1881.03.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 87

τῆς 6 Μαρτίου 1881.

Ὥρα 3 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἔλαβον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα: «Πετρούπολις 4)16 Μαρτίου. Ὁ Αὐτοκράτωρ μετὰ συγκινήσεως ἀποδεχθεὶς τὴν ἔκφρασιν τῶν συμπαθειῶν Ὑμῶν καὶ τῆς Βουλῆς, ἀπονέμει τὰς εὐχαριστίας του. Γιέρς».

§2ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ἐν Πετρουπόλει ἐπιτετραμμένος τῆς Ἑλλάδος μοὶ ἐπέστειλε τὸ ἑπόμενον τηλεγράφημα: Πετρούπολις 5)17 Μαρτίου 1881. Πρόεδρον ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς μοὶ ἀπηύθυνε τὴν ἑπομένην ἐπιστολήν. «Ἡ Α. Μεγαλειότης ὁ αὐτοκράτωρ συνεκινήθη ἐκ τῶν δειγμάτων τῆς συμπαθείας καὶ τοῦ σεβασμοῦ, τῶν ἐκδηλωθέντων ὑπὸ τῆς ἑλληνικῆς Βουλῆς πρὸς τὴν μνήμην τοῦ σεβαστοῦ πατρός του, καὶ παρακαλεῖ ὑμᾶς, κ. ἐπιτετραμμένε, νὰ διερμηνεύσητε αὐτῇ τὴν εἰλικρινεστάτην εὐγνωμοσύνην του». Δέξασθε κτλ.

(Ὑπογ.) GIERS

ΜΑΡΚΟΡΑΣ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑποπρόξενος Κύπρου διαβιβάζει καὶ ἑτέραν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς Λεμησσοῦ, δι’ ἧς ἐπαναλαμβάνουν τὰς εὐχαριστίας των πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς καὶ τὴν θερμὴν παράκλησιν, ὅπως ἡ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ποσοῦ διαβιβασθεῖσα τῷ αὐτόθι Ἑλληνικῷ Ὑποπροξενείῳ αἴτησις αὐτῶν ἀπὸ 4)16 Φεβρουαρίου εἰσακουσθῇ καὶ ἐκτελεσθῇ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς θέλω ἀπαντήσει ὅ,τι τότε ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν.

§4ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Νὰ τυπωθῶσι, κ. πρόεδρε, τὰ ἔγγραφα αὐτά, καὶ νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὰ χειρόγραφα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «Ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις ὁ πρὸς προβιβασμὸν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ἀπαιτούμενος χρόνος διά τε τὸν στρατὸν ξηρᾶς καὶ θαλάσσης δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν». Ἐκ Πατρῶν τηλεγραφοῦσι τὰ ἑξῆς: «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς. Ἀθήνας. Υἱός μου σεβασθεὶς νόμον προσῆλθεν ἐπίστρατος ὑπηρετῶν ἑξαμηνίαν· ἀποφάσεως στρατολογικοῦ Συμβουλίου ἀπηλλάγη, ἀλλὰ διαταγῆς ὑπουργοῦ Στρατιωτικῶν κατακρατεῖται παρανόμως. Ἄλλοι ὑπὸ ὁμοίας περιστάσεις ἀπελύθησαν ἢ ἔμειναν ἀκαταζήτητοι. Ἱκετεύω δικαιοσύνην Βουλῆς, ἐὰν ἐνεργοῦν νόμοι.

Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ.»

§6Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μένῃ ἄνευ παρατηρήσεως ἡ περίστασις αὕτη. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἀνεφύησαν ὅμοια ζητήματα, καὶ ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ παρανομώτερον πρᾶγμα· ἢ πρέπει νὰ ψηφισθῇ νόμος, ἢ πρέπει νὰ ἐκδοθῇ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπ’ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρεμποδίζωνται, καὶ τοῦτο ν’ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Ἕως ὅτου λοιπὸν ψηφισθῇ νόμος, κυρωθῇ καὶ δημοσιευθῇ, δὲν δύναται νὰ ἐνεργῇ παρανόμως ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι λίαν ἄτοπον ἐὰν ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ ἀποδεχθῇ, ὅτι δύνανται οἱ ὑπουργοὶ νὰ παραβαίνωσι τοὺς νόμους παρουσίᾳ αὐτῆς. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἄνευ παρατηρήσεως τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἷς πολίτης τῶν Πατρῶν προκειμένου περὶ τοῦ υἱοῦ του, ἀφ’ οὗ ἄλλοι, ὑπαγόμενοι εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ἀπηλλάγησαν. Ἐν ὅσῳ δὲν ψηφισθῇ νόμος, τὸ Ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ μέτρον αὐτό· ὅταν ψηφισθῇ νόμος ἢ τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ Διατάγματος, τότε εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§7ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι βέβαιον, κ. πρόεδρε, ὅτι εἴμεθα ἐκτὸς παντὸς νόμου· πολλοὶ ἐπίστρατοι, ἔχοντες εἰς τὰ θυλάκιά των τὰς ἐξαιρέσεις των, συλλαμβάνονται καὶ ἀπάγονται ὑπὸ τῶν χωροφυλάκων, ἂν καὶ ἔχουν ἀπόφασιν ἐκδοθεῖσαν, δι’ ἧς εἶναι ἀπηλλαγμένοι ἐν καιρῷ εἰρήνης τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἐνῷ ἄλλοι μένουσιν ἀκαταδίωκτοι. Εἶναι μία διπλῆ κλίμαξ, ἡ ἐλεφαντίνη καὶ ἡ κερατίνη, καὶ διὰ μὲν τῆς μιᾶς ἐξέρχονται εὐκόλως, διὰ δὲ τῆς ἄλλης δὲν ἐξέρχονται, ἂν καὶ ἔχουν ἐξαιρέσεις.

§8ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν πρώτην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν, εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβεν ἀφορμὰς, ὥστε οἱ μὴ ἀπαλλαγέντες, ἕνεκα ἄλλων λόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπήγοντο εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ, καὶ πάλιν τὸ ὑπουργεῖον ἠναγκάσθη ἀπαλλαγέντας νὰ συλλάβῃ ἐκ νέου, διὰ νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ. Διὰ τοῦτο τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον, ὥστε τὰ τάγματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσιν οἱ ἀπαλλαγέντες ἢ ἀπαλλαχθῶσιν ὁπωσδήποτε, νὰ μὴ ἐκτελῶσι τὴν ἀπόφασιν οὔτε τῶν στρατιωτικῶν συμβουλίων οὔτε τῶν στρατιωτικῶν γραφείων, πρὶν ἀποδειχθῇ ἂν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀπαλλάσσονται, δὲν ἔχουν λόγους, δι’ οὓς νὰ ὑπηρετῶσιν. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ὑπῆρξε καθυστέρησις ὡς πρὸς τοῦτο, ὅπως ὑπῆρξε καθυστέρησις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὅταν ἐξεδίκαζε τὰ παράπονα τῶν δικαιούχων. Ὡς πρὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεγαρίδος, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ τοῦ ἐλέγχου ἔχει διπλοῦν μέτρον, αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβές, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ὁ διευθύνων τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, ὁ διευθύνων τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐκδικάζει τὰ παράπονα τῶν δικαιούχων, δὲν ἔχει προηγούμενα τοιαῦτα, ὥστε νὰ δύναταί τις ν’ ἀμφιβάλῃ, ὅτι ἀμερολήπτως δὲν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του, ἀλλ’ ἄγεται ἀπὸ συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας. Ἄλλως τε τελευταῖον μάλιστα ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ κ. βουλευτοῦ Σύρου περὶ ἀπαλλαγῶν, εἶπον καὶ τότε, ὅτι αἱ ἀπαλλαγαὶ θὰ λάβωσι χώραν, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν αἰτούντων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ σειρᾷ τῆς ἐξελέγξεως ἀναλόγως τῆς προτεραιότητος τῶν ἠτησαμένων αὐτάς. Τοιοῦτόν τι λαμβάνει χώραν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μοὶ δώσητε τὸν καιρὸν νὰ ἐξετάσω, ἂν καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οἱ διευθύνοντες τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, συνεμορφώθησαν μὲ τὸν νόμον μέχρι τοῦδε, ἐκτὸς ἐὰν εἰδικαὶ περιστάσεις καὶ εἰδικὰ πρόσωπα ἀποδείξωσιν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἐκτελεῖται φατριαστικῶς. Ταῦτα, κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς δικφόρους παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Βεβαίως ἀναγνωρίζω καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιτηρῇ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐν τῇ βραδύτητι, ἕνεκα τῶν ἀσχολιῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἰδίως ὡς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, ὑπάρχουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος· τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὴν μέχρι τοῦδε ὑπηρεσίαν περὶ ἀπαλλαγῶν, δὲν εἶναι πνεῦμα οὔτε πολιτικῆς ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, οὔτε καταδιώξεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν γενικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, περὶ τῶν ὁποίων καὶ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις ἐπίσης μεριμνῶσιν.

§9ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προώδευσεν ἀπὸ τῆς προχθές, διότι, ἐνῷ τότε εἶπεν, ὅτι, μέχρις οὗ κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀπαγορεῦον τὰς ἀπαλλαγὰς, αὐθαιρέτως δὲν ἐκτελεῖ τὰς διατασσομένας ἀπαλλαγὰς, σήμερον διὰ τοῦ πολυασχόλου τῆς ὑπηρεσίας δικαιολογεῖται, ὅτι δὲν ἐκτελεῖ ταχέως αὐτάς. Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι ἐντελῶς ἐναντίος τῶν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου πραττομένων, διότι ἐνόσῳ δὲν ὑπάρχει νόμος, χορηγῶν τὸ δικαίωμα τοῦ κατατάσσειν ἐν τῷ στρατῷ τοὺς ἀπηλλαγμένους νομίμως, θὰ ἐπιτρέπηται εἰς οἱονδήποτε ὑπάλληλον τὸ δικαίωμα νὰ συλλαμβάνῃ πάντας ἀδιακρίτως καὶ παραδίδῃ εἰς τὴν χωροφυλακὴν, ἀφ’ οὗ κατατάξῃ αὐτούς. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι τὸ φοβερώτερον. Τὸ φοβερώτερον εἶναι, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνδρες ἀπαλλαγέντες ἢ ἐξαιρεθέντες, τῶν ὁποίων αἱ ἀπαλλαγαὶ ἢ αἱ ἐξαιρέσεις δὲν ἐκτελοῦνται, ὑπάρχουσι δὲ πάλιν ἄλλοι ἀπηλλαγμένοι καὶ ἐξῃρημένοι διὰ παραπλησίους λόγους, τῶν ὁποίων αἱ ἀποφάσεις ἐκτελοῦνται ταχέως καὶ ἀμέσως. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν φέρομεν παραδείγματα· εἶναι βεβαίως δύσκολον εἰς ἡμᾶς νὰ ὀνομάσωμεν πρόσωπα, διότι ἐγγίζομεν τοιουτοτρόπως ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλομεν νὰ βλάψωμεν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον θέλω εὐχαριστήσει τὸν κ. Ὑπουργόν. Διατί τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα Δημάρχου μέν τινος ὁ υἱὸς, ἐξαιρεθεὶς ὡς ἀνίκανος ὑπὸ τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς, ἔλαβε τὴν ἐξαίρεσιν χωρὶς νὰ διέλθῃ διὰ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἀπῆλθεν ἐλεύθερος....

§10ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Εἰπέτε το ὁριστικῶς, διὰ νὰ ἐξετάσω.

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄλλου δὲ στρατιώτου ἐκ τοῦ αὐτοῦ δήμου, εἰς ὃν ἐκοινοποιήθη διὰ τοῦ ἐπαρχείου ἡ δι’ ἀνικανότητα τοῦ πατρὸς ἀπαλλαγὴ, τὸ εἰς τὸ τάγμα πρὸς ἀπόλυσιν κοινοποιητέον ἀντίγραφον κοιμᾶται ἐπὶ δύο ἑβδομάδας ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ εἷς ἀπαλλάσσεται διὰ τὴν ἀνικανότητα τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ ἐν τούτοις ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ μένει εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὁ δὲ ἄλλος ἐξαιρεῖται ἐπίσης δι’ ἀνικανότητα, ἀλλ’ ἰδίαν ἑαυτοῦ, ἡ δ’ ἐξαίρεσις τῷ κοινοποιεῖται ἀμέσως.

§12ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὁ υἱὸς τοῦ Δημάρχου εἶναι ὁ.... ὅστις πάσχει πρὸ τριῶν ἐτῶν· τὸ γνωρίζουν ὅλοι οἱ ἰατροί, ὁ Μαράτος ὁ Πραντετέρης, ἐγὼ καὶ ὅλος ὁ κόσμος.

