1881.03.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 85

τῆς 4 Μαρτίου 1881.

Ὥρα 3 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1880 ἐκ δραχμῶν 17,641,80/00. Θὰ τυπωθῇ. Ὁ κύριος Βαλτινὸς ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς πρότασιν νόμου: «Ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστρατεία ὁ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ἀπαιτούμενος χρόνος ὑπηρεσίας ἐλαττοῦται κατὰ τὸ ἥμισυ.»

§2ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ θεωρηθῇ κατεπείγουσα ἡ πρότασίς μου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ πρῶτον καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§4ΚΡΙΕΖΗΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς σημερινὰς περιστάσεις· ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐνεργήσῃ ναυτικῶς, θὰ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένη, διότι οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα καὶ τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς προβιβασμόν. Παρακαλῶ λοιπὸν αὐτὸν νὰ προτείνῃ ὅμοιον νόμον καὶ διὰ τὸ Ναυτικόν.

§5ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Ἄς φέρῃ πρότασιν ὁ κ. βουλευτής.

§6Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν περὶ τούτου.

§7ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Φέρετε πρότασιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ῥώμας, Ῥοῦφος, Στεφανόπουλος καὶ Φλογαΐτης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῶν, ἑτέραν ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ἑτέραν ὁ κ. Τζάνες. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνακοινοῖ Διάταγμα περὶ ἀνακλήσεως εἰς ἐνέργειαν τοῦ λοχαγοῦ βουλευτοῦ κ. Κρεστενίτου, ἐπὶ τῇ αἰτήσει του. Τινὲς ἐκ Κεφαλληνίας ἐξαιτοῦνται, ὅπως ὁ ἐπὶ τῆς σταφίδος τῆς νήσου ταύτης φόρος ἐξισωθῇ πρὸς τὸν ἐπιβαλλόμενον τοιοῦτον εἰς τὰς ἐπαρχίας Πατρῶν καὶ Ἠλείας.—Ἡ χήρα Σαμπολτσῆ, θυγάτηρ Δ. Βυζαντίου, ζητεῖ μηνιαίαν σύνταξιν. Αἱ ἀναφοραὶ αὗται θὰ σταλῶσι πρὸς τὰ ἁρμόδια ὑπουργεῖα, ἡ μὲν πρώτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ δὲ δευτέρα εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§9ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Γινώσκετε ὁποίας διακεκριμένας ὑπηρεσίας εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις προσήνεγκεν ὁ πλοίαρχος τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας Νικόλαος Σουρμελῆς.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Τὸν ἄνδρα τοῦτον δυνάμεθα εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας νὰ τὸν χρησιμοποιήσωμεν, φέροντες αὐτὸν εἰς τοὺς ἐπιτάκτους, τοὺς ὁποίους ἐκάμομεν δυνάμει τοῦ ἐσχάτως ἐπιψηφισθέντος νόμου. Ἐπειδὴ δὲ ἀπαιτεῖται εἰδικὸς περὶ τούτου νόμος, ὑποβάλλω νομοσχέδιον, δι’ οὗ αὐξάνω τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποπλοιάρχων ἀπὸ 3 εἰς 4.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω, κύριοι, περὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ κ. Σουρμελῆ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι ἐκτὸς τοῦ Σουρμελῆ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι πλοίαρχοι, οἵτινες παρέσχον ὁμοίας ὑπηρεσίας καὶ ἀπέκτησαν ἐκ τούτου ἴσα δικαιώματα· μνημονεύω τὸν πρὸ μικροῦ ἀποθανόντα Ν. Σαχτούρην, ἂν καὶ δὲν πρόκηται βεβαίως σήμερον ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ αὐτοῦ, ὀφείλω δὲ νὰ φέρω τὸν λόγον καὶ περὶ δύο γνωστῶν εἰς πάντας πλοιάρχων, τοῦ Κουρεντῆ καὶ τοῦ Μπούφη, οἵτινες βεβαίως ἔχουσιν ὅσα καὶ ὁ Σουρμελῆς προσόντα, ἵνα χρησιμοποιηθῶσι σήμερον ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ.

§14ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Εἶναι καὶ ὁ κ. Ὀρλὼφ, κ. Ὑπουργὲ, ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἔχει τὰς αὐτὰς ὑπηρεσίας.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, καὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσιν.

§16ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Ὁ Ὀρλὼφ εἶναι ἤδη εἰς τοὺς ἐπιτάκτους.

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως καὶ ὁ Ὀρλὼφ, ὅστις ὅμως ἔχει ἤδη θέσιν εἰς τοὺς ἐπιτάκτους. Ἰδίως δὲ περὶ τοῦ Θεοδώρου Μπούφη λέγω, ὅτι πρὸς τοῖς ἄλλοις κέκτηται καὶ παιδείαν ναυτικήν.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Καταθέτω, κ. πρόεδρε, εἰς τὸ προεδρεῖον τοὺς καταλόγους καὶ λοιπὰ ἔγγραφα περὶ τῶν χορηγουμένων βοηθημάτων εἰς τοὺς πρόσφυγας. — Πληροφορῶ τὸν κ. Δραγούμην, ὅτι δι’ ἔξοδα τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Πύργου εἰς Κατάκωλον ἐδαπανήθησαν ὑπὸ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου δραχμαὶ 98,259, 62]00.

§19ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα ταῦτα.

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§21ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ἔργα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προτιμηθοῦν· ὑπάρχει ἴδιος νόμος, ὅστις ἐπιβάλλει εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον νὰ κάμῃ μίαν γέφυραν, τὴν ὁποίαν ὀνομάζει ὁ νόμος. Ἀπὸ τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ παρακαλέσω νὰ πληρωθοῦν καὶ αὐτά.

§22ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Θὰ ἐξετάσω καὶ θὰ ἐνεργήσω ὅ,τι πρέπει.

§23ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλεν ἤδη τὸν κατάλογον τῶν βοηθημάτων· θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ἵνα ὁ κατάλογος οὗτος τυπωθῇ, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνεύρωμεν τίνες εἰσὶν ἄξιοι ἀπὸ τοὺς λεγομένους αὐτοὺς πρόσφυγας νὰ λαμβάνωσι χρήματα ἐκ τοῦ Δημοσίου ταμείου. Ὑπάρχουσιν ἐν Ἀθήναις ἄνθρωποι, οἵτινες δύνανται νὰ μᾶς δώσωσι πληροφορίας, διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα ν’ ἀνεύρωμεν ποῖοι πρέπει νὰ λαμβάνωσι καὶ ποῖοι πρέπει νὰ ἀποβληθῶσιν ἐξ Ἀθηνῶν. Δὲν εἶναι σωστὸν, δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι φρόνιμον ν’ ἀνεχώμεθα ἐντὸς εἰς τοὺς κόλπους τῶν Ἀθηνῶν ἀνθρώπους, οἵτινες μᾶς καταπροδίδουσι τὸ πλεῖστον· δίκαιον εἶναι καὶ φιλάνθρωπον νὰ δίδωμεν χρήματα πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των καὶ οἵτινες δὲν δύνανται ἀληθῶς νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς πατρίδας των. Ὑπάρχουσιν ἐν τῷ καταλόγῳ καὶ γνωρίζω 600 ὀνόματα, πρὸς τοὺς ὁποίους δίδονται χορηγήματα, δὲν δύναμαι δὲ νὰ πιστεύσω, ὅτι 600 ἄνθρωποι εἶναι οἱ ἔχοντες δικαίωμα πάντες ν’ ἀντλῶσι χρήματα ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Φρονῶ συνεπῶς, ὅτι δικαιότατον εἶναι νὰ δημοσιευθῇ ὁ κατάλογος, ἵνα περιέλθῃ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον αὐτῶν ἐκείνων, περὶ ὧν προχθὲς ἀνέφερον, οἵτινες δύνανται νὰ δώσωσιν ἡμῖν πληροφορίας θετικάς, ὡς εἶναι οἱ Ζαχαῖοι καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Ἔχω πληροφορίας, ὅτι μισθοδοτεῖται ἄνθρωπος ὡς πρόσφυξ, ἐνῷ εἶναι πράκτωρ τῆς ῥωμουνικῆς προπαγάνδας καὶ καθ’ ἑκάστην μᾶς καταπροδίδει· ὀφείλω τοῦτο νὰ τὸ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ δημοσιευθῇ ὁ κατάλογος, καθόσον πολλοὶ ἐκ τῶν λεγομένων προσφύγων, μὴ ἐξυπηρετήσαντες ἑλληνικὰ συμφέροντα, λαμβάνουσι 200 καὶ 300 δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκούω ἐπαναλαμβανομένας εἰς τὴν Βουλὴν λέξεις καὶ πράγματα ὅλως δι’ ὅλου ἄτοπα καὶ μὴ ἀκριβῆ. Ἡ ῥωμουνικὴ Κυβέρνησις, τὸ ῥωμουνικὸν ἔθνος, εἶναι ἔθνος φίλον καὶ ἀδελφόν. Τὸ ῥωμουνικὸν ἔθνος δὲν μᾶς ἐπιβουλεύεται, ἀλλὰ μᾶς ἀγαπᾷ καὶ εἶναι λίαν καλῶς διατεθειμένον ὑπὲρ ἡμῶν, ὅπως καὶ ἡμεῖς ὑπὲρ αὐτοῦ· ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ αἴσιον ἀποτέλεσμα ν’ ἀναγνωρίσωμεν ὅλοι ἡμεῖς τ’ ἀμοιβαῖα συμφέροντα καὶ νὰ συνδεθῶμεν στενώτατα διὰ τῶν δεσμῶν τῆς φιλίας καὶ τῆς ἀγάπης ἐκείνης, ἥτις πρέπει νὰ συνδέσῃ τοὺς γείτονας λαούς. Ἑπομένως ὅ,τι ἐῤῥέθη περὶ τῶν αἰσθημάτων τοῦ ῥωμουνικοῦ ἔθνους καὶ τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ, εἶναι ὅλως διόλου ἀνακριβές.

§25ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ Κυβέρνησις, κύριε πρόεδρε, ἔχει τὸ καθῆκον ν’ ἀποκρούῃ, καὶ πολὺ δικαίως, τὰ λεγόμενα· ἐγὼ ὅμως ὡς βουλευτὴς ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ὑποδεικνύω εἰς τὴν Βουλὴν πάντα ὅστις, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, καταπροδίδει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ὑπάρχει προπαγάνδα ῥωμουνικὴ, ἥτις ἁπανταχοῦ ἐργάζεται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Ῥωμουνίας, καὶ πολὺ δικαίως πράττει τοῦτο, ἀφορῶσα εἰς τὸ συμφέρον· φρονῶ μάλιστα, ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔδει νὰ ἔχῃ ἑλληνικὴν προπαγάνδαν, ἥτις νὰ ἐργάζηται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Λοιπὸν εἶπον, ὅτι οἱ ἔχοντες ἀντίθετα συμφέροντα δὲν πρέπει νὰ τρέφωνται ἐκ τοῦ ἑλληνικοῦ ἄρτου· ἐπὶ δὲ τῇ ὑπονοίᾳ ταύτῃ ἐζήτησα νὰ δημοσιευθῇ ὁ κατάλογος καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν δημοσίευσιν, διότι δὲν ἐννοῶ πῶς ἑξακόσιοι ἄνθρωποι δύνανται νὰ ὦσι πρόσφυγες, ἀφοῦ οἱ ὁπλαρχηγοὶ ἐπανέκαμψαν εἰς τὰς πατρίδας των καὶ ἐκεῖ μένουσιν ἀνενόχλητοι· δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ οὗτοι δὲν καταδιώκονται, νὰ καταδιώκωνται οἱονεὶ αὐτοί, ἀξιοῦντες, ὅτι ἔλαβον μέρος εἰς τοὺς πολέμους. Ἅπαξ διὰ παντὸς πρέπει νὰ καθαρισθῇ τὸ ζήτημα, διὰ νὰ εὕρωμεν ποῖοι εἶναι ἄξιοι ν’ ἀντλῶσι χρῆμα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ποῖοι οὐχί.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέλος πάντων θὰ ζητήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Νὰ τυπωθῇ ὁ κατάλογος;

§27ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅστις θέλει, ἂς τὸν ἴδῃ εἰς τὸ Γραφεῖον.

§29ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρέπει, κ. πρόεδρε, νὰ προηγηθῇ τοῦ περὶ καπνοῦ νομοσχεδίου τὸ περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῶν μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐπρότεινε χθὲς νὰ ἐγγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὑφ’ ὃν ἀριθμὸν ἦτο τὸ περὶ σιδηροδρόμων, καὶ τοῦτο ἐγένετο.

§31ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ συζητηθῇ πρῶτον. (Θόρυβος.)

§32ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφασίσει, ὥστε, ἅμα ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἀμέσως νὰ ἔλθῃ ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου· προχθὲς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐπανέφερον πάλιν τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ πάλιν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συζητηθῇ ἀμέσως, καὶ σήμερον νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δημητρακάκη εἶναι δικαία, καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ φέρῃ ὑπὸ συζήτησιν τὴν σύμβασιν ἀμέσως μὲ τὸ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν πιστεύω νὰ προκαλέσῃ καμμίαν συζήτησιν, διότι ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν θὰ καταναλώσῃ χρόνον, καὶ θὰ τελειώσῃ τοιουτοτρόπως τὸ ζήτημα αὐτό. Καὶ πρέπει, κ. πρόεδρε, νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι μεγάλα καὶ σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου παραβλάπτονται· διότι εὑρίσκονται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κάμνουσι χρῆσιν τῶν διαθέσεων τῆς Βουλῆς, λέγοντες, ὅτι αὐτὰ εἶναι τεχνάσματα, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο αὐτοὶ ὠφελοῦνται. Ἂς δώσῃ λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἓν τέλος εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἂς μὴ ἀνέχηται πλέον τοιαύτην κατάστασιν πραγμάτων, ἥτις εἶναι πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου.

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ ἔλθῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ ἐκφρασθῇ καθαρὰ—ὑποστηρίζει ἢ ὄχι αὐτὴν τὴν σύμβασιν.

§34ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὴν πρότασιν τῶν κ.κ. προλαλησάντων, νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, διότι πράγματι συνδέεται μὲ οἰκονομικὰς περιπετείας οὐχὶ τόσον εὐσχήμους ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο βεβαίως δὲν θέλει ἀποκλείσει καὶ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου χθὲς ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε, τὸ ὁποῖον δὲν τυγχάνει οὐδεμιᾶς ἐνταῦθα ἀντιῤῥήσεως, τὸ περὶ ἀπομαχικοῦ ταμείου. (Θόρυβος.) Κύριε Καρδαρᾶ, εἰς τὸν ἅγιον Πέτρον ἔχετε ἄλλας ἀνάγκας· ἡ ναυτιλία ἔχει ἄλλας ἀνάγκας. Τί νὰ σᾶς κάμω ἐγώ; μήπως εἶναι ἰδικόν μου τὸ νομοσχέδιον; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δύναται νὰ συζητηθῇ καὶ αὐτὸ, καθ’ ὅσον δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίῤῥησιν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἐπρότεινε τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῶν μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου προηγηθῇ τοῦ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν ἀπολύτως ἀναγκαῖα, διότι αὐτὰ ἀφορῶσι τὰ γενικὰ συμφέροντα. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ἂς συζητηθῇ καὶ ἡ σύμβασις.

§37ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διὰ τελευταίαν φορὰν σᾶς παρακαλῶ, νὰ ἐπιτρέψητε τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου.......

§38ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ προηγηθῇ καὶ τοῦ περὶ καπνοῦ νομοσχεδίου ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε κατόπιν τοιαύτην πρότασιν.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Προσέξατε ἕκαστος, ἀπὸ τὰ ἴδια τοπικὰ συμφέροντα ὠθούμενος, θέλει νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, τὰς σπουδαίας καὶ σοβαρὰς εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις. Πρέπει νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς προτείνει ἡ Κυβέρνησις, διότι αὐτὰ ἀφορῶσι καὶ τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας καὶ τὰς οἰκονομικάς. Ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἀποῤῥίψῃ ἢ νὰ τὰ δεχθῇ, εἶναι κυρία· καὶ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς κύριοι νὰ ἴδωμεν κατόπιν, ἂν ἠμποροῦμεν νὰ διοικήσωμεν οὕτω. Ἀλλὰ νὰ ζητῇ ἕκαστος νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἄτοπον.

§41ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ ἐλέγξῃ ἐμὲ, ὅτι ἕνεκα τοπικῶν συμφερόντων ἔφερον τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ τοῦτο δύναμαι νὰ τὸ παραδεχθῶ καὶ τὸ παραδέχομαι, διότι ὅταν ἡ Κυβέρνησις, ἄνευ μελέτης ἐμβριθοῦς, ἔρχηται καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδια τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα καταστρέφουσι τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, ἀντὶ ἑνὸς εὐτελοῦς μισθώματος, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ, καὶ δὲν πιστεύω νὰ λάβῃ καὶ τοῦτο, τότε καὶ ἡμεῖς δικαιούμεθα ν’ ἀμυνθῶμεν κατὰ τῆς τοιαύτης ἀβελτηρίας καὶ ἀβουλίας τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων θὰ καταστρέψῃ τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ πρότασις τοῦ κ. Δημητρακάκη.)

§42ΡΟΥΦΟΣ. Πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον νομοσχέδιον περὶ διακοπῆς τῶν προθεσμιῶν ὡς πρὸς τοὺς ἐπιστράτους. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, σήμερον μάλιστα, ὅτε θὰ κληθῶσιν ὅλαι αἱ ἡλικίαι ἄνευ ἐξαιρέσεως, ἔπρεπε δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ, διότι ὁμολογουμένως καταστρέφονται τὰ συμφέροντα τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων. Προτείνω, ἵνα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συζητηθῇ ἢ ὡς τροπολογία τοῦ περὶ ἀπαλλαγῶν, ἢ ἀμέσως μετὰ τοῦτο ὡς ἴδιον νομοσχέδιον.

§43ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Πολὺ καλά.

§44ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὁ κ. Δουζίνας ἐπρότεινε νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου. Συμμεριζόμενος τὴν πρότασιν ταύτην, παρακαλῶ, κ. πρόεδρε νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν περὶ τούτου.

§45ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐὰν δὲν λάβητε μέτρα περὶ τῶν ναυτιλλομένων, δὲν θὰ κάμητε τίποτε. (Θόρυβος.) Ἀπορῶ μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς ἐπαρχίας ἐχούσας ναυτικόν. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω τίποτε, εἷς ἀπέναντι ὅλων. (Θόρυβος.)

§46ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἀνήκω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ναυτιλίαν καὶ ἔχω τὸ αὐτὸ συμφέρον, ὅπερ καὶ ὁ κ. Δουζίνας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν τὸν ἀποχρῶντα καιρὸν, ἐπειδὴ προηγοῦνται ἄλλα σπουδαιότερα νομοσχέδια, πρέπει δὲ νὰ γείνωσι πολλαὶ τροπολογίαι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ μετὰ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια.

§47ΡΟΥΦΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου τί λέγει ὁ κ. ὑπουργός;

§48ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ συζητηθῇ ἢ ὡς τροπολογία ἢ ὡς ἴδιον νομοσχέδιον.

