1882.03.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37

τῆς 13 Μαρτίου 1882.

Ὥρα 12 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιεῖσθε, ὅτι τὴν προσεχῆ Δευτέραν κατὰ τὴν 11 ὥραν π. μ. θὰ γείνῃ ἡ βάπτισις τοῦ ἡγεμονόπαιδος Ἀνδρέου. Ὥστε ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις τῆς μεγάλης Πρεσβείας ἐκ δέκα μελῶν, ὅπως παρευρεθῇ εἰς τὴν βάπτισιν. (Γενομένης τῆς κληρώσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ἀντιπροέδρων Νομικοῦ καὶ Γεωργιάδου, ἔλαχον οἱ ἑξῆς βουλευταί. Α. Αὐγερινὸς, Ὀδ. Πετρόπουλος, Λ. Μπούτουνας, Ἀθ. Μισυρλῆς, Δ. Τριγγέτας, Κάϊζερ Ὀρφανός, Σ. Δανόπουλος, Κ. Φλέσσας, Σπυρ. Ἀλαμάνος καὶ Λεων. Καπετανάκος Μαυρομιχάλης.)

§2ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ἡμᾶς, ἡ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀνάπτυξις τῆς σταφιδοπαραγωγῆς ἐνέβαλεν εἰς φόβους τούς τε παραγωγούς καὶ ἐμπορευομένους, καὶ εἰς ἀμφίβολον θέσιν περιήγαγε τὸ πολυτιμότερον τῆς ἡμετέρας χώρας προϊόν· τοὺς φόβους ὅμως τούτους διεσκέδασεν ἡ λαβοῦσα χώραν εἰσαγωγὴ καὶ κατανάλωσις αὐτοῦ ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Γαλλίας. Οὐχ ἧττον ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις τοῦ 1880, ἀναθεωρήσασα, κατὰ τὸν Μάϊον ἐκεῖνον, τὸ δασμολόγιον αὑτῆς, ἐπέβαλε φόρον εἰσαγωγῆς ἐπὶ τῆς σταφίδος φρ. 6 τὸ χιλιόγραμμον, ἤτοι δραχ. 30 τὴν χιλιάδα. Δικαίως πάντες ἐξανέστημεν, καὶ μεθ’ ἡμῶν ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πατρῶν, ὅστις οὐδέποτε ἔπαυσε μεριμνῶν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πόλεως ἐν γένει καὶ τοῦ ἐμπορίου αὐτῆς, ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας, σὺν τοῖς ἄλλοις, ἐζήτησε καὶ τὰ ἑξῆς: ἵνα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπιλάβηται διαπραγματεύσεων περὶ διομολογήσεως ἐμπορικῆς συνθήκης πρὸς τὴν Γαλλίαν, δι’ ἧς νὰ ἐπιδιωχθῇ ἀτέλεια ὑπὲρ τῆς εἰσαγομένης ἑλληνικῆς σταφίδος, ἀντὶ εὐλόγων καὶ ἴσων παροχῶν κλπ. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ σπουδαῖον τοῦτο καὶ ζωτικώτατον ζήτημα, τί πρὸς λύσιν αὐτοῦ ἐνήργησεν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, καὶ τί σκέπτεται νὰ πράξῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις.

§3ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ ἐξελέξατο ἐμὲ εἰσηγητὴν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου δημοσιεύσεως τῶν κατασχετηρίων· ὅπως συντάξω ὅμως τὴν ἔκθεσιν, ἔχω ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἀποστείλῃ διὰ τοῦ Προεδρείου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν σημείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοσιευθέντων κατασχετηρίων, τοῦ ὀνόματος τῶν ἐφημερίδων, εἰς τὰς ὁποίας κατεχωρίσθησαν, τῆς ἐποχῆς τῆς δημοσιεύσεώς των, τοῦ ποσοῦ τοῦ πληρωθέντος εἰς μίαν ἑκάστην τῶν ἐφημερίδων, καὶ ἂν ἐδόθη αἴτησις, δι’ ἧς ἐπροτάθη παρ’ ἄλλων τυπογράφων ἡ δημοσίευσις καὶ ὑπὸ τίνας ὅρους.

§4Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διατί δὲν ἀπέλυσε τῆς ὑπηρεσίας τὸν συμβολαιογράφον Γαυρίου τῆς Ἄνδρου ἀφοῦ ἔλαβε γνῶσιν τῶν ἐπισήμως βεβαιουμένων καταχρήσεων καὶ τῶν ὀργίων, τὰ ὁποῖα διαπράττει, καὶ ἀφοῦ μάλιστα ὑπάρχουσιν ἐπανειλημμέναι καὶ ἐντονώταται περὶ τῆς παύσεως αὐτοῦ προτάσεις τῆς ἁρμοδίου δικαστικῆς Ἀρχῆς! Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, κύριοι, κατέστη μάστιξ ἀφόρητος τοῦ τόπου· ἀφ’ ὅτου διωρίσθη ἐκεῖ οὐδεμία δικαιοσύνη ὑπάρχει ἐν τῷ τόπῳ, διότι συνεκέντρωσεν εἰς ἑαυτὸν ὅλας τὰς ἐξουσίας τοῦ τόπου. Αὐτὸς εἶναι εἰρηνοδίκης, πταισματοδίκης, συμβολαιογράφος, ὑποθηκοφύλαξ, εἶναι ὁ ὡρισμένος ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης, μετέρχεται τὸ ἐπάγγελμα τοῦ οἰκιστοῦ καὶ εἶναι πράκτωρ ἀντιπρόσωπος τῆς μιᾶς ἐκ τῶν δύω ἐν τῷ τόπῳ πολιτικῶν μερίδων· ἐνῷ δὲ ἔχει ὅλας αὐτὰς τὰς ἐξουσίας, εἶναι ἀφ’ ἑτέρου εἰς ἄκρον πλεονέκτης, εἶναι εἰς ἄκρον φατριαστὴς, καὶ ἔχει μεγάλην ῥοπὴν εἰς τὸ ἔγκλημα· δύνασθε ἑπομένως νὰ φαντασθῆτε ὁποῖα διαπράττει.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε διωρίσθη;

§6ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ πέντε ἐτῶν.

§7Κ. ΟΡΦΑΝΟΣ. Καταγγείλατέ τον, κ. Ἀργυρόπουλε.

§8ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡσυχάσατε. Ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν πλημμελειοδικῶν, συνεπείᾳ τῆς διαγωγῆς του, ὑπέβαλε τῇ 9 Νοεμβρίου 1879 ἀναφορὰν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, δι’ ἧς αὐταῖς σχεδὸν λέξεσιν ἐκθέτει, ὅτι κατὰ τοῦ συμβολαιογράφου Γαυρίου Ἀριστείδου Καμπάνη τῷ ὑποβάλλονται καθ’ ἑκάστην παράπονα, πλεῖσται δὲ τῷ δόθησαν μηνύσεις δι’ ἐγκλήματα, ἃ ἐν τῇ ἐνεργείᾳ τῆς ὑπηρεσίας του διέπραξεν· ὅτι διέταξεν ἀνάκρισιν, ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ὁποίας ἀπεδείχθησαν ἀληθεῖς αἱ ἀποδιδόμεναι αὐτῷ πράξεις καὶ μεγίστη ἡ πρὸς τὸ ἔγκλημα ῥοπὴ αὐτοῦ· ὅτι τὴν τοιαύτην τοῦ ὑπαλλήλου τούτου διαγωγὴν ἐθεώρησε καθῆκόν του ὁ εἰσαγγελεὺς, ν’ ἀναφέρῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν παῦσιν αὐτοῦ, ἅτε ἀποδείξαντος ἀναξιοπρεπῆ καὶ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν διαγωγὴν, καὶ καθόσον ἡ περαιτέρω διατήρησίς του ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ οὐσιωδῶς παραβλάπτει τῶν τε ἰδιωτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου τὰ συμφέροντα. Ταῦτα δὲ ἀναφέρει εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὁ εἰσαγγελεὺς κ. Μπούφης, κατὰ τῆς ἀξιοπιστίας καὶ τῆς ἀμεροληψίας τοῦ ὁποίου οὐδὲν δύναται νὰ λεχθῇ. Καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς δὲ τῶν ἐφετῶν τὰ αὐτὰ ἀνέφερεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ᾐτήσατο τὴν παῦσιν τοῦ εἰρημένου συμβολαιογράφου, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐπροκάλεσε ταύτην διὰ Β. Διατάγματος τῆς 16 Νοεμβρίου 1879· ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τοῦτο δὲν ἐξετελέσθη, οὔτε τότε, οὔτε τώρα, διότι ὁ συμβολαιογράφος αὐτὸς εἶναι γυναικάδελφος ἀγαπητὸς τοῦ βουλευτοῦ κ. Ὀρφανοῦ Καΐρη, καὶ προστατευόμενος τοῦ ἑτέρου βουλευτοῦ κ. Καρυστινάκη, οἱ ὁποῖοι πάντοτε τὸν σώζουσι καὶ ἀπὸ παῦσιν καὶ ἀπὸ ποινικὰς καταδιώξεις. Καὶ μένει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐξακολουθῶν τὴν αὐτὴν διαγωγήν. Κατηγγέλθη δὲ διὰ διαφόρους πράξεις καὶ ἐξεδόθη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6 ἔτους 1890 βούλευμα, διατάξαν τὴν προσωρινὴν παῦσιν τῆς καταδιώξεως αὐτοῦ, δι’ ἀνεπάρκειαν δῆθεν τῶν ἐνδείξεων. Κατηγγέλθη ὑπὸ τῆς Καλλιόπης Σούλη, ὅτι ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως καὶ πρὸς ἴδιον παράνομον ὄφελος συνέταξε πωλητήριον αὐτῆς ἄκυρον. Κατηγγέλθη ὑπὸ τοῦ Δ. Μπίμπα, ὅτι ἐκ συνεννοήσεως μετ’ ἄλλων καὶ πρὸς ἴδιον ὄφελος συνέταξε συμβόλαιό τι ψευδές. Κατηγγέλθη ὑπὸ τοῦ Δ. Κοτσέρα δι’ ἄλλην ὁμοίαν πρᾶξιν. Κατηγγέλθη ὑπὸ τοῦ ἰδίου Κοτσέρα διὰ πρᾶξιν ἀπάτης. Κατηγγέλθη ὑπὸ τοῦ Ἰω. Πετράκη, ὅτι ὡς ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης παραβιάζει τὰς ἐπιστολὰς καὶ ὑπεξαιρεῖ τὰ ἐν αὐταῖς. Κατηγγέλθη τέλος ἀπειράκις, ἀλλ’ αἱ καταγγελίαι τίθενται εἰς τὰ ἀρχεῖα. Τὸ χείριστον δ’ ἁπάντων εἶναι, ὅτι αὐτὸς μὲν ἀντιπράττων ἐκεῖ εἰς πάντα διοριζόμενον εἰρηνοδίκην, οἱ δὲ συγγενεῖς καὶ φίλοι του βουλευταί, ἐνεργοῦντες εἰς Ἀθήνας τὰ δέοντα, κατορθώνουν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ποτὲ εἰρηνοδίκης ἐκεῖ, διὰ νὰ ἐκπληροῖ τὰ ἔργα τοῦ εἰρηνοδίκου ὁ συμβολαιογράφος οὗτος, πρὸς ἴδιον ὄφελος καὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν κομματικῶν συμφερόντων. Καὶ καταδολιεύεται οὕτω ὁ νόμος, ὁ μὴ ἐπιτρέπων τὸν διορισμὸν ἐντοπίων εἰρηνοδικῶν. Τέλος πάντων ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὀφείλει ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τῆς τυραννίας τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, ἀφοῦ οἱ κ. κ. Καΐρης καὶ Καρυστινάκης δὲν δύνανται νὰ ἐννοήσουν, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἄνδρου τοὺς ἐξέλεξεν Ἀντιπροσώπους διὰ νὰ ὑποστηρίζουν τὰ συμφέροντα αὐτοῦ καὶ οὐχὶ διὰ νὰ τὸν καταπιέζωσι διὰ τοῦ συγγενοῦς καὶ φίλου των, πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἰδίων συμφερόντων, πολιτικῶν τε καὶ ὑλικῶν.

§9ΚΑΡΥΣΤΙΝΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, κ. πρόεδρε, ὅτι ἐζήτησα ἐγώ ποτε τὸν διορισμὸν τοῦ ὑπαλλήλου τούτου, ἢ ὑπεστήριξά ποτε αὐτόν. Ὥστε ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος περὶ ἡμῶν δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§10Κ. ΟΡΦΑΝΟΣ. Εἶναι ὅλα ψεύδη. Δὲν εἶπες καμμίαν ἀλήθειαν, κύριε Ἀργυρόπουλε.

§11ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα εἶπον τὰ στηρίζω εἰς ἐπίσημα ἔγγραφα δὲν σᾶς ὁμοιάζω δέ, διὰ νὰ λέγω ψεύδη.

§12ΡΑΛΛΗΣ...

§13ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν διαστήματι τριῶν ἐτῶν, ἐπὶ ἕξ μόνον μῆνας ὑπῆρξεν ἐκεῖ εἰρηνοδίκης, καθ’ ὅλον δὲ τὸ ἄλλο διάστημα ἐξεπλήρου τὰ τοῦ εἰρηνοδίκου χρέη ὁ συμβολαιογράφος. Τώρα πρὸ δύω μηνῶν μετέβη ἐκεῖ εἰρηνοδίκης, καὶ ὁ κ. Καΐρης ἐκίνησε πάντα λίθον διὰ νὰ τὸν πετάξῃ.

§14ΡΑΛΛΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρό τινων ἡμερῶν ἀνέγνων ἔν τινι ἐνταῦθα ἐφημερίδι μίαν διατριβὴν περὶ τοῦ ἐν λόγῳ συμβολαιογράφου· ἐπίσημον ὅμως γνῶσιν τῶν κατ’ αὐτοῦ καταμαρτυρουμένων δὲν ἔχω· διέταξα οὐχ ἧττον ἀμέσως νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν ταῦτά εἰσιν ἀληθῆ. Ἡ ἔρις μεταξὺ τῶν κυρίων Ἀργυροπούλου καὶ Ὀρφανοῦ εἶναι καθαρῶς οἰκογενειακή, οὐδὲ δύναμαι ν’ ἀναμιχθῶ εἰς αὐτήν, διότι, καίτοι διΐστανται τοσοῦτον ἀλλήλων, ἀνήκουσιν ἀμφότεροι εἰς τὴν αὐτὴν μερίδα. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν κ. Καρυστινάκην δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι οὐδέποτε κατεδέχθη νὰ μοὶ κάμῃ λόγον περὶ τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου.

§15ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θὰ κάμετε ὕστερον ἀπὸ αὐτά, κ. ὑπουργέ;

§16ΡΑΛΛΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀνέγνωσα καὶ παράπονα, καθ’ ἃ ὁ ἐν λόγῳ συμβολαιογράφος ἐκτελεῖ χρέη εἰρηνοδίκου· ἀλλ’ ἐπληροφορήθην θετικῶς καὶ ἐπισήμως, ὅτι πρὸ δύω ἢ τριῶν μηνῶν ὑπάρχει ἐκεῖ εἰρηνοδίκης, ὅστις ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά του.

§17ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν διαστήματι τριῶν ἐτῶν, σᾶς λέγω, ὅτι μόνον ἓξ μῆνας ἔμεινε ἐκεῖ εἰρηνοδίκης, διότι ὁ κ. Καΐρης ἐζήτει πάντοτε καὶ τὸν ἔπαυε.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν ὅρων τῆς παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς διορυχῆς τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου. Περὶ τούτου εἶχον γείνει συμφωνίαι καὶ παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρίας, εἰς τὴν ὁποίαν παρεχωρήθη τὸ προνόμιον. Τὰς συμφωνίας ταύτας μετεῤῥύθμισε κατά τινα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν συμφωνιῶν περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ καταθέτω. Παρακαλῶ δὲ νὰ τυπωθῇ τοῦτο καὶ νὰ παραπεμφθῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς Πατρῶν ἐπηρώτησε περὶ τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Γαλλικῆς ὡς πρὸς τὸ ὑφιστάμενον ἐν Γαλλίᾳ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ὅσα εἶπε περὶ τοῦ βαρέως τούτου φόρου εἶναι ἀκριβῆ. Διαπραγματεύσεις ἐγένοντο καὶ ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ ἐπὶ τῇ πρὸ αὐτῆς· ἐπ’ ἐσχάτων ὅμως ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις εἶχεν ἐπαναλάβει αὐτὰς ζωηρότερον, ὅτε ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τῆς Γαλλίας ὁ κ. Γαμβέττας. Μετὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν ὑπουργικὴν μεταβολὴν ἐν Γαλλίᾳ, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας ἔλαβον τροπὴν οὐχὶ τόσον εὐάρεστον. Ἤδη ἐδόθησαν νέαι ὁδηγίαι πρὸς τὴν ἐν Παρισίοις Πρεσβείαν, ἵνα ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις ἐπὶ ἄλλων βάσεων.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Παιδείας νὰ εἴπωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἂν ἔχωσι γνῶσιν περὶ συμβάσεώς τινος, συναφθείσης μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Γαλλίας, περὶ ἀνασκαφῆς τῶν Δελφῶν, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη σύμβασις καὶ πότε ἔγεινε.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἔλαβον γνῶσιν καμμίαν περὶ τούτου.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς μίαν ἄλλην ἡμέραν ἐπ’ αὐτοῦ. — Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐκπροθέσμων περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεων τῶν κληρωτῶν τῶν ἀπογραφῶν τῶν ἐτῶν 1881 καὶ 1882. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω καλλίτερον νὰ περιορισθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς μόνους τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 1881.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε παρεδέχθημεν καὶ τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 1882, τὸ ἐπράξαμεν, διότι εἴχαμεν πληροφορίας, ὅτι τὰ στρατολογικὰ Συμβούλια, ἐκπερατώσαντα τὰς ἐργασίας των ἔν τισιν ἐπαρχίαις, εἶχον ἀφήσει τινὰς ἐκπροθέσμους. Ἀλλὰ τοῦτο θέλει θεραπευθῆ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον θέλομεν ὑποβάλει προσεχῶς, πρὸς θεραπείαν τῶν καταδειχθεισῶν ἐλλείψεων τοῦ νόμου τοῦ περὶ στρατολογίας. Ὑπάρχει ὅμως λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ μὴ περιληφθῶσιν ὧδε διατάξεις περὶ τῶν κληρωτῶν τοῦ 1882, διότι ἀπαλλαττομένων τῶν ἐμπροθέσμων καταστάντων καὶ ὑπηρετούντων ἤδη ἐν τῷ στρατῷ, δὲν καλοῦνται ἵνα ἀναπληρώσωσιν αὐτοὺς οἱ ἀμέσως κατόπιν κληρωτοί. Ἐὰν οἱ ἔχοντες λόγους ἀπαλλαγῆς ὑπέβαλον τὰς αἰτήσεις των ἐμπροθέσμως, καὶ ἐγένονται αὗται ἀποδεκταί, ἤθελον κληθῆ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 61, τουτέστι πρὸς τριετῆ ἢ διετῆ θητείαν, οἱ ἀμέσως κατόπιν αὐτῶν καλούμενοι, καὶ ἑπομένως ὁ στρατὸς δὲν ἤθελε στερηθῆ τῶν κληρούχων τούτων. Ἤδη ὅμως, ὅτε οὗτοι κατέστησαν ἐκπρόθεσμοι, οἱ κατόπιν αὐτῶν κληρωθέντες ἔχουσι κεκτημένα δικαιώματα, ὅπως κατατάσσωνται ἐν τῇ κατηγορίᾳ τοῦ ἄρθρου 62 τοῦ νόμου, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ τετελεσμένα, διότι τὸ κεκτημένον αὐτῶν δικαίωμα εἶναι ἀναφαίρετον. Ὥστε ὁ στρατὸς διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν ἐκπροθέσμων καταστάντων καὶ ἤδη ὑπηρετούντων στερεῖται τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἄνευ ἀναπληρώσεως. Διὰ τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 1882, θὰ ἦτο ἄτοπον νὰ φθάσωμεν εἰς ὅμοιον ἀποτέλεσμα, διότι ὡς πρὸς αὐτοὺς οὐδὲν ἔτι ὑπάρχει κεκτημένον δικαίωμα· οἱ ἐκπρόθεσμοι καταστάντες ὡς ἐκ τῆς ἐκπερατώσεως τῆς ἐργασίας τῶν στρατολογικῶν Συμβουλίων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἔχουσιν ἔτι τρόπον θεραπείας, ἔχουσι τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ αὐτὸ στρατολογικὸν Συμβούλιον, εὑρισκόμενον ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ. Ἐνόσῳ ἄρα τὰ στρατολογικὰ Συμβούλια δὲν ἐξεπέραναν τὰς ἐργασίας αὐτῶν ἐν ἁπάσαις ταῖς ἐπαρχίαις τοῦ νομοῦ, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπάρχον κεκτημένον δικαίωμα ὑπὲρ τῶν κληρωτῶν τῶν ἐχόντων τὸν κλῆρον τὸν ἀμέσως ἑπόμενον.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι 15 Ἀπριλίου.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἑπομένως διαγράφοντες τὴν διάταξιν περὶ τῶν κληρωτῶν τοῦ 1882 ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιτρέπομεν ὅπως οἱ κατόπιν τῶν ἐχόντων τὰς αἰτήσεις ταύτας κληρωτῶν ἐρχόμενοι καταταχθῶσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἀφοῦ ἀποδειχθῇ, ὅτι αἱ αἰτήσεις εἶναι δεδικαιολογημέναι καὶ γίνωσιν αὐταὶ ἀποδεκταί.

§27ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δύω λέξεις, σχετικῶς μὲ τὴν ἀναφορὰν τοῦ κ. Φιλήμονος, ἣν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δέχεται τὴν θέσιν τοῦ Ἐφόρου τοῦ Βουλευτηρίου, ἀλλ’ ἄνευ τοῦ ὁρισθέντος μισθοῦ. Αὐτὸ εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία θέλει νὰ καθιερώσῃ τὴν πλουτοκρατίαν. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Φιλήμων ἀφοῦ δέχεται τὴν θέσιν, πρέπει νὰ δεχθῇ καὶ τὸν μισθόν, καὶ ἂς τὸν διαθέσῃ ὅπως θέλῃ.

§28ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐκπροθέσμων περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεων ἔχει τροπολογίαν ὁ κ. Παλαμίδης.

§30ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου ὑποβάλλω, κύριοι, τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Νομίζω, ὅτι ἐπειδὴ τὰ στρατολογικὰ Συμβούλια δὲν δύνανται νὰ δικάζωσιν, ὅπως τὰ Πρωτοδικεῖα, διὰ τοὺς μὴ προφθάσαντας νὰ ὑποβάλωσι τὰς αἰτήσεις των, νὰ δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλωσι τὰς αἰτήσεις των ταύτας ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικείων, ἀφοῦ εἰς ταῦτα ὑποβάλλονται καὶ οἱ ἔχοντες λόγους ἀπαλλαγῆς δι’ ἀνικανότητα τοῦ πατρός των.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί λέγει ἡ Κυβέρνησις περὶ τούτου;

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικείων δὲν ὑποβάλλονται, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, αἱ προσφυγαὶ τῶν μὴ ἐμπροθέσμως ποιησαμένων τὰς αἰτήσεις αὐτῶν, οὔτε αἱ προσφυγαὶ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον ν’ ἀποδείξωσι τὴν ἀνικανότητα τῶν γονέων αὐτῶν. Ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικείων ὑποβάλλεται μόνον ἡ βεβαίωσις τῆς ἡλικίας τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ὅταν αὐτὸς ὑπερβαίνει τὸ 70 ἔτος. Καὶ τοῦτο ἦτο δίκαιον, διότι ἡ καταλληλοτέρα Ἀρχὴ, ἵνα βεβαιώσῃ τὴν ὑπερηλικιότητα τοῦ πατρὸς, ἦτο τὸ Πρωτοδικεῖον. Ὡς πρὸς τοὺς κληρωτοὺς ὅμως, τὰς αἰτήσεις περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλα ἵνα δικάσωσι τὰ Πρωτοδικεῖα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Παλαμίδη, εἰς τὴν τροπολογίαν σας;

§34ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ὄχι.

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τρίτη συζήτησις εἶναι ἡ παροῦσα, ἢ δευτέρα;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη· κατὰ λάθος ἐσημειώθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὅτι εἶναι δευτέρα.

§37ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ φροντίσητε καὶ περὶ τῶν φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπρόφθασαν νὰ ὑποβάλωσιν ἐμπροθέσμως τὰς αἰτήσεις των.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δικαιολογημένη ἡ τοιαύτη διάταξις. Ὅ,τι δικαιολογεῖ τοὺς καταστάντας ἐκπροθέσμους κληρωτοὺς εἶναι, ὅτι δὲν γινώσκουσι τὸν νόμον. Ἐὰν ἐλέγομεν, ὅτι καὶ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν γινώσκουσι τὸν νόμον, μᾶς φαίνεται, ὅτι τοῦτο δὲν θὰ τοὺς ἐτίμα. Πιστεύω νὰ μὴ ὑπάρχῃ φοιτητής, ὅστις νὰ ἀγνοῇ τὸν νόμον καὶ ὅστις νὰ μὴ ὑπέβαλεν ἐμπροθέσμως τὴ αἴτησίν του. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιος νὰ ἦναι φοιτητής, ὥστε ὡς τοιοῦτος νὰ τυγχάνῃ τῆς ἀρωγῆς ἡμῶν.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι πρέπει νὰ γυμνάζωνται εἰς τὰς ἐπαρχίας των.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος οὐδὲν τοιοῦτον λέγει.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. Εἰς τοὺς κληρωτοὺς τῶν ἀπογραφῶν τῶν ἐτῶν 1881 καὶ 1882, τοὺς μὲν ὑποβαλόντας ἐμπροθέσμως αἴτησιν περὶ ἀπαλλαγῆς, κατὰ τὸ ἄρθρον 63 τοῦ περὶ στρατολογίας ΨΙΣΤʹ νόμου, ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβάλωσι τοιαύτην ἐνώπιον συμβουλίων, καταρτιζομένων ὡς τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 41 τοῦ αὐτοῦ νόμου στρατολογικὰ Συμβούλια καὶ ἐχόντων οἷαν ταῦτα ἁρμοδιότητα. Ὁ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ἐν ἀνάγκῃ ἀντικαθίσταται, ἀποφάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, δι’ ἄλλου ὑποδεεστέρου.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ μὲν ἐν τῇ φράσει «τοὺς μὲν ὑποβαλόντας,» εἶναι βέβαια λάθος τυπογραφικόν, κ. Πρόεδρε. Νὰ γραφῇ «τοὺς μὴ ὑποβαλόντας.»