§13ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι πάντατε ἐζήτησα οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ ὁρίζωσι τὰ πράγματα καὶ πρόσωπα, ἵνα δύναται ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐξακριβώνῃ τὰς δικαίας παρατηρήσεις τὰς ἐκφερομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, ὅλην τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, τὰς ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις καὶ ἀπαλλαγάς. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἐνεργοῦσι καὶ ἄτομα, τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν ἀναδέχομαι τὴν εὐθύνην ἐγώ, ὅτι ἐκτελοῦσι πιστῶς καὶ εἰλικρινῶς καὶ ἀμερολήπτως τὰ καθήκοντά των· ἄνθρωποι εἴτε κατὰ πλάνην εἴτε ἐκ προθέσεως δύνανται νὰ παραβιάζωσι τὸ καθῆκόν των, καὶ ἄλλα μὲν πρόσωπα ν’ ἀδικῶσιν, ἄλλα δὲ νὰ προστατεύωσιν. Ἐγὼ ὅμως, κύριοι, σᾶς τὸ εἶπον διαῤῥήδην ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, δὲν ἔχω τοιαύτην ἀποστολήν· δύνανται νὰ γίνωνται τὰ τοιαῦτα, καὶ ἐὰν γίνωνται, γίνονται ἐν ἀγνοίᾳ μου, ὁσάκις δὲ περιέρχονται εἰς γνῶσίν μου, καταδιώκονται καὶ τιμωροῦνται. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἀπήντησα, ἀπαντῶ καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν ἔντιμον βουλευτὴν..... Πράγματι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἐξαιρεθέντες ἀπὸ τὴν ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν, οἱ ὁποῖοι συλλαμβάνονται καὶ πρέπει νὰ συλλαμβάνωνται. Καὶ τοιαύτης αἰτήσεως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς....ἐπελήφθη· ἦλθε σήμερον τὴν πρωΐαν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ὑπουργείου καὶ μοὶ ἐπέδειξεν ἀπόφασιν τῆς ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς, δι’ ἧς ἐξαιρεῖται ὡς ἐντελῶς ἄχρηστος εἷς στρατιώτης, καὶ αὐτὸν τὸν πρώην στρατιώτην τὸν συνέλαβον καὶ τὸν κατέταξαν· καὶ ἔπρεπε νὰ τὸν συλλάβουν, διότι ὁ νόμος τὸ θέλει, καθόσον αὐτὸς προϋπηρέτησε τὸ 1878, καὶ τότε ὑπῆρχεν ἄλλη διάταξις, ἐν ᾧ σήμερον ὁ στρατολογικὸς νόμος ὁρίζει ἄλλο, καὶ ὅπως γνωρίζετε ἄνθρωποι σωματικῶς ἀνίκανοι ὑπηρετοῦν σήμερον εἰς τὸν στρατὸν εἰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας, καὶ ἂν φέρουν ἐξαιρέσεις τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς, συλλαμβάνονται. Τώρα ἐὰν, συλλαμβανόμενοι, συνοδεύωνται εἰς τὸ τάγμα, ἠξεύρετε, ὅτι διὰ τὸν τόπον μας δυστυχῶς ἡ ὑποχρέωσις αὕτη δὲν ἐξέλιπεν ἀκόμη ἀπὸ τὰ ἔθιμά μας, καὶ ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα, ὅτι ἐτιμωρήθησαν στρατιωτικῶς ἱκανοί, διότι δὲν ἔδωκαν τὴν ἀναγκαίαν συνοδείαν πρὸς καταδίωξιν, καὶ καθ’ ὁδὸν πολλοὶ ἀπέθανον, καὶ ἄλλοι ἔδωκαν τὸν καιρὸν εἰς τὸ ν’ ἀποδράσωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων· δὲν ἐννοῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία διεξάγεται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνεργεῖται ὑπὸ πολλῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα εἶναι Ἕλληνες καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ τόπου μας. Παρακαλῶ ὅμως τοὺς κυρίους βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ἔχουν νὰ μεριμνῶσιν ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν των, νὰ εἴπωσι καθαρὰ γεγονότα, ὅτι τὸν Α τὸν ἐξήρεσε τὸ ὑπουργεῖον, ἐνῷ εἶχε λόγον ἐξαιρέσεως, τὸν δὲ Β, ὅστις ἐπίσης εἶχε λόγον ἐξαιρέσεως, δὲν τὸν ἐξήρεσε. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν.

§14ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει ζήτημα δημοσίου συμφέροντος, ζήτημα βραδύτητος τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐλησμόνησεν, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων εἶναι ἀνέκκλητοι, ἐκδιδόμεναι δὲ, πρέπει νὰ ἐκτελῶνται ἀμέσως. Ὅσοι ἀπαλλάσσονται δυνάμει τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν, δὲν δύνανται νὰ κρατηθῶσιν οὔτε ἐπὶ μίαν ὥραν, πρέπει δὲ μόνον νὰ παρέλθῃ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἀποστολῆς τῶν ἀποφάσεων ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια εἰς τὰ οἰκεῖα σώματα, πᾶσα δὲ ἄλλη ἀργοπορία εἶναι παράνομος κατακράτησις, καὶ τοιαύτη ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Νομίζω λοιπὸν, κ. ὑπουργὲ, ἐπειδὴ ἐζητήσατε ὡρισμένα πράγματα, ὅτι ὁ Δημ. Οἰκονομόπουλος, ἀναφερόμενος δι’ ὁριστικὴν πρᾶξιν διὰ τὸν υἱόν του, πρέπει νὰ δικαιωθῇ, διότι ἄλλως ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν δύναται παρὰ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς παράνομος κατακράτησις. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.)

§15ΜΥΚΟΝΙΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ γνωρίζῃ μίαν διαταγὴν τοῦ προκατόχου του κ. Καραϊσκάκη, ὅτι οἱ ἐξαιρεθέντες ἀπὸ τὴν ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν, αὐθωρεὶ πρέπει ν’ ἀπολύωνται ἀπὸ τὰ σώματα· ἡ ἀνωτάτη ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ πέμπει μίαν σημείωσιν περὶ τῆς ἐξαιρέσεως, τὸ δὲ σῶμα ἀφίνει αὐτοὺς ἐλευθέρους καὶ τοὺς πέμπει εἰς ἀόριστον ἄδειαν, μεχρισοῦ τὸ ὑπουργεῖον ἐκδώσῃ ὁριστικὴν ἀπόφασιν περὶ τῆς διαγραφῆς ἐκ τῶν ἐλέγχων. Διὰ τοῦτο τὰ σώματα ἀπολύουν τοὺς ἐξαιρεθέντας ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν ἀμέσως, οἱ δὲ ἐξαιρεθέντες ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, δίδουν τὸ ἔγγραφον εἰς τὸ τάγμα, παρουσιάζουν τὰς ἀναφορὰς τοῦ τάγματος, καὶ διὰ τῆς ἱεραρχικῆς ὁδοῦ πρέπει νὰ ἐκδοθῇ διαταγὴ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον. Ἐὰν λοιπὸν ἡ μία ἐξαίρεσις γίνεται ἀμέσως καὶ ἡ ἄλλη βραδύνῃ, αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν οἱ ἀνακαλούμενοι εἰς ὑπηρεσίαν στρατιωτικὴν ἀπόστρατοι, δικαιοῦνται νὰ λαμβάνουν καὶ μέρισμα ἀπὸ τὸ μετοχικὸν ταμεῖον.

§16ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Νομίζω ὄχι.

§17ΜΥΚΟΝΙΟΣ. Ὅσοι ἔλαβον, πρέπει νὰ τὸ ἐπιστρέψουν.

§18ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχω ἐδῶ, κ. Πρόεδρε, 15 ἀποφάσεις ἀπαλλαγῶν, αἱ ὁποῖαι διευθύνονται εἰς τὸν δήμαρχον Τροιζηνίας ἀπὸ τῆς 25 Φεβρουαρίου, καὶ μολοντοῦτο οἱ συμπολῖταί μου αὐτοὶ μένουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μαζὺ μὲ τὸ τηλεγράφημα τὸ σημερινὸν ἐκ Πατρῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν αὔριον περὶ τῶν 15 τούτων, τῶν ὁποίων ἔχω ἀνὰ χεῖρας τὰς ἀποφάσεις. (Θόρυβος.) Αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ θεωρῶ ὡς ἐξηντλημένον, διότι πρὸ 5 ἡμερῶν τὸ ἐπραγματεύθην, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔδωσε προσοχήν. Σήμερον λοιπὸν ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀποφασίσῃ ἐν γένει, ὅτι ἐπίστρατος, ἔχων ἀπόφασιν ἀπαλλαγῆς, ἀμέσως ν’ ἀφίεται.

§19ΤΙΝΕΣ. Εἶναι νόμος, ὅστις θὰ ἐφαρμοσθῇ.

§20ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ καταλαμβάνω, ὅτι εἶναι νόμος καὶ τὸ λέγει καὶ τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπεκαλέσθησαν συμφέροντα ἄλλα, ἕνεκα τῶν ὁποίων παρεβιάσθη ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὰ ὀλίγα ταῦτα, καὶ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν θέσιν τοῦ σημερινοῦ ζητήματος καὶ ν’ ἀποφασίσῃ, ὅτι τὸ φάσμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθησαν, τῆς ὑπηρεσίας, δὲν δύναται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ ἄτομον, καὶ νὰ στερήσῃ αὐτὸ τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας, καθόσον γνωρίζομεν, ὅτι ὁ νόμος εἶναι πολὺ προσεκτικὸς εἰς τοῦτο, καὶ μόνον δυνάμει ῥητῆς διατάξεως τοῦ νόμου ἔχομεν περιστάσεις ἐπιφυλακτικῆς περὶ ἀπολύσεως διατάξεως, καθὼς π. χ. ὅταν ποινικὸν δικαστήριον διατάσσῃ, ὅτι ἀπαλλάσσει τινὰ τῆς φυλακίσεως, καὶ διατάσσει τὴν ἐκ τῆς φυλακῆς ἔξοδόν του, ἐὰν δι’ ἄλλους λόγους δὲν κρατῆται. Βλέπετε, ὅτι εἶναι πολὺ προφυλακτικὸς ὁ νόμος περὶ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας· οὕτω λοιπὸν καὶ ἐγὼ δὲν πρέπει ὁ ἐπίστρατος νὰ στερῆται τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας, κρατούμενος ἐν τῷ στρατῷ, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει λόγος ἄλλος νὰ κρατηθῇ· ἅμα ἡ ἀπόφασις τῆς ἐξαιρέσεώς του δημοσιευθῇ, πρέπει ἀμέσως ν’ ἀπαλλάσσηται. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἤδη δι’ ὀλίγων θέλω ἐπί τινας στιγμὰς ἔτι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Μετὰ λύπης, κύριοι, ἐπληροφορήθην γεγονότα τινὰ, λαμβάνοντα χώραν ἐν τοῖς νοσοκομείοις, καὶ τὰ ὁποῖα τραυματίζουσι τὴν καρδίαν παντὸς Ἕλληνος. Δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας, ἐπληροφορήθην ὅμως, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ οἴνου ἀφαιρεῖται ἀπὸ τοὺς ἀσθενεῖς, ὅτι ἐν τῷ σκότει κατακλίνονται οἱ πάσχοντες, τὸ δὲ χείριστον, ὅπως ἐμποδίζωσι τοὺς ἐπιστράτους νὰ προσέρχωνται (Θόρυβος) καὶ νὰ τοὺς ἀναγκάζωσι νὰ καταῤῥέουν ἐν ταῖς τάξεσιν, εἰς ἓν τῶν νοσοκομείων ἔλαβε χώραν τὸ ἑξῆς..................... Προσῆλθον πέντε ἐπίστρατοι πάσχοντες, ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἰατρῶν τῶν οἰκείων ταγμάτων ἀποσταλέντες. Εἰς τούτους, ὡς καταφωρατικὸν δῆθεν τῆς προσποιητῆς παθήσεώς των μέσον μετεχειρίσθησαν τὴν κατάποσιν ἐμετικοῦ, καὶ ἐξελθοῦσαν οἱ δυστυχεῖς εἰς ἐξεμέσεις τῶν ἐντοσθίων των, μεθ’ 8 ἀπεπέμφθησαν εἰς τὰς τάξεις των, ὡς δῆθεν οὐδὲν πάσχοντες. (Θόρυβος.) Ἵνα μὴ ἔλθω εἰς ἔτι χειρότερα, καταπαύω. Ταῦτα δὲ λέγω ἐνταῦθα, ἵνα ἐπέλθῃ βελτίωσις.

