑπάρχον τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ καταστατικὰ τῶν ἑταιριῶν ἐπικυροῦνται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, αἱ δ’ ἑταιρίαι σχηματίζονται ἄνευ κυρώσεως, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν κειμένων νόμων. Ἑταιρία δὲ Γαλλικὴ, κατὰ τὸν ἡμέτερον νόμον τοῦ παρελθόντος ἔτους, δύναται νὰ λειτουργήσῃ καὶ ἐν Ἑλλάδι.

§104ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ μίαν ἄλλην πληροφορίαν θὰ σᾶς ζητήσω. Ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ ἰδιοκτῆται κινήσουν ἀγωγὰς καὶ νικήσουν, τίς θὰ ὑποχρεωθῇ εἰς τὰς ἀποζημιώσεις, ἡ ἑταιρία ἢ ἡ Κυβέρνησις;

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ λυθῶσι δικαστικῶς, δὲν σχετίζονται δὲ πρὸς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1867. Ἡ Βουλὴ, ἡ ψηφίσασα τὸν νόμον τοῦ 1867, ὤφειλε νὰ λάβῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπ’ ὄψιν.

§106ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ μίαν διασάφησιν. Αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰσχυρὸν τίτλον, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, κατὰ τίνος θὰ ἀπευθύνουν τὰς ἀγωγάς των; διότι ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ Δημόσιον παρεχώρησε τῇ ἑταιρίᾳ τὰς γαίας. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀποφασισθῇ ἐκ προοιμίων, ὅτι ἡ ἑταιρία ἀναδέχεται τὰς ἀποζημιώσεις ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἁγυιᾶς εἶναι βεβαίως λίαν συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ διὰ νὰ φέρῃ καρποὺς, πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ καὶ παρὰ τῆς Ἑταιρίας. Τὸ ζήτημα εἶναι, ποῖον ἔχομεν μέσον, ἵνα ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην.

§108ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τὴν Σύμβασιν.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω, δὲν περιέχει ἀρκετὰς ὠφελείας διὰ τὴν Ἑταιρίαν, ὥστε αὕτη ν’ ἀναδεχθῇ ἀντ’ αὐτῶν τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἁγυιᾶς. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ θέσῃ διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τώρα περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς προτείνει, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὡς ἐκ τούτου δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ παραίτησις τῆς Ἑταιρίας ἀπὸ τῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτρεπομένης τροποποιήσεως. Διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὰς διατάξεις τῆς ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως συνομολογηθείσης Συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑταιρίας οὐχὶ ὑπὸ τύπον Συμβάσεως, ἀλλ’ ὑπὸ τύπον νομοσχεδίου, ἵνα ἡ Βουλὴ δύνηται νὰ φέρῃ πᾶσαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ φέρῃ, ἐὰν ὑπεβάλετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπὸ τύπον Συμβάσεως. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι αἱ γινόμεναι τροπολογίαι, δύνανται νὰ καταστήσωσιν ἀνέφικτον τὴν μετὰ τὴν ψήφισιν αὐτῶν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως.

§110ΔΟΥΖΙΝΑΣ. .... (Θόρυβος).

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται τώρα νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ χορηγηθέντος δικαιώματος πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Τοῦτο ἐχορηγήθη κατὰ πρῶτον τὸ 1867 εἰς τὸν κ. Monferier, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἐκείνου κατόπιν παρεχωρήθη εἰς τὸν κ. Bonnaire· μετὰ ταῦτα ἐχορηγήθη εἰς τὰς τρεῖς Τραπέζας, τὴν Ἐθνικὴν, τὴν Πιστωτικὴν καὶ Βιομηχανικὴν, καὶ μετὰ ταύτας εἰς τὸν κ. Λουδοβῖκον Zehenne· μετ’ αὐτὸν δὲ εἰς τὴν νῦν διαχειριζομένην τὴν ἐπιχείρησιν Ἑταιρίαν. Οἱ ὅροι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἡ νῦν διαχειριζομένη τὴν ἐπιχείρησιν Ἑταιρία ἀνεδέχθη τὴν ἀποξήρανσιν, εἶναι οἱ αὐτοὶ ὅροι τοῦ νόμου τοῦ 1867, ὁ ὁποῖος δὲν ὑποβάλλεται σήμερον εἰς κύρωσιν.

§112ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ζητεῖται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, ἵνα τροποποιηθῶσι τὰ διαγράμματα τοῦ Σωβάζ. Διὰ νὰ ζητῇ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα λόγον, εἴτε ὠφέλειαν ὑπὲρ τοῦ Κράτους, εἴτε ὠφέλειαν ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπὲρ τοῦ Κράτους εἶναι ἡ ὠφέλεια.

§114ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἐγὼ δέχομαι νὰ ἦναι μόνον ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας· διότι δέχομαι νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν πᾶσαι αἱ εὐκολίαι, ὅπως προηγουμένως εἶπον, ἀλλ’ ἄνευ ζημίας τοῦ Κράτους καὶ τῶν κατοίκων. Ἐκ τῆς μεταβολῆς δὲ ταύτης δὲν πρόκειται νὰ προσπορισθῇ κἀμμίαν ὠφέλειαν τὸ Κράτος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ ἐδαφίου 3 τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἡ κυριότης τῶν ὑδάτων ἐπεφυλάχθη εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κἀμμίαν σημασίαν, διότι ἡ ἄρδευσις τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, ἐξ ἧς τὸ Κράτος ἀναμένει τὴν ὠφέλειαν, εἶναι ἀκατόρθωτος, ὡς ἐκ τῶν μεγάλων δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι πρὸς τοῦτο ἀπαιτοῦνται· οἱ δὲ ἰδιοκτῆται τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου εἶναι πτωχοὶ καὶ ἑπομένως ἀδυνατοῦν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τοσαύτας δαπάνας· ἀπαιτοῦνται ἔξοδα μεγάλα, τὰ ὁποῖα ὁ τόπος δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ, καὶ οὕτω τὰ ὕδατα θὰ μένουν ἐναποταμιευμένα καὶ θὰ σχηματίσουν ἑτέραν λίμνην Κωπαΐδα. Ἐνῷ ἀποξηραινομένης τῆς Κωπαΐδος, διὰ τῆς τομῆς τοῦ Πτώου, συμφώνως τῷ διαγράμματι τοῦ Σωβάζ, θὰ ἀποξηρανθῶσι καὶ αἱ παρακείμεναι λίμναι Λίκερη καὶ Παραλίμνη αὐτομάτως, καὶ τὸ Κράτος θὰ ἦναι κύριον 30 χιλιάδων στρεμμάτων γῆς ἀξίας 6,000,000 δραχμῶν, ὡς ἐν τῇ πρώτῃ μου ὁμιλίᾳ εἶπον. Αὐτοὶ λοιπὸν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἰσχυροὶ λόγοι ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἑταιρίαν νὰ κάμῃ τὴν δουλειάν της διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους, τὸ δὲ Δημόσιον νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἡσυχίαν του.

§115ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ αὔριον θὰ συζητηθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν, νὰ προσαγάγῃ τὰς ἐκθέσεις τῆς μεταβάσης ἐπὶ τόπου Ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ ἀναφέρῃ τὸ ὄνομα τοῦ βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐμεσολάβησε μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρίας.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βουλευτὴς δὲν ἐμεσολάβησεν οὐδεὶς ἢ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁμιλήσας, ὁ κ. Διαμάντης. Ἠκούσατε αὐτὸν ὁμιλήσαντα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τοῦτον ἀπήντησα ἐγώ. Αὐτὴ μόνον ἡ ὁμιλία ἐγένετο· ἰδιαιτέραν ὁμιλίαν δὲν ἔλαβον μετ’ αὐτοῦ. Δὲν ηὐτύχησα νὰ ἔχω πρὸς αὐτὸν οἰκειοτάτας σχέσεις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν μὲ ἐτίμησε δι’ ἰδιαιτέρας ὁμιλίας. Ὡς πρὸς τὰς ἐκθέσεις τῆς Ἐπιτροπῆς δὲ, ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι λίαν πιθανὸν νὰ ἀπολήξῃ εἰς δικαστικοὺς ἀγῶνας, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ δημοσιευθῶσιν ἔγγραφα τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προεκάλεσεν, ὅπως χρησιμεύσωσιν εἰς αὐτὴν καὶ ὄχι ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς ὅπλα κατ’ αὐτῆς, ἐν τοῖς δικαστηρίοις.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερος τὸν λόγον;

§118ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ θέσετε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασίν μου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεωργαντᾶς προτείνει ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείγονται ὀλίγοι). Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.)