§43ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, εἶναι τυπογραφικὸν λάθος.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου;

§45Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠξεύρω, ἂν ἡ ὑπηρεσία προυκάλεσε τὴν μεταβολὴν αὐτήν, ὥστε εἰς τὰ στρατολογικὰ Συμβούλια νὰ λαμβάνωσι μέρος στρατιωτικοὶ κατώτεροι. Νομίζω, ὅτι, ὅταν ὑπάρχωσιν ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ὑπάρχει μία ἐγγύησις μεγαλειτέρα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Ὑποθέτω λοιπόν, ὅτι, ἀφοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος δὲν ἔλαβεν ἡ ὑπηρεσία ἀνάγκην νὰ δηλώσῃ καὶ ζητήσῃ τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ὥστε νὰ δικάζωνται κατὰ τὰ παράπονα τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων ἀπὸ αὐτούς· ἄλλως τε, τοὐλάχιστον νὰ θέσωμεν μόνον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ, ὄχι ὅμως καὶ κατωτέρου.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς οὐδεμίαν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν θεωρίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου· ἀλλ’ ὑπάρχει ὁ κίνδυνος, ὅτι τὸ στρατολογικὸν Συμβούλιον δὲν δύναται ν’ ἀπαρτισθῇ, ἐὰν εἰς περιστάσεις τινὰς δὲν ὑπάρχωσιν ἀξιωματικοὶ ἀνώτεροι, οἱ ὁποῖοι νὰ λάβωσι μέρος εἰς αὐτό. Διὰ τοῦτο ἐτέθη ἡ διάταξις αὕτη, καθ’ ἣν μόνον ἐν ἀνάγκῃ δύναται νὰ γείνῃ ἡ τοιαύτη ἀντικατάστασις. Ἐὰν ὅμως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου δυσπιστῇ πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου, ὄχι βέβαια τοῦ παρόντος, ἀλλ’ οἱουδήποτε, τότε δυνάμεθα νὰ διαγράψωμεν τὴν διάταξιν, ἣν ἐθέσαμεν μόνον ἵνα μὴ ματαιώσωμεν εἴς τινας περιστάσεις τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου.

§47Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, δὲν ἔχω καμμίαν δυσπιστίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἅμα τὴν παρατήρησιν, νομίζων, ὅτι οὐδεμία τοιαύτη ἀνάγκη προῆλθεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τοῦτο εἶπα νὰ περιορισθῶμεν τοὐλάχιστον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πολὺ καλά. Λοιπόν, ἀντὶ τοῦ «δι’ ἄλλου ὑποδεεστέρου,» νὰ τεθῇ «διὰ λοχαγοῦ.»

§49ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, φρονῶ...(Θόρυβος.)

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον μὲ τὴν τροπολογίαν, ἥτις ἔγεινε, ἵνα αἱ λέξεις «δι’ ἄλλου ὑποδεεστέρου» ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων «διὰ λοχαγοῦ», νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. Τὰ Συμβούλια ταῦτα, ἑδρεύοντα ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἑκάστου νομοῦ, ἀποφαίνονται ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω αἰτήσεων ἀνεκκλήτως. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3. Τὰ Πρωτοδικεῖα ἀποφαίνονται ἀνεκκλήτως περὶ τῆς κατὰ τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ περὶ στρατολογίας Νόμου ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ. Ἡ ἁρμοδιότης τῶν Πρωτοδικείων κανονίζεται ἐκ τῆς κατοικίας ἢ τῆς διαμονῆς τῶν προσώπων, εἰς ἃ ἀποδίδοται ἡ ἀνικανότης.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τοῦ κ. Κασιμάτη. «Εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 11 Νομοσχεδίου. «Εἰς τὸ ῥηθὲν ἄρθρον προστίθεται τὸ ἑξῆς ἐδάφιον. βʹ. Ἐὰν τὸ πρόσωπον, οὗτινος ἡ ἀνικανότης πρόκειται ν’ ἀποδειχθῇ, ἀδυνατῇ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἕδραν τῶν Πρωτοδικῶν, τὸ Δικαστήριον διατάσσει τὴν ἐν τῇ κατοικίᾳ αὐτοῦ ἐξέτασίν του ὑπὸ δύω ἰατρῶν, ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου γενησομένην μετὰ προηγουμένην ὅρκισιν αὐτῶν. «Ἡ ἔκθεσις τῶν ἰατρῶν αὐθημερὸν κατατίθεται εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον, καὶ ἀνυπερθέτως ἀποστέλλεται εἰς τὸν γραμματέα τῶν Πρωτοδικῶν διὰ τὰ περαιτέρω.»

§51ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐὰν δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν ταύτην, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι, ὅτι μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι ὀλιγώτερον ἀνίκανοι, θὰ βλέπωσι τοὺς υἱούς των ἐξαιρουμένους, οἱ δὲ πολὺ ἀνίκανοι δὲν θὰ βλέπωσι τοὺς υἱούς των ἐξαιρουμένους, διότι δὲν θὰ δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ δικαστήριον. Εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ εἴπητε «δὲν θέλομεν νὰ ἐξαιρεθοῦν οἱ περισσότερον ἀνίκανοι.»

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτι ἡ διάταξις τῆς τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κυθήρων διευκολύνει πολὺ τοὺς ἀνικάνους, εἶναι βέβαιον, καὶ ὅτι πολλάκις συμβαίνει ὁ ἀνίκανος, ὡς ἐκ τῆς ἄκρας αὐτοῦ ἀνικανότητος, νὰ μὴ δύναται νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον, εἶναι ἐπίσης βέβαιον. Ἀλλ’ ἔχομεν ἤδη πεῖραν τῆς λειτουργίας τῆς διατάξεως τοῦ νόμου, καὶ ἠξεύρομεν, ὅτι εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον νὰ διεξάγεται ἡ ἀπόδειξις καθ’ ὃν τρόπον ἡ τροπολογία αὕτη διαλαμβάνει. Ἡ διαβεβαίωσις, ἡ διδομένη παρὰ τῶν ἰατρῶν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, καθίσταται τυπικόν τι, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἔχει οὐσιαστικὴν ἀξίαν, καὶ πᾶς, ὅστις θέλει νὰ κατορθώσῃ τὴν βεβαίωσιν τῆς ἀνικανότητος, θέλει τὴν κατορθώνει εἴτε εἶναι ἀνίκανος, εἴτε δὲν εἶναι. Ἡ κατάχρησις θέλει καθίσταται ὁ κανὼν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὡς μόνην ἐγγύησιν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου αὐτοπρόσωπον παράστασιν. Τὴν διάταξιν ταύτην ἐδέησε νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι, ἂν δὲν ἀπεφασίζετο νομοθετικῶς, θὰ ἠδύναντο τὰ Πρωτοδικεῖα νὰ ἀρνηθῶσι νὰ δεχθῶσι τοιαύτας αἰτήσεις. Κατ’ αὐτήν, τὰ Πρωτοδικεῖα δύνανται νὰ διατάξωσιν ὅ,τι ὁ κ. Κασιμάτης ἀπαιτεῖ. Ἀλλὰ δὲν ποιοῦνται ταῦτα εὐκόλως χρῆσιν τῆς ἐξουσίας, ὅπως δώσωσι τοιαύτην διαταγήν, καὶ δικαίως, διότι μόνον τὴν ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικῶν ἐξέτασιν θεωρεῖ ἡ κοινωνία ὡς περιέχουσαν πλήρη τῶν βεβαιουμένων ἐγγύησιν. Νομίζω ἄρα, ὅτι πλὴν τούτου, τουτέστι πλὴν τῆς καθιερώσεως τῆς ἀρχῆς, ὅτι ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου θὰ γίνεται ἡ βεβαίωσις τῆς ἀνικανότητος, δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ τι ἡ Βουλή, διότι θὰ ἦτο τοῦτο σχεδὸν ταὐτὸν, ὡς νὰ ἐλέγομεν, ὅτι θέλομεν ἀρκεσθῆ εἰς τὴν βεβαίωσιν αὐτὴν τοῦ ἀνικάνου.

§53ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἁρμοδιότης τῶν δικαστηρίων πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς κατοικίας. Γινώσκω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι οἱ κάτοικοι ἑνὸς νομοῦ, μὴ δυνηθέντες νὰ λάβωσιν ἀπόφασιν ἀνικανότητος ἀπὸ τὸ δικαστήριον τῆς κατοικίας των, κατέφυγον εἰς Πρωτοδικεῖον ἄλλης περιφερείας.

§54ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅλους τοὺς δήμους τοῦ Κράτους ἂν τοὺς ἀναγκάσητε νὰ προσέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἀναγκαίως καταργεῖτε τὸν λόγον τῆς ἀπαλλαγῆς.

§55ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει.

§56ΒΑΛΒΗΣ. Ἡ σωματικὴ ἀνικανότης, ἡ μέλλουσα ν’ ἀποδειχθῇ παρὰ τοῦ αἰτουμένου, ἂν πραγματικῶς ὑπάρχῃ τοιαύτη, βεβαίως θὰ ἦναι ἐξ ἐκείνων τῶν σωματικῶν ἀνικανοτήτων, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ μεταβῇ ὁ αἰτούμενος ἀπὸ τοῦ δήμου του εἰς τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου, ἵνα ἀποδείξῃ τοῦτο. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κασιμάτη ἔχει κἄποιαν ὑπόστασιν, ἂν μεταβληθῇ κατά τι, τουτέστι νὰ ἀποδείξῃ ὁ αἰτῶν διὰ μαρτύρων τουλάχιστον δύω, ὅτι ἡ σωματικὴ ἀνικανότης τοῦ αἰτουμένου εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν τοῦ ἐπιτρέπει νὰ μεταβῇ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους εἰς τὸ ἄλλο. Πῶς θὰ γίνῃ ἄλλως;

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ πιστοποιητικοῦ ἰατροῦ.

§58ΒΑΛΒΗΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετὸν τοῦτο. Πολλαὶ τοιαῦται αἰτήσεις, ὑπογεγραμμέναι παρὰ δύω καὶ τριῶν ἰατρῶν, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῶν δικαστηρίων, διότι δὲν τὰς ἐθεώρησαν ἀποχρώσας. Λοιπὸν νὰ ἐπέλθῃ κἄποια τροπολογία εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Κασιμάτη.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάτην συζητοῦμεν. Τὸ Πρωτοδικεῖον, ἂν νομίζῃ ἀναγκαῖον νὰ στείλῃ ἰατρὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸν ἀνίκανον εἰς τὸν τόπον, ὅπου εὑρίσκεται, δύναται ν’ ἀποστείλῃ.

§60ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, δηλώσαντος, ὅτι ἡ τροπολογία ἐμπεριέχεται εἰς τὸν νόμον, διότι τὸ Πρωτοδικεῖον δύναται νὰ ὑποκαταστήσῃ τὸν εἰρηνοδίκην, ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου. Παρακαλῶ μόνον νὰ σημειωθῇ, ὅτι κεῖται ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ Πρωτοδικείου.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κυθήρων δὲν ὁρίζει, ὅτι δύναται τὸ δικαστήριον νὰ παραπέμψῃ ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Εἰρηνοδικείου, ἀλλὰ λέγει, ὅτι ὀφείλει νὰ παραπέμψῃ. Ἰδού’ (ἀναγινώσκει) «Τὸ δικαστήριον διατάσσει τὴν ἐν τῇ κατοικίᾳ αὐτοῦ ἐξέτασιν ὑπὸ δύω ἰατρῶν...» Διατάσσει, τουτέστιν εἶναι ὑποχρεωτικὸν εἰς τὸ δικαστήριον, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἠξεύρομεν δὲ, ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἢ ποτὲ δὲν τὸ πράττουν, διότι τὸ δικαστήριον γινώσκει, ὅτι ἡ τοιαύτη διεξαγωγὴ τῆς ἀποδείξεως φέρει εἰς ἀποτελέσματα οὐχὶ εὐάρεστα.

§62ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δύναται νὰ τὸ πράξῃ τὸ δικαστήριον.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 3 ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη — Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον......

§64ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον. Κύριοι, τίς ἐξ ὑμῶν δὲν παρετήρησεν, ὅτι, ὁσάκις θίγονται τὰ τοιαῦτα ζητήματα περὶ στρατολογικῶν ὑποχρεώσεων, πάντες ἔχομεν κἄτι τι νὰ προσθέσωμεν, ἢ μᾶλλον ν’ ἀφαιρέσωμεν; Ὅλα ἀνεπαρκῆ φαίνονται τὰ μέτρα, ὅσον καὶ ἂν ἦναι διασπαστικὰ τοῦ στρατολογικοῦ Νόμου. Τοῦτο ἐμφαίνει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν κατὰ τὴν ἐποχὴν, ὅτε ἀπῃτεῖτο συγκέντρωσις στρατοῦ· ἀπέδειξαν δηλαδὴ ἓν εἶδος τάσεως πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ βάρους ἐκείνου, τῆς ὑποχρεώσεως τῆς στρατιωτικῆς. Εἶναι τοῦτο ἀπομάθησις στρατιωτικῶν ἕξεων; Εἶναι τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κερδοσκοπικοῦ τοῦ τόπου; Χρῄζει μελέτης τὸ ζήτημα· τὸ γεγονὸς ὅμως εἶναι ψηλαφητὸν, ὅτι ζητοῦμεν πάντες ὅσον τὸ δυνατὸν διά τινων πλαγίων, ἔστω καὶ πεπιεσμένων, μέσων καὶ μέτρων νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ὑποχρέωσιν, καὶ τὸ ὁποῖον, φαίνεται, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν οἱ συντάξαντες τὸ Σύνταγμα, ἐθέσπισαν περὶ Ἐθνοφυλακῆς, καὶ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος κατεπατήθη. Ἐθνοφυλακὴ δὲν ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἐνόμισα, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις σήμερον, ἅτε, καθ’ ἃ ἀνηγγέλθη, σκέπτεται περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, νὰ κάμῃ μίαν μελέτην, ὅπως ὁ παρ’ ἡμῖν στρατολογικὸς νόμος ἔχῃ κάποιαν διαφορὰν, νὰ εὑρεθῇ μία τοιαύτη σύνταξις, οὕτως εἰπεῖν, νόμου στρατολογικοῦ ἰδιοφυοῦς, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ συμφιλιώνῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἕξεις, ὅλας αὐτὰς τὰς τάσεις, τὰς ἀπομακρυνούσας ἀπὸ τὰ τοιαῦτα βάρη, τὰς ὁποίας ἐπιζητοῦμεν. Καὶ τοιοῦτός τις νόμος φρονῶ, ὅτι δύναται νὰ ἦναι ὁ περὶ Ἐθνοφυλακῆς. Καὶ ἄλλοτε, πρὸ δύω ἐτῶν, ὅτε ἐσυζητοῦντο τὰ τοιαῦτα μέτρα, ἔλαβον τὴν τιμὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ἐκθέσω, ὅτι μόνον διὰ τῆς συγκροτήσεως τῆς Ἐθνοφυλακῆς, κατ’ ἐπαρχίας καὶ νομοὺς καὶ δήμους συγκροτουμένης διὰ στρατιωτικῆς ἱεραρχίας, δύναται ὁ στρατολογικὸς νόμος νὰ λειτουργήσῃ ἐν Ἑλλάδι· ὅταν εἰς τὸν δῆμόν του ἕκαστος ὑποχρεοῦται νὰ ὑπηρετήσῃ μίαν ἑβδομάδα κατὰ μῆνα, ὅταν δὶς τοῦ ἔτους ἐπὶ δέκα πέντε ἡμέρας ἑκάστην φορὰν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, ὅταν ἅπαξ τοῦ ἔτους ἐπὶ 15 ἡμέρας συγκεντροῦται ὅλον τὸ πλήρωμα τοῦ νομοῦ εἰς ἐξάσκησιν, τότε ἠμπορεῖ νὰ ἱκανοποιηθῇ ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα τῆς ἀποστροφῆς πρὸς τὸ στρατεύεσθαι. Δὲν εἶναι ἐντροπὴ νὰ τὸ λέγωμεν, εἶναι γεγονός. Ζητοῦμεν λοιπὸν διὰ παντοίων μέσων νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον δειλιῶμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἂς ἔλθωμεν ἀπ’ εὐθείας εἰς αὐτὸ, ἂς τὸ προσεγγίσωμεν κατὰ μέτωπον. Ἔχομεν τάσιν εἰς τὴν φυγοστρατείαν· δὲν ἔχομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐπιθυμήσῃ τις, ὅπως ἔχομεν ζέσιν πρὸς τὸν στρατόν· ὁ ἡρωϊσμὸς βέβαια δὲν λείπει, ἀλλὰ τὸν Ἕλληνα πρέπει νὰ τὸν βάλετε εἰς τὸ κλωβίον, καὶ τότε εἶναι θηρίον· ὅσον νὰ ὑπάγῃ ὅμως, δυσκολεύεται· ἅμα ὑπάγῃ, θὰ νικήσῃ ἢ τὰν, ἢ ἐπὶ τάν. Ἐδῶ λοιπὸν ἡμεῖς δὲν εἴμεθα κεκλημένοι ἢ νὰ ἀντιπροσωπεύσωμεν τὰς ἕξεις τοῦ τόπου.

§65Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι ὅμως τὰς κακάς.

§66ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τώρα εὗρον οἱ Φράγκοι ἕνα νόμον, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος εἰς ἡμᾶς δὲν ἔρχεται, δὲν πάει, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ καταρτισθῶμεν· πρέπει ἀπὸ σήμερον νὰ ἔχωμεν δύναμιν. Πρέπει λοιπὸν νὰ τὸ σκεφθῶμεν σπουδαίως, καὶ νὰ μελετήσωμεν σύστημα στρατολογικὸν ἰδιοφυὲς, τὸ ὁποῖον νὰ προσαρμόζεται εἰς τὸν ἰδιοφυᾶ χαρακτῆρα τοῦ ἔθνους Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ἂν ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος καὶ καταρτισθῇ Ἐθνοφυλακὴ, ὄχι ὅπως κατ’ ἀρχὰς, ὅτε συνέστη, ἢ ὅτε μετεβλήθη εἰς ἐκλογικὴν παλαίστραν καὶ πειθαρχία δὲν ὑφίστατο, ἀλλὰ νὰ συγκροτηθῇ κατὰ στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν καὶ τάξιν, νὰ ἦναι εἷς συνταγματάρχης εἰς τὸν νομὸν, εἷς ταγματάρχης εἰς τὴν ἐπαρχίαν, εἷς λοχαγὸς εἰς τὸν δῆμον, εἷς ὑπολοχαγὸς εἰς τὴν κωμόπολιν, καὶ οὕτω νὰ ὑπηρετήσωσιν ἅπαντες οἱ Ἕλληνες καὶ καθ’ ὅλον αὐτῶν τὸν βίον νὰ διατελέσωσι στρατιωτικῶς συντεταγμένοι. Τοιουτοτρόπως καὶ τὴν ἰδιοτέλειαν τοῦ Ἕλληνος οἰκονομοῦμεν καὶ τὸ αἴσθημα αὐτοῦ τὸ φιλοπόλεμον τῷ ὄντι κρατύνομεν. Τώρα ἐψηφίσαμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ τῆς ἀδείας τοῦ νὰ ὑποβάλλωσι τὰς ἐνστάσεις των, καίτοι ἐκπροθέσμως, οἱ τοῦ 1881. Ἀλλὰ μήπως ἐθεραπεύσαμεν ὅλα τὰ δεινὰ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν; Ἔχω συμπολίτας μου κρυμμένους, οἱ ὁποῖοι εἶναι φυγόστρατοι ἀπ’ ἀρχῆς. Τί νὰ κάμωμεν τώρα; τί θὰ γίνῃ;

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὴ ἡ φυγοστρατεία νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπηρεσία· (ἱλαρότης).