§21ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εἶδον τὰ νέα νοσοκομεῖα, τὰ ὁποῖα συνεστήθησαν, τὸ τῆς Δημαρχίας, καθὼς καὶ τὸ ἐν τῷ Βαρβακείῳ· ἔχω δὲ καὶ πληροφορίας, ὅτι οἱ θάνατοι εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ, ἡ κατάστασις δὲ εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας. Εἰς τὰ νοσοκομεῖα συνεσωρεύθησαν πολλοί, καὶ πρέπει ν’ ἀραιωθοῦν καὶ ἀπομακρυνθοῦν οἱ πάσχοντες κολλητικὰ νοσήματα, διότι δὲν εἶναι φόβος μόνον εἰς τὸν στρατόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πόλιν· πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ μέλλον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λείπει, εἶναι ἡ ἐπιτήρησις· δὲν ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχουν νοσοκόμοι, ἰατροί, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐπιτήρησις εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι μόνον ἔργον φιλανθρωπίας καὶ καθῆκον πρὸς τὰς οἰκογενείας ἐκείνας, τῶν ὁποίων τὰ τέκνα ἐλήφθησαν εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ εἶναι καὶ συμφέρον τοῦ Κράτους, διότι οὐ μόνον διὰ τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν νοσημάτων ἐλαττοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπηρετούντων ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἀποθαῤῥύνομεν καὶ τοὺς ἄλλους. Λοιπὸν παρατηρῶ, ὅτι πρέπει νὰ δοθῶσιν αὐστηραὶ διαταγαὶ εἰς τὴν ἐπιτήρησιν τῶν νοσοκομείων.

§22Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ Κράτος ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, ἀφειδῶς καὶ γενναίως παρεχωρήθησαν, ἵνα προφυλάξωσι καὶ τὴν ζωὴν καὶ τὴν ὑγείαν τῶν ἀνδρῶν. Ἐννοεῖται ὅμως, κύριοι, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς προσοχῆς, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος καταβάλλει ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑγείας τῶν στρατιωτῶν, ὑπάρχουσι καὶ ἐπιδημίαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ, καὶ τὰς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ καταστείλῃ ἀποτόμως καὶ ἀποτελεσματικῶς.

§23ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ ἀραίωσις.

§24Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὴν ἀραίωσιν ἐξετέλεσεν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἀπὸ 15 καὶ 20 ἡμερῶν, καὶ ἐξακολουθεῖ ἀραιοῦσα τοὺς ἄνδρας· ἀναγγέλλω δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ μεταφέρωμεν πάσχοντας καὶ εἰς ἄλλο νοσοκομεῖον, τὸ ὁποῖον μετὰ 2, 3 ἡμέρας θὰ λειτουργήσῃ, εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Παπαδάκη. Ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως νὰ γείνῃ, γίνεται, καὶ ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται περισσότερον καὶ κατὰ καθῆκον τὴν εὐθύνην περισσότερον παντὸς Ἕλληνος καὶ παντὸς ἀντιπροσώπου, ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ διατήρησις τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα περιέρχονται τοὺς νομοὺς, μᾶς ἀφήρεσαν 13 ἰατροὺς, καὶ τὰ θεραπευτήρια τῶν ἐπαρχιῶν διευθύνονται ἀπὸ πολιτικοὺς, καὶ χθὲς παρεκάλεσα τὸν δήμαρχον Ναυπλιέων ν’ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ νοσοκομείου ἐν Ναυπλίῳ, τὰ δὲ θεραπευτήρια ὅλης τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Στερεᾶς ἐτέθησαν ὑπὸ τὴν ἐπίσκεψιν τῶν πολιτικῶν ἰατρῶν. Βεβαίως, κύριοι, τοὺς ἐπερωτήσαντας σήμερον τιμᾷ τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔδειξαν, ἀλλ’ ἂς βεβαιωθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐμφορουμένη ἀπὸ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα, ἔχει τὸ καθῆκον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ὑπὸ τὴν ἰδίαν εὐθύνην νὰ μεριμνᾷ σπουδαίως ἐπὶ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ.

§25ΤΖΑΝΕΣ. Ὅσα θέλετε συστήσατε νοσοκομεῖα, ἡ νόσος θὰ προοδεύσῃ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, καὶ καθ’ ἃ ἐγὼ αὐτὸς εἶδον, τῶν νόσων ἡ αἰτία εἶναι ὁ κακὸς στρατωνισμὸς, συνάμα δὲ ἡ αὐστηρὰ φυλάκισις, τὴν ὁποίαν διατάσσουν οἱ σωματάρχαι πρὸς τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους, οἵτινες ἔπραξαν τὸ κακὸν νὰ φανῶσιν ἐλλιπεῖς τοῦ νὰ προσέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις ἐν ὥρᾳ, φυλάκισις, ἥ ὁποία ἐνεργεῖται εἰς σπήλαια. Ἐπεσκέφθην τὰς φυλακὰς τοῦ μεγάλου στρατῶνος, ἐν τῷ ὁποίῳ παρέμενε τὸ ὄγδοον τάγμα, ἤδη παραμένει τὸ δέκατον· παρετήρησα δύο σπήλαια, ἐν τοῖς ὁποίοις εἶναι ἀδύνατον ἄνθρωπος 24 ὥρας νὰ ζήσῃ. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀραίωσις ἢ μᾶλλον ἡ τοποθέτησις τῶν ἀσθενῶν ἐν τοῖς νοσοκομείοις ἐγένετο πράγματι· ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ εὑρεθῶσι στρατῶνες, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἀραιωθῇ ὁ στρατός. Τί φυλάττομεν τὸ Πανεπιστήμιον; τί τὸ θέλομεν; Φυλάττοντες τὸ Πανεπιστήμιον, ἐκτελοῦμεν πρᾶξιν ἀνοίκειον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις. Οἱ νέοι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος εὑρίσκονται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ προσέρχονται ἀδιακόπως, οἱ τῆς δούλης δὲ μένουσιν ἐκπαιδευόμενοι, ἐνῷ ἔδει νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὰς πατρίδας των. Ἐὰν μεταβῆτε εἰς τὰς παραδόσεις, πολλὰ ὀλίγους θέλετε ἴδει προσερχομένους, καὶ ἐκείνους ἐκ τῶν ἔξω ἐπαρχιῶν. Πολλαὶ τῶν αἰθουσῶν τοῦ Πανεπιστημίου δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ἐξαίρετα ὡς στρατῶνες· δὲν θὰ κατοικήσουν ἐν αὐτοῖς Κάφροι, Ἐσκιμὼ ἢ Κανίβαλοι· θὰ κατοικήσουν ἑλληνόπαιδες. Τὸ πολυτιμότερον, κύριοι, ἐνταῦθα εἶναι ἡ ὑγεία τοῦ στρατοῦ, διότι διὰ τοῦ στρατοῦ τούτου θὰ σώσωμεν τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος. Λέγω μάλιστα, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου περὶ ἀπαλλαγῶν, διότι θέλει διαλυθῆ ὁ στρατὸς, ἐὰν δεχθῶμεν τὰς ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων· δὲν εὑρισκόμεθα ὑπὸ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δυνάμεθα ν’ ἀναμένωμεν. Δὲν ἠξεύρω ἂν σήμερον ἢ αὔριον ἦναι ἡμέρα τῆς ἐνεργείας, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος καὶ δέχομαι νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ δόγμα ἐκεῖνο τοῦ μεγάλου γραμματέως τῶν νέων Ἀθηνῶν· ἐννοεῖτε πάντες ποῖον εἶναι. Διότι ἐνώπιον τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον θὰ διατρέξῃ ἡ πατρὶς, δὲν εἶναι οὔτε ζημία οὔτε παράβασις τοῦ Συντάγματος, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἀπολύσῃ 50 ἢ 100 ἢ 200 ἐπιστράτους. Ἂς ἐπισπεύσωμεν λοιπὸν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔχωμεν ἀμέσως τὸν νόμον, καὶ τότε συζητεῖτε.

§27ΤΖΑΝΕΣ. Πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ ὁ νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐφ’ ἑξῆς θὰ ἐνεργοῦνται αἱ ἀπολύσεις. Δὲν συγχωρῶ, κατ’ ἐμὲ, οὐδεμίαν ἀπόλυσιν, παρὰ μόνον τῶν δυστυχῶν ἐκείνων, οἵτινες ἕνεκα παθήματος σπουδαίου δὲν δύνανται νὰ λάβωσι τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα. Ὑπάρχουν εἰς τὸν στρατὸν ἄνθρωποι, οἵτινες λέγετε, ὅτι ὑπηρετοῦσιν εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας· οὗτοι τὸ πλεῖστον εἶναι ἀνίκανοι νὰ ὑπηρετήσωσι· τούτους δυνάμεθα νὰ ἀποστείλωμεν εἰς τὰς ἑστίας των· δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὰς οἰκογενείας των· ἄλλως ὅμως ὑγιὴς ἄνθρωπος, δυνάμενος νὰ κρατήσῃ τὸ ὅπλον, προδίδει τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος ἂν ἦναι ἐκτὸς τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ.

§28ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν προαγορεύσαντα εἰς τὰς ἐκδρομὰς, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του· ἂς χρησιμεύσῃ τοῦτο ὡς μάθημα πρὸ πάντων εἰς τοὺς κρατοῦντας σήμερον τὴν Κυβέρνησιν, οἵτινες κατὰ τὸ παρελθὸν φθινόπωρον, ὅτε ἦσαν ἀσθενεῖς 1½%, διέσυρον τὴν ὑπόληψιν τῆς τότε Κυβερνήσεως διὰ τοῦ τύπου, ἐνῷ σήμερον εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν θέσιν. Δὲν θέλομεν ἡμεῖς νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς θέσεως ταύτης πρὸς ζημίαν τῆς πατρίδος· δὲν θέλω ἀκόμη νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ ἀπαλλαγῶν, διότι ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ, κ. πρόεδρε, ἐὰν γίνηται τόσος λόγος καὶ τόσος θόρυβος, καὶ δικαίως, περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐθεωρήθησαν ὡς ἀνίκανοι νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν, διατί ἀφίνονται ἐλεύθεροι ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οἱ ἱκανοί; τοῦτο εἶναι πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον ὡς ἀντιπρόσωπος ὀφείλω νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει πάντοτε τὸ σύστημα νὰ λέγῃ, ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλῶμεν συγκεκριμένως καὶ οὐχὶ ἀορίστως, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον συγκεκριμένως, ὅπως ὁμιλήσω πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Πρὸ 15 ἡμερῶν συνελήφθησαν ἐπίστρατοι 14 ἐκ τοῦ χωρίου Βραχνί, οἵτινες μετέβησαν εἰς τὰς Πάτρας καὶ προσῆλθον εἰς τὸν λοχαγὸν Βοτήλιαν, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὸ στρατολογικὸν γραφεῖον· ἐξ αὐτῶν τῶν 14 ἢ μᾶλλον 15, διότι ὁ εἷς ἦτο χωλός, 5 ἐστάλησαν εἰς τὰ ἐδῶ σώματα, καὶ οἱ 9 ἀφέθησαν ἐλεύθεροι, καὶ ἐπέστρεψαν εἰς τὰς οἰκίας των, διότι, φαίνεται, ὅτι ἡ πολιτικὴ εἰσῆλθε καὶ εἰς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐπειδὴ θέλει συγκεκριμένα πράγματα, θὰ τῷ εἴπω τὰ ὀνόματα, νὰ τὰ σημειώσῃ καὶ νὰ ἐρωτήσῃ τηλεγραφικῶς· τὸ γνωρίζω, διότι οἱ συγγενεῖς καὶ οἱ πατέρες τῶν σταλέντων ἐνταῦθα μοὶ ἔγραψαν νὰ παρακινήσω τοὺς υἱούς των νὰ λιποτακτήσουν, διότι οἱ συγχωριανοί των ἔμενον ἐλεύθεροι· διὰ τοῦτο ἐδόθη τὸ παράδειγμα τῆς λιποταξίας καὶ ἠκούσαμεν ἄλλοτέ ποτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἐδώσαμεν ἀδείας, διότι ἂν δὲν τὰς ἐδίδομεν ἤθελον τὰς λάβει μόνοι. Οἱ ἐπίστρατοι οὗτοι εἶναι Βασ. Α. Τσιρώνη, Φιλ. Οἰκονόμου, Βασ. Τσιρόπουλος, Κωστ. Τογεντζῆς, Παν. Παπατριανταφύλλου. Αὐτοὶ λοιπὸν εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ, καὶ οὐχὶ διότι λείπει τὸ ὑλικόν, καθὼς ἰσχυρίσθησαν κατὰ διαφόρους καιροὺς οἱ κ.κ. ὑπουργοί. Ἐφρόντισα λοιπὸν νὰ σᾶς φέρω συγκεκριμένα πράγματα, ὅπως ἐζήτησεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Θὰ ἐρωτήσω ἤδη τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἄλλο τι. Ἠσθένουν καὶ ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἐπληροφορήθην, ὅτι ἀπεστάλη ἐπιτροπεία εἰς τὰ Ὀλύμπια, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ διάφορα ἀρχαῖα, τὰ ὁποῖα ἀνεκάλυψαν αἱ τελευταῖαι γενόμεναι ἐκεῖ ἀνασκαφαί· ἀνέγνωσα, ὅτι ὁ ὑπουργὸς διέταξε νὰ ἐξετασθῶσιν ὅσα εἶναι διπλᾶ, ὅσα εἶναι ὅμοια, καὶ ὅσα παραδιδόμενα εἰς ξένους δὲν θὰ κολοβώσωσι τὸ ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον τῆς Ἑλλάδος, αὐτὰ νὰ παραδοθῶσι. Πρῶτον ἀνέγνωσα ποῖα εἶναι τὰ πρόσωπα τὰ συγκροτοῦντα τὴν ἐπιτροπείαν αὐτὴν, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν τόσῳ σπουδαίαν ἀποστολὴν νὰ μὴ περιλαμβάνηται ὁ κ. Κουμανούδης, ὁ πρὸ πάντων ἀρχαιολόγος.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠρνήθη.