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τῶν συμβάσεων μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιωτῶν περὶ τῆς κατασκευῆς διαφόρων σιδηροδρομικῶν ὁδῶν. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι νομοσχέδιον· πρόκειται περὶ τῶν συμβάσεων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πρὸς τὸν κ. Lescanne Perdoux περὶ τῶν σιδηροδρόμων ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν καὶ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ περὶ αὐτῶν εἴτε ὑπὲρ, εἴτε κατά. Ἐὰν ἀποφανθῇ κατὰ, δὲν ἔχωμεν νὰ σκεφθῶμεν πλέον περὶ αὐτῶν· ἐὰν ὑπὲρ, τότε ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ ἐπικυρώσεως τῶν συμβάσεων,

§122ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, αὐτὴ ἡ Γαλλικὴ Ἑταιρία ἐδήλωσεν, ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἐγένετο ἡ σύμβασις, δὲν ἀναλαμβάνει τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ἢ νὰ κηρύξῃ ἄκυρον τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν συμβάσεως, τῆς ὁποίας οὐδεὶς ἀναλαμβάνει τὴν ἐκτέλεσιν, σκιαμαχοῦντες οὕτω καὶ ἀπομακρυνόμενοι τοῦ σκοποῦ τῆς ταχείας κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ὃν ἅπαντες ἐπιδιώκομεν.

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν θεωρῇ παραδεκτὴν ἢ ἀπαράδεκτον τὴν σύμβασιν. Ἐὰν ἀποφανθῇ ὑπὲρ τοῦ ἀπαραδέκτου, καταπίπτει αὕτη, καὶ εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ προβῶμεν εἰς συνομολόγησιν ἑτέρας.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θεωροῦντες ἀπαράδεκτον τὴν σύμβασιν τῆς πρώην Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ κ. Perdoux παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν σύμβασιν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας καὶ Ναύπλιον).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ.

§126Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν φέρῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ τῷ ζητήσω ἀπὸ τοῦδε, ἵνα δώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐκτενεστέρας πληροφορίας. Νομίζω δὲ, ὅτι πρὸ τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας.

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα· περὶ τούτου εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος.

§128ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διότι πρέπει νὰ ἴδωμεν πρῶτον ἐὰν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν καὶ πόσον θὰ ἔχωμεν, καὶ ἔπειτα νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς συντάξεως αὐτοῦ.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος. Ἀλλὰ Θέλετε ἀπὸ τὴν ά. ἀνάγνωσιν νὰ προταχθῇ;

§130ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα, διότι θὰ πολεμήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§132ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Συνάμα θὰ παρακαλέσω διὰ τὰς ἑξῆς πληροφορίας.

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ μοὶ τὰς δώσητε ἐγγράφως.

§134ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, καθόσον μάλιστα θὰ γραφῶσιν εἰς τὰ πρακτικά.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σημειώσατέ τας καλλίτερον.

§136ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρόκειται νὰ δώσητε τὰς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ οὕτω καὶ ἐγὼ νὰ λάβω γνῶσιν. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐπίσημοι ἐκθέσεις, δι’ ὧν ἐμορφώθη ἡ νῦν γνώμη τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς καὶ ἡ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν; Εἶπον, ὅτι ἐπιθυμῶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἐπισήμους ἐκθέσεις, ἐὰν ἔχῃ τοιαύτας, ἢ καὶ τὰς ἐξ ἄλλων Κρατῶν πιθανὰς νομοθεσίας, αἵτινες τὸν ἔπεισαν νὰ μεταβάλῃ τὰ ἄρθρα τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας· δεύτερον ἐὰν πρὶν συμπράξῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς τοιοῦτος, ἔλαβε τὴν γνώμην τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἐπισήμως, ὥστε νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὰς ἰδέας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα περιορίσῃ τὴν θητείαν ἀπὸ τριετοῦς εἰς μονοετῆ. Ἐὰν τὰ τελευταῖα γεγονότα, ἰδίως ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος τῆς ἐπιστρατεύσεως, περιελθόντα εἰς γνῶσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ἔπεισαν, ὅτι ἡ μετατροπὴ αὕτη, ἣν εἰσάγει διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὑτοῦ, εἶναι συμφέρουσα καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸν στρατόν. Θέλω ὥστε τὰς πληροφορίας ταύτας νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς ὃν νομίζω, ὅτι δὲν φέρομαι ἀνευλαβῶς, ἐὰν εἴπω, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δύναται ἡ γνώμη αὐτοῦ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων νὰ ἔχῃ κῦρος, καὶ ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἢ διότι καὶ ἐκ τῆς ἰδιότητός του δὲν δύναταί τις νὰ ἀπαιτήσῃ ὡς καὶ πρὸς πάντα πολιτευόμενον μὴ στρατιωτικὸν, ὥστε νὰ ἀποφαίνηται αὐθεντικῶς ἐπὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων. Λέγω, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας τοὺς λόγους, οἵτινες ἠνάγκασαν τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβῇ εἰς τὰς εἰσαγομένας μεταῤῥυθμίσεις. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ στρατολογικοῦ παρέξῃ τὰς τοιαύτας πληροφορίας. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι πιθανὸν, ὅτι κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν θέλει ἐπίσης ἀναγνωσθῆ εἰς αʹ συζήτησιν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, τοὺς ὑπηγορεύσαντας τὴν μεταβολὴν τῆς γνώμης του εἰδικῶς ὡς πρὸς τὰς στρατιωτικὰς μονάδας, ἣν ἄλλοτε εἶχε, ἢ οἱ περὶ τῆς κατὰ συντάγματα ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ.

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, αἱ πληροφορίαι, ὧν ζητεῖ τὴν προσαγωγὴν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, δὲν ἔχουσι τὸν χαρακτῆρα, ὃν αἱ τοιαῦται πληροφορίαι πρέπει νὰ ἔχωσιν· οὐχὶ πληροφορίαν, ἀλλὰ συζήτησιν προκαλεῖ, καὶ βεβαίως ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν θὰ μάθῃ τοὺς λόγους, οἵτινες συνετέλεσαν εἰς τὴν μόρφωσιν τῆς τοιαύτης ἡμῶν γνώμης. Ἀλλὰ θέλω προκαταρκτικῶς νὰ τῷ εἴπω τοὺς λόγους, οἵτινες μᾶς ἔπεισαν νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθημεν. Ὅταν μὲ ἐρωτᾷ, ἐὰν ἔχω ἔκθεσιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, δύναμαι νὰ τὸν ἐρωτήσω: καὶ ποίας ὑπηρεσίας; Ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἣν διηύθυνεν ὁ κ. Λ. Μαυρομιχάλης, ὅτε ἦτο ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Γνωρίζει ὁ ἴδιος ἐὰν ἡ ὑπηρεσία ὑπέβαλεν ἐπίσημον ἔκθεσιν. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ὑπέβαλε τότε, οὐδ’ ἐπὶ τῶν διαδόχων ὑπουργῶν, ἡ ὑπηρεσία ἔκθεσιν ἐπίσημον. Ἐμοῦ βεβαίως ὑπουργοῦντος, δὲν ὑπεβλήθη τοιαύτη ἔκθεσις, πραγματευομένη περὶ τῆς θητείας· διότι μάλιστα φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου δὲν καταρτίζονται αἱ πεποιθήσεις. Αἱ πεποιθήσεις, ἃς ἔχω περὶ θητείας, εἶναι πολὺ προγενέστεραι τῆς προσωρινῆς διευθύνσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ἠρώτησε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ πεζικοῦ κυρίως....

§138Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. ... Διότι μόνη διαφορὰ τοῦ προτεινομένου πρὸς τὸν κείμενον ὀργανισμὸν εἶναι ἡ ἐν τῷ κλάδῳ τοῦ πεζικοῦ, ἔνθα ἀντὶ τῶν ἀναγεγραμμένων συνταγμάτων ὁ νέος ὀργανισμὸς καθιεροῖ τὰ τάγματα· ἀλλὰ καὶ ὁ κείμενος ὀργανισμὸς, ἐνῷ ἔχει ἀναγεγραμμένα τὰ συντάγματα, πράγματι καθιεροῖ τὰ τάγματα· ἐξήγησα δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς αὐτὴν ὁ κείμενος ὀργανισμὸς καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ μετατροπὴ τῶν αὐτοτελῶν ταγμάτων, συγκεντρουμένων εἰς συντάγματα, χρήζει χρόνου καὶ δύναται ν’ ἀναβληθῇ. Ἄλλως, δὲν βλέπω καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἔχει τοσαύτην σπουδὴν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, ἀφοῦ τὴν ἐξήγησιν τῶν λόγων, τῶν ὑπαγορευόντων τὴν μεταβολὴν γνώμης, δύναται νὰ εὕρῃ ἐγγύτατα ἑαυτοῦ. Αὐτὸς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξέδωκε διάταγμα περὶ σχηματισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἰσχύον σήμερον καὶ στηριζόμενον ἐπὶ τῶν αὐτοτελῶν ταγμάτων. Πιστεύω, ἢ κολακεύομαι τοὐλάχιστον νὰ πιστεύω ὅτι συνέπεσε νὰ καθοδηγήσωσι καὶ ἐμὲ περὶ τὸν τοιοῦτον κανονισμὸν οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἵτινες καθωδήγησαν καὶ αὐτὸν, καί τοι ἐγὼ δὲν συμβαίνει νὰ ἔχω ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων τὸ κῦρος, ὅπερ ἤθελεν ἔχει ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου, ὅστις τὸ ἀναγνωρίζω εὐχαρίστως, δὲν ἔχει τοῦτο μόνον τὸ κῦρος.