§68ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡμεῖς φαιδρυνόμεθα τώρα συζητοῦντες, ἀλλ’ οἱ συμπολῖταί μας πάσχουν δεινῶς· καὶ δὲν εἶναι εἷς μόνον, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐμαρτύρησα, ὁ ἰδικός μου, ἀλλὰ καθεὶς ἀπὸ σᾶς θὰ ἔχετε ἀπὸ καμμιὰ δεκαριά. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν οὐδεμίαν συμβουλὴν καθαρὰν διὰ τοὺς τῆς τοιαύτης κατηγορίας, ἔρχομαι εἰς δευτέραν κατηγορίαν, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον καὶ ὑπηρέτησαν ἐπί τινα καιρὸν καὶ ὕστερον ἐλιποτάκτησαν. Τί νὰ κάμωμεν δι’ αὐτούς; Νὰ τιμωρηθοῦν; Δὲν εὑρίσκομεν διέξοδον καὶ εἰς τοῦτο. Ὅ,τι θέλετε πράξετε (θόρυβος). Λοιπὸν ἐγὼ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως, εἰ δυνατὸν, εἴτε ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ νὰ εἰσαγάγωμεν μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία νὰ θεραπεύῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνωμαλίας, ἢ, ἂν ἐγκρίνῃ, νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει, διὰ νὰ κάμωμεν μίαν καθαρὰν πλέον κατάσταστασιν πραγμάτων. Διαφορετικῶς δὲν δυνάμεθα ὅλα αὐτὰ τὰ πλήθη τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν νὰ τὰ φέρωμεν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, κατάστασιν ὁμαλήν. Θέλετε νὰ τοὺς τιμωρήσητε; ἀλλ’ ὅποιος ἔχει τὰ μέσα θὰ τὸν ἀφήσουν εἰς τὴν οἰκίαν του, διὰ νὰ ἀποτίσῃ τὴν δῆθεν ποινήν του· ὅποιος δὲ δὲν ἔχει τοιαῦτα, θὰ τὸν βάλουν εἰς μίαν ὑγρὰν φυλακὴν, διὰ νὰ ἀποτίσῃ τὴν ποινήν του. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ νὰ συγχωρήσωμεν καὶ αὐτοὺς, ἀφοῦ βαίνομεν γιγαντιαίοις βήμασιν εἰς τὴν ἀδελφοποίησιν, νὰ συγχωρήσωμεν καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀδελφοὺς, οἱ ὁποῖοι ἡμάρτησαν, ἐπιψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιόν μου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι καὶ τόσον πολὺ εὐχάριστον δι’ αὐτοὺς, διότι ἔχω διάταξιν ἐν αὐτῷ, διὰ τῆς ὁποίας ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσιν οἱ μὲν 700 δραχμὰς, οἱ δὲ 300, ἄλλοι δὲ 200 καὶ ἄλλοι 100, καὶ περιπλέον ἐκ τοῦ εἰσπραχθησομένου αὐτοῦ κεφαλαίου νὰ ἀποζημιωθῶσιν ἐκ τῶν συμπολιτῶν μας ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν 100 δραχμὰς καὶ ὑπηρέτησαν 18 μῆνας, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ πληρώσουν καὶ νὰ ὑπηρετήσουν μόνον ἓξ μῆνας. Καὶ θὰ σχηματισθῇ κεφάλαιον πολὺ σημαντικὸν, ὅπως ἐπαναστραφῶσιν αὐτοῖς αἱ ἀδίκως καταβληθεῖσαι 100 δραχμαί.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅσοι, κύριοι, ηὐτύχησαν νὰ γνωρίζωσι τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἅπαντες ὁμοφώνως ἀναγνωρίζουσιν αὐτῷ τὴν ἔκτακτον εὐστροφίαν καὶ ἐπιτηδειότητα εἰς τὴν διαπάλην τῶν συζητήσεων καὶ μάλιστα τὸ περὶ τοὺς λόγους εἰρωνικὸν καὶ εὐτράπελον, δι’ οὗ μαχόμενος δάκνει ἀμειλίκτως καὶ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τοὺς ἀντιπάλους του, ὅταν ἰδίως εὑρίσκεται εἰς στενοχωρίαν. Ὅσοι ὅμως, γνωρίζοντες αὐτόν, ἠτύχησαν νὰ τὸν ἀκούσωσι κατὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν, ἀδύνατον νὰ μὴ ὁμολογήσωσιν, ὅτι ὁ εὔστροφος καὶ εὐτράπελος ῥήτωρ ἐξώθησε τὰς πολυτίμους ταύτας ἀρετὰς εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον τῆς τελειότητος αὐτῶν, ἥτις ἀποβαίνει τοσοῦτο μᾶλλον ἀξία θαυμασμοῦ, καθόσον ὀλίγον συμβιβάζεται μὲ τὴν προκεχωρημένην ἤδη ἡλικίαν τοῦ ἀνδρός. Δὶς ἔλαβε, κύριοι, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος. Ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει του, τὸ ἐνθυμεῖσθε, ἀνέλαβε νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἀνακοινώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος, καὶ νὰ καταστρέψῃ τὴν βαθεῖαν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν παρήγαγον αἱ ἀνακοινώσεις ἐκεῖναι καὶ τὰ θετικὰ καὶ κατηγορηματικὰ καὶ ἀναμφισβήτητα συμπεράσματα, τὰ ἐπ’ αὐτῶν στηριχθέντα. Τὸ ἔργον ἦτον ὁμολογουμένως δυσχερὲς καὶ ἀμήχανον. Ὅσην δύναμιν λόγου καὶ ἂν ἔχῃ τις, δυσκόλως δύναται ν’ ἀντιπαλαίσῃ πρὸς τὰ πράγματα καὶ τὴν καταφανῆ ἀλήθειαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὃν περικοσμεῖ, πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ οὐχὶ τυχοῦσα πολυμάθεια, ἐθυμήθη, ὅτι ἅπασαι αἱ μεταφυσικαὶ θεωρίαι στηρίζονται ἐπὶ τῆς μεθόδου τῶν ὑποθέσεων. Διὰ τῆς γονιμωτάτης καὶ εὐκολωτάτης ἅμα μεθόδου ταύτης τῶν ὑποθέσεων ἐπλάσθη διαδοχικῶς ἐν τῇ χώρᾳ τῆς μεταφυσικῆς σειρὰ κόσμων ἰδανικῶν, ἀντιτιθεμένων πρὸς τὸν πραγματικὸν κόσμον· ἐν τῇ τελειότητι αὐτῆς μάλιστα ἡ μέθοδος ἔφθασε ν’ ἀρνηθῇ καὶ αὐτοῦ τοῦ ὑποκειμένου τῶν ὑποθέσεων τὴν ὕπαρξιν. Ἡ μέθοδος αὕτη ἦτον ἡ μόνη δυνατή, ἡ μόνη κατάλληλος, ὅπως δυνηθῇ ὁ ἐπιτήδειος μαχητὴς ν’ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καὶ διαχύσῃ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων τὸν δισταγμόν, τὴν σύγχυσιν, τὴν ἀμφιβολίαν. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, κύριοι, μετὰ ποίας τέχνης ἐξετύλισσεν ἐνώπιόν σας ὁλόκληρον σειρὰν ὑποθέσεων, ὧν ἡ μία παραδοξοτέρα τῆς ἄλλης· ἐνθυμεῖσθε πῶς τὰ γεγονότα παρεμερίζοντο εἰς πᾶν βῆμα τοῦ ἀγορεύοντος, ὅτι περιωρίζετο νὰ ἅπτεται μόνον αὐτῶν ἐλαφρῶς, καθ’ ὅσον συνετέλουν εἰς φαινομένην τινὰ ὑποστήριξιν τῶν ὑποθέσεών του, καὶ ὅτι, πετῶν ἀπὸ ὑποθέσεως εἰς ὑπόθεσιν, κατήντησεν ἐπὶ τέλους νὰ σᾶς εἴπῃ: «Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ λύσις, ἣν ἀπεδέχετο ἡ πρώην Κυβέρνησις, ἦτο ὠφέλιμος τῇ Πατρίδι, καὶ πάλιν μένει ἀδικαιολόγητος ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη.» Διατί; «Διότι τίς δύναται νὰ ἐξερευνήσῃ τὰς βουλὰς τῆς Θείας Προνοίας; Τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπεδέχετο τὴν προταθεῖσαν λύσιν, ἡ Θεία Πρόνοια δὲν μᾶς ἐπεφύλαττέ τι ὠφελιμώτερον τῇ Πατρίδι!» Ἰδοὺ, κύριοι, διὰ τίνος εὐτυχοῦς μεθόδου ἐπεχείρησαν νὰ πολεμήσουν τὴν πολιτικὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τὰ παρ’ αὐτῆς πεπραγμένα. Ἀφοῦ ἅπαξ ἠνοίχθη ἡ ὁδὸς τῶν ὑποθέσεων, ἐῤῥίφθησαν εἰς αὐτὴν πάντες οἱ προαιρούμενοι νὰ ἐπιῤῥίψουν μομφὴν εἰς τὰ γενόμενα, διότι τὸ ἔργον ἦτο πλέον οὐ μόνον εὔκολον, χάρις εἰς τὴν ἐπινοηθεῖσαν μέθοδον, ἀλλὰ καὶ ἀκίνδυνον, ἐπιψηφισθείσης ἤδη τῆς Συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Καὶ εἴδομεν τὸν τέως πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος ἐν Ἀγγλίᾳ, καταλιμπάνοντα τὰ πραγματικὰ γεγονότα, παρορῶντα τὰ αὐθεντικὰ ἔγγραφα, μηδένα λόγον ποιούμενον τῶν ἐπισήμων ἀνακοινώσεων, ἃς ἤκουσε καὶ διεβίβασεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ εἰσχωροῦντα εἰς τὸ βάθος τῆς διανοίας καὶ τῆς ἐνδομύχου προαιρέσεως τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ὑπουργοῦ, τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ βουλευτοῦ, πλάττοντα ἢ τροποποιοῦντα τὰ γεγονότα κατὰ τὴν προσωπικὴν καὶ αὐθαίρετον αὐτοῦ ἀντίληψιν ἢ κρίσιν, καὶ ἐπὶ τοιούτων ὑποθετικῶν διδομένων, ἀντικειμένων πρὸς ὅ,τι ἐπίσημον καὶ αὐθεντικὸν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, στηρίζοντα συμπεράσματα, παντελῶς βεβιασμένα, παντελῶς αὐθαίρετα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον τοὐλάχιστον οὔτε τὴν ἀξίαν τῆς πρωτοτυπίας, μεθ’ ὅλον τὸν ἐπιδεικτικῶς γενόμενον περὶ αὐτὰ θόρυβον, διότι αἱ σκέψεις καὶ τὰ συμπεράσματα τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καρυστίας οὐδὲν ἄλλο ἦσαν ἢ ὠχρὰ ἢ μᾶλλον ἀσθενὴς ἀπήχησις ὅσων εἶχον δημοσιεύσει προηγουμένως τὰ ὄργανα τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπὶ τέλους δὲ ἴδομεν αὐτὸν τὸν Πρωθυπουργὸν, ἐπιθέτοντα τὴν κορωνίδα εἰς τὸ θαυμάσιον τοῦτο σύστημα τῶν ὑποθέσεων καὶ λέγοντα μετὰ θάρσους, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶναι ἀξιοκατάκριτος, διότι, ἂν ἀπεφάσιζε σπουδαίως νὰ πολεμήσῃ, ἠθέλομεν ἀποφύγει τὸν πόλεμον! Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, κύριοι, ὅτι τοιαῦται ὑποθέσεις δύνανται νὰ ἔχωσιν ἴσως ἀξίαν τινὰ, γραφόμεναι εἰς ἐφημερίδας, ἢ ἐπαγόμεναι ὡς ἐπιχειρήματα ἀντιπολιτεύσεως, ἐν ἐλλείψει ἄλλων οὐσιαστικῶν ἐπιχειρημάτων· οὐδέποτε ὅμως, δύνανται νὰ χρησιμεύσουν ὡς ὁδηγοὶ τῶν Κυβερνήσεων, ὡς λόγοι κυβερνητικῶν πράξεων, ἀφ’ ὧν ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῶν ἐθνῶν, τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον αὐτῶν. Οἱ πόλεμοι δὲν γίνονται ἐπὶ τῇ βάσει ὑποθέσεων· ἡ τύχη τῶν λαῶν δὲν διακυβεύεται ἐπὶ τῇ βάσει ἐνδεχομένων. Ἐπὶ ὑποθέσεων, ἐπὶ ἐνδεχομένων ἐστηρίχθη ἡ Δανία, ὅτε περιέστη εἰς ῥῆξιν καὶ εἰς πόλεμον πρὸς τὴν Πρωσσίαν καὶ τὴν Αὐστρίαν· καὶ ὅμως, ὅτε ἦλθεν ἡ στιγμὴ τῆς ἀνάγκης, ἡ ὑπόθεσις διεψεύσθη, ἡ Δανία ἔμεινε μόνη κατέναντι δύω κραταιῶν Δυνάμεων, αἵτινες ἐν μιᾷ στιγμῇ τὴν ἐποδοπάτησαν. Καὶ ἡ ὑπόθεσις, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη ἡ Κυβέρνησις τῆς Δανίας, δὲν ἦτο παντελῶς αὐθαίρετος· δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ φαντασιώδους γνώμης, τὴν ὁποίαν ἀναζητεῖ τις εἰς τὸ βάθος τῆς διανοίας τῶν ἄλλων, ἀλλ’ ἐστηρίζετο ἐπὶ αὐθεντικῶν διακοινώσεων, ἐπὶ ἐπισήμων λόγων καὶ κατηγορητικῶν ὑποσχέσεων. Ὅλοι ἐνθυμεῖσθε τί ἔλεγε καὶ ἔγραφε καὶ ἠπείλει τότε ὁ Πάλμεστρων, ὑποστηρίζων φανερὰ τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῆς Δανίας ἀπέναντι τῶν δύω Γερμανικῶν Δυνάμεων. Ἡ μικρὰ Δανία εἶχε πάντα λόγον νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι δὲν ἤθελον λησμονηθῇ οἱ λόγοι, αἱ διακοινώσεις καὶ αἱ ἀπειλαὶ τοῦ πολυμηχάνου καὶ τολμηροῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας. Ἐν τούτοις, ἔμεινε μὲ τὴν ὑπόθεσιν καὶ συνετρίβη ὑπὸ τῶν κραταιῶν αὐτῆς ἀντιπάλων. Ἐπὶ ὑποθέσεων ἐστηρίχθη ὁ Ναπολέων Γʹ, ὅτε ἐπεχείρησε τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Πρωσσίας. Ὑπέθεσεν, ὅτι ἡ Αὐστρία ἤθελεν ὠφεληθῆ τῆς περιστάσεως, ὅπως θέσῃ τέρμα εἰς τὸν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Πρωσσίας ἀνταγωνισμὸν ἐν Γερμανίᾳ· εἶχε δὲ ἀρκετὰ διδόμενα νὰ θεωρήσῃ λίαν πιθανὴν καὶ βεβαίαν μάλιστα τὴν ἔκβασιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης· ἀλλ’ ἡ ὑπόθεσις οἰκτρῶς διεψεύσθη. Ἡ Αὐστρία ὑπεχώρησεν ἀπέναντι τοῦ ἐξεγερθέντος ἐθνικοῦ φρονήματος, ὁ Ναπολέων ἡττήθη καὶ ἔχασε τὸν θρόνον του, ἡ δὲ ὑπερήφανος Γαλλία ἐταπεινώθη καὶ ἐξηυτελίσθη εἰς βαθμὸν, ὃν οὐδεὶς οὐδέποτε ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ. Ἰδοὺ, κύριοι, ποῦ συνήθως ὁδηγεῖ ἡ πολιτικὴ τῶν ὑποθέσεων καὶ τῶν ἐνδεχομένων. Μάταιον καὶ περιττὸν θεωρῶ νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ, κύριοι, τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων, οἵτινες ἔπεισαν τὴν πρώην Κυβέρνησιν ν’ ἀποδεχθῇ, ἣν ἀπεδέχθη λύσιν τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος. Μεθ’ ὅσα ὁ ἀξιότιμος πρώην Πρωθυπουργὸς εἶπε περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, πᾶσα περαιτέρω ἀνάπτυξις καὶ συζήτησις εἰς οὐδὲν ἄλλο ἤθελε, νομίζω, συντελέσει ἢ εἰς ἐπισκότισιν μᾶλλον τῶν πραγμάτων. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, οὐδεμίαν δίδω ἀξίαν εἰς τὰς ἀκουομένας ἀντιῤῥήσεις καὶ μεμψιμοιρίας· εἶναι ἐφήμεροι καὶ παροδικαί, ὡς πᾶσα ψευδὴς ἰδέα, ὡς πᾶν ἐπίπλαστον αἴσθημα. Ὁ θόρυβος καὶ ἡ ἀγανάκτησις εἶναι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν· ὅταν μετ’ οὐ πολὺ πραϋνθῶσι τὰ πάθη, ὅταν σιγήσωσι τὰ κομματικὰ συμφέροντα, ἡ ἀλήθεια θὰ ἀναλάμψῃ τότε ἀκαταμάχητος, καὶ πανηγυρικὴ θὰ δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τοὺς ἐργάτας τῆς Συμβάσεως, οὓς νῦν δι’ ὑποθέσεων μεμφόμεθα καὶ κατακρίνομεν, κρατοῦντες ἐν τούτοις καὶ γευόμενοι τοὺς ἐκ τῆς Συμβάσεως καρπούς. Ἀλλὰ καὶ σήμερον ἔτι, δύναμαι νὰ τὸ εἴπω χωρὶς νὰ φοβηθῶ διάψευσιν, καὶ σήμερον ἔτι φρονῶ, ὅτι εἰς τὸ βάθος τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως ἐπιδοκιμάζεται ἡ πρᾶξις αὕτη. (Φωναὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος). Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη σας, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν διερμηνεύω τὴν ἰδικήν σας γνώμην· διερμηνεύω τὴν ἰδικήν μου, καὶ ἔχω, ὑποθέτω, τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξω, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω τί κατ’ ἐμὲ φρονεῖ περὶ περὶ τῆς δοθείσης λύσεως τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἀντιπροσωπεύω ὡς ὑμεῖς. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ἡ ἐθνικὴ συνείδησις ἐπεδοκίμασε τὴν δοθεῖσαν λύσιν... (Θόρυβος). Θορυβεῖτε ὅσον θέλετε· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Μὴ ὅμως μὲ παρεξηγήσῃ τις. Λέγων ταῦτα, δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἡ δοθεῖσα λύσις ἦτο ἐκείνη τὴν ὁποίαν ηὔχετο, τὴν ὁποίαν ἐπεθύμει τὸ ἔθνος. Οὐδεὶς Ἕλλην ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἄλλην εὐχὴν, ἄλλην ἐπιθυμίαν, ἢ νὰ ἴδῃ ἀκριβῶς ἐκτελουμένην τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐν Βερολίνῳ Συνδιασκέψεως. Διὰ τῆς ἐθνικῆς ἐπιδοκιμασίας ἐννοῶ, ὅτι τὸ ἔθνος ἐξετίμησε προσηκόντως τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅτι ἀπέδωκεν εἰς αὐτὴν δικαιοσύνην καὶ ἀνεγνώρισε τὴν ἀποδεχθεῖσαν λύσιν ὡς πρᾶξιν ἀναγκαστικὴν, ὑπαγορευθεῖσαν ὑπὸ τῆς φρονήσεως, ὑπὸ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τῆς χώρας.

§71ΨΥΛΛΑΣ. Καὶ αὐτὴ ὑπόθεσις εἶναι· (θόρυβος).

§72ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος). Μὴ διακόπτετε· (θόρυβος).

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὰς διακοπὰς καὶ τὸν θόρυβον. Ἐὰν ὅ,τι λέγομεν ἡμεῖς, ἦναι ὑπόθεσις, οὐδεμία ἀπειλεῖται ἐντεῦθεν βλάβη εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Μεταξὺ ἡμῶν, λεγόντων, ὅτι τὸ ἔθνος ἐπεδοκίμασε τὴν λύσιν τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος ὡς πρᾶξιν φρονήσεως καὶ σωτηρίας, καὶ ὑμῶν, οἵτινες διατείνεσθε τὸ ἐναντίον, τὸ ἔθνος θὰ κρίνῃ καὶ θ’ ἀναγνωρίσῃ τίνες διερμηνεύουν τὸ ἀληθὲς φρόνημά του, σεῖς ἢ ἡμεῖς. Μὴ ταράττεσθε λοιπόν.

§74ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἔκρινε, ἔκρινεν καὶ ἀπεδοκίμασε· (θόρυβος).

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν προσέχω εἰς τὰς διακοπὰς, οὔτε εἰς τὸν θόρυβον. Ὅσον καὶ ἂν θορυβήσητε, ὅ,τι καὶ ἂν εἴπητε σήμερον, δὲν θὰ δυνηθῆτε, ἐστὲ βέβαιοι, νὰ μεταβάλητε τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν· δὲν θὰ κατορθώσητε νὰ προκαταλάβητε τὴν κρίσιν τῆς ἱστορίας. Ἡ ἐθνικὴ συνείδησις ὑπάρχει ἀναλλοίωτος, καὶ ἡ ἱστορία θὰ ἐπέλθῃ ἀνωτέρα τῶν παροδικῶν παθῶν καὶ συμφερόντων, καὶ θ’ ἀποδώσῃ ἑκάστῳ τὸ προσῆκον.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς διελύσατε τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀποφανθῇ τὸ ἔθνος· τὸ ἔθνος ἀπεφάνθη.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὔτε σεῖς πιστεύετε ὅ,τι λέγετε. — Τέλος πάντων φρονεῖτε σεῖς ὅ,τι θέλετε· ἡμεῖς χαιρετίζομεν εὐφροσύνως τὴν ἕνωσιν τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἄρτης μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος· τὴν χαιρετίζομεν μὲ ἀνοικτὴν, μὲ πάλλουσαν καρδίαν, ὡς εὐτυχῆ ἀπελευθέρωσιν τοσούτων ἀδελφῶν, ὡς τὸ πρῶτον εἰρηνικὸν καὶ ἀναίμακτον βῆμα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1821 κάμνει ὁ Ἑλληνισμὸς, πρὸς τὴν πλήρη αὐτοῦ πολιτικὴν ἀποκατάστασιν.

§78ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τὸ δεύτερον. Ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου εἶναι τὸ πρῶτον.

§79ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχετε δίκαιον, εἶναι τὸ δεύτερον. Ἐγὼ εἶχον ὑπ’ ὄψιν τοὺς ὑπὸ τὴν τουρκικὴν τυραννίαν ἀδελφούς. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν ὑπόμνησιν. — Εἶναι τὸ δεύτερον λοιπὸν βῆμα πρὸς τὴν πολιτικήν μας ἀποκατάστασιν· ἐκάμαμεν καὶ τοῦτο, ὡς τὸ πρῶτον, αἰσίως, εἰρηνικῶς, ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ καθοδηγίαν τῆς Εὐρώπης, καὶ χωρὶς νὰ ἐξαντλήσωμεν τὰς δυνάμεις ἡμῶν, τὰς ὁποίας ἐπιφυλάσσομεν πρὸς νέους ἐνδεχομένους ἢ μᾶλλον ἐπικειμένους ἀγῶνας. Ἡμεῖς δὲν μεμψιμοιροῦμεν, δὲν θεωροῦμεν ἀπολεσθὲν τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς περικοπῆς τῶν ἐν τῇ Διασκέψει τοῦ Βερολίνου ἐπιδικασθεισῶν ἡμῖν ἐπαρχιῶν. Θρηνοῦμεν τὴν τοιαύτην περικοπήν· Θλιβόμεθα κατάκαρδα, διότι ἡ Εὐρώπη, ὑπὸ γενικωτέρων σκέψεων καὶ συμφερόντων πιεζομένη, ἐπανῆλθεν εἰς ὅ,τι εἶχε δικαίως προαποφασίσει, καὶ μᾶς ἀπεχώρισε σκληρῶς ἀπὸ ἀδελφοὺς, τοὺς ὁποίους ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἐπιστεύσαμεν, ὅτι ἠθέλομεν ἴδει ἡνωμένους μεθ’ ἡμῶν. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν θεωροῦμεν, ὄχι, τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν τὴν ἕνωσιν ὡς πρᾶξιν ἀπαισίαν, ὡς ἀφορμὴν οὐχὶ χαρᾶς καὶ ἐλπίδων, ἀλλὰ μεμψιμοιριῶν καὶ μομφῶν καὶ ἀναθεμάτων· δὲν φρονοῦμεν πρὸ πάντων, ὅτι ἐκλείσθη διὰ τῆς ἑνώσεως ταύτης τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ· (εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, δημιούργημα καὶ τέκνον τῆς Εὐρώπης, εἶναι ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἡ ἐμπροσθοφυλακὴ αὐτῆς, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ. Τὸ μέλλον της εἶναι μέγα, εἶναι λαμπρὸν, διότι συνδέεται ἀδιασπάστως μὲ τὰ διαρκῆ καὶ ἐπιτακτικὰ συμφέροντα τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς νεωτέρας κοινωνίας, Ἀρκεῖ ἡμεῖς, οἵτινες ἐτάχθημεν ἐργάται τοῦ μέλλοντος τούτου, νὰ ἐννοήσωμεν καλῶς τὴν ἀποστολὴν ἡμῶν, τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπιβάλλει αὕτη, καὶ παραιτοῦντες τὰς μικρολόγους μεμψιμοιρίας καὶ τὰς ἀτελευτήτους προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις νὰ τραπῶμεν ἐπὶ τὰ ἔργα καὶ νὰ παρασκευάσωμεν τὴν Πατρίδα πρὸς τὰς ἐπικειμένας κρισίμους περιστάσεις ἐν τῇ Ἀνατολῇ· (εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τὰ ὀλίγα ταῦτα, κύριοι, θεωρῶ ἱκανὰ διὰ τὸ πολιτικὸν ζήτημα ἴσως μάλιστα καὶ ταῦτα ἦσαν περιττὰ, ἀφοῦ ἡ Σύμβασις ἐπεκυρώθη ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀντιῤῥήσεως, οὐδ’ ὑπεβλήθη πρὸς συζήτησιν πρότασίς τις περὶ εὐθύνης οἵας δήποτε τῶν ὑπογραψάντων αὐτὴν ὑπουργῶν, Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν ἑλληνικὴν νομοθεσίαν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, καὶ ἐνταῦθα ἀπαντῶ τὴν δευτέραν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἁπλῆ ἀνάγνωσις, κύριοι, τοῦ νομοσχεδίου πείθει πάντα ἄνθρωπον ἀπροκατάληπτον καὶ θέλοντα νὰ σκεφθῇ, ὅτι ἡ ὑποστήριξις αὐτοῦ εἶναι ἔργον λίαν δυσχερὲς καὶ ἀμήχανον, μᾶλλον ἴσως δυσχερὲς καὶ ἀμήχανον παρὰ τὴν κατάκρισιν τῆς λύσεως τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος, διότι τὸ περίεργον τοῦτο νομοσχέδιον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ τολμηρὰ ἄρνησις τῶν κοινοτέρων ἀρχῶν τοῦ δικαίου καὶ τῶν κειμένων νόμων, καὶ ἰδίως τοῦ θεμελιώδους. Ἀλλ’ ὁ νομομαθὴς ὑπουργὸς ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ἀνεξάντλητος εἴς τε τὴν ἐπίθεσιν καὶ εἰς τὴν ἄμυναν· ἐπετέλεσε καὶ τὸ δεύτερον τοῦτο ἔργον μετὰ θαυμασίας δεξιότητος. Εἴδετε ὅτι ἐξέφυγε πᾶσαν ἀπάντησιν εἰς τὰς πρώτας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου παρατηρήσεις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος κ. Ἀθανασιάδου, ὅτι ἔῤῥιψε σωρείαν νομικῶν σκέψεων καὶ ἐπιχειρημάτων, ξένων τοῦ προκειμένου, ἐποίκιλε τὴν ὁμιλίαν του μὲ πολλὰς ἐπιχαρίτους εὐφυολογίας, μὲ πολλὰς ἀποστροφὰς καὶ παρεκβάσεις, καὶ διὰ τῆς τεχνικωτάτης ταύτης μεθόδου κατώρθωσε νὰ ὁμιλήσῃ, χωρὶς νὰ εἴπῃ τίποτε, νὰ διεκφύγῃ, χωρὶς νὰ δώσῃ ἀπάντησιν εἰς οὐδεμίαν ἐκ τῶν γενομένων παρατηρήσεων, καὶ τὸ κυριώτερον, κατώρθωσε, κύριοι, νὰ ῥίψῃ τὴν σύγχυσιν εἰς τὰς συνειδήσεις ἡμῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα μετὰ τὴν ὁμιλίαν του νὰ διακρίνωμεν τί τὸ ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ὅπερ ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ νόμῳ. Ἡ τοιαύτη σύγχυσις ὤφελε βεβαίως, καὶ αὐτὴν ἐπεζήτει ὁ ἀγορεύων, διότι τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζετο οὕτως ὡς πρόχειρος διέξοδος ἀπὸ τοιαύτης ἀμηχάνου θέσεως. Ἂς ἐξετάσωμεν ἐγγύτερον τὴν ἐπιτηδείαν ταύτην τακτικήν. Ὁ κ. Ἀθανασιάδης παρετήρησεν εὐλόγως, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου κηρύττεται ἰσχύουσα εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία, χωρὶς προηγουμένως νὰ δημοσιευθῇ αὕτη, ὅτι ἑπομένως παραβιάζει τὸ νομοσχέδιον ἕνα τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων ὅρων παντὸς νόμου, τὴν δημοσίευσιν. Τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὸ εὔλογον τῆς τοιαύτης παρατηρήσεως; Πάντες γινώσκομεν, ὅτι ἡ δημοσίευσις τῶν νόμων εἶναι διάταξις θεμελιώδης συντακτικὴ, ἣν ὀφείλει νὰ σεβασθῇ πάντοτε ἡ Νομοθετικὴ ἐξουσία κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν παντὸς νόμου, δυναμένη μόνον νὰ τροποποιήσῃ τὸν τρόπον τῆς δημοσιεύσεως, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ νὰ καταργήσῃ αὐτὴν ὅλως. Τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Συντάγματος εἶναι σαφές· ἀναγράφει ὡς θεμελιώδη τῆς πολιτείας ἀρχὴν τὴν κύρωσιν καὶ δημοσίευσιν τῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφιζομένων νόμων, καὶ ἀναθέτει ἀμφοτέρας τὰς πράξεις ταύτας εἰς τὸν Βασιλέα. Τὸ Σύνταγμα λοιπὸν παραβιάζεται προφανῶς, ὅταν ἄνευ δημοσιεύσεως εἰσάγωνται εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας οἱ ἑλληνικοὶ νόμοι. Ὅλοι δ’ ἐνθυμεῖσθε τὴν πρὸς τὸ Σύνταγμα ζωηρὰν στοργὴν, ἣν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπέδειξεν εἰς τὴν πρώτην του ἀγόρευσιν, ὁμιλῶν κατὰ τῶν Διαταγμάτων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἐνθυμεῖσθε μὲ ποίαν ἀγανάκτησιν ὡμίλησεν ἐκεῖ κατὰ τῶν βεβήλων ὑπουργῶν, οἵτινες ἔσχισαν εἰς ῥάκη τὴν ἱεράν μας παρακαταθήκην, τὸ Σύνταγμα· ἀνέφερε τὸν Πολινιὰκ, τὸν Κάρολον Ιʹ, τὰ περίφημα Διατάγματα τοῦ Ἰουλίου περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου· ἀνέφερεν ὄνειρα, ἀνέκδοτα, ἐπιφοιτήσεις τῆς Παναγίας· καὶ τί δὲν ἀνέφερε, καὶ τί δὲν εἶπεν, ὅπως μεταδώσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν ἱερὰν ἀγανάκτησιν, ἥτις ἐθέρμαινε τὴν καρδίαν του κατὰ τῶν σκαπανέων τοῦ Συντάγματος; Ὁ λόγος του κατέστη ὑπερβατικός, αἱ δὲ εἰκόνες διεδέχοντο ἀλλήλας πρὸς ἔκφρασιν τοῦ ζέοντος αἰσθήματος. Ἡ παρανομία ἐμόλυνε τὰς πτυχὰς τῆς ἐθνικῆς σημαίας, κυματιζούσης εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας· οἱ πλεῖστοι ὑποστάται τοῦ Συντάγματος ἀφῃρέθησαν ὑπὸ τῶν παρανόμων ὑπουργῶν, καὶ τὸ πολιτικὸν οἰκοδόμημα ἰδοὺ καταῤῥέει, κινδυνεῦον νὰ καταπλακώσῃ καὶ ἡμᾶς καὶ τοὺς νέους ἡμῶν ἀδελφοὺς ἐκ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου· ἡ λάμψις τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Σουλίου ἐπιφαίνεται μακρόθεν, φωτίζουσα τὴν ἐθνικὴν ταύτην καταστροφὴν, καὶ ἐπὶ τέλους τὸ Σύνταγμα φονεύεται, κηδεύεται καὶ θάπτεται ὑπὸ τῶν κατηραμένων Διαταγμάτων. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὁποία μεταβολή! Ἠκούσατε τὸν ἐνθουσιῶντα ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος ῥήτορα νὰ λέγῃ ψυχρότατα καὶ ἀτελέστατα, ὅτι ἡ δημοσίευσις τῶν νόμων εἶναι μία σκωρία τοῦ παρελθόντος, ὅτι ἡ πρόοδος τοῦ χρόνου, ἡ ἀνάπτυξις τῶν κοινωνιῶν κατέστησεν αὐτὴν τύπον ἄχρηστον καὶ οὐδεμιᾶς προσοχῆς ἄξιον· ὅθεν καὶ ἀπέξυσεν ἀπὸ τοῦ Συντάγματος τὴν σκωρίαν ταύτην, ὅπως πρό τινων ἡμερῶν εἶχεν ἀποξύσει ἀπὸ τοῦ σχετικοῦ Διατάγματος τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον, διὰ νὰ εὕρῃ ὑποκάτω τὸν Νομάρχην (ἱλαρότης). Διατί ὄχι τὸν ὑπηρέτην του; Καὶ λοιπὸν, κατὰ τὸν νομομαθῆ ὑπουργὸν, ἅπασαι αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι ἐξ ἴσου ἱεραὶ καὶ ἀναλλοίωτοι, ἀλλὰ τὰς μὲν πρέπει νὰ τηρῶμεν εὐλαβῶς καὶ νὰ θεωρῶμεν ὡς βεβήλωσιν πᾶσαν αὐτῶν παράβασιν, τὰς δὲ νὰ θεωρῶμεν ὡς τύπους ἀπηρχαιωμένους, ὡς σκωρίαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ σπεύσωμεν ν’ ἀποκαθάρωμεν τὸ πολίτευμα. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἀλλόκοτον ταύτην θεωρίαν. Τίς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ δι’ ὁποιανδήποτε διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἂν θέσωμεν αὐτὸ ἑκάστοτε ὑπὸ τὸ κριτήριον, τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνεται, ἐξετάζοντες τί τὸ ἐν τῷ Συντάγματι ὀρθὸν καὶ πρὸς τὰς νῦν ἀνάγκας τῆς κοινωνίας σύμφωνον καὶ τί τὸ ἀπηρχαιωμένον ἤδη καὶ σαθρόν! Ἡ πολιτεία θ’ ἀπολέσῃ τότε τὴν ἀσφαλῆ βάσιν της, ἣν ἐπεζήτησε διὰ τοῦ θεμελιώδους νόμου, καὶ θὰ κυμαίνεται κατὰ τὸ ἑκάστοτε συμφέρον τῆς πλειονοψηφούσης καὶ κυβερνώσης μερίδος, ἥτις θὰ θεωρῇ πᾶσαν παραβιαζομένην διάταξιν τοῦ Συντάγματος ὡς ἐπουσιώδη, ἐσκωριασμένην καὶ ἀπόβλητον. Ὑποθέτω ὅτι ταῦτα ἀρκοῦσιν, ὅπως πεισθῇ τις, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς περὶ τῆς δημοσιεύσεως τῶν νόμων οὐδεμίαν εἶχον ἀξίαν. Μεταβαίνω νῦν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν Διαταγμάτων. Θὰ προσπαθήσω, κύριοι, ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ δι’ αὐτῶν διαλαλουμένη καὶ ἐπισειομένη παραβίασις τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἧς ἐξέχυσε τὴν πατριωτικήν τοῦ ἀγανάκτησιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι εἰμὴ αὐτόχρημα χίμαιρα, φάσμα. Ποία ἡ δικαιολογικὴ βάσις τῶν Διαταγμάτων τούτων; Ποία ἡ ἔννομος αὐτῶν πηγὴ καὶ αἰτία; Εἶναι ἆρά γε ταῦτα φύσεως νομοθετικῆς, καὶ δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσι μόνον ἂν καὶ καθ’ ὅσον ἀποδειχθῇ, ὅτι ἀνάγκη ἀναπόδραστος ἐπέβαλε τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν διὰ τὴν προσωρινὴν διοίκησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἢ ἔχουσιν ἄλλον χαρακτῆρα καὶ ἀποῤῥέουσιν ἐξ ἄλλης πηγῆς; Ἰδοὺ πῶς πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐν τῷ ἰδιωτικῷ δικαίῳ ὑπάρχει κατάστασίς τις διάμεσος, μεταβατικὴ ἀπὸ τῆς κυριότητος τοῦ ἑνὸς προσώπου εἰς τὴν τοῦ ἑτέρου, καὶ αὕτη καλεῖται κατοχή. Ὁ εὑρισκόμενος ἐν αὐτῇ δὲν εἶναι ἀκόμη νόμιμος κύριος τοῦ κατεχομένου πράγματος, τείνει ὅμως εἰς τὸ νὰ γείνῃ τοιοῦτος, ἅμα ὡς ἐκπληρωθῶσιν ἀναγκαῖαί τινες προϋποθέσεις. Τοιαύτη διάμεσος καὶ μεταβατικὴ κατάστασις ὑπάρχει καὶ ἐν τῷ δημοσίῳ δικαίῳ. Ὅταν Κράτος τι καταλαμβάνῃ χώρας ἄλλου Κράτους, εἴτε διὰ τοῦ πολέμου, εἴτε δυνάμει διεθνοῦς συμβάσεως, ἡ δὲ κατοχὴ αὕτη δὲν ἀνεγνωρίσθη ἀκόμη ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας Ἀρχῆς, ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς σχετικῆς συνθήκης ἢ συμβάσεως, ποία, ἐρωτῶ, ἡ ἔννομος σχέσις τῶν νέων χωρῶν πρὸς τὸ κατέχον αὐτὰς Κράτος; Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τὴν προσωρινὴν ταύτην περίοδον αἱ κατεχόμεναι χῶραι ἀποτελοῦσι νόμῳ μέρος τῆς ἐπικρατείας τοῦ Κράτους τούτου, ὅτι εἶναι πρὸς αὐτὸ εἰς τὴν αὐτὴν ἀπαραλλάκτως ἔννομον θέσιν, εἰς ἣν καὶ αἱ λοιπαὶ αὐτοῦ ἐπαρχίαι; Προδήλως ὄχι· κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ἡ ἐπὶ τῶν νέων χωρῶν ἐξουσία τοῦ Κράτους εἶναι πραγματική, ὄχι ἔννομος· τὸ Κράτος ἀσκεῖ κατοχήν, ὄχι κυριότητα. Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι μεταχειρίζομαι τοὺς ὅρους κατοχὴ καὶ κυριότης μόνον κατ’ ἀναλογίαν, διότι κυριότης εἰς τὴν ἀστικήν της ἔννοιαν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῷ δημοσίῳ δικαίῳ· τὸ Κράτος δὲν εἶναι κύριον τῶν τῆς ἐπικρατείας χωρῶν. Πῶς διοικοῦνται κατὰ τὴν μεταβατικὴν ταύτην περίοδον αἱ νέαι χῶραι; Ἆρά γε καθ’ ὃν τρόπον διοικοῦνται αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους, ἐν αἷς εἶναι ἐγκατεσταμένη καὶ λειτουργεῖ πλήρης ἡ ἔννομος τάξις; Τοιαύτη ἀξίωσις θὰ ἦτο σφαλερὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νόμου, διότι ἤθελεν ἐξομοιώσει τὸ ἁπλοῦν γεγονὸς, τὸ factum, μὲ τὸ δίκαιον, τὴν ἁπλῆν κατάληψιν μὲ τὴν ἔννομον τάξιν· ἤθελε δὲ προσκρούσει καὶ εἰς αὐτὴν τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, διότι εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον ἅμα τῇ καταλήψει ξένης χώρας νὰ εἰσαχθῇ ἄνευ διαλείμματος καὶ λειτουργήσῃ κανονικῶς ἡ καθεστῶσα ἔννομος τάξις τοῦ καταλαβόντος Κράτους. Κατ’ ἀνάγκην ἀναπόφευκτον θὰ ἔχετε πάντοτε πρόσκαιρόν τινα καὶ μεταβατικὴν κατάστασιν, καὶ αὕτη πρέπει βέβαια νὰ διοικηθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ καθ’ ὃν διοικεῖται ἡ ἐπικράτεια τοῦ κατέχοντος Κράτους, ἡ ἐν ἐννόμῳ σχέσει πρὸς αὐτὸ διατελοῦσα. Ἐκ τίνος λοιπὸν Ἐξουσίας καὶ διὰ τίνος τρόπου διοικοῦνται αἱ νέαι χῶραι, μέχρις οὗ προσαρτηθῶσι νόμῳ εἰς τὴν λοιπὴν ἐπικράτειαν; Αἱ χῶραι αὗται, κύριοι, κατέχονται κατὰ τὴν περίοδον ταύτην διὰ τῆς ὑλικῆς, τῆς ἐξωτερικῆς δυνάμεως τοῦ Κράτους, τὴν δύναμιν δὲ ταύτην ἀντιπροσωπεύει μόνος ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας· αὐτὸς ἄρα δύναται καὶ νὰ διοικήσῃ αὐτὰς, νὰ τὰς διοικήσῃ ἐξ οἰκείας αὐτοῦ ἐξουσίας, ἐξ οἰκείου δικαιώματος καὶ οὐχὶ κατ’ ἐντολὴν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Τοιαύτη εἶναι πάντοτε ἡ πρώτη ἐμφάνισις τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας ἐπὶ ξένης χώρας· παρουσιάζεται καὶ λειτουργεῖ διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὴν ἐνέργειαν, τὴν ἰσχὺν τῆς πολιτείας· δι’ αὐτοῦ λαμβάνει κατοχὴν τῆς ξένης χώρας· δι’ αὐτοῦ κρατεῖ καὶ διαφυλάττει αὐτὴν, μέχρις οὗ ὑπαχθῇ εἰς τὴν καθεστῶσαν ἔννομον τάξιν. Φανερὸν δὲ, κύριοι, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ἐξ οἰκείου δικαιώματος κατέχουσα καὶ διαφυλάττουσα τὴν νέαν χώραν, τὴν διοικεῖ κατὰ τὸν προσήκοντα αὐτῇ τρόπον καὶ ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα μόνον τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐν αὐτῇ ἐγκατασταθείσης κυριαρχίας καὶ τὴν διατήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως· δύναται λοιπὸν νὰ τὴν διοικήσῃ στρατιωτικῶς, ἂν αἱ περιστάσεις ἀπαιτῶσιν αὐστηρότητα ἄκαμπτον· δύναται νὰ τὴν διοικήσῃ ὁμαλώτερον δι’ ἰδίων ἐπιτρόπων, δύναται δὲ καὶ κανονικώτερον ἔτι ν’ ἀσκήσῃ τὴν προσωρινήν της ἐξουσίαν, εἰσάγουσα καί τινας τῶν τῆς ἐπικρατείας νόμων, ὅσους ἐπιτρέπουσιν αἱ περιστάσεις. Ἀλλ’ εἴτε κατὰ τὸν ἕνα, εἴτε κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον διοικηθῇ προσωρινῶς ἡ νέα χώρα, ἡ πρὸς τοῦτο ἐξουσία, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἀποῤῥέει ἐξ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἀρχῆς. Ἂν, κύριοι, αἱ σκέψεις αὗται ἦναι ὀρθαὶ, θέλετε ἀναγνωρίσει, ὅτι τὰ ἐκδοθέντα Διατάγματα διὰ τὴν προσωρινὴν διοίκησιν τῶν προσαρτηθεισῶν χωρῶν νομίμως ἐξεδόθησαν ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ δὲν χρῄζουσι κἂν τῆς ἐπικυρώσεως ἡμῶν, καὶ ὅτι μόνον μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς Συμβάσεως ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν ἡμεῖς διὰ τῆς διοικήσεως τῶν χωρῶν τούτων, εἰσάγοντες εἰς αὐτὰς διὰ νόμου τὴν εἰς τὴν λοιπὴν ἐπικράτειαν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν. Ποῦ λοιπὸν ὑπάρχει ἡ φοβερὰ παραβίασις τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἧς ἐξεστράτευσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Εἶναι ἢ ὄχι ἁπλοῦν φάσμα, καθαρὰ χίμαιρα; Σημειώσατε δὲ, κύριοι, ὅτι ἡ θεωρία αὕτη κυροῦται καὶ διὰ παραδείγματος ἀξιομιμήτου. Τὸ 1866 προσηρτήθησαν εἰς τὸ Βασίλειον τῆς Σαρδηνίας αἱ ἐπαρχίαι τῆς Λομβαρδίας καὶ Βενετίας, ἀποσπασθεῖσαι ἀπὸ τὴν Αὐστρίαν κατόπιν πολέμου καὶ δυνάμει συνθήκης. Πῶς ἐδιοικήθησαν αἱ ἐπαρχίαι αὗται πρὶν ἢ ἐπικυρώσῃ τὴν συνθήκην ἡ Βουλὴ τῆς Σαρδηνίας; Διὰ Διαταγμάτων ἐκδοθέντων ὑπὸ τοῦ βασιλέως Βίκτωρος Ἐμμανουὴλ ἢ ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου τούτου Εὐγενείου, δι’ ὧν εἰσήχθησαν ὅσοι νόμοι ἐθεωρήθησαν ἀπαραίτητοι διὰ τὴν προσωρινὴν τῶν ἐπαρχιῶν διοίκησιν. Ἡ προσωρινὴ αὕτη κατάστασις διήρκεσε, κύριοι, πέντε ὅλους μῆνας, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐξεδόθησαν 27 τοιαῦτα Διατάγματα, τὰ ὁποῖα περιέχονται ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ. Τὸ πρῶτον Διάταγμα χρονολογεῖται τὴν 18 Ἰουλίου 1866· δι’ αὐτοῦ διορίζεται Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ὁ Εὐγένειος διὰ τὴν προσωρινὴν διοίκησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν.......