§30ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπέστειλε τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν εἰς Ὀλυμπίαν, ἵνα ὑποβάλῃ ἐπανερχομένη ἔκθεσιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅπως ἐκ ταύτης δυνηθῇ εἴτε νὰ τροπολογήσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἐν τῇ Βουλῇ, εἴτε νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὸ, φωτιζόμενος ἐκ τῆς ἐκθέσεως, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀφοῦ ἅπαξ καὶ ἡ πλειονοψηφία τῶν νομικῶν,.... καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἀρχαίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς συνθήκης εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παραδώσωμεν εἰς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν λέγῃ ἡ σύμβασις, τὸ ζήτημα θέλει λυθῆ διὰ νόμου καὶ οὐχὶ δι’ ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐπιτροπῆς ἐγένετο μόνον καὶ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως ὑποβληθῇ ἔκθεσις πρὸς φωτισμὸν οὐ μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος.

§31Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Εὐχαριστῶ τὸν προαγορεύσαντα, διὰ τὰς ὁποίας ἔδωκε πληροφορίας περὶ τῆς μεροληπτικῆς καὶ παρανόμου διαγωγῆς τοῦ διευθυντοῦ τοῦ στρατολογικοῦ γραφείου Πατρῶν. Τὸ προσωπικὸν τοῦ στρατολογικοῦ γραφείου Πατρῶν εἶνε τὸ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συνεστήθη καὶ ὑπὸ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, ὥστε οὔτε κατὰ διάνοιαν ἐπιτρέπεται νὰ ληφθῇ ὑπὸ αἵρεσιν, ὅτι τὸ προσωπικὸν τοῦ στρατολογικοῦ γραφείου Πατρῶν ἔχει πολιτικὴν, ἡ ὁποία συντελεῖ εἰς τὸ πολιτικὸν φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως· ἐπεθύμουν μάλιστα τὸ παράδειγμα τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος νὰ μιμηθοῦν πάντες οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἰδίως μάλιστα τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἐὰν δὲν δύναται νὰ συντρέχῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῶν ψήφων της, δύναται νὰ παρέχῃ συνδρομὴν διὰ τοιούτων πληροφοροριῶν, ἂν ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδειχθῶσιν ἀκριβεῖς.

§32ΡΟΥΦΟΣ. Ὀφείλω νὰ μὴ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Πετιμεζᾶς ἔκαμε κατὰ τοῦ στρατολογικοῦ γραφείου Πατρῶν. Τὸ γραφεῖον τοῦτο συνεστήθη ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἤμην δὲ τότε ἀντιπολιτευόμενος καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐξεπλήρωσε μεθ’ ὅλης τῆς ἀμεροληψίας τὴν ὑπηρεσίαν του. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔλαβε, δὲν εἶνε ἀκριβεῖς, εἶνε ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας δίδουσι παραπονούμενοι πατέρες τῶν τέκνων, νομίζοντες, ὅτι ἠδικήθησαν, δὲν εἶνε δὲ ποτὲ δυνατὸν ἀξιωματικὸς ὡς ὁ κ. Βοτήλιας, ἔχων ὑπηρεσίαν πολυχρόνιον λοχαγοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ διακεκριμένος ἀξιωματικός, ν’ ἀφεθῇ εἰς τοιαύτας παρεκτροπάς.

§33ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ εὔχομαι.

§34Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχω καθῆκον ν’ ἀπευθύνω ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀφορῶσαν εἰς τοὺς κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας γενομένους ἐν τοῖς διαφόροις ὅπλοις τοῦ στρατοῦ προβιβασμοὺς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ κατὰ τίνα τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ τὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ μοὶ δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας.

§35Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ν’ ἀπαντήσω ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἀσχολεῖται εἰς καθαρῶς νομοθετικὰ ἔργα, ἡ δὲ ἐπερώτησις αὐτοῦ ἀφορᾷ ζήτημα ἐκτελέσεως, ἰδίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐφ’ οὗ χορηγοῦνται ὑπὸ τοῦ νόμου δικαιώματα ἀπόλυτα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, ὁποιανδήποτε νομίζει ἡ Βουλή, δύναμαι ν’ ἀπαντήσω.

§36ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ὀλίγας λέξεις θ’ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Ὁ κ. Κουμανούδης παρεκλήθη νὰ μεταβῇ εἰς τὰ Ὀλύμπια καὶ δὲν συγκατετέθη, δὲν ἔχομεν δὲ δικαίωμα ἢ ἐξουσίαν νὰ τὸν πειθαναγκάσωμεν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐστάλη ἐκεῖ μὲ ἐντολὴν νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον περὶ τῶν διπλῶν ἢ ὁμοίων καλλιτεχνημάτων, ἂν ὑπάρχουν τοιαῦτα, νὰ χορηγήσῃ δὲ καὶ πᾶσαν ἄλλην σχετικὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἤθελε θεωρήσει ἀναγκαίαν· τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν καὶ ἐρευνῶν τῆς ἐπιτροπῆς θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ εἰς αὐτὴν ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ τὴν παραχώρησιν ἢ μὴ τῶν διπλῶν ἢ ὁμοίων, ἐὰν ὑπάρχωσιν, ὡς εἶπον, τοιαῦτα, πρὸς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν.

§37ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐχορηγήσαμεν πίστωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δι’ ἀγορὰν κουκουλοσπόρου, καὶ ἐπειδὴ τυγχάνω ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἡ μᾶλλον ἀνεπτυγμένη, ἔχω συμφέρον νὰ μάθω τί ἐνήργησε τὸ ὑπουργεῖον ὡς πρὸς τὸν προμηθευθέντα σπόρον, καθόσον πληροφοροῦμαι, ὅτι ἐφέτος δὲν θὰ συστηθῶσι τὰ δύο πρότυπα ἐργαστήρια, ἅπερ ἐσυσταίνοντο ἄλλοτε· ἐρωτῶ λοιπὸν πῶς διέθεσε τὸν ἀγορασθέντα σπόρον καὶ παρακαλῶ αὔριον νὰ μᾶς φέρῃ κατάστασιν κατ’ ἐπαρχίας καὶ πρόσωπα τῆς διανομῆς τοῦ σπόρου.

§38ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, 3 χιλιόγραμμα σπόρου ἐπρομηθεύθημεν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, καὶ τὸν κουκουλόσπορον αὐτὸν ἐστείλαμεν εἰς τὰς σηροτρόφους ἐπαρχίας διὰ τῶν νομαρχῶν καὶ ἐπάρχων, οἵτινες θὰ τὸν διανείμωσιν, ὅπως γίνεται κατ’ ἔτος.

§39ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅλον;

§40ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλον.

§41ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν τὸν ἐστείλατε ὅλον, σᾶς ἠπάτησεν ὁ ὑπάλληλός σας.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συνάδελφος κ. Χατζόπουλος ὑποβάλλει ἀναφορὰν κατοίκων Ἀπεραντίων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ· ὁμοίαν ἔπεμψαν καὶ οἱ καπνοπαραγωγοὶ Ἀργολίδος καὶ Ναυπλίας. Ἀμφότεραι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Πρόσφυγές τινες ἐξ Ἠπείρου, Θεσσαλίας καὶ Μακεδονίας ἐξαιτοῦνται, ἵνα ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ αὐτῶν. Θὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως περιθάλψῃ τοὺς ἀναφερομένους.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς Χαλκίδος κατάδικοι παραπονοῦνται, ὅτι εἶναι ὀδυνηρὰ ἡ κατάστασίς των.

§44ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§46ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὑπεβλήθη προχθὲς πρότασις νόμου, ὅπως ἐλαττωθῇ εἰς τὸ ἥμισυ ὁ πρὸς προβιβασμὸν χρόνος τῆς ὑπηρεσίας. Ἐπειδὴ δὲν θὰ ἔχωμεν ἴσως πολλὰς συνεδριάσεις, νὰ προταχθῇ, παρακαλῶ.

§47ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως τὴν παρεδέχθη.

§48Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοιοῦτος νόμος δὲν εἶναι ἀναγκαῖος, διότι οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι προβλέπουν περὶ τούτου· νομίζω, ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος λέγει, ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου ἐλαττοῦται ὁ χρόνος πρὸς προβιβασμὸν κατὰ τὸ ἥμισυ· αὐτὸ τὸ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκτιμήσῃ τὰς περιστάσεις, ὅπως δὲ γίνεται εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην, ἀφ’ ἧς ὁ στρατὸς λάβῃ τὴν κινητοποίησιν, ἄρχεται ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις δι’ ὅλα τὰ δικαιώματα. Ταῦτα λέγει ὁ ὑπάρχων νόμος, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὃν ἠρώτησα, μοὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ὅτι δηλ. ἀφ’ ἧς γείνει ἡ mobilisation ἀρχίζουν τὰ δικαιώματα τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως διὰ τοὺς στρατευομένους.

§49ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν προλαλήσαντα βουλευτὴν Καλαβρύτων διὰ τὸ μάθημα, ὅπερ μοὶ ἔδωκεν· ἀτυχῶς ὅμως τὸ μάθημα τοῦτο δὲν δύναται νὰ μὲ ὠφελήσῃ, ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀσπασθῆ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, καὶ τότε δὲν εἶχον λόγον νὰ ἐπιμένω νὰ ἐκδοθῇ νόμος ἐπὶ νόμου ὑφισταμένου. Ὁ νόμος, ὃν μνημονεύει ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὁ πάγιος περὶ προβιβασμῶν νόμος, δὲν περιλαμβάνει τὴν περίστασιν τῆς ἐπιστρατείας, καὶ πολὺ καλὰ τὸ γνωρίζει πᾶς ὁ μελετῶν τὰ στρατιωτικά. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω· παρακαλῶ μόνον τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου νὰ προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§50ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι σύμφωνος νὰ θεωρηθῇ κατεπείγων ὁ νόμος διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Εἰς τὸν νόμον τὸν στρατιωτικὸν ἔχομεν ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου αὐτοδικαίως ὁ χρόνος πρὸς προβιβασμὸν ἐλαττοῦται, διότι ὁ νομοθέτης ἐννοεῖ, ὅτι δὲν θὰ γίνωνται προβιβασμοὶ γενικοί, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προκαλοῦν τοιοῦτον δικαίωμα· ἂν δώσωμεν τὸ δικαίωμα καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν θὰ λάβωσιν ἀπὸ τρεῖς βαθμοὺς ὅσοι εἶναι ἐνταῦθα στρατιωτικοί. Καὶ τόσον εἶναι βέβαιον, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φανῇ ἡ Βουλὴ παραπολὺ ἁβρόφρων εἰς τὴν ὁμόθυμον ἀπόφασιν ἢ μᾶλλον γνωμοδότησιν τῆς στρατιωτικῆς ἐπιτροπῆς, διότι σύγκειται ὁλόκληρος ἀπὸ στρατιωτικούς. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη καὶ οἱ προβιβασμοὶ καὶ ἐν γένει οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοὶ γίνονται ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν· ἐδῶ, καὶ χωρὶς νὰ μὲ κακίσουν οἱ κ. κ. στρατιωτικοὶ, δὲν γίνεται πάντοτε, καὶ δὲν γίνεται καὶ καθολοκληρίαν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν θεωρῶ κατεπείγοντα τὸν νόμον αὐτόν. Νὰ τελειώσωμεν πρῶτον, κ. Πρόεδρε, τὴν σύμβασιν περὶ μεταλλουργείων, ἥτις ἀφορᾷ ὅλην τὴν κοινωνίαν.