§140Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρέπει, κύριοι, κατ’ ἀνάγκην νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἕνεκα τῶν τελευταίων λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Λανθάνεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ἐξέδωκα τὸ Διάταγμα περὶ συνθέσεως τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ αὐτὴ μὲ ἐκείνην, καθ’ ἣν ὑποβάλλει ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ νομοσχέδιόν του.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ ἀφίνετε κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν;

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἴπατε νὰ προηγηθῇ ὁ νόμος ὁ Στρατιωτικός;

§143Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς τὰς ὀλίγας λέξεις, ἃς ἐξέφερεν ὁ κ. πρωθυπουργός. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἐνῷ ἄλλοτε ἐφρόνει....

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ σήμερον τὸ αὐτὸ φρονῶ.

§145Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄλλως τε ὁ στρατολογικὸς νόμος, ὃν πρόκειται σήμερον νὰ μεταβάλῃ, εἶναι ἔργον τῶν χειρῶν του. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰ 1879, ἧς προΐστατο ὁ κ. Κουμουνδοῦρος· τότε δὲ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἀντιπολιτευόμενος ὢν τῆς τότε Κυβερνήσεως ὁ κ. Τρικούπης ἔλαβε μέρος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς καταρτισμὸν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Σήμερον δὲ ὁ αὐτὸς εἰσάγει μεταῤῥυθμίσεις, αἵτινες προσβάλλουν τὸν καλὸν καταρτισμὸν τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ καίρια, διότι θέτει τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ τῆς θητείας· διότι καθόσον ἀφορᾶ τὰς ἄλλας διατάξεις εἶναι ἐπουσιώδεις. Ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς θητείας, εἶναι πολὺ τολμηρὸν ἐκ μέρους Κυβερνήσεως ἰδίως νὰ λαμβάνῃ τὴν τοιαύτην πρωτοβουλίαν, ἀναλαμβάνει δὲ οὕτως μεγάλην εὐθύνην οὐ μόνον διὰ τὸ παρὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον ὁλοκλήρου τοῦ στρατοῦ εἶναι, λέγω, πολὺ τολμηρὸν καὶ πρωτοφανὲς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τὸ τοιοῦτον εἶδος ἐνεργείας. Ἐννοῶ βεβαίως τὴν δύσκολον θέσιν παντὸς ἀντιπροσώπου τοῦ ἀντιστρατευομένου πρὸς τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις νόμου τοιούτου καὶ προτεινομένου ὑπὸ Κυβερνήσεως. Λυποῦμαι πολὺ διὰ τὸν κ. Τρικούπην, ὅστις ἐν πολλαῖς ἄλλοις διακρίνεται, διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν περὶ θητείας ἰδεῶν του, προωρισμένων νὰ ἔχωσι λυπηρὰς συνεπείας διὰ τὸ μέλλον τοῦ Τόπου, καὶ εὐεργετικῶν δῆθεν εἰς τὸν λαὸν, νὰ καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου τῷ ἐζήτησε πληροφορίας καὶ ὑποβολὴν ἐγγράφων, ποῖα εἶναι τὰ στοιχεῖα, δυνάμει τῶν ὁποίων ἐμόρφωσε γνώμην περὶ μεταβολῆς τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Ἐθεώρησα τοῦτο, κύριοι, ἀναγκαῖον, καὶ εἰς τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν πρᾶξίς τις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐπὶ δευτερευόντων ζητημάτων ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν στρατιωτικῆς Ἐπιτροπῆς. Πρὸ ὀλίγου δὲ μᾶς εἶπεν, ὅτι τὰς ἰδέας αὐτοῦ δὲν σχηματίζει, ἀποδεχόμενος τὰς γνώμας ἄλλων, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἰδίων του σκέψεων σχηματίζει τὴν πεποίθησιν.

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπα αὐτό.