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ Ἰταλικὸν Σύνταγμα εἶναι ὅμοιον κατὰ τοῦτο μὲ τὸ ἡμέτερον;

§81ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁμοιότατον· ἴσως ἠκούσατε περὶ ἄλλης τινὸς ἀνομοιότητος, ὅτι δηλ. κατ’ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1848 τὸ Σύνταγμα ἐλάμβανεν ἰσχὺν μετὰ τὴν σύγκλησιν τῆς πρώτης Ἰταλικῆς Βουλῆς, καὶ μέχρι τῆς συγκλήσεως ταύτης ἐπετράπη ἡ διὰ Διαταγμάτων διοίκησις· ἀλλ’ ἡ ἀνομοιότης αὕτη......

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχει βεβαίως καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ζήτημά μας.

§83ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν 19 Ἰουλίου ἐξεδόθη Διάταγμα περὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας τοῦ Δικαστικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας. Τὴν 21 Ἰουλίου ἐξεδόθησαν δύω Διατάγματα....

§84ΤΙΝΕΣ. Τί τὰ θέλετε αὐτά; πόσα Διατάγματα ἐξεδόθησαν;

§85ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι ἐξεδόθησαν 27 Διατάγματα ἀπὸ τῆς 18 Ἰουλίου μέχρι τῆς 20 Δεκεμβρίου, δι’ ὧν εἰσήχθησαν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας διάφοροι νόμοι τοῦ Βασιλείου τῆς Σαρδηνίας.

§86Δ. ΡΑΛΛΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐδόθη ἐντολή.

§87ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι, οὐδεμία ἐδόθη ἐντολή.

§88Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναγνώσατε τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα.

§89ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγνώσατέ τα ὑμεῖς. Ἰδού, λάβετε καὶ τὸ βιβλιάριον.—Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἐπὶ πέντε ὅλους μῆνας, ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου, ἡ Κυβέρνησις τῆς Σαρδηνίας εἰσήγαγε τὴν Ἰταλικὴν νομοθεσίαν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας διὰ Διαταγμάτων, ἐκδοθέντων ἄνευ τοῦ ὅρου τῆς κυρώσεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Καὶ ὅμως οὐδεὶς εὑρέθη ἐν τῷ Ἰταλικῷ Κοινοβουλίῳ, ἀπολύτως οὐδείς, ὅστις νὰ ἐγείρῃ φωνὴν κατὰ τῶν Διαταγμάτων τούτων ὡς παρανόμως ἐκδοθέντων· οὐδεὶς εὑρέθη, ὅστις νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἐξουσίαν τοῦ Βασιλέως τῆς Σαρδηνίας πρὸς ἔκδοσιν τῶν Διαταγμάτων τούτων. Δὲν εἶναι δὲ σπουδαία ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι παρεχωρήθησαν ὑπὸ τοῦ Ναπολέοντος εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Βίκτωρος Ἐμμανουήλ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπετρέπετο δῆθεν τοιαύτη προσωπικὴ διὰ Διαταγμάτων διοίκησις αὐτῶν· διότι εἰς τὸν Βίκτωρα Ἐμμανουὴλ ἐγένετο ἡ παραχώρησις οὐχὶ ὡς εἰς ἄτομον, ἀλλ’ ὡς εἰς Βασιλέα, ἐκπροσωποῦντα τὸ ἔθνος, τοῦ ὁποίου ἐβασίλευεν. Ἐν γένει δέ, κύριοι, εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις των τὰ Κράτη ἀντιπροσωπεύονται ὑπὸ τοῦ οἰκείου ἕκαστον ἡγεμόνος· γινώσκετε π. χ. ὅτι οἱ πρέσβεις διαπιστεύονται εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ξένου ἡγεμόνος καὶ θεωροῦνται ἐκπροσωποῦντες παρ’ αὐτῷ τὸν ἴδιον ἡγεμόνα· τοῦτ’ αὐτὸ ῥητέον καὶ περὶ τῶν προξένων. Οὐδεὶς ὅμως ἰσχυρίσθη ποτέ, ὅτι οἱ πρέσβεις ἢ πρόξενοι δὲν ἀσκοῦσι δημοσίαν λειτουργίαν, ἀλλὰ διαχειρίζονται τὰς ἰδιαιτέρας ὑποθέσεις τοῦ Βασιλέως....

§90ΡΑΛΛΗΣ. Ἰδοὺ ἡ ἐντολή· ἐδῶ εἶναι.

§91ΚΑΛΛΙΓΑΣ. (ἐπιστρέφων τὸ βιβλιάριον εἰς τὸν ἀγορεύοντα.). Ἰδού, ἐδῶ ὑπάρχει ἡ ἐντολή.

§92ΡΑΛΛΗΣ. Διαβάσατέ το, κ. Μίληση.

§93ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι πλανᾶσθε, καὶ ἀδίκως μὲ διακόπτετε. Διαβάσατέ το σεῖς, κ. Ἀθανασιάδη, ὅστις γνωρίζετε καλλίτερα τὰ Ἰταλικά.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν δὲν γνωρίζετε τὰ Ἰταλικὰ καὶ κάμνετε χρῆσιν ἰταλικοῦ βιβλίου! Θέλετε ἕνα ζευγάρι ἰταλικὰ γυαλιά;

§95ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν εὐγένειαν τῆς προαιρέσεως καὶ τὴν λεπτότητα τῆς ἐκφράσεως. Γνωρίζω τὰ ἰταλικὰ, ὅσον καὶ ὑμεῖς. Δίδω τὸ βιβλιάριον εἰς τὸν κ. Ἀθανασιάδην, διὰ νὰ μὴ διακόψω εἰς μάτην τὴν ὁμιλίαν μου. Σᾶς λέγω ὅμως καὶ πάλιν, ὅτι πλανᾶσθε.

§96ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ (ἀναγνώσας προηγουμένως τὸ βιβλίον). Ποῦ εἶναι ἡ ἐντολή; Δὲν τὸ λέγει.

§97ΤΙΝΕΣ (ἀναγνώσαντες ἐπίσης). Δὲν τὸ λέγει... Ἔφυγεν ὁ κ. Καλλιγᾶς.

§98ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔφυγεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἀφοῦ ἔφυγε καὶ ἡ ἐντολὴ, τὴν ὁποίαν ἐπενόησεν.

§99ΤΙΝΕΣ. Ἐλύθη λοιπὸν τὸ ζήτημα; Δὲν τὸ λέγει;

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐβεβαιώθη αὐτὸ, κ. Μίληση;

§101ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐβεβαιώθη, ὅτι ἐντολὴ δὲν εἶχε δοθῇ εἰς τὸν Βασιλέα τῆς Ἰταλίας πρὸς ἔκδοσιν Διαταγμάτων. Τὸ βιβλίον ὁμιλεῖ περὶ ἐντολῆς, ἣν εἶχε λάβει ἀπὸ τὸν Βασιλέα ὁ ἐπίτροπός του Εὐγένειος, διότι καὶ ὁ ἐπίτροπος οὗτος ἐξέδωκε τοιαῦτα προσωρινὰ Διατάγματα.

§102ΤΙΝΕΣ. Ἔπεσε λοιπὸν ἡ θεωρία τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ;

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔπεσε καὶ ἔπεσεν αἰσχρῶς.

§104ΤΙΝΕΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ μεταφρασθῇ καὶ ν’ ἀναγνωσθῇ.

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐβεβαιώθη λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τὸ 1866 ἡ Κυβέρνησις τῆς Σαρδηνίας ἐδιοίκησεν ἐπὶ πέντε ὅλους μῆνας τὰς εἰς τὸ ὁμώνυμον Βασίλειον προσαρτηθείσας τότε ἐπαρχίας τῆς Λομβαρδίας καὶ Βενετίας διὰ Διαταγμάτων, ἐκδοθέντων ὑπὸ τοῦ Βασιλέως.

§106ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὴν χρονολογίαν, ἀλλὰ νομίζω......

§107ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω τὴν διακοπὴν, κ. ὑπουργέ. Φαίνεται, ὅτι αἱ διακοπαὶ γίνονται ἐκ συστήματος.

§108ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν μόνην λέξιν. Μὴ λέγετε, ὅτι ἐδιοικήθη οὕτως ἡ Λομβαρδοβενετία, διότι ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, ὅτι καὶ εἰς τὸν ἕνα πόλεμον καὶ εἰς τὸν ἄλλον ἐξεδόθη ψήφισμα ἀπὸ τὰς δύω Βουλὰς, δι’ οὗ ἀποκατέστησαν τὸν Βασιλέα δικτάτορα.

§109ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰ 1859 καὶ ὄχι εἰς τὰ 1866. (Θόρυβος).

§110ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1866.

§111ΠΕΤΖΑΛΗΣ. Τί μᾶς ἐνδιαφέρουν αὐτά; Ἐὰν παρεβίασαν ἐκεῖνοι τὸ Σύνταγμα, πρέπει νὰ τὸ παραβιάσωμεν καὶ ἡμεῖς;

§112ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας συγχέει βεβαίως τὰς χρονολογίας. Τὸ 1866 δὲν ἐδόθη εἰς τὸν Βίκτωρα Ἐμμανουὴλ δικτατορικὴ ἐξουσία διὰ τὸν ἐπικείμενον πόλεμον. Ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε δοθῇ τοιαύτη ἡ ἔκτακτος αὕτη ἐξουσία ἤθελε παύσει μὲ τὸ πέρας τοῦ πολέμου· καὶ ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν ἐνταῦθα περὶ τῆς μετὰ τὸν πόλεμον προσωρινῆς διοικήσεως τῶν νέων χωρῶν. Ἀπορῶ δ’ ἄλλως πῶς ὁ κ. Λομβάρδος, ὅστις ἔχει ἱκανὴν διοικητικὴν πεῖραν, ἐλησμόνησεν, ὅτι, ἂν εἶχε δοθῇ τοιαύτη ἐντολὴ, ἔπρεπε νὰ μνημονεύηται αὕτη εἰς τὰ ἐκδοθέντα Διατάγματα, καθὼς μνημονεύεται εἰς τὰ Διατάγματα τοῦ ἐπιτρόπου Εὐγενείου ἡ ἐντολὴ τοῦ Βασιλέως. Ἡ ἀλήθεια δὲν καλύπτεται, κύριοι· τὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ἐξεδόθησαν ἄνευ ἐντολῆς, ἐκ μόνης τῆς ἐξουσίας τοῦ Βασιλέως, ὡς ἐκπροσωποῦντος τὸ Ἰταλικὸν Κράτος καὶ κεκτημένου διὰ τοῦτο τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβῃ τὰς νέας χώρας, νὰ τὰς διοικήσῃ προσωρινῶς κατὰ τὸν ἁρμόζοντα εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἀρχὴν τρόπον, καὶ ἀφοῦ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἤθελεν ἐπικυρώσει τὰ γενόμενα καὶ συντελεσθῇ νόμῳ ἡ προσάρτησις τῶν χωρῶν, τότε νὰ παραδώσῃ ταύτας εἰς τὴν κανονικὴν μετὰ τῆς λοιπῆς ἐπικρατείας διοίκησιν. Προλαμβάνω μίαν ἀντίῤῥησιν. Ἴσως θέλετε μοὶ εἴπει: «Διὰ τῆς θεωρίας σας δικαιολογεῖτε τὴν διοίκησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἠδύνασθε νὰ προκαλέσητε τὴν ἔγκρισιν τῶν γενομένων ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας· ἀλλὰ σεῖς παρετείνατε τὴν ἔκρυθμον ταύτην κατάστασιν ἐπὶ πολὺν χρόνον, καὶ ἀντὶ νὰ συγκαλέσητε ἀμέσως τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐπικυρώσητε τὴν σύμβασιν, ἀνεβάλετε τὴν σύγκλησιν αὐτῆς ἐπὶ πολὺν χρόνον καὶ ἐπὶ τέλους τὴν διελύσατε. Τίνι τρόπῳ δικαιολογεῖται ἡ προσωρινὴ διοίκησις κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο;» Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κύριοι, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις συνετῶς ἔπραξε, μὴ συγκαλέσασα τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως, χωρὶς νὰ ἐξετάσω ἂν ἡ ἐπικύρωσις ἦτο κἂν ἀναγκαία διὰ τὴν προσάρτησιν νέας χώρας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐπικράτειαν. Ὅστις δὲν ἐλησμόνησεν εἰς ποίαν κατάστασιν διετέλει τότε τὸ δημόσιον φρόνημα, καὶ εἰς ποῖον προφανῆ κίνδυνον θὰ ἐξετίθετο ἡ σύμβασις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀδύνατον νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συγκαλέσῃ τότε τὴν Βουλὴν, χωρὶς νὰ παραβλάψῃ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ ἔθνους, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν γνώμην αὐτῆς ὑπηγόρευαν τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως. Φρονῶ ὡσαύτως, ὅτι, ἀφοῦ δὲν συνεκλήθη ἀμέσως ἡ Βουλή, ἡ διάλυσις αὐτῆς ἐπεβάλλετο ὑπὸ τῆς ἁπλουστάτης σκέψεως, ὅτι τὸ ἔθνος ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ εἰδικώτερον περὶ τῶν τελεσθέντων γεγονότων μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν νέων χωρῶν, ἀφοῦ μάλιστα ἡ προκάτοχος Βουλὴ εἶχεν ἐκφρασθῇ ὑπὲρ πολιτικῆς πορείας ἀντιθέτου πρὸς ἐκείνην, ἣν ἀπεδέχθη ἡ σύμβασις. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου καὶ ἡ γνώμη τῆς πτέρυγος ταύτης. Ἀλλ’ ἡ ἀντίθετος γνώμη, ἣν ἔχετε ὑμεῖς περὶ τούτου, ὁ διάφορος τρόπος, καθ’ ὃν ἐκτιμᾶτε τὰς τότε περιστάσεις, οὐδεμίαν ἔχει ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ νόμιμον κῦρος τῶν Διαταγμάτων. Καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κακὴν ἔκαμεν ἐκτίμησιν τῶν περιστάσεων, οὐχ ἧττον ἡ ἀνάγκη ὑφίστατο πάντοτε, διότι αἱ νέαι χῶραι δὲν ἠδύναντο βέβαια ν’ ἀφεθῶσιν ἀδιοίκητοι. Δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε προσωπικὴν εὐθύνην διὰ τὴν κακὴν τῶν περιστάσεων ἐκτίμησιν, ἀλλὰ δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ διοικηθῶσιν αἱ ἐπαρχίαι καθ’ ὃν τρόπον ἦτο δυνατὸν νὰ διοικηθῶσιν ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἤτοι διὰ Διαταγμάτων. Ἄλλα ποίαν ἀξίαν, ποῖον ἔννομον κῦρος ἔχει ἡ πολιτικὴ αὕτη ἀνάγκη; Ἠκούσατε, κύριοι, τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀρνηθέντα χθὲς πανηγυρικῶς τὸ δίκαιον τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης. «Οὐδεμίαν σχέσιν, εἶπεν, ἔχει ἡ ἀνάγκη πρὸς τὸ δίκαιον· οὐδεμία πολιτεία ἀναγνωρίζει αὐτήν· οὐδεὶς συγγραφεύς, ὄχι ὁλόκληρος, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ἥμισυ ἢ τὸ τέταρτον συγγραφέως (κατὰ τὴν χαριτόλογον ἔκφρασίν του) τὴν ἀποδέχεται.» Ἀποστρεφόμενος δὲ πρός με, μοὶ ὑπέμνησεν, ὅτι μὲ τὴν θεωρίαν τῆς ἀνάγκης κινδυνεύω νὰ χάσω μίαν ἡμέραν καὶ τὴν κεφαλήν μου, ἐὰν Κυβέρνησίς τις θεωρήσῃ τοῦτο ἀναγκαῖον. (Θόρυβος). Ἂν ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη, δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν.

§113ΤΙΝΕΣ. Ἂς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ δέκα λεπτά. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του.