§51Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βαλτινὸς ἐπρόλαβε τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ὤφειλε νὰ ἔχῃ πρωτοβουλίαν. Ὅπως ἐκτελεσθῶσιν οἱ ἐπιψηφισθέντες ἤδη νόμοι περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, δέον νὰ ὑπάρξωσι στελέχη. Ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομίζῃ, ὅτι δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ ἐψηφισμένα, οὐδεμία ὑφίσταται ἀνάγκη νὰ θεωρηθῇ κατεπείγουσα ἢ καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις τοῦ κ. Βαλτινοῦ· ἂν ὅμως, ὡς φρονῶ, — καὶ οὕτω φρονοῦσι καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς — ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον, πρέπει νὰ ψηφισθῇ νόμος, καὶ διὰ τοῦτο παρεδέχθημεν τὸ κατεπεῖγον τῆς προτάσεως. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομίζει, ὅτι δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ ἐψηφισμένα ἄνευ τοῦ νέου τούτου τοῦ νόμου;

§52ΡΟΥΦΟΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι ἀναγκαῖον πρὸς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τοῦ τόπου, δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§53Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Τὸ ζήτημα τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ κανονίζει ἡ Βουλή. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον ἂν ἐθεώρει τὸν βαθμὸν τοῦ κατεπείγοντος ὅπως τὸν ὑπέδειξαν οἱ προαγορεύσαντες, βεβαίως εἶχε καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ αὐτὴ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἄλλως τε ὑπάρχει καὶ ἓν κώλυμα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα συζητηθῇ σήμερον, διότι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ μελετήσω καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, ἐφ’ οὗ ἤδη ἔχω σχεδὸν μορφωμένην γνώμην, τὴν ὁποίαν θέλω ἐκθέσει κατόπιν· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ τὸ συζητήσωμεν αὔριον.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα διεκόψαμεν χθές. Παρακαλῶ, κύριοι, πάντας νὰ συνδράμητε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν κυριωτέρων καὶ μᾶλλον κατεπειγόντων νομοθετημάτων, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, συζητοῦμεν δ’ ἔπειτα καὶ τὰ δευτερεύοντα. (Ἐπιψηφίζονται εἰς τρίτην συζήτησιν τὰ νομοσχέδια, ά) περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφίου ζʹ τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου· βʹ) περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ΧΠΑʹ περὶ χρηματιστικῶν ἑταιριῶν, κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη· καὶ γʹ) περὶ αὐξήσεως τῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, προκαταβολῆς.)

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς συντάξεως μελῶν τινων τῆς οἰκογενείας τοῦ ἀοιδίμου Λ. Κουντουριώτου. Οἱ κ. Λυκάκης καὶ Ἰωσὴφ Λιάτης ζητοῦσι ποσά τινα, ἃ ἐδαπάνησαν κατὰ τὰς ἐπαναστάσεις ἐν Κρήτῃ καὶ Θεσσαλίᾳ.

§56ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῶν.

§58ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Καλλιγᾶ, κατ’ ἐμὲ, ἀντὶ νὰ βελτιώσῃ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ἀπ’ ἐναντίας χειροτερεύει αὐτὸ, διότι ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἀναπτύσσων προχθὲς τὸ νομοσχέδιον, εἶπε ῥητῶς, ὅτι τοῦτο ἰδίως προεκλήθη διὰ τοὺς ἐφέδρους, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ἀνάγκην νὰ συμπληρώσῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ διὰ τῆς προσελεύσεως τῶν ἐφέδρων, ὑπέβαλε τὸν νόμον αὐτόν. Ἐὰν, ὡς εἶμαι βέβαιος, τοῦτο φρονῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ὑποβληθῇ ἡ τροπολογία, καθ’ ἣν θέλει ἐπέλθει τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα, προτιμότερον εἶναι νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ διατυπωθῇ ἐν αὐτῷ ἡ ἰδέα τῆς Κυβερνήσεως, διότι τότε εἶναι περιωρισμένον τὸ πρᾶγμα καὶ μένουσιν ἰσχύουσαι αἱ ἀπαλλαγαὶ τοῦ νόμου. Ὁ κ. Καλλιγᾶς, φέρων τοιαύτην τροπολογίαν, χειροτερεύει τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον σήμερον προτιθέμεθα, ὥστε, ἂν πρόκηται νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον, παρακαλῶ νὰ τεθῇ ἡ ἐξήγησις, ἣν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δηλ. πρόκειται σήμερον νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τῶν ἐφέδρων, ν’ ἀφήσωμεν δὲ τὸν νόμον, ὅστις εἶναι πάγιος, νὰ τὸν ἀφήσωμεν ἰσχύοντα ὡς πρὸς τὰ λοιπά. Διὰ τοὺς ἐφέδρους εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ τροποποίησις, διότι ὁ πάγιος νόμος δὲν ὁμιλεῖ περὶ τῶν ἐφέδρων ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων σήμερον πρόκειται, ἀλλὰ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον εἰς τὴν τάξιν ταύτην μετὰ τὴν λῆξιν τῆς θητείας των· ἐπειδὴ δὲ σήμερον δὲν ὑπάρχουσι τοιοῦτοι ἔφεδροι, εἶναι ἀνάγκη νὰ προβλέψῃ εἰδικὸς νόμος περὶ τῶν παρόντων, ὡς πρὸς δὲ τοὺς λοιποὺς, παρακαλῶ, ν’ ἀφήσητε ἐν ἰσχύϊ τὸν πάγιον νόμον.

§59ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῇ ὁ κ. Καλλιγᾶς κατὰ τί νεωτερίζει. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ῥικάκης, ὅτι χειροτερεύει τὴν θέσιν τῶν ἀπαλλασσομένων· κατὰ τί τοὺς ὠφελεῖ;

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ ζητῶν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κοινὸς νόμος εἰς μίαν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν προβλέπει, αὐτὸς δὲν ἔχει διόλου ἀνάγκην νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἰδέαν του· δὲν προβλέπει ὁ νόμος περὶ τῶν ἐφέδρων.

§61ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ πρότασίς σας ποῖον θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα;

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς ὁ κοινὸς νόμος.

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ περὶ ἀπαλλαγῶν νομοσχέδιον ἐπροτάθη τροπολογία τις ὑπὸ τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Σκοπὸς ἡμῶν ἦτο νὰ καλέσωμεν εἰς τὰ ὅπλα καὶ εἰς ἐξάσκησιν ὡς στρατιώτας τοὺς ὑποχρέους νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, ἐν τῇ τροπολογίᾳ δὲ δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἐκτεθειμένη ἡ ἔννοια αὕτη. Ἂν οἱ τροπολογοῦντες καὶ ἡ Βουλὴ ἐννοοῦσιν, ὅτι οἱ καλούμενοι νὰ ἐξασκηθῶσι θεωροῦνται αὐτόχρημα στρατιῶται, ὑποκείμενοι εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ στρατιώτου καὶ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, τότε δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, ἵνα λείψωσιν αἱ συζητήσεις.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω καλὸν νὰ ἐξηγήσω τὴν ἔννοιαν τῆς τροπολογίας. Ὅτε ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐξέδωκε τὸ διάταγμα περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ὑποχρέων εἰς ὑπηρεσίαν ἐν ἐπιστρατεύσει διαθεσίμων ἢ ἐφέδρων, οὐδόλως ἐκρίθη ἀναγκαία ἡ μνεία τῶν αἱρέσεων, ὑφ’ ἃς κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας ἐγίνετο ἡ ἀπαλλαγὴ, διότι ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ χρῆσις τῆς λέξεως ἀπαλλαγὴ ἐπάγεται τὴν ἔννοιαν, ἣν εἰς τὴν λέξιν ταύτην ὁ στρατολογικὸς νόμος καθώρισεν. Ὁ στρατολογικὸς νόμος τὴν ἀπαλλαγὴν ὑποβάλλει εἰς αἱρέσεις ἐν ἄρθροις 4, 37, 39 καὶ 40, ὅτε δὲ κατόπιν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑπέβαλε νομοσχέδιον ἐπικυροῦν τὸ διάταγμα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἔκρινε πρέπον νὰ ποιήσηται ῥητὴν μνείαν τῶν αἱρέσεων, καὶ ἐμνημόνευσε τῶν ἄρθρων 4, 37 καὶ 40, ἐλησμόνησε δὲ τὴν αἵρεσιν τοῦ ἄρθρου 39, καὶ τὸ ἄρθρον ἔμεινεν οὕτως οἱονεὶ ἀποκεκλεισμένον τῆς διατάξεως. Τώρα, θὰ ἦτο ζήτημα ἑρμηνείας ἂν ἡ παράλειψις τοῦ ἄρθρου ἐπήγετο τὴν κατάργησιν τῆς κατ’ αὐτὸ αἱρέσεως ὡς πρὸς τοὺς διαθεσίμους καὶ τοὺς ἐφέδρους, διότι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἀναντιῤῥήτως ὑφίσταται ὡς πρὸς τοὺς ἀπαλλαττομένους τῆς ἐτησίας κληρώσεως. Τὸ ἄρθρον 39 λέγει, ὅτι ὁ ἀπαλλαττόμενος ὑποχρεοῦται εἰς ἐκτέλεσιν γυμνασίων, κατὰ διοικητικὸν κανονισμὸν ἐκδοθησόμενον ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν· οὗτος εἶνε ὁ κανὼν ὡς πρὸς τὴν ἀπαλλαγήν· ὁ ἀπαλλασσόμενος τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας δὲν κατατάσσεται ἐν τῷ στρατῷ, ἔχει ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ γυμνάζηται, βεβαίως ὡς στρατιώτης, ὑποβαλλόμενος κατὰ τὰ γυμνάσια εἰς τὰς πειθαρχικὰς διατάξεις τὰς διεπούσας τὸν στρατόν· αὕτη εἶναι ἡ ἀρχὴ ἡ καθορίζουσα τὰ τῆς ἀπαλλαγῆς, ἄνευ δὲ τῆς ἀνάγκης τοῦ περιορισμοῦ τῶν συνεπειῶν τῆς ἀπαλλαγῆς, οὐδεὶς θὰ ὑπῆρχε λόγος, ὅπως τεθῇ ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ νόμῳ. Ἀλλ’ ὅπως ἡ αἵρεσις ἐκρίθη ἀναγκαία διὰ τοὺς ἀπαλλασσομένους ἐτησίους κληρωτοὺς, οὕτως ἀναγκαία εἶνε διὰ τοὺς διαθεσίμους καὶ τοὺς ἐφέδρους. Τοῦτο διατρανοῖ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Ἐπειδὴ ἐν τῷ νόμῳ τῷ κυρώσαντι τὸ περὶ ἀπαλλαγῶν τῶν διαθεσίμων καὶ ἐφέδρων διάταγμα παρελείφθη κατὰ παραδρομὴν ἡ ἀναγραφὴ τῆς αἱρέσεως τοῦ 39 ἄρθρου τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἤδη διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Καλλιγᾶ διευκρινίζεται, ὅτι οἱ ἀπαλλαγέντες ἐκ τῶν διαθεσίμων καὶ τῶν ἐφέδρων, ὑπάγονται εἰς τὴν αὐτὴν ὑποχρέωσιν ἐκτελέσεως γυμνασίων, εἰς ἣν τὸ ἄρθρον 39 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ὑποβάλλει τοὺς ἀπαλλασσομένους τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς.

§65ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ παράληψις αὕτη ἐν τῷ νόμῳ δὲν ἐγένετο ἐκ λάθους, ἀλλ’ ἐπίτηδες· διότι ἂν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ ἤθελε συμπεριληφθῆ τὸ ἄρθρον 39, ἤθελε μᾶλλον βλάψει, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης νὰ τὸ συμπεριλάβῃ. Δὲν τὸ συμπεριέλαβε δὲ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς εἶναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, διότι προβλέπει κατάστασιν πραγμάτων τακτικήν· κατ’ ἔτος προσέρχεται μία ἡλικία, ἑπομένως οἱ ἀπαλλασσόμενοι ἀποτελοῦσι μικρὸν ἀριθμὸν, ὅστις μένει ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς ἐκγύμνασιν κατὰ τὸ ἄρθρον 39. Τὸ βάρος εἶναι ἀνεπαίσθητον, διότι πρόκειται περὶ μικροῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλομεν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Ἀλλ’ ὅταν τώρα λαμβάνωμεν 10 ὁλοκλήρους ἡλικίας συγχρόνως, ὄχι μόνον τοὺς ὑποχρέους πρὸς κλήρωσιν ἀλλὰ καὶ τοὺς διαθεσίμους καὶ τοὺς ἐφέδρους, εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑποχρεώσωμεν εἰς σύγχρονον ἐκγύμνασιν καὶ τοὺς ἀπαλλασσομένους τῶν δέκα τούτων ἡλικιῶν; Ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἰσχύει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 39, δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ὑπάρχει ἀπαλλαγή; καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅπως καὶ προχθὲς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅτι ὑπάρχει ἀπαλλαγή, ἐὰν καλέσωμεν καὶ τοὺς ὑπολειπομένους, τοὺς ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰς ἑστίας των καὶ τοὺς ὑποβάλωμεν εἰς ὑποχρέωσιν στρατεύσεως· τί ὀλιγώτερον ἔχει τοῦτο ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη; Δὲν δύναται λοιπὸν σήμερον τὸ ἄρθρον 39 νὰ ἔχῃ χώραν, διότι ἐγένετο ἤδη ἐκγύμνασις τῶν ἄλλων τῶν μὴ ἐξαιρουμένων. Ἐκαλέσαμεν 10 ὁλοκλήρους ἡλικίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐπεβάλομεν συγχρόνως τὴν τοιαύτην ὑποχρέωσιν· ἄλλως τε, κ. Πρόεδρε, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καὶ πρὸς τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τοῦ στρατοῦ, ὅπως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσολογγίου καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς ὑπεστήριξαν, πρέπει τὸ κακὸν αὐτὸ νὰ τὸ περιορίσωμεν, ὥστε ἡ ζημία νὰ ἦναι ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρα. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νομίζω, ὅτι περιορίζει τὸ κακὸν, διότι λέγει, ὅτι θέλει νὰ ἐπεκτείνῃ εἰς μόνους τοὺς ἐφέδρους αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν· καὶ ὑπάρχει μία μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ ἐφέδρων, οἵτινες ἀνέρχονται εἰς περιωρισμένον ἀριθμὸν, καὶ ὅλων τῶν ἐπιστράτων. Ἐὰν λοιπὸν ἡ βουλὴ κρίνῃ ἀναγκαῖον, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ ἓν μέτρον ἔκτακτον πρὸς συμπλήρωσιν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, προτιμότερον εἶνε νὰ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία, ἥτις ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ οὐχὶ ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Καλλιγᾶ.