§49ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ τὰς πολυποικίλλους τροπολογίας του, αἵτινες τὸ παρακολουθοῦν, σημεῖον τοῦ ἐπικρατοῦντος χάους τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ πλημμελοῦς κύκλου, περὶ ὃν στρέφεται Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω περὶ ἐμαυτοῦ καὶ τῶν ἐμῶν ἰδεῶν τὸ τοῦ Ὁμήρου ἐν Ὀδυσσείᾳ «Οἷος πέπνυται τοὶ δὲ σκιαὶ ἀΐσσουσιν.» Ἐκεῖνο τὸ μέτρον ἦν τὸ μόνον πολιτικὸν, τὸ μόνον ὑγιὲς, ὅπερ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου σᾶς ἀνέπτυξα, πάντα δὲ τἆλλα εἰσὶ σπασμωδικὰ φαινόμενα, μάρτυρες τοῦ σαθροῦ ἐδάφους ἐφ’ οὗ πατεῖτε. Ἐπερίμενα ἔκτοτε νὰ ἴδω τὴν πολιτικήν σας, καὶ μετὰ τοσοῦτον καιρὸν ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐναντίον τῆς κοινῆς συνειδήσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐνδομύχως καταδικάζει, ἀλλὰ καταστέλλει τὴν ἔκφρασιν ἀναλυομένην εἰς τροπολογίας. (Θόρυβος.) Ἐν τῷ σαθρῷ ἐδάφει, ἐν τῷ ὁποίῳ πατοῦμεν, ἓν εἶναι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβητε, καὶ σᾶς τὸ εἶπον ἐξ ἀρχῆς, καὶ ἂν δὲν λάβητε τὸ μέτρον τοῦτο, δὲν ἐκάμετε τίποτε. (Θόρυβος.)

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας διὰ τὸ 1881.

§51ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀρχὴ ἐγένετο δεκτή. Ἄρθρον 1.

§53Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, κύριοι, πρόκειται ν’ αὐξήσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ἢ καὶ νὰ συμπληρώσῃ αὐτὴν, διότι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ ἐπέρχονται ἀπώλειαι. Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ σκοπεῖ νὰ πράξῃ καὶ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον τὸ περὶ ἀπαλλαγῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ συγχωνευθοῦν ἀμφότερα καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ νομοσχέδιον, προστιθεμένων ὅλων τῶν πηγῶν, ἐξ ὧν δυνάμεθα ν’ ἀντλήσωμεν δύναμιν στρατιωτικήν. Ἐὰν ἀληθῶς καὶ τὰ πράγματα μᾶς ὁδηγοῦν εἰς πόλεμον, πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ μὴ παραλείψωμεν οὐδεμίαν πηγήν. Εἶναι δὲ, κύριοι, δύο πηγαὶ, αἵτινες δύνανται νὰ μᾶς δώσωσι δύο τάξεις ἀνδρῶν· εἶναι δὲ αὗται αἱ ἡλικίαι τοῦ 20 καὶ 21 ἔτους. Εἰς ὅλους τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἄρχεται ἀπὸ τοῦ 20 ἔτους· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ εἰς πολλὰ κράτη ἄρχεται καὶ ἀπὸ μικροτέραν ἡλικίαν, ἀπὸ τοῦ 17 εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ ἀπὸ τοῦ 18 εἰς τὸ Βέλγιον, καὶ οὗτοι κατατάσσονται εἰς τὴν ἐθνοφρουράν. Ἡμεῖς ἐκρίναμεν βεβαίως, ὡς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, ἧς μέλος ἤμην καὶ ἐγὼ, ἥτις συνέταξε τὸν νόμον, ἔχουσα τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν τὰ μέλη αὐτῆς εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ἀκούσασα τὰς πληροφορίας τοῦ Ἰατρικοῦ κλάδου, ἐπείσθη, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ νέοι τῆς ἡλικίας τοῦ 20 καὶ 21 ἔτους εἰσίν ἀκόμη ἀδύνατοι, ἕνεκα τῆς κακῆς διαίτης καὶ οὐχὶ ἐκ φύσεως, διὸ καὶ παρεδέχθη ὡριμωτέραν ἡλικίαν· τοῦτ’ αὐτὸ δὲ παρεδέχη καὶ ἡ Βουλή. Σημειώσατε ὅμως, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ στρατολογία ἤρχιζεν ἀπὸ τοῦ 18 ἔτους, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐσυγχωνεύοντο ἅπαξ αἱ ἡλικίαι ἀπὸ τοῦ 18–21, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ διάκρισις ὁποία ἡλικία ὑπέφερε περισσότερον· ἐπειδὴ λοιπὸν ἅπαντα τὰ εὐρωπαϊκὰ κράτη ἀρχίζουσιν ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 20 ἔτους, νομίζω, ὅτι εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὰς ἡλικίας αὐτὰς, ἀλλὰ νὰ ἔρχωνται κατόπιν ὅλων τῶν ἄλλων. Τὸ αὐτὸ ἤθελον εἶπει καὶ διὰ τὰς ἀπαλλαγάς, νὰ ἀκυρωθῶσι μὲν αἱ ἀπαλλαγαί, ἀλλὰ νὰ ἔρχωνται κατὰ τάξιν, ἀρχίζοντες ἀπὸ τὴν κατωτέραν, ἥτις εἶναι καὶ ἐλαφροτέρα. Σήμερον ἔχομεν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, 83 χιλιάδας, μολονότι ὁ κ. Τρικούπης χθὲς τοὺς ἀνεβίβασεν εἰς 100 χιλιάδας. Καίτοι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι μακρὰν τῆς ἀληθείας, πρέπει ὅμως νὰ βεβαιωθῶμεν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ παρατάξωμεν ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Κατὰ τὴν στατιστικὴν τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν, ἡ δύναμις ἑνὸς στρατοῦ, ἥτις δύναται νὰ παραταχθῇ εἰς πόλεμον, εἶνε μεταξὺ τῶν ⅔ καὶ ¾ ἑκάστης στρατολογίας· τουτέστιν, ἐὰν λάβωμεν ὡς παράδειγμα τὴν ἰδικήν μας δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἥτις ἀναβαίνει εἰς 112 χιλιάδας δι’ ἐννέα ἡλικίας, τὰ μὲν ⅔ θὰ ἦνε 74, τὰ δὲ ¾ 84 χιλιάδες. Ὁ μέσος ὅρος τούτου εἶναι 79. Ἐὰν ἡ δύναμις τῶν στρατευσίμων ἦναι ἀνωτέρα τῶν ¾, τοῦτο δεικνύει μίαν ἔκτακτον εὐρωστίαν εἰς τὸν ἄῤῥενα πληθυσμὸν τοῦ τόπου· ἐὰν δ’ ἦναι κατωτέρα τῶν ⅔, τοῦτο δεικνύει ἐξασθένησιν μεγάλην. Πιστεύω δὲ, ὅτι πλησιάζομεν μᾶλλον εἰς τὴν πρώτην ὑπόθεσιν, καὶ ὡς ἐκ τούτου, νομίζω, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς, ὅστις ἔγεινεν ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῶν 83 χιλιάδων ἀνδρῶν, εἶναι ἀρκετὰ ὀρθός. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν καθ’ ὑπολογισμὸν ἔγεινεν ἢ ἐκ τύχης ὁ προσδιορισμὸς, ὅπως δήποτε ὅμως πλησιάζει εἰς τὸ ὀρθόν. Αὐτὸς εἶναι ὁ στρατὸς λοιπὸν, τὸν ὁποῖον θέλομεν ἔχει κανονικῶς, τουτέστι μεταξὺ 79 καὶ 83,000. Ἂς ἴδωμεν ὁποίους ἄλλους ἀριθμοὺς ἔχομεν. Ἔχομεν κατὰ πρῶτον τοὺς ἐθελοντὰς, οἵτινες ὑπάρχουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τῆς γραμμῆς καὶ εἰς τὰ 2 σώματα τῶν εὐζώνων καὶ τῆς χωροφυλακῆς, ὧν ἡ δύναμις θ’ ἀναβαίνῃ εἰς 10 χιλιάδας.

§54Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. 7 ἢ 8 τὸ πολὺ χιλιάδας.

§55Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἔστωσαν αἱ ὀκτὼ χιλιάδες, κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν, ἀλλ’ οἱ ἐθελονταὶ οὗτοι ἀνήκουσιν εἰς ὅλα τὰ ἔτη τῆς στρατολογίας, ἑπομένως δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λείπουν ἀπὸ τὸν στρατόν. Νομίζω, ὅτι ἐξηγοῦμαι· ἑπομένως αὐτοὶ ἀνήκουν ἀπὸ τοῦ 23 μέχρι τοῦ 40 ἔτους, ἐπειδὴ τοιοῦτος εἶναι ὁ νόμος.

§56Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν διαφόρων τάξεων εἶναι ἀπὸ τοῦ 21 μέχρι τοῦ 30.

§57Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κατὰ τὸν ἰδιαίτερον νόμον καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ τοῦ ὑπουργείου Τρικούπη, διὰ μὲν τοὺς εὐζώνους μέχρι τοῦ 38, διὰ δὲ τοὺς χωροφύλακας μέχρι τοῦ 40· ἄρα ἀνήκουν εἰς ὅλας τὰς ἡλικίας. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ ½, ἤτοι τὸ ἀπὸ 30 ἕως 40, καὶ μάλιστα κἄτι τι περισσότερον, διότι εἶναι περισσότεραι ἡλικίαι· ἐὰν προσθέσωμεν ἑπομένως εἰς τὰς 80 χιλιάδας ἄλλας 4 χιλιάδας, ἔχομεν 84 χιλιάδας. Ἔχομεν κατὰ δεύτερον νὰ προσθέσωμεν τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι σήμερον ὑπάρχουσι περὶ τοὺς 1000, καὶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, τοὺς ὑπερβάντας τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν, ἄλλους 1000, λαμβάνομεν τὸ ὅλον 85 χιλιάδας. Ἐὰν τέλος εἰς τούτους προσθέσωμεν τοὺς ἀπαλλαγέντας οὐχὶ πάντας, διότι μεταξὺ τῶν ἀπαλλαγέντων κατετάχθησαν εἰς τὴν χωροφυλακὴν καὶ τὰ εὐζωνικὰ τάγματα καί τινες ἴσως εἰς τὸν στρατὸν τῆς γραμμῆς, θὰ ἔχωμεν ὡς ἀνώτερον ἀριθμὸν 95 ἕως 100 χιλ. ἄνδρας. Ἀλλὰ σημειώσατε, ὅτι τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοὺς ἔκαμα κατὰ τι γενναίως. Λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς δύναται τὴν στρατιωτικὴν δύναμίν της νὰ τὴν αὐξήσῃ εἰς 100 χιλιάδας, δι’ ὅπερ πρέπει νὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι. Ἄς ἔλθωμεν τανῦν εἰς τὴν πρακτικότητα. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 10 χιλιάδας, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μείνωσιν ἐντὸς τοῦ Κράτους.

§58Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἦναι ἡ ἐθνοφρουρά.

§59Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἡ χωροφιλακὴ βεβαίως θὰ μείνῃ ἐντὸς τοῦ κράτους, ἐνισχυομένη ὑπὸ τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ἀλλ’ ὑπάρχει πάντοτε νὰ διαμείνῃ δύναμίς τις τοῦ στρατοῦ τῆς γραμμῆς οὐχὶ διὰ τὴν τάξιν, διότι δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι οἱ Ἕλληνες θὰ τηρήσουν τὴν τάξιν μόνοι των, ἀλλὰ διὰ συλλογὴν, διὰ τὴν φρούρησιν φρουρίων τινῶν καὶ θέσεων καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας ἀπροβλέπτους, καὶ μάλιστα εἶναι μικρὸς ὁ ἀριθμός. Ἐὰν τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν 100 χιλιάδων, θὰ μένωσιν 90 χιλιάδες· ἐὰν προσέτι ἀφαιρέσωμεν καὶ 5 χιλ. ἀσθενεῖς, μένουσιν 85 χιλιάδες. Αὐτὸς εἶναι ὁ στρατὸς, ὅστις ὑπάρχει ἐν ὅλῃ τῇ ἐπικρατείᾳ διὰ πόλεμον· ὁ στρατὸς ὅμως ἔχει καὶ ἀπωλείας καθ’ ἑκάστην καὶ μάλιστα ὅταν τίθεται εἰς κίνησιν καὶ πρὶν ἀκόμη τεθῇ εἰς πόλεμον. Ὅθεν πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 2 ἕως 3 χιλιάδας, καὶ ἑπομένως οἱ 85 χιλιάδες θὰ γείνουν 82. Ἀλλ’ ὑποθέσωμεν, ὅτι συγκεντροῦται ὁ στρατὸς, ἡ κατάστασις αὕτη ἔτι περισσότερον θὰ ἐλαττώσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ· ἐὰν δὲ προσέτι ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ παρέλθῃ χρόνος καὶ ἀπὸ τῆς κινήσεως αὐτοῦ μέχρι τῶν πολεμικῶν ἐργασιῶν, θὰ ἔχωμεν τὸ ὅλον ἀπωλείας 2 ἕως 3 χιλιάδας ἀνδρῶν εἰς ἀσθενεῖς καὶ ἀφανεῖς. Πλὴν τούτων ὁ στρατὸς κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἔχει ἀνάγκην νὰ στείλῃ ἀποσπάσματα, ν’ ἀφήσῃ φρουρὰς εἰς σταθμοὺς, ὥστε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τῶν ἐχθρῶν, θὰ ἦναι ὀλιγώτεροι τῶν 82 χιλιάδων. Ἑπομένως εἰς 75 χιλιάδας πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν τοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Λέγω ταῦτα, διὰ νὰ τὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, λέγω, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν οὐδεμίαν πηγὴν, καὶ προτείνω, ὅπως τὸ νομοσχέδιον μεταβληθῇ οὕτως, ὥστε νὰ συμπεριλάβῃ ὅλας τὰς πηγὰς, διότι ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἔχουν καὶ τὰ δύο νομοσχέδια, τὴν αὔξησιν τουτέστι τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Παρετήρησα, κύριοι, εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον τινες τῶν βουλευτῶν, πνεῦμα φιλανθρωπίας, εἶναι δὲ τοῦτο ἡ μέριμνα, τὴν ὁποίαν λαμβάνουν περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἀπόρων στρατιωτῶν. Περὶ τούτου δὲν εἴμεθα οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι φροντίζομεν· καὶ ἐγὼ ἔγραψα πρὸ πολλῶν ἐτῶν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι ἐφήρμοσαν τὸ τοιοῦτον φιλάνθρωπον ἔργον, εἰσὶν οἱ Ἑλβετοί. Δὲν εἶναι δὲ μόνον φιλάνθρωπον ἔργον, ἀλλὰ καὶ δικαιότατον, διότι, ὅταν ζητῇ τις τὴν ζωὴν ἑνὸς ἀνθρώπου, πρέπει νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν οἰκογένειαν, ἣν ἀφίνει κατόπιν αὐτοῦ, ἐὰν ᾖναι ἄπορος. Ὅθεν οὗτοι ὥρισαν τίμημα στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον ὠνόμασαν taxe militaire, καὶ ἐπέβαλον εἰς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε ἐξαιροῦνται ἢ ἀπαλλάσσονται. Ὑπῆρξε μεγάλη συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ἐπροτείνετο μέχρι τῶν 10 χιλιάδ. φράγκων, ἀλλὰ τέλος, νομίζω, διότι δὲν ἔχω ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τούτου, ἔμεινεν εἰς τὰς 3 χιλιάδας κατ’ ἀνώτερον ὅρον, ἤρχιζε δὲ ἡ πληρωμὴ ἐκ τῶν ἐχόντων εἰσόδημα ἄνω τῶν 1,000 φράγκων. Ἀρχόμενον δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἔφθανε μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 3 χιλιάδων δραχμῶν, ἀναλόγως τῆς περιουσίας ἑκάστου. Νομίζω, ὅτι τοιοῦτον μέτρον δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ παραδεχθῶμεν. Μετὰ τὴν Ἑλβετίαν παρεδέχθη τοῦτο ἡ Αὐστρία, αὕτη δὲ δι’ ἄλλον σκοπὸν, διὰ νὰ συνδράμῃ τουτέστι τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον. Τοῦτο παρεδέχθη ἐσχάτως, νομίζω, καὶ τὸ Βέλγιον καὶ ἡ Σουηδία. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι καθὼς καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἀγαθοεργὰ ἔργα δίδομεν τὸ παράδειγμα, δὲν πρέπει νὰ ὑστερήσωμεν καὶ κατὰ τοῦτο. Καὶ τοῦτο ὁμολογῶ μετὰ πεποιθήσεως, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι οἱ Ἕλληνες εἰσὶ φιλάνθρωποι καὶ ἔχουσι μέγα οἰκογενειακὸν φίλτρον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἐγκρίνωσι νὰ ληφθῇ μία τοιαύτη φροντὶς, νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι τοῦτο καλὸν καὶ ἀναγκαῖον. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται σήμερον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καταλήγων τὸν λόγον μου, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ συγχωνευθῶσι τὰ ὑπὸ συζήτησιν δύο νομοσχέδια, νὰ συμπεριλάβωμεν δὲ προσέτι ὅλας τὰς πηγὰς, ἐξ ὧν δυνάμεθα νὰ ἀντλήσωμεν δύναμιν. Ὠφέλιμον φρονῶ ἤθελεν εἶσθαι, ὅπως γείνῃ συζήτησις εὐρυτέρα ἐπὶ ὅλων τῶν στρατιωτικῶν ἐργασιῶν, ὅπως δώσωμεν τὴν συνδρομήν μας εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ διορθώσωμεν τὰς ἐλλείψεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα σήμερον.

§60Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὲ ἀπορίαν μου ἤκουσα, ὅτι ὁ κ. Ῥικάκης ἐξήτασε τὴν ἀναλογίαν μεταξὺ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ πληθυσμοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὰ στρατιωτικὰ μεγάλα Κράτη. Δὲν λέγω ἄλλο τι πρὸς τὸν κ. Ῥικάκην, εἰμὴ τοῦτο, ὅτι ἐδῶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν ἀναλογίας, διότι ὅλοι θὰ πάρωμεν τὰ τουφέκια καὶ θὰ πᾶμε ’μπρός.

§61Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἀποδέχομαι πληρέστατα τὸ ὀρθὸν τῶν σκέψεων τοῦ προλαλήσαντος· εἶπεν ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὰς προσκλήσεις καὶ 2 ἔτι ἡλικίαι. Οὕτω δὲν προσβάλλετε τὰς βάσεις τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου; Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι αἱ ἡλικίαι αὐταὶ δύνανται νὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐνῷ τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἐν καιρῷ κακουχιῶν, εἰς τὰς σημερινὰς ὅμως περιστάσεις, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι τὸ ἔσχατον καταφύγιον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς πλήρη ἐμπόλεμον κατάστασιν, ἔχομεν ὅμως βάρη μεγαλείτερα ἀπὸ τὰς συνήθεις φρουρὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν εἰς τὰς καταστάσεις ἑνὸς ἑκάστου τῶν σωμάτων μεγάλην δύναμιν οὐχὶ πραγματικήν. Ἔχομεν τάξιν διατελοῦσαν εἰς διαρκῆ ἀνάῤῥωσιν, μὴ οὖσαν ἐν τοῖς νοσοκομείοις, ἀλλὰ μὴ δυναμένην νὰ ἐκτελέσῃ ὑπηρεσίαν τινά. Ἡ τάξις αὕτη ἐγεννήθη ἐκ τοῦ ὑπερβολικοῦ τῶν κόπων. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν προλαλήσαντα, ὅτι ὅσῳ προσθέτομεν νεκρὰς ἡλικίας, τόσῳ χαλαροῦμεν τὴν πραγματικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Τοῦτο δὲν συμβαίνει εἰς τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουσιν ἄπειρα τὰ μέσα. Εὐτύχημα θὰ ἦναι, ἐὰν ἀπὸ τὰς 112 χιλιάδας δυνηθῶμεν νὰ παρατάξωμεν τὰς 75. Ἀλλὰ ποῦ στοιριζόμενοι λέγομεν τοῦτα; Δὲν ἔχομεν πρῶτον τὸ κῦρος τῆς ὑπάρξεως τοσούτων ἀνδρῶν. Ἐφαρμόζομεν πρώτην φορὰν τὸν νόμον, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀσφαλεῖς πληροφορίας. Οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία παρουσίασεν, εἶναι ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους ἐξήγαγεν ἀπὸ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ πᾶς τις. Διὰ τοῦτο ἠναγκάσθημεν νὰ τροποποιήσωμεν τὸ αʹ ἄρθρον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, ὥστε ἐν τῇ δυνάμει, τὴν ὁποίαν προσδιωρίσαμεν εἰς 82 χιλιάδας, νὰ μὴ συμπεριλαμβάνωνται οὔτε οἱ ἀπαλλασσόμενοι ὁπωσδήποτε, οὔτε οἱ ἐθνοφρουροί. Διὰ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν βεβαίως ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ θὰ ἦναι πολὺ μεγαλειτέρα, καὶ ὅταν ὑπολογίζωμεν ὡς δύναμιν 82 χιλιάδας ἀνδρῶν, ἄνευ τῶν ἐθνοφρουρῶν καὶ ἄνευ τῶν ἀπαλλαττομένων, θὰ ἔχωμεν στρατὸν, ὁ ὁποῖος βεβαίως θὰ προσεγγίσῃ καὶ θὰ ὑπερβῇ τὸν ἀριθμὸν τῶν 100 χιλιάδων. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1.) Ἄρθρον 2.