§116ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐξ ὅσων εἶπον ἕως τώρα, κύριοι, παρατηρεῖτε, ὅτι κυρία δικαιολογικὴ βάσις τῶν Διαταγμάτων εἶναι, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐξ ἰδίας ἐξουσίας εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διοικήσῃ προσωρινῶς τὰς νέας ἐπαρχίας, μέχρις οὗ διὰ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως ἤθελον προσαρτηθῆ αὗται ὁριστικῶς καὶ ἐννόμως εἰς τὴν ἐπικράτειαν· πρόσθετος δὲ δικαιολογία ἐπέρχεται καὶ ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη νὰ διοικηθῶσιν αἱ νέαι χῶραι καὶ νὰ μὴ μείνωσιν ἔρμαιον τῆς ἀταξίας καὶ παραλυσίας, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν, χωρὶς νὰ παραβλάψῃ μεγάλα τοῦ ἔθνους συμφέροντα. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι μετὰ λύπης καὶ ἐκπλήξεως ἤκουσα τὸν σοφὸν καθηγητὴν τοῦ Δικαίου ἀρνούμενον διαῤῥήδην τὸ δίκαιον τῆς ἀνάγκης, καὶ ἐνόησα τότε ὁποίαν ὀλεθρίαν ἐπιῤῥοὴν ἀσκεῖ τὸ κομματικὸν συμφέρον καὶ ἐπ’ αὐτὰ τὰ ἐπιστημονικὰ ζητήματα, ὅταν ταῦτα παρουσιάζωνται εἰς τὴν κονίστραν τῆς κοινοβουλευτικῆς διαπάλης. Δὲν μοὶ ἦτο βεβαίως δυνατὸν νὰ φέρω ἐνταῦθα ἅπαντας τοὺς συγγραφεῖς τοῦ Δημοσίου Δικαίου, οἵτινες ὁμοφώνως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως ἀναγνωρίζουσι καὶ ἐξηγοῦσι τὸ δίκαιον τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης. Τοῦτο θὰ ἦτο καὶ ὀχληρὸν καὶ ἄτοπον, διότι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι τόπος διδασκαλίας. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ μόνον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν τὸν νεώτατον καὶ διασημότατον τῶν δημοσιολόγων, τὸν μακαρίτην Bluntschli. Ἐν τῷ περισπουδάστῳ συγγράμματί του «allgemeines statsrecht» ὁ συγγραφεὺς οὗτος ἀφιερώνει ἴδιον κεφάλαιον, τὸ ΙΣΤʹ τοῦ δευτέρου τόμου, εἰς τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ τοῦ δικαίου τῆς ἀνάγκης. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἐπιγράφεται Husnahmsgewalt der Regierung, Statsnothrecht» ἤγουν «ἐξαιρετικὴ ἐξουσία τῆς Κυβερνήσεως· δίκαιον τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης.» Ἀφοῦ ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀναγνώσῃ τὸ κεφάλαιον τοῦτο τοῦ συγγράμματος τοῦ Bluntschli, ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἦναι τοῦ λοιποῦ ὀλιγώτερον ἀπότομος εἰς τὴν ἄρνησιν πραγμάτων αὐτοδήλων καὶ καταφανῶν. Ὁ θεσμὸς τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης, κύριοι, εἶναι θεσμὸς πανάρχαιος καὶ διαρκής, γεννηθεὶς μὲ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τῶν πολιτειῶν, τὸν ἀνεγνώρισαν καὶ τὸν ἐφήρμοσαν ἅπασαι αἱ ἀρχαῖαι πολιτεῖαι, τὸν ἀναγνωρίζουν δὲ καὶ τὸν ἐφαρμόζουν καθ’ ἡμέραν ἅπασαι αἱ νεώτεραι· διότι ὁ ὑπέρτατος νόμος πάσης πολιτείας εἶναι ἡ σωτηρία τοῦ λαοῦ, καὶ θὰ ἦτο αὐτόχρημα παραλογισμὸς νὰ μὴν ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἰδίας ἑαυτῆς σωτηρίας ἡ πολιτεία, ἐνῷ ἀναγνωρίζει καὶ διὰ τῶν νόμων της καθιεροῖ τὴν ἀνάγκην τῆς σωτηρίας τῶν ἐπὶ μέρους πολιτῶν. Τί ἦτο ὁ θεσμὸς τῆς δικτατορίας ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Ῥώμῃ εἰμὴ ἀναγνώρισις τοῦ δικαίου τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης; Ποίαν ἔννοιαν εἶχεν ὁ περίφημος τύπος «Caveant Consules, ne quid detrimenti capiat Respublica» εἰμὴ τὴν ἐπίσημον ἀνακήρυξιν τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης; Ποίαν ἔννοιαν ἔχει σήμερον ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ ἀναστολὴ τοῦ habeas corpus, ποίαν ἐν τῇ ἠπειρωτικῇ Εὐρώπῃ ἡ κατάστασις τῆς πολιορκίας, ὁ στρατολογικὸς νόμος κτλ. ἂν δὲν ἦναι ἐφαρμογὴ τοῦ δικαίου τῆς ἀνάγκης; Ἀδύνατον λοιπὸν ν’ ἀμφισβητήσῃ τις σπουδαίως τὸ κῦρος τοῦ δικαίου τῆς ἀνάγκης ἐν τῇ πολιτείᾳ. Ἴσως ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς νέηλυν πολιτικόν, ὁποῖος ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Παλαμήδης, νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ ἀποστρεφόμενος πρὸς τοὺς πρώην ὑπουργοὺς, νὰ τοῖς εἴπῃ μετὰ θαυμαστῆς ἁπλότητος: «τίς σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ σώσετε τὸ Ἔθνος ἄνευ Βουλῆς;» Ὁ κ. Παλαμήδης, καταγινόμενος εἰδικῶς εἰς τὴν δικονομίαν καὶ τὸ ἀστικὸν δίκαιον, δὲν ἔλαβεν ἴσως ἔτι καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὰ ζητήματα τοῦ δημοσίου δικαίου ἐπισταμένως· εἶναι ὅμως ἀπορίας ἄξιον, πῶς πολύπειρος καθηγητὴς τοῦ δικαίου, ἔχων οὐχὶ κοινὴν ἐν Ἑλλάδι πολυμάθειαν, καὶ ἐγκύπτων ἀπὸ μακροῦ ἤδη χρόνου εἰς τὴν μελέτην τῶν πολιτικῶν ζητημάτων, κατώρθωσε νὰ συναντηθῇ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πεδίου μὲ τὸν νεαρὸν βουλευτήν, καὶ δίδοντες ἀλλήλοις τὰς χεῖρας, ν’ ἀρνηθῶσιν ἀμφότεροι ἐμφαντικῶς τὴν ὕπαρξιν καὶ τὸ ἔννομον κῦρος τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης. Εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, κύριοι, τὸ δίκαιον τῆς ἀνάγκης δὲν ἐπηρεάζεται ἐκ τοιούτων ἀρνήσεων· ἡ ὕπαρξίς του ἐπιβάλλεται ἐπιτακτικῶς καὶ δὲν δύναται σπουδαίως ν’ ἀμφισβητηθῇ. Ἅπασαι αἱ πολιτεῖαι ὑπήκουσαν εἰς αὐτὸ, ἡ διαφορὰ δὲ κεῖται μόνον εἰς τὸν τρόπον τῆς τοιαύτης ὑποταγῆς, διότι αἱ μὲν ἀναγράφουσιν αὐτὸ ῥητῶς εἰς τὰ Συντάγματά των καὶ κανονίζουν κατά τινα τρόπον τὴν ἐμφάνισιν καὶ τὴν λειτουργίαν της, αἱ δὲ θεωροῦσι τὴν τοιαύτην ἀναγνώρισιν ὡς ἐντελῶς περιττὴν, καὶ ἀφίνουσι τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀνάγκης καὶ τὸν κανονισμὸν αὐτῆς εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως· τὸ σύστημα δὲ τοῦτο ἠκολούθησε καὶ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα. Δὲν ἐξετάζω ποῖον τῶν δύω συστημάτων εἶναι προτιμότερον· Λέγω δὲ μόνον, ὅτι Κυβέρνησις, ἥτις, ἐπιστάσης τῆς ἀνάγκης, ἤθελε δεσμεύσει τὰς χεῖρας ὑπὸ τὴν πρόφασιν, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἄδειαν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ὅπως ἐνεργήσῃ, Κυβέρνησις, θυσιάζουσα μεγάλα τοῦ Ἔθνους συμφέροντα, τὴν ἀσφάλειαν, τὸ μέλλον ἢ καὶ αὐτὴν τὴν ὕπαρξίν του, διὰ τὸν φόβον τῆς εὐθύνης, εἶναι Κυβέρνησις ἀναξία τοῦ ὀνόματος. Κυβερνᾷν, κύριοι, ἐστὶν ὑπέχειν εὐθύνην, καὶ ἡ μᾶλλον ἐπίζηλος θέσις τῶν διαχειριζομένων τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν εἶναι ἀκριβῶς ἐκείνη, καθ’ ἣν ἐκθέτουσιν εἰς κίνδυνον τὴν ἰδίαν δημοτικότητα, τὴν ἰδίαν ὕπαρξιν, ὅπως προασπίσωσι τὰ μεγάλα τῆς Πατρίδος συμφέροντα, κινδυνεύοντα. (Εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς) Μακρὸν, κύριοι, θὰ ἦτον, ἂν ἐπεχείρουν νὰ μνημονεύσω ἐνταῦθα ἅπαντα ἐν γένει τὰ παραδείγματα πολιτικῆς ἀνάγκης, ὅσα παρουσιάζει ὁ δημόσιος ἡμῶν βίος ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ Συντάγματος μέχρι σήμερον· πρέπει ὅμως νὰ σᾶς ἀναφέρω τινὰ ἐξ αὐτῶν, τὰ ἐπιφανέστερα, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐῤῥέθη κατὰ τῶν Διαταγμάτων, ἂν δὲν ἦτο παχυλὴ ἄγνοια, ἦτο προσποίησις ἀδικαιολόγητος. Τὸ πρῶτον Σύνταγμά μας ἐδημοσιεύθη, ὡς γνωστὸν, τὴν 18 Μαρτίου 1844. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας λοιπὸν ταύτης ὁ Βασιλεὺς ἔπαυσε ν’ ἀσκῇ μόνος τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν. Καὶ ὅμως ἕνα μῆνα μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Συντάγματος, τὴν 19 Ἀπριλίου, ἡ τότε Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ἀπετέλουν ὁ Μαυροκορδάτος, ὁ Τρικούπης, ὁ Λόντος καὶ ὁ Ῥόδιος, ἐξέδοτο Διάταγμα, ἰσχὺν νόμου ἔχον, περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ ἔτος 1844. Τὴν 25 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἐξέδοτο ἕτερον Διάταγμα, δι’ οὗ ἐκυρώθη καὶ ἐδημοσιεύθη ἡ μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ὀθωμανικῆς συνομολογηθεῖσα τὴν 18 Φεβρουαρίου σύμβασις περὶ τῶν ἐν Εὐβοίᾳ Ἐβλὰτ–βακουφίων. Τὴν 19 τοῦ ἐπιόντος μηνὸς Μαΐου ἕτερον Διάταγμα περὶ συστάσεως Ἐφετείου ἐν Πάτραις.

§117ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ σύστασις τοῦ Ἐφετείου ἠδύνατο νὰ γείνῃ διὰ Διατάγματος, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων.

§118ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι κατὰ πάντα ἀκριβὲς ὅ,τι λέγετε. Ἀλλ’ ἔχετε ὑπομονὴν ν’ ἀκούσητε καὶ ἄλλα Διατάγματα. Τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Συντάγματος, ὅτε ἡ Βουλὴ εἶχεν ἤδη συγκληθῆ, ἀλλὰ δὲν εἶχεν ἀρχίσει ἀκόμη τὰς κυρίας ἐργασίας της, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐξέδοτο τὸ ἀπὸ 25 Ἰουνίου 1844 Διάταγμα περὶ ἐγγείου φόρου καὶ τελωνειακοῦ δικαιώματος· τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐξέδοτο δύω ἕτερα Διατάγματα, τὸ μὲν περὶ φορολογίας τῶν βαλανικιδοδένδρων, τὸ δὲ περὶ φορολογίας τῶν μελισσίων· πολὺ δὲ βραδύτερον ἐξέδοτο καὶ ἕτερον Διάταγμα περὶ ἀναλογισμοῦ τῶν νεοσυλλέκτων διὰ τὸ ἔτος 1844. Ὅστις ἔχει περιέργειαν δύναται ν’ ἀναγνώσῃ τὰ νομοθετικὰ ταῦτα Διατάγματα ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν 4 Αὐγούστου ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἐκδοῦσα τὰ Διατάγματα ταῦτα, καὶ ἔπεσε βεβαίως κατόπιν στάσεως εἰς τὰς ὁδούς. Ἀνῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ Κωλέτης καὶ ὁ Μεταξᾶς, καὶ εἰς τὴν προκήρυξίν των, κύριοι, πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν κατηγοροῦν τὴν πεσοῦσαν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀποκλειστικήν της διοίκησιν, ἀλλ’ οὐδὲ λόγον καταδέχονται νὰ κάμωσι περὶ τῶν ἐκδοθέντων Διαταγμάτων, διότι ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν ὁ τόπος δὲν ἠδύνατο νὰ μείνῃ ἀδιοίκητος, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὲν ἦτον εἰς θέσιν νὰ νομοθετήσῃ διὰ τὴν κανονικὴν διοίκησιν. Φαίνεται ὅτι οἱ ἀείμνηστοι ἐκεῖνοι ἄνδρες, οἵτινες ἐθυσίασαν τὰ πάντα διὰ τὴν πολιτικὴν ἀποκατάστασιν τοῦ τόπου τούτου, οἵτινες ἐξέθηκαν τὴν ἰδίαν ζωὴν εἰς προφανῆ κίνδυνον διὰ τὰς πολιτικάς του ἐλευθερίας, δὲν ἠγάπων τὸ Σύνταγμα, ὅσον τὸ ἀγαπᾷ ὁ κ. Καλλιγᾶς! Τὸ 1865, τὸ ἐνθυμεῖσθε βέβαια πάντες, ἡ Συνέλευσις ἀπεχώρησε, χωρὶς νὰ ψήφισῃ τοὺς ἀναγκαίους διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους νόμους, ἡ δὲ τότε Κυβέρνησις, ἵνα μὴ ἀφήσῃ τὸν τόπον ἀδιοίκητον, ἀνέλαβε νὰ διοικήσῃ διὰ Διαταγμάτων μέχρι τῆς ἐλεύσεως τῆς Βουλῆς.

§119ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§120ΜΙΛΗΣΗΣ. Περιττὸν νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ Διατάγματα· τὰ γνωρίζετε ὅλοι. Ἦλθεν ἡ Βουλὴ, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις προσέβαλεν, ὡς εἰκὸς, τὰ ἐκδοθέντα Διατάγματα· ἀλλ’ ὁ διευθύνων τότε τὸν πόλεμον κατὰ τῶν Διαταγμάτων, ὁ ἀοίδιμος Δεληγεώργης, δὲν κατεδέχθη ν’ ἀρνηθῇ τὸ δίκαιον τῆς ἀνάγκης, ὡς πράττει σήμερον τοῦτο ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἰσχυρίσθη μόνον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐδημιούργησε τὴν ἀνάγκην, καὶ ἐζήτησε πολιτικὰς εὐθύνας κατὰ τῶν τότε ὑπουργῶν, ἐπιδιώξας τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Ὁ δὲ νῦν ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ κ. Λομβάρδος, ἀποτελῶν μέρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις εἶχε διοικήσει διὰ τῶν Διαταγμάτων, ὑπεστήριξε μετὰ θερμότητος τὴν θεωρίαν τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν φαίνεται σήμερον παντελῶς λησμονήσας. Ἂν δὲν εἶχον, κύριοι, παρατείνει ὑπερμέτρως τὸν λόγον, ἤθελον σᾶς ἀναγνώσει τὴν τότε ἀγόρευσιν τοῦ κ. Λομβάρδου· ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ καταχρασθῶ τὴν εὐμενῆ προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ὁ ἔχων περιέργειαν δύναται νὰ τὴν ἀναγνώσῃ εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τῷ 1875, μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ Ὑπουργείου Βούλγαρη, ἦλθεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὰ πράγματα ὁ κ. Τρικούπης. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ὡρκίσθη τὴν 27 Ἀπριλίου 1875, τὴν δὲ Βουλὴν διέλυσε τὴν 19 Μαΐου. Κατὰ τὸ μεσόχρονον δὲ τοῦτο διάστημα, ὑπαρχούσης τῆς Βουλῆς, ἐξέδοτο τὰ ἑξῆς νομοθετικὰ διατάγματα. Τὴν 30 Ἀπριλίου Διάταγμα περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 1,000,057· ἄλλο Διάταγμα περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1875· ἐν τῷ ἄρθρῳ 4ῳ μάλιστα τοῦ Διατάγματος τούτου κατηργήθη ὁ περὶ μισθῶν καὶ ἐπιμισθίων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων νόμος διὰ τὰς δαπάνας τοῦ 1874 καὶ 1875, καὶ ἐτροποποιήθησαν κατὰ τοῦτο αἱ διὰ τὸ 1873 ἐγκριθεῖσαι πιστώσεις· ἄλλο διάταγμα περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς, τῶν ζώων καὶ τῶν μελισσίων διὰ τὸ 1875 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1874, ἀλλὰ μὲ πολλὰς τροποποιήσεις περὶ ἐπιβολῆς νέων φόρων καὶ περὶ ἐλαττώσεως ἢ καταργήσεως παλαιῶν φόρων. Τὰ διατάγματα ταῦτα ἐπηκολούθησαν κατόπιν καὶ ἄλλα ὁμοίας φύσεως, ἐκδοθέντα τὴν 10, 20 καὶ 22 Μαΐου, καὶ τὴν 8 καὶ 11 Ἰουλίου. Κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην ἡμέραν τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἐξέδοτο καὶ Διάταγμα περὶ διατιμήσεως τῶν εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα παραδεκτῶν ξένων νομισμάτων. Περιττὸν, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ἀπαρίθμησιν· ὁ θέλων δύναται νὰ εὕρῃ τὰ Διατάγματα ταῦτα καὶ ἄλλα τῆς αὐτῆς φύσεως εἰς τὴν σχετικὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀντιπολίτευσις τότε, ἥτις ἀπετέλει ὁλόκληρον σχεδὸν τὴν Βουλὴν, δὲν διενοήθη νὰ ἐλέγξῃ τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη διὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν Διαταγμάτων τούτων· ἐξετίμησε τὰς περιστάσεις, ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην καὶ ἐσίγησε γενναιοφρόνως. Τὸ 1881 τὸ δεύτερον Ὑπουργεῖον, ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κ. Τρικούπη, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατάξῃ διὰ Διατάγματος τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιστρατείας, νὰ ἐπιβάλῃ δηλ. τὸν βαρύτερον τῶν φόρων, τὸν φόρον τοῦ αἵματος.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχε νόμον.