§66ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, ἣν δίδει τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, δὲν νομοθετοῦμεν συνεπῶς πρὸς τὸν νόμον τὸν στρατολογικὸν, ἀλλὰ μεταβάλλομεν τὸν νόμον. Κατὰ τὸ ἄρθρον 39, οἱ ἀπαλλαγέντες δυνάμει τοῦ ἄρθρου 33 καλοῦνται, ἀλλὰ πρὸς τί καλοῦνται; ὡς στρατιῶται.

§67Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια.

§68ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 60 ὁρίζει τὶ ἐννοεῖ. (Ἀναγινώσκει.)

§69ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βλέπετε, ὅτι λέγει «μὴ ἀπαλλαγέντες.»

§70ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Οἱ ἀπαλλαγέντες;

§71ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἐγγράφονται.

§72Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι δύο μητρῷα.

§73ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ γνωρίζω· ἀλλὰ τὸ μητρῷον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγγράφονται οἱ ὑπηρετήσαντες, εἶναι τὸ τοῦ ἄρθρου 60· δὲν ἀναφέρονται οἱ ἀπαλλαγέντες.

§74Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί εἶναι οἱ ἄλλοι οἱ προσερχόμενοι;

§75ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μόνον γυμνάζονται, χωρὶς νὰ ἔχουν ὑποχρέωσιν.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι στρατιῶται ἀπαλλαγέντες τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας καὶ ὑποχρεωμένοι εἰς ἐκγύμνασιν.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τότε ἔχει καλῶς, ἐὰν ἦναι στρατιῶται ἀπαλλαγέντες τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας καὶ ἔχοντες τὴν ὑποχρέωσιν......

§78Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, κ. πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον.

§79Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις εἶναι ματαία. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν περὶ τίνος πρόκειται· τοὺς ἀπαλλαγέντας ζητεῖ νὰ καλέσῃ διὰ τῆς τροπολογίας ἡ Κυβέρνησις, ὅπως γυμνασθῶσι καὶ χρησιμεύσωσιν ὡς στρατιῶται. Διατί τοῦτο; διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις. Ἀλλ’ ὅλοι οἱ ἄλλοι διατί συνελέχθησαν; πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Λοιπὸν, εἴτε ὁ νόμος ψηφισθῇ, εἴτε ἡ τροπολογία, εἶναι τὸ αὐτό. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή.)

§80ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Προτιμῶ νὰ ὁμιλήσω σήμερον, διὰ νὰ μὴ χάσωμεν τὸν καιρὸν ὅλον εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν......

§81ΤΙΝΕΣ. Αὔριον. (Ἐπιψηφίζονται τ’ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸ περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ.

§83ΔΟΥΜΑΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ὅπως ἐν ὀλίγοις δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς φορολογίας κατ’ ἀρχὴν τοῦ καπνοῦ, διότι αὕτη ἐπιβάλλεται ὡς πολιτικὴ ἀνάγκη, καὶ δὲν ὑπάρχουν λόγοι, οἵτινες νὰ ἀποκρούσουν τὴν φορολογίαν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἄλλο εἶδος νὰ φορολογήσωμεν καὶ ν’ ἀπολαύσωμεν σπουδαῖον ποσὸν, εἰμὴ τὸν καπνόν. Ὁμολογουμένως δὲ ὡς ἐκ τῆς πολιτικῆς, ἣν μᾶς ἐπιβάλλουσιν αἱ περιστάσεις, ὑπεβλήθημεν εἰς δάνεια, τὰ ὁποῖα μόνον διὰ νέας φορολογίας δυνάμεθα ἀνέτως νὰ ἱκανοποιήσωμεν. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων λόγων, οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουσι τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου αὐτοῦ, εἶναι ἡ ὑγεία καὶ ἡ στενοχωρία ἣν προξενοῦσιν οἱ καπνίζοντες εἰς τοὺς μὴ καπνίζοντας, διότι καὶ ἡ ὑγεία ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι καπνίζομεν, δὲν εἶναι κατωτέρα τῆς ὑγείας τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, ὅστις δὲν καπνίζει, καὶ πολλοί, μὴ καπνίζοντες, εὐχαριστοῦνται εἰς τὴν ὀσμὴν τοῦ καπνοῦ. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι εἶναι πολυτέλεια τὸ καπνίζειν, εἶναι ἓν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν θέλωμεν, δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποβάλωμεν ἐντελῶς. Ἕκαστος δύναται νὰ περιορίσῃ τὴν δαπάνην ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἂν θέλῃ· εἶναι ζήτημα χαρακτῆρος. Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους δὲν δύναμαι, εἰμὴ νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν παραδέχομαι τὸ νομοσχέδιον ὅπως παρουσιάζεται, διότι πιστεύω, ὅτι θὰ περιορίσῃ τὴν παραγωγήν. Σήμερον ὁ καπνὸς ἐξάγεται κατὰ μεγάλας ποσότητας εἰς τὸ ἐξωτερικόν· ἐξάγεται ἄκοπος, ἀλλὰ ἐξάγεται καὶ κομμένος. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωκεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχομεν περὶ τὰς 600 χιλιάδας ὀκάδας καπνοῦ εἰσαγομένου εἰς Σύρον· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τί εἰσάγεται ἀπὸ τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ Κράτους εἰς Σύρον, ὥστε αἱ 600 χιλιάδες δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ ἦναι 800 χιλιάδες. Ἐκτὸς τούτου, δὲν εἰσάγεται μόνον εἰς Σύρον καπνὸς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἄλλας νήσους. Ὁ καπνὸς οὗτος κόπτεται καὶ ἑτοιμάζεται οὕτως, ὥστε ὅλοι οἱ ναυτιλλόμενοι, ἀπερχόμενοι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, λαμβάνουσιν ἓν ποσὸν καπνοῦ, ὄχι μόνον πρὸς ἰδίαν των χρῆσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ τὸ μεταπωλήσωσιν. Εἰς Σύρον καὶ εἰς τὰς Κυκλάδας ὀλίγη γίνεται κατανάλωσις καπνοῦ· εἶναι δὲ μικρὰ ἡ κατανάλωσις, διότι, ὡς εἶπον, τὰ καπνίζοντα πρόσωπα ταξειδεύουσιν, ὥστε ἐκ τῶν 800 χιλιάδων ὀκάδων καπνοῦ, ὅστις εἰσάγεται εἰς Σύρον ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ τοῦ Κράτους, μικρόν τι μέρος καταναλοῦται, τὸ δὲ ἄλλο ἐξάγεται. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, τότε δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ ἐξαγωγὴ αὕτη, καὶ θέλει περιορισθῆ σπουδαίως ἡ παραγωγὴ, διότι, μὴ ἐξοδευομένου τοῦ ἐμπορεύματος, φυσικὸν εἶναι νὰ μείνῃ ἀζήτητον, καὶ οὕτως οἱ κτηματίαι θὰ παύσωσι καλλιεργοῦντες, μὴ εὑρίσκοντες ἀγοραστὰς τοῦ προϊόντος των. Ἐπίσης μεγάλως θὰ βλάπτηται ὁ καπνὸς, τιθέμενος, ὡς ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, εἰς σακκίδια. Μολονότι ἀντέκρουσε τὴν ἔνστασιν ταύτην ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰπὼν, ὅτι δὲν θὰ καταστρέφηται οὔτε ὁ καπνὸς, οὔτε ἡ ποιότης του, διότι θὰ εὑρεθῇ ὁ κατάλληλος τρόπος τῆς προπαρασκευῆς του, τὸν βεβαιῶ, ὅτι καὶ σήμερον ὑπόκειται ὁ καπνὸς εἰς τοιαύτην βλάβην εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑφίσταται τὸ σύστημα τοῦτο. Ὡς πρὸς τὸ ὅτι θὰ εὑρεθῇ ὁ κατάλληλος τρόπος, ἀπαντῶ, ὅτι, ὅταν ἑταιρία ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν, δὲν θ’ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ φροντίζῃ πολὺ, ὅπως μὴ καταστραφῇ ἡ ποιότης του, διότι οἱ καπνίζοντες θέλουν καὶ δὲν θέλουν θὰ ἀγοράσωσι καπνόν. Σήμερον ὁ θέλων νὰ καπνίσῃ καλὸν καπνὸν μεταχειρίζεται ἀπείρους περιποιήσεις καὶ εἰς τὸ βρέξιμον καὶ εἰς τὸ κόψιμον εἰς κατάλληλον καιρὸν, κτλ. καὶ φροντίζει νὰ τὸν τοποθετήσῃ εἰς κατάλληλον μέρος, καὶ πολλὰ ἄλλα μέσα μεταχειρίζεται, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ μεταχειρισθῇ, οὐδὲ θὰ ζαλισθῇ νὰ κάμῃ. Ὥστε ἡ ποιότης τοῦ καπνοῦ θὰ καταστραφῇ, θὰ περιορισθῇ, ὡς ἐκ τούτου, καὶ ἡ κατανάλωσις. Εἰς ἄλλα μέρη πραγματικῶς πωλεῖται μὲ ταινίας καὶ εἰς σακκίδια ὁ καπνὸς, καὶ ἀνέφερε τὴν Ῥωσσίαν ὁ κ. ὑπουργός· ἀλλ’ ἐκεῖ ὁ καπνὸς, ὁ ὁποῖος πωλεῖται, εἶναι τῆς Τουρκίας ἐκ Σαμψοῦντος καὶ Μακεδονίας, ὁ δὲ παραγόμενος ἐν Ῥωσσίᾳ εἶναι σπόρος τῆς Μακεδονίας. Ὥστε καὶ αὐτὸς εἶναι τῆς αὐτῆς ποιότητος μὲ τὸν ἐκ Μακεδονίας, ὅστις ἔχει ἐλαστικότητα, ἣν δὲν ἔχουσιν οἱ ἰδικοί μας· ὁ καπνὸς αὐτὸς δὲν τρίβεται ὅταν ἦναι ξηρὸς, ἐνῷ ὁ ἰδικός μας καπνὸς γίνεται σκόνι. Κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν Ῥωσσίαν δύναται νὰ μὴ βλαφθῇ, τιθέμενος εἰς τὰ σακκίδια, οὐχὶ ὅμως καὶ ὁ ἰδικός μας καπνός· ἐν τούτοις καὶ ἐκεῖ δὲν γίνεται τοῦτο ἀπολύτως, διότι φροντίζουν νὰ ἑτοιμάζουν ὅσον τοὺς παραγγέλλουν, προσέχοντες νὰ μὴ τὸν διατηρῶσιν ἐπὶ πολὺν χρόνον εἰς τὰ σακκίδια. Πρὸς εὐκολίαν ἐπιτρέπεται ἡ πώλησις καὶ ἐκτὸς τῶν σακκιδίων, ἀρκεῖ νὰ ἀποδείξῃ ὁ ἔμπορος ἐκ τῶν βιβλίων του, ὅτι κατέβαλε τὸν φόρον τοῦ εἰσπραχθέντος καὶ πωληθέντος ποσοῦ· ἐδῶ ὅμως, ἐὰν λάβωμεν τὸ μέτρον τῶν σακκιδίων, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ καπνοῦ μας, θὰ βλάψωμεν τὴν ποιότητά του, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐλάττωσις τῆς καταναλώσεως καὶ ἡ ἐλάττωσις τῆς παραγωγῆς, ὅπως εἶπον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ καλλίτερον σύστημα εἶναι ὁ φόρος νὰ πληρώνηται παρὰ τοῦ ἐμπόρου ὡς ἑξῆς· Σήμερον ὁ καπνὸς, τὸν ὁποῖον παράγουσιν οἱ καλλιεργοῦντες, κατατίθεται εἰς τὰς ἀποθήκας των, καὶ ἐκτελοῦνται ὅλαι αἱ διατυπώσεις ὑπὸ τοῦ ἐφόρου, τίθενται δηλ. αἱ σφραγῖδες καὶ πληρώνεται ὁ φόρος. Αὐτὸ τὸ σύστημα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ σήμερον· ἀλλὰ πρὸς εὐκολίαν τῶν ἐμπόρων, ἐὰν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἀγοράσῃ τις, ἦναι ἔλαττον τῶν 1,000 ὀκάδων, νὰ ὑποχρεοῦται νὰ πληρώνῃ καὶ τὸν φόρον, ἐὰν δὲ πλέον τῶν 1,000 ὀκάδων, νὰ δηλώσῃ τὸ μέρος, ὅπου θέλει τὸν τοποθετήσει, καὶ ὅταν λάβῃ ἀνάγκην νὰ τὸν παραλαμβάνῃ, καὶ τότε νὰ ἦναι ὑπόχρεως εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἀναλόγου φόρου· ὅταν δὲ θέλῃ νὰ τὸν στείλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, δυνάμει τῆς τελωνιακῆς ἀποδείξεως, νὰ ἀπαλλάσηται τῆς φορολογίας. Ἐπειδὴ δὲ ἔχομεν διαφόρων ποιοτήτων καπνὰ, καπνὸν τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ καπνὸν τῆς Πελοποννήσου, τῶν ὁποίων ὁ μὲν ἔχει μεγαλειτέραν, ὁ δὲ μικροτέραν ἀξίαν, δυνάμεθα εἰς τὴν φορολογίαν νὰ ἔχωμεν δύο τάξεις· ἀκριβωτέρα νὰ ἦναι ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, μικροτέρα δὲ ἡ τοῦ καπνοῦ τῆς Πελοποννήσου. Νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι τὸ πρακτικώτερον, καὶ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὴν τάξιν τῶν παραγωγῶν, οἵτινες ἄλλως κινδυνεύουν νὰ καταστραφῶσιν, οὔτε τὸ ἐμπόριον νὰ βλάψωμεν. Πρέπει, κύριοι, πολὺ νὰ προσέξωμεν, διότι κατὰ πρῶτον θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν φορολογίαν ταύτην, ἥτις τόσα συμφέροντα θὰ προσβάλῃ. Πάντοτε θὰ ἐπέλθῃ κατακραυγὴ, ἀλλ’ αὕτη, νομίζω, διὰ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον προτείνω, θὰ περιορισθῇ, διότι ὁ παραγωγὸς δὲν θὰ ὑποφέρῃ, τὸ προϊόν του θὰ τὸ πωλῇ. Ἐπίσης δὲ καὶ ὁ ἔμπορος ἱκανοποιεῖται διότι θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον, ὅταν τὸ ποσὸν ἦναι ἔλαττον τῶν 1,000 ὀκάδων· ἐὰν δὲ ἦναι περισσότερον, θὰ τὰ μεταφέρῃ εἰς τὸ Τελωνεῖον ἢ τὰς ἀποθήκας του, ὅπου θὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ τὸν περιποιῆται μόνος του, διὰ νὰ μὴ καταστραφῇ· δὲν θὰ καταβάλῃ τὸν φόρον διὰ μιᾶς παρὰ ὅταν λάβῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ θέσῃ εἰς πώλησιν. Ὁ ἐξαγόμενος διὰ τὸ ἐξωτερικὸν καπνὸς εἶναι καὶ κομμένος, καὶ τοιοῦτος ἀποστέλλεται ἐκ Σύρου· δὲν ἐξετάζω πῶς ἀποστέλλεται. Ἂς ἦναι βέβαιος ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι οἱ ἐν Σύρῳ δὲν καταχρῶνται, βεβαίως ὡς ἔμποροι ζητοῦν κέρδος, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ ἐμπόρου. Ἐάν τις ἀποστείλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καπνὸν, δὲν εὐθύνεται διὰ τὰς πράξεις τοῦ ἀνταποκριτοῦ του, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ Τελωνεῖον τῆς ξένης ἐπικρατείας ἤθελεν εἰσάξει τὸν καπνὸν λαθραίως. Ὁ ἀποστέλλων δὲν εὐθύνεται· ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ κατακρίνωμεν ἐκείνους, οἵτινες ἀποστέλλουν τὰ καπνὰ ἐκ Σύρου, ἐξ ἐναντίας μάλιστα εἶναι χρήσιμοι, διότι διὰ τῆς ἐργασίας των ταύτης εἰσάγεται πλοῦτος εἰς τὸν τόπον, πρὸς ὠφέλειαν τῆς γεωργίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον οὕτω καὶ διὰ τοὺς ἐξαγομένους κομμένους καπνούς, ὥστε τὸ σπουδαῖον αὐτὸ ἐμπόριον ἐν Σύρῳ καὶ εἰς ἄλλας πόλεις νὰ μὴ ὑποστῇ οὐδένα περιορισμόν. Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους ἐμμένω εἰς τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς φορολογίας καὶ παρακαλῶ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίσῃ, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεώς μου, νὰ τροποποιηθῇ συμφώνως μὲ τὸ νομοσχέδιον.