§62Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τῶν ἐργατῶν θαλάσσης, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸ ναυτικὸν, ἐὰν πλεονάσωσι, δύναται νὰ σχηματισθῇ ἓν ναυτικὸν πεζικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, ἢ οἱ πλεονάζοντες νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν τακτικὸν στρατόν.

§63ΚΡΙΕΖΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον.

§64Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἁπλῶς γνώμην φέρω. Παρατηρῶ ἐκ πείρας, ὅτι οἱ ναυτικοὶ ἄνδρες, καὶ ἰδίως οἱ ὑπηρετήσαντες, εἶναι οἱ ἱκανώτεροι διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα, καὶ ἰδίως διὰ τὸ πυροβολικὸν, τοῦ ὁποίου οἱ δυναμικοὶ διαχειρισμοὶ ἔχουν ἀνάγκην μεγάλην τῆς πείρας καὶ τῆς ἱκανότητος, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ θαλάσσιοι ἄνδρες.

§65ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν τοὺς σηκώνει ὁ ἀέρας τῆς ξηρᾶς.

§66Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διόλου, καὶ τώρα θὰ φέρωμεν ἀπόδειξιν.

§67Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ φέρω ἐναντίαν ἀπόδειξιν. Ἐνθυμεῖσθε κατὰ τὴν πολιορκίαν τῶν Παρισίων τί ἔκαμον οἱ Γάλλοι. Εὑρεθέντες ἐν μεγάλῃ στενοχωρίᾳ, δι’ ἔλλειψιν πυροβολικοῦ, ἔφερον ναύτας, οἵτινες ἀνέλαβον τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φρουρίων, τῶν κανονοστασίων, καὶ τῶν πυροβόλων. Λοιπὸν λέγω, ὅτι, ἐὰν ἡ ἀνάγκη τοῦ ναυτικοῦ ἀπαιτῇ, ὅπως ὑπηρετήσωσιν οἱ πλεονάζοντες ἄνδρες εἰς Σώματα πεζικοῦ ναυτικοῦ, ἢ εἰς ἀποβατικὰ Σώματα, δὲν ἀντιλέγω. Ἐὰν ὅμως δὲν ἔχῃ ἀνάγκην ἡ ὑπηρεσία τοῦ ναυτικοῦ καὶ πλεονάζουν τυχὸν 5 ἢ 6,000 ἄνδρες δοκιμώτατοι καὶ ἱκανώτατοι, νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἀλλαχοῦ, τὸν τρόπον δὲ καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας γνωρίζουν οἱ ὑπουργοί.

§68Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν θὰ πλεονάσωσι, διότι πλεῖστοι ταξειδεύουν. Ἀλλ’ ἐὰν πλεονάσωσιν, εἶναι ὑπηρεσία δι’ αὐτοὺς τὰ παραλιακὰ κανονοστάσια, τὸ πεζικὸν ναυτικόν. Οἱ Γάλλοι ἐσχημάτισαν Σώματα ναυτικὰ, τὰ ὁποῖα ἐξετέλεσαν ὑπηρεσίαν πεζικοῦ, καὶ ἰδίως πυροβολικοῦ, ὡς εἰς τὸ Παρίσι καὶ εἰς τὸ Στρασβοῦργον, καὶ κατὰ τὰ Ἰουνιακὰ δὲ, — ὁ στρατηγὸς κ. Κορωναῖος εἶναι παρών, — ἀνεβιβάσαμεν ἕνα οὐλαμὸν ἐπάνω ναυτῶν... Εἰς τὰ παραλιακὰ κανονοστάσια θὰ χρησιμεύσουν οἱ ναῦται.

§69ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τοὺς καλέσῃ, δὲν πρέπει νὰ γείνῃ νομοθέτημα.

§70Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε νόμον ἐπρότεινα, οὔτε πρόκειται νὰ μεταβάλω τι· ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ εἶδον, ὅτι πολλάκις 5 ναῦται ἐχρησίμευσαν πλέον ἢ ὅσον 30 ἄλλοι, διότι οἱ ναῦται εἶναι ἠσκημένοι. Παράδειγμα διδακτικώτατον παρέχει ἡ ἱστορία τῆς Γαλλικῆς ἐκστρατείας εἰς τὴν Μόσχαν, καθ’ ἣν τὸ πυροβολικὸν, ὁλόκληρον σχεδὸν κατηρτισμένον ἐκ ναυτῶν, ἔκαμε θαύματα. Ἐπικαλοῦμαι λοιπὸν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν παρατηρήσεών μου τούτων.

§71ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ὁ νόμος εἶναι σαφὴς, ἀλλὰ προβλέπει πράγματα τετελεσμένα, καὶ ἑπομένως, ἂν ὁ νόμος εἶχεν ἐφαρμοσθῆ, δὲν ἠθέλομεν ἔχει αὐτὴν τὴν σύγχυσιν, διότι ἡ κατὰ θάλασσαν θητεία εἶναι διετὴς, ἡ δὲ ἐφεδρεία τετραετής. Μετὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν μεταβαίνουσι, κατὰ τὸν νόμον, εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν καὶ χρησιμεύουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν παραλίων. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῶν θαλασσίων ἐργατῶν δὲν ἀναβαίνει πλέον τῶν 6,000, καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι μόνιμος· πολλοί ταξειδεύουν, καὶ ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ ὑπολογίσητε ἐπὶ ὅλου αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ. Θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν προσέλθουν 3½ χιλιάδες, ὧν ἀπόλυτον ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ· μὴ μεριμνᾶτε λοιπὸν περὶ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἔχωμεν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κκ. Μπούμπουλης καὶ Κριεζῆς ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου περὶ μειώσεως τοῦ ἀπαιτουμένου χρόνου πρὸς προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Θὰ τυπωθῇ.

§73Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ ἑνωθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις μὲ τὴν ἄλλην.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσκλήσεως εἰς τὰ ὅπλα τῶν προσωρινῶς ἀπαλλασσομένων.

§75Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, διὰ νὰ συζητήσῃ τις ἐπακριβῶς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς εἰς τὰ ὅπλα προσκλήσεως τῶν ἀπαλλασσομένων ἐπιστράτων, ἀπαιτεῖται νὰ εἰσέλθῃ εἰς λεπτομερείας πολλὰς, ἀπαιτεῖται νὰ ζητήσῃ καὶ μελετήσῃ ἀρκετὰς πληροφορίας· ἀλλ’ αἱ ἔκτακτοι τῆς πατρίδος περιστάσεις, ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία, ὕψιστον ἐθνικὸν συμφέρον, καθιστῶσιν ὁμολογουμένως ἀκροσφαλεστάτην τὴν καθ’ ὅλας τὰς διαστάσεις λεπτομερῆ συζήτησιν. Τοιαῦτα φρονῶν, δὲν θέλω εἰσέλθει εἰς λεπτομερείας, θέλω περιορισθῆ εἰς γενικάς τινας παρατηρήσεις, ἴσως μάλιστα ἤθελον ἀπόσχει τοῦ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἐὰν, ἀνήκων εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, δὲν ἔκρινον ἀπευθυνομένην καὶ πρὸς ἐμὲ αὐτὸν, ὡς εἰς πάντα ἀντιπολιτευόμενον, τὴν πρό τινων ἡμερῶν γενομένην ὑπὸ τοῦ πρωθυπουργοῦ πρόκλησιν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ὀφείλει νὰ ἐκθέτῃ πάσας τὰς ἰδέας, ὅσας κατὰ τῶν κυβερνητικῶν μέτρων ἔχει, ἄλλως συκοφαντεῖ ἢ προδίδει τὸ καθῆκόν της. Ἤθελεν ἔχει ὁ κ. πρωθυπουργὸς δίκαιον νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς ἀντιπολίτευσιν σιγῶσαν τοιαύτην πρόκλησιν, ἐὰν ἄκρος πατριωτισμὸς δὲν τῇ ἐπέβαλεν ὡς ἱερὸν καθῆκον περιεσταλμένην καὶ μεμετρημένην συζήτησιν ἐπὶ τῶν κυβερνητικῶν μέτρων τῶν σχετιζομένων πρὸς τὴν παρασκευὴν τοῦ ἔθνους. Τοιαύτην ἡ ἀντιπολίτευσις τηροῦσα διαγωγὴν καὶ περιοριζομένη νὰ ὑποδεικνύῃ τὰ ἐλαττωματικὰ τῶν κυβερνητικῶν μέτρων, ὑποστηρίζει αὐτὴν τὴν κυβέρνησιν, διότι ζητεῖ νὰ προλάβῃ τὰ ἐκ κακῶν μέτρων δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Οὕτως ἐκπληροῖ ἡ ἀντιπολίτευσις καθῆκον ὄντως πατριωτικὸν, χορηγοῦσα διὰ τῶν συμβουλῶν της ἐμμέσως τὴν συνδρομήν της εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀφ’ οὗ ἡ ἰδία δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα διὰ λόγους γνωστούς. Οὐδεὶς βεβαίως συκοφαντεῖ τὸ ὑπουργεῖον, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὸ ἔλλειψιν πατριωτισμοῦ, ἀλλὰ κρίνων ἕκαστος ἐκ τῶν πραγμάτων, δύναται ἐλλόγως νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ ὑπουργικὴ πορεία δὲν συνάδει πρὸς τὰς περιστάσεις, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς μεγάλας ἐνεστώσας ἀνάγκας τῆς πατρίδος, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀποπλανᾶται εἰς ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πᾶν ἄλλο ἐμφαίνουν ἢ σπουδαίας σκέψεις καὶ ἐνεργείας· ἀπόδειξις δὲ εἶναι αὐτὸς ὁ προϋπολογισμός. Ἐπειδὴ ἡ ῥύμη τοῦ λόγου μὲ προήγαγε νὰ φέρω ὡς ἀπόδειξιν τὸν προϋπολογισμὸν, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μικράν τινα παρέκβασιν, μὴ οὖσαν ἄσχετον πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Ἐὰν ῥίψῃ τις μικρὸν βλέμμα εἰς τὸν συζητηθέντα προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, τί παρατηρεῖ; σύγχυσιν ἰδεῶν καὶ οὐδὲν ὡρισμένον σχέδιον. Ὁ προϋπολογισμὸς ἐμφαίνει κρᾶμα εἰρήνης καὶ πολέμου. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς ἠξεύρετε, εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς κυβερνητικῆς πορείας, ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ καθρέπτης, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀπεικονίζεται ἡ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ἔπρεπε νὰ ἐμφαίνηται πολιτικὴ θετικὴ, ὡρισμένη καὶ μεμελετημένη. Οὐδὲν τοιοῦτον παριστᾷ ὁ συζητηθεὶς προϋπολογισμὸς, ἀλλὰ σύγχυσιν ἰδεῶν, ἤτοι εἰρήνην καὶ πόλεμον, ἢ πόλεμον καὶ εἰρήνην. Ἐὰν, κύριοι, σπουδαίως ἐσκέπτετο ἐπὶ τῶν περιστάσεων καὶ ἐνήργει τὸ ὑπουργεῖον, ἤθελε βεβαίως περιστείλει πολλὰς περιττὰς δαπάνας, μὴ ἐχούσας ὅλως διόλου σχέσιν μὲ τὰς παρασκευάς. Ὅταν πρό τινων ἡμερῶν δύο ἔντιμοι συνάδελφοι, ὁ ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴς κ. Μεσσηνέζης καὶ ὁ ἐκ Κυθήρων ὑποστράτηγος κ. Κορωναῖος, κατέκριναν τὸν προϋπολογισμὸν ὡς μὴ ἐμφαίνοντα τὴν κυβερνητικὴν πορείαν τῆς κυβερνήσεως, ὡς ἀναγράφοντα δαπάνας περιττάς, ἀπήντησε τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνουν περιστολαὶ εἰς τὰς δαπάνας αὐτάς, ὅτι εἶναι ματαία πᾶσα τοιαύτη ἀπόπειρα. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι συμφώνως πρὸς τὰς περιστάσεις ἠδυνάμεθα, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἱκανοποιήσεως ἐπειγουσῶν ἄλλων ἀναγκῶν, νὰ περιορίσωμεν πολλὰς δαπάνας μὴ ἀναποφεύκτους. Ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μεθ’ οὗ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετήσω ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ πολυκλαύστου ἐκείνου ἀνδρὸς καὶ ἀειμνήστου Δεληγεώργη, ἐνθυμεῖται κάλλιστα ὁποῖον γενναῖον μέτρον πρὸς περιστολὴν τῶν δαπανῶν εἴχομεν μελετήσει καὶ ἀποφασίσει νὰ λάβωμεν, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀντισταθμίσεως τῶν τόκων τῶν εἰς παρασκευὰς ἐνδεχομένων δανείων. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ ὑπουργεῖον οὐχὶ μόνον ἀφῆκεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰς ἐκ τῶν περιστάσεων περιττὰς καθισταμένας δαπάνας, ἀλλ’ εἰσήγαγε καὶ διὰ δηλώσεων νέας πιστώσεις τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι ἐξώγκωσαν τὸν προϋπολογισμόν. Βεβαίως ποίαν πίστιν δύναται νὰ ἔχωσιν οἱ περὶ παρασκευῶν λόγοι, ὅταν τὰ πράγματα λαλῶσι περὶ τοῦ ἐναντίου, ὅταν ἡ κυβέρνησις σᾶς ζητῇ πιστώσεις νέας διὰ διδασκάλους, ὑπαλλήλους καὶ τὰ τοιαῦτα, πλάττουσα νέας θέσεις καὶ νέας ἀνάγκας ἀσχέτους πρὸς τὰς παρασκευάς, ἐνῷ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἀπῄτει νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ τοιαῦται δαπάναι καὶ νὰ καταστῇ ὁ προϋπολογισμὸς στρατιωτικός, ἀπεικονίζων οὕτω τὸ κοινὸν αἴσθημα καὶ φρόνημα; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Παπαμιχαλόπουλος, εἶπε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν πειράζει τίποτε, ἂς ἀναγραφοῦν αἱ δαπάναι, καὶ ἐν ἀνάγκῃ δὲν θέλουν πραγματοποιηθῆ. Ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἔντιμος φίλος μου νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι τοιοῦτοι λόγοι δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ὑπὸ μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς, εἶναι τὰ ὦτα τοῦ Κράτους καὶ τῆς Βουλῆς· διὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ Κράτος καὶ Βουλὴ δρῶσι καὶ ἀκούουσι, παρ’ αὐτῆς λαμβάνουσιν ἐν σπουδαίαις περιστάσεσι τὴν ὤθησιν. Ἑπομένως ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ περιορίζηται εἰς τὸ παρὸν μόνον, ἀλλὰ νὰ μεριμνᾷ καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος, παρασκευάζουσα αὐτό. Δὲν πρέπει νὰ ἀγνοῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐξογκοῦται ὁ προϋπολογισμός, ἐπὶ τοσοῦτο τὰ βάρη καθίστανται βαρύτερα, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἐξεύρεσις δανείων ἀποβαίνει δυσχερεστέρα, καὶ μάλιστα ἐν καιρῷ περιστάσεων ἀνωμάλων. Ὅταν προϋπολογισμὸς Κράτους τινὸς κλείηται μὲ μέγα ἔλλειμμα, δὲν παρέχει ἐγγύησιν ἀποχρῶσαν εἰς εὕρεσιν δανείων ἐν ὁμαλῇ περιστάσει, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐν περιπτώσει πολέμου ἢ ἐμπολέμου καταστάσεως ὅτε συνήθως ἡ ἀνάγκη καὶ τὸ ἀβέβαιον καθιστῶσι τοὺς κεφαλαιούχους δειλοὺς περὶ τὴν χορήγησιν δανείων ἢ πολὺ ἀπαιτητικούς. Δὲν ἀποδίδω κακὴν πρόθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶπον πάντοτε, ὅτι τῇ ἀναγνωρίζω φιλοπατρίαν, ἀλλὰ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἀνεπαισθήτως πως ὑπέπεσεν εἰς τὰ λάθη τῆς περιθάλψεως ἀτομικῶν συμφερόντων καὶ κακῶς, κατ’ ἐμὲ, ὑπελόγισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ συμβιβάσῃ δύο ὅλως ἀντίθετα ἀντικείμενα, τουτέστι τὴν περιποίησιν ἀτομικῶν συμφερόντων καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν περιστάσεων τῆς πατρίδος. Δὲν ἠδύνατο τὸ ὑπουργεῖον, ὡς ἦτο ἑπόμενον, νὰ συμβιβάσῃ ἀμφότερα ταῦτα, καὶ ἔβλαψε τὸ μέγα ζήτημα, εἰσαγαγὸν εἰς τὸν τόπον τὴν δυσπιστίαν. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ πίστιν εἰς τὰς ἐπαγγελίας, μεθ’ ὧν δὲν συμφωνοῦσι τὰ πράγματα. Ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ κυβερνητικὴ πορεία πείθουσα, ὅτι ὁ μόνος σκοπὸς, ἡ μοναδικὴ φροντὶς εἶναι ἡ ἐπιτέλεσις τοῦ μεγάλου ἔργου· ἔπρεπε νὰ καταδεικνύηται τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως πάσης περιττῆς δαπάνης, διὰ τῆς μὴ εἰσαγωγῆς συμβάσεων καὶ νέων δαπανῶν, διὰ τῆς μὴ πλάσεως νέων ἀναγκῶν μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίων ἢ μᾶλλον ἀποῤῥιπτέων καὶ ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι. Τὸ ὑπουργεῖον ἀπέτυχεν ὅσον ἀφορᾷ τὸν συμβιβασμὸν τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων μὲ τὰς κατεπειγούσας ἀνάγκας, πείθομαι δὲ μὲ λύπην μου, ὅτι ἐπίσης θέλει ἀποτύχει καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προτεινομένου μέτρου περὶ παύσεως τῶν ἀπαλλαγῶν τῶν ἐπιστράτων καὶ ἐφέδρων, καθὼς εἶπε προχθὲς εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι ἂν ἡ Ἑλλὰς ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ παρατάττῃ καὶ ἐν εἰρήνῃ ὄχι 60 ἢ 80, ἀλλὰ 100, 200 ἢ 300 χιλιάδας.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε 30,000,000.