§122ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐδώκατε ὑμεῖς εἰς τὸν νόμον, καὶ ἥτις δὲν εἶναι ἡ ὀρθοτέρα. Σᾶς ὑπενθυμίζω δὲ, ὅτι ἐκτὸς τῆς ἐπιστρατείας ἐξεδώκατε τότε καὶ Διάταγμα περὶ ἀπαλλαγῶν ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ στρατεύεσθαι, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι εἴχετε νόμον. Μετὰ τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς κατηγορήθη ἡ τότε Κυβέρνησις, ὅτι ἄνευ ἀδείας νομοθετικῆς ἐπέβαλεν εἰς τὸ ἔθνος τὴν ἐπιστρατείαν, καὶ ὁ κ. Τρικούπη, δικαιολογούμενος διὰ τὴν τοιαύτην ὑπέρβασιν, ἐξεφώνησε τὸν ὡραῖον ἐκεῖνον λόγον, ἐξ οὗ ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς ἀποσπάσας ἀνέγνωσε προχθὲς ἓν τεμάχιον, καὶ ἐξ οὗ θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ ἐγὼ ἕτερον τεμάχιον, ἔτι μᾶλλον ἐκφραστικὸν καὶ πολλῆς προσοχῆς ἄξιον. Ἐν τῷ τεμαχίῳ, ὅπερ σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἡ ἄδεια τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας χαρακτηρίζεται ὡς ἁπλοῦς τύπος, ὃν πᾶσα Κυβέρνησις, ἔχουσα ἀκριβῆ συνείδησιν τῆς ἑαυτῆς ἀποστολῆς καὶ τῶν ἑαυτῆς καθηκόντων, ὀφείλει νὰ μὴν εὐλαβηθῇ, ἐὰν συμφέροντα τοῦ Κράτους ὑπαγορεύωσι τοῦτο. Ἐν αὐτῷ ῥητῶς λέγεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέχει εὐθύνας πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, καὶ ὅταν παραβιάζῃ τὸν τύπον τοῦτον, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, καὶ ὅταν δὲν τὸν παραβιάζῃ, ἵνα προστατεύσῃ ἐθνικὰ συμφέροντα. Τὸ πᾶν εἶναι ἡ οὐσία, ὁ δὲ τύπος τῆς νομοθετικῆς ἀδείας πρέπει νὰ κρίνητε πάντοτε οὐχὶ καθ’ ἑαυτὸν, ἀλλὰ καθ’ ὅσον διὰ τῆς παραβιάσεως ἢ τῆς τηρήσεως αὐτοῦ ἐπροστατεύθησαν ἢ παρεβλάφθησαν ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἀκούσατε τώρα καὶ τὴν δικαιολογητικὴν ἀνάπτυξιν τῆς τοιαύτης θεωρίας. Ἀναγινώσκω τὸν λόγον τοῦ κ. Τρικούπη. «Τὰ δικαιώματα τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἔχομεν καθῆκον ἡμεῖς ἰδίως νὰ ὑποστηρίζωμεν, καὶ πεπλανημένη ὅλως εἶναι ἡ θεωρία τῶν ἀγορευσάντων, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρέχωμεν τὰ πιστὰ εἰς τὰς Κυβερνήσεις. Ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐξασκῇ τὸν ἔλεγχον αὐτῆς κατόπιν τῶν γενομένων, ὀφείλει ὅμως νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πᾶσαν εὐρύτητα ἐξουσίας ἐν τῇ ἐνεργείᾳ, διότι ἄνευ τούτου ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀνίκανος νὰ πράξῃ ὅ,τι δήποτε. Ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν εἰς τὰ πράγματα τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἔχωμεν τόσην ἐμπιστοσύνην, ὥστε νὰ τῇ ἐπιτρέψωμεν ἐλευθερίαν ἐνεργείας ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, κατόπιν ἐνασκούμενον, εἴμεθα ἀνάξιοι ἐλευθέρων θεσμῶν. Ἐν τῇ Ἀγγλικῇ Βουλῇ τελευταῖον, ἤτοι τὴν 4 Σεπτεμβρίου, ἠθέλησέ τις τῶν βουλευτῶν νὰ δεσμεύσῃ τὸν Πρωθυπουργὸν Γλάδστωνα δι’ ὑποχρεώσεως συμπράξεως τῆς Βουλῆς, πρὸ κειμένου περὶ τῶν ἀνατολικῶν πραγμάτων τὰς παραμονὰς τῆς λήξεως τῆς Συνόδου προσεκάλεσε τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ δώσῃ ὑπόσχεσιν, ὅτι εἰς οὐδὲν ἤθελε προβῆ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ ὑποχρεώσεις εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος ὡς πρὸς τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα, ἂν προηγουμένως μὴ συνεκάλει τὴν Βουλήν· ἀλλὰ τί ἀπήντησεν ὁ Γλάδστων; ὑπὸ τοιούτους ὅρους, εἶπε, Κυβέρνησις εἶναι ἀδύνατος, καὶ αὐτὸς εἶναι ἀδύνατον ποτὲ νὰ δεχθῇ τοιαύτην πρότασιν· αὐτὸς ἐννοεῖ, ὅτι, ἐνόσῳ εἶναι Κυβέρνησις καὶ ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, θὰ ἐνεργῇ ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ, γινώσκων ὅμως, ὅτι κατόπιν τῶν πράξεων αὐτοῦ θὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ, ἥτις δύναται διὰ τοῦ ἐλέγχου αὑτῆς νὰ τιμωρήσῃ πᾶσαν παρεκτροπήν. Ἡ γνῶσις αὕτη τοῦ ἐπελευσομένου ἐλέγχου τῆς Βουλῆς εἶναι ὁ μόνος περιορισμὸς, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξετάζωνται τυπικῶς, ἀλλὰ δέον νὰ ἐξετάζωνται οὐσιαστικῶς, διότι ἐκ τῆς οὐσίας ἐξαρτᾶται ἡ ἐκτίμησις αὐτῶν.» Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ θεωρία τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης ἐπισημότατα δεδικαιολογημένη καὶ ἀνεγνωρισμένη, καὶ πέραν μάλιστα τῶν εὐλόγων ὁρίων παρεκβαίνουσα, καθότι ἡ ἄδεια τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας δὲν εἶναι ἁπλοῦς τύπος, ἀλλ’ οὐσιώδης ἐγγύησις, ἐξασφαλίζουσα τὴν διάκρισιν τῶν Ἐξουσιῶν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων ὑποθέσεων ὑπὸ τῶν νομίμων ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Ὅθεν δὲν ἀρκεῖ νὰ μὴν ἔβλαψεν ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα διὰ τῆς ἐπεμβάσεώς της εἰς ἔργα νομοθετικὰ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται προσέτι νὰ ὑπῆρξε καὶ ἀναπόφευκτος ἀνάγκη πρὸς ἐπιχείρησιν τοιούτων ἔργων· ὅταν δὲ τὸ τελευταῖον τοῦτο λείπῃ, ὅταν ἄνευ ἀνάγκης ἡ Κυβέρνησις ἐπενέβη εἰς ἔργα ἀλλότρια, ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων της, ὀφείλει νὰ ἐπιβάλῃ προσωπικὴν εὐθύνην, καὶ ἂν ἐκ τῆς ἐπεμβάσεως ταύτης δὲν προέκυψε τυχὸν ζημία τις ἐθνική. Ὅστις δύναται τώρα ἂς συμβιβάσῃ τὴν τοιαύτην ὑπεραπολογίαν τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης μὲ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξήνεγκε χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποκηρύττων φανερὰ τὴν θεωρίαν τῆς ἀνάγκης καὶ θεωρῶν αὐτὴν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου καὶ παντελῶς ἄγνωστον ἐν εὐνομουμένῃ καὶ ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ. Εἴπατε σεῖς μὲ ποῖον ὤφειλε δικαιότερον νὰ παρομοιάσῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς τὸν Πρωθυπουργὸν τοῦ Καρόλου Ιʹ Πολινιὰκ, τὸν ἐκδόντα τὰ Διατάγματα τοῦ Ἰουλίου, μὲ τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ἢ μὲ τὸν νῦν Πρωθυπουργὸν κ. Τρικούπην, ὅστις ὑπὲρ πάντα ἄλλον δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι εἶναι ὁ πανηγυριστὴς τῆς θεωρίας τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης καὶ τῆς διὰ νομοθετικῶν Διαταγμάτων διοικήσεως; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἓν πρᾶγμα δὲν ἐννοῶ, πῶς μὲ τοιαύτην ἀπότομον διάστασιν γνωμῶν περὶ τῶν ὁρίων αὐτῶν τῆς νομίμου ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀπαιτουμένη ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ ἑνότης. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἐν συνταγματικῇ πολιτείᾳ δὲν εἶναι ἁπλοῦς συναγελασμὸς προσώπων, τὰ ὁποῖα συγκρατεῖ μόνη ἡ θέλησις τοῦ Μονάρχου, ἀλλ’ ἀντιπροσωπεύει σύστημα ἀρχῶν, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ὁποίων τὰ κατὰ μέρος πρόσωπα ἀποτελοῦσιν ἓν ὀργανικὸν σύνολον, μίαν ἑνιαίαν ἀρχὴν, ἐπιτρέπουσαν τὴν ἀπρόσκοπτον ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ ἐνέργειαν. Ἀλλ’ ὅταν ὡς πρὸς τὴν ἀποστολὴν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως ὁ μὲν Πρωθυπουργὸς κηρύττει πανηγυρικῶς τὴν θεωρίαν τῆς ἀνάγκης ὡς ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπολακτίζει ταύτην ὡς ἀντικειμένην εἰς τὸ δίκαιον καὶ εἰς τοὺς ὅρους πάσης ἐλευθέρας πολιτείας, ἐρωτῶ, ποία ἑνότης ἀρχῶν συνδέει τὸν Πρωθυπουργὸν μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νῦν περὶ τούτου. Παραιτῶ λοιπὸν τὴν παρέκβασιν καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς ἀνάγκης εἶναι ἀκροσφαλής· ἀναγνωρίζω, ὅτι δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς πολυειδεῖς καταχρήσεις. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἀρκεῖ ἡ κατάχρησις διὰ ν’ ἀναιρέσῃ τὸν θεσμὸν, διὰ νὰ ματαιώσῃ τὴν χρῆσιν; Ἕνεκα τῆς ἀνθρωπίνης ἀτελείας πανταχοῦ, κύριοι, εἰσχωρεῖ κατὰ δυστυχίαν ἡ κατάχρησις· ἐν τῇ λειτουργίᾳ πάσης Ἀρχῆς, καὶ αὐτῆς τῆς κανονικωτάτις, δύναται, εἴτε ἡ ἰδιοτέλεια, εἴτε ἡ ἐμπάθεια, εἴτε ἡ ἀπροσεξία, νὰ παρατρέψῃ τὴν πορείαν τῆς Ἀρχῆς ἀπὸ τῆς τροχιᾶς τοῦ καθήκοντος· ἀλλ’ οὐδείς ποτε ἐφαντάσθη, στηριζόμενος ἐπὶ τῆς καταχρήσεως, ν’ ἀρνηθῇ τὴν νόμιμον τῶν Ἀρχῶν λειτουργίαν. Ἡ ἀστυνομία εἶναι Ἀρχὴ λίαν ἀκροσφαλής, διότι στηρίζεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀσκοῦντος αὐτήν· ἀλλ’ ἡ ἀστυνομικὴ Ἀρχὴ ὑπάρχει ἐν πάσῃ ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ. Βεβαίως ὁ θεσμὸς τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης εἶναι μᾶλλον αὐθαίρετος, μᾶλλον ἀκροσφαλής· δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὅπλον καταπιέσεων, ὡς μέσον ἀνατροπῆς ἐνίοτε τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν· ἀλλὰ τὰ ἔθνη, τὰ ἄξια ἐλευθεριῶν, δὲν πρέπει ποτὲ νὰ κοιμῶνται ἀμέριμνα· πρέπει νὰ γρηγορῶσιν ἀδιαλείπτως, ἕτοιμα ν’ ἀναγκιτίζωσι πᾶσαν παρεκτροπήν, νὰ τιμωρῶσι πᾶσαν κατάχρησιν, καὶ ν’ ἀσκῶσιν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸν ἀπαιτούμενον ἔλεγχον ἐπὶ τῶν διαχειριζομένων τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν· ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον καὶ μόνον διατηροῦσιν οἱ λαοὶ τοὺς ἐλευθέρους αὑτῶν θεσμούς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἰς δεδομένην τινὰ περίστασιν καταχρασθῇ τὸ δίκαιον τῆς ἀνάγκης, τὸ ὁποῖον ἐδόθη μόνον ἐπὶ προστασίᾳ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ λαοῦ, ἡ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ἐπερχομένη, δικαιοῦται καὶ ὀφείλει ν’ ἀσκήσῃ τὸν ἀπαιτούμενον ἔλεγχον, νὰ ἐπιβάλῃ τὰς δεούσας εὐθύνας καὶ νὰ προλάβῃ οὕτω πᾶσαν ἐν τῷ μέλλοντι ὑπερβασίαν καὶ κατάχρησιν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι οὐδεὶς ἀπομένει δισταγμός, ὅτι, ὑπαρχούσης ἀνάγκης, ἡ Κυβέρνησις δύναται καὶ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Βουλῆς νὰ λάβῃ διὰ Διαταγμάτων μέτρα, χρήζοντα τῆς νομοθετικῆς ἀδείας, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ὑποβάλῃ τὰ Διατάγματα ταῦτα κατόπιν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Τούτου τεθέντος, ποίαν ἔννοιαν ἔχει ὁ πόλεμος κατὰ τῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐξέδωκε διὰ τὴν προσωρινὴν διοίκησιν τῶν νέων χωρῶν; Ποῦ στηρίζεται, ἢ πῶς δικαιολογεῖται, ἢ πῶς ἐξηγεῖται ἡ κατὰ τῶν Διαταγμάτων τούτων φοβερὰ ἀγανάκτησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις τὸν ἔκαμε νὰ ἐνθυμηθῇ ἀπαισίας ἐποχὰς τῆς Γαλλικῆς ἱστορίας, καὶ νὰ μεταχειρισθῇ φράσιν κακόζηλον, κακότεχνον, ἄτοπον, ἀποκαλῶν τὴν ἔκδοσιν τῶν διαταγμάτων τούτων coup de Jarnat; Ἔστω, ὅτι ἡ πρώην Κυβέρνησις ἐξετίμησε κακῶς τὰς περιστάσεις, μὴ συγκαλέσασα τὴν Βουλήν. Ζητήσατε διὰ τοῦτο εὐθύνας· ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα ν’ ἀρνηθῆτε τὴν προκαλέσασαν τὰ Διατάγματα ἀνάγκην· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε, ὅτι, μὴ συγκληθείσης τῆς Βουλῆς, αἱ νέαι χῶραι δὲν ἔπρεπε νὰ διοικηθοῦν διὰ τῶν Διαταγμάτων, ὅτι ἔπρεπε νὰ παραδοθοῦν εἰς τὴν ἀναρχίαν, εἰς τὴν παραλυσίαν καὶ τὴν καταστροφήν· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ θρηνῆτε καὶ νὰ κόπτεσθε διὰ παράβασιν τοῦ Συντάγματος, ἥτις μόνον εἰς τὴν φαντασίαν σας ὑπάρχει. Ὅτι δὲ ἡ πρὸς τὸ Σύνταγμα ἀγάπη σας εἶναι ἐπίπλαστος, περὶ τούτου ἔχω ἀπόδειξιν ἐναργῆ καὶ ψηλαφητήν, αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ἡ συζήτησις, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄλλο εἶναι εἰμὴ καταπάτησις καὶ χλεύη τοῦ Συντάγματος. Ἀκούσατε, κύριοι. Τὰ δημόσια δικαιώματα καὶ αἱ δημόσιαι ἐξουσίαι κατὰ τοῦτο διαφέρουσι τῶν ἰδιωτικῶν, καθότι περιέχουσι καὶ τὸ στοιχεῖον τῆς ὑποχρεώσεως· τὰ δημόσια δικαιώματα εἶναι ἅμα καὶ δημόσιαι ὑποχρεώσεις· αἱ δημόσιαι Ἀρχαὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ἅμα ν’ ἀσκήσωσι τὴν ἀνατεθειμένην εἰς αὐτὰς ἐξουσίαν, νὰ ἐνεργήσωσι τὴν ὡρισμένην εἰς αὐτὰς λειτουργίαν, καθ’ 8. τρόπον διαγράφει τὸ καθεστὸς πολίτευμα. Ὁ βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βασιλεύῃ· οἱ ὑπουργοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κυβερνῶσι καὶ νὰ διοικῶσιν· ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ νομοθετῇ καὶ νὰ ἐλέγχῃ ἐν ἀνάγκῃ τὰς πράξεις τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των δὲ ταύτης τὰ δημόσια δικαιώματα εἶναι ἀνεπίδεκτα τροποποιήσεως, ἢ ἀπαλλοτριώσεως, ἢ μεταβιβάσεως, κατὰ τὴν βούλησιν τῶν ἐνασκούντων αὐτὰ προσώπων. Οὐδεμία Ἀρχὴ δύναται νὰ μεταβιβάσῃ τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἐξουσίαν εἰς ἄλλην οἱανδήποτε Ἀρχήν, οὔτε ἐν ὅλῳ οὔτε ἐν μέρει, καὶ πᾶσα τοιαύτη ἀπαλλοτρίωσις εἶναι παραβίασις τῆς ἐντολῆς, ἣν ἀνέλαβε νὰ ἐκτελέσῃ ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, εἶναι ὑπερβασία, χαλῶσα τὴν ἁρμονίαν καὶ φέρουσα τὴν σύγχυσιν καὶ ταραχὴν ἐν τῇ πολιτείᾳ. Ἡ Βουλὴ λοιπόν, κύριοι, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύναται ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν τὴν φροντίδα νὰ κανονίσῃ διὰ Διατάγματος ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα μόνον διὰ νόμου δύνανται νὰ κανονισθῶσιν. Ἠξεύρω, ὅτι διὰ τῆς συνηθείας καθιερώθη καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ χορηγῇ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν τὴν ἐντολὴν νὰ κανονίζῃ αὕτη διὰ Διατάγματος λεπτομερείας τινὰς τῶν τιθεμένων νόμων. Ἡ συνήθεια αὕτη εἶναι ἀληθὴς παρέκβασις ἀπὸ τῶν αὐστηρῶν ἀρχῶν· ἀλλ’ ἡ παρέκβασις αὕτη ἀφέθη νὰ ἰσχύσῃ ἀπαρατήρητος διὰ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀνεπαίσθητον ζημίαν, καὶ διότι λεπτομέρειαί τινες, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον προσωρινῆς φύσεως, καταλληλότερον δύνανται νὰ κανονισθῶσι διὰ Διατάγματος. Ἀλλὰ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου οὐδὲν ἄλλο μᾶς προτείνουν, κύριοι, νὰ πράξωμεν, ἢ ν’ ἀπεκδυθῶμεν τὴν ἐξουσίαν ἡμῶν καὶ ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐντολὴν νὰ κανονίσῃ αὐτὴ διὰ Διαταγμάτων πᾶν ὅ,τι ἀποβλέπει τὴν διοίκησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Τὰ πάντα διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων θέλουσι κανονισθῆ, καὶ οἱ νόμοι, καὶ αἱ ἐπαρχίαι, καὶ αἱ ἐφορίαι, καὶ τὰ ταμεῖα, καὶ τὰ δικαστήρια, ἅπασαι ἐν γένει αἱ Ἀρχαί, πρὸς δὲ καὶ ἡ ἔκτασις καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν καὶ ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας των. Εἶναι τοῦτο κανονικόν; Εἶναι συνταγματικόν; Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ ἀγάπη πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὑπὲρ οὗ ὁ κ. ὑπουργὸς ἀνέλαβε τὸν ἀστεῖον ἐκεῖνον ἀγῶνα κατὰ τῶν φασμάτων; Ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν ἦναι παροῦσα, ἡ δ’ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία λαμβάνῃ διὰ Διαταγμάτων μέτρα, χρῄζοντα τῆς νομοθετικῆς συμπράξεως, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὰ μέτρα δὲν ὑπαγορεύονται ὑπὸ ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης, περιμένομεν ὁπωσδήποτε τὸν ἐπερχόμενον ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, δι’ οὗ καὶ ἡ ὑπερβασία θὰ στιγματισθῇ καὶ τὰ μέτρα δεόντως θὰ κανονισθῶσιν. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ὡραίου συστήματος, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον, ἡ Βουλή, παροῦσα καὶ ἐργαζομένη, παραιτεῖ ἑκουσίως τὸ ἔργον αὑτῆς, βαρύνεται νὰ νομοθετήσῃ, καὶ ἀφίνει τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθέραν νὰ ἐκτελέσῃ νομοθετικὰ καθήκοντα, καὶ ταῦτα ἄνευ εὐθύνης, ἄνευ ἐλέγχου, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἤδη, λαβοῦσα γενικὴν καὶ ἀπόλυτον πληρεξουσιότητα νὰ πράξῃ κατὰ τὸ δοκοῦν, ἔχει ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἄφεσιν. Καὶ ἔπειτα ἔχουν τὴν γενναιότητα νὰ ὁμιλῶσιν ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ ἐκστρατεύωσι κατὰ τῶν βεβήλων, οἵτινες ζητοῦσι ν’ ἀφαιρέσωσι τοὺς ὑποστάτας τοῦ πολιτικοῦ οἰκοδομήματος! Καὶ ὑπομονὴ, κύριοι, ἐὰν εἶχον τὸ θάῤῥος τῶν πεποιθήσεών των· ὑπομονὴ, ἂν ἀπεδέχοντο τὴν γνώμην των μὲ ὅλας της τὰς συνεπείας· ἂν ἔλεγον «δὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην»· τὴν ἀποκρούομεν καὶ ὡς ἀρχὴν καὶ ὡς δικαιολογίαν τῶν Διαταγμάτων· τὰ Διατάγματα ταῦτα θεωροῦμεν ἄκυρα καὶ μὴ ὄντα· πᾶν ὅ,τι λοιπὸν δι’ αὐτῶν ἐγένετο δὲν εἶναι νόμιμον οἱ νόμοι κακῶς ἐδημοσιεύθησαν καὶ εἰσήχθησαν δι’ αὐτῶν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας· αἱ Ἀρχαὶ κακῶς ἐγκατεστάθησαν· ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ διοίκησις κακῶς ἐλειτούργησαν· ὅλα πρέπει νὰ καταργηθοῦν, ὅλα πρέπει νὰ πέσουν, νόμοι, καὶ Ἀρχαὶ, καὶ πράξεις, καὶ ἀποφάσεις, καὶ ἔννομοι σχέσεις, καὶ δικαιώματα καὶ συμφέροντα, ὅλα κάτω. Αὐτὸ τοὐλάχιστον τὸ ἐννοῶ· εἶναι σύστημα ἄγριον, ἀλλὰ συνεπὲς, ἑνιαῖον, ἄξιον ἐξετάσεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νόμου. Ἀλλὰ σεῖς σταματᾶτε ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁδοῦ· σᾶς τρομάζουν αἱ συνέπειαι τῆς γνώμης σας, καὶ ἀντὶ νὰ παραιτήσητε λογικῶς τὴν γνώμην ταύτην, ἥτις σᾶς φέρει εἰς τοιαύτας ἀτόπους συνεπείας, σεῖς κρατεῖτε μετὰ πείσματος τὴν γνώμην σας, καὶ ἐξ ἄλλου προσπαθεῖτε μὲ τρεμούσας χεῖρας νὰ σώσητε τὰ ἐξ αὐτῆς ναυάγια, νὰ κυρώσητε τὰ ἀποτελέσματα, ἐνῷ καταργεῖτε τὴν ἀρχὴν, νὰ σώσητε τὰ μέρη τοῦ οἰκοδομήματος, ἐνῷ ἀναιρεῖτε τὴν βάσιν αὐτοῦ. Γινώσκω τὴν δυσχέρειαν τῆς θέσεώς σας. Ὑπεσχέθητε πολλὰ, ὅτε ἀντεπολιτεύεσθε τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν· διετυμπανίσατε ἀπὸ ἄκρου ἕως ἄκρου τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ Σύμβασις ἦτο προδοσία τῆς Ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ὅτι τὰ Διατάγματα ἦσαν ἀντισυνταγματικὰ, ὅτι αἱ ἐγκατασταθεῖσαι Ἀρχαὶ παρανόμως ἐγκατεστάθησαν καὶ παρανόμως ἐλειτούργουν, ὅτι τίποτε δὲν ἤθελε σεβασθῆ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐκ τῶν παρανόμων τούτων ἐνεργειῶν, καὶ ὅτι καὶ αὐτῶν τῶν Ἀντιπροσώπων τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἡ νομιμότης ἤθελεν ἀμφισβητηθῆ. Ἀνελάβετε ὑποχρεώσεις πολλὰς, τὰς ὁποίας ἐλησμονήσατε καὶ παρητήσατε ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ τὴν μίαν κατόπιν τῆς ἄλλης. Ἐκυρώσατε τὴν προδοτικὴν Σύμβασιν ἐζητήσατε πίστωσιν, διὰ νὰ πληρώσητε τοὺς ὑπαλλήλους τῶν νέων ἐπαρχιῶν, μέ τινας αὐθαιρέτους τροποποιήσεις, ξύοντες δηλ. τὸν βασιλικὸν ἐπίτροπον, διὰ νὰ εὕρητε ὑποκάτω τὸν νομάρχην, δικαιολογοῦντες δὲ καὶ προσδιορίζοντες τοὺς μισθούς ὅπως σᾶς ἀρέσκει· ἐδέχθητε μετὰ χαρᾶς τοὺς ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν βουλευτάς· κυροῦτε νῦν διὰ τοῦ νομοσχεδίου πάσας τὰς πράξεις τῶν ἐγκατασταθεισῶν ἐκεῖ Ἀρχῶν. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἀκυρώσητε τίποτε, ἀπολύτως τίποτε ἐκ τοῦ παρελθόντος; Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ λησμονηθῶσιν ὅλαι αἱ μεγάλαι ἐπαγγελίαι, ὅλοι οἱ πατριωτικοὶ λόγοι, οἵτινες ἐλέγοντο καὶ ἐγράφοντο ἀπὸ τῆς θέσεως τῆς ἀντιπολιτεύσεως; Ἐννοῶ, λέγω, τὴν δυσχέρεια τῆς θέσεώς σας· ἀλλ’ ὠφείλατε νὰ τὴν προΐδητε. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ἀξιοῦντες νὰ διευθύνωσι τὰς τύχας τῶν ἐθνῶν, πρέπει νὰ γνωρίζωσι ν’ ἀντιπολιτεύωνται ὡς μέλλοντες νὰ κυβερνήσωσι, καὶ νὰ κυβερνῶσιν ὡς μέλλοντες ν’ ἀντιπολιτευθῶσι· δὲν τοῖς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραδίδωνται τυφλῶς εἰς τὴν φορὰν τῶν στιγμιαίων παθῶν, νὰ διαδίδωσι πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ ἐκφαυλίσῃ καὶ καταῤῥίψῃ τὴν καθεστῶσαν Ἐξουσίαν, νὰ δίδωσιν ἐλαφρῶς πᾶσαν ὑπόσχεσιν, καὶ ὅταν φθάσωσιν εἰς τὸ τέρμα τῶν ἐνεργειῶν των, ὅταν ἀναλάβωσιν αὐτοὶ τὴν ἀρχὴν, νὰ ὑποχωρῶσι, τρέμοντες ἀπέναντι τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἰδίων ἑαυτῶν ἐνεργειῶν. (Εὖγε ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὅπωςδήποτε δὲν δύνασθε τὴν κομματικὴν ὑμῶν δυσχέρειαν νὰ μεταβάλητε εἰς δυσχέρειαν νομοθετικὴν, εἰς δυσχέρειαν τῆς πολιτείας. Ὀφείλετε ν’ ἀπεδεχθῆτε θἀτέραν τῶν λύσεων, ἢ νὰ διακόψητε πᾶσαν σχέσιν πρὸς ὅ,τι ἐγράψατε καὶ ὑπεσχέθητε ὡς ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν κανονικὴν ὁδὸν, πράττοντες ὅ,τι ἡ φρόνησις ὑπαγορεύει ὑπὲρ τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἢ νὰ ἐμμείνητε εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς ἐπαγγελίας σας, ἀποδεχόμενοι ὅλας των τὰς συνεπείας φέροντες τὴν ἐρημίαν καὶ τὸ χάος εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, καταστρέφοντες πᾶν ὅ,τι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς αὐτὰς, πᾶν ὅ,τι διὰ τῶν ἑλληνικῶν Ἀρχῶν καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν ἑλληνικῶν νόμων ἐγένετο καὶ ἐπράχθη ἐν αὐταῖς, ποδοπατοῦντες καὶ ἐξαφανίζοντες πάντα τὰ δικαιώματα, πάσας τὰς ἐννόμους σχέσεις, πάντα τὰ συμφέροντα, ἰδιωτικά τε καὶ δημόσια, καὶ κηρύττοντες ἀπροκαλύπτως, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, ἀπὸ τῆς κατοχῆς τῶν νέων ἐπαρχιῶν μέχρι σήμερον, μόνοι νόμιμοι ἄρχοντες ἦταν ἐκεῖ ὁ Καδῆς καὶ ὁ Καϊμακάμης, ὅτι αὐτοὶ καὶ μόνοι ἠδύναντο νὰ λειτουργῶσιν ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, ἐφαρμόζοντες τοὺς Τουρκικοὺς νόμους, καὶ αὐτοὺς ἔτι τοὺς ἀναγομένους εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν, καὶ ταῦτα πάντα ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ ἑλληνικοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἐφορτώθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μετεκένωσεν εἰς τὰς νέας χώρας, ἀφήσας τοὺς ἄλλους νόμους εἰς τὴν παλαιὰν ἐπικράτειαν. Ὀφείλετε, λέγω, νὰ ἐκλέξητε τὴν ἑτέραν τῶν ὁδῶν τούτων. Ἀλλὰ σεῖς οὔτε τὴ μίαν ἀκολουθεῖτε, οὔτε τὴν ἄλλην προτιμᾶτε τὰ μισὰ μέτρα. Καταρᾶσθε τὰ Διατάγματα, καὶ ὅμως ἀποδέχεσθε ὅλας τὰς συνεπείας τῶν κατηραμένων τούτων Διαταγμάτων· καὶ ποῦ σταματᾶτε; κατὰ τίνων ἐκθυμαίνετε; Κατὰ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἵτινες ἡμάρτησαν ἁμαρτίαν ἀσυγχώρητον, ὑπακούσαντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δεχθέντες τὴν θέσιν των καὶ συντελέσαντες εἰς τὴν διὰ τῶν ἑλληνικῶν νόμων κανονικὴν τῶν ἐπαρχιῶν διοίκησιν, ἥτις καθ’ ἡμᾶς ἔπρεπε ν’ ἀφεθῇ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους καὶ τοὺς ἰραδέδες τοῦ Σουλτάνου. Ὅλος λοιπὸν ὁ θόρυβος, ὅλη ἡ ἀγανάκτησις, ὅλαι αἱ κραυγαὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχον, νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ δυστυχεῖς ὑπάλληλοι καὶ νὰ κενωθῶσι θέσεις, αἵτινες ἄλλως δὲν ἠδύναντο νὰ διατεθῶσιν; (Θόρυβος). Εἶναι δὲ, κύριοι, ἀληθῶς ἀξιοθαύμαστος ἡ τέχνη καὶ ἐπιτηδειότης, ἣν ἀνέπτυξεν ὁ ἀνεξάντλητος ὑπουργὸς, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένην λύσιν. Τί σᾶς εἶπε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς πρωτοτύπου καὶ ἰδιοῤῥύθμου καὶ μοναδικῆς ταύτης λύσεως, καθ’ ἣν οἱ μὲν δημόσιοι ὑπάλληλοι, δικαστικοί τε καὶ πολιτικοὶ, κηρύττονται ἀπ’ ἀρχῆς ἀκύρως διορισθέντες καὶ ἑπομένως ἁπλοῖ ἰδιῶται, αἱ δὲ δι’ αὐτῶν γενόμεναι πράξεις καὶ ἀποφάσεις κυροῦνται καὶ τὰ ἐκ τῶν πράξεων καὶ ἀποφάσεων τούτων ἔννομα δικαιώματα καὶ συμφέροντα διατηροῦνται; Ἐν ἀρχῇ κατέφυγεν εἰς ἓν παράδειγμα, ὅπερ ἠρανίσθη ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς Ῥώμης. Δοῦλός τις, νομιζόμενος ἐλεύθερος, κατώρθωσε νὰ ὑφαρπάσῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ Πραίτορος καὶ νὰ τὸ διαχειρισθῇ ἐπί τινα χρόνον· ὅτε δὲ κατόπιν ἀνεκαλύφθη, ὅτι ἦτο δοῦλος, οἱ Ῥωμαῖοι διετήρησαν οὐχ ἧττον ὅσας εἶχεν ἐκδώσει ἀποφάσεις ὡς Πραίτωρ. «Ἰδοὺ, εἶπεν, ἓν παράδειγμα ὅμοιον. Ἰδοὺ ὅτι ἡ κοινὴ πλάνη δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὰ παρὰ τὸν νόμον γενόμενα καὶ νὰ κυρώσῃ αὐτὰ ὡς νόμιμα. Διατί δὲν δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ πράξωμεν τὸ αὐτό;» Παραλείπω, κύριοι, ὅτι ἐνταῦθα δὲν χωρεῖ κοινὴ πλάνη, ἥτις χρησιμεύει ὡς βάσις εἰς τὸ ἀναφερόμενον παράδειγμα, διότι πλάνην τοῦ Συντάγματος, καὶ μάλιστα πλάνην κοινὴν, οὐδεὶς σωφρονῶν προέτεινεν ἢ ἠδύνατο νὰ προτείνῃ. Καὶ ἐρωτῶ, ποίαν σχέσιν ἔχει τὸ ἀναφερόμενον παράδειγμα μὲ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ; Οἱ Ῥωμαῖοι, διὰ νὰ ἀναγνωρίσουν τὰς ἀποφάσεις τοῦ δούλου Πραίτορος, τὸν ἐκήρυξαν ἀπ’ ἀρχῆς ἐλεύθερον, ἀποφηνάμενοι, ὡς λέγει ὁ Παπινιανὸς, ὅτι διὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ ὡς Πραίτορος ὁ δοῦλος ἐγένετο ipso facto ἐλεύθερος. Ὀρθῶς λοιπὸν ἐκήρυξαν ἐγκύρους καὶ τὰς ἀποφάσεις, ὅσας ὁ Πραίτων οὗτος ἐξέδωκεν. Ἀλλὰ σεῖς τί πράττετε; Ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον! Κηρύσσετε, ὅτι οἱ δικασταὶ καὶ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι ἀπ’ ἀρχῆς ἀκύρως διωρίσθησαν· ἀπογυμνόνετε αὐτοὺς πάσης ἐννόμου ἐξουσίας, τοὺς θεωρεῖτε ἁπλοῦς ἰδιώτας, καὶ κατόπιν ἔρχεσθε καὶ κυρόνετε τὰς ἀποφάσεις καὶ τὰς πράξεις τῶν ἰδιωτῶν τούτων, ὡς ἐκδοθείσας καὶ ἐνεργηθείσας ὑπὸ νομίμων δικαστῶν καὶ νομίμων δημοσίων ὑπαλλήλων, χωρὶς κἂν νὰ συλλογισθῆτε, ἂν ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ θὰ θελήσῃ ν’ ἀναγνωρίσῃ τοιαύτην ἰδιοτροπίαν τῆς Νομοθετικῆς, κηρυττούσης αὐθαιρέτως ἔγγραφα ἰδιωτῶν ὡς ἀποφάσεις δικαστικάς. Ποίαν σχέσιν ἔχει λοιπὸν τὸ παράδειγμα μὲ τὸ νομοσχέδιον εἰμὴ τὴν σχέσιν τῆς ἀντιθέσεως, ὡς εἶπον καὶ προχθὲς ἀπὸ τῆς θέσεώς μου; Ὁ κ. Καλλιγᾶς ᾐσθάνθη, ὅτι ἡ πρώτη βάσις δὲν ἦτο στερεά. Ἐπεχείρησε λοιπὸν ἐν τῇ δευτέρᾳ ὁμιλίᾳ του νὰ στηρίξῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ ἄλλης βάσεως, καὶ κατέφυγεν εἰς τὸ σύστημα τῶν νομικῶν πλασμάτων, εἰς τὰς fictiones. «Πλάττομεν, εἶπε, τοὺς δικαστὰς καὶ τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ὑποθέτομεν, ὅπως κυρώσωμεν τὰς ἀποφάσεις καὶ τὰς πράξεις αὐτῶν. Εἶναι καὶ αὕτη μία fictio, ὡς τόσαι ἄλλαι, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ τις εἰς τὸ ἀστικὸν καὶ τὸ δημόσιον δίκαιον.» Ὁ θαυμάσιος ὑπουργός! Ὁμολογήσατε, ὅτι εἶναι ἀμίμητος εἰς τὸ νὰ συνδέῃ τὰ ἀσύνδετα, νὰ ἐξομοιοῖ τὰ ἀνόμοια καὶ νὰ οἰκονομῇ τὰ ἀνοικονόμητα. Προχθὲς εἴχομεν τὴν κοινὴν πλάνην καὶ τὸν δοῦλον Πραίτωρα· τώρα ἔχομεν τὸ πλάσμα. Ἐξαίρετα! Μία μόνη μικρὰ δυσκολία μένει ἀνοικονόμητος, ὅτι ἐνταῦθα δὲν δύναται νὰ ἔχῃ χώραν τὸ νομικὸν πλάσμα, τὸ τόσον εὐφυῶς ἐπινοηθέν. Πῶς εἶναι τῳόντι δυνατὸν εἷς καὶ ὁ αὐτὸς νόμος, ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ διατάξει, ἔνθεν μὲν νὰ κηρύττῃ ῥητῶς καὶ πανηγυρικῶς, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τοὺς διορισθέντας δικαστὰς καὶ ὑπαλλήλους ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, ἔνθεν δὲ νὰ πλάττῃ ἀμέσως αὐτοὺς τούτους τοὺς ὑπαλλήλους ὡς νομίμως διωρισμένους, διὰ νὰ κυρώσῃ τὰς πράξεις των! Εἰς τὸ πλευρὸν μιᾶς θετικῆς καὶ κατηγορητικῆς διατάξεως νὰ τίθεται ἓν ἀρνητικὸν πλάσμα, ν’ ἀρχίζῃ ὁ νομοθέτης θέτων τι πρᾶγμα καὶ νὰ τελειώνῃ ἀρνούμενος αὐτὸ κατὰ πλάσμα, τοῦτο εἶναι τόσον καινοφανὲς καὶ ξενότροπον καὶ ἀκατανόητον, ὥστε, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἀπῃτεῖτο οὐ μόνον ἔκτακτος ἐπιτηδειότης, ἀλλὰ καὶ ἔκτακτος τόλμη, ὅπως ἐπιχειρήσῃ τις νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαύτας προτάσεις ἐν δημοσίᾳ συζητήσει καὶ ἐνώπιον σπουδαίων ἀνθρώπων.—Ὄχι, κύριοι· ὅ, τι δήποτε καὶ ἂν ἐπινοήσητε, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν εἴπητε, ἀδύνατον νὰ δικαιολογήσητε τὸ νομοσχέδιόν σας. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι τοιοῦτον νομοσχέδιον δὲν θὰ ψηφισθῇ ποτὲ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Θὰ ψηφισθῇ.