§84ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συντρέξωσιν ὅλαι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας, ὅπως ἐπιτευχθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ, κατὰ τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν ἄλλως πως, νὰ σκεπτώμεθα περὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, ἀφοῦ μάλιστα, ὡς γνωρίζω θετικῶς, εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπρότεινον νὰ πραγματοποιήσωσι τὸ δάνειον ἄνευ τῆς ἐγγυήσεως τοῦ καπνοῦ· αὐτὸ δὲ λέγεται καθ’ ὅλην τὴν πόλιν, ὅτι πρόκειται νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ ἀνάγκη τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ; διατί ὅλα αὐτὰ τὰ ἔκτακτα μέτρα, ἐνῷ δὲν πρόκειται περὶ πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου, καὶ ἑπομένως τῆς δι’ αὐτοῦ στρατιωτικῆς συντάξεως τοῦ τόπου; αὐτὸ λέγεται καὶ ἔξω καὶ εἰς τὰ δωμάτια τῆς Βουλῆς. Ἀφοῦ δὲ τοιαῦται προτάσεις γίνονται, πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ γνωρίζωμεν, ἐὰν ἐγένοντο τοιαῦται προτάσεις, ὅπως πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον ἄνευ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ.

§85ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. (Ἀναβαίνει τὸ βῆμα.)

§86ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀφοῦ δὲν θέλουν νὰ μᾶς ἀπαντήσουν, κάμνω ἔνστασιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.)

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 108· εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§88ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ νομοσχέδιον τοῦ καπνοῦ, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ βασανίσῃ καλῶς, καὶ ἐν γνώσει τῶν συνεπειῶν νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ψῆφόν της, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θίγει σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου μας. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι εἰς ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα παράγεται καπνὸς, εἶναι δύσκολον νὰ ἐπιβάλῃ τις φόρον, διότι ὁ νομοθέτης θέλει φροντίσει ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ φορολογήσῃ τὸν καπνὸν, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν παραγωγὴν, καὶ ἐντεῦθεν τὸ δύσκολον τῆς φορολογίας, ὡς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, παράγει καπνὸν, ὡς γνωρίζετε, ἑπομένως εἶναι δύσκολον νὰ ἐξευρεθῇ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ τὴν παραγωγὴν ν’ ἀσφαλίσωμεν, καὶ τὸ προϊόν τοῦτο νὰ φορολογήσωμεν. Ἡ Ἑλλὰς παράγει περὶ τὰ 4 ἑκατομμύρια καπνοῦ, ὅτι δὲ παράγεται αὐτὸς ὁ καπνὸς, ἐξάγεται καὶ ἐξ ἄλλων καὶ ἐκ τῆς ἐγγείου φορολογίας, τὴν ὁποίαν εἰσπράττει τὸ δημόσιον, διότι εἰσπράττει πλέον τῶν 200 χιλιάδων δραχμῶν ἔγγειον φόρον κατ’ ἔτος, εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι τινὲς ἐπαρχίαι πληρώνουν ἔγγειον φόρον 12 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἄλλαι δὲ 7 λεπτά. Ἂν λοιπὸν ὑπολογίσωμεν, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ πλέον τῶν 200 χιλιάδων δραχμῶν εἰσπράττεται κατ’ ἔτος ἐξ ἐγγείου φόρου, θέλομεν εὕρει, ὅτι φορολογοῦνται περὶ τὰ 2½ ἑκατομμύρια καπνοῦ· εἰς ταῦτα προσθέσατε καὶ τὰ λαθραίως ἐξαγόμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι περὶ τὰς 500 χιλιάδας ὀκάδας, καὶ ἰδοὺ ἔχετε τρία ἑκατομμύρια καπνοῦ παραγομένου ἐν Ἑλλάδι· ὅτι δ’ ἐξάγεται λαθραίως, τοῦτο, τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν εἶναι ζήτημα, διότι εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου συμβαίνει τὸ κακὸν τοῦτο· ἀλλ’ εἰς τὰ τρία ἑκατομμύρια δύνασθε νὰ προσθέσητε καὶ τὸν ἐν ταῖς καπνοφόροις ἐπαρχίαις καταναλισκόμενον καπνὸν, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶναι γνωστὸν, δὲν πληρώνει ἔγγειον φόρον, καὶ ὁ ὁποῖος φθάνει ἕως ἓν ἑκατομμύριον, καὶ ἰδοὺ ἔχετε τὸ ποσὸν τῶν 4 ἑκατομμυρίων ὀκάδων καπνοῦ, παραγομένου ἐξ Ἑλλάδος. Τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν δύναταί τις νὰ διαιρέσῃ εἰς 2 κατηγορίας, εἰς ἄνυδρον καπνὸν, τοῦ ὁποίου ἡ παραγωγὴ εἶναι ὀλίγη, καὶ εἰς ποτιστικὸν καπνὸν, τοῦ ὁποίου ἡ παραγωγὴ εἶναι μεγάλη. Καὶ ὁ μὲν ἄνυδρος καπνὸς, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, καταναλίσκεται ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ δὲ ποτιστικὸς ὁ παραγόμενος ἐν Φθιώτιδι, Τριχωνίᾳ, Ἄργει καὶ ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις, ἀγοράζεται παρὰ καπνεμπόρων πολλῶν πόλεων, ἰδίως ὅμως παρὰ τῶν καπνεμπόρων Σύρου, οἱ ὁποῖοι τὸν μεταφέρουν ἐν Σύρῳ, τὸν ἀποθηκεύουν, τὸν κόπτουν ἢ μεταποιοῦν, καὶ ἐκεῖθεν τὸν ἀποστέλλουν εἰς διάφορα μέρη τῆς Τουρκίας, ἔνθα καταναλίσκεται. Εἰς τὴν Τουρκίαν, κύριοι βουλευταὶ, ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς ἐξοδεύεται κομμένος, διότι ὡς ἐκ τοῦ μονοπωλείου ὁ ἄκοπος καπνὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοδευθῇ, καθόσον, ἐὰν οἱ ἔμποροι ζητήσουν νὰ πωλήσουν τὸν καπνὸν τοῦτον εἰς τὴν ἑταιρίαν, τὴν ἔχουσαν τὸ μονοπωλεῖον, αὕτη δὲν θέλει δώσει εἰς αὐτοὺς συμφέρουσαν τιμὴν, ἂν δὲ εἰς ἄλλους, οὗτοι δὲν δύνανται νὰ τὸν κόψουν, διότι ὑπάρχει μονοπωλεῖον, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς ἐξοδεύεται εἰς Τουρκίαν κομμένος καὶ οὐχὶ ἄκοπος. Τὸ εἰσόδημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς εἰσάγει εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι πλέον τῶν 6 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα διανέμονται μεταξὺ τῶν ἐμπόρων, τῶν παραγωγῶν, ἐργατῶν καὶ ναυτιλλομένων. Οὕτως ἔχουν τὰ τοῦ καπνοῦ μέχρι σήμερον. Ἤδη θὰ ἐξετάσω τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τίνας ὠφελείας θ’ ἀποφέρῃ καὶ ὁποίας βλάβας θὰ ἐπενέγκῃ εἰς τὸν τόπον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐπιβάλλει φόρον 2 φράγκων κατ’ ὀκᾶν εἰς τὸν κομμένον καπνὸν, τὸν εἴτε διὰ τὸ ἐξωτερικὸν προωρισμένον, εἴτε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καταναλισκόμενον. Μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου τούτου, φρονῶ, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἐμπορεύηται εἰς τὰ μέρη τῆς Τουρκίας, διότι ἐκτὸς τῆς ἀρχικῆς τιμῆς θὰ προσθέσητε τὸν ἔγγειον φόρον, τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, τοὺς ναύλους κλπ., καὶ θέλει κοστίσει περισσότερον ἀφ’ ὅσον κοστίζει σήμερον ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς, ἑπομένως οἱ μὲν ἔμποροι θὰ παύσουν νὰ ἐμπορεύωνται τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν, διότι δὲν εὑρίσκουν συμφέρον, οἱ δὲ παραγωγοὶ, μὴ ἔχοντες τὰ μέσα νὰ ἐξοδεύουν τὸ προϊόν των, θὰ παύσουν καλλιεργοῦντες καπνὸν, καὶ ἐντεῦθεν ἡ καταστροφὴ τῆς παραγωγῆς. Ἤδη θὰ ἐξετάσω καὶ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ τὸ δημόσιον ἐκ τοῦ ἐπιβαλλομένου φόρου. Εἶναι βέβαιον, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι, ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν δύναται τὸ δημόσιον νὰ φορολογήσῃ ἄλλους παρὰ τοὺς καπνίζοντας ἐν ταῖς πόλεσιν, οἱ δὲ χωρικοὶ θὰ μείνουν ἀφορολόγητοι, διότι οἱ χωρικοὶ θὰ κόπτουν τὸν καπνὸν μὲ τὰ μαχαίριά των, ὅπως καὶ τώρα σχεδὸν γίνεται, καὶ ἑπομένως κατανάλωσις καπνοῦ φορολογηθέντος δὲν θὰ γίνεται παρὰ τῶν χωρικῶν, ὥστε κατ’ ἀνάγκην θὰ φορολογήσητε μόνον τοὺς κατοίκους τῶν πόλεων, οἱ ὁποῖοι καπνίζουσιν. Ἡ κατανάλωσις δὲ αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ τὰς 300, ἢ 350 χιλ. ὀκάδας καπνοῦ· θὰ ἔχητε λοιπὸν 700 χιλ. φράγκων, ἀλλά, διὰ νὰ εἰσπράξητε τὸ ποσὸν τοῦτο, ἔχει ἀνάγκην τὸ δημόσιον ἢ ἡ ἑταιρία νὰ δαπανήσῃ πλέον τῶν 300 χιλιάδων φράγκων κατ’ ἔτος εἰς καταστήματα, ἐργαλεῖα, εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιτηρῶσι καὶ θὰ εἰσπράττωσι τὸν φόρον, καὶ ἑπομένως θὰ μείνῃ καθαρὸν εἰσόδημα εἰς τὸ δημόσιον μόνον 400 χιλ. φράγκων, καὶ λέγω τοῦτο ἐν πεποιθήσει, διότι, ἐὰν ἐπιψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει φόρον εἰς τὸν κομμένον καπνὸν τὸν προωρισμένον διὰ τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ τὸν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καταναλισκόμενον, ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ θὰ παύσῃ, καὶ ἑπομένως ἡ παραγωγὴ θὰ καταστραφῇ· ἐὰν δὲ ἀφήσητε ἀφορολόγητον τὸν κομμένον καπνὸν, θὰ εἰσπράξητε μόνον ἀπὸ τὸν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καταναλισκόμενον, τοῦ ὁποίου ἡ εἴσπραξις δὲν θὰ ἦναι μεγαλειτέρα τοῦ ποσοῦ τούτου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀπέναντι τοιαύτης ὠφελείας 400 χιλ. δραχμῶν δὲν πρέπει νὰ ψηφίσητε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ πλήρη καταστροφὴν εἰς τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας καὶ τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ τὸν ἄρτον πολλῶν οἰκογενειῶν. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, προβάλλει, ὅτι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐπιψηφισθῇ, τὸ δάνειον δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ. Δὲν νομίζω, κύριοι, ἰσχυροὺς τοὺς λόγους τούτους, διότι τὸ δάνειον εἶναι ἐξησφαλισμένον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ἡ κυβέρνησις δύναται δι’ ἄλλου τρόπου νὰ εἰσπράξῃ περισσότερον φόρον, ἄνευ βλάβης τῆς παραγωγῆς. Τὸ δημόσιον ἠδύνατο νὰ εἰσπράξῃ περισσότερα, ἐὰν ἤθελεν αὐξήσει κατά τι τὸν ἔγγειον φόρον, καὶ νὰ φορολογήσῃ ὄχι μόνον τὸν ἐξαγόμενον ἐκ τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν καπνὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν καταναλισκόμενον ἐν ταῖς καπνοφόροις ἐπαρχίαις, ἄνευ πιέσεως τῶν πολιτῶν. Ἐὰν δὲ ἠθέλατε προσθέσει 30 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν εἰς τὸν ἤδη ὑπάρχοντα ἔγγειον φόρον, θέλετε ἔχει κατ’ ἐλάχιστον 900 χιλιάδας δραχ. κατ’ ἔτος.