§77ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θ’ ἀπαντήσω. — Τὰ Κράτη, κύριοι, ὀφείλουσιν ἀναντιῤῥήτως νὰ φροντίζωσι περὶ τῆς ἀναγκαίας δυνάμεως, ἀλλ’ εἰς τὰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις των περὶ στρατοῦ ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν τρία τινά· πρῶτον τὴν ἀναγκαιοῦσαν δύναμιν, δηλαδὴ τὴν ἀναλογίαν ὡς πρὸς τὰς ἀντιπαραταχθησομένας ἐχθρικὰς δυνάμεις, καὶ δεύτερον τὸ δυνατὸν καὶ κατορθωτὸν, δηλ. τὸ δυνατὸν ὡς πρὸς τὴν πολυανθρωπίαν καὶ τὸ κατορθωτὸν ὡς πρὸς τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους. Ἔλαβε ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ζητοῦσα σήμερον νὰ συναγάγῃ ἄνευ ἐξαιρέσεως ὅλας τὰς ἡλικίας, τῶν ὁποίων ἡ πατρὶς ἔχει ἀνάγκην εἰς τὴν βιομηχανίαν, τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν γεωργίαν; οὐχί. Λέγει, θέλω στρατιώτας, θέλω τὸ παραγωγὸν στοιχεῖον τοῦ Κράτους ἄνευ ἐξαιρέσεως, θέλω ὅλας τὰς ἡλικίας ἀπὸ τὸ 21 ἕως τὸ 30 ἔτος. Πότε δὲ ζητεῖ τοῦτο, κύριοι; ἐν εἰρήνῃ. Ἐὰν ἦναι πόλεμος, βεβαίως ὅλοι θέλουσι δράμει θροθύμως, καὶ τότε ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἀποτελέσῃ δύναμιν ἐξ 150,000 ἀνδρῶν, διότι τότε θέλουσι δράμει εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος πάντες οἱ δυνάμενοι νὰ φέρωσιν ὅπλα ἀσχέτως τῆς ἡλικίας. Τοῦτο ἀπεδείχθη καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις. Μέχρι τοῦδε συνεκαλέσαμεν τὰς ἡλικίας τοῦ 21 μέχρι τοῦ 30 ἔτους, νῦν δὲ συγκαλεῖται καὶ ἡ ἔκτακτος ἐφεδρεία. Ἡ ἡλικία αὕτη μετὰ τῶν ἐφέδρων, ὡς ἐν τῇ ἀγορεύσει του ἀπέδειξεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὡς πρὸ ὀλίγου ἐπανέλαβεν ὁ στρατηγὸς Κορωναῖος, δύναται ἴσως νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 65 ἕως 70,000, ἰσχυουσῶν καὶ τῶν ἐφαρμοζομένων νομίμων ἀπαλλαγῶν, διότι ἐκ τῆς ἐνεργοῦ στρατείας καὶ ἐκ τῆς τακτικῆς ἐφεδρείας, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν ἀπαλλαγῶν, ἔχομεν ἤδη ἐν τῷ στρατῷ 38,000 ἄνδρας, προστιθεμένων δὲ εἰς ταύτας καὶ τῶν τριῶν καθυστερουσῶν χιλιάδων, ἔχομεν ἐν ὅλῳ στρατὸν 41,000. Πρὸς τούτοις ἔχομεν τοὺς χωροφύλακας καὶ εὐζώνους, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ γυμνάζονται καὶ ἀποτελοῦσι δύναμιν τοὐλάχιστον ἐξ ἀνδρῶν 10,000. Ἐν συνόλῳ λοιπὸν ἡ δύναμις ἀνέρχεται εἰς ἀριθμὸν ὑπὲρ τὰς 50,000. Ἐὰν προσθέσωμεν τὴν ἡλικίαν τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἐὰν λάβωμεν καὶ τοὺς ἐφέδρους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάγονται εἰς προσωρινὴν ἀπαλλαγὴν, θέλομεν ἀποτελέσει μίαν δύναμιν 60,000 ἀνδρῶν. Αὐτὴν τὴν δύναμιν καταστήσατέ την ἐμπόλεμον, δόσατέ της ὅλα τὰ μέσα. Ἄ! σκληρὰ ἀνάγκη μὲ κάμνει νὰ περιστείλω εἰς τὸ μέρος τοῦτο τὴν ὁμιλίαν μου, νὰ μὴ δύναμαι νὰ ἐκταθῶ σήμερον. Ἡ γλῶσσά μου ἔχει ἅλυσσον ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων τῆς πατρίδος. Γυμνάσατε τὸν στρατὸν τὸν ἐξ 60 χιλιάδων, ὃν δύνασθε νὰ καταρτίσητε ἄνευ βλάβης τιμαλφεστάτων οἰκογενειακῶν συμφερόντων. Καταστήσατέ τον ἑτοιμοπόλεμον καθ’ ὅλα, δείξατε ἐξ αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅτι εἶσθε ἀποφασιστικοὶ, ὅτι ἔχετε ὁριστικὴν θέλησιν, βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι ὄπισθεν αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ τῶν 60,000 θέλετε εὕρει ἑτέρας οὐχὶ 60,000, ἀλλ’ 100,000· ὅλοι θέλουν τρέξει εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, διότι ὁ Ἕλλην ἐνθουσιάζεται οὐχὶ μὲ λόγους, ἀλλὰ μὲ πράγματα, καὶ εἰς τὰ πράγματα δυστυχῶς ἠπατήθη πάντοτε· ἕνεκα δὲ τούτου ἔχει δυσπιστίαν. Ὁσάκις προσεκλήθη, πάντοτε προσῆλθε προθύμως νὰ ὑπηρετήσῃ, χωρὶς νὰ βλέπῃ ὄπισθεν. Πολλοὶ ἄφησαν ἀπροστάτευτα τὰ τέκνα των καὶ τὴν περιουσίαν των ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἀλλὰ δυστυχῶς πάντοτε ἠπατήθησαν, πάντοτε οἰκτρῶς ἐπανῆλθον οἴκαδε, ἄνευ οὐδενὸς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἀποτελέσματος καὶ ἀπολαύοντες μόνον τῶν ἐκ τῆς ἀποδημίας οἰκογενειακῶν ζημιῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.) Δὲν μοὶ λέγετε εἰς ποῖον Κράτος λαμβάνεται εἰς τὸν στρατὸν τὸ ⅛ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἀῤῥένων ἐν εἰρήνῃ· Ζητεῖτε 80,000 στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ, ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς πάσης ἡλικίας ἀῤῥένων τοῦ Κράτους; 800,000· ὑμεῖς ζητεῖτε ἐν εἰρήνῃ στρατὸν ἐξ 80,000, ἤτοι τὸ 8 τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἀνδρῶν. Ἐνῷ ἡ Γαλλία, ἥτις ἔχει 20,000,000 ἄνδρας πάσης ἡλικίας, ἔχει στρατὸν 750,000 ἐν εἰρήνῃ, ἐλαττούμενον διὰ τῶν ἀδειῶν εἰς 450,000 ἕως 509,000. Ὑμεῖς ἀπαιτεῖτε νὰ ἔχητε στρατὸν 80,000, ἵνα κάθητε εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅπως ταλαιπωρῆται καὶ ἀποθνήσκῃ εἰς τὰ νοσοκομεῖα; Ἔχετε, κύριοι, ἀνάγκην οὐχὶ ἀριθμοῦ ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἐκγυμνάσεως τῶν προσελθόντων καὶ προσερχομένων, ἵνα σχηματίσητε στρατὸν ἀξιόμαχον. Ἄλλως, κύριοι, τί κατορθοῦμεν μὲ τὴν συναγωγὴν ἀνδρῶν ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ; τὴν ἀπογοήτευσιν, χωρὶς νὰ τὸ ἐνοήσωμεν. Εἰς τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι τοσοῦτον αὐστηρὸς, ὁ ὁποῖος ἀποστερεῖ τόσας οἰκογενείας ἀπὸ προστάτας, ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα προσεκτικοὶ διὰ τῆς βαθμιαίας καὶ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων ἐκτελέσεώς του διότι ἄνευ ἀνάγκης φανερᾶς φέρομεν τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ μαραίνομεν τὴν εἰς προσέλευσιν προθυμίαν, παράγοντες ἐναντία τῶν προσδοκιῶν μας ἀποτελέσματα. Τί θέλετε νὰ συναγάγωμεν ἐνταῦθα πολὺν ἀριθμὸν, ἵνα λέγωμεν, ὅτι ἔχομεν στρατὸν πολυάριθμον; Ἀλλὰ καλλίτερον εἶναι νὰ ἔχωμεν τὸν ἐκ 40,000 στρατὸν γεγυμνασμένον ἢ 100,000 ἀγυμνάστους. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπε: τί ταράττεσθε; αὐτὰ, τὰ ὁποῖα προτείνονται περὶ στρατοῦ, εἶναι συνέπεια τῆς ἐπιστρατείας, θὰ ὑποβληθῆτε εἰς θυσίας. Δὲν ἤλπιζον ποτὲ, ὅτι τοιοῦτον λόγον ἤθελον ἀκούσει ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πᾶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τοιοῦτόν τι ἢ ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ ἀνὴρ τῆς πολιτικῆς τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου. Ἀπορῶ πῶς ἀπὸ τὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων σας διέφυγον τοιαῦται λέξεις· διότι δύναταί τις νὰ συναγάγῃ ἐκ τούτων, ὅτι ὑμεῖς εἶσθε ἐναντίος τῆς ἐπιστρατείας, καὶ ὅτι παρίσταται τὸ προτεινόμενον ὑφ’ ὑμῶν μέτρον ὡς συνέπεια τῆς ἐνεργείας τοῦ κ. Τρικούπη, δηλ. ὡς τιμωρία διὰ τὴν γενομένην ἐπιστρατείαν. Δὲν πιστεύω ὅμως ποτὲ νὰ εἶχεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τοιοῦτόν τι κατὰ νοῦν, διότι δὲν τῷ ἀρνοῦμαι τὴν φιλοπατρίαν ἴσην παντὸς ἄλλου, γνωρίζω καλῶς τὰ αἰσθήματά του. Οὐχ ἧττον ὅμως δὲν δύναμαι ν’ ἀποσιωπήσω, ὅτι τοιαῦται φράσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐξερχόμεναι, ἀπηχοῦσι κακῶς, παρεξηγούμεναι. Ἀντὶ νὰ ἐνθουσιάζηται ὁ λαὸς, ἀντὶ νὰ παρουσιάζηται Κυβέρνησις, ἔχουσα ἰδίαν πολιτικὴν, ἀπηχεῖ κακῶς νὰ ὑποδεικνύῃ διὰ τῶν φράσεων, ὅτι ἀκολουθεῖ ἐξ ἀνάγκης τὴν συνέχειαν τῆς πολιτικῆς τοῦ ἄλλου ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐπρέσβευεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, δὲν ἔπρεπε ν’ ἀκολουθῇ τὴν αὐτὴν πολιτικὴν μὲ τὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ τὴν μεταβάλῃ ἢ ν’ ἀφήσῃ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν νὰ τὴν φέρῃ εἰς πέρας· διότι ἁρμόδιος νὰ ἐκτελέσῃ ἓν ὁποιονδήποτε μέτρον, μίαν οἱανδήποτε πολιτικὴν πορείαν, εἶναι ὁ ἐκ πεποιθήσεως πρεσβεύων ταύτην, καὶ οὐχὶ ὁ ἄλλα λέγων καὶ ἄλλα φρονῶν.

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶπεν, ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις ἔπρεπε νὰ γείνῃ.

§79ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Χθὲς ἐνέκρινε τὴν ἐπιστράτευσιν.

§80Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω, ὡς εἶπον, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος ἦτο ἐναντίος, ἀλλὰ μᾶς ἀνέφερεν ἁπλῶς τὰς συνεπείας τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἀλλ’ ἀπαντῶ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ὀκνηρὰ, δὲν εἶναι ἀπρόθυμος εἰς τὸ νὰ προσφέρῃ ὅλα τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς πλήρη ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντός της, ἀλλ’ εἶναι κακὸν νὰ ἐκφέρωνται τοιαῦται ἰδέαι καὶ συγχρόνως νὰ προσκαλῶνται οἱ ἄνδρες πρὸ τῆς ἀνάγκης. Ἐν ἐμπολέμῳ καταστάσει ἠδύνατο καὶ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ συγκεντρώσῃ δυνάμει τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων μεγάλην δύναμιν, ὡς κατέδειξε χθὲς ὁ κ. Κοντογούρης· ἀλλὰ σήμερον ἄνευ ἐμπολέμου καταστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σιγήσωσι τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα, πληγόνετε διὰ τῆς καταργήσεως τῶν προσωρινῶν ἀπαλλαγῶν τὰς οἰκογενείας εἰς τὰ καίρια. Ὅσον δήποτε καὶ ἂν ἔχωσιν οἱ πολῖται πατριωτισμὸν, δὲν δύνανται νὰ μὴ γογγύσωσιν ἀπωθούμενοι ἀπὸ τὰς οἰκίας των οὐχὶ ἐν πραγματικῇ ἀνάγκῃ. Μόνη ἡ ἰδέα, ὅτι προσκαλοῦνται νὰ ὑπερμαχήσωσιν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἤθελε τοὺς ἠλεκτρίσει νὰ προσέλθωσι μετὰ πάσης προθυμίας, παρορῶντες τὰς οἰκογενειακάς των ἀνάγκας. Μὲ ποίαν ὅμως καρδίαν θέλετε ἀρνηθῆ ν’ ἀπαλλάξητε νῦν ἐν καιρῷ εἰρήνης μονογενεῖς ὀρφανῶν οἰκογενειῶν, ἐχουσῶν θήλεα τέκνα, ἀδυνάτους μητέρας, πῶς θέλετε νὰ μὴ ἀπαλλάξητε τοὺς μονογενεῖς υἱοὺς ἀνικάνων γονέων, ἀφοῦ τοιαύτας ὀλίγας ἐξαιρέσεις ὥρισεν ὁ νόμος πρὸς συντήρησιν καὶ περίθαλψιν τῶν οἰκογενειῶν; Πῶς ἐν εἰρήνῃ θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὴν οἰκογένειαν ὅλους τοὺς υἱούς της, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπαλλαγῆς; Ἐὰν τοιοῦτόν τι πράξητε, θέλετε πράξει ἀδίκημα, καὶ θέλετε γεννήσει τὴν ἀπογοήτευσιν, ἥτις εἶναι ἐπικίνδυνος καὶ δύναται νὰ παραγάγῃ ἀποτελέσματα ἀντίθετα τῶν προσδοκιῶν περὶ αὐξήσεως τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ· ἄλλως φρονῶ, ὅτι καὶ αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ Κράτους περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουν προώρως νὰ ἐρχώμεθα εἰς τοιαύτας αὐξήσεις, διότι κατόπιν θὰ στερηθῶμεν τῶν μέσων· θέλει ὑπερπλεονάσει τὸ ἔλλειμμα, θέλουσι στειρεύσει αἱ πηγαί, ἐξ ὧν δύνασθε ν’ ἀντλήσητε πόρους, καὶ θέλετε ἔχει μεγάλην δυσκολίαν εἰς τὴν εὕρεσιν δανείου ἢ θέλετε πέσει εἰς χεῖρας τοκογλύφων, οἱ ὁποῖοι θέλουν μᾶς εὕρει εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα μᾶς ἐπιβάλωσι συνθήκας βαρυτάτας. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐν ἐκτάσει περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἰς ἐμὲ δὲν ὑπολείπεται νὰ εἴπω περιπλέον τι. Διὰ τοῦτο καταπαύω τὸν λόγον, δηλῶν, ὅτι διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα, θέλω εἶσθαι ἐναντίος τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν προσωρινῶν ἀπαλλαγῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.) Ἄρθρον 1.

§81ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§82ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.)

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐρωτῶ τοὺς κυρίους Δραγούμην καὶ Ῥικάκην, ἔχουσιν ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν χρηματιστικῶν ἑταιριῶν;

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσίν σας δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν. Τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη δὲν εἶδον.

§85ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1861 προέβλεψε περὶ τῶν ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως συστημένων ἀνωνύμων ἑταιριῶν· ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ 1867 κατήργησε τὴν ἀνάγκην τοιαύτης ἀδείας, καὶ ἑπομένως ὑπέβαλον τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου τοῦ 1861, καθ’ ὃ ἀναγνωρίζονται ἐν Ἑλλάδι ὡς συστημέναι νομίμως ἀνώνυμοι ἑταιρίαι ἐν γένει.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥικάκη ἐτυπώθη.