§124ΜΙΛΗΣΗΣ. Δύνασθε νὰ τὸ ψηφίσητε· μὴ λησμονήσετε ὅμως, ὅτι δὲν εἶσθε ἀπόλυτος Ἐξουσία (χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου· θόρυβος).

§125ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Τί κατάστασις εἶναι αὐτὴ, κύριε πρόεδρε!

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι· τὰ ἀκροατήρια θὰ κενωθῶσι. (Διατάσσεται ἡ ἐκκένωσις τῶν ἀκροατηρίων).

§127ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρέπει νὰ μάθουν οἱ χειροκροτοῦντες καὶ ποδοκροτοῦντες, ὅτι ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης δὲν ὁμιλοῦμεν πρὸς αὐτούς· ὁμιλοῦμεν πρὸς τὸ ἔθνος, πρὸς ὃ καὶ μόνον ὑπέχομεν εὐθύνας δι’ ὅ,τι λέγομεν καὶ πράττομεν ἐνταῦθα.— Ἐπαναλαμβάνω, εἶσθε κύριοι νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἀφοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι ὁποῖον εἶναι· μὴ λησμονῆτε ὅμως, ὅτι τῆς πλειονοψηφίας τὸ κράτος δὲν εἶναι ἀπόλυτον· ἀπόλυτον κράτος, ἀπόλυτον κυριαρχίαν ἔχει μόνον τὸ δίκαιον καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ πρὸς ἀνεύρεσιν καὶ καθιέρωσιν τούτων γίνονται αἱ δημόσιαι συζητήσεις. Ἂν διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου παραβιάσητε τὰς ἀναλλοιώτους ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἀληθείας, ἡ ἀπόφασίς σας θὰ κατακριθῇ ὑπὸ τῆς ἀοράτου ἐκείνης δυνάμεως, ἥτις ὀνομάζεται κοινὴ γνώμη· τὸ κράτος τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως θὰ ἦναι ἐφήμερον, παροδικὸν, καὶ μόνον διαρκὲς ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ τὴν ἐξασθένησιν, τὴν ἐλάττωσιν τῆς πολιτικῆς σας δυνάμεως. Οὐδέποτε ἀτιμωρητεὶ ἐλησμόνησαν, κύριοι, τὰ παλαίοντα κόμματα τὴν ὑπερτέραν ταύτην δύναμιν, ἥτις κρίνει ἀμερολήπτως καὶ ἀδυσωπήτως τήν τε συμπολίτευσιν καὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ὅπως δήποτε ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν πᾶν ὅ,τι δυνάμεθα, πρὸς ματαίωσιν τοῦ κακοῦ. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλομεν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου, ὑπογεγραμμένην παρ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μαντινείας κ. Μανέτα καὶ σύμφωνον πρὸς ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας· εἰς τὴν Βουλὴν δ’ ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι κρίνῃ ὀρθὸν καὶ συμφέρον τῇ Πατρίδι. Ἰδοὺ πῶς συμπληροῦται διὰ τῆς τροπολογίας τὸ 1 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. «Μετὰ δέκα ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἡμερομηνίας τοῦ φύλλου τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ᾧ καταχωρισθήσεται ὁ παρὼν νόμος, ἅπασα ἡ ἐν τῷ λοιπῷ Βασιλείῳ κειμένη νομοθεσία λαμβάνει ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν ἐν ταῖς ἄρτι εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος προσαρτηθείσας χώραις, καὶ παύει ἔκτοτε ἡ ἰσχὺς τῶν ἀπὸ 26 Ἰουνίου καὶ ἐφεξῆς διὰ τὴν προσωρινὴν διοίκησιν αὐτῶν ἐκδοθέντων νομοθετικῶν Β. Διαταγμάτων. «Ἐντὸς τῆς προθεσμίας ταύτης δημοσιευθήσονται καὶ οἱ μήπω δημοσιευθέντες διὰ τῶν Διαταγμάτων νόμοι.»

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, δύω ὑπάρχουσι τρόποι, καθ’ οὓς δύναταί τις νὰ ῥυθμίσῃ τὴν κρίσιν του· ἢ ἀνατρέχει εἰς ἀνεύρεσιν ἀρχῆς λελογισμένης, σοβαρᾶς, στηριζομένης εἰς τὴν λογικὴν, καὶ σεβόμενος τὴν ἀξίαν αὐτῆς, ἐξάγει συνεπῶς τὰ ἐξ αὐτῆς συμπεράσματα, ἢ, ἐὰν στερῆται πάσης ἀρχῆς καὶ δὲν εὑρίσκῃ μόνος πῶς νὰ φωτίσῃ τὴν συνείδησίν του, διὰ ν’ ἀνακαλύψῃ στερεὰν βάσιν, ἐφ’ ἧς νὰ ἵσταται, τότε τί πράττει; Καταφεύγει εἰς τὰ τυχαίως συμβαίνοντα, ἐπικαλεῖται οἱονδήποτε παράδειγμα, οἱονδήποτε προηγούμενον. Τοῦτο βλέπετε ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γινόμενον. Ἐννοῶ τοῦτο φυσικὸν, ὅταν πρόκηται περὶ πράγματος ὅλως θεωρητικοῦ, ὅτε δυσκόλως ἀνευρίσκει τις τὴν στερεὰν καὶ ἀδιάσειστον ἀρχήν· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ κειμένων νόμου, μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ νὰ ἀνατρέχῃ τις εἰς παραδείγματα διὰ νὰ σχηματίσῃ γνώμην, εἶναι πρᾶγμα λίαν ἐπικίνδυνον, διότι κινδυνεύει αὐτὰ τὰ κείμενα καὶ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους νὰ καταστήσῃ ἀργά. Ἐὰν ἔλειπε τῳόντι τὸ Σύνταγμα καὶ ἠρχόμεθα ἐδῶ νὰ συζητήσωμεν ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ ἡ σωτηριωδεστέρα πρὸς θεμελίωσιν τῆς ἐλευθερίας, ἠδυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν εἰς παραδείγματα· ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ῥήτρας σαφεῖς, δὲν ἐννοῶ πῶς διὰ παραδειγμάτων τολμῶμεν ν’ ἀνατρέψωμεν αὐτὰ τὰ κείμενα τοῦ νόμου. Ἀλλὰ γνωρίζετε εἰς ποίαν παρεκτροπὴν δύναται νὰ φθάσῃ ἡ μέθοδος αὕτη; Γνωρίζετε, ὅτι αὐτὴ εἶναι κυρίως ἡ ἀπόῤῥητος σοφία τῶν Ἰησουϊτῶν, ἡ ἀνεύρεσις συμπτώσεως, ἡ ἀνεύρεσις παραδείγματος, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ λεγομένη «casuistique». Ἀρκεῖ νὰ σᾶς παραπέμψω εἰς τὰς lettres provenciales τοῦ Pascal, διὰ νὰ γνωρίσητε τὴν τέχνην τοῦ Ἐσκοβάρ. Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν θελήσητε, δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε διὰ παραδείγματος καὶ ἐκ παλαιᾶς καὶ νέας γραφῆς. Πᾶσα παρεκτροπή, εἴτε ἐν τῷ ἠθικῷ κόσμῳ, εἴτε ἐν τῷ κόσμῳ τοῦ δικαίου, εἴτε ὁπουδήποτε, δικαιολογεῖται διὰ παραδείγματος. Εἶναι ἀπίστευτον οἷα καὶ ὁπόσα δικαιολογοῦνται. Ἡ τέχνη τῶν Ἰησουϊτῶν εἰς τοῦτο συνίσταται, ν’ ἀνευρίσκουν ἐπιτηδείως παραδείγματα αὐθεντικὰ πρὸς δικαίωσιν καὶ τῶν ἀτοπωτέρων. Ἀλλά, κύριοι, τί ἠθέλατε εἰπῆ, ὅταν τὰ παραδείγματα διαστρέφωνται; Εἶναι ἕτερος βαθμὸς, ἀνώτερος τοῦ τῶν Ἰησουϊτῶν, καὶ αὐτὸς ἀνῆλθε σήμερον ἐπὶ τοῦ βήματος δυστυχῶς. Πρὸ ὀλίγου ἠκούσαμεν τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου ὑπάρχει Κυβέρνησις τηροῦσα αὐστηρῶς καὶ παραδειγματικῶς τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας, ἐδέχθη ἐν τούτοις νομοθετικὰ Διατάγματα. Πῶς θέλετε, λέγουν, νὰ ἦσθε συνταγματικώτεροι τῶν Ἰταλῶν! Ἐκεῖ, ἐν Ἰταλίᾳ, εἶναι εὐλαβέστατοι ὡς πρὸς τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς, καὶ τηρεῖται κατὰ γράμμα τὸ πολίτευμα, καὶ πάντες οἱ πολιτευόμενοι φιλοτιμοῦνται ν’ ἀνατρέχωσιν εἰς ὅ,τι ὑπάρχει τελειότερον ἐν τῇ θεωρίᾳ. Βλέπετε, ὅτι οἱ διέποντες σήμερον τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἰταλίας εἶναι οἱ σπουδαιότεροι συγγραφεῖς ἐν ταῖς πολιτικαῖς ἐπιστήμαις. Ποῖος δὲν ἀνέγνωσε τὰ συγγράμματα τῶν ἐξόχων αὐτῶν τῆς Ἰταλίας πολιτευτῶν, τῶν Minghetti, Sella, Mancini, Magliani καὶ τόσων ἄλλων; Τοιοῦτον παράδειγμα ἠδύνατο τῳόντι νὰ ἐπιβάλῃ εἰς ἡμᾶς καὶ νὰ διασείσῃ τὴν γνώμην μας, ὥστε, καί τοι ἀναγινώσκοντες ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι, νὰ νομίσωμεν, ὅτι αἱ λέξεις ἄλλην ἔχουν ἔννοιαν, διότι ἴσως ὑπάρχει τι ἀπόῤῥητον, μεταβάλλον τῆς λέξεως τὴν ἔννοιαν. Ποίας λέξεως; Ἐκεῖ, ὅπου λέγει «οὐδέποτε», λαμβάνει αἴφνης τὴν ἔννοιαν τοῦ «ἔστιν ὅτε». Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ ἀντίθεσις τῶν δύω θεωριῶν καὶ τῶν δύω μεθόδων. Λοιπὸν εἶναι τοιοῦτον τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας; Μᾶς ἔῤῥιψαν ἐπὶ τοῦ βήματος ἓν φυλλάδιον, τὸ ὁποῖον περιέχει Διατάγματα ἐκδοθέντα κατὰ τὸ 1866, ὅτε προσηρτήθη ἡ Λομβαρδία καὶ ἡ Βενετία, καὶ μᾶς λέγουν: ἰδοὺ, δὲν ὑπάρχει ἴχνος ἐν αὐτοῖς τοῖς Διατάγμασιν, ὅτι περιεβλήθη ὁ Βασιλεὺς ἐξουσίαν ἀπεριόριστον καὶ δικτατορικὴν, καὶ ἐνήσκησεν αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν ἐκτάκτως, οὐδενὸς ἐπιτρέποντος νόμου, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀνάγκης. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς· παραγνωρίζεται ἡ ἱστορία ὅλων τῶν συμβάντων τῆς Ἰταλίας. Τὸ πολίτευμα τῆς Ἰταλίας ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Καρόλου Ἀλβέρτου καὶ ὀνομάζεται Starato albertino. Αὐτὸ διέπει τὴν Ἰταλίαν καὶ περιέχει τὰς αὐτὰς διατάξεις, ὡς τὸ ἡμέτερον περὶ Διαταγμάτων. Ἀλλ’ αἱ Βουλαὶ ἐν Ἰταλίᾳ, διὰ τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων, εἰς ἃς περιῆλθεν ἡ Ἰταλία, διώκουσα τοὺς μεγάλους σκοποὺς, οὓς διώκομεν καὶ ἡμεῖς, εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ Ἰταλικοῦ ἔθνους, περιέβαλον τὸν Βασιλέα τὴν δικτατορικὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ μὴν εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρεκτραπῇ εἰς ὑπερβασίαν τῶν συνταγματικῶν ὁρίων καὶ ν’ ἀντιποιηθῇ νομοθετικὰ καθήκοντα. Ἐκεῖ, αἱ δύω Βουλαὶ αὐστηρῶς ἐπιτηροῦν τὰ βήματα τῆς Κυβερνήσεως· γνωρίζετε πῶς παρακολουθοῦν πᾶσαν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατὰ τὰς διακοπὰς Ἐπιτροπὴ παραμένει, εἰς ἣν ἡ Κυβέρνησις δίδει λόγον, ὁσάκις ζητηθῇ· ἡ διαχείρισις τῶν δημοσίων χρημάτων ὑπόκειται εἰς αὐστηρὸν ἔλεγχον, ὁ προϋπολογισμὸς ψηφίζεται δὶς, ἤτοι τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται ν’ ἀμφισβητηθῇ, ὡς ἀπαραίτητον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, κυροῦται ἀμέσως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἅμα συνέλθῃ, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ προϋπάρχει. Εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, ἐκλέγεται ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς μελούσης Συνόδου, καὶ πρὶν ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας ἡ Βουλή, ἄρχεται τῶν ἔργων της ἡ Ἐπιτροπὴ, ὥστε ἐκ τῶν πρώτων εἶναι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀφοῦ ψηφισθῇ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνθυμοῦμαι πῶς λέγεται κυριολεκτικῶς, κατόπιν ψηφίζεται τὸ ὁριστικὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐγκρίνεται ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἐπικάθηται λοιπὸν ἄγρυπνον ὄμμα ἐπὶ πάσης πράξεως τῆς Κυβερνήσεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τοιοῦτον ἔλεγχον ἀδιάλειπτον καὶ ἐξουσίαν ἀπεριόριστον, ἰδίως νομοθετικὴν, ἀσκουμένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Οὕτω βλέπομεν ἐν ἔτει 1859, ἅμα ἤγγισεν ἡ ὥρα τοῦ πολέμου, ὡς μαρτυροῦσι τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἀμέσως ψηφίζεται νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπονέμεται δικτατορία εἰς τὸν Βασιλέα.

§129ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τοῦτο γίνεται ἐπὶ Καβοὺρ, ὅστις ἦτο λίαν ζηλότυπος ἐπὶ φιλονομίᾳ καὶ λίαν προσεκτικός. Οὐδέποτε ἀντεποιήθη Ἐξουσίαν, πλὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανεν, ἐνῷ οὐδεὶς εὑρέθη εἰς περιστάσεις πλέον ἐκτάκτους ἀμέσως ὑπέβαλεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν Βουλῶν νόμον περὶ ἐκτάκτου ἐξουσίας, ἣν μετῆλθε συνεπείᾳ ἐντολῆς τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὰ 1866, ὅτε ἐπαναλαμβάνονται αἱ αὐταὶ περιστάσεις, καὶ ἐδῶ ζητεῖται ὑπὸ τὸν αὐτὸν τύπον. Ἐδῶ ἔχομεν μόνον τὴν κεφαλίδα, τὴν περίληψιν τῶν πρακτικῶν, καὶ ἐν αὐτῇ βλέπομεν, ὅτι κατὰ τὸ 1866 εἰσήχθη ὁ αὐτὸς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου δίδεται ἡ δικτατορία εἰς τὸν Βασιλέα. Τὰ πρακτικὰ δὲν ὑπάρχουν ἐνταῦθα, ἀλλ’ εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τοῦ πρώην ὑπουργοῦ.

§131ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Πρὸ μιᾶς ὥρας εἶναι ἐδῶ. Τίς εἶναι ἡ σελὶς, τὴν ὁποίαν ἔχετε;

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 1286 (ἀναγινώσκει). «Ὑποβάλλεται νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἀνατίθεται εἰς τὸν Βασιλέα ἡ ἐξουσία νὰ προβλέψῃ διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας καὶ τὴν ἀσφάλειαν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ.»

§133ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἴδωμεν τὸ κείμενον, διότι εἶναι πρότασις, ἥτις ἐνδεχόμενον νὰ μὴν ἐψηφίσθη.

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνδέχεται· ἀλλ’ ὑπάρχει τεκμήριον, ὅτι ἐψηφίσθη, ἀφοῦ ὑπεβλήθη πάλιν εἰς τὰ 1866 (θόρυβος). Μὴ ἀνησυχῆτε, διότι φέρω καὶ ἄλλον μεγαλείτερον. Αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ ὅλον, αὐτὸ εἶναι προπαρασκευαστικὸν νὰ καταπίετε τὸ ἄλλο. Λοιπὸν ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι εἰς τὰ 1866 ὑπεβλήθη πάλιν ὁ αὐτὸς νόμος εἰς τὰς Βουλὰς διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας καὶ τὴν ἀσφάλειαν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Τώρα τὸ βιβλίον δὲν εἶναι ἐδῶ. Τὸ ἔχετε ὑμεῖς;

§135ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἐδῶ πρὸ μιᾶς ὥρας· ζητήσατέ το.

§136ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην. Θέλετε κατὰ παραγγελίαν σας νὰ τὸ ζητήσω; Σᾶς λέγω, ὅτι πρὸ μιᾶς ὥρας δὲν ὑπῆρχε (διάλογοι). Σᾶς λέγω, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττὰ, διότι ὑπάρχει ἄλλος νόμος ἐν Ἰταλίᾳ, ὅστις δίδει ἔκτακτον ἐξουσίαν εἰς τὸν Βασιλέα.

§137ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δικτατορίας;

§138ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα.

§139ΜΙΛΗΣΗΣ. Δικτατορικὴν ἐξουσίαν;

§140ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα. Γνωρίζετε πόσον εἰργάσθη ἡ Ἰταλία νὰ καταρτίσῃ ἑνιαῖον κώδικα; Ὑπῆρχον σχεδὸν πολλαχοῦ αἱ αὐταὶ νομοθεσίαι, ἀλλ’ ὑπῆρχον καὶ παραλλαγαὶ ἐν ταῖς χώραις, ἐξ ὧν ἀπηρτίσθη τὸ Βασίλειον τῆς Ἰταλίας. Γνωρίζετε ποσάκις ἔγινεν ἀπόπειρα καὶ ποσάκις τὸ νομοσχέδιον ἀνεθεωρήθη ἕως οὗ ψηφισθῇ. Ἐπὶ τέλους ἐγεννήθη ἄλλη δυσχέρεια, πῶς ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ ἄρθρον κατ’ ἄρθρον· ἀλλ’ ὑπερενικήθη καὶ τοῦτο, διότι δι’ ἑνὸς ἄρθρου ἐδόθη ἡ ἐξουσία εἰς τὸν Βασιλέα νὰ εἰσαγάγῃ τὸν πολιτικὸν νόμον καὶ τοὺς ἄλλους νόμους, δικονομίας καὶ ποινικὸν νόμον. Ἰδοὺ ἔχομεν τὸ κείμενον τοῦ 1865· τί λέγει αὐτό; Ὅτι δίδεται ἐξουσία εἰς τὸν Βασιλέα νὰ εἰσαγάγῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς νόμους, ὅσους περιέχει αὐτὸ τὸ φυλλάδιον τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος Ποῦ; Ὄχι εἰς τὴν Λομβαρδίαν ἢ τὴν Βενετίαν, ἀλλ’ εἰς ὅλην τὴν Ἰταλίαν. Λέγει οὕτω;

§141ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι’ εἰς τὴν Βενετίαν καὶ Λομβαρδίαν.

§142ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι Ἰταλία, καὶ ἑπομένως ἐνήσκησε τὴν ἐξουσίαν, ἣν εἶχεν ὁ Βασιλεὺς, καὶ ἐν Λομβαρδίᾳ καὶ Βενετίᾳ.

§143ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε λέγομεν τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὴν Θεσσαλίαν.

§144ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τόσον στενοχωρεῖσθε, ὥστε δὲν ἀφίνετε νὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω; Λοιπόν, λέγω, ἐδόθη ἐξουσία εἰς τὸν Βασιλέα νὰ εἰσαγάγῃ τὴν νομοθεσίαν αὐτήν. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐδόθη ἐξουσία νὰ τροποποιήσῃ τοὺς κώδικας, διὰ νὰ τοὺς συναρμολογήσῃ καὶ νὰ ἐκδώσῃ διατάγματα χρήσιμα, ὡς προπαρασκευὴν τῆς ἐφαρμογῆς. Καὶ ἐδόθη καιρὸς νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἡ ἰσχὺς τῶν νέων νόμων ὡρίσθη, νὰ λάβῃ ἔναρξιν ἀπὸ τοῦ 1866, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς προσαρτήσεως τῆς Βενετίας καὶ Λομβαρδίας, καὶ ἔκτοτε ἔλαβεν ἀρχὴν ἡ ἰσχὺς τῶν νόμων τούτων καθ’ ὅλην τὴν Ἰταλίαν, ὅτε ἐγένετο καὶ ἡ προσάρτησις.

§145ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις;

§146ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν ἰδοὺ ὡς πρὸς τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον, ἀλλὰ ἐπὶ παραφθορᾶς ἐπῳκοδόμησε, καὶ ἐξ αὐτῆς ὡρμήθησαν πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ κειμένου νόμου. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ Bluntschli λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ ἀναστολὴ τοῦ habeas corpus. Ἐδῶ βλέπομεν τὸ ἐναντίον.

§147ΜΙΛΗΣΗΣ. Διαβάσατέ το.

§148ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἰδοὺ τί λέγει: «Ἐν Ῥώμῃ ὑπῆρχεν ἀνάγκη δόγματος τῆς Συγκλήτου, ἐν Ἀγγλίᾳ ἀπαιτεῖται ἀπόφασις Κοινοβουλίου, δι’ ἧς μόνον ἀναστέλλεται τὸ Habeas corpus.

§149ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί τὸ ἀνεγνώσατε εἰς τὴν Ἰταλικὴν καὶ ὄχι εἰς τὴν Γερμανικήν;

§150ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς τὸ διαβάσω εἰς τὴν Γερμανικὴν, θέλετε εἰς τὴν Ἀγγλικήν, εἰς ποίαν γλῶσσαν θέλετε; (διάλογοι). Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι θέλω νὰ εἶμαι σύντομος. Δὲν ὁμιλῶ σήμερον περὶ ἄλλου, παρὰ μόνον περὶ τούτου· ἐξετάζω τὰ παραδείγματα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν. Δὲν ἀπορῶ ἂν δὲν γινώσκῃ τὰ ἀγγλικὰ καὶ τὰ ἰταλικὰ πράγματα, ἀλλὰ τὰ πράγματα τῆς πατρίδος του δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀγνοῇ. Μετὰ τὸ τέλος τῆς Αης ἐν Ἀθήναις Συνελεύσεως, τὸ Σύνταγμα αὐτῆς διετήρησε τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἕως ὅτου συνῆλθον αἱ Βουλαί.

§151ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Συμβούλιον διελύθη μετὰ τρεῖς μῆνας.

§152ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλ’ εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα ἠδύνατο νὰ συντελῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν Νόμων.

§153ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§154ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφοῦ διετηρήθη καὶ ἡ ἁρμοδιότης αὐτοῦ κατὰ τὸ καταστατικόν του, καθ’ ὃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐκαλεῖτο νὰ δώσῃ γνώμην συμβουλευτικὴν εἰς τὰ διατάγματα τὰ φορολογικὰ, καὶ ἑπομένως ἐθεώρησε τότε ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐξηκολούθει ἐνασκοῦν ἐκείνην τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε μέχρι τῆς λήξεώς του. Αὐτὰ λοιπὸν τὰ διατάγματα ἔγειναν τῇ γνώμῃ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, δὲν ἔγειναν ἁπλῶς τῇ γνώμῃ τοῦ Ὑπουργείου.

§155ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅσα διατάγματα ἔλεγον «ἀκούσαντες καὶ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας» αὐτὰ ἦσαν νομοθετικά· τὰ δὲ ἐπὶ τῇ προτάσει τῶν ὑπουργῶν ἦσαν κανονιστικά· τὰ διατάγματα τοῦ 1844 δὲν ἔλεγον τὸ «ἀκούσαντες τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας.» Τοῦτο δὲ συνέβη τότε, ἐπειδὴ οἱ πληρεξούσιοι ἤθελον νὰ διώξουν τοὺς συμβούλους τῆς Ἐπικρατείας· ἀλλ’ ὁ Κολέτης εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ζήσουν ἐπὶ ἓξ μῆνας ἀκόμη, διότι αὐτοὶ συνεκάλεσαν τὴν Συνέλευσιν· ἡ δὲ Συνέλευσις, πεισθεῖσα, τοὺς ἄφησεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας.