§147Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν θὰ ἦτο δυσχερὲς νὰ συζητήσωμεν ἐὰν τὸ νομοσχέδιον συνοδεύετο ὑπὸ ἐκθέσεως εἰδικῶν ἀνδρῶν, ἐχούσης τοὺς λόγους πρὸς τὰς εἰσαγομένας μεταῤῥυθμίσεις, ἀφοῦ μάλιστα καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς, εἰς ἃς ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν ὑπέβαλον τοιαύτην ἔκθεσιν. Ἐδικαιούμην λοιπὸν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὑπαγορεύσαντες τὰς τοιαύτας μεταῤῥυθμίσεις, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν θέλει ἀναπτύξει αὐτούς. Καὶ ἐπειδὴ προκαλεῖ τὴν συζήτησιν, τὸν ἐρωτῶ διὰ ποῖον λόγον παρεδέχθη τὴν μονοετῆ θητείαν; Ἀφότου ἐψηφίσθη ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος παρακολουθῶ τὰς περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ συζητήσεις ἐν τοῖς εὐρωπαϊκοῖς κοινοβουλίοις. Τελευταῖον μάλιστα ἐν Γαλλίᾳ ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν ὑπῆρξέ τι, ὅπερ νὰ μεταβάλῃ τὸν στρατολογικὸν νόμον τῆς Γαλλίας καὶ τῶν ἄλλων εὐρωπαϊκῶν κρατῶν. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ὀφείλομεν νὰ μελετήσωμεν καὶ νὰ ἀντλήσωμεν ἰδέας καὶ ἐξ ἄλλων Κρατῶν. Ἀλλὰ μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ὄχι μόνον τίποτε δὲν γνωρίζομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ οὔτε ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε τίποτε. Ἐνόσῳ δὲν ἔλθῃ νὰ ὑποστηρίξῃ διὰ πραγμάτων, ἐξαγομένων ἐκ τῆς πείρας, περὶ τῶν αἰτίων τῶν ὑποβαλλομένων μεταῤῥυθμίσεων, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ φόρου τοῦ αἵματος καὶ ὡς πρὸς τὰς δαπάνας, φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπέχωμεν τὰ τοιαῦτα ψηφίζοντες, καὶ ἴσως πρῶτος ὁ νῦν πρωθυπουργὸς θέλει μεταμεληθῆ, ἀλλὰ τότε θὰ ἦναι ἀργά. Εἰσάγομεν πρωτοφανὲς σύστημα ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Τόπου καὶ τοῦ μέλλοντος αὐτοῦ, δαπανῶντες ἀσκόπως πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ. Εἶναι εὔκολον, κύριοι, νὰ ἀνταποκρίνεται τις πρὸς τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πλήθους καὶ τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τὸ καθῆκον τῶν Ἀντιπροσώπων καὶ ἰδίᾳ τῶν ὑπουργῶν εἶναι νὰ προτιμῶσιν, ὅπως ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους μᾶλλον ἢ εἰς τὰ τῶν ἀτόμων συμφέροντα. Τίς ἀγνοεῖ ὅτι ὁ φόρος τοῦ αἵματος εἶναι δυσβάστακτος; Τίς ἀγνοεῖ ὅτι ὁ πληθυσμὸς ἡμῶν εἶναι τοσοῦτον ἀραιὸς, ὥστε ὁ Τόπος αἰσθάνεται τὴν ἔλλειψιν τῶν χειρῶν; Εἷς τόπος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην χειρῶν, αἰσθάνεται βαρὺ τὸ φορτίον τοῦ φόρου τοῦ αἵματος. Γνωρίζετε ποίας ἔτυχε τὸ πρῶτον ἐφαρμογῆς ὁ φόρος αὐτὸς τοῦ αἵματος ἀπὸ τοῦ 1836, ὅτι τότε οἱ κληρωτοὶ ἀκρωτηριάζοντο, ἵνα καταστῶσιν ἀνίκανοι, καὶ μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νόμου. Ἀκόμη προχθὲς, κύριοι, κατόπιν τοῦ διατάγματος καὶ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐψηφίσαμεν νόμους διὰ νὰ ἀμνηστεύσωμεν τοὺς μὴ προσελθόντας καὶ μέχρι χθὲς ἐγένοντο συζητήσεις περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐθελοντῶν, τῶν καταταχθέντων εἰς τὰ σώματα. Λέγω, ὅτι εἶναι λίαν δύσκολον τὸ ἔργον τοῦ Ἀντιπροσώπου, νὰ ἀντιστρατεύηται πρὸς τὰ ἐπιεικῆ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, ὀφείλω νὰ ἐκθέσω πλήρεις τὰς ἰδέας μου. Πρῶτον θέλω ἀναλύσει καὶ θέλω ὑποστηρίξει, ὅτι αἱ εἰσαγόμεναι καινοτομίαι δὲν θέλουσιν ἐπιδιώξει οὔτε καὶ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν εἰσάγονται. Καὶ ἐν πρώτοις ἂς συζητήσωμεν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀπογράφων. Καθ’ ὅλας τὰς πιθανότητας ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1882 δὲν θέλει δώσει κατ’ ἀνώτατον ὅρον πλέον τῶν 12 χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀπογραφὰς ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον, καὶ ἐπιπροσθέσωμεν καὶ τοὺς ἀπογράφους τῶν νέων ἐπαρχιῶν, θέλομεν ἔχει τὸ πολὺ 14 χιλιάδας ἀνδρῶν. Μετὰ τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένας ἐξαιρέσεις καὶ μετὰ τὰς διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβλεπομένας καὶ τὰς καθυστερήσεις δὲν θέλομεν ἔχει πλέον τῶν 7,000. Ἐὰν δὲ εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν προσθέσωμεν τοὺς δυναμένους νὰ ἀποφύγωσι τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῶν δι’ ἐθελουσίας κατατάξεως εἰς τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, διὰ τὸν ὑπόλοιπον τακτικὸν στρατὸν δὲν θὰ ἔχωμεν 4–5,000. Διότι οἱ 5 Νομοὶ, οἱ 2 τῆς στερεᾶς καὶ οἱ 3 τῶν νέων ἐπαρχιῶν, θὰ δώσωσιν ἄνδρας εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους· 1) ἡ ὑπηρεσία των εἶναι μᾶλλον ἄνετος, 2) ἡ ἐνδυμασία των εὐχάριστος, 3) αἱ ἀποδοχαὶ αὐτῶν εἶναι μεγαλείτεραι, ἡ δὲ διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἡ αὐτὴ ἑνὸς ἔτους. Ἐπίσης θέλουν ἔχει τὸ πλεονέκτημα νὰ ὑπηρετῶσιν, ἂν ὄχι ἐντὸς τῶν ἐπαρχιῶν των, τοὐλάχιστον ἐντὸς τοῦ Νομοῦ των. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς νομίζει, ὅτι διὰ τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως πρόκειται νὰ συμπληρώσῃ καὶ τὸ πεζικὸν καὶ τὰ εἰδικὰ σώματα. Ἀλλ’ ἡ πεῖρα τί μέχρι τοῦδε μᾶς διδάσκει; Ὅτι ἐθελονταὶ δὲν κατατάσσονται ἰδίως εἰς τὰ τεχνικὰ σώματα. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θέλετε ἰδεῖν, ὅτι εἰς μὲν τὸ ἱππικὸν οὐδεὶς κατετάχθη ἀπὸ τῆς 1 Φεβρουαρίου, εἰς δὲ τὸ πυροβολικὸν ὡς καὶ τὸ μηχανικὸν ὀλίγοι. Ἕνεκα πάντων τούτων, ἀμφιβάλλω ἐὰν εἰς τὸ πεζικὸν προσέλθωσι πλέον τῶν 4–5000 ἐκ τῆς ἀπογραφῆς· ἀλλ’ ἔστω ὅτι θὰ ἔλθωσιν ἀπὸ 5–6000· ἀλλὰ κατὰ τὴν δύναμιν, ἣν ἀπαιτεῖ ὁ προϋπολογισμὸς, πρέπει νὰ προσέλθωσιν 9–10000 στρατιῶται εἰς τὸ πεζικόν· ἐὰν δὲ ἐπιψηφισθῇ καὶ τὸ μέτρον τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ὅτι ἡ κλῆσις θὰ γίνεται κατὰ δύω ἐποχὰς, τότε ἀπὸ τῆς 1 ἡμέρας τοῦ ἔτους μέχρι τῆς τελευταίας, οἱ διάφοροι βαθμοφόροι δὲν θὰ καταγίνωνται παρὰ μόνον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὀφείλει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβῇ. Ποῦ βασιζόμενος, καὶ ἐκ ποίων λόγων ὁρμώμενος, εἴτε ἐκ τῆς ἐπιστήμης, εἴτε ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι ἡ πρέπουσα· καὶ ἐνῷ ἀναγνωρίζει τὴν μεγαλειτέραν θητείαν ἐπαχθῆ διὰ τὸ πεζικὸν, δὲν τὴν θεωρεῖ τοιαύτην διὰ τὰ τεχνικὰ Σώματα; Ἐὰν τοὐλάχιστον δι’ ὅλον τὸν στρατὸν, ἄνευ διακρίσεως ὅπλου, ὥριζε τὴν αὐτὴν θητείαν, θὰ ἀνεχώρει ἀπὸ μίαν ἀρχὴν ἀπόλυτον· ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκητο νὰ κάμῃ διάκρισιν, ἔπρεπε τὴν θητείαν νὰ τὴν αὐξήσῃ εἰς τὸ πεζικὸν, καὶ ἂν εἶχε διετῆ διὰ τὰ ἄλλα Σώματα τὴν θητείαν, διὰ τὸ πεζικὸν νὰ τὴν ἔχῃ τριετῆ, καὶ ὄχι διὰ τὸ πεζικὸν νὰ ἔχῃ μικροτέραν τὴν θητείαν. Ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, κύριοι, ὅλα τὰ Κράτη ἐζήτησαν διὰ παντὸς μέσου νὰ περιορίσωσι τὴν θητείαν εἰς ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον χρόνον· εἶναι ἡ ἐπιθυμία καὶ τῶν μεγάλων πληθυσμῶν καὶ ὅλων τῶν κυβερνήσεων· δὲν τὸ κατώρθωσαν μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, ἐκτὸς ἂν ἡμεῖς πρόκειται νὰ γίνωμεν πρόδρομοι αὐτῶν τῶν νέων ἰδεῶν, ὥστε ἀπὸ ἡμᾶς νὰ μορφώσουν γνώμην τὰ λοιπὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη καὶ νὰ παραδεχθοῦν τὰς ἰδέας μας· μέχρι τοῦδε ὅμως δὲν ἔχω οὐδὲν προηγούμενον τοιοῦτον· γνωρίζω, ὅτι ὅ,τι ἔχει ἡ Ἑλλὰς στρατιωτικὸν δὲν τὸ ἐφεῦρεν, ἀλλὰ τὸ παρέλαβε, καὶ θὰ ἦναι εὐτυχὴς, ἂν παραλαμβάνῃ ὅ,τι ὑπάρχει εἰς τοὺς εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς καὶ τὸν ἐφαρμόζῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν αὐτῆς. Ἐγένετο, λέγω, προσπάθεια ὅλων τῶν Κρατῶν εἰς τὸ μειώσουν τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, καὶ εἴδατε τελευταῖον, κύριοι, ὅτι εἷς πολιτικὸς ἀνὴρ, λίαν περίδοξος, ἀνέγραψεν εἰς τὸ πολιτικόν του πρόγραμμα πρὸ τῆς εἰσόδου του εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸν περιορισμὸν τῆς θητείας ἐν Γαλλίᾳ ἀπὸ 5 εἰς 3 ἔτη, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, μὲ ὅλην τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν φέρει τὸ ὄνομά του, μὲ ὅλην τὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἐνασκεῖ ἐφ’ ὅλου τοῦ Κράτους, εἴτε ὡς κυβέρνησις ἴσως δὲν ἔλαβε τὸν καιρὸν, ἀλλ’ ὡς πολιτευόμενον πρόσωπον δὲν κατορθώνει νὰ πείσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης ἀγαποῦν τὸν τόπον των ὡς ἐκεῖνος.

§148ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς ὑπέβαλε νομοσχέδιον ὡς βουλευτής.

§149Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔγινε τίποτε.

§150ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ὑπὸ συζήτησιν.

§151Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶμαι ἐνήμερος ὅλων αὐτῶν. Λέγω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ γενικὴ ἐπιθυμία, ἀλλὰ τίποτε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν κατωρθώθη, καὶ ὁ παρακολουθῶν τὰς ἐπιτροπὰς θέλει ἴδει, ὅτι καὶ τὸ σύστημα τοῦ περιορισμοῦ τῆς θητείας ἀπὸ 5 εἰς 3 ἔτη τὸ ὑποβάλλει ὑπὸ περιορισμόν. Ἀλλ’ ἡμεῖς σήμερον δὲν συζητοῦμεν νὰ κάμωμεν τὰ 5, 3, ἀλλὰ τὰ τρία νὰ κάμωμεν 1. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ἡμέτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τῆς μονοετοῦς θητείας· ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι εὐχάριστος, εἶναι ἐπιθυμητὴ, ἀλλ’ ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν θὰ χορηγήσητε διὰ τοὺς στρατευσίμους τῆς μονοετοῦς θητείας, εἶναι δαπάνη, ἡ ὁποία δὲν σᾶς χρησιμεύει εἰς τίποτε· θὰ νομίζητε, ὅτι ἔχετε στρατὸν, ἐνῷ δὲν θὰ ἔχητε, θὰ δαπανᾶτε εἰς στρατὸν, ἐνῷ στρατὸν ποτὲ δὲν θὰ ἔχετε.