§89ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πόσην ἀξίαν δίδετε εἰς τὸν καπνόν; Διότι ὁ καπνὸς τῆς Ἀργολίδος ἔχει 30 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν.

§90ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. Τέσσαρα ἑκατομμύρια καπνοῦ παράγει ἡ Ἑλλάς. Ἀφαιρῶ ἓν ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον ἴσως λαθραίως καταναλίσκεται, μένουν τρία ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ φορολογήσητε. Προτείνω ν’ αὐξηθῇ ὁ ἔγγειος φόρος, νὰ φορολογηθῇ ὄχι μόνον ὁ ἐξαγόμενος ἐκ τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν καπνὸς, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν αὐταῖς καταναλισκόμενος, τὸν ὁποῖον μέχρι τοῦδε δὲν ἐπλήρωνον. Δύνασθε δὲ νὰ ἐνοικιάσητε τὸν φόρον τοῦτον διὰ τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας καὶ δὲν γίνεται καμμία πίεσις εἰς τὸν λαὸν, διότι ὁ παραγωγὸς δὲν θὰ ἔχῃ νὰ πληρώσῃ τι, οὐδὲ οἱ ἄλλοι πολῖται, ἀλλὰ τὸν φόρον θὰ εἰσπράττῃ ὁ ἐνοικιαστὴς ἐκ τῶν καπνοπωλῶν, καὶ ἑπομένως δὲν βαρύνει τὸν λαὸν, τὴν δὲ παραγωγὴν ἀσφαλίζει. Εἴς τινας ἐπαρχίας παραγούσας καπνὸν κατωτέρας ποιότητας δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε 25 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν.

§91ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ καπνὸς τῆς Ἀργολίδος ἔχει 60 λεπτά ὅταν ἐπιβάλητε 25 λεπτὰ, εἶναι 40% καὶ δὲν καταναλίσκεται.

§92ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. Θὰ καταναλίσκεται, ὅπως καταναλίσκεται καὶ τώρα. Ἠδύνατο, λέγω, ἡ κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελεν εἰσπράξει περὶ τὰς 900 χιλιάδας δραχμῶν καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ δάνειον. Ἐὰν λοιπὸν, κύριοι βουλευταί, ψιφίσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὅπως ἔχει, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ καταστρέψητε τὴν παραγωγὴν τῶν ποτιστικῶν καπνῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν θέλομεν εἰσπράξει παρὰ 100 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ δὲν πιστεύω νὰ εὑρεθῇ ἑταιρία νὰ προσφέρῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐκτὸς ἐὰν ἔχῃ σκοπὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ συμφέροντά της ἄλλα καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐνοικιάσῃ. Ἐννοῶ τὸ μονοπώλιον, κύριοι, διότι μὲ αὐτὸ ἠδύνατο μία κυβέρνησις εὐπροσώπως νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸ κοινοβούλιον καὶ νὰ εἴπῃ: Ἔχω ἀνάγκην χρημάτων πολλῶν καὶ διὰ τοῦτο θυσιάζω ἐν μέρει τὴν παραγωγὴν, ἀλλ’ αὐξάνω τὰ εἰσοδήματά μου κατὰ 7 ἢ 8 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος· δὲν ἐννοῶ ὅμως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον καταστρέφει ἐπίσης τὴν παραγωγὴν καὶ δὲν δίδει οὐδεμίαν πρόσοδον εἰς τὸ δημόσιον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἤθελον προτιμήσει τὸ μονοπώλιον, ἂν καὶ ἦμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον αὐτοῦ, διότι φρονῶ, ὅτι εἰς τὰ ἔθνη, ἔνθα παράγεται καπνὸς, ὀφείλει ὁ νομοθέτης μὲ πολλὴν σκέψιν νὰ ἐπιβάλῃ τὸν φόρον καὶ νὰ φέρῃ μονοπώλια, τὰ ὁποῖα καταστρέφουν τὴν παραγωγὴν καὶ ἑπομένως ἀφαιροῦν πλοῦτον σπουδαῖον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν σπουδαίων τούτων λόγων, τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εἶναι συντεταγμένον, πιέζει τὸν λαὸν, διότι εἶναι ἀδύνατον ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν, νὰ μὴ κάμῃ καταγγελίας κατὰ τῶν πολιτῶν ἐπὶ προφάσεσιν, ὅτι ἔκοψαν ἢ μετέφεραν ἢ ἐπώλησαν καπνόν, καὶ ἐκτὸς τούτου, ὅπως τὸ νομοσχέδιον εἶναι συντεταγμένον, ἐὰν τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν θελήσητε νὰ βάλητε ἐντὸς σάκκων, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ καταστραφῇ ὁ καπνὸς οὗτος. Ἂν δ’ ὁ καπνὸς οὗτος δὲν δύναται ν’ ἀνθέξῃ εἰς τοὺς σάκκους, τότε οἱ καπνοπῶλαι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον νὰ ἔχουν καλὸν καπνὸν, θὰ ἐπιζητήσουν καπνὸν καλλιτέρας ποιότητος, καὶ τοιούτους εὑρίσκουν εἰς τὴν Τουρκίαν, οἱ ὁποῖοι ὁμολογουμένως εἶναι καλλίτεροι τῶν ἰδικῶν μας καὶ ἑπομένως θὰ ἐξοδεύηται ὁ τουρκικὸς καπνὸς, ἐνῷ ἡ παραγωγὴ τοῦ ἰδικοῦ μας ἀνύδρου καπνοῦ θὰ καταστραφῇ, ὅτε εἶναι πλήρης ἡ καταστροφὴ τῆς παραγωγῆς. Διὰ τοὺς λόγους τούτους συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἰς δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιψηφίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ διὰ τοῦ ὁποίου αὐξάνει ὁ ἔγγειος φόρος.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρετε τροπολογίαν.

§94ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. Θὰ τὴν φέρω αὔριον εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, διότι νομίζω, ὅτι χθὲς εἴπατε, ὅτι δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε, ὥστε ὁ κομμένος καπνὸς καὶ προωρισμένος διὰ τὸ ἐξωτερικὸν νὰ μένῃ ἀφορολόγητος καὶ νὰ κόπτηται εἰς τὴν διαμετακόμισιν. Ἤθελον λοιπὸν συστήσει εἰς μὲν τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραδεχθῇ αὐτὸν τὸν φόρον, εἰς δὲ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ, διότι ἄλλως θέλομεν συντελέσει εἰς τὸ νὰ καταστραφῇ ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ καὶ ν’ ἀφαιρέσωμεν τόσον πλοῦτον εἰσερχόμανον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ διανεμόμενον μεταξὺ τῶν παραγωγῶν, ἐργατῶν, ναυτιλλομένων, τὰ δὲ δημόσιον δὲν θὰ δυνηθῇ ν’ εἰσπράξῃ πλέον τῶν 400 χιλάδων δραχμῶν ἀπέναντι τοιούτου εἰσοδήματος τοῦ δημοσίου εἶνε ἄδικον νὰ καταστρέψωμεν τὴν παραγωγήν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω.

§97ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§98ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐὰν κατὰ πᾶσαν ὥραν θὰ φέρωσι τοιαύτην ἔνστασιν, κάλλιον νὰ μὴν ἐρχώμεθα.

§99ΡΑΛΛΗΣ. Ἐντὸς τῆς αἰθούσης δὲν εἶναι πλέον τῶν 80 βουλευτῶν. Δὲν ἐννοῶ νὰ καταστρέψω μήδ’ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, μήδ’ ὑπὲρ τοῦ κόμματός μου τὸν τόπον..... Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ μέσον τοῦτο, δι’ οὗ θέλουν νὰ παραλύσωσι τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς... (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.)

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 102· δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ὥρα 5¾.