§87ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ἐπειδὴ παρατηρῶ, ὅτι πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἔχουσι τὴν ἐπιθυμίαν νὰ συζητήσωσι τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ ἐν ἐκτάσει εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, λαμβάνω πρῶτος τὸν λόγον, ἵνα αἰτιολογήσω διὰ βραχέων τὰς διαφόρους αὐτοῦ διατάξεις. Ὁ καπνὸς, κύριοι, ἐθεωρήθη ἀνέκαθεν ὡς κατ’ ἐξοχὴν φορολογήσιμος ὕλη, ὡς ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιβάλλωνται βαρύτατοι φόροι, καὶ ἀπὸ τοῦ ὁποίου δύνανται αἱ Κυβερνήσεις ν’ ἀρυσθῶσιν ὅσον ἦτο δυνατὸν μεγαλειτέραν πρόσοδον. Ὀλίγα δὲ Κράτη ὑπάρχουσι σήμερον, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ δὲν ἀποτελεῖ μίαν τῶν κυριωτέρων πηγῶν τοῦ δημοσίου πλούτου, δὲν εὑρίσκεται δὲ ἴσως δημοσιολόγος, ὁ ὁποῖος νὰ κατακρίνῃ τὸ ὑπέρογκον τῆς φορολογίας ἢ νὰ ἀποδοκιμάζῃ τὴν αὐστηρότητα τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται πρὸς ἐξασφάλισιν αὐτῆς. Ὁ καπνὸς οὐ μόνον δὲν εἶναι πρᾶγμα τῆς πρώτης ἀνάγκης, οὐ μόνον δὲν χρησιμεύει ὡς πρώτη ὕλη εἰς τὴν γεωργίαν ἢ τὴν βιομηχανίαν πρὸς παραγωγὴν χρησίμου τινὸς πράγματος, οὐ μόνον δὲν συντελεῖ εἰς τὴν εὐζωίαν τοῦ ἀνθρώπου ἢ τὴν εὐεξίαν τοῦ σώματος, ἀλλ’ ἀπεναντίας βλάπτει τὸ σῶμα, καθὼς δέ τινες ἰσχυρίζονται καὶ τὸ πνεῦμα τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα τὸν μεταχειρίζονται, καὶ τὰ καθιστᾷ ὀχληρὰ εἰς τοὺς πλησιάζοντας αὐτὰ, διότι ἄλλοι μὲν ἐκ τῶν πλησιαζόντων τοὺς καπνίζοντας καταλαμβάνονται ἀπὸ βῆχα, ἄλλοι δὲ ἐνοχλοῦνται κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἄλλοι τέλος δὲν δύνανται νὰ ὑποφέρωσι τὴν ὀσμὴν, τὴν ὁποίαν ὁ καπνίζων ἀποπνέει. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, ὅτε κατὰ πρῶτον εἰσήχθη τὸ φυτὸν εἰς τὴν Εὐρώπην, αἱ Κυβερνήσεις προσεπάθησαν νὰ παρεμποδίσωσι τὴν διάδοσιν καὶ τὴν χρῆσιν αὐτοῦ, καὶ ἔλαβον πρὸς τοῦτο αὐστηρότατα μέτρα· ἀπηγόρευσαν τὴν καλλιέργειαν, ἀπηγόρευσαν τὴν ἐμπορίαν καὶ τὴν χρῆσιν αὐτοῦ, καὶ ἐπέβαλον βαρείας ποινὰς πρὸς παρεμπόδισιν τῆς διαδόσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ εἰς μάτην· ὅσον αὐστηρότερα μέτρα ἐλαμβάνοντα, τοσοῦτον ἡ διάδοσις ηὔξανεν. Ἀπελπισθεῖσαι λοιπὸν αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ τοῦ νὰ περιστείλωσι τὴν χρῆσιν τοῦ φυτοῦ τούτου, τὸ ὁποῖον ἐνόμιζον οὐχὶ ἀναγκαῖον, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπιβλαβὲς, συνέλαβον τὴν ἰδέαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὴν ἀδυναμίαν τῶν ἀνθρώπων καὶ νὰ τὴν στρέψωσιν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀφοῦ εὑρίσκονται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δαπανῶσι τὸ ἀργύριόν των ἀσκόπως καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῆς ὑγείας των, διατί, εἶπον, νὰ μὴ φροντίσωμεν, ὥστε τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ δαπανωμένου χρήματος νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ δημόσιον; Οὕτω δὲ παραιτήσασαι τὰς καταδιώξεις ἐπέβαλον βαρυτάτους φόρους εἰς τὸν καπνόν· ἤλπισαν μάλιστα ἐν ἀρχῇ, ὅτι διὰ τοῦ μέσου τούτου ἠδύνατο νὰ περισταλῇ ἡ κατανάλωσις, καθόσον ἡ ὑπέρογκος φορολογία ἤθελε φέρει τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ προϊόντος. Καὶ αὕτη μὲν ἡ ἐλπὶς οὐδόλως ἐπραγματοποιήθη, ἐπετεύχθη ὅμως διὰ τῆς ὑπερόγκου φορολογίας ἄλλο μέγιστον ἀγαθὸν, διότι ἐσχηματίσθη πλουσία καὶ σταθερὰ πηγὴ, ἐκ τῆς ὁποίας ἄφθονα χρηματικὰ μέσα εἰσάγονται κατ’ ἔτος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, διὰ τῶν χρηματικῶν δὲ τούτων μέσων ἐκτελοῦνται πολλὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἄνευ τοῦ πόρου τούτου ἤθελον μείνει ἀνεκτέλεστα, ἢ θεραπεύονται ἀνάγκαι τῆς πολιτείας, διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ὁποίων ἤθελεν ἐπιβαρυνθῆ ἡ γεωργία καὶ ἡ βιομηχανία μὲ νέους φόρους. Ἐξετάζοντες τὴν ἱστορίαν τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ εὑρίσκομεν, ὅτι κατ’ ἀρχὰς αἱ Κυβερνήσεις, ἀπὸ εὐλάβειαν πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου, ἐπέβαλον ἁπλῶς φόρους εἰς τὸν καπνὸν, καὶ ἔλαβον διάφορα φορολογικὰ μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν φόρων τούτων· ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ φόροι ἦσαν μεγάλοι, ἐλάμβανον χώραν καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεῤῥόφων τὸ πλεῖστον μέρος τῆς προσόδου τοῦ δημοσίου· ἀφ’ ἑτέρου αἱ γινόμεναι καταδιώξεις κατὰ τῶν παραβιαζόντων τοὺς φορολογικοὺς νόμους, κατέστρεφον τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ ἐζημίουν πολλοὺς χρηματικῶς καὶ ἔφερον ἄλλους εἰς τὰς φυλακάς. Διὰ τοῦτο, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἀφῆκαν κατὰ μέρος τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὰ δικαιώματα, καὶ ἐσκέφθησαν κατὰ τίνα τρόπον ἠδύναντο πρακτικώτερον ν’ ἀσφαλίσωσι τὴν ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ πρόσοδον, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰ δικαιώματα. Καὶ εἰς μὲν τὴν Ἀγγλίαν ἀπηγόρευσαν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ καὶ ἐπέβαλον εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου πρὸς 3 σελίνια τὴν λίτραν· διὰ τοῦ μέσου δὲ τούτου ἐξησφάλισαν εἰς τὸ δημόσιον μεγάλην πρόσοδον, ἥτις σήμερον ἀναβαίνει εἰς ὀκτὼ ἑκατομμύρια λιρῶν στερλινῶν, τουτέστιν εἰς 200,000,000 φράγκων· εἰς δὲ τὰ πλεῖστα Κράτη τῆς ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης, ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ τοιαύτη ἀπαγόρευσις, καθ’ ὅσον ἐκαλλιεργεῖτο ὁ καπνὸς εἰς μεγαλειτέρας διαστάσεις, κατέφυγον εἰς τὸ μονοπώλιον. Καὶ ἐν μὲν τῇ Γαλλίᾳ καὶ τῇ Αὐστρίᾳ τὸ μονοπώλιον διαχειρίζονται αἱ ἐπικράτειαι, ἐν δὲ τῇ Ἱσπανίᾳ, τῇ Πορτογαλίᾳ, τῇ Ῥωμουνίᾳ καὶ τῇ Ἰταλίᾳ, τὸ μονοπώλιον εἶναι παρακεχωρημένον εἰς ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι πληρώνουσιν ὡρισμένον μίσθωμα, δίδουσι δὲ μέρος τῶν καθαρῶν κερδῶν εἰς τὸ δημόσιον. Εἶναι δὲ περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς ὅλα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν τὰ περιοριστικὰ ταῦτα μέτρα, καὶ ἰδίως ὅπου εἰσήχθη τὸ μονοπώλιον, ἐκεῖ ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου εὑρίσκεται εἰς διηνεκῆ αὔξησιν, καὶ ἡ καλλιέργεια ἀνεπτύχθη, καὶ οἱ καταναλωταὶ δὲν πληρώνουσι τὸν καπνὸν εἰς τιμὰς ἀνωτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐπλήρωνον ἄλλοτε. Παρ’ ἡμῖν ἐγένετο πολλάκις σκέψις περὶ εἰσαγωγῆς φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ αἱ ἰδιαίτεραι περιστάσεις τοῦ τόπου καὶ ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων παρενέβαλον ἀνυπέρβλητον πρὸς τοῦτο πρόσκομμα. Ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἡ ἐπιβολὴ βαρέος εἰσαγωγικοῦ τέλους, ὅπως γίνεται ἐν Ἀγγλίᾳ, ἤθελεν εἶσθαι μέτρον δύσκολον καὶ ἀλυσιτελές· δύσκολον μὲν, διότι ἐν Ἑλλάδι καλλιεργεῖται ὁ καπνὸς εἰς πολλὰς ἐπαρχίας, ἡ δὲ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας ἤθελε προσβάλει τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, πρὸς τὸ ὁποῖον οἱ ἡμέτεροι νομοθέται ἔδειξαν πάντοτε ἀπεριόριστον σεβασμὸν, ὥστε καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νομοθεσίᾳ περὶ ἀρχαιοτήτων δὲν περιελήφθησαν αἱ ἀπαιτούμεναι διατάξεις, δι’ ὧν ἠδύναντο ν’ ἀσφαλισθῶσι τὰ μνημεῖα τῶν προγόνων ἡμῶν· ἀλυσιτελὲς δὲ, διότι ὁ τόπος ἡμῶν εἶναι ἀνοικτὸς πανταχόθεν, ἡ δὲ τελωνιακή μας ὑπηρεσία δὲν εἶναι διωργανισμένη, ὥστε νὰ μᾶς ἐξασφαλίζῃ κατὰ τῶν λαθρεμπορίων. Ἑπομένως, ἐὰν ἐπιβάλωμεν βαρὺ τέλος εἰς τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον καπνὸν, τὰ λαθρεμπόρια ἤθελον εἰσάγει αὐτὸν πανταχόθεν καὶ δὲν ἤθελον ἀφίνει ἀνάλογον πρόσοδον διὰ τὸ δημόσιον. Ἀφ’ ἑτέρου οὔτε τὸ Κράτος ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ τὰ ἀπαιτούμενα μέσα, ὅπως ἐφαρμοσθῇ μονοπώλιον, οὔτε ἑταιρίαι ἐπιθυμοῦσαι νὰ ἀναλάβωσιν αὐτὸ παρουσιάζοντο. Ἐν τούτοις ἡ πρόοδος τοῦ τόπου καὶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠνάγκασαν τοὺς πολιτευομένους νὰ ἐνασχοληθῶσι περισσότερον εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο καὶ νὰ σκεφθῶσι περὶ ἐπινοήσεως μέσου τινὸς συμβιβαζομένου μὲ τὰς περιστάσεις τοῦ τόπου, καὶ δυναμένου νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀνάλογον πρόσοδον. Καὶ πρῶτον ἐσκέφθη περὶ τούτων ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασίδος κ. Κεχαγιᾶς, ὑπουργὸς ὢν κατὰ τὸ 1867, κατόπιν δὲ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος κ. Δηλιγιάννης, ὑπουργὸς ὢν καὶ αὐτὸς κατὰ τὸ 1872, ὡς εἶπεν ὁ ἴδιος ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης ἀμφοτέρων τῶν ὑπουργῶν τούτων δὲν καθυπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἀκριβῶς γνωστὸν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχοντο. Μετὰ τούτους, κατὰ τὸ ἔτος 1876 ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐγώ, ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὴν Βουλὴν δύο νομοσχέδια περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τὰ ὁποῖα εἶχον βάσιν τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ φόρου διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀποταμιεύσεως· ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν ἔτυχον τῆς ἀπαιτουμένης προσοχῆς ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Τὴν αὐτὴν τύχην ἔλαβε καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1879 ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ βουλευτὴς Γόρτυνος κ. Δηλιγιάννης. Ἐλθόντες πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἰς τὰ πράγματα ἐσκέφθημεν, ὅτι δὲν μᾶς ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἀναβάλωμεν ἐπὶ πλέον τὴν εἰσαγωγὴν ἑνὸς φόρου, ὅστις δὲν προσβάλλει τὴν παραγωγήν, καὶ ὅστις εἶναι ἐντελῶς προαιρετικός, διότι ὅστις θέλει δύναται νὰ μὴ καπνίζῃ καὶ νὰ ἀποφύγῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ. Τοῦτο δὲ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε ὑπέβαλον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1881, εἰς ὃν καὶ ἐνέγραψα ὡς προσδοκώμενον ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τούτου τὸ ποσὸν 1,500,000 δραχμῶν· ὅτε δὲ βραδύτερον εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προτείνωμεν τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, περιελάβομεν μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐγγυήσεων καὶ τὴν πρόσοδον τὴν μέλλουσαν νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ· τοῦτο δὲ δὲν ἐδυσκολεύθημεν νὰ σημειώσωμεν καὶ ἐν τῇ συμβάσει τῇ συνομολογηθείσῃ μετὰ τῶν κεφαλαιούχων, οἱ ὁποῖοι ἀπέναντι τοῦ δανείου ἐκείνου ἐχορήγησαν τὴν προκαταβολὴν τῶν 30,000,000 φράγκων. Συνεπῶς λοιπὸν μὲ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐμελέτησεν ἐπανειλημμένως τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ ἐσκέφθη περὶ τοῦ καταλληλοτέρου νομοσχεδίου, ὅπερ ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὴν μελέτην ταύτην, ἥτις ἀπησχόλησεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἐμελετήθησαν παρ’ αὐτοῦ τρία συστήματα καὶ ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψιν του τρία νομοσχέδια, ἅτινα παρεσκεύασεν ἐπὶ τούτῳ ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν θὰ κουρασθῆτε, ἐὰν διὰ βραχέων σᾶς ἐκθέσω τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν καὶ τὰ τρία συστήματα ἐστηρίζοντο, καὶ σᾶς ἐξηγήσω τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἠναγκάσθημεν νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ σύστημα, ὅπερ διετυπώθη εἰς τὸ ὑποβληθὲν πρὸς ὑμᾶς νομοσχέδιον. Τὸ πρῶτον τῶν συστημάτων τούτων ἦτο σύστημα ἁπλῆς φορολογίας ἐξασφαλιζομένης διὰ τῆς ἀποταμιεύσεως τοῦ καπνοῦ εἰς ἰδιωτικὰς ἀποθήκας. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἔμενεν ἐντελῶς ἐλευθέρα, καὶ ὁ παραγωγὸς ἠδύνατο νὰ συγκομίζῃ τὸν καπνὸν αὐτοῦ, νὰ τὸν ἀποθηκεύῃ εἰς τὸ χωρίον του καὶ νὰ τὸν πωλῇ εἰς οἱονδήποτε ἤθελεν· ἀλλ’ ὅταν ἐκ τοῦ χωρίου ὁ καπνὸς ἐπρόκειτο νὰ μεταφερθῇ εἰς ἄλλο μέρος, εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς ἐπαρχίας, ὤφειλεν ὁ παραγωγὸς ἢ ὁ ἀγοραστὴς τοῦ καπνοῦ, ὁ θέλων νὰ ἐνεργήσῃ τὴν μεταφοράν, ὤφειλε, λέγω, νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Ἀρχῆς, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ μεταφέρῃ τὸν καπνὸν τοῦτον παρὰ ἢ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἰδίας ἢ ἄλλης ἐπαρχίας ἢ εἰς μέρος, ἔνθα ὑπάρχει ἐγκατεστημένη τελωνιακὴ ἀρχή· ὅταν δὲ ἔφθανεν ὁ καπνὸς εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον, ὤφειλε νὰ δώσῃ διασάφησιν καὶ νὰ τὸν θέσῃ εἰς ἀποταμίευσιν ἐν ἰδιωτικῇ ἀποθήκῃ, συγχρόνως δὲ νὰ χορηγήσῃ ἐγγύησιν διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου. Ἐκ τῆς ἰδιωτικῆς ἀποθήκης ὁ κύριος τοῦ καπνοῦ ἠδύνατο νὰ τὸν ἐξαποστείλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, χωρὶς νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον, ἠδύνατο δὲ καὶ νὰ τὸν μεταφέρῃ εἰς ἄλλο μέρος τῆς ἐπικρατείας, ἀφοῦ προηγουμένως ἔδιδεν ἐγγύησιν διὰ τὴν μεταφοράν, κατὰ τὰς τελωνιακὰς διατάξεις, καὶ νὰ τὸν θέσῃ πάλιν ἐκεῖ εἰς ἀποταμίευσιν· ὅταν δὲ ἤθελε νὰ τὸν θέσῃ εἰς κατανάλωσιν, τότε ὤφειλε νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον εἰς τὸ δημόσιον. Βλέπετε, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο ἔμενον ἐλεύθεροι καὶ οἱ παραγωγοὶ καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ κατεργασία καὶ ἡ πώλησις τοῦ καπνοῦ· ἀλλ’ εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην μετὰ ὥριμον σκέψιν νὰ τὸ ἐγκαταλείψωμεν, διότι ἐσκέφθημεν, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ προληφθῶσιν αἱ καταχρήσεις. Ἀπ’ ἐναντίας ἐσχηματίσαμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ καταχρήσεις ἤθελον λάβει τοιαύτας διαστάσεις, ὥστε ὄχι μόνον ἤθελον ἐκμηδενίσει τὴν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν προσεδόκα τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ ἀκόμη ἤθελον βλάψει καὶ τοὺς ἐμπόρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξασκοῦσι τιμίως καὶ εἰλικρινῶς τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Διότι, ἀφοῦ δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἄλλος ἔλεγχος παρὰ μόνον ἡ ἐπιτήρησις κατὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ καπνοῦ, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι οἱ λαθρέμποροι ἤθελον εὕρει τὸν τρόπον νὰ λαμβάνωσι τὸν καπνὸν ἀπὸ τὰ μέρη τῆς παραγωγῆς καὶ νὰ τὸν μεταφέρωσι κρυφίως εἰς τοὺς τόπους τῆς καταναλώσεως, διὰ νὰ κερδίζωσι τὸν φόρον. Ἑπομένως ὁ συστηματικὸς καὶ τίμιος ἔμπορος δυσκόλως ἤθελεν ἀποφασίζει νὰ μεταβῇ εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς, ἵν’ ἀγοράσῃ χιλιάδας ὀκάδων καπνοῦ καὶ νὰ τὰς θέσῃ εἰς ἀποταμίευσιν, ἀφοῦ θὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι, διὰ νὰ τὰς θέσῃ εἰς κατανάλωσιν, ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ μυριάδας δραχμῶν, ἐνῷ οἱ λαθρέμποροι ἤθελον μεταφέρει τὸν καπνὸν καὶ τὸν θέτει εἰς κατανάλωσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς πληρωμῆς. Τὸ κακὸν δὲ ἤθελεν ἀποβῆ ἔτι μεγαλείτερον, ἐὰν ἡ ἐπιτήρησις τῆς μεταφορᾶς, ἀντὶ ν’ ἀρχίζῃ ἀπὸ τὸ χωρίον τῆς παραγωγῆς, ἤρχιζεν ἀφ’ ἧς ὁ καπνὸς ἤθελεν ἐξάγεσθαι ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ παρήχθη· ἂν δηλαδὴ παρεδεχόμεθα τὸ σύστημα, ὅπερ εἶχε προτείνει ὁ κ. Δηλιγιάννης, τότε ὄχι μόνον ἡ λαθραία μεταφορὰ θὰ ἐλάμβανε μεγαλειτέρας διαστάσεις, ἀλλ’ ἤθελε συμβῆ καὶ ἄλλο κακόν· ἐπειδὴ ὁ παραγόμενος ἔν τινι ἐπαρχίᾳ καπνὸς δὲν ἤθελε πληρώνει τὸν φόρον, ἐὰν καταναλίσκετο ἐν αὐτῇ, ἦτο κίνδυνος νὰ κατασταθῶσιν ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι παραγωγοὶ καπνοῦ. Διότι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι δὲν εἶναι ὅλοι οἱ τόποι κατάλληλοι διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, ὅπως δὲν εἶναι καὶ διὰ πᾶν ἄλλο προϊόν, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ὑπάρχουσιν ἐδάφη, ἅτινα, δεόντως παρασκευαζόμενα καὶ κοπριζόμενα, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν κατάλληλον λέξιν, δύνανται νὰ παραγάγωσι καπνόν· ἐπειδὴ δ’ ἓν στρέμμα γῆς δύναται νὰ παραγάγῃ μέχρις 80–100...

§90Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ 200.