§152ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Καὶ πότε εἴχομεν;

§153Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν εἴχομεν, διότι ἐνόσῳ τὸ Κοινοβούλιον θέλει νὰ μορφώσῃ στρατιώτας καὶ θέλει νὰ παρεμβαίνῃ ἐκεῖ ὅπου δὲν ἐπιτρέπεται, αὐτὴν τὴν κατάστασιν θὰ ἔχωμεν.

§154ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Αὐτὸ δὲν γίνεται σήμερον.

§155Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως εἶναι χωριστόν· ὁμιλῶ περὶ ἐπιστημονικῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ διέπουν τὰ τοῦ στρατοῦ· λέγω, ὅτι αἱ θυσίαι αἱ χρηματικαὶ, αἱ ἀναφερόμεναι εἰς προϋπολογισμὸν ὁ ὁποῖος ἔχει βάσιν μονοετῆ θητείαν, εἶναι χρήματα, τὰ ὁποῖα ἀδίκως, ἀτόπως, ἐπιζημίως διὰ τὸν τόπον δαπανῶνται. Ἐθεωρήθη κύριοι, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦ πεζικοῦ εἶναι λίαν εὐχερὲς, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπαιτεῖ διάρκειαν ὑπηρεσίας τῶν ἀνδρῶν ὀλιγωτέραν. Εἶναι πλάνη, εἶναι πλάνη καὶ ἰδίως δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ τοῦ σύνεγγυς γνωρίζουν τὰ καθήκοντα αὐτοῦ τοῦ ὅπλου· ἰδίως ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ τελευταίου Γαλλογερμανικοῦ πολέμου ἀπεδείχθη ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο ἀνέκαθεν ἀποδεδειγμένον, ἀλλὰ ὑπὸ ἀναλογίας σήμερον μεγαλειτέρας, ὅτι ὅσῳ τὸ πεζικὸν εἶναι καλλίτερον τόσῳ ἡ ἔκβασις ὅλων τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων εἶναι ἐπιτυχεστέρα· ὅσῳ τὸ πεζικὸν εἶναι ἰσχυρότερον, τόσῳ τὰ εἰδικὰ σώματα ἔχουν εὐκολίαν εἰς τὰς ἐνεργείας των· ὅσῳ τὸ πεζικὸν εἶναι ἰσχυρότερον καὶ μᾶλλον ἐκπαιδευμένον, τόσον ἡ ἐπιτυχία εἶναι ἠσφαλισμένη. Ἡ Γαλλία ἡττήθη εἰς τὰ 1870, ἀλλ’ ἐνίκησε διὰ τοῦ πεζικοῦ εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῶν πυρῶν της, ἐνίκησε διὰ τῶν καταστατικῶν πινάκων, οἵτινες ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἐπὶ τόσων χιλιάδων βολῶν Γαλλικοῦ ὅπλου ἦσαν τόσα τραύματα, ἐνῷ τὰ τραύματα τῶν Γάλλων στρατιωτῶν ὑπὸ τοῦ Πρωσικοῦ ὅπλου εἶναι ὀλιγώτερα. Τὸ πυροβολικὸν τῆς Πρωσσίας ἐνίκησε τὸ πυροβολικὸν τῆς Γαλλίας, διότι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πυροβολικοῦ τῆς Πρωσσίας ἦσαν μεγαλείτερα ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πυροβολικοῦ τῆς Γαλλίαν· βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ ὡς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς εἶναι τὸ ὅπλον τοῦ πεζικοῦ. Ἀλλὰ τὸ ὅπλον τοῦ πεζικοῦ διὰ νὰ ἔχῃ τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ἔχει ἀνάγκην μεγάλης ἐκπαιδεύσεως· ὁ στρατιώτης τοῦ πεζικοῦ ἐνεργεῖ μεμονωμένως καὶ αὐτοβούλως, ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὰ στοιχεῖα ἑνὸς ἀνδρὸς ἐντελῶς κατηρτισμένου, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον νὰ ἔχῃ πεποίθησιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ὅπλου του καὶ τὴν ἀκρίβειαν τῆς βολῆς του, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ πεποίθησιν ἐπὶ τῆς ἰσχύος τῆς βολῆς του, διότι εὑρίσκεται πολλάκις νὰ πολεμήσῃ μεμονωμένως· ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἡ ἐκπαίδευσις τῶν εἰδικῶν σωμάτων ἀπαιτεῖ ἐπίσης χρόνον, ἀλλ’ εἰς τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας, ὁ πυροβολητὴς δὲν θὰ εὑρεθῇ ποτὲ μεμονωμένος, πάντοτε θὰ ὑπάρχῃ πλησίον αὐτοῦ ἀξιωματικός. Ἡ ἐκπαίδευσις λοιπὸν τοῦ στρατιώτου τοῦ πεζικοῦ πρέπει νὰ ἦναι τελειωτέρα Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχθησαν τὰ ἔθνη διὰ νὰ μάχωνται, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ὑποχρεωτικῶς ἡ ἐκπαίδευσις διὰ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ πεζικοῦ καὶ τὸν στρατιώτην τοῦ πεζικοῦ πρέπει νὰ ἦναι πλήρης καὶ τελεία· καὶ ἐνῷ αὐτὰ λέγουν τὰ πράγματα, αὐτὰ λέγουν τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελευταίων πολέμων, ἐρχόμεθα σήμερον, κύριοι, νὰ ἐγκαινιάσωμεν μονοετῆ θητείαν. Ἀλλ’ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν πάντα ταῦτα, ἔχετε τὰ πρόσφατα παραδείγματα τῆς ἐπιστρατεύσεως· καὶ δὲν ἠμπορεῖ τις ν’ ἀδικήσῃ τοὺς βαθμοφόρους τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅτι δὲν εἰργάζοντο ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τῆς ἐπιστρατείας, ἀπὸ πρωΐας μέχρι νυκτός· ἐφροντίσατε νὰ ἴδητε ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα; καὶ φρονεῖτε, ὅτι αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον εἴχομεν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐπιστρατεύσεως, θὰ τὸ ἔχωμεν καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων; Ἠρωτήσατε τοὺς σωματάρχας, οἱ ὁποῖοι διοίκησαν αὐτοὺς τοὺς ἄνδρας, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ πλεῖστον διήνυον πλέον τῶν 10 μηνῶν, τί ἦσαν; Τί ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου; ἔσφαλεν ἡ ἐκπαίδευσις, δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀναγκαῖος ζῆλος, αἱ ἡμέραι καὶ αἱ ὧραι παρήρχοντο ἀέργως; οἱ Ἕλληνες δὲν φέρουν τὰ στοιχεῖα μορφώσεως; ὄχι κύριοι, ἀλλ’ ὁ χρόνος ἦτο ἀνεπαρκής· ὁ χρόνος ἦτο ἀνεπαρκὴς ὄχι πρὸς ἀληθῆ ἐκστρατείαν, ἀλλ’ ὁ χρόνος ὑπῆρξεν ἀνεπαρκὴς μόνον διὰ στρατιωτικὰς ὁδοιπορίας, καὶ εἶδον οἱ σωματάρχαι, ὅσοι ἔτυχον νὰ διοικῶσι σώματα, κατὰ τὰς ἐσπευσμένας μεταβάσεις ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀνδρῶν τῶν ὑπηρετούντων ἓξ μῆνας, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀνδρῶν τῶν ὑπηρετούντων πλέον τῶν δύω ἐτῶν. Εἶναι λοιπὸν ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἀνεπαρκὴς λίαν ἡ μονοετὴς θητεία· ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τούτου, ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας, θέλει ἀποδειχθῆ, κύριοι, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τοῦ τόπου, αἱ ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ὁ στρατολογικὸς νόμος, θέλουν μᾶς ἄγει εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ὥστε δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι θέλομεν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν διὰ μὲν τὸ πεζικὸν 8,000 ἄνδρας, ἐνῷ δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἔχωμεν, διότι ἓν μέρος τῆς ἀπογραφῆς αὐτῆς θὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, καὶ δικαίως, ἀφοῦ τοῖς ἐπετράπη τὸ δικαίωμα ἀπὸ τῆς ἡλικίας τῶν 17 μέχρι τοῦ 25 νὰ κατατάσσωνται ἀπὸ ἑνὸς ἔτους μέχρι τεσσάρων. Νομίζω, ὅτι εἰς τὴν ά. ἀνάγνωσιν ταῦτα εἶναι ἀρκετὰ, καὶ ὑποθέτων, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν θέλει δώσει ἀπαντήσεις ἐπὶ αὐτῶν τῶν ζητημάτων καὶ ἰδίως ἐπὶ τῶν στατιστικῶν πινάκων τῆς ἀπογραφῆς εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, τότε πάλιν ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀπαντήσω.