§156ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ἡ Συνέλευσις διελύθη, μὴ προβλέψασα περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, περὶ προϋπολογισμοῦ, περὶ φορολογικοῦ νόμου, περὶ ὅλων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπαραίτητα διὰ νὰ προλάβωσι τὴν διάσωσιν τῆς Ἐθνικῆς περιουσίας. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας δὲν ἠρωτήθη· ἐπῆλθον αἱ Βουλαὶ, αἵτινες ἐδέχθησαν τὰ κόμματα· ἐδῶ ὅμως δὲν παρίστανται οὕτω τὰ πράγματα, ἀλλὰ παρίστανται ὡς ἐνάσκησις τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ ἠκούσατε πῶς τὴν παρέστησαν. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὑπῆρχε μία κατάστασις μεσοβασιλείας τῶν νόμων, διότι πρὶν κυρωθῇ ἡ Σύμβασις, ἡ παραχωροῦσα αὐτὰς τὰς ἐπαρχίας, ὑπῆρχε μία κατάστασις κατοχῆς, καὶ λόγῳ ταύτης ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν ἔκτακτον ἐξουσίαν. Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι αὐτὴ ἡ θεωρία εἶναι δεκτὴ, εἶναι εὐλογοφανὴς, δὲν ἀποκρούω αὐτὴν κατ’ ἀρχὴν, οὔτε θεωρῶ βλασφημίαν, οὔτε ἐναντίαν εἰς τὸ Σύνταγμα, μάλιστα τὸ ἐννοῶ, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, ἀφ’ ἧς εἰσέρχεται ὁ στρατὸς εἰς νέαν χώραν ὁπωσδήποτε λαμβάνει κατοχὴν τὸ Κράτος καὶ ὀφείλει νὰ φροντίσῃ ἀμέσως περὶ ἀσφαλείας· ἄλλο εἶναι ὅμως ἡ μετατροπὴ τῆς νομοθεσίας. Ἕως οὗ κανονισθῶσι ταῦτα, ἐξακολουθεῖ διοίκησις στρατιωτική· ἐπιτρέπεται διοίκησις πολιτικὴ, ἀστυνομικὴ, καὶ οὐδεὶς προσβάλλει τὰ διατάγματα, ἃ ἔχουν τοιοῦτον σκοπόν. Ἀλλ’ ἐνταῦθα εἰσάγεται νομοθεσία. Εἶναι αὐτὸ διοικητικὴ πρᾶξις; Εἶναι ἀναγκαία αὐτὴ ἡ πρᾶξις διὰ τοὺς σκοποὺς τῆς διοικήσεως; Καὶ πρὸς τί ἡ σπουδὴ νὰ μεταβάλητε τὴν πολιτικὴν νομοθεσίαν μιᾶς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν καταλαμβάνετε; Ἦτον ἀπαραίτητον τοῦτο, διότι ἄλλως δὲν ἐσώζετο ἡ ἐπαρχία; Σεῖς ἐννοεῖτε, ὅτι αὐταὶ αἱ πράξεις ἔχουσι τὴν ἰδιότητα τοῦ νόμου, καὶ τοῦτο εἶναι, τὸ ὁποῖον μὲ σκανδαλίζει καὶ τὸ ὁποῖον ἄκοντα μὲ φέρει εἰς τὴν ἀγανάκτησιν, ἣν παρετήρησεν ὁ προλαλήσας, ἐθεώρησεν ὅμως ὅτι εἶναι προσποιητή· ὄχι, ἦτο ἐκ πεποιθήσεως. Εἶναι μεγάλη διαφορὰ νὰ εἴπητε ὅτι λαμβάνετε ἔκτακτα μέτρα, ὡς διοίκησις, ὡς μέτρα ἀνάγκης, καὶ ἄλλο νὰ εἰσαγάγητε νομοθεσίαν· τοῦτο δὲν παρεδέχομαι. Τώρα ἂν εἴπητε, ὅτι πᾶς ὅστις ἔχει τοὺς οἴακας τῆς Κυβερνήσεως εἰς χεῖρας δὲν εἶναι ὑπεύθυνος οὐ μόνον δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πράττει, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα παραλείπει, ἂν δὲν φροντίσῃ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ὅταν ὑπάρχῃ κίνδυνος, εἶμαι σύμφωνος· ἀλλὰ δὲν ἐξάγεται ἐκ τούτου ἡ ἔννοια, ὅτι καὶ δύναται νὰ νομοθετῇ. Σεῖς συγχέετε τὰ δύω ζητήματα, τὸ ζήτημα τῆς νομοθεσίας καὶ τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως· ἄλλο τὸ διοικεῖν καὶ ἄλλο τὸ νομοθετεῖν, ἀλλὰ καὶ ὅταν πρόκειται περὶ τοῦ διοικεῖν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ἂν δικαιολογεῖται, ὅτι γίνεται παρὰ τὸ Σύνταγμα, εἶναι ἀπολύτως ἄκυρος, καὶ ἐρχομένη ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ. Δύναται τὸ ὑπουργεῖον νὰ εἴπῃ, ὅτι «συνιστῶ δικαστήριον, διότι ὑπάρχει ἀνάγκη.» Τότε ἀκωλύτως πᾶσα Κυβέρνησις ἔχει ἐξουσίαν, προτάσσουσα δικαιολογητικὴν ἔκθεσιν, νὰ παραστήσῃ ὑφισταμένην ἀνάγκην, καὶ νὰ συνιστᾷ ἔκτακτον δικαστήριον. Δέχεσθε τοιοῦτον σύστημα πολιτικόν; Οὐδεμία λοιπὸν ἀρχὴ τίθεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀντικειμένη εἰς τὸ Σύνταγμα· τοὐναντίον μάλιστα, διὰ τῶν προτεινομένων διατάξεων, τίθεται φραγμὸς ἀνυπέρβλητος εἰς τοιαύτας παρεκτροπάς.

§157ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ ψηφίσωμεν τὸ 1 ἄρθρον τοὐλάχιστον.

§158ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον, αὔριον.

§159Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα (θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀπαρτία, παρόντων 130. Καθήσατε νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§162ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἀτυχῶς ὅλοι δὲν γνωρίζουσι τὴν κατάστασιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐὰν δὲ ἦτο εἰς ὅλους γνωστή, θὰ ἐλέγαμεν ὀλιγωτέρους λόγους ἐξ ἐκείνων, οὓς καὶ βραδύτερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν. Ἐπειδὴ ὅμως εἶμαι ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως τῶν ἐπαρχιῶν καὶ βλέπων καὶ τὴν διάθεσιν τῆς Βουλῆς πρὸς ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἀφομοιώσεως, δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω σήμερον διὰ μακρῶν, ὡς ἐσκόπουν· περιορίζομαι δὲ εἰς μίαν καὶ μόνην τροπολογίαν, ἣν θεωρῶ οὐσιώδη ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου, καὶ ζητῶ νὰ τεθῶσιν εἰς τὸ τέλος αὐτοῦ αἱ ἑξῆς λέξεις· «ἐκτὸς τῆς ἀφορώσης εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοτικῶν καὶ τῶν κοινοτικῶν περιουσιῶν, κανονισθησόμενα ἐντὸς δύω μηνῶν διὰ νόμου.» Θεωρῶ, κύριοι, τοῦτο σπουδαιότατον, διότι ἕνεκα ἱστορικῶν λόγων εἰς πολλὰ μέρη τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπειρωτικῆς λωρίδος συμπίπτει νὰ ὑπάρχωσι περὶ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως καὶ περὶ τῶν κοινοτήτων διατάξεις καλλίτεραι τῶν συγκεντρωτικῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι κατ’ οὐδὲν παραβλάπτει τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ἀναβληθῇ ἡ ἀφομοίωσις ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο, ἡ δὲ Κυβέρνησις δύναται ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ νὰ πράξῃ ἓν ἐκ τῶν δύω· ἢ νὰ συλλέξῃ τὰς καλλιτέρας ἐκεῖθεν διατάξεις καὶ συντάξῃ τὸ νομοσχέδιον, ἢ νὰ φέρῃ ἐπὶ τέλους τὴν γενικὴν ἀφομοίωσιν, ἐὰν εὕρῃ ἀνυπέρβλητα προσκόμματα. Δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλ’ ἁπλῶς ὑποβάλλω ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν καὶ αὕτη ἂς ἀποφασίσῃ.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§164ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν, ἥτις ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως· ἀλλὰ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην καὶ ἐν τοιαύτῃ καταστάσει διατελούσης τῆς Βουλῆς τὸ κρίνω περιττὸν, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος.

§166ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους δὲν δύναμαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ διαμαρτύρομαι ἐν ᾗ περιπτώσει περιορισθῇ ὁ λόγος.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης.

§168ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπιμένω, ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν ἐκδοθέντων διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν Δικταγμάτων ἀντίκειται ἄντικρυς εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ θεωρῶ τοὺς ἐκδόντας καὶ ἐκτελέσαντας αὐτὰ, οὐ μόνον ἀποδοκιμαστέους, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀπαχθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Κριτηρίου καὶ ἤθελον συντελέσει εἰς τοῦτο, ἂν δὲν εἶχον τὴν θέσιν νὰ ἦμαι μεταξὺ τῶν ἐννέα, ἑπομένως δὲν ἔχω ἐπαρκῆ θέσιν. Ὅτι δὲ εἴμεθα ἐννέα μόνον, φέρω τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀνωτάτου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐπιστοποίησε τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅσον θεωρῶ ἀναγκαῖον τοῦ νὰ τιμωρηθῶσιν αὐστηρῶς οἱ ἐκδόντες καὶ ἐκτελέσαντες τὰ Διατάγματα αὐτὰ, τοσοῦτον ἐξ ἄλλου καθιστῶ προσεκτικὴν τὴν Βουλὴν, ἵνα μὴ διὰ τῆς ἀποφάσεώς της ζημιώσῃ τοὺς ἰδιώτας, μὴ πταίοντας διὰ τὴν ἔκδοσιν τούτων, διότι ἀνεπτύχθησαν συμφέροντα, ἐγεννήθησαν ἀπαιτήσεις ἰδιωτῶν, δυνάμει τῆς λειτουργίας αὐτῶν, καὶ συνάμα νὰ μὴ προκαλέσῃ ἀπαιτήσεις καὶ ἀποζημιώσεις ἰδιωτῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου, οἵτινες ἐκτήσαντο δικαιώματα κατ’ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μνησθέντων Διαταγμάτων. Καὶ πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ διϊσχυρισμοῦ μου δὲν ἀνατρέχω εἰς παραδείγματα ξένων ἐθνῶν, ἢ καὶ ἀπωτέρας ἐποχὰς ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ φέρω πρόσφατον παράδειγμα. Τὸ 1868 ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔφερε νόμον καὶ ἠλάττωσε τοὺς τελωνοφύλακας κατὰ 80· οἱ δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ἀπολυθέντες ἐκίνησαν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἡ δίκη διήρκεσεν ἑπτὰ ἔτη, καὶ τὸ Δημόσιον κατεδικάσθη νὰ πληρώσῃ ὅλους τοὺς μισθοὺς μετὰ τόκων καὶ νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ νομοθετήματα τῆς Βουλῆς δὲν καταργοῦσι κεκτημένα δικαιώματα, κατὰ τὴν νομολογίαν ἁπάντων τῶν δικαστηρίων, καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ προσέξωμεν, ἵνα μὴ περιπλέξωμεν τοὺς ἰδιώτας καὶ μεταξύ των, καὶ μετὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγκασθῇ νὰ πληρώσῃ ἀποζημιώσεις ἀσκόπους, ὅπως ἐπλήρωσε μέχρι τοῦδε τοιαύτας, ἀναβαινούσας εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ἕνεκα ἰδιοτροπιῶν ἢ ἰδιοτελείας τῶν ὑπουργῶν, ὧν οὐδεὶς ἐπλήρωσε λεπτὸν, ἀλλ’ ὁ ἱδρὼς τοῦ πτωχοῦ λαοῦ διὰ τῶν φόρων του. Ἔπειτα, κύριοι, πρέπει νὰ ἤμεθα συνεπεῖς εἰς τὰς ἀποφάσεις μας. Ἐὰν ἐθεωρεῖτε τὰ Διατάγματα ταῦτα ἄκυρα, τότε ὅλα τὰ Διατάγματα εἶναι ἄκυρα, καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ὑπάγονται καὶ τὰ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν· ταῦτα μάλιστα ἦσαν τὰ μᾶλλον ἀκίνδυνα, διότι δὲν ἐγέννησαν ἀπαιτήσεις οὔτε μεταξὺ ἰδιωτῶν, οὔτε μεταξὺ τούτων καὶ τοῦ Δημοσίου. — Ὅταν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Βώλου ἔκαμε τὴν πρότασιν, ἥτις τὸν τιμᾷ, διότι μαρτυρεῖ ὅτι καὶ τοὺς νόμους τῆς Πατρίδος του γνωρίζει καὶ φιλοτιμίαν ἔχει, καθόσον εἶπε, «δὲν θέλω νὰ ἦμαι βουλευτὴς ἐξ ἀνοχῆς», ἀλλ’ ἐκ τοῦ νόμου», καὶ τὴν πρότασιν τούτου ὑπεστήριξεν ἰσχυρῶς ἕτερος νομομαθὴς συνάδελφος, ἄλλοι ἀντέτειναν καὶ εἶπον, ὅτι τὰ Διατάγματα ἦσαν ἰσχυρά. Καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἐγίνετο, δὲν θὰ ἤμεθα σήμερον εἰς αὐτὴν τὴν ἀντιφατικὴν θέσιν, ἀφοῦ μάλιστα αὐτοὶ οἱ νέοι συνάδελφοι δὲν ἤθελον στερηθῆ διὰ τῆς ἀπουσίας των ἀπὸ τῆς Βουλῆς ὀλίγου χρόνου, διότι τώρα ἤθελον, δυνάμει νόμου παρακάθηνται, δὲν ἤθελον, λέγω, στερηθῆ, εἰμὴ ἀηδῆ ὑπηρεσίαν, καθόσον ἡ μόνη ἀηδὴς ὑπηρεσία τοῦ βουλευτοῦ εἶναι τῶν ἐξελέγξεων, διότι εἶναι προσωπικὴ, καὶ οἱ ἔντιμοι οὗτοι ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν συνάδελφοι ἤθελον ἀποφύγει νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὰς ἰδικάς μας φατρίας, χωρὶς νὰ ἔχωσιν οὐδὲν συμφέρον εἰς τοῦτο, καὶ νὰ ἐπισύρωσι καθ’ ἑαυτῶν ἀντιπαθείας. Ἀλλὰ τότε ὁ πρώην πρωθυπουργὸς ἐπέμεινεν εἰς τὸ κῦρος τῶν Διαταγμάτων, καὶ εἰς τοῦτο ἦτο συνεπὴς, διότι εἶχε τὴν εὐθύνην· ἕτερος δὲ, ὁ ἡγέτης τοῦ μικροῦ κόμματος, ὑπεστήριξεν, ἀσθενῶς, ἂν θέλητε καὶ οὗτος, τὸ ἔγκυρον τῶν Διαταγμάτων, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τῷ καταλογίσωμεν ἀσυνέπειαν, διότι οὐδέποτε τὸν εὕρομεν ἐκφραζόμενον τὸ ἐναντίον· ἐνῷ ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας καὶ νῦν πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξε τὸ ἔγκυρον τῶν Διαταγμάτων, ἐνῷ μέχρι πρὸ μικροῦ ἀπὸ τῆς συζητήσεως ὑπεστήριξε στεντορίᾳ τῇ φωνῇ τὸ ἄκυρον αὐτῶν, καὶ μετέβαλε γνώμην διότι εἶδεν, ὅτι ἐκ τῶν παραγομένων ἐκ τῶν Διαταγμάτων θὰ ἔχῃ ἀρκετὴν μερίδα. Λοιπὸν, κύριοι, ἐνεκρίνατε τότε τὰ Διατάγματα διὰ τὰς ἐκλογὰς, δὲν δύνασθε νὰ ἀκυρώσετε ἄλλα Διατάγματα, τὰ ὁποῖα μάλιστα θὰ γεννήσωσι ζημίας εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, μὴ εὐθυνουμένους καθόλου διὰ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διατί ἡ ἀντίφασις αὕτη; Ἐπεκυρώσαμεν τὰ Διατάγματα ἐκεῖνα διὰ νὰ κερδίσωμεν ἓν μέρος ἀπὸ τοὺς κυρίους βουλευτὰς ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν· πράττομεν τὸ ἀντίθετον ἀκυροῦντες τὰ Διατάγματα εἰς τὴν ἄλλην ὑπηρεσίαν, διὰ νὰ κερδίσωμεν 25 θέσεις ἰσοβίων δικαστῶν, διότι διὰ τούτους καὶ μόνους ἔγινεν ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος, καθόσον τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους, ἂν θέλῃ, τοὺς παύει ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι, πρὸς Θεοῦ, ὀρθὸν διὰ τὴν διάθεσιν 25 θέσεων ἰσοβίων δικαστῶν νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν τοιαύτην ἀντίφασιν ἐν ταῖς ἀποφάσεσί μας, καὶ νὰ προκαλέσωμεν διὰ τῆς τοιαύτης ἀνατροπῆς ἓν χάος εἰς τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας; Μᾶς ἔφερε καὶ ὁ πρώην καὶ ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παραδείγματα τῶν νομομαθῶν καὶ Πραιτόρων τῆς Ῥώμης, ἤτοι ἐποχῆς πρὸ 2500 ἐτῶν· ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ ἐπιστήμη τοῦ δικαίου δὲν ἦτο γενικευμένη, ὅπως σήμερον, καὶ τότε μία γνωμοδότησις ἑνὸς νομομαθοῦς ἤρκει νὰ ἀνατρέψῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων καὶ νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα τοῦ δικαίου· ἀλλ’ ἡ τοιαύτη δύναμις τῶν νομομαθῶν ἔπεσε σήμερον εἰς ὅλα τὰ εὐνομούμενα Κράτη, καὶ μάλιστα τὰ συνταγματικά. Ἂς δοκιμάσῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅστις, ὁμολογῶ, εἶναι ὁ πατριάρχης τῶν νομικῶν τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἐκφέρῃ μίαν νομικὴν λύσιν, ἡ ὁποία νὰ μεταβάλῃ τὴν νομοθεσίαν, καὶ θὰ ἴδῃ, ὅτι δὲν θὰ τὸν ἀκούσῃ οὔτε ὁ τελευταῖος εἰρηνοδίκης. Ἡ δύναμις τῶν γνωμοδοτήσεων τῶν νομομαθῶν μόνον εἰς τὴν Τουρκίαν ὑπάρχει, ἥτις τὴν ἐδανείσθη καὶ αὕτη παρὰ Ῥωμαίων διὰ τῆς κατακτήσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καθόσον ἐκεῖ δὲν ὑπάρχουν νόμοι οὔτε σαφεῖς, οὔτε κανονισμένοι, καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις μία γνωμοδότησις ἑνὸς νομομαθοῦς ἀνατρέπει καὶ τὸ δεδικασμένον ἀκόμη, ἑπομένως οἱ μουφτίδες (Νομικοὶ) ἐκδίδουν νομικὰς γνωμοδοτήσεις (φετφάδες), κανονιζούσας τὰς ἀποφάσεις τῶν δικαστῶν, ὁ δὲ ἀνώτερος Μουφτῆς, ὁ Σεϊχισλάμης, ἐκδίδει τοὺς φετφάδες, ὅταν πρόκηται περὶ μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Λοιπὸν θέλει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ ἐν Ἑλλάδι; Δὲν πιστεύω ὁ σεβαστός μοι καθηγητὴς καὶ σοφὸς νομικὸς νὰ ἐζήλωσε τὴν θέσιν τοῦ Σεϊχισλάμη, μολονότι δὲν ἀνήκει ἡ θέσις αὕτη εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν, ἀλλ’ εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, κολλημένον μὲ τὸν κ. Ῥάλλην, ἑπομένως ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀντιποιεῖται θέσιν τῶν συναδέλφων του, διότι ὁ Σεϊχισλάμης εἶναι ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς θρησκείας συνάμα. (Ἱλαρότης).

§169ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀρκετὰ, ἐπεινάσαμεν.

§170ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν εἶπον ἐγὼ πρὸ ὀλίγης ὥρας ὅτι ἐπεινάσαμεν, καὶ ἦτο καιρὸς νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, σὺ εἶπες, κάθησε νὰ ἐκτελέσῃς τὰ καθήκοντά σου. Τώρα, κάθησε καὶ σὺ νὰ ἐκτελέσῃς τὰ καθήκοντά σου, καὶ νὰ ψοφήσῃς ἀπὸ τὴν πεῖναν. Ἀφοῦ ἐσυζητήσαμεν τὸ ἀντικείμενον ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν, τώρα ἂς τὸ συζητήσωμεν καὶ ὑπὸ ἠθικοπολιτικήν. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐδῶ μὲ τὴν ἰδέαν νὰ τοὺς διδάξωμεν ἠθικότητα, ἁρμονίαν ἰδεῶν, ἑδραιότητα πεποιθήσεων, τί θὰ εἴπουν, εἰσερχόμενοι τὸ πρῶτον καὶ εὑρίσκοντες εἰς ἡμᾶς τοιαύτην ἀσυνέπειαν καὶ παλιμβουλίαν εἰς τὰς πράξεις καὶ σκέψεις μας; Δὲν θὰ εἴπωσιν, ὅτι ἡμεῖς ἐργαζόμεθα καὶ σκεπτόμεθα, ἐδηγούμενοι ὄχι ἐκ πεποιθήσεως, ἀλλ’ ἐξ ἰδιοτελείας καθαρᾶς, ἀφοῦ ὅ,τι ἀποφασίζομεν σήμερον, τὸ ἀκυροῦμεν αὔριον, εἰς ὁμοίας φύσεως ὑποθέσεις; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρό τινων ἡμερῶν, κακίζων τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, κατέκρινεν αὐτὸν ὡς διδάσκαλόν του (μολονότι ἐκτὸς τοῦ κ. Ῥάλλη καὶ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὅλοι οἱ ἄλλοι νῦν ὑπουργοὶ καὶ αὐτὸς ὁ ἐπίκουρος αὐτῶν κ. Κοντόσταυλος εἶναι μαθηταὶ τοῦ κ. Κουμουνδούρου)· κακίζων, λέγω, ὁ κ. Λομβάρδος τὸν κ. Κουμουνδοῦρον ὡς διαφθορέα του, ἀναθεμάτισε τὴν ὥραν, ὅπου δὲν ἔδωκαν προσοχὴν οἱ Ἑπτανήσιοι, ὅταν ἀνεμίχθησαν μὲ ἡμᾶς καὶ διεφθάρησαν. Καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ ἀδελφοί μας Ἑπτανήσιοι ἐλεύθεροι τῶν ὁποίων εἴχομεν ἡμεῖς κακιῶν, προικισμένοι καὶ μὲ ἑδραίας πολιτικὰς πεποιθήσεις, ἀλλ’ εἶχον τὴν ἀτυχίαν εἰσερχόμενοι νὰ εὕρωσιν εἰς τὸ πολιτικὸν Χρηματιστήριον τῆς Ἑλλάδος τὰς μετοχὰς τοῦ ῥουσφετίου πολὺ ὑπερτιμημένας· ἐπροσπάθησαν ν’ ἀντισταθῶσιν εἰς τὸν πειρασμὸν τοῦ δελεάσματος τῶν ῥουσφετίων, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν. Δὲν ἠμπορεῖ ὅμως διὰ τοῦτο καὶ ὁ κ. Λομβάρδος ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι αὐτὸς πρῶτος ἔχωσε τὴν χεῖρά του εἰς τὴν βρωμερὰν σκάφην τοῦ ῥουσφετίου. Καὶ τὸ παράδειγμα τούτου μιμούμενοι καὶ οἱ λοιποὶ Ἑπτανήσιοι διεφθάρησαν. Ἔπεται λοιπὸν, ὅτι ἐκ φύσεως ἦτο προδιατεθειμένος εἰς τὴν διαφθορὰν, καὶ δυστυχῶς μιμούμενοι τὸν ἠκολούθησαν καὶ οἱ ἄλλοι καὶ ἐνέπεσαν εἰς τὴν διαφθορὰν, τὴν ὁποίαν εὗρον ἐν Ἑλλάδι. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐμάνη ἕως οὗ νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον ὑπουργὸς, καὶ ὑπουργὸς μεγάλου Ὑπουργείου, διὰ νὰ ἔχῃ εὐρεῖαν διαχείρισιν ῥουσφετίων, καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη τὸ τῆς Δικαιοσύνης, ἐνῷ δὲν ἐπάτησε ποτὲ τὴν αἴθουσαν, ἐν ᾗ διδάσκεται τὸ δίκαιον, καὶ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας ταύτης ὁρμώμενος μᾶς εἰσήγαγε μερικὰ ζωντόβολα ἢ ἄχρετα ὑποκείμενα, διὰ νὰ ἀπονείμωσι τὴν δικαιοσύνην. Βλέπετε λοιπὸν ποίας βλασφημίας ἀκούομεν ἀπὸ τοὺς Ἑπτανησίους, διότι τοὺς διεφθείραμεν. Θέλετε καὶ οἱ νέοι συνάδελφοί μας νὰ μᾶς εἴπουν μετὰ ἓν ἔτος, μετὰ ἕξ μῆνας ἴσως: ἤλθομεν ἀθῶοι, μὲ ὅλως ἐθνικὰ αἰσθήματα, ἀλλὰ μᾶς ἐδιδάξατε νὰ μὴ ἔχωμεν συνέπειαν εἰς τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀποφάσεις μας, ἰσχὺν εἰς τὸν χαρακτῆρά μας· μᾶς ἐδιδάξατε ὅτι τὸ συμφέρον μόνον εἶναι ὁδηγὸς ὅλων τῶν πράξεων ἐν Ἑλλάδι· ἐδέχθητε τὰ Διατάγματα, νὰ εἰσέλθωμεν ἡμεῖς, διότι καὶ ὁ μὲν καὶ ὁ δὲ ἐκ τῶν ἰσχυρῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἐνόμιζεν, ὅτι θὰ ἔχῃ τὴν μερίδα τοῦ λέοντος, καὶ ἀποκρούετε τώρα τὰ ἴδια Διατάγματα, διὰ ν’ ἀνατρέψητε τὰ συμφέροντα μιᾶς ὁλοκλήρου χώρας, διὰ νὰ κερδίσητε τὴν διαχείρισιν 25 θέσεων ἰσοβίων δικαστῶν; Λοιπὸν, κύριοι, ὕστερον ἀπὸ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, ἐπιμένω καὶ ἐγὼ νὰ μὴ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἀνατροπὴν τῆς ὑπηρεσίας. Ἠμποροῦμεν νὰ καταδιώξωμεν τοὺς αἰτίους τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ὄχι ὅμως καὶ ν’ ἀνατρέψωμεν αὐτὰ τὰ Διατάγματα, καὶ διὰ τοῦτο συντάσσομαι ὑπὲρ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης.

§172ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μὰ εἶναι 8½. Δὲν εἶναι πλέον κατάστασις αὐτή.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωμεν. Ἕξ ἡμέρας διαρκεῖ αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§174ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Θέλετε νὰ συζητήσωμεν τόσον σπουδαῖον νομοσχέδιον μὲ γυμνὰ τὰ βουλευτικὰ ἐδώλια;

§175ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μᾶς φέρετε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας (θόρυβος).

§176ΤΙΝΕΣ. Αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8½ μ. μ.