§91Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. .... καὶ 200 ὀκάδας καπνοῦ· ἐὰν προσδιωρίζετο ὁ φόρος τῆς καταναλώσεως πρὸς τρεῖς δραχμὰς τὴν ὀκᾶν, ὁ παραγωγὸς ἤθελε κερδίζει 200 ἢ 300 δραχμὰς ἀπὸ κάθε στρέμμα, καὶ δὲν θὰ εἶχε καμμίαν δυσκολίαν νὰ δαπανήσῃ 40 ἢ καὶ πλειοτέρας δραχμὰς εἰς λιπάσματα. Νομίζω δέ, ὅτι μὲ τοιαύτην δαπάνην πολλαὶ γαῖαι εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἠδύναντο νὰ κατασταθῶσι πρόσφοροι καὶ κατάλληλοι πρὸς παραγωγὴν καπνοῦ· οὕτω δὲ ἤθελον ζημιωθῆ αἱ σήμερον καπνοφόροι ἐπαρχίαι, διότι ἡ νομοθεσία ἤθελεν ἀναγκάσει καὶ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας νὰ γείνωσι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καπνοφόροι, παραλείπουσαι τὴν καλλιέργειαν ἄλλων προϊόντων, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι μᾶλλον πρόσφοροι. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, διὰ τὸν φόβον τουτέστι τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐκμηδενίσει τὴν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου καὶ ἤθελον βλάψει τοὺς παραγωγοὺς καὶ τὸ ἐμπόριον, ἐγκατελείφθη τὸ πρῶτον σύστημα. Τὸ δεύτερον σύστημα ἐξησφάλιζε τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως διὰ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς κατεργασίας καὶ τῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ· κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ἔμενεν ἡ παραγωγὴ ἐλευθέρα, ἠδύνατο ὁ καπνὸς νὰ μετακινῆται ἀπὸ τὸ χωρίον τῆς παραγωγῆς καὶ νὰ μεταφέρηται εἰς ἄλλα μέρη, καθ’ ὃν τρόπον σᾶς προέγραψα, ἠδύνατο προσέτι νὰ πωλῆται εἰς ἀγοραστὰς καὶ νὰ ἐξάγηται ἐκτὸς τοῦ Κράτους καὶ χωρὶς νὰ ὑποβάληται εἰς τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως· ἀλλὰ δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς ἰδιώτας, οὔτε νὰ κόπτωσι καπνὸν, οὔτε νὰ πωλῶσι λιανικῶς τὸν καπνόν· ἀμφότερα τὰ δικαιώματα ταῦτα ἐκρατοῦντο διὰ τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ τὰ παραχωρήσῃ εἰς τὸν μισθωτὴν, διότι ἡ βεβαίωσις καὶ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου, οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, θέλει γείνει δι’ ἐκμισθώσεως. Ἤθελε λοιπὸν παραχωρηθῆ εἰς τὸν ἐκμισθωτὴν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς κατεργασίας καὶ τῆς λιανικῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ· ἀλλ’ ὁ μισθωτὴς ὑπεχρεοῦτο νὰ συστήσῃ ἀνώνυμον ἑταιρίαν, ἥτις ἤθελεν ἔχει πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν κεφάλαιον, εἰς δὲ τὴν ἑταιρίαν ταύτην τὸ δημόσιον εἶχε δικαίωμα νὰ διορίζῃ ὄχι μόνον βασιλικὸν ἐπίτροπον, πρὸς ἐπιτήρησιν τῶν πράξεων αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τὸ τριτημόριον τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου. Ὤφειλε δὲ ἡ ἑταιρία νὰ πληρώνῃ πρὸς τὸ δημόσιον ἐτήσιον μίσθωμα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὁρισθῆ διὰ δημοπρασίας, καὶ περιπλέον τὸ ἥμισυ τῶν καθαρῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελον μείνει εἰς αὐτὴν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων καὶ τόκου πρὸς 6% ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου, ὥστε τὸ δημόσιον δὲν ἤθελεν ἀπολαμβάνει μόνον τὸ ὡρισμένον μίσθωμα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἥμισυ τῶν καθαρῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελον προκύψει ἀπὸ τὴν ἐπιχείρησιν. Μετὰ δὲ τὴν παρέλευσιν τῶν δύω πρώτων ἐτῶν τῆς ἐκμισθώσεως θὰ προσετίθετο εἰς τὸ μίσθωμα ὁ μέσος ὅρος τῶν καθαρῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιχείρησις ἤθελε δείξει κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, καὶ τὸ ἄθροισμα τοῦτο ἤθελεν ἀποτελέσει τὸ νέον μίσθωμα, τὸ ὁποῖον ἤθελε λαμβάνει τὸ δημόσιον διὰ πέντε ἔτη. Μετὰ παρέλευσιν δὲ πάλιν τῶν πέντε ἐτῶν θὰ ἐγένετο ἡ προσθήκη τοῦ μέσου ὅρου τῶν κερδῶν τῆς πενταετίας, καὶ τοιουτοτρόπως ἤθελεν αὐξήσει τὸ μίσθωμα. Ἡ ἑταιρία εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν, ἐπειδὴ παρεχωρεῖτο εἰς αὐτὴν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς κατεργασίας καὶ τῆς λιανικῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ, νὰ ἀγοράζῃ τὸν παραγόμενον καπνὸν ἀπὸ τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας, ἐξαιρουμένων μόνον τῶν ἐπαρχιῶν Ναυπλίας καὶ Ἄργους· ἐγένετο δὲ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, διότι, ὡς γνωστὸν, ὁ καπνὸς τῶν ἐπαρχιῶν τούτων δὲν καταναλίσκεται ἐντὸς τῆς ἐπικρατείας, ἀλλ’ ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον οὐδεὶς περιορισμὸς καὶ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἐτίθετο. Ἡ ἑταιρία λοιπὸν ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἀγοράζῃ ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς ὅλον τὸν καπνὸν, τὸν ὁποῖον ἤθελον παραγάγει, ἂν ἡ ποσότης αὐτοῦ δὲν ἤθελεν ὑπερβαίνει τὰ δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια ὀκάδων· ἡ ποσότης δὲ αὕτη εἶναι ἀρκετὰ μεγάλη, διότι κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ὑπηρεσία, ἂν ἀφαιρεθῇ τὸ Ναύπλιον καὶ τὸ Ἄργος, εἰς ὅλην τὴν ἄλλην ἐπικράτειαν δὲν παράγονται δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια, ἢ καὶ ἂν παράγωνται, δὲν καταναλίσκονται ἐντὸς τῆς ἐπικρατείας, διότι γίνεται καὶ ἐξ αὐτῶν ἐξαγωγή. Ὥστε ἡ ἑταιρία ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἀγοράζῃ ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς ὅλον τὸν καπνὸν, τὸν ὁποῖον ἤθελον παραγάγει ἐκτὸς ἐὰν οὗτοι ἤθελον δώσει μεγαλειτέρας διαστάσεις εἰς τὴν παραγωγὴν, διαστάσεις, ὁποίας δὲν ἐφαντάσθησαν μέχρι τοῦδε. Αἱ δὲ τιμαὶ, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρία νὰ ἀγοράζῃ τὸν παραγόμενον καπνὸν, ἔμελλον νὰ προσδιορίζωνται ἐν τῇ ἀρχῇ ἑκάστου ἔτους κατὰ χωρίον ἀπὸ ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἀπὸ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, ἕνα ἀντιπρόσωπον τῆς ἑταιρίας καὶ τὸν δήμαρχον· κατὰ τῆς ἀποφάσεως δὲ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἐπετρέπετο προσφυγὴ ἀπὸ ὁποιονδήποτε παραγωγὸν ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ἀπόφασις θὰ ἦτο ὑποχρεωτικὴ καὶ διὰ τὴν ἑταιρίαν καὶ διὰ τοὺς παραγωγούς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἱ παραγωγοὶ θὰ ἦσαν ἐξησφαλισμένοι, καὶ ἤθελον ἔχει πρόχειρον καὶ βεβαίαν τὴν πώλησιν τοῦ καπνοῦ των ἐπὶ τιμαῖς, αἱ ὁποῖαι ἤθελον προσδιορίζεσθαι ἀπὸ πρόσωπα, οὐδὲν συμφέρον ἔχοντα νὰ τοὺς ἀδικήσωσιν· ἀλλ’ αἱ τιμαὶ, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεχρεοῦτο νὰ πωλῇ τὸν καπνὸν ἡ ἑταιρία, θὰ προσδιωρίζοντο διὰ τιμολογίου ἐγκρινομένου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν· τὸ τιμολόγιον δὲ τοῦτο ἤθελεν ἔχει ὡς βάσιν τὸν μέσον ὅρον τῶν ἀγοραίων τιμῶν, προστιθεμένου τοῦ φόρου καὶ τῶν ἐξόδων τῆς διαχειρίσεως. Πρὸς τούτοις ἡ ἑταιρία δὲν ἠδύνατο νὰ πωλῇ λιανικῶς τὸν καπνὸν παρὰ διὰ τῶν ἀνεγνωρισμένων καπνοπωλῶν, ὅσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς καταλόγους τῶν ἐπιτηδευματιῶν, καὶ ἄνευ προσθήκης νέων, εἰμὴ καθόσον ἤθελον ἐκλείψει οἱ ὑπάρχοντες. Τὸ σύστημα τοῦτο, κύριοι, κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν, ἐπροστάτευεν ὅλα τὰ συμφέροντα· ἐν πρώτοις ἐπροστάτευε τὸ συμφέρον τῶν παραγωγῶν, διότι οἱ παραγωγοί, καθὼς σᾶς εἶπον, ἤθελον ἔχει ἐξησφαλισμένην τὴν πώλησιν τοῦ καπνοῦ των, ἡ δὲ τιμὴ τῆς πωλήσεως δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ ἦναι ἀνάλογος καὶ δικαία· πρῶτον, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἔμελλε νὰ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς ἐπὶ τῶν τιμῶν, οὐδὲν εἶχε συμφέρον νὰ ἀδικήσῃ τοὺς παραγωγοὺς οὐδενὸς χωρίου, οὐδενὸς δήμου, οὐδεμιᾶς ἐπαρχίας· δεύτερον, διότι ἡ ἑταιρία, ἥτις ἤθελε λάβει τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ, δὲν εἶχε συμφέρον νὰ ὠθήσῃ τὴν ὑπουργὸν ἢ ἄλλον τινὰ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἀγοραίων τιμῶν, καθόσον ἤθελεν ἔχει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκ τῶν ἀγοραίων τιμῶν τοῦ καπνοῦ ἤθελον κανονίζεσθαι αἱ τιμαὶ τῆς πωλήσεως· ὥστε, ἐὰν προσδιωρίζετο κατωτέρα ἡ ἀγοραία τιμὴ, θὰ ἦτο κατωτέρα καὶ ἡ τῆς πωλήσεως· ἐὰν ἀνωτέρα ἐκείνη, ἀνωτέρα θὰ ἦτο ἐπίσης καὶ αὕτη. Ὥστε οὐδὲν θὰ εἶχε συμφέρον ἡ ἑταιρία, ὅπως ἐπιζητήσῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν τιμῶν, εἰς τὰς ὁποίας οἱ παραγωγοὶ ἔμελλον νὰ πληρώνωνται τὸν καπνόν των. Ἀφ’ ἑτέρου οὐδεμία ζημία θὰ ἐπήρχετο εἰς τοὺς σημερινοὺς καπνοπώλας, διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, αὐτοὶ ἤθελον ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα νὰ πωλῶσι λιανικῶς τὸν καπνόν, λαμβάνοντες ποσοστὸν 10 ἢ 15% ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τὸν ὁποῖον ἤθελον πωλεῖ. Ἂν δὲ ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ καπνὸς, ὁ ὁποῖος καταναλίσκεται, ἀναβαίνει εἰς 1,500,000 ὀκάδας, ἐπειδὴ ὁ καπνὸς, συμπεριλαμβανομένου τοῦ φόρου καὶ τῶν ἐξόδων, θὰ ἐπωλεῖτο ἴσως πρὸς 5 ἕως 6 δραχμ. τὴν ὀκᾶν, ἤθελεν ἀποφέρει 10 ἕως 12,000,000, ἐξ ὧν ἤθελον λαμβάνει οἱ καπνοπῶλαι ἕν, ἢ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν παραμελοῦνται οὐδὲ αὐτὰ τὰ συμφέροντα τῶν ὀλίγων ἐκείνων κερδοσκόπων τῆς Σύρου, οἱ ὁποῖοι καυχῶνται, ὅτι διὰ τοῦ ἐπιχειρηματικοῦ νοός των καὶ τῆς ἐπιδεξιότητος αὐτῶν εὗρον τὴν μέθοδον νὰ εἰσάγωσι λαθραίως εἰς ξένας χώρας 5,000,000 ὀκάδας καπνοῦ, ἐκ τῶν ὁποίων προσπορίζουσιν εἰς τὴν ἐπικράτειαν 15,000,000 δραχμῶν καὶ δίδουσιν ἄρτον εἰς χιλιάδας οἰκογενειῶν καὶ ἐργασίαν εἰς 3 ἕως 4,000 σημαίας. Καὶ τὰ συμφέροντα τούτων δὲν θὰ ἐβλάπτοντο μὲ τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐξέθεσα, διότι, ἂν ἀληθῶς οἱ κύριοι οὗτοι ἐξάγωσι καὶ μεταφέρωσι λαθραίως εἰς ἄλλα μέρη τὸν καπνὸν, δύνανται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι νὰ πράττωσι τοῦτο, διότι οὐδεὶς περιορισμὸς τίθεται εἰς τὴν ἐξαγωγήν. Ἐὰν δὲ ἰσχυρίζωνται, ὅτι ἐξάγουσι καὶ κεκομμένον καπνόν, τὸ νομοσχέδιον παρεῖχεν αὐτοῖς τὴν εὐκολίαν νὰ κόπτωσι τὸν ὑπὸ διαμετακόμισιν διατελοῦντα καπνὸν εἰς τὰ καταστήματα τῆς ἑταιρίας, χωρὶς νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως. Ὥστε, ἐὰν ἀληθῶς γίνεται τούτου μεγάλη ἐξαγωγὴ εἴτε εἰς ἄκοπον εἴτε εἰς κομμένον καπνὸν, ἐκ τῆς ὁποίας προσπορίζονται μεγάλας ὠφελείας τὸ ἐμπόριον, ἡ ναυτιλία καὶ ὁ τόπος, οὐδεμία βλάβη θέλει ἐπέλθει.

§92ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἐξάγων καπνὸν ὀφείλει νὰ δώσῃ ἀπόδειξιν τί θὰ κάμῃ τὸν καπνόν.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν φορτώσητε καπνὸν ἀπὸ οἱονδήποτε μέρος τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἐξωτερικὸν, δὲν ἔχετε ὑποχρέωσιν οὔτε ἐγγύησιν νὰ δώσητε, οὔτε ἀπόδειξιν νὰ φέρητε.

§94ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν θὰ τὴν δώσητε;

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλοῦτε, διότι πρέπει νὰ γράψητε κάτι τι εἰς τὴν διασάφησιν, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ σᾶς ζητηθῇ λόγος, ἐὰν λάβητε ἄλλην διεύθυνσιν.

§96ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ φέρητε ἀπόδειξιν, ὅτι πράγματι ὁ καπνὸς αὐτὸς μετεφέρθη εἰς τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα μέρος, διότι ἄλλως πως δύναται μετὰ τὴν δήλωσιν ὁ φορτωτὴς νὰ μεταφέρῃ εἰς ἄλλον λιμένα τὸ ἐμπόρευμα καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ πράξῃ λαθρεμπόριον;

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βαλσαμάκη, τὸ λαθρεμπόριον δύναται νὰ κάμῃ καὶ μὲ ξένον καπνόν. Λοιπὸν δὲν ἐτίθετο οὐδεὶς περιορισμὸς ὡς πρὸς τοῦτο.

§98ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἑταιρία εἶναι ὑποχρεωμένη ν’ ἀγοράζῃ τὸν καπνὸν, ἑπομένως οἱ ἰδιοκτῆται εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ τὸν πωλῶσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, οἱ παραγωγοὶ δὲν ἦσαν ὑποχρεωμένοι· ἠδύναντο νὰ τὸν κρατήσωσι καὶ νὰ τὸν πωλήσωσι διὰ τὸ ἐξωτερικόν· ἠδύναντο ἐπίσης νὰ τὸν πωλήσωσι καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν μὲ ἀνωτέρας τιμάς, διότι αὕτη θὰ εἶχεν ἀνάγκην ν’ ἀγοράζῃ καπνὸν καλῆς ποιότητος, διὰ νὰ βελτιώνῃ καὶ τῶν ἄλλων τὴν ποιότητα· ἢ δύνανται ἀκόμη νὰ τὸ πωλῶσι καὶ εἰς διάφορα ἄτομα, ἅτινα θέλουν νὰ καπνίζωσι καλὸν καπνὸν, καθόσον ταῦτα ἤθελον ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ τὸν κόπτωσιν εἰς τὰ ἐργοστάσια τῆς ἑταιρίας, πληρώνοντα τὸν φόρον.

§100ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ἐξασφαλίζηται ἡ τοπικὴ χρῆσις· ἡ ἑταιρία πόθεν ἤθελε προμηθευθῆ καπνὸν διὰ τοπικὰς ἀνάγκας;

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅθεν ἤθελεν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐπιχείρημα, διότι τότε ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν θέλουν νὰ καλλιεργήσωσι. (Θόρυβος.)

§102ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐρωτήσω καὶ ἐγώ· ἐὰν διὰ τὸν καπνὸν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐξαχθῇ, ἡ ἑταιρία δύναται νὰ γνωρίζῃ πόσος θὰ ἐξαχθῇ; (Θόρυβο;) Λοιπὸν, κ. Ὑπουργὲ, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν προδίδεται ἡ ἐξαγωγὴ αὕτη; Ἡ ἑταιρία ἕνεκα τῶν περιορισμῶν ἤθελε γνωρίζει πόσος καπνὸς ἐξάγεται καὶ εἰς ποῖον μέρος πρόκειται νὰ ἐξαχθῇ.

§103Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἤθελε νὰ κρατῇ λογαριασμὸν, μάλιστα.

§104ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ τὸν κρατῇ, διὰ γνωρίζῃ πόσος ἐξάγεται. Ἰδοὺ πῶς εἶναι κατασκοπία διὰ τῆς ἐγγυήσεως, τὴν ὁποίαν θέτετε.

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤλπιζον ν’ ἀκούσω ἐν τῷ περιβόλῳ τῆς Βουλῆς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος καὶ τὴν ὁποίαν ἀνέγνων, δὲν ἠξεύρω εἰς ποίαν ἐφημερίδα ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν εἶναι καθ’ ὅλου σπουδαία. Λέγουσιν, ὅτι, ἐὰν συμβῇ ἡ Ἑταιρία, ἥτις ἤθελεν ἐκμισθώσει τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ, νὰ ἦναι συνεννοημένη καὶ μὲ τὴν Ἑταιρίαν, ἥτις ἔχει ἐν Κωνσταντινουπόλει τὸ μονοπώλιον, ἅμα ἤθελε φορτωθῆ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καπνὸς διὰ τὸ Τουρκικὸν, ἡ Ἑταιρία ἤθελεν εἰδοποιεῖ τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει, αὕτη δὲ ἤθελε λαμβάνει τὰ μέτρα, ἵνα ἀνακαλύπτῃ τὸ λαθρεμπόριον καὶ ἐξασφαλίζῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, τότε τί κωλύει καὶ σήμερον τὴν ἑταιρίαν, τὴν ὑπάρχουσαν ἐν Κωνσταντινουπόλει, νὰ ἔχῃ ἕνα ἢ δύο ἀνθρώπους εἰς τὸ τελωνεῖον, οἱ ὁποῖοι νὰ τῇ ἀναγγέλλωσι πᾶσαν φόρτωσιν καπνοῦ διὰ τὴν Τουρκίαν;

§106ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τώρα δὲν δύνασθε σεῖς οἱ Ὑπουργοὶ νὰ μάθητε, ὄχι ξένοι ἄνθρωποι.

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἠμπορῇ νὰ τὸ κάμῃ ἡ ἑταιρία, δύναται καὶ κάθε ἄλλο πρόσωπον νὰ τὸ κάμῃ.