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου καθώρισε τὸν κύκλον τῆς ὁμιλίας μου εἰπὼν, ὅτι ἀξιοῖ νὰ ὁμιλήσω ἰδίως ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἀναγνώσει περὶ τῶν στατιστικῶν πινάκων, καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ δεχθῶ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὰς ὁδηγίας του. Οἱ στατιστικοὶ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἐμελέτησε, εἶναι εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἐσφαλμένοι, ὥστε δὲν εἶναι ἄπορον, ὅτι ἔφθασεν εἰς συμπεράσματα τοιαῦτα, ὁποῖα σᾶς ἐξέθηκε· ἐπὶ στατιστικῶν πινάκων στηριζόμενος, ἔφθασε νὰ εἴπῃ ὅτι κατὰ τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς θητείας θὰ κατετάττομεν ἐν τῷ πεζικῷ καὶ θὰ εἴχομεν ἐν τῷ στρατῷ μόνον 4,000.

§157ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, μὴ μὲ παρεξηγῆτε εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τουλάχιστον.

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ Πεζικῷ.

§159ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπετε, ὅτι δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε πρὸς στιγμὴν, ὅτι θὰ φθάσουν εἰς 5,000. Ποία δὲ ἦτο ἡ ἀφετηρία ἐξ ἧς ὁρμώμενος ἔφθασεν εἰς τὰ συμπεράσματα ταῦτα; ὅτι ἡ ἐτησία ἀπογραφὴ εἶναι 12,000, εἰς τὰς ὁποίας προσέθηκε 2 χιλιάδας διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας· κατόπιν δὲ ἀφήρεσε πάντας τοὺς κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον τὸν νῦν κείμενον ἐξαιρουμένους καὶ ἀπαλασσομένους καὶ κατὰ τὸν νέον νόμον τὸν νῦν προτεινόμενον ἐπιπροστιθεμένους εἰς τοὺς ἀπαλλαττομένους. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ χωρὶς νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ ὑπουργείου πληροφορίας ἔπρεπε νὰ γινώσκῃ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 12 χιλιάδων, τὸν ὁποῖον ἔλαβεν ὡς βάσιν, διὰ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, πολὺ ἀπέχει τοῦ πραγματικοῦ, σχεδὸν πλησιάζει εἰς τὸ ἥμισυ, καὶ ἰδοὺ οἱ πραγματικοὶ ἀριθμοί. Οἱ στατιστικοὶ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἤδη ἀκριβεστέρους ἢ ἄλλοτε, διότι στερίζονται ἐπὶ τοῦ Μητρώου τῶν ἀῤῥένων, παρουσιάζουσι φαινόμενον παράδοξον, ὅτι ἑκάστη ἡλικία δὲν ὁμοιάζει πρὸς τὴν ἡλικίαν τοῦ μέσου ὅρου, ἀλλ’ ἄλλαι μὲν εἶναι μικρόταται, ἄλλαι δὲ μέγισται. Τοῦτο ἀποδεικνύει τὸ μὴ εἰλικρινὲς τῶν ἐγγραφῶν· ἀλλ’ ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον, διότι ζητοῦμεν τὸν μέσον ὅρον. Ἔχομεν ἐκ τῶν στατιστικῶν πινάκων τῶν Μητρώων τῶν ἀῤῥένων ἐξηγμένα τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ἡ διὰ τῆς παλαιὰς ἐπαρχίας ἀπογραφὴ τοῦ 1882, ἀποτελουμένη ἐκ τῶν γεννηθέντων κατὰ τὸ ἔτος 1861, μᾶς δίδει 12,674, ἡ τοῦ 1883, 13,912, ἡ τοῦ 1884, 16,101, ἡ τοῦ 1885, 18,495, ἡ τοῦ 1886, 17,983, ἡ τοῦ 1887, 17,679, ἡ τοῦ 1888, 22,291, ἡ τοῦ 1889, 15,519, ἡ τοῦ 1890, ἀποτελουμένη ἐκ τῶν γεννηθέντων κατὰ τὸ 1869, 22,711, ὁ δὲ μέσος ὅρος τῶν ἐτῶν 1882 ἕως 1890 εἶναι 20,982. Αὕτη εἶναι ἡ ἀφετηρία· ἔσφαλεν ἄρα ὁ κύριος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς κατὰ 8,000, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν θέλει ζητήσει νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι τὸ κῦρος τῆς αὐθεντίας του πρέπει νὰ κατισχύσῃ τοῦ κύρους τῶν ἀριθμῶν. Λοιπὸν τὰς 8 ταύτας χιλιάδας, ἐὰν προσεθέτωμεν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους μᾶς εἶπε, βλέπετε ὅτι ὅλα του τὰ ἐπιχειρήματα ἀντὶ νὰ ἦναι ὑπὲρ αὐτοῦ εἶναι κατ’ αὐτοῦ, ἀντὶ νὰ ἦναι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἀφίνω τοὺς στατιστικοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι, καίτοι στηριζόμενοι ἐπὶ τοῦ Μητρώου τῶν ἀῤῥένων, πάντοτε παρουσιάζουσί τινα ἀβεβαιότητα, διότι πλὴν τῶν ἀριθμῶν τοῦ Μητρώου τῶν ἀῤῥένων ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ἀναγκαῖα στοιχεῖα στατιστικῆς, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀσφαλῆ· δὲν γνωρίζομεν ἀκριβῶς πόσοι θὰ ἦναι οἱ ἐξαιρούμενοι, πόσοι θὰ ἦναι οἱ ἀπαλλασσόμενοι, πόσοι θὰ ἦναι οἱ μὴ ἐμφανιζόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἐν Ἑλλάδι δυστυχῶς ἀποτελοῦν ἀριθμὸν ἱκανῶς σπουδαῖον· ὡς πρὸς ταῦτα, πρέπει νὰ λάβωμεν τὰ προηγούμενα ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν καὶ κατὰ τοῦτο εἶναι ἀδικαιολόγητος ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου, ὅστις ἐζήτησε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καταστάσεις, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε, μὴ ὠφεληθεὶς ἐξ αὐτῶν. Κατά τινα κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐτυπώθη, ἔχομεν τὸ ἀποτέλεσμα γνωστὸν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1880· κατ’ αὐτὴν δὲ, ἐκ μὲν τῶν τοῦ ἄρθρου 61 κληρωτῶν, οἵτινες ἦσαν τὸν ἀριθμὸν 15 0, κατετάχθησαν 1367, ἐκ δὲ τῶν τοῦ ἄρθρου 62, κατετάχθησαν 7,223· ἑπομένως ἐν συνόλῳ κατετάχθησαν 8,590. Ἡ ἀπογραφὴ δὲ ἐκείνη ἦτο ἐκ τῶν ὀλίγων ἀπογραφῶν τῶν ἐχουσῶν μικροὺς ἀριθμούς· ἦσαν οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν συνόλῳ περίπου 12,700, διότι οἱ καθυστεροῦντες τοῦ μὲν ἄρθρου 61 ἦσαν 133, τοῦ δὲ ἄρθρου 62 ἦσαν 3,973. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τὰς ἀφαιρέσεις, τὰς ὁποίας ὑπελόγισεν ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου λόγῳ τῶν ἐξαιρουμένων καὶ ἀπαλασσομένων, ἐξώγκωσε τοὺς ἀριθμοὺς ὑπερμέτρως, διότι τὰ ἀποτελέσματα τῆς κατατάξεως τῶν κληρωτῶν τοῦ 1880 ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οἱ κατατασσόμενοι σχετικῶς πρὸς τοὺς ἐγγεγραμμένους εἶναι πολὺ περισσότεροι ἢ ὅσον ὁ κ. βουλευτὴς προϋποθέτει. Τὸ δὲ ἔτος 1880 δὲν εἶναι ἐκ τῶν εὐνοϊκῶν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, πρὸς τὴν ἡμετέραν γνώμην, διότι οἱ τῆς ἀπογραφῆς ταύτης ἦλθον συνάμα μετὰ τῶν ἐπιστράτων· κατὰ τὴν ἐποχὴν ἄρα ἐκείνην ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ λαοῦ ἦτο πολὺ μεγάλη, καὶ ἑπομένως ἡ τάσις πρὸς τὴν μὴ προσέλευσιν πολὺ μεγαλειτέρα παρ’ ὅ,τι ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ εἶναι ἐν ὁμαλωτέρᾳ καταστάσει.

§161ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἦτο καὶ ἡ πρώτη ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου.

§162ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Ἀφοῦ λοιπὸν οἱ ἀριθμοὶ ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου ἐν τῇ πρώτῃ ταύτῃ ἀναγνώσει, ὑπῆρξαν τοσοῦτον ἐσφαλμένοι, νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐν ταύτῃ τῇ ἀναγνώσει πρὸς αὐτὸν δὲν θὰ ἦτο εὔλογος· νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ τῷ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς πληροφορίας του περὶ ἀριθμῶν καὶ νὰ συζητήσωμεν κατόπιν κατὰ τὴν βʹ. καὶ γʹ. ἀνάγνωσιν, διότι τώρα ἡ νίκη θὰ ἦτο ὑπὲρ τὸ δέον εὔκολος δι’ ἐμέ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τῷ ἀπευθύνω καί τινας ἄλλας παρατηρήσεις ὄχι πλέον περὶ ἀριθμῶν, ἀλλὰ περὶ ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων, διότι ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου ἐπέκρινε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ὡς μεταβαλοῦσαν τὸ προϋπάρχον σύστημα, τὸ παρ’ αὐτοῦ ὑποστηριζόμενον, διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς θητείας· κατέκρινε μάλιστα προσωπικῶς ἐμὲ ὡς μεταβαλόντα γνώμην ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν συνέπραξα μετ’ αὐτοῦ ἐν ἐπιτροπῇ καὶ συνετάξαμεν ὁμοῦ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος βουλευτὴς νομίζει, ὅτι εἶναι ὁ παρὼν νόμος. Ὁ κ. Βουλευτὴς Οἰτύλου νομίζει, ὅτι σήμερον διεπόμεθα ὑπὸ στρατιωτικοῦ νόμου ἔχοντος θητείαν ἀνωτέραν τοῦ ἔτους, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἰδέᾳ συνεζήτησε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἀγορεύσεώς του. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀναγινώσκω τὸν στρατολογικὸν νόμον, ἐγὼ τὸν ἐφαρμόζω πρό τινων ἡμερῶν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τὸ ἐφήρμοζον πρό τινων ἡμερῶν καὶ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐξεύρω, ὅτι πᾶν ἄλλο ἔχομεν ἢ θητείαν ἐνιαύσιον· ἐξεύρω, ὅτι ἔχομεν θητείαν ἑξάμηνον· ἡ ἑξάμηνος θητεία εἶναι ὁ κανὼν, κατὰ τὸν ὑπάρχοντα στρατολογικὸν νόμον· μὴ λησμονῶμεν τοῦτο· ὁ νόμος οὗτος, ἀντιγραφεὶς ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ, ἔχει ὅλα τὰ ἄρθρα συντεταγμένα ὡσανεὶ περιεῖχε θητείαν μακρὰν, ἀλλ’ ἔχει ἔπειτα μίαν διάταξιν, εἰσαχθεῖσαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης κ. Κουμουνδούρου, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ λαχὼν ἀριθμοῦ εὐνοϊκοῦ ἀντὶ νὰ ὑπηρετῇ 5 ἔτη ὡς ἐν Γαλλίᾳ, ἢ 3 ἢ 2 ὡς ἐν Γερμανίᾳ καὶ κατὰ τἆλλα ἄρθρα τοῦ ἡμετέρου νόμου, ὑπηρετεῖ ἕξ μῆνας, ἀρκεῖ νὰ καταθέσῃ 100 δραχμὰς, καὶ τὰς 100 δραχμὰς τὰς καταθέτουσι σχεδὸν ἅπαντες· ὥστε ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ χρηματολογικοῦ ζητήματος θὰ εἶχε δίκαιον ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου, διότι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ἀποφέρει ἱκανὰ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ δύναμιν στρατιωτῶν ἀποφέρει ὀλιγίστην. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν καλουμένων εἰς θητείαν ἀνωτέραν τῆς ἑξαμήνου; Ἂν ἐξετάσωμεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1870, θὰ εὕρωμεν, ὅτι οὐδέποτε ὑπερέβη ὁ ἀριθμὸς τοὺς 2,800, ἐκτὸς ἅπαξ μόνον ἐπὶ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἀλλὰ τότε ὄχι διὰ νὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν καλουμένων, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐλαττωθῇ, ἀφοῦ ὡς ἐπίστρατοι ἐκαλοῦντο πάντες. Ἀφαιροῦντες ἄρα τὸ ἔτος τῆς ἐπιστρατεύσεως, κατὰ τὰ ἄλλα ἔτη ἔχομεν ἀπὸ τοῦ 1870 ἕως τοῦ 1871 κατ’ ἔτος καλουμένους 2,500, κατόπιν καὶ ἕως τοῦ 1879, 2,800, τὸ ἔτος 1880, 1,500, καὶ φθάνομεν οὕτως εἰς τὸ ἔτος τῆς ἐπιστρατεύσεως· ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν καλουμένων ἐπὶ ὑπηρεσίᾳ ἀνωτέρᾳ τῆς ἑξαμήνου, κατὰ τὸν τελευταῖον πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως νόμον, εἶναι 1,500, εἶναι δὲ 2,800 ἢ 2,500 κατὰ τοὺς ἄλλους προγενεστέρους νόμους· ἀλλὰ καὶ ἐκ τούτων, κατὰ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, οἱ καλούμενοι εἰς τὸ πεζικὸν κατατάσσονται ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ, διότι ἡ θητεία, ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ ἄρθρῳ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, τῷ εἰς τὴν διάρκειαν αὐτῆς ἀφορῶντι, ἡ τριετὴς εἶναι ἰδανικὴ, ἀφοῦ περὶ πεζικοῦ τὸ ἄρθρον 61 ῥητῶς λέγει, ὅτι ἐν αὐτῷ μετὰ τὸ δεύτερον ἔτος λαμβάνουσιν ἅπαντες ἄδειαν, ὥστε διετῆ ἔχομεν τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ διετὴς ὑπηρεσία εἶναι κἄν πραγματικὴ, εἶναι ὑπηρεσία τοιαύτη, ὁποία εἶναι ἡ ἐνιαύσιος ὑπηρεσία τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν; Ἡ ἐνιαύσιος ὑπηρεσία τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν, δὲν περιλαμβάνει τὸν χρόνον τῶν ἀδειῶν, καὶ τί εἶναι ὁ χρόνος τῶν ἀδειῶν σᾶς τὸ εἶπεν ὁ προαγορεύσας, σᾶς εἶπεν ὅτι ὡς ἐκ τῆς πιέσεως τῆς πολιτικῆς, ἥτις παραλύει τὰ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν γένει ὀρθῶς τὸ εἶπε, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὄχι σήμερον ὀρθῶς, τὸ ἐπικρατοῦν στοιχεῖον δὲν εἶναι ὁ τοῦ νόμου κανονισμὸς, ἀλλ’ εἶναι αἱ συστάσεις, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι τὰς ἀδείας κανόνα καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἐξαίρεσιν· αὐτὴ δὲ ἡ ἄδεια, ἥτις εἶναι ὁ κανὼν, λογίζεται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θαυμάζει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ὁ θέλων τὴν μακρὰν θητείαν. Ἀρκεῖται ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου, ὅτι ὁ στρατιώτης εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐν τοῖς πίναξι ὡς ὑπηρετῶν ἐπὶ δύω ἔτη, ἀδιαφορῶν ἂν τὰ δύω ταῦτα ἔτη τὰ διάγει ἐν τῇ οἰκίᾳ του κατόπιν συστάσεως πολιτικῆς· κατὰ τὸν νέον νόμον, ἅπας ὁ χρόνος, ὅστις δὲν δαπανᾶται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῇ πραγματικῇ τοῦ στρατιώτου, δὲν ὑπολογίζεται, ἐπιπροστίθεται εἰς τὸν χρόνον τῆς ἐν τῷ στρατῷ ὑποχρεωτικῆς διαμονῆς τοῦ στρατιώτου, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ ἐνιαύσιος ὑπηρεσία τοῦ προτεινομένου νόμου, παραβαλλομένη πρὸς τὴν διετῆ τοῦ κειμένου νόμου, εἶναι σχεδὸν ἡ αὐτή, πράγματι· ἀλλ’ ἡ ἐνιαύσιος ὑπηρεσία, κατὰ τὸν προτεινόμενον νόμον, ἀφορᾷ εἰς 20,000 ἄνδρας, ἐν ᾧ ἡ διετὴς τοῦ κειμένου νόμου ἀφορᾷ εἰς 2,500, εἰς 12,500 δὲ ἡ ἑξάμηνος. Τώρα προσήκει νὰ συζητήσωμεν ἐν τῇ πρώτῃ ἀναγνώσει καὶ ἐπὶ τοιούτων δεδομένων. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ συζητήσω πρὸς ὑπέρμαχον τῆς διετοῦς θητείας, διότι θέλω εὐκαιρίαν, ἵνα ἀναπτύξω πάντας τοὺς λόγους, οἵτινες ἐλπίζω, ὅτι θέλουσι πείσει τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τὴν διετῆ θητείαν, ἐὰν θέλῃ νὰ δεχθῇ συνάμα καὶ τὴν καθολικὴν στρατολογίαν· τὰ δύω ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἀντιφάσεις, καὶ ἐλπίζω νὰ μοὶ δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἀναπτύξω τοῦτο καὶ νὰ τὸ ὑποστηρίξω, στηριζόμενος ἐπὶ γνώμης ἐχούσης ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην κῦρος ἀπέναντι τοῦ κ. βουλευτοῦ Οἰτύλου. Ἀλλὰ πῶς νὰ ἀναπτύξω ταύτας τὰς θεωρίας ἀνασκευάζων τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Οἰτύλου ὁ ὁποῖος ἀντὶ νὰ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς μακρᾶς θητείας, ὑπερακοντίζει πολὺ τὰς ἰδικάς μου περὶ βραχυχρονίου θητείας ἰδέας καὶ φθάνει εἰς σύστημα ἐλαχίστης θητείας, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὀλέθριον διὰ τὸν στρατὸν! διότι ἐὰν παραδεχθῶμεν στρατὸν μὲ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, τοῦτο πᾶν ἄλλο εἶναι παρὰ στρατὸς, δὲν δύναται νὰ ἀφορᾷ εἰς σπουδαῖον σκοπὸν, δύναται νὰ ἀφορᾷ εἰς εἰκονικότητα, εἰς τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι ἔχομεν στρατὸν, εἰς τὸ νὰ δημιουργῶνται μεγάλα στελέχη, ἀλλ’ ὄχι εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μεγάλου ἔργου, πρὸς ὃ συναντῶνται οἱ στρατοί. Τὴν βραχεῖαν θητείαν δὲν εἰσάγομεν τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ἡ μικρὰ θητεία εἶναι ὁ κανὼν παρὰ πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, ἅτινα δύνανται νὰ θεωρηθῶσι ὡς ἔχοντα διαστάσεις, δυναμένας νὰ παραβληθῶσι πρὸς τὰς τῆς Ἑλλάδος· εἶναι μεγαλείτερα τῆς Ἑλλάδος ἀλλ’ εἶναι καὶ τὰ μόνα πρὸς τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ παραβληθῇ κατὰ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν ἔκτασιν· πάντα ταῦτα τὰ Κράτη ἔχουσι θητείαν μικρὰν, οὐδὲ κἂν ἐνιαύσιον, καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου, ὅστις εἶναι φίλος κατωτέρου χρόνου τῆς ἐνιαυσίας θητείας, δὲν ἔμαθεν, ὅτι ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὰ γενόμενα ἐν ταῖς Ἐπικρατείαις ἐκείναις, ὅτι ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ στρατοῦ τῆς Σουηδίας, τῆς Νορβηγίας, τῆς Δανίας, τῆς Ὁλλανδίας καὶ τῆς Ἑλβετίας· ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου δὲν καταδέχεται εἰμὴ μόνον πρὸς τὴν Γαλλίαν καὶ Γερμανίαν νὰ προσβλέπῃ καὶ κατὰ τοὺς στρατοὺς ἐκείνων νὰ διευθύνῃ καὶ τὰ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἀρκούμενος νὰ τὰ διευθύνῃ ἐπὶ τοῦ χάρτου, ἐνῷ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἔχομεν τὰ ἀντίθετα. Ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἔχομεν στρατὸν ἑξάμηνον, εἰκονικόν· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι κατ’ αὐτὸν ἀδιάφορον, ἀρκεῖ ὅτι οἱ πίνακες παριστῶσι ἡμᾶς βαδίζοντας ἀπὸ ἴσου μετὰ τῶν Γάλλων καὶ τῶν Γερμανῶν.

§163Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνείθισε ζητήματα σπουδαιότατα καὶ μεγάλης ἀξίας νὰ τὰ ὑπεκφεύγῃ, μεταβάλλων τὴν συζήτησιν εἰς εἶδος προσωπικῶν διαλόγων. Τὸ τοιοῦτον ἴσως ἐπετρέπετο, ἂν δὲν κατεῖχε τὴν θέσιν, ἣν κατέχει· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα, θέλων νὰ ὑποβάλλῃ εἰς ὑπαινιγμοὺς προσωπικούς, ἀδικεῖ τὸν ἑαυτόν του. Τελειώνον τὸν λόγον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀποβλέπω ἰδίως πρὸς τὰ Κράτη, τῶν ὁποίων ἡ δυσαναλογία εἶναι ἄπειρος μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτῶν, ἀντὶ νὰ λαμβάνω τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα προσομοιάζουσι κατὰ τὴν ἔκτασιν καὶ τὸν πληθυσμὸν πρὸς ἡμᾶς. Εἰς ταῦτα τοῦ ἀπαντῶ λέγων, καὶ ἂς τὸ μάθῃ τώρα ἐὰν δὲν τὸ ἠξεύρῃ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀπεδέχθη ἀνέκαθεν καὶ κατὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν νομοθεσίαν καὶ τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην τὸ στρατιωτικὸν σύστημα τῆς Γαλλίας. Τὰ παραδείγματα τῆς Νορβηγίας, Σουηδίας καὶ Ἑλβετίας ἐπεύχομαι νὰ τὰ ἐφαρμόσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι θὰ ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ τὸν αὐτὸν προορισμὸν ἐκείνων τῶν Κρατῶν, ἤτοι θὰ κηρύξωμεν τὴν Ἑλλάδα χώραν οὐδετέραν. Ἐνόσω ὅμως ἡ Ἑλλὰς εἶναι ὁποία εἶναι καὶ ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι, ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς πρέπει νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μεγάλων στρατῶν, ἂν θέλῃ νὰ προσεγγίσῃ κατά τι πρὸς τὸν προορισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ θητεία ἦτο ἑξάμηνος. Ἠδύνατο νὰ ᾖναι καὶ ἡμερησία, ἠδύνατο νὰ ᾖναι καὶ δύω καὶ τριῶν ἐτῶν, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐφαρμογῆς. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ἡ θητεία εἶναι διὰ μὲν τὸ πεζικὸν διετὴς, διὰ δὲ τὰ λοιπὰ ὅπλα τριετής. Περὶ τοῦ ζητήματος τῆς θητείας μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐνιαύσιος θητεία εἶναι μεγαλειτέρα ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔχομεν, καὶ ὅτι εἰς τὴν ἐνιαύσιον θητείαν οὔτε ποιναὶ οὔτε ἄδειαι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ στρατιωτικοὶ κανονισμοὶ, οἱ ἄνδρες πρὸ τοῦ ἑξαμήνου δὲν δικαιοῦνται εἰς ἀδείας· δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποσπῶνται εἰς τὰ γραφεῖα ἢ εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας. Ἂν ὅμως ἀφαιρέσητε ἐκ τῆς ἐνιαυσίου θητείας τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς σχολάζουν τὰ στρατεύματα, τὰς ἡμέρας κατὰ τὰς ὁποίας δὲν γυμνάζονται ἢ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γυμνασθῶσιν, ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ἔχετε ἐκπαίδευσιν τεσσάρων ἢ πέντε μηνῶν. Ἓν πλεονέκτημα ἔχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δι’ ὅλην τὴν ἡλικίαν εἶναι ἑκούσιος. Ὅταν παρεδέχθημεν τὸν νόμον τὸν Γαλλικὸν, τὸν ὁποῖον μετεφράσαμεν καὶ εἰσηγάγομεν εἰς τὸν Τόπον, ἐζητήσαμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὰ ἐλαττώματα τοῦ προϋπάρχοντος καὶ ἰδίως τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἰσάγει ἐκ νέου τὴν ἀντικατάστασιν μὲ ἄλλας λέξεις· καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκομικῶν, ὅτε εἶπεν εἰς τὸν κ. Ἀθανασιάδην, προκάτοχόν του, ὅτι ἔγραψεν εἰς διαταγήν τινα, ὄχι ἀναστέλλεται ἡ ἐφαρμογὴ νόμου τινὸς, ἀλλ’ ὅτι ἀναβάλλεται· τὸ αὐτὸ σύστημα ἠκολούθησε καὶ ὁ κ. πρωθυπουργός· δὲν εἶπεν ἀντικαθίσταται, ἀλλ’ ὑποκαθίσταται· ὥστε ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ κακὸν τῆς ἀντικαταστάσεως· διότι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὁ τυχὼν ὑποχρεώσεως διετοῦς, δύναται νὰ ὑποκαταστήσῃ ἄλλον. Ἀλλ’ ἐλπίζω κατὰ τὴν ἑπομένην συζήτησιν νὰ ἀναπτυχθῇ εὐρύτερον ὁ κ. πρωθυπουργὸς, καθὼς καὶ ἐγώ. Λέγω μόνον, ὅτι αἱ ἰδέαι του, ὡς πρὸς τὴν ἐνιαύσιον θητείαν θὰ ἀποδειχθῶσιν ἐσφαλμέναι (Θόρυβος) Ἐπιφυλάσσομαι νὰ συζητήσω ἐκτενέστερον κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Γίνονται δεκτὰ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὰ νομοσχέδια 1) περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΨΙΣΤʹ νόμου περὶ στρατολογίας· 2) περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, εἰς βʹ δ’ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ναυτικῆς στρατολογίας). Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 καὶ 30 μ. μ.