§108ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τρώγει παρὰ μίαν τεσσαράκοντα καὶ ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους καὶ ἀπὸ τοὺς λαθρεμπόρους.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος περὶ τῆς λαθραίας ἐξαγωγῆς καπνοῦ εἰς ξένας χώρας, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω, ὅτι, κατὰ τὰ δημόσια βιβλία, δὲν φαίνεται, ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ αὕτη εἶναι σπουδαία. Διότι εἰς τὴν Σύρον, ἥτις δὲν παράγει καπνὸν, εἰσάγονται ἀπὸ τὰ διάφορα μέρη τῆς ἐπικρατείας 600 περίπου χιλιάδες ὀκάδων κατ’ ἔτος, ἐξ αὐτῶν δὲ τὸ ἥμισυ περίπου ἀποστέλλεται εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἐξωτερικὸς καπνὸς εἰς τὴν Σύρον δὲν εἰσάγεται, ἐκτὸς ἐὰν γίνηται τοῦτο λαθραίως, ὅτε κλέπτουν τὸ δημόσιον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὄχι τὰς ξένας χώρας, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ γίνεται μεγάλη εἰσαγωγή· ὥστε ὅλος ὁ καπνὸς, ὁ ὁποῖος καταναλίσκεται εἰς τὴν Σύρον, ἀναβαίνει εἰς 300 ἢ 350 χιλιάδας ὀκάδας. Ἀπὸ τὸν καπνὸν αὐτὸν πίνουσιν εἰς τὴν Σύρον, πίνουσιν εἰς τὰς Κυκλάδας. Ἐξοδεύουν οἱ ἔμποροι καὶ οἱ ἄλλοι οἱ διερχόμενοι ἀπὸ τὴν Σύρον, ἀγοράζουν δὲ καὶ τὰ πληρώματα τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα προσορμίζονται ἐκεῖ· ἀφίνω ἑπομένως εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε, τί δύναται νὰ μείνῃ, διὰ νὰ ἐξάγηται λαθραίως εἰς ἄλλα μέρη. Ἐγὼ δὲν πιστεύω νὰ ἦναι μέγα τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἐκτὸς ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι εἰσάγεται ξένος καπνὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τότε πρέπει νὰ λάβωμεν δραστήρια μέτρα, διότι κλέπτουν ἡμᾶς, καὶ ὄχι τὰς ξένας χώρας.

§110ΖΟΓΛΟΥΜΗΣ.........

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς φέρω τὰ ἔγγραφα τοῦ τελωνείου, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι 600 ἕως 650 χιλιάδες ὀκάδες μεταφέρονται εἰς τὴν Σύρον, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν τὸ ἥμισυ ἐξάγεται.

§112ΡΑΛΛΗΣ. Κατειργασμένος ἢ ἀκατέργαστος εἶναι ὁ καπνὸς, ὁ ὁποῖος ἐξάγεται;

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκατέργαστος πιθανὸν καὶ κατειργασμένος, διότι ὡς πρὸς τοῦτο δὲν γίνεται διάκρισις.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε, ποῖα εἶναι τὰ βιβλία τοῦ τελωνείου, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγγράφεται τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον μεταφέρουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν; διότι ἐγὼ δὲν γνωρίζω νὰ ὑπάρχωσι τοιαῦτα βιβλία, ἐξ ὧν νὰ δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ὄχι μόνον τί ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἀλλὰ τί εἰσάγεται καὶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε λάθος, διότι εἰς τὴν Σύρον ἡ μεταφορὰ γίνεται διὰ θαλάσσης· διὰ τὴν τοιαύτην δὲ μεταφορὰν ἀπὸ ἑνὸς μέρους τῆς ἐπικρατείας εἰς ἄλλο, τὰ ἐμπορεύματα συνοδεύονται μὲ δηλωτικὸν μεταφορᾶς, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὴν τελωνιακὴν ἀρχὴν καὶ τὸ ὁποῖον ἐγγράφεται εἰς ἴδιον βιβλίον.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν γίνεται τοῦτο διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι τέλος. Οἱ τελῶναι εἶναι αὐστηροί, ὅταν ἡ δήλωσις ἀφορᾷ εἰς εἴσπραξιν τέλους· εὐθὺς ὡς δὲν ὑπάρχει συμφέρον, συλλέγονται στατιστικαὶ πληροφορίαι, αἵτινες καταστρώνονται τυπικῶς ὑπὸ ὑποδεεστέρων ὑπαλλήλων.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν συμφέρον, διότι εἰσπράττονται δικαιώματα προκυμαίας, δημοτικὸς φόρος καὶ λοιπά, καὶ ὅλα αὐτὰ στηρίζονται εἰς τὰ δηλωτικὰ τῆς μεταφορᾶς.

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἠξεύρω, ὅτι ἐζήτησα ἀπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πληροφορίας καὶ μοὶ ἐδόθη ἀπάντησις, ὅτι τοιαῦται πληροφορίαι δὲν δύνανται νὰ δοθῶσι. Καὶ ἐὰν ἐκρατοῦντο βιβλία, τοῦτο οὐδεμίαν θὰ παρεῖχεν ἐγγύησιν.

§119ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω περὶ τούτου, ἀλλ’ ὁ τελώνης ἐρωτηθεὶς βεβαιοῖ, ὅτι τόσος εἶναι ὁ καπνὸς ὁ εἰσαγόμενος καὶ τόσος ὁ ἐξαγόμενος.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πληρώνουν φόρον εἰς τὴν Σύρον.

§121ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι ἐπλήρωσαν, διότι ὁ τελώνης πρέπει νὰ ἐπισυνάψῃ τὸ δηλωτικὸν τῆς μεταφορᾶς, ὅπως βεβαιώσῃ, ὅτι ἐπληρώθη ὁ ἔγγειος φόρος.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν χρειάζεται τοῦτο νὰ γείνῃ εἰς τὴν Σύρον, διότι ἡ Σύρος δὲν παράγει καπνόν.

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι γενικόν. Ἀλλὰ, κύριοι, μολονότι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σᾶς περιέγραψα περιέχει καθ’ ἡμᾶς πολλὰ πλεονεκτήματα, ἠναγκάσθημεν νὰ τὸ ἐγκαταλείψωμεν, ἕνεκα τῶν περιοριστικῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας περιέχει, διότι ἡ χώρα ἡμῶν δὲν εἶναι ἐξῳκειωμένη μὲ τοιούτους περιορισμούς· εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ παρέλθῃ ἀκόμη καιρὸς, ἕως οὗ ἐννοήσωμεν, ὅτι, προκειμένου λόγου περὶ τοιούτων φόρων, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποκύπτωμεν εἰς τὰς διατάξεις καὶ περιορισμοὺς, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῶσιν οἱ μεγάλοι φόροι. Ἠναγκάσθημεν λοιπὸν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι διατετυπωμένον εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μένουσιν ἐντελῶς ἐλεύθεραι ὄχι μόνον ἡ παραγωγὴ, ἀλλὰ καὶ ἡ μεταφορὰ καὶ τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ, καὶ οὐδεὶς περιορισμὸς ὑποβάλλεται εἰς τὴν λιανικὴν αὐτοῦ πώλησιν, ἀλλὰ χορηγεῖται εἰς τὸν μισθωτὴν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς κατεργασίας τοῦ καπνοῦ. Ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς ἰδιώτας τὸ κόψιμον τοῦ καπνοῦ καὶ παραχωρεῖται εἰς μόνον τὸν μισθωτήν· οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ κατέχῃ ἐργαλεῖα κατάλληλα πρὸς κόψιμον τοῦ καπνοῦ, ὥστε δύναται ν’ ἀγοράζηται ὁ καπνὸς καὶ νὰ μεταφέρηται εἰς τὸν τόπον τῆς καταναλώσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσάγηται εἰς τὰ ἐργοστάσια τοῦ μισθωτοῦ, διὰ νὰ κόπτηται καὶ νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον. Πρὸς ἀποφυγὴν δὲ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνωνται, ὁ κοπτόμενος καπνὸς δὲν δύναται νὰ ἐκτίθηται εἰς πώλησιν, ἐὰν δὲν τοποθετῆται ἐντὸς σακκιδίων περιβαλλομένων μὲ ταινίας χορηγουμένας ἀπὸ τὸ δημόσιον. Τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι πρωτοφανές, ἀλλ’ εἶναι ἐν χρήσει εἰς τὴν Ῥωσσίαν καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ διὰ μόνου αὐτοῦ δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ. Διότι, ἐὰν ἐπιτραπῇ νὰ ἐκτίθηται χύδην ὁ καπνὸς εἰς πώλησιν, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι καὶ ἐντὸς τοῦ Κράτους ἠμπορεῖ νὰ κόπτηται λαθραίως καπνὸς, καὶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ νὰ γίνηται λαθρεμπόριον, τὸ ὁποῖον εἶναι φόβος νὰ λάβῃ διαστάσεις, μελλούσας νὰ βλάψωσι τὴν ἐσωτερικὴν παραγωγήν. Τὸ προτεινόμενον σύστημα ἔχει τὴν περιοριστικὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ἀπαγορεύεται ἡ κατεργασία τοῦ καπνοῦ· ἀλλ’ ἡ κατεργασία αὕτη δὲν εἶναι οὐσιώδης βιομηχανία συστηματικὴ, ἀπαιτοῦσα γνώσεις εἰδικὰς ἢ μεγάλην ἐμπορίαν, ὥστε νὰ εἴπῃ τις, ὅτι, ἐμποδίζουσα ἡ Κυβέρνησις τὸ κόψιμον τοῦ καπνοῦ, θέλει ἀφήσει ἄνευ ἐργασίας τοὺς ἐνασχολουμένους εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην. Τὸ κόψιμον γίνεται δι’ ἁπλῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουσι προσληφθῆ εἰς τὰ ἐργοστάσια τοῦ μισθωτοῦ, διὰ νὰ κόπτωσι τὸν καπνὸν, δύνανται δὲ νὰ εὕρωσι καὶ ἄλλην ἀνάλογον ἐργασίαν. Ἡ σπουδαιοτέρα ἀντίῤῥησις, ἥτις προτείνεται κατὰ τοῦ συστήματος τούτου, εἶναι, ὅτι ἡ τοποθέτησις τοῦ καπνοῦ ἐντὸς τῶν σακκιδίων θέλει βλάψει τὴν ποιότητα αὐτοῦ, καὶ θέλει τὸν καταστήσει ἄχρηστον. Αὐτὸ ἤκουσα ἐπαναλαμβανόμενον παρὰ πολλῶν, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ἦναι ἀληθές· διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, καὶ εἰς τὴν Ῥωσσίαν, καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ εἰς ὅλην σχεδὸν τὴν Εὐρώπην, ὅπου ὑπάρχει μονοπώλιον, ὁ καπνὸς δὲν πωλεῖται ἐκτεθειμένος καὶ χύδην, ἀλλὰ περιβεβλημένος διὰ ταινιῶν καὶ τοποθετημένος ἐντὸς δοχείων.

§124ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ ξένος καπνός.

§125ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον γίνεται ἡ τοιαύτη τοποθέτησις, χωρὶς νὰ βλάπτηται καὶ καταστρέφηται ἡ ποιότης τοῦ καπνοῦ, νομίζω, ὅτι εἶναι ὑπερβολὴ τὸ λεγόμενον διὰ τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν, καὶ ὅτι, ἀφοῦ κοπῇ καὶ οὗτος καὶ λάβῃ τὴν ἀπαιτουμένην περιποίησιν, δύναται ἀκινδύνως νὰ τοποθετῆται εἰς σακκίδια.

§126Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἰς τὴν Εὐρώπην τὸν καπνὸν τὸν κάμνουν μαῦρον· τὸν χώνουν εἰς τὸ χῶμα καὶ πάλιν τὸν ξαναχώνουν.

§127ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος ὡρίσθη εἰς 2 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν, καὶ θέλει πληρώνεσθαι καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ προσάγηται ὁ καπνὸς εἰς τὸ ἐργοστάσιον διὰ νὰ κοπῇ. Ἡ διάθεσις τοῦ φόρου θέλει ἐνεργηθῆ δι’ ἐκμισθώσεως, ἡ δὲ ἐκμίσθωσις θέλει γείνει διὰ μυστικῆς δημοπρασίας, ἤτοι δι’ ἐσφραγισμένων δελτίων· ἐπροτιμήσαμεν δὲ τὴν μυστικὴν ἀπὸ τὴν φανερὰν δημοπρασίαν, διότι πρόκειται περὶ σπουδαίας προσόδου, ἥτις ἐλπίζομεν νὰ προσεγγίσῃ τὰ δύω ἑκατομμύρια, καὶ διότι ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν ἐσφαλισμένων δελτίων ἐλλείπει μὲν ὁ ἐρεθισμὸς, ὅστις προκαλεῖ ἐνίοτε εἰς τὴν φανερὰν δημοπρασίαν ὑπερβολικὰς προσφορὰς, ἐξ ὧν βλάπτεται πολλάκις καὶ τὸ δημόσιον καὶ ὁ προσφέρων, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἐξασφαλίζεται πλειότερον τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους· διότι ἕκαστος τῶν συναγωνιζομένων, μὴ γνωρίζων τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει προσφερθῆ παρὰ τῶν ἄλλων, ὑπολογίζει τί κατ’ ἀνώτερον ὅρον δύναται νὰ προσφέρῃ, καὶ κανονίζει τὴν προσφορὰν κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον. Κατὰ τὴν σύμβασιν περὶ καταβολῆς τῶν 30,000,000, τὴν ὁποίαν συνωμολογήσαμεν μετὰ τῆς ὁμάδος τῶν ἐν Παρισίοις Τραπεζιτῶν, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προτιμήσωμεν εἰς τὴν ἐκμίσθωσιν τοῦ φόρου τὴν ὁμάδα ταύτην, ἀπέναντι παντὸς ἄλλου ἀνταγωνιζομένου ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν, διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ ὅρος τῆς συμβάσεως ταύτης, ἀπαιτεῖται νὰ λάβῃ μέρος ἡ ὁμὰς εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν καὶ προτιμηθῇ ἐπί τισιν ὅροις. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην διετυπώθη τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον θέλουσι προσκληθῆ οἱ καταβαλόντες τὴν προκαταβολὴν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐνεργηθησομένην δημοπρασίαν, διότι ἄλλως δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ ὅρος τοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Ἐὰν δέ, ἀνοιγομένων τῶν δελταρίων, εὑρεθῇ προσφορὰ αὐτῶν ἴση μὲ τὴν ἀνωτέραν τῶν ἄλλων προσφορῶν, θέλουσι προτιμηθῆ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συμβιβάζονται καὶ οἱ δύο ὅροι, ὁ τοῦ συναγωνισμοῦ δηλονότι καὶ ὁ τῆς προτιμήσεως.

§128Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀφοῦ ἀνοιχθῶσι τὰ δελτία, ἠμποροῦν νὰ εἴπωσι, δεχόμεθα καὶ ἡμεῖς.

§129ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι ἔκλεισε πλέον ὁ ἀνταγωνισμός. Ἀλλὰ μόλις ἔλαβον γνῶσιν τοῦ νομοσχεδίου οἱ χορηγήσαντες τὴν προκαταβολήν, ἀπηύθυνον πρὸς ἡμᾶς διαμαρτύρησιν, λέγοντες, ὅτι τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως εἶναι διατετυπωμένον, δὲν ἐκπληροῖ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, καὶ ὅτι αὐτοὶ ἐνόουν νὰ μὴ λάβωσι μέρος εἰς τὸν συναγωνισμόν, ἀφοῦ δὲ τελειώσῃ οὗτος, νὰ ἐρωτήσῃ αὐτοὺς, καὶ ἐὰν δέχωνται νὰ λάβωσι τὴν ἐκμίσθωσιν ἐπὶ τῇ γενομένῃ προσφορᾷ, προτιμούμενοι τοῦ τελευταίου πλειοδότου. Τὴν ἀξίωσιν ταύτην ἡμεῖς δὲν εὑρίσκομεν οὔτε ὀρθὴν οὔτε δικαίαν· διότι ὅπως ἐρωτηθῶσιν ἐκεῖνοι μετὰ τὴν δημοπρασίαν, πρέπει νὰ τεθῶσιν ἐκτὸς τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ἐνῷ ἡ σύμβασις λέγει ῥητῶς, ὅτι θέλουσι προτιμηθῆ παντὸς ἄλλου ἀνταγωνιζομένου, καὶ τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ κύριοι οὗτοι, εἶναι τὸ νὰ μὴ ἦναι ὑποχρεωμένοι νὰ δώσωσιν ἀνωτέραν προσφοράν. Ἑπομένως, ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς μυστικῆς δημοπρασίας, δὲν δύναται ὁ συναγωνισμὸς καὶ ἡ προτίμησις νὰ ἐξασκηθῶσιν, εἰμὴ ὅπως εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ δὲν δεχθῇ τὴν μυστικὴν δημοπρασίαν καὶ νομοθετήσῃ νὰ γείνῃ ἡ δημοπρασία φανερά, τότε θὰ ἦναι ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν φανερὰν δημοπρασίαν, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ὑπερθεματίζωσιν, ἀλλὰ νὰ δηλώνωσιν ἑκάστοτε, ὅτι δέχονται τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ἄλλος τις προσέφερε, νὰ ἐξακολουθῇ δὲ ὁ ἀνταγωνισμὸς μέχρις οὗ ἀποσυρθῶσιν οἱ ἄλλοι, ἢ μέχρις οὗ οὗτοι δηλώσωσιν, ὅτι δὲν δέχονται νὰ λάβωσι κατὰ προτίμησιν τὴν μίσθωσιν. Τῆς γνώμης, ἣν σᾶς ἐξέθεσα, εἶναι καὶ ὁ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δικαστικὸς σύμβουλος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκει, ὅτι ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον 9 ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκπληροῖ τὸν ὅρον τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συμβάσεως, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ κάμω ταῦτα πάντα γνωστὰ εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις περιέχει πολλοὺς νομομαθεῖς, διὰ νὰ σκεφθῇ ἐμβριθῶς περὶ τῆς διατάξεως ταύτης καὶ ἐκτιμήσῃ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἔχωσι δίκαιον οἱ συμβληθέντες μεθ’ ἡμῶν νὰ παραπονῶνται, ὅτι δὲν ἐκπληροῦται ὁ περὶ προτιμήσεως ὅρος τῆς συμβάσεως.

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐμμένουν αὐτοί;

§131ΡΑΛΛΗΣ. Ἐμμένουν· τί θὰ γείνῃ;

§132ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διαμαρτύρονται, δὲν λέγουν τίποτε.

§133ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸς τίνα σκοπόν;

§134ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω.

§135ΔΟΥΜΑΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐγένετο ἡ κατάθεσις τῆς δευτέρας δόσεως τῆς προκαταβολῆς;

§136ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀκόμη εἴδησιν.

§137ΔΟΥΜΑΣ. Συνεπείᾳ τῆς συμβάσεως, ἡ κατάθεσις ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἐντὸς 45 ἡμερῶν· μέχρι σήμερον δὲ ἀπὸ τῆς ψηφίσεως παρῆλθον 80 ἡμέραι, κατὰ συνέπειαν εἶναι ἔκπτωτοι καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ συζητῆτε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἰδοὺ τί λέγομεν ὁ κ. Ῥάλλης καὶ ἐγώ. Λέγομεν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπιμένουν, μὴ δεχόμενοι τὴν ἐξήγησιν τοῦ συναγωνισμοῦ, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δίδει, ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; ζητοῦν ἀποζημιώσεις ἢ ἀρνοῦνται τὸ δάνειον;

§140ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τίποτε δὲν λέγουν.

§141ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἁπλῶς λοιπὸν κάμνουν παρατηρήσεις ἐπιφυλακτικάς.

§142ΔΟΥΜΑΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ἡ δευτέρα δόσις τῆς προκαταβολῆς δὲν ἐγένετο, καὶ κατὰ συνέπειαν εἶναι ἐκπρόθεσμοι.

§143ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω· ἐνδέχεται νὰ ἐγένετο ἐν Γαλλίᾳ, διότι εἶχε παραγγελθῆ ὁ ἐκεῖ πρέσβυς νὰ τὴν δεχθῇ.

§144ΔΟΥΜΑΣ. Εἰς τὰς 23 Δεκεμβρίου ἐγένετο ἡ κύρωσις τοῦ νόμου· μέχρι σήμερον ἔχομεν 70 τόσας ἡμέρας, καὶ κατάθεσις δὲν ἐγένετο.

§145ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ περιττὸν νὰ εἴπω περισσότερα πρὸς ἐξήγησιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβω πολλάκις τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν καθ’ ἕκαστον· παρατηρῶ μόνον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον καὶ πρωτοφανές, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἀπαίτησιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ ἔργον τέλειον. Ἑπομένως παρακαλῶ ὅλους ὑμᾶς νὰ συζητήσητε ἀπαθῶς τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ προτείνητε οἱασδήποτε τροπολογίας καὶ βελτιώσεις θεωρήσετε καταλλήλους, βέβαιοι ὄντες, ὅτι θέλω προθύμως τὰς παραδεχθῆ, ἐὰν ἀποδειχθῶσιν ὀρθαί. Πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, θ’ ἀπαντήσω εἰς μίαν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Τρικούπης ἀπέτεινε πρὸς ἐμέ, καθ’ ἣν ἡμέραν ἐγένετο ἡ πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Τρικούπης μὲ ἠρώτησε, καὶ ἐπέμενε μάλιστα μὲ τρόπον ὀλίγον βαρύν, νὰ τῷ ἀπαντήσω ἀμέσως, ἐὰν ἔχω νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν τινὰ εἰς τὸ νομοσχέδιον· διὰ νὰ ἦναι πλήρης ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Τρικούπη, ἔπρεπε νὰ μὲ ἐρωτήσῃ, ὄχι μόνον ἂν ἔχω σκοπὸν νὰ ὑποβάλω τροπολογίας, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχω σκοπὸν νὰ δεχθῶ τοιαύτας, διότι, κατ’ ἐμέ, τὸ προτείνειν τροπολογίας καὶ τὸ δέχεσθαι εἶναι ἰσοδύναμα· καθόσον ἐάν τις ἐξ ἀκαίρου φιλοτιμίας δεσμευθῇ μὲ τὴν ὑπόσχεσιν νὰ μὴ φέρῃ τροπολογίας ἐπί τινος νομοσχεδίου, νομίσῃ δὲ βραδύτερον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοιαύτας, οὐδόλως κωλύεται νὰ πράξῃ τοῦτο διά τινος τῶν συναδέλφων βουλευτῶν, παρακαλῶν αὐτὸν νὰ τὰς ὑποβάλῃ, οὕτω δὲ νὰ φανῇ, ὅτι τὰς ἀποδέχεται καὶ δὲν τὰς προτείνει. Ἀλλ’ ἵνα ἀπαντήσῃ τις εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Τρικούπη ἀποφατικῶς, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν κεφαλήν του καὶ ἀπὸ τὴν γραφίδα του εἶναι ἀλάνθαστα. Ἀλλ’ ἐγὼ τοιοῦτόν τι δὲν ἐφαντάσθην ποτέ· ἐγὼ καταγίνομαι εἰς τὸ νὰ συντάττω τὰ νομοσχέδια ὅσον δύναμαι τέλεια, ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ συντάξω καὶ τὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, ἀκούω τὰς παρατηρήσεις τόσον τῶν κυρίων βουλευτῶν, ὅσον καὶ ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐν τῇ Βουλῇ· ἐὰν δὲ πεισθῶ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὗται εἶναι ὀρθαί, τὰς ἀποδέχομαι εὐχαρίστως, ὑποστηρίζων τὰς προτεινομένας παρὰ βουλευτῶν τροπολογίας, ἢ προτείνων τοιαύτας ἐγὼ αὐτός. Συνεπῶς δηλῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἔχω νὰ ὑποβάλω καμμίαν τροπολογίαν, ἀλλὰ δὲν σημαίνει τοῦτο, ὅτι δὲν θέλω ἴσως ὑποβάλει τοιαύτας αὔριον ἢ μεθαύριον, ἢ ὅτι θέλω ἀποκρούσει πᾶσαν προταθησομένην τροπολογίαν.

§146ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἐξαγόμενος καπνός, ὁ παρεσκευασμένος ἐν Ἑλλάδι, πληρώνει φόρον καταναλώσεως;

§147ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑπὸ διαμετακόμισιν ξένος καπνὸς ἠμπορεῖ νὰ κόπτηται καὶ νὰ ἐξάγηται κεκομμένος. Περὶ τοῦ ἐγχωρίου δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι κομμένος καπνὸς δὲν ἐξάγεται ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα εἰς μεγάλας ποσότητας. Ἐὰν ὅμως θεωρηθῇ ἀναγκαῖον, δύναται νὰ δοθῇ εἰς ὡρισμένα μέρη ἡ αὐτὴ εὐκολία καὶ διὰ τὸν ἐγχώριον καπνόν, τουτέστι νὰ ἐπιτραπῇ τὸ κόψιμον πρὸ τῆς ἐξαγωγῆς διὰ τὴν ἀλλοδαπήν.

§148ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν γεννηθῇ τὸ συμφέρον νὰ ἐξάγηται κομμένος ἐγχώριος καπνὸς. Θεωρεῖτε νὰ κόπτηται εἰς τὴν διαμετακόμισιν ἄνευ πληρωμῆς φόρου καταναλώσεως;

§149ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι θὰ γίνεται διὰ τὸν ξένον καπνόν, ἠμπορεῖ νὰ γίνεται καὶ διὰ τὸν ἐγχώριον.

§150ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις.

§151ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§152ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ σύστημά σας;

§153ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀντίκειται.

§154Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ μέσος ὅρος τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ εἰς ποῖον ποσὸν ἀναβαίνει;

§155ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐντελῶς ἐξηκριβωμένον. Κατὰ τὰ δημόσια βιβλία, εἰς τὰ ὁποῖα σημειοῦται ὁ φορολογούμενος καπνός, τὸ ποσὸν αὐτοῦ ἀναβαίνει εἰς 2½ ἑκατομμύρια ὀκάδων· ἐξ αὐτοῦ ὅμως ἓν περίπου ἑκατομμύριον ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ὥστε ὁ φορολογούμενος καπνός, ὅστις καταναλίσκεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι περίπου 1,200,000, οὐδέποτε δὲν ὑπερέβη τὸ 1½ ἑκατομμύριον.

§156Α. ΧΑΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπίστευον ὕστερον ἀπὸ πολλὰς πράξεις δημοτικῶν συμβουλίων, ὕστερον ἀπὸ πολλὰς ἀναφορὰς πλείστων πολιτῶν, ὕστερον ἀπὸ πλεῖστα παράπονα τῶν καπνεμπόρων καὶ καπνοπωλῶν νὰ φέρῃ ὑπὸ συζήτησιν ἡ κυβέρνησις τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον. Διότι, κύριοι, ἐὰν παραδεχθῆτε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, πρέπει νὰ διαγράψητε τὸ ⅕ τῶν κατοίκων τῆς Ἑλλάδος, διότι καταστρέφετε τὴν παραγωγήν, τὴν ἐμπορίαν, τὴν βιομηχανίαν καὶ αὐτὴν τὴν μικρὰν ναυτιλίαν, διότι πολλοὶ μικροπλοίαρχοι μετέρχονται ἐν Φθιώτιδι τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Δὲν μετέβησαν εἰς Φθιώτιδα καπνέμποροι ν’ ἀγοράσουν καπνὸν, καὶ ὡς ἤκουσα ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μας βουλευτὴν Σύρου οἱ ὑποσχεθέντες τὸ δάνειον κατεστάθησαν ὑπερήμεροι, διότι δὲν ἐξεπλήρωσαν ἐντὸς τῆς προθεσμίας τὰς ὑποχρεώσεις των, ἤτοι μὴ ἀποδώσαντες τὴν δευτέραν δόσιν. Διὰ νὰ πεισθῆτε δὲ τὸ καταστρεπτικὸν τοῦ νομοσχεδίου, σᾶς λέγω, ὅτι ἡ Θεσσαλία πρὸ ἐτῶν ἐξήγαγε 3 περίπου ἑκατομμύρια καπνὸν, ἐνῷ ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μονοπωλίου δὲν ἐξάγει οὔτε 500 χιλιάδας· ἐντεῦθεν κρίνατε, ἐὰν τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν ἦνε καταστρεπτικόν. Τὸ νομοσχέδιον κύριοι, παραδέχεται ὡς τόπον ἐκκοπῆς τοῦ καπνοῦ τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τὰς πόλεις καὶ κωμοπόλεις ἐχούσας πληθυσμὸν 3,000 ψυχῶν. Ἡ Φθιῶτις σήμερον ἔχει σχεδὸν 45,000 κατοίκων δημοτῶν καὶ τοὐλάχιστον 10 χιλιάδας ἑτεροδημοτῶν καὶ ξένων, καὶ ὅμως ἐν Φθιώτιδι δὲν δύναται νὰ ἐκκοπῇ ἀλλαχοῦ καπνὸς, εἰμὴ μόνον εἰς τὴν πρωτεύουσαν, τὴν Λαμίαν, διότι, ὡς γνωρίζετε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, οὔτε ἡ Ὑπάτη, οὔτε ἡ Στυλὶς, οὔτε ἡ Μάζαλη, οὔτε ἄλλαι κωμοπόλεις τῆς Φθιώτιδος ἔχουν πληθυσμὸν 3,000· ἑπομένως δὲν εἶνε δυνατὸν ἐκ τῶν ἀνατολικῶν δήμων τῶν ἀπεχόντων 18, 14 καὶ 2 ὥρας νὰ μεταβαίνουν οἱ καπνοπῶλαι ἢ οἱ πολῖται εἰς Λαμίαν, διὰ νὰ κόψουν καπνὸν, καθὼς καὶ ἐκ τῶν δυτικῶν δήμων ἀπεχόντων 14, 11 καὶ 7 ὥρας, διότι, διὰ νὰ μεταβῇ ὁ καπνοπώλης ἢ ὁ πολίτης νὰ κόψῃ 5 ὀκάδας τὸ πολὺ καπνὸν, πρέπει νὰ ὁδοιπορήσῃ δύο ἡμέρας· θὰ μείνῃ τρεῖς ἡμέρας εἰς τὴν πόλιν, διότι, ἐὰν ὁ καπνὸς, κοπτόμενος, δὲν ἀερισθῇ, καταστρέφεται, καὶ δύο ἡμέρας διὰ νὰ ἐπανέλθῃ, ὥστε χρειάζονται 7 ἡμέραι, καὶ ἑπομένως δὲν συμβιβάζεται ἡ ὠφέλειά του μὲ τὰ ἔξοδά του. Ἐννοῶ νὰ προσδιορισθῇ φόρος τις, ἀλλὰ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, διότι εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι ὁ ἐγχώριος καπνὸς, κοπτόμενος καὶ τιθέμενος εἰς τὰ χαρτία σφραγισμένος, τὸν μὲν χειμῶνα εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ κατασταθῇ ἄχρηστος, διότι θὰ καύσῃ, τὸ δὲ καλοκαίρι ξηραίνεται καὶ γίνεται κόπρος. Ἀκούσατε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς σφραγίσεως τοῦ καπνοῦ, σᾶς προσθέτω δὲ, ὅτι δὲν ἀγνοεῖτε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, ὅτι ἐν Φθιώτιδι ὑπάρχουσι διαφόρων ποιοτήτων καπνοὶ καὶ διαφόρου ἀξίας, ἥτις ἄρχεται ἀπὸ πέντε λεπτῶν καὶ φθάνει μέχρι 3 δραχμῶν, ὁ ἔμπορος δὲν ἠξεύρει τί καπνὸν θὰ ἀγοράσῃ, διότι ὁ καπνὸς πάσης ποιότητος θὰ τεθῇ, κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἐντὸς σακκιδίου ἐσφραγισμένου· ὥστε τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς σφραγίσεως εἶναι καταστρεπτικὸν, διότι ὁ ἀγοραστὴς ἀγνοεῖ τὴν ποιότητα τοῦ πωλουμένου καπνοῦ. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἐὰν, κύριοι βουλευταὶ, λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τε παρελθόντος καὶ ἐνεστῶτος ἔτους, θέλετε ἴδει, ὅτι τὸ δημόσιον εἰσπράττει ἀπὸ ἔγγειον φόρον καπνοῦ 216 χιλιάδας, κατὰ συνέπειαν ὑποτίθεται, ὅτι ἐξάγονται ἐκ τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν 2 ἑκατομμύρια· ἑπομένως, ἐὰν ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις 50 λεπτὰ φόρον εἰς ἑκάστην ὀκᾶν, ἀναντιῤῥήτως θὰ εἶχεν εἰσόδημα ἓν ἑκατομμύριον ἢ καὶ δύω, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνόμιζεν, ὅτι προσβάλλεται ἡ φιλοτιμία της, ἤθελε δεχθῆ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Δηλιγιάννη, τὸ ὁποῖον συμβιβάζεται μὲ τὰ πράγματα, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ φόρου εἶναι ὑπερβολικὸν, διότι λέγω, ὅτι 50 λεπτὰ ἀρκοῦν.

§157ΣΚΟΥΖΕΣ. Διατί ὄχι 25;

§158ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς μάθῃ ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅτι θέλουν φορολογηθῆ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι πολλάκις ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν ἀνέχονται τὴν ἀδικίαν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα 50 λεπτά. Τὸ ἐρχόμενον ἔτος βάλετε 1 δραχμὴν, ἂν ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι ἐφαρμοστέον, τὸ ἄλλο 2 δραχμὰς, διὰ νὰ συνειθίσῃ ὁ κόσμος· σήμερον δὲ εἶναι σκληρότατον, εἰς τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις, νὰ ἐπιβάλητε τοιοῦτον φόρον κατόπιν τόσων βαρῶν. Ἀλλ’ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, εἶναι τὸ ἑξῆς· μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προηγουμένως, ὅτι 1½ ἑκατομμύριον ὀκάδων καπνοῦ καταναλίσκεται ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, παραδέχομαι τοῦτο· ἀλλὰ πῶς συμβιβάζεται αὐτὸ μὲ τὸ ἓν ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον σημειοῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τὸν καπνόν, θὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων της, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ προσφέρῃ τὸ ἀληθὲς ποσόν· ἐνῷ, ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς παραδέχεται, ὅτι ἐξοδεύεται ἐντὸς τοῦ Κράτους ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ἔπρεπε νὰ ὁρίσῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ 3 ἑκατομμύρια καὶ οὐχὶ 1, ἐκτὸς ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἄλλο τι ὑποκρύπτεται. Κύριοι βουλευταί, ἐπερίμενεν, ὅταν ὁ κύριος ὑπουργὸς ἀνέβη τὸ βῆμα νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην φόρου, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐξέφρασεν ἄλλην ἰδέαν καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ καπνὸς εἶναι λίαν ἐπιβλαβὴς καὶ δὲν εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, καὶ πρέπει νὰ φορολογηθῇ, καὶ ἐνῷ εἶπε ταῦτα κατέληξεν, ὅτι ὁ σκοπός του εἶναι ἡ ὠφέλεια τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ, ὅτι ἡ ὠφέλεια τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς καταστροφῆς πολλῶν χιλιάδων οἰκογενειῶν, καὶ σᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ Ἀγγλία κατέφυγεν εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ καὶ εἰσπράττει ἑκατομμύρια, εἰς δὲ τὰ ἄλλα Κράτη ὑπάρχει τὸ μονοπώλιον. Βεβαίως τὴν καλλιέργειαν δὲν ἠδύνατο νὰ καταργήσῃ, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ μονοπώλιον ἔπρεπεν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ συλλογισθῇ, διότι ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ποιότητα τοῦ καπνοῦ τῆς Ἑλλάδος· ἐὰν δὲ ἐξετάσητε, θὰ μάθητε, ὅτι, ἐὰν ὁ καπνὸς τῆς Ἑλλάδος περιορισθῇ καὶ σφραγισθῇ, καταστρέφεται, ἐνῷ ἠμποροῦσε νὰ παραδεχθῇ ἕνα φόρον ἄλλον, ἀφίνων ἐλεύθερον τὸν καπνὸν, ὡς ἀφίνει αὐτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Δηλιγιάννη, καὶ ἑπομένως διακρίνεται καὶ ἡ ποιότης τοῦ καπνοῦ καὶ δὲν καταστρέφεται ὡς διὰ τῶν σακκιδίων, ἀλλὰ σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν παρεδέχθη τοῦτο, διότι δὲν φορολογοῦνται αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι παράγουν τὸν καπνὸν, ἀλλὰ νομίζει ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι θὰ φορολογήσῃ τὰς ἐπαρχίας τὰς παραγαγούσας τὸν καπνόν; Πλανᾶται· διότι, ὡς σᾶς εἶπον προηγουμένως, μόνον ἐν Λαμίᾳ θὰ κόπτηται καπνὸς, εἶναι δὲ ἀδύνατον ἀπὸ τὸν δῆμον Τυμφριστοῦ ἢ ἀπὸ τοὺς ἀνατολικοὺς δήμους νὰ κόψουν τὸν καπνὸν εἰς Λαμίαν· θὰ τὸν κόπτουν ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς μὲ τοὺς συνήθεις σουγιάδες των (μαχαιράκια) καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Λαμίαν ἀκόμη, ἐκτὸς εἴκοσιν οἰκογενειῶν, ἀμφιβάλλω, ἐὰν οἱ ἄλλοι θὰ κόψουν τὸν καπνὸν εἰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὴν καπνοκοπτικήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ ὡς πρὸς τοὺς ἐμπόρους, καὶ ἰδίως τοὺς ἐμπόρους τῆς Σύρου, ἠθέλησε νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν ἐμποδίζονται νὰ ἐξαγάγουν τὸν καπνὸν, καὶ πιστεύσατε, ὅτι δὲν ἤθελον νὰ φέρω τὸν λόγον αὐτὸν, καθόσον πρόκειται περὶ λαθρεμπορίου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τούτου, σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἐν Σύρῳ ὁ καπνὸς ἐξάγεται κεκομμένος· ἑπομένως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐμποδίζεται τὸ ἐμπόριον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι μὲν ἄδικον ἀφ’ ἑνὸς, ἀλλὰ λίαν ἐπωφελὲς διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ τὰς παραγωγικὰς ἐπαρχίας, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλῃ νὰ ὑποστηρίξῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ καπνοῦ. Τελευταῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον προβλέπει καὶ ἀνταγωνισμὸν καὶ προτίμησιν, καὶ ἠθέλησε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι δύναται νὰ ἀνταγωνισθῇ καὶ ἄλλος αὐτῆς τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ πιστεύσατέ μοι, ὅτι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν ἀνταγωνισμὸν τοῦτον. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, νὰ προσέξῃ, διότι ἐδῶ κρύπτεται κἄτι τι. Πῶς θὰ γείνῃ ὁ ἀνταγωνισμὸς ὅταν ὑπάρχῃ προτίμησις; καὶ ὅταν δὲν γίνεται ἡ δημοπρασία κατ’ ἐπαρχίας, διὰ νὰ δυνηθῶσι καὶ ἄλλοι νὰ συναγωνισθῶσιν; Ἄλλως ὑποθέσατε, ὅτι ἡ ἑταιρία προσφέρει 1 ἑκατομμύριον, ἄλλη αὐξάνει 10 χιλιάδων δραχμῶν, ἡ πρώτη ὑποχωρεῖ καὶ δι’ αἰτήσεώς της ζητεῖ τὴν παραχώρησιν, δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῇ δευτέρα προσφορᾷ, ἢ μήπως λέγουν τοὐλάχιστον, ὅτι θὰ γείνουν τόσαι δημοπρασίαι, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ συναγωνισμός; Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἂν ἐξετάσητε τὸ μέρος τοῦτο, σᾶς λέγω, ὅτι ἀφοῦ ὑπάρχει ἡ προτίμησις, συναγωνισμὸς δὲν θὰ ὑπάρξῃ, καὶ μὴ περιμένετε τοιοῦτον, ἀλλὰ νὰ πιστεύσητε, ὅτι, ἐὰν παραδεχθῆτε τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐνοικιασθῇ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν δι’ 1 ἑκατομμύριον. Ὅθεν καταβαίνων τοῦ βήματος, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ σπουδαίως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐγὼ δὲ κηρύσσομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δούμας.

§160ΔΟΥΜΑΣ. Ἐπειδὴ θὰ ